Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 884 9420608 8549735 2026-07-05T05:53:04Z Sj1mor 12103 9420608 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Resurreccion Prado.jpg|eta|''La Resurekto'' de [[El Greco]] (1596-1599).]] '''Dimanĉo''' estas la sepa tago de la [[semajno]] laŭ internacia normo [[ISO 8601]]. Verŝajne ne ĉiuj homoj konscias pri tio. Por la eklezioj ĝi kompreneble restas ĉie la unua tago de la [[semajno]]. En [[Esperanto]], la nomo venas el la [[franca lingvo|franca]] ''dimanche'', kiu siavice venas de la [[latina lingvo|latina]] ''[dies] dominicalis'', '' [tago] sinjora'' aŭ tago de la [[Jesuo Kristo|Sinjoro]] (''dominus'' estas "sinjoro" en la latina). El tiu latina adjektivo venas ankaŭ la vortoj ''[[hispana lingvo|domingo]]'' kaj ''[[itala lingvo|domenica]]''. Pli malnova nomo por la tago estis ''dies solis'', tago de la [[suno]], el kiu venis la vortoj ''[[angla lingvo|Sunday]]'' kaj ''[[germana lingvo|Sonntag]]''. Dimanĉo estas la ripoztago en la plejparto de [[kristanismo|kristanaj]] tradicioj. Tio komenciĝis en la frua epoko kiam la plejparto de kristanoj estis konvertintaj nejudoj, do ili plu festis la biblian judan [[ŝabato]]n en [[sabato]] kaj la nejudan [nehebrean] ripoztagon en la "oka tago", dimanĉo. La [[judoj]] kaj la judaj kristanoj plu observis la ŝabaton en sabato. En la [[2-a jarcento]], kristanoj plejparte Diservis dimanĉe kaj ''ne'' observis la judan ŝabaton, kiun ili rigardis kiel parton de la [[Leĝo de Moseo]]: kristanoj fidis al [[Jesuo Kristo]], ne al la Leĝo de Moseo, por esti savitaj. Sed en la 2-a jarcento, dimanĉo ne klare estis tago de ripozo: anstataŭ, dimanĉo ŝajne laŭgrade fariĝis tago de ripozo dum la periodo de 200-500. Kristanoj diservis dimanĉe, ĉar tiu estis la tago de la releviĝo de Kristo el la mortintoj. La rusa vorto por dimanĉo estas ''воскресенье'', esperante "releviĝo". En pluraj plejparte kristanaj [[lando]]j kaj [[urbo]]j, negoco estas limigata aŭ malpermesata dimanĉe pro observo de la ripoztago. Dimanĉo estas la ripoztago de la kristana majoritato kaj sabato (aŭ la ŝabato) estas la ripoztago de la kristana minoritato. En anglalingvaj landoj iuj personoj neekzakte nomas dimanĉon "ŝabato" aŭ "kristana ŝabato". Tiu ĉi [[etikedo]] por la dimanĉa kult- kaj ripoztago estas historia misnomigo. Etimologie la du vortoj "[[sabato]]" (''Saturday'' en la angla, ''Samstag/Sonnabend'' en la germana, ''samedi'' en la franca) kaj "[[ŝabato]]" (''Sabbath'' en la angla, ''Sabbat'' en la germana, ''sabbat'' en la franca) havas la saman originon (el hebrea ''ŝabbat''). En la itala lingvo "sabato" signifas aŭ ''ŝabato'' aŭ ''sabato'', neniam ''dimanĉo''. La hebrea vorto "ŝabbat" verŝajne originas el la babilona "ŝappatu", kiu iam signifis "plenluno", poste ĉiujn el la kvar lunaj fazoj, kiuj estis ripoztagoj. Ĉirkaŭ ĉiun sepan tagon do okazis tia lunfesto. Iam la festotagoj ne plu sekvis la lunofazojn, sed oni enkondukis fiksan septagan ritmon. La babilona kalendaro pluvivas en la hebrea. Ankaŭ la monataj nomoj estas tre similaj; jen listo de la babilonaj monatonomoj kaj enkrampe la hebreaj: Taŝritu (Tiŝri), Kislimu (Kislev), Ahrasamna (Ĉeŝvan), Tebetu (Tebet), Ŝabatu (Ŝevat), Addaru (Adar), Nisannu (Nisan), Aiaru (Ijar), Simanu (Sivan), Duzu (Tammus), Abu (Ab), Ululu (Elul). La simileco estas vere okulfrapa. En [[Nordameriko]] dimanĉo estas la unua kalendara tago de la semajno (la dua tago de la [[semajnfino]]). En kontinenta Eŭropo (Francujo, Germanujo) kaj en aliaj mondpartoj, dimanĉo estas la sepa kalendara tago de la semajno. Dimanĉo sekvas [[sabato]]n kaj antaŭvenas [[lundo]]n. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj |commonscat=Sunday |wiktionary=dimanĉo |ReVo=dimanc }} * [[Gregoria kalendaro]] * [[Justino Martiro]] * [[Ebionitoj]] * [[Sanga dimanĉo]] {{Tagoj de la semajno}} [[Kategorio:Tagoj de la semajno]] [[Kategorio:Dimanĉo| ]] equz9jhqsdo9eb3t3piofnhgeb8sxuv 1 920 9420405 5457994 2026-07-04T17:56:53Z Ellenor2000 227030 /* Verŝajne ne ĉiuj konscias pri tio? */ ĉu? 9420405 wikitext text/x-wiki En Francio, Dimanĉo estas la lasta tago de la semajno. -- [[:Christophe FOUCHER|Christophe FOUCHER]] Ankaŭ en Skandinavio, Germanio, kaj, tiel ŝajnas, Hispanio. Mi kredas ke la dimanĉa unuatageco estas anglamonda fenomeno. Laŭ la Biblio, la sankta tago, kiam Dio ripozis post la kreado, estis la Sepa. Do, kondiĉe de la tagordo, povas esti aŭ Dimanĉo aŭ Sabato (kiel ja okazas je la judoj, sed tie konata kiel [[:Ŝabato|Ŝabato]]). Kial la anglamondanoj unuaigis Dimanĉon, mi ne scias; eble por montri respekton - "la plej gravan tagon unuavicen" - kvankam tio rompas je la laŭbiblia "logiko". --[[Vikipediisto:Bab|Bab]] Kie aŭ kiam venis ĉi tiu sepatageco de dimanĉo en Francio, ktp? Laŭ mia anglalingva menso, dimanĉo klare estas la unua tago: laŭ la Biblio la judoj ekde la tempo de Moseo observis la sepan tagon kiel la tago de ripozo. Tial sabato estas la sepa tago, do dimanĉo la unua tago. --[[Uzanto:Stefano KALB|Stefano KALB]] Mi ne scias kie nek kiam. Sed laŭ Kristanoj, dimanĉo estas la ripoza tago, do estas la sepa. -- [[:Christophe FOUCHER|Christophe FOUCHER]] Laŭ la Internacia Prinorma Komitato ([http://www.iso.ch/iso/en/ISOOnline.frontpage ISO]) la dimanĉo tutmonde fariĝis la lasta tago de la semajno, ekde la 1-a de Januaro 1976 (por la ekonomie-teknika sfero). Por la eklezioj ĝi kompreneble restas la unua tago, ankaŭ en Eŭropo. Mi supozas, ke la ISO-normo validas ankaŭ en Nordameriko, sed verŝajne ne ĉiuj homoj konscias pri tio. --[[Vikipediisto:Helmut Welger|Helmut Welger]] 18:05, 31. Mar 2004 (UTC) == Verŝajne ne ĉiuj konscias pri tio? == Ĉu diri tion estas enciklopediece? [[Uzanto:Ellenor2000|Ellenor2000]] ([[Uzanto-Diskuto:Ellenor2000|diskuto]]) 17:56, 4 jul. 2026 (UTC) 43z7o8pcuzveykowx2nrceb6x2zffbg 9420602 9420405 2026-07-05T04:13:15Z Arbarulo 135469 /* Verŝajne ne ĉiuj konscias pri tio? */ 9420602 wikitext text/x-wiki En Francio, Dimanĉo estas la lasta tago de la semajno. -- [[:Christophe FOUCHER|Christophe FOUCHER]] Ankaŭ en Skandinavio, Germanio, kaj, tiel ŝajnas, Hispanio. Mi kredas ke la dimanĉa unuatageco estas anglamonda fenomeno. Laŭ la Biblio, la sankta tago, kiam Dio ripozis post la kreado, estis la Sepa. Do, kondiĉe de la tagordo, povas esti aŭ Dimanĉo aŭ Sabato (kiel ja okazas je la judoj, sed tie konata kiel [[:Ŝabato|Ŝabato]]). Kial la anglamondanoj unuaigis Dimanĉon, mi ne scias; eble por montri respekton - "la plej gravan tagon unuavicen" - kvankam tio rompas je la laŭbiblia "logiko". --[[Vikipediisto:Bab|Bab]] Kie aŭ kiam venis ĉi tiu sepatageco de dimanĉo en Francio, ktp? Laŭ mia anglalingva menso, dimanĉo klare estas la unua tago: laŭ la Biblio la judoj ekde la tempo de Moseo observis la sepan tagon kiel la tago de ripozo. Tial sabato estas la sepa tago, do dimanĉo la unua tago. --[[Uzanto:Stefano KALB|Stefano KALB]] Mi ne scias kie nek kiam. Sed laŭ Kristanoj, dimanĉo estas la ripoza tago, do estas la sepa. -- [[:Christophe FOUCHER|Christophe FOUCHER]] Laŭ la Internacia Prinorma Komitato ([http://www.iso.ch/iso/en/ISOOnline.frontpage ISO]) la dimanĉo tutmonde fariĝis la lasta tago de la semajno, ekde la 1-a de Januaro 1976 (por la ekonomie-teknika sfero). Por la eklezioj ĝi kompreneble restas la unua tago, ankaŭ en Eŭropo. Mi supozas, ke la ISO-normo validas ankaŭ en Nordameriko, sed verŝajne ne ĉiuj homoj konscias pri tio. --[[Vikipediisto:Helmut Welger|Helmut Welger]] 18:05, 31. Mar 2004 (UTC) == Verŝajne ne ĉiuj konscias pri tio? == Ĉu diri tion estas enciklopediece? [[Uzanto:Ellenor2000|Ellenor2000]] ([[Uzanto-Diskuto:Ellenor2000|diskuto]]) 17:56, 4 jul. 2026 (UTC) :Ne. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:12, 5 jul. 2026 (UTC) 6yvtxjxkuthza8wo1qxqnav9vhrmxvm 0 1235 9420609 9303332 2026-07-05T05:53:27Z Sj1mor 12103 9420609 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} Jen listo de festaj kaj feriaj tagoj tra la mondo, ordigitaj laŭ monatoj kaj laŭ sezonoj en norda hemisfero. == Listo de festaj kaj feriaj tagoj == === Januaro === * [[Novjaro]] ** la [[1-a de januaro]] [[Okcidento|en Okcidento]] * la tago de [[Martin Luther King]] ** la tria lundo de januaro ** observo de la naskiĝtago de la homorajta agitanto ** [[Usono]] === Februaro === * novjartago laŭ la orienta luna kalendaro ** Printempa festo, ĝenerale en Januaro kaj Februaro. ** tio signifas venon de printempo kaj estas la plej grava festo por ĉinoj. ** [[Ĉinio]] * la tago de Slovenia kulturo ** la [[8-a de februaro]] ** [[Slovenio]] * la tago de Sankta Valentino ** la [[14-a de februaro]] ** la tago por amantoj ** [[Usono]], [[Kanado]], [[Eŭropo]], [[Barato]] * (inter la 11-a de novembro kaj la [[Mez-Karesmo]]): [[Karnavalo]] kaj karnavalecaj tradicioj. == Printempe == === Marto === * ''[[Martenico]]'' ** de la 1-a de marto ĝis la reveno de migrantaj cikonioj ** Oni plektas kvaston, la ''martenico'', el ruĝaj kaj blankaj lanaj fadenoj, kaj postas ĝin sur la maldekstra brusto; ĝi estas simbolo de sano kaj bono; plej bona ĝi estas se ĝi estis donacita de amiko. Kiam la [[Blanka cikonio|cikonioj]] revenis kun la printempo, oni metas ĝin sur [[Fruktarbo|fruktarbon]] por ke ĝi havu multajn fruktojn. ** [[Bulgario]], ankaŭ en [[Rumanio]] * [[Nacia festo]] ** la [[15-a de marto]] ** [[Hungario]] nacia festo memore al eksplodo de [[Liberecbatalo]] de [[1848]] * [[Tago de Sankta Patriko]] ** la 17-an de marto ** [[Irlando|irlanda]] nacia festo honore al patrono de la lando [[Sankta Patriko]] * Patra tago ** [[19-a de marto]], sankta [[Jozefo]] en Hispanio ** tago por donaci al niaj patroj. ** Hispanio * [[Novruz]] ** la 21-an de marto ([[ekvinokso]]) ** Novjaro, dum 13 tagoj oni festas festenas familie (vidu [[Haft Ŝin]]), vizitas parencojn, kaj ekster manĝas en naturo, ankaŭ kutimo bruligi fajron super kiu ino saltas, estas feria tempo en la tuta lando tiam. ** Irano, ankaŭ iranaj popoloj alie, ekzemple [[Kurdoj]] en Turkio. * [[Hina macuri]] ** la 3-an de marto, pupofesto (?? hina matsuri) ** [[pupo (ludilo)|Pupoj]] (?? ningyo) vestitaj de historiaj [[kimono]]j estas prezentataj. Ĉi tiu festotago estas dediĉita al la knabinoj. Laŭ malnova kredo la pupoj transprenas malbonajn spiritojn kaj tiel protektas la posedantojn. La deveno de la festo estas nagashibina (???), tiun tagon oni enboatetigis paperajn figurojn sur la rivero, por ke ili forportu la malbonajn spiritojn. Tradicie je tio festo oni trinkas [[amazake]] (??, t.e. dolĉan senalkoholan [[sakeo]]n). ** [[Japanio]] === Aprilo === * [[Tutmonda Tera Tago]] ** Tago porpripensi la ekologion de la Tero lanĉita en 1970. * [[Holi]] ** ??? ** Festo de printempo, oni priĵetas reciproke perruĝkolorita (kaj koloriga!) akvo. ** [[Barato]] kaj ĉiuj Hindaj komunumoj tramonde * [[Sankta Semajno]] ** la semajno antaŭ Pasko ** [[Kristanismo]] ** [[Sankta Semajno en Sevilio]] * [[Pasko]] ** la unua dimanĉo post la unua plenluno de printempo ** tago por soleni la [[resurekto]]n de [[Jesuo Kristo]] ** ligita kun Pasko: [[Karesmo]] (ne festo) , kaj [[Merkredo de la cindroj]] ** [[Kristanismo]] === Majo === * [[Majtago]]/Labortago ** la [[1-a de majo]] ** tradicia pagana festo ([[Belteno]]) por festi amoron; poste, festo de laboro kaj la sindikata movado ** Kiel labortago, festiĝas en [[Eŭropo]] kaj [[Kebekio]] * la tago de la infanoj ** la [[5-a de majo]] ** tago por soleni la sana kreskado kaj feliĉeco de infanoj ** [[Japanio]] * la tago de la liberigo kaj la paco ** la 8-a de majo (la 9-an de majo en Rusio kaj aliaj eks-sovetuniaj landoj) ** oni festas la liberigon de la faŝista diktaturo kaj la finon de la dua mondmilito en Eŭropo, ĉar fino de dua mondmilito okazis post malvenko de Japanio antaŭ Usono kaj Sovetunio. * la tago de patrinoj ** la dua dimanĉo de majo ** en [[Pollando]] la 26-a de majo ** tago por honori niajn patrinojn ** [[Usono]], [[Kanado]], [[Eŭropo]], [[Brazilo]] * [[Budha Tago]] == Somere == === Junio === * [[Juneteenth]] ** la [[19-an de junio]] ** [[Usono|usona]] federacia feritago pri la fino de usona [[sklaveco]]. * la tago de patroj ** la tria dimanĉo de junio ** tago por honori niajn patrojn ** [[Usono]], [[Kanado]], [[Eŭropo]] * [[Somermezo]] ** inter la [[20-a de junio]] kaj [[23-a de junio]]. ** la somera solstico, tago de plej longa sunlumo ** tra la norda hemisfero ** [[Sankta-Johano festo]] * Festo de Muziko ** la 21-an de junio, precipe dumnokte ** Tago kaj nokto dum kiuj oni celebras la muzikon en ĉiuj siaj formoj : ĉiu rajtas iri surstraten kaj ludi muzikilojn kaj kanti ** [[Francio]] kie tiu festo iniciatiĝis en 1981, nun multaj landoj de [[Eŭropo]] === Julio === * Sendependiĝa Tago ([[Usono|Usona]] nacia festo) ** la [[4-a de julio|4-an de julio]] ** memorigas pri la publikigo de la usona [[Deklaro de Sendependiĝo]], subskribita de la anaro de la Kontinenta Kongreso (provizora parlamento de la usoniĝontaj kolonioj) en la jaro [[1776]] ** aparte rimarkinda estas la abunda dispafado de piroteknikaĵoj kaj aliaj eksplodiloj (kaj oficiale aranĝite kaj private, ofte kontraŭleĝe) je tiu tago * la [[26-an de julio]] [[1887]] aperis en Rusia imperio la plej unua lernolibro pri Esperanto. (la unua lernollibro estis tajpita "por rusoj"). === Aŭgusto === * la 3-an de aŭgusto estas la monda tago de akvamelono. * Tago de [[Stefano la 1-a de Hungario|Stefano la Sankta]] ** la [[20-a de aŭgusto]] festotago ankaŭ de la nova pano, kaj ankaŭ de Konstitucio de [[Hungario]] === Septembro === * Labortago ** la unua dimanĉo de septembro ** tago por festi la laboriston ** [[Usono]], [[Kanado]] == Aŭtune == * Aŭtuna [[ekvinokso]] ** inter la [[20-a de septembro|20-a]] kaj [[23-a de septembro]] en la norda hemisfero. ** Tago por danki pro la rikolto ** Diversaj; la festo nomiĝas [[Mabono]] en [[novpaganismo|novpaganaj]] tradicioj === Oktobro === * [[Halloween|Antaŭvespero de Ĉiuj Sanktuloj/Halloween]] ** [[31-a de oktobro]] ** nuna amuza festo kiu venas tra longa historio el [[Eŭropo]] ** [[Usono]], [[Kanado]], [[Kristanismo]], [[Britio]], [[Keltoj]] === Novembro === * [[Tago de Ĉiuj Sanktuloj]] ** [[1-a de novembro]] ** [[Kristanismo]] * [[Tago de Ĉiuj Forpasintoj]] ** [[2-a de novembro]], aŭ [[3-a de novembro]] ** [[Kristanismo]] * [[Diŭali|Divalio]] ** 2-a ĝis 7a de [[Novembro]] ** Festo de la lumoj, festo de la diino [[Lakŝmi]], ankaŭ festo por la [[ĝajnismo|ĝajnoj]] (tie enmetu la nomo de la ĝajna festo: ) ** [[Barato]] kaj ĉiuj Hindaj komunumoj tramonde == Vintre == === Decembro === * [[Zamenhofa Tago]] ** Datreveno de la naskiĝo de [[L. L. Zamenhof]], t.e. la [[15-a de decembro]] ** Tradicia tago por ĉiujaraj bankedoj aŭ festenoj de Esperanto-kluboj kaj aliaj organizitaj grupoj de Esperantistoj * Vintra [[solstico]] ** En la norda hemisfero, inter la [[20-a de decembro|20-a]] kaj [[23-a de decembro]] ** Tago de plej mallonga sunlumo, sed reekplilongiĝo de la tagoj, do festo de lumo en multaj kulturoj ** Diversaj; la festo nomiĝas [[Julo]] en [[novpaganismo|novpaganaj]] tradicioj * [[Ĥanuka]] ** En decembro. ** [[judismo]] * [[Jalda]] ** Nokto de la 21-a de decembro ([[vintra solstico]]) ** tradicia [[Irano]] * [[Kristnasko]] ** [[25-a de decembro]] ** naskiĝtago de [[Jesuo Kristo]] ** [[Kristanismo]] == Vidu ankaŭ == * [[Ĝenerala Roma Kalendaro]] * [[ferioj en Japanio|Japanaj festoj]] * [[Ĉinaj festoj]] * [[Islama festo]] * [[Judaj festotagoj]] * [[Kristana festo]] * [[Budhismaj festoj]] * [[Novpagana festo]] * [[Folkloro]] == Proverbo == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri festo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Aŭ festo, aŭ fasto.''}} * {{citaĵo|''Festotaga laboro estas sen valoro.''}} * {{citaĵo|''Kies gasto mi estas, ties feston mi festas.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Festo|s=Kategorio:Festoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Festoj| ]] [[Kategorio:Ferioj| ]] l4kkdjmwzr6ntyhnd7j39ijy1hg0103 0 2206 9420477 9393994 2026-07-04T20:52:20Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] 9420477 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kanada provinco-teritorio | Nomo = Kebekio | Alternativa nomo = ''Québec / Quebec'' | Plena nomo = Kebekio | Oficiala emblemo = | Flago = Flag of Quebec.svg | Blazono = Coat of arms of Quebec (without crown).svg | Devizo = ''Je me souviens'' ([[franca lingvo|franca]]: Mi memoras) | Mapo = Carte du Québec au sein du Canada.svg | Zomo = 3 | Oficiala lingvo = [[franca lingvo|franca]] | Floro = Blua [[flagirido]] | Arbo = [[Alegana betulo]] | Birdo = [[Nikteo]] | Ĉefurbo = [[Kebekurbo]] | Plej granda urbo = [[Montrealo]] | Ĉefministro = {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|parameter=link|id=Q2911019}} <br/><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q2911019|qualifier=P580}})</small> | Vicreĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|parameter=link|id=Q3238289}} <br/><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q3238289|qualifier=P580}})</small> | Vicreĝotipo = Leŭtenanta Guberniestro | Deputitoj = 75 | Senatanoj = 24 | Tuta areo = {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} | Landareo = {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} | Akvoareo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} | Akvoprocentoj = 11,5 | Rango laŭ areo = | Loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | Jaro de loĝantaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | Rango laŭ loĝantaro = | Loĝdenso = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} | Rango laŭ loĝdenso = | MEP-jaro = 2005 | MEP-tuta = 274 863&nbsp;miliardoj [[kanada dolaro|$]] | MEP_rango = 2-a | MEP po kapo = 36 175 [[kanada dolaro|$]] | MEP po kapo-rango = 9-a | Aliĝosinsekvo = 1-a | Aliĝodato = [[1-a de julio]] [[1867]] | Tempozono = [[UTC]] [[UTC-05:00|-5]], [[UTC-04:00|-4]] | Poŝta mallongigo = QC | Poŝtkoda prefikso = G, H kaj J | Regiono-ISO = CA-QC | Retejo = ] [https://www.quebec.ca quebec.ca] [https://www.gouv.qc.ca gouv.qc.ca] | Nationalday = 24-a de junio <!-- quoi ça? kio 'stas tio?? --> }} '''Kebekio''' aŭ '''Kebeko'''<ref>https://www.reta-vortaro.de/revo/art/kebek.html</ref><ref>https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#CA</ref> ({{Lang-fr|Québec}} (elparolata: {{IPA|[kebɛk]}}), {{Lang-en|Quebec}} (elparolata: {{IPA|[k(w)əˈbɛk]}}), populare ''"la belle province"'' (''la bela provinco'')) estas la plej granda provinco de [[Kanado]] kun areo proksimume duoblo de tiu de Francio. Ĝia ĉefurbo estas [[Kebekurbo]]. La urbo plej granda de Kebekio estas [[Montrealo]], unu de la plej grandaj kaj gravaj urboj de la tuta [[Franclingvio]]. Pli ol 5.700.000 kebekianoj parolas la [[franca lingvo|francan]] kiel gepatran lingvon ([[kebekia franca dialekto|kebekia dialekto]]), kaj en Kebekio, multe da anglalingvanoj ankaŭ uzas tiun lingvon. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la provinco vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La nuna ĉefministro de Kebekio ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|qualifier=P580|id=Q2911019}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q2911019}}. La guberniestro, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q3238289}}. == Historio == En Kebekurbo [[Samuel de Champlain]] fondis francan kolonion en 1608. Ankaŭ ĉi tie, en septembro de 1759, en la [[batalo de la Ebenaĵoj de Abrahamo]] ĉe Kebeko, [[James Wolfe|Wolfe]] kaj la britoj venkis [[Montcalm|Montkalmon]] kaj la francan armeon. Pro tio, en 1763, Francio perdis la [[Nova Francio|Novan Francion]], vastan teritorion, kiu inkludis la [[Grandaj Lagoj|Grandajn Lagojn]] kaj la valon de la Rivero [[Ohio (rivero)|Ohio]] (nun en Usono). En 1867, Kebekio fariĝis unu el la fondaj provincoj de la kanada konfederacio, kaj la kebekianoj konservis la rajton paroli la francan kaj praktiki la [[Katolikismo]]n. Hodiaŭ, multaj kebekianoj deziras apartigi sin de Kanado por konservi sian kulturon kaj por plibonigi sian vivon. Bedaŭrinde, tiu etna fiero havas malbonan ekonomian efikon. Pro necerto pri la estonteco de Kebekio, multaj firmaoj (inkluzive la faman [[Banko de Montrealo|Bankon de Montrealo]]) simple translokigis siajn ĉeflokojn el Kebekio. Tamen, post la plej lastatempa referendumo pri suvereneco en 1995, la provinco ekrekreskis ekonomie per altteknologio kaj internacia komerco. == Regionoj == {| class="wikitable" ! Numero ! Esperanta nomo ! Franca nomo ! Ĉefurbo |- |1 |[[Suba Sankt-Laŭrencio]] |Bas-Saint-Laurent |''[[Rimouski (Kebekio)|Rimouski]]'' |- |2 |[[Saganio - Sankt-Johan-Lagio|Saganio–Sankt-Johan-Lagio]] |Saguenay–Lac-Saint-Jean |''[[Saguenay (Kebekio)|Saguenay]]'' |- |3 |[[Kebek-regiono]] |Capitale-Nationale |[[Kebeko (Kebekio)|Kebeko]] |- |4 |[[Maŭricio (Kebekio)|Maŭricio]] |Mauricie |[[Tririvero (Kebekio)|Tririvero]] |- |5 |[[Estrio]] |Estrie |[[Ŝerbruko (Kebekio)|Ŝerbruko]] |- |6 |[[Montreal-regiono]] |Montréal |[[Montrealo]] |- |7 |[[Otavio]] |Outaouais |''[[Gatineau (Kebekio)|Gatineau]]'' |- |8 |[[Abitibio-Temiskamingio]] |Abitibi-Témiscamingue |''[[Rouyn-Noranda (Kebekio)|Rouyn-Noranda]]'' |- |9 |[[Nord-Bordio]] |Côte-Nord |''[[Baie-Comeau (Kebekio)|Baie-Comeau]]'' |- |10 |[[Nord-Kebekio]] |Nord-du-Québec |''[[Matagami]],^{<small>[[d:Q141430|d]]</small>} [[Nemiscau]]^{<small>[[d:Q3337986|d]]} (Old resp. Vieux-Nemaska)</small>, [[Kuujjuaq]]'' |- |11 |[[Gaspegio - Magdalena Insularo|Gaspegio–Magdalena Insularo]] |Gaspésie–Îles-de-la-Madeleine |''[[Gaspé]]'' |- |12 |[[Ŝodierio-Apalaĉio]] |Chaudière-Appalaches |''[[Montmagny]]'' |- |13 |[[Lavalo (Kebekio)|Lavalo]] |Laval |[[Lavalo (Kebekio)|Lavalo]] |- |14 |[[Lanodierio]] |Lanaudière |''[[Joliette]]''^{<small>[[d:Q141760|d]]</small>} |- |15 |[[Laŭrentidio]] |Laurentides |''[[Saint-Jérôme (Kebekio)|Saint-Jérôme]]'' |- |16 |[[Montereĝio]] |Montérégie |[[Longejlo]], ''[[McMasterville]]'', ''[[Salaberry-de-Valleyfield]]'' |- |17 |[[Centro-de-Kebekio]] |Centre-du-Québec |''[[Drummondville]]''^{<small>[[d:Q141940|d]]</small>} |} === Plej grandaj municipoj === {| class="wikitable" !Municipo !2001 !1996 |- |[[Montrealo]] |1 812 723 |1 774 846 |- |[[Kebekurbo]] |532 329 |504 605 |- |[[Longejlo (Kebekio)|Longejlo]] |348 091 |373 009 |- |[[Lavalo (Kebekio)|Lavalo]] |343 005 |330 393 |- |[[Gatineau (Kebekio)|Gatineau]] |226 696 |217 591 |- |[[Saguenay (Kebekio)|Saguenay]] |148 050 |153 476 |- |[[Sherbrooke (Kebekio)|Ŝerbruko]] |146 689 |135 501 |- |[[Tririvero (Kebekio)|Tririvero]] |122 395 |124 417 |- |[[Lévis (Kebekio)|Lévis]] |121 999 |118 344 |- |[[Terrebonne]] |80 531 |75 110 |} === Urboj === (Post urbaj kunigoj, 2002) # [[Montrealo (Kebekio)|Montrealo]]: 1 852 578 (3.544 685 kun ĉirc.) # [[Kebeko (Kebekio)|Kebeko]], [[Aglomeraĵo Kebeko]]: 515 101 (734 583) # [[Longejlo (Kebekio)|Longejlo]], [[Montereĝio]]: 387 848 h. (apud Montrealo) # [[Lavalo (Kebekio)|Lavalo]]: 359 165 h. (apud Montrealo) # [[Gatineau (Kebekio)|Gatineau]], [[Otavio]]: 231 710 (265 107) # [[Sherbrooke (Kebekio)|Sherbrooke]], [[Estrio]]: 142 774 (208 119) # [[Tririvero (Kebekio)|Tririvero]], [[Maŭricio (Kebekio)|Maŭricio]]: 125 752 (158 073) # [[Saganurbo (Kebekio)|Saganurbo]], [[Saganio - Sankt-Johan-Lagio|Saganio–Sankt-Johan-Lagio]]: 149 668 h. (157 375) # [[Lévis (Kebekio)|Lévis]], [[Ŝodierio-Apalaĉio]]: 126 245 (apud Kebeko) # [[Terrebonne]], [[Lanodierio]]: 85 008 (apud Montrealo) # [[Saint-Jean-sur-Richelieu]],<small>^{[[d:Q141977|d]]}</small> [[Montereĝio]]: 82 061 # [[Repentigny (Kebekio)|Repentigny]], [[Lanodierio]]: 74 376 h. (apud Montrealo) # [[Saint-Jérôme (Kebekio)|Saint-Jérôme]], [[Laŭrentidio]]: 61 315 h. (apud Montrealo) ==== Malgrandaj urboj ==== * [[Rivière-du-Loup]] == Unuaj Nacioj de Kebekio == # [[Inuoj]] # [[Mohokoj]] # [[Inuko|Inuitoj]] # [[Abenakoj]]^{<small>[[d:Q318806|d]]</small>} # [[Mikmakoj]] # [[Krioj]] == Politiko == * [[Bloko Kebekia]] * [[Fronto por la Liberigo de Kebekio]] * [[Kebekia suverenismo]] * [[Politiko de Kebekio]] == Vidu ankaŭ == * [[Franckanadanoj]] * [[Politika situacio de Kebekio]] * [[Kebeki-franca lingvo]] * ''[[Québec En Alerte]]'' * [[Kebeka Ponto]] == Esperanto en Kebekio == En la lasta semajno de julio 2020 devis okazi en Kebekurbo la 53-a [[ILEI-Kongreso]], sed estis prokrastita pro la pandemio. En la unua semajno de aŭgusto 2020 devis okazi la [[UK 2020|105-a Universala Kongreso ]] en Montrealo, sed same estis prokrastita pro la pandemio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Kebeko|ReVo=kebeki}} * {{oficiala retejo}} {{PlurajLingvokodoj|fr|en}} * [http://www.agora.qc.ca/ Agora: Francalingva reta enciklopedio el Kebekio] {{Bibliotekoj}} {{Provincoj de Kanado}} ix5bzygk5v4usa5dewxao1toww2bnvv 9420478 9420477 2026-07-04T20:52:55Z Stefangrotz 91903 9420478 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kanada provinco-teritorio | Nomo = Kebekio | Alternativa nomo = ''Québec / Quebec'' | Plena nomo = Kebekio | Oficiala emblemo = | Flago = Flag of Quebec.svg | Blazono = Coat of arms of Quebec (without crown).svg | Devizo = ''Je me souviens'' ([[franca lingvo|franca]]: Mi memoras) | Mapo = Carte du Québec au sein du Canada.svg | Zomo = 3 | Oficiala lingvo = [[franca lingvo|franca]] | Floro = Blua [[flagirido]] | Arbo = [[Alegana betulo]] | Birdo = [[Nikteo]] | Ĉefurbo = [[Kebekurbo]] | Plej granda urbo = [[Montrealo]] | Ĉefministro = {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|parameter=link|id=Q2911019}} <br/><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q2911019|qualifier=P580}})</small> | Vicreĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|parameter=link|id=Q3238289}} <br/><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q3238289|qualifier=P580}})</small> | Vicreĝotipo = Leŭtenanta Guberniestro | Deputitoj = 75 | Senatanoj = 24 | Tuta areo = {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} | Landareo = {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} | Akvoareo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} | Akvoprocentoj = 11,5 | Rango laŭ areo = | Loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | Jaro de loĝantaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | Rango laŭ loĝantaro = | Loĝdenso = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} | Rango laŭ loĝdenso = | MEP-jaro = 2005 | MEP-tuta = 274 863&nbsp;miliardoj [[kanada dolaro|$]] | MEP_rango = 2-a | MEP po kapo = 36 175 [[kanada dolaro|$]] | MEP po kapo-rango = 9-a | Aliĝosinsekvo = 1-a | Aliĝodato = [[1-a de julio]] [[1867]] | Tempozono = [[UTC]] [[UTC-05:00|-5]], [[UTC-04:00|-4]] | Poŝta mallongigo = QC | Poŝtkoda prefikso = G, H kaj J | Regiono-ISO = CA-QC | Retejo = [https://www.quebec.ca quebec.ca] [https://www.gouv.qc.ca gouv.qc.ca] | Nationalday = 24-a de junio <!-- quoi ça? kio 'stas tio?? --> }} '''Kebekio''' aŭ '''Kebeko'''<ref>https://www.reta-vortaro.de/revo/art/kebek.html</ref><ref>https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#CA</ref> ({{Lang-fr|Québec}} (elparolata: {{IPA|[kebɛk]}}), {{Lang-en|Quebec}} (elparolata: {{IPA|[k(w)əˈbɛk]}}), populare ''"la belle province"'' (''la bela provinco'')) estas la plej granda provinco de [[Kanado]] kun areo proksimume duoblo de tiu de Francio. Ĝia ĉefurbo estas [[Kebekurbo]]. La urbo plej granda de Kebekio estas [[Montrealo]], unu de la plej grandaj kaj gravaj urboj de la tuta [[Franclingvio]]. Pli ol 5.700.000 kebekianoj parolas la [[franca lingvo|francan]] kiel gepatran lingvon ([[kebekia franca dialekto|kebekia dialekto]]), kaj en Kebekio, multe da anglalingvanoj ankaŭ uzas tiun lingvon. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la provinco vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La nuna ĉefministro de Kebekio ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|qualifier=P580|id=Q2911019}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q2911019}}. La guberniestro, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q3238289}}. == Historio == En Kebekurbo [[Samuel de Champlain]] fondis francan kolonion en 1608. Ankaŭ ĉi tie, en septembro de 1759, en la [[batalo de la Ebenaĵoj de Abrahamo]] ĉe Kebeko, [[James Wolfe|Wolfe]] kaj la britoj venkis [[Montcalm|Montkalmon]] kaj la francan armeon. Pro tio, en 1763, Francio perdis la [[Nova Francio|Novan Francion]], vastan teritorion, kiu inkludis la [[Grandaj Lagoj|Grandajn Lagojn]] kaj la valon de la Rivero [[Ohio (rivero)|Ohio]] (nun en Usono). En 1867, Kebekio fariĝis unu el la fondaj provincoj de la kanada konfederacio, kaj la kebekianoj konservis la rajton paroli la francan kaj praktiki la [[Katolikismo]]n. Hodiaŭ, multaj kebekianoj deziras apartigi sin de Kanado por konservi sian kulturon kaj por plibonigi sian vivon. Bedaŭrinde, tiu etna fiero havas malbonan ekonomian efikon. Pro necerto pri la estonteco de Kebekio, multaj firmaoj (inkluzive la faman [[Banko de Montrealo|Bankon de Montrealo]]) simple translokigis siajn ĉeflokojn el Kebekio. Tamen, post la plej lastatempa referendumo pri suvereneco en 1995, la provinco ekrekreskis ekonomie per altteknologio kaj internacia komerco. == Regionoj == {| class="wikitable" ! Numero ! Esperanta nomo ! Franca nomo ! Ĉefurbo |- |1 |[[Suba Sankt-Laŭrencio]] |Bas-Saint-Laurent |''[[Rimouski (Kebekio)|Rimouski]]'' |- |2 |[[Saganio - Sankt-Johan-Lagio|Saganio–Sankt-Johan-Lagio]] |Saguenay–Lac-Saint-Jean |''[[Saguenay (Kebekio)|Saguenay]]'' |- |3 |[[Kebek-regiono]] |Capitale-Nationale |[[Kebeko (Kebekio)|Kebeko]] |- |4 |[[Maŭricio (Kebekio)|Maŭricio]] |Mauricie |[[Tririvero (Kebekio)|Tririvero]] |- |5 |[[Estrio]] |Estrie |[[Ŝerbruko (Kebekio)|Ŝerbruko]] |- |6 |[[Montreal-regiono]] |Montréal |[[Montrealo]] |- |7 |[[Otavio]] |Outaouais |''[[Gatineau (Kebekio)|Gatineau]]'' |- |8 |[[Abitibio-Temiskamingio]] |Abitibi-Témiscamingue |''[[Rouyn-Noranda (Kebekio)|Rouyn-Noranda]]'' |- |9 |[[Nord-Bordio]] |Côte-Nord |''[[Baie-Comeau (Kebekio)|Baie-Comeau]]'' |- |10 |[[Nord-Kebekio]] |Nord-du-Québec |''[[Matagami]],^{<small>[[d:Q141430|d]]</small>} [[Nemiscau]]^{<small>[[d:Q3337986|d]]} (Old resp. Vieux-Nemaska)</small>, [[Kuujjuaq]]'' |- |11 |[[Gaspegio - Magdalena Insularo|Gaspegio–Magdalena Insularo]] |Gaspésie–Îles-de-la-Madeleine |''[[Gaspé]]'' |- |12 |[[Ŝodierio-Apalaĉio]] |Chaudière-Appalaches |''[[Montmagny]]'' |- |13 |[[Lavalo (Kebekio)|Lavalo]] |Laval |[[Lavalo (Kebekio)|Lavalo]] |- |14 |[[Lanodierio]] |Lanaudière |''[[Joliette]]''^{<small>[[d:Q141760|d]]</small>} |- |15 |[[Laŭrentidio]] |Laurentides |''[[Saint-Jérôme (Kebekio)|Saint-Jérôme]]'' |- |16 |[[Montereĝio]] |Montérégie |[[Longejlo]], ''[[McMasterville]]'', ''[[Salaberry-de-Valleyfield]]'' |- |17 |[[Centro-de-Kebekio]] |Centre-du-Québec |''[[Drummondville]]''^{<small>[[d:Q141940|d]]</small>} |} === Plej grandaj municipoj === {| class="wikitable" !Municipo !2001 !1996 |- |[[Montrealo]] |1 812 723 |1 774 846 |- |[[Kebekurbo]] |532 329 |504 605 |- |[[Longejlo (Kebekio)|Longejlo]] |348 091 |373 009 |- |[[Lavalo (Kebekio)|Lavalo]] |343 005 |330 393 |- |[[Gatineau (Kebekio)|Gatineau]] |226 696 |217 591 |- |[[Saguenay (Kebekio)|Saguenay]] |148 050 |153 476 |- |[[Sherbrooke (Kebekio)|Ŝerbruko]] |146 689 |135 501 |- |[[Tririvero (Kebekio)|Tririvero]] |122 395 |124 417 |- |[[Lévis (Kebekio)|Lévis]] |121 999 |118 344 |- |[[Terrebonne]] |80 531 |75 110 |} === Urboj === (Post urbaj kunigoj, 2002) # [[Montrealo (Kebekio)|Montrealo]]: 1 852 578 (3.544 685 kun ĉirc.) # [[Kebeko (Kebekio)|Kebeko]], [[Aglomeraĵo Kebeko]]: 515 101 (734 583) # [[Longejlo (Kebekio)|Longejlo]], [[Montereĝio]]: 387 848 h. (apud Montrealo) # [[Lavalo (Kebekio)|Lavalo]]: 359 165 h. (apud Montrealo) # [[Gatineau (Kebekio)|Gatineau]], [[Otavio]]: 231 710 (265 107) # [[Sherbrooke (Kebekio)|Sherbrooke]], [[Estrio]]: 142 774 (208 119) # [[Tririvero (Kebekio)|Tririvero]], [[Maŭricio (Kebekio)|Maŭricio]]: 125 752 (158 073) # [[Saganurbo (Kebekio)|Saganurbo]], [[Saganio - Sankt-Johan-Lagio|Saganio–Sankt-Johan-Lagio]]: 149 668 h. (157 375) # [[Lévis (Kebekio)|Lévis]], [[Ŝodierio-Apalaĉio]]: 126 245 (apud Kebeko) # [[Terrebonne]], [[Lanodierio]]: 85 008 (apud Montrealo) # [[Saint-Jean-sur-Richelieu]],<small>^{[[d:Q141977|d]]}</small> [[Montereĝio]]: 82 061 # [[Repentigny (Kebekio)|Repentigny]], [[Lanodierio]]: 74 376 h. (apud Montrealo) # [[Saint-Jérôme (Kebekio)|Saint-Jérôme]], [[Laŭrentidio]]: 61 315 h. (apud Montrealo) ==== Malgrandaj urboj ==== * [[Rivière-du-Loup]] == Unuaj Nacioj de Kebekio == # [[Inuoj]] # [[Mohokoj]] # [[Inuko|Inuitoj]] # [[Abenakoj]]^{<small>[[d:Q318806|d]]</small>} # [[Mikmakoj]] # [[Krioj]] == Politiko == * [[Bloko Kebekia]] * [[Fronto por la Liberigo de Kebekio]] * [[Kebekia suverenismo]] * [[Politiko de Kebekio]] == Vidu ankaŭ == * [[Franckanadanoj]] * [[Politika situacio de Kebekio]] * [[Kebeki-franca lingvo]] * ''[[Québec En Alerte]]'' * [[Kebeka Ponto]] == Esperanto en Kebekio == En la lasta semajno de julio 2020 devis okazi en Kebekurbo la 53-a [[ILEI-Kongreso]], sed estis prokrastita pro la pandemio. En la unua semajno de aŭgusto 2020 devis okazi la [[UK 2020|105-a Universala Kongreso ]] en Montrealo, sed same estis prokrastita pro la pandemio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Kebeko|ReVo=kebeki}} * {{oficiala retejo}} {{PlurajLingvokodoj|fr|en}} * [http://www.agora.qc.ca/ Agora: Francalingva reta enciklopedio el Kebekio] {{Bibliotekoj}} {{Provincoj de Kanado}} 7jzmyix14jnfsawvp2qxlssfgayd4g7 0 2507 9420404 8305637 2026-07-04T17:56:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420404 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ludo | aŭtoro = Claude Soucie | eldonisto = | titolo de la ludo = LOA ("Lines of Action" ''Linioj de Ago'') | dosiero = [[Dosiero:Lines of Action.svg|200px]] | priskribo de dosiero = starta pozicio | nombro de ludantoj = 2 | aĝa rekomendo = | daŭro de preparo = | daŭro de ludo = | komplekseco de reguloj = | elementoj de strategio = | hazardo = | necesaj kapabloj = | noto = }} '''Originala Nomo:''' LOA (Lines of Action).<br /> '''Kreinto:''' Claude Soucie.<br /> '''Unua Eldono:''' 1969, [[A Gamut of Games]] (Ludaro)<br /> '''Ludantoj:''' 2. <br /> '''Materialo:''' 8x8'a ludtabulo. Po 12 ludpecoj ĉiu ludanto, blankaj kaj nigraj. Ĝi estas bonega strategia [[tabulludo]]. Ĝi enhavas paron da spicaĵoj kiu igas tiun ĉi ludon speciale konsilinda: ties nekutiman movsistemon kaj la strangan rezultaton (samtempe utila kaj malutila) de la kaptoj. Bildo 1 montras la pozicion ĉe la komenco. [[Dosiero:Lines of Action.svg|200px]] == MOVOJ == Ĉiu ludanto alterne, devige movas unu el siaj ludpecoj. Komencas ludi Nigrulo. Oni movas laŭ rekta linio, horizontale, vertikale aŭ diagonale, tiom da fakoj kiom ludpecoj kuŝas sur tiu linio (kalkulante proprajn kaj kontraŭulajn ludpecojn, inkluzive tiun moviĝantan). ''Bildo 2 tion ekzempligas. Nigrulo ekludas movante sian ludpecon sur la fako c8, kaj decidas fari tion laŭ vertikala direkto. Tial ke sur la linio "c" kuŝas du ludpecoj, ĝi moviĝas ĝuste laŭlonge du fakoj, ĝis c6. Aliaj elektoeblecoj por tiu nigra ludpeco estus movi en fakon e6, aŭ en fakon a6 (kaptante la blankan ludpecon, laŭ iom pli poste oni klarigos).'' [[Dosiero:Lines of Action move 00.svg|200px]] ''Alia ekzemplo: Nun ludas Blankulo, kiu decidas movi sian ludpecon sur a6 (bildo 3). Sur la horizontalo 6 kuŝas tri ludpecoj: du blankaj kaj unu nigra. Kaze ke Blankulo volus movi horizontale, la blanka ludpeco atingus la d-vertikalon.'' Tamen, ĝi ne rajtas fari tion, ĉar estas malpermesate pretersalti malamikajn ludpecojn (tiu sur c6). ''Nu, Blankulo movas diagonale laŭlonge du fakoj, ĝis c4.'' [[Dosiero:Lines of Action move 01.svg|200px]] ''Bildo 4 montras eblan respondon de Nigrulo, kiu movas de e8 ĝis b5.'' Konstateblas per la ekzemplo, ke estas permesate pretersalti proprajn ludpecojn. Sed pli ol unu propra ludpeco ne rajtas kuŝi sur la sama fako. ''(Blankulo, ekzemple, ne rajtas respondi movante de a4 ĝis c4).'' [[Dosiero:Lines of Action move 02.svg|200px]] == Kaptado == ''Per bildo 5 oni montras la sekvantan movon de Blankulo, kiu movas de h3 ĝis f1, kaptante la nigran ludpecon kuŝantan tie.'' Oni forigu la kaptitan ludpecon, kiu ne plu estos uzata dum la partio. Do, por kapti sufiĉas, ke propra ludpeco finu sian movon sur fako okupata de kontraŭula ludpeco. [[Dosiero:Lines of Action move 03.svg|200px]] == Fino == Ludanto venkas kiam ĉiuj el siaj restantaj ludpecoj konsistas el unusola, konektita ĉeno. Tio okazeblas post kaj propra kaj kontraŭula movo. Konekto inter la ludpecoj povas esti horizontala, vertikala aŭ diagonala (bildo 6). Ludanto, kies ludpecaro konsistas nur el unu ludpeco (ĉar kontraŭulo jam kaptis la ceterajn), ankaŭ venkas (bildo 6). Eblas okazi ke, kaptinte, ludanto trafas venkan pozicion kaj, samtempe (pro esti foriginta kontraŭulan izolitan ludpecon), havigu venkan pozicion al la kontraŭulo. Tiam, oni deklaru vana la partion (bildo 6). ''Kaze ke Nigrulo estus tuj ludonta venkus movante f6>f4, aŭ f6>d4. Tiel, Nigrulo sukcesus konekti siajn kvin ludpecojn. Kapto e3xg5 okazigus vanan partion: Nigrulo konektus sin, sed samtempe venkigus Blankulon, ĉar ĉi tiu subite havus siajn ludpecojn 'konektitaj'. Kapto f6:h8 altirus katastrofon ĉar unuopigus blankan g5.'' ''Kaze ke Blankulo movus unue, venkus movante g5>g8 kaj okazigus vanan partion per la kapto h8:f6.'' [[Dosiero:Lines of Action simultaneous.svg|200px]] == Taktikoj == Por studi la ludregulojn de LOA plene funkciantaj, oni analizu dumludan pozicion. Vidu bildon 7. ''Ludas Nigrulo, kiam Blankulo minacas venki post du movoj:'' * a2>c2 * c2>e2. ''Kion povas fari Nigrulo?'' ''Movo b4>d2 eĉ helpas Blankulon: sur la horizantalo 2 kuŝus nun tri ludpecoj, kio rajtigus al Blankulo movi a2xd2 kaj venki.'' ''Kaze movi b3>c2, ŝtopante la blankan vojiron laŭlonge la linio 2, Blankulo venkus movante a2:d5, movo tute neebla antaŭe.'' ''Kaze movi b4>b2, ŝtopus la vojiron laŭlonge la linio 2 ne malfermante la diagonalon. Sed Blankulo tiam respondus c5>b4, minacante venkon post a2>a3.'' [[Dosiero:Lines of Action tactic.svg|200px]] Leganto povas sin treni serĉante aliajn elektoeblecojn por Nigrulo. Poste, trovinte kontraŭulon por praktiki la ludon, pensu ke ekzistas diversaj taktikoj por malhelpi la kontraŭulajn planojn kaj plibonigi la proprajn: * Ŝtopi vojirojn, intermetante proprajn ludpecojn. * Ŝanĝi la nombron da ludpecojn sur linio por tiel modifi la eblajn movojn. * Kapti la 'kunigantajn' ludpecojn, tio estas, ludpecoj sen kiuj aro disiĝus. * Devigi la kapton de propraj ludpecoj, kiam tiuj ĉi estas malfacile konekteblaj kun la ceteraj. Jen nu, riĉa kaj vivema ludo kies partioj, eĉ ĵus komencitaj, havigas bataletojn laŭlarĝe la tuta ludtabulo kaj kie eĉ la plej malgranda malatento povas altiri katastrofon. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.linesofaction.net {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060108002256/http://www.linesofaction.net/ |date=2006-01-08 }} <!-- es:LoA. Lines of action --> * https://dke.maastrichtuniversity.nl/m.winands/loa/ <!-- en:MIA --> * http://games.cs.ualberta.ca/~darse/LOA/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060215124854/http://games.cs.ualberta.ca/~darse/LOA/ |date=2006-02-15 }} <!-- en:Mona --> * http://www.linesofaction.com/ * http://www.boardspace.net/loa/ * http://www.iggamecenter.com/ * http://www.pergioco.net/Giochi/GiochiDiTavoliere/LinesOfAction/LinesOfAction.htm * http://www.gamerz.net/~pbmserv/loa.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060109200220/http://www.gamerz.net/~pbmserv/loa.html |date=2006-01-09 }} <!-- en:Lines of Action web page en->eo:LOAo tTT-paĝo --> * http://www.guihaire.com/loa/ [[Kategorio:Ludoj]] b2eelb8ickmwaiynkwmpxv38qdsw10y 0 2550 9420742 8905236 2026-07-05T10:37:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420742 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} [[Dosiero:Pri landnomoj en Esperanto.jpg|eta|200px|Kovrilpaĝo de William Gilbert: Pri landnomoj en Esperanto, HEA, 1985]] La [[landnomo]]j en Esperanto estas dividitaj en du kategoriojn:<ref>[http://lingvakritiko.com/2009/06/13/landanoj-gentoj-kaj-kategorioj/ Landanoj, gentoj kaj kategorioj] de [[Bertilo Wennergren]]</ref> * La kunmetitaj landnomoj, kiuj deriviĝas de popolnomoj per sufikso (tradicie -uj- kaj foje ankaŭ -land-, nuntempe ofte -i- kaj foje ankaŭ -istan-) * La nekunmetitaj landnomoj sen sufiksoj, de kiuj oni derivas la popolnomon per la sufikso -an- (ĉi tiu kategorio estas la pli granda) Tiu distingo estas grava por ĝuste uzi vortojn por landanoj kaj lingvoj: Kvankam la landnomoj "Ĉinio" kaj "Ĉilio" tre similas, ekzistas la vorto ''ĉino'' por loĝanto de Ĉinio (aŭ por ano de la ĉefa gento de Ĉinio), sed tute ne ekzistas la vorto ''ĉilo''. Tion oni povas klarigi per tio, ke "Ĉinio" apartenas al la unua kategorio kaj "Ĉilio" al la dua. Do eblas diri "Ĉinujo", sed ne eblas diri "Ĉilujo" (kaj kelkaj Esperantistoj preferas la formon "Ĉinujo" al "Ĉinio" ĝuste por fari tiun lingvan diferencon pli klara). Tiu divido en du kategoriojn ankaŭ gravas por la formado de lingvonomoj: En Italio oni parolas la italan, sed en Indonezio la indonez'''i'''an (ne ekzistas la vorto "indoneza"). Denove la diferenco estas, ke "Italio" apartenas al la unua kategorio (do eblas nomi ĝin ''Italujo'' kaj ĝiajn loĝantojn ''italoj''), dum "Indonezio" apartenas al la dua kategorio (do ne eblas diri "Indonezujo", kaj ne ekzistas la vorto "indonezoj"). Ĉe la formado de adjektivoj rilataj al lando, ĝiaj homoj aŭ ĝia kulturo, oni ĝenerale emas preferi la pli simplan formon, krom por aparte emfazi alian signifon: Do oni kutime parolas pri japanaj urboj, japana kuirarto kaj la japana historio surbaze de la popolnomo "japano", kaj pri brazilaj urboj, brazila kuirarto kaj la brazila historio surbaze de la landnomo "Brazilo". Nur se oni aparte volas emfazi la rilaton al la lando anstataŭ al la homoj, oni diras "japanuja" aŭ "japania" anstataŭ "japana" (ekzemple "la japanuja ministerio pri turismo"). Simile, oni diras "brazilana" nur por aparte emfazi la rilaton al la homoj anstataŭ al la lando (ekzemple "brazilana pens-maniero"). == La dukategorieco == [[Dosiero:Landkategoria mapo.png|eta|500px|'''La du kategorioj de landnomoj en Esperanto:'''<br /> Nekunmetitaj landnomoj: {{Legendo|#c0c0c0|Landnoma radiko, de kiu oni derivas la popolnomon per -an-}} Kunmetitaj landnomoj: {{Legendo|#f68e0f|Landnomo derivita de popolnoma radiko per -uj- aŭ -i-<ref>Oranĝ-griza kolortransiro: Du vortoj el la du kategorioj estas uzataj (aŭ kune kiel ĉe Bosnujo kaj Hercegovino, aŭ alternative kiel ĉe Barato/Hindujo)</ref>}} {{Legendo|#ff0107|Landnomo derivita de popolnoma radiko per -land-, -uj- aŭ -i-}} {{Legendo|#fdcf05|Landnomo derivita de popolnoma radiko per -uj-, -i- aŭ -(i)stan-}}]] Origine Zamenhof uzis la unuan sistemon (de kunmetitaj landnomoj kun -uj-) por ĉiuj landnomoj. Li poste komencis uzi la duan sistemon (de nekunmetitaj landnomoj) por Amerikaj kaj kelkaj aliaj landoj kun la jena pravigo: "En la novaj landoj (ekzemple en ĉiuj landoj Amerikaj), la lando fakte kaj morale apartenas ne al ia difinita gento, sed egalrajte al ĉiuj siaj loĝantoj; tial estas afero tute natura, ke tie la lando ne uzas por si (per uj), la nomon de ia gento, sed kontraŭe, ĉiuj ĝiaj loĝantoj uzas por si (per an) la nomon de la lando."<ref>Respondo 47, Oficiala Gazeto, III, 1911, paĝo 291 (laŭ ''Lingvaj respondoj'' de L.L.Zamenhof, redaktita de Gastón Waringhien, 1962, paĝo 14)</ref> Malgraŭ tiu motivo de Zamenhof, oni nuntempe ne povas klare diri, ke la unua sistemo estas uzata precize por tiuj landoj, kie ekzistas iu historia ĉefgento (kontraŭekzemploj estas interalie la plejparte unugentaj Irano, Kamboĝo, Nederlando kaj Islando unuflanke kaj la multgenta Afganujo aliflanke). Tamen la landoj, kies nuna nomo tiel klare kontraŭas tiun kriterion de Zamenhof, estas tre malmultaj. Kvankam laŭ kelkaj la dukategorieco de la landnomoj malfaciligas la lernadon de Esperanto, la sistemo estas ankoraŭ multe pli facila ol en multaj etnaj lingvoj, kie ofte ekzistas multaj diversaj sistemoj kaj esceptoj. Aldone oni rimarku ke simila dukategorieco ekzistas en tre multaj kampoj en Esperanto, sen ke multaj homoj kritikas tion: * Por ejoj ekzistas kunmetitaj formoj (lernejo, kongresejo, kafejo, loĝejo) kaj nekunmetitaj formoj (muzeo, parko, restoracio, ĝardeno) * Simile por iloj: tranĉilo, fajrilo, komputilo; kulero, aŭto, gitaro * Kaj por profesioj: verkisto, instruisto, kuracisto; ŝoforo, kelnero, soldato * kaj tiel plu por aliaj kampoj === Superrigardo === {| class="wikitable sortable" ! Kategorio ! Etno ! Lingvo ! Radiko ! Ekz. -o !! Ekz. -io !! Ekz. -ujo !! Ekz. -lando !! Ekz. -stano !! Ekz. -istano !! Ekz. -oj ! Ekz. loĝantoj (etnocentra, -oj) !! Ekz. loĝantoj (neetnocentra, -(i)anoj) ! Ekz. lingvo |- | kunmetita kun -i/-ujo | Jes | Jes | Rus- | - || [[Rusio]] || Rusujo || (Ruslando) || - || - || - | [[rusoj]] || [[rusianoj]] | [[rusa lingvo]] |- | kunmetita ofte kun -lando | Jes | Jes | Svazi- | - || Svaziio || Svaziujo || [[Svazilando]] || - || - || - | [[svazioj]] || svazianoj | [[svazia lingvo]] |- | kunmetita ofte kun -lando | Ne | Ne | Svis- | - || Svisio || Svisujo || [[Svislando]] || - || - || - | || | - |- | kunmetita foje kun -istano | Jes | Jes | Uzbek- | - || [[Uzbekio]] || Uzbekujo || (Uzbeklando) || - || Uzbekistano || - | [[uzbekoj]] || uzbekianoj | [[uzbeka lingvo]] |- | kunmetita foje kun -istano | Ne | Ne | Afgan- | - || [[Afganio]] || Afganujo || (Afganlando) || - || Afganistano || - | [[afganoj]] || afganianoj | - |- | kunmetita foje kun -stano | Jes | Jes | Kazaĥ- | - || [[Kazaĥio]] || Kazaĥujo || (Kazaĥlando) || Kazaĥstano || - || - | [[kazaĥoj]] || kazaĥianoj | [[kazaĥa lingvo]] |- | nekunmetita kun -o | Ne | Ne | Angol- | [[Angolo]] || - || - || - || - || - || - | - || angolanoj | - |- | Du kategorioj | Ne | Ne | Kamerun(i)- | [[Kameruno]] || [[Kamerunio]] || - || - || - || - || - | - || kamerun(i)anoj | - |- | nekunmetita kun -io | Ne | Ne | Tanzani- | - || [[Tanzanio]] || - || - || - || - || - | - || tanzanianoj | - |- | nekunmetita kun -io kaj | Ne | Jes | Indonezi- | - || [[Indonezio]] || - || - || - || - || - | - || indonezianoj | [[indonezia lingvo]] |- | nekunmetita kun -lando | Jes | Jes | Nederland- | - || - || - || [[Nederlando]] || - || - || - | - || [[nederlandanoj]] | [[nederlanda lingvo]] |- | nekunmetita kun -stano | Ne | Ne | Turkestan- | - || - || - || - || Turkestano || - || - | - || turkestananoj | - |- | nekunmetita kun -istano | Ne | Ne | Pakistan- | - || - || - || - || - || Pakistano || - | - || pakistananoj | - |- | multenombra kun -oj | Ne | Ne | Baham- | - || - || - || - || - || - || [[Bahamoj]] | - || bahamanoj | - |- | Du kategorioj | Ne | Ne | Bermud- | - || [[Bermudo]] || - || - || - || - || [[Bermudoj]] | - || bermudanoj | - |- | multenombra kun -oj | Jes | Jes | Filipin- | - || - || - || - || - || - || [[Filipinoj]] | - || [[filipinanoj]] | [[filipina lingvo]] |} == -uj-, -i-, -land- kaj -(i)stan- == Por derivi landnomon de popolnomo ekzistis origine nur la sufikso -uj- kaj la ĉi-cele malpli ofte uzita radiko land-. En decembro 1918 Hector Hodler anoncis en la revuo de UEA la ekuzon de la sufikso -i- anstataŭ -uj-.<ref name="LF">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberafolio.org/2008/rusojloghasenrusujo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-07-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080919165035/http://www.liberafolio.org/2008/rusojloghasenrusujo/ |arkivdato=2008-09-19 }}</ref> La tiamaj argumentoj por -i- estis ke ĝi ofte donas vortojn pli similajn al alilingvaj formoj kaj laŭ kelkaj estas pli belsona. Tamen rapide aperis kontraŭargumentoj, laŭ kiuj la ŝanĝo estas kontraŭ-Fundamenta, estas eraro rigardi la sufikson -i- kiel internacie ĝenerale uzatan landnoman sufikson, la internacia sufikso -i- havas tro multajn signifojn kaj laŭ kelkaj la plimultiĝo de akcentataj i-sonoj estas malbelsona. La [[Lingva Komitato]] rifuzis oficialigi la ŝanĝon kaj UEA reiris al la formoj kun -uj-.<ref>https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-l.htm (Landnomoj) kaj https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-i.htm (Io-ujo-batalo)</ref> La uzo de -i- tamen plipopulariĝis, kaj inter la 30-aj kaj 80-aj jaroj, -i- kaj -uj- estis proksimume same multe uzataj: Dum en socialismaj landoj kaj SAT-rondoj iom superregis -i-, en kapitalismaj landoj kaj ĉe UEA iom superregis -uj-. En la 80-aj jaroj ankaŭ UEA transiris al la formoj kun -i- (en sia Jarlibro ekde 1990), tiel ke plej malfrue ekde la 90-aj jaroj klare superregas la uzo de -i-. Tamen dum la pasintaj jaroj denove leviĝas voĉoj kiuj pledas por la uzo de la Fundamenta -uj-, kaj en [[2007]] aperis la esearo ''[[Rusoj loĝas en Rusujo]]'' kun eseoj kiuj argumentas por la uzo de -uj- anstataŭ -i-.<ref name="LF" /> Unu el la ĉefaj nuntempe uzataj argumentoj por -uj- ŝajne tute ne estis konsiderata en la frua debato pri la temo: Temas pri la argumento, ke la uzo de -i- malfaciligas la lernadon de la dukategoria sistemo, ĉar ekzistas nekunmetitaj landradikoj, kiuj finiĝas per "i", tiel ke ĉe la uzo de -i- oni ne povas scii, ke "Aŭstralio" kaj "Tanzanio" estas nekunmetitaj, dum "Germanio" kaj "Italio" estas kunmetitaj (kaj tio tre gravas por ĝuste paroli pri la nacianoj: aŭstralianoj kaj tanzanianoj, sed germanoj kaj italoj). Aperis pluraj respondoj al tiu esearo, interalie la eseo ''[[En Rusio loĝas rusianoj]]'' de Sergio Pokrovskij, kiu argumentas, ke la -uj-formoj estas bazitaj sur etnocentra vidpunkto. La uzo de -land- anstataŭ -i- aŭ -uj- estis ĉiam limigita al kelkaj landnomoj, ĉefe "Pollando", "Tajlando" kaj "Finnlando" (kiu tamen ne ĉiam estis konsiderata kunmetita), iom malpli ofte "Svislando", kaj malofte ankaŭ kelkaj aliaj kiel "Ruslando" kaj "Danlando". La uzo de -istan- (aŭ -stan-) anstataŭ -uj- aŭ -i- estis ĉiam limigita al kelkaj centr-aziaj landoj (el kiuj ses nuntempe estas sendependaj landoj: Kazaĥstano, Afganistano, Uzbekistano, Kirgizstano, Taĝikistano kaj Turkmenistano). Temas pri landoj, kiuj ankaŭ en la plej multaj aliaj lingvoj havas nomojn kun la finaĵo "(i)stan". Por ĉiuj ĉi landoj la formo kun -(i)stan- estas malpli kutima ol la formoj kun -i- kaj -uj-. === -land- === ==== Kunmetitaj landnomoj foje kun -land ==== Kiel menciite supre, ĉe kelkaj landnomoj derivitaj de popolnomoj estas kutime uzi -land- anstataŭ -uj- aŭ -i-. Jen pli kompleta listo de tiaj landnomoj: {| class="wikitable sortable" ! X-lando ! X-io ! X-ujo ! Komento |- | [[Finnlando]] || Finnio || Finnujo || ''Suomio''/''Suomujo''/''Finnlando'' |- | [[Pollando]] || Polio || Polujo || (sed "polio" povas signifi [[poliomjelito]]) |- | [[Skotlando]] || Skotio || Skotujo || |- | [[Svazilando]] || Svaziio || Svaziujo''<ref>https://www.reta-vortaro.de/revo/art/svazi.html#svazi.S0io</ref> || |- | [[Svislando]] || Svisio || Svisujo || |- | [[Tajlando]] || Tajio || Tajujo || |- | [[Frislando]] || Frisio || Frisujo || |} La jam menciitaj formoj "Ruslando" kaj "Danlando" estas sufiĉe malpli kutimaj, do ne listigitaj en ĉi tiu listo de landnomoj, ĉe kiuj kutimas la formo kun -land-. ==== Landnomaj radikoj finiĝantaj per ''land'' ==== Oni atentu, ke ekzistas nekunmetitaj landnomoj, ĉe kiuj la radiko ankaŭ finiĝas per "land": * [[Gronlando]] * [[Irlando]] * [[Islando]] * [[Nederlando]] * [[Togolando]] * [[Nov-Zelando]] * [[Holando]] * [[Burgenlando]] * [[Orienta Kablando]] * [[Kurlando]] (ankaŭ [[Kuronio]]) * [[Livlando]] (ankaŭ [[Livonio]]) Do same kiel ĉe landnomoj finiĝantaj per "io", ĉe landnomoj finiĝantaj per "lando" oni ne povas tuj rekoni, al kiu el la du kategorioj ĝi apartenas. Tial iuj Esperantistoj preferas sisteme uzi "-ujo" anstataŭ "-lando" ĉe la landnomoj de la supra listo, por igi ilian kategorion pli klara. Aldone ekzistas landnomoj kunmetitaj de iu nepopolnoma radiko kaj la radiko "land/". Ekzemple, "[[Valencilando]]" estas kunmetita de la urbonomo "Valencio" kaj la radiko "land/". ==== Aliaj kun ''land'' ==== * [[Emslando]] * [[Rejnlando]] * [[Sarlando]] * [[Kvinslando]] === -(i)stan- === ==== Kunmetitaj landnomoj foje kun -stan aŭ -istan ==== La landnomoj finiĝantaj per -stan- aŭ -istan- devas esti konsiderataj nekunmetitaj en Esperanto. Ili do apartenas al la dua kategorio. Sed por kelkaj el ili ekzistas analoga popolnomo, kaj sekve ankaŭ analogaj nomoj kun -uj- aŭ -i-: {| class="wikitable sortable" ! -istano/-stan ! -io ! -ujo |- | Afganistano || [[Afganio]] || Afganujo |- | Baluĉistano || [[Baluĉio]] || Baluĉujo |- | Kazaĥstano || [[Kazaĥio]] || Kazaĥujo |- | Kirgizstano || [[Kirgizio]] || Kirgizujo |- | Kurdistano || [[Kurdio]] || Kurdujo |- | Taĝikistano || [[Taĝikio]] || Taĝikujo |- | Turkmenistano || [[Turkmenio]] || Turkmenujo |- | Uzbekistano || [[Uzbekio]] || Uzbekujo |} La tre malofta vorto "Hindustano" havas neklaran signifon: Laŭ PIV ĝi estas la vasta ebenaĵo en la nordo de Barato, sed kelkaj Esperantistoj uzis ĝin kun la signifo de [[Barato]] aŭ de la historia [[Hindujo]]. ==== Landnomaj radikoj finiĝantaj per ''stan'' ==== Por kelkaj tiaj landnomoj ne ekzistas analoga popolnomo, tiel ke tiuj landoj nur havas nomon el la dua kategorio: * [[Turkestano]] * [[Pakistano]] === -i- === ==== Kunmetitaj landnomoj foje kun -i ==== ekz.: * [[Ĉinio]] ==== Landnomaj radikoj finiĝantaj per ''i'' ==== Jen listo de landnomaj radikoj, kiuj finiĝas per ''i'' kaj sekve povas esti konfuzataj kun landnomoj de la unua kategorio (se oni tiujn formas per -i- anstataŭ per -uj-): {{Div col|cols = 3}} * Alĝerio * Aŭstralio * Bolivio * Ĉilio * Fiĝio * Gambio * Ĝibutio * Haitio * Indonezio * Kolombio * Liberio * Libio * Malajzio * Malavio * Malio * Maŭricio * Maŭritanio * Namibio * Niĝerio * Sankta Lucio * Tanzanio * Tunizio * Zambio {{Div col end}} == Uzado de Interreto por konstati la uzadon de esperantaj vortoj kaj ties apliko al la polemiko -io/-ujo == [[Sten Johansson]] en sia eseo ''Uzi interreton kiel tekstaron por lingvaj esploroj'' [2005]<ref>''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', Diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], 2015. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. Paĝoj 221-241 </ref> klarigas kiel li uzis [[Interreto|interretajn rimedojn]], ĉefe [[serĉilo]]jn kaj la disponeblon de la [[Tekstaro de Esperanto]] (versioj kaj de antaŭ kaj de malantaŭ 1940) por studi kiuj vortoj, kombinoj kaj gramatikaj formoj estas uzataj, kaj laŭ kiu ofteco. La eseisto komparas la rezultojn de serĉiloj en 2002 kaj 2004. Antaŭ ĉio la aŭtoro avertas pri dek limigoj kiuj relativigas la trovitajn rezultojn, inter kiuj neceso trovi verajn esperantlingvajn tekstojn, nombro de [[retejo]]j anstataŭ veraj aperintaj vortoj, konsisto de interretanoj kiel aparta homgrupo, malatento pri sencoj, malatentindaj kvantoj de mencioj neindaj, konfuzoj pri supersignitaj literoj. Krom precizaj ekzemploj, li dediĉas partan atenton al klasikaj diskutoj. Pri la polemiko inter landnomoj, la komparo inter diversaj epokoj konfirmas la venkon de [[landonomo]]j kun [[finaĵo]] ''-io'' super finaĵo ''-ujo'' (ĉiam en la interreta etoso kaj ne nepre en aliaj), la partikularan venkon de [[Barato]] super [[Hindio]], kaj la retenon de la finaĵo -ujo ĉe [[Esperantujo]] kaj ĉe antikvaj landoj kiaj [[Egiptujo]] antaŭ [[Egipto]] por la nuna ŝtato, aŭ [[Ĉinujo]] antaŭ [[Ĉinio]]. == Multenombraj landnomoj == Ĉe kelkaj landoj kiuj konsistas el multaj insuloj, la landnomo en Esperanto simile kiel en multaj aliaj lingvoj estas uzata ĉiam [[multenombro|multenombre]]. Tiaj landnomoj ĉiam apartenas al la dua kategorio. Ĉe tiaj multenombraj landnomoj oni kutime ankaŭ aldonas la artikolon (do diras ekzemple "[[provincoj de la Filipinoj]]"). * [[Ferooj]] * [[Filipinoj]] * [[Komoroj]] * [[Maldivoj]] * [[Marŝaloj]] * [[Nordmarianoj]] * [[Salomonoj]] * [[Sejŝeloj]] == Fontindikoj kaj piednotoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de landnomoj]] * ''[[Pri Landnomoj – La sistemo de Dro Zamenhof. Rimarkoj pri la Propraj Nomoj en Esperanto kaj ilia transskribo]]'' == Eksteraj ligiloj == * [http://www.freeweb.hu/eventoj/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-l.htm Artikolo pri landnomoj en la Enciklopedio de Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090517213827/http://www.freeweb.hu/eventoj/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-l.htm |date=2009-05-17 }}. * [http://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/landnomoj/koreo_egipto.html] En Marto 2003 la [[Akademio de Esperanto]] faris novan decidon pri [[Koreo]] kaj [[Egipto]]. * [[Anna Löwenstein]] (red), [https://drive.google.com/file/d/0B3bwzubbm6eca20waXZhNDNDYXc/view?resourcekey=0-DJ8Y5mu0CVSgY4idfNQyJw Rusoj loĝas en Rusujo]''. * [[Sergio Pokrovskij]]: [http://esperanto-ondo.ru/Recenzoj/R-rossia.htm En Rusio loĝas rusianoj] (Respondo al «Rusoj loĝas en Rusujo»; [[La Ondo de Esperanto]], n-ro 163, 2008:05, p. 12-15), nuancita analizo de la landnomoj en Esperanto. {{LandNomoj}} {{Landoj}} [[Kategorio:Loknomoj en Esperanto]] [[Kategorio:Landnomoj]] o7abkfaq9h687bdxtatxxtem8heef3g 0 2567 9420759 9379799 2026-07-05T11:26:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420759 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo =ປະຊາຊົນລາວ (''Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao'') | eonomo = Laoso | flago = [[Dosiero:Flago-de-Laoso.svg|120px|[[Flago de Laoso]].]][[Flago de Laoso]] | blazono =[[Dosiero:Coat of arms of Laos.svg|120px]] | nacia himno =[[Pheng Xat Lao]] [[Dosiero:National Anthem of Laos.ogg|center]] | nacia devizo =ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນາຖາວອນ (Paco, sendependeco, demokratio, unueco kaj prospero) | lokigo-bildo =[[Dosiero:Location Laos ASEAN.svg|270px]] | oficiala lingvo =[[Laŭa lingvo]] | lingvoj = [[Laŭa lingvo|Laŭa]], [[siama lingvo|taja]], k.a. | ĉefurbo = [[Vjentiano]] | religio = [[Budhismo]] | km2 = 236 800 | akvo = 2 | loĝantoj = Laosanoj | loĝantaro = 5 635 967 (2002) | loĝdenso = 24 | vivlongeco = | valuto = [[Laosa kipo]] | valuta kodo = LAK | horzono = +7 | ttt = la | landkodo = | tel = +856 | politika sistemo = [[Popola respubliko]] | ŝtatestro = [[Thongloun Sisoulith]] | ĉefministro = [[Phankham Viphavanh]] | nacia tago = [[2-a de decembro]] | sendependeco = [[19-a de julio]] [[1949]] | de kiu = [[Francio]] | esperanto-asocio = | MEP = 13,75 miliardoj $ | MEP jaro = | MEP pokapa = 2 200 }} '''Laoso'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Laoso_kd Laoso] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> ([[laosa lingvo|laose]]: ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao, oficiale '''Laosa Popola Demokratia Respubliko'''), estas [[lando sen maraliro|senmara lando]] en [[Sud-Orienta Azio]], ĉirkaŭata de [[Mjanmaro|Mianmaro]] kaj [[Ĉina Popola Respubliko]] en la nordokcidento, [[Vjetnamo]] en la oriento, [[Kamboĝo]] en la sudo kaj [[Tajlando]] en okcidento. Ĝia loĝantaro estas kalkulata je 6,8 milionoj da personoj en [[2009]]. La historio de Laoso komenciĝas de la Reĝlando kiu ekzistis ekde la 14-a ĝis la [[18-a jarcento]] kiam ĝi dividiĝis en tri apartaj reĝlandoj. En [[1893]], la tri reĝlandoj iĝis [[Franca kolonia imperio|franca protektorato]], ili estis [[Reĝlando Luangprabango]], [[Reĝlando Vjentiano]] kaj [[Reĝlando Ĉampasako]], sub la formo nun konata kiel Laoso. Ĝi atingis mallongdaŭran sendependecon en la jaro [[1945]] post la japana okupado, sed revenis al franca regado ĝis atingi aŭtonomion en [[1949]]. Laoso sendependiĝis en [[1954]], kiel parlamenta monarkio sub [[Sisavang Vong]]. Baldaŭ post la sendependiĝo, komenciĝis longa [[Laosa Enlanda Milito|enlanda milito]], kiu metis finon al la monarkio, kiam la komunisma movado [[Pathet Lao]] prenis la potencon en [[1975]]. Laoso estas [[unupartiismo|unupartia]] [[socialisma ŝtato|socialisma respubliko]]. La ĉefurbo estas [[Vjentiano]]. Aliaj grandaj urboj estas [[Luangprabango]], [[Savannaĥet]] kaj [[Pakse]]. La [[oficiala lingvo]] estas la [[laosa lingvo|laosa]]. La plejparto de la loĝantaro estas [[laosa popolo|laosanoj]], praktikantoj de indiĝenaj religioj aŭ [[budhismo]]. Ĝi estas kreskanta potenco je elektra energio eksportata al najbaraj landoj kiel Tajlando, Ĉinio kaj Vjetnamio kaj la ekonomio rapide akceliĝas per la vendado de metaloj.<ref name="autogenerated2">{{citaĵo el la reto |url=http://www.ft.com/cms/s/0/2d309312-1cb3-11e0-a106-00144feab49a.html#axzz1BP9Somjj |titolo=Laos Securities Exchange to start trading |eldoninto=Ft.com |dato=2011-01-10 |alirdato=2011-01-23}}</ref><ref name="autogenerated2"/> Ĝi estas membro de la Komerca Interkonsento Pacifiko-Ocanio, de la Asocio de Sud-Orient-Aziaj Nacioj ([[ASEAN]]), [[Orient-Azia Pintkunveno]] kaj [[Franclingvio]]. Laoso formale petis aliĝon al la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] en [[1997]]. == Etimologio == En la [[laosa lingvo]], la nomo de la lando estas "Meuang Lao", kiu laŭlitere signifas "Laosa lando". La [[francoj]], kiuj unuigis la tri apartajn laosajn reĝlandojn ene de [[Franca Hindoĉinio]] en [[1893]], literumis ĝin kun fina (silenta en la [[franca]]) "s" de la pluralo por ke ĝi reliefigu la unuecon de pluraj laosaj reĝlandoj, tial "Laoso" (anstataŭ "Lao"). La laosa lingvo mem havas neniun finan "s", kaj laosanoj prononcas ĝin kiel en sia denaska lingvo, kvankam kelkaj, kiuj loĝas eksterlande, uzas la elparolon finiĝanta per "s". Ekde [[1975]] la oficiala landnomo estas ''Laosa Popola Demokratia Respubliko''. == Historio == === Lan Xang 1353–1893 === [[Dosiero:Pha That Luang, Vientiane, Laos.jpg|eta|maldekstra|[[Pha That Luang]] en [[Vjentiano]], la laosa nacia simbolo|200px]] Laoso havas siajn radikojn en la reĝlando [[Lan Xang]] (Esperante: "Lan Sango"; Miliono da Elefantoj), fondita en la [[14-a jarcento]], de militisto, Fa Ngum, kiu prenis la urbon [[Vjentiano]] kun trupo el 10 000 [[kmeroj]]. Ngum devenis de longa linio de laosaj reĝoj. Li ŝtatigis la [[teravado|Teravadan Budhismon]] kaj sub lia regado Lan-Xang prosperis. Post la 20 jaroj de ĝia formado, la reĝlando etendiĝis oriente de Ĉampao kaj laŭlonge de la montaro Annamite en Vjetnamo. Liaj ministroj, nekapablaj toleri la kruelecon de la reĝo, devigis lin ekziliĝi al la nuna taja provinco Nan en [[1373]],<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.history.com/topics/fa-ngum |titolo=Fa Ngum |eldoninto=History.com |alirdato=2011-01-23}}</ref> kie li poste mortis. La plej aĝa filo de Fa Ngum, Oun Heuan, (kiu prenis por si la titolon [[Samsenthai]]) surtroniĝis kaj regis dum 43 jaroj. Dum lia regado, Lan Xang iĝis grava komerca centro. Post lia morto en [[1421]], Lan Xang kolapsis en pluraj frakcioj batalantaj unuj kontraŭ aliaj por la venontaj cent jaroj. En [[1520]], [[Photisarath]] atingis la tronon kaj translokigis la ĉefurbon de Luangprabango al Vjentiano por eviti la invadon de la birmanoj. [[Setthathirat]] estis reĝo en [[1548]], post kiam lia patro estis murdita, kaj ordonis la konstruadon de tio kio poste iĝis simbolo de Laoso, [[Pha That Luang]]. Setthathirat malaperis en la montaro dum la reveno el militista ekspedicio en [[Kamboĝo]] kaj Lan Xang rapide malfortiĝis. Tio daŭris ĝis la jaro [[1637]], kiam [[Sulinjavongso]] atingis la tronon de Lan Xang kaj denove etendigis la landlimojn. Sub lia regado, Laoso atingis sian orepokon. Kiam li mortis, Lan Xang okazis esti sen heredanto kaj la reĝlando dividiĝis en tri princlandojn. Inter [[1763]] kaj [[1769]], birmaj armenoj invadis la nordon de nuna Laoso kaj aneksis [[Luangprabango]], kiam [[reĝlando Ĉampasako|Ĉampasako]] estis sub [[Tajlando|siama]] suvereneco. [[Anouvong|Chao Anouvong]] estis instalita kiel vasala reĝo de Vjentiano fare de la [[Siamo]]. Li kuraĝigis kaj subtenis la kreadon de laosa beletro kaj pentrarto. Li ankaŭ establis rilatojn kun Luangprabango. Malgraŭ tio ke li estis devigita pagi tributon al la vjetnamanoj, li ribelis kontraŭ la siamanoj. La rezulto estis malvenko kaj Vjentiano estis disrabita,<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=3&id=15718 |titolo=Let's hope Laos hangs on to its identity |eldoninto=Asianewsnet.net |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126004328/http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=3&id=15718 |arkivdato=2010-11-26 |alirdato=2011-01-23 }}</ref> Anouvong estis portita kiel [[malliberigito]] al [[Bangkoko]] kaj tie poste mortis. === Franca regado en Laoso (1893–1954) === En la [[19-a jarcento]], Luangprabango estis disrabita de la [[Ĉina Nigroflaga Armeo|Ĉina Nigra Flaga Armeo]]<ref>{{citaĵo el la reto |aŭtoro=Librios Semantic Environment |url=http://www.culturalprofiles.net/Laos/Directories/Laos_Cultural_Profile/-1064.html |titolo=Laos: Laos under the French |eldoninto=Culturalprofiles.net |dato=2006-08-11 |alirdato=2011-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070718125054/http://www.culturalprofiles.net/laos/Directories/Laos_Cultural_Profile/-1064.html |arkivdato=2007-07-18 }}</ref> kaj la francoj sukcesis savi la reĝon [[Oun Ĥam]]. En tiu momento pro bezonata urĝa protekto, Luangprabango estis aneksita al la 'Protektorato' de la [[Franca Hindoĉinio]]. Iom poste, la [[reĝlando Ĉampasako]] kaj la teritorio de [[Vjentiano]] estis ankaŭ aldonitaj al la protektoraro. Sub la francoj, la reĝo [[Sisavang Vong]] de Luangprabango, iĝis reĝo de unuiĝinta Laoso kaj Vjentiano denove estis la ĉefurbo. Laoso neniam estis grava por Francio,<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=A61wRiwTbPgC&pg=PA23&lpg=PA23&dq=Laos+never+important+to+france#v=onepage&q=Laos%20never%20important%20to%20france&f=false|titolo=Laos – Google Books|alirdato=2011-01-23|dato=2005-01-15|eldoninto=Books.google.com.au|ISBN=9781741040869}}</ref> escepte kiel bufroŝtato inter Tajlando influita de Britio kaj ekonomia pli grava ol [[Annam|Anamo]] kaj [[Tonkino]]. Dum ilia regado, la francoj enkondukis la [[korveo]], sistemo per kiu ĉiu laosa malino estis perforte devigita kontribui 10 tagojn da manlaborado jare por la kolonia registaro. Malgraŭ la produktado de stano, kaŭĉuko kaj kafo, ĝi neniam konsistis el pli ol 1% el la eksportado de Franca Hindoĉinio. En [[1940]], nur 600 francoj loĝis en Laoso.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.lonelyplanet.com/laos/history |titolo=History of Laos |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210225100345/https://www.lonelyplanet.com/laos/history |arkivdato=2021-02-25 |eldoninto=Lonelyplanet.com |dato=1960-08-09 |alirdato=2011-01-23}}</ref> Post mallonga okupado de la japanoj dum la [[Dua Mondmilito]], la lando deklaris la sendependeco en 1945, sed la francoj sub [[Charles de Gaulle]] refirmigis la regadon kaj nur en 1950 Laoso ricevis duon-aŭtonomion kiel "aliĝinta ŝtato" ene de [[Franca Unio]]. Aliflanke, la francoj regis [[de facto]] ĝis 1954, kiam Laoso oficiale estis sendependa kiel [[konstitucia monarkio]]. === Laosa reĝlando kaj la milito (1954–1975) === [[Dosiero:Royal Seal of the Kingdom of Laos.svg|eta|[[Blazono de Laoso]]]] Kiel speciala escepto en la [[Konvencioj de Ĝenevo]], franca militista misio daŭre trejnis la [[Reĝa Laosa Armeo|Reĝan Laosan Armeon]]. En 1955, la [[Ŝtata Departemento de Usono]] kreis specialan Oficejo por anstataŭado de la franca subtno de la Laosa Reĝa Armeo kontraŭ la komunisma [[Pathet Lao]] kiel parto de la usona [[politiko de retenado]]. [[Dosiero:Sisavang Vong - 1951.jpg|eta|maldekstra|160px|Reĝo [[Sisavang Vong]] de Laoso]] Laoso estis trenita al la [[Vjetnama Milito]] kaj la oriento de la lando sekvis Nord-Vjetnamon kaj adoptis ĝin kiel frata lando. Laoso permesis al Nord-Vjetnamo la uzadon de sia teritorio kiel provizad-vojo kontraŭ [[Sud-Vjetnamio]]. Kiel respondo, [[Usono]] iniciatis bombad-kampanjon kontraŭ Nord-Vjetnamio, subtenis regulajn kaj neregulajn kontraŭkomunismajn fortojn en Laoso kaj apogis la invadon de [[Sud-Vjetnamio]] en Laoson. la rezulto de ĉi agoj kondukis al pluraj [[puĉo|ŝtatpuĉoj]] kaj fine, la [[Laosa Enlanda Milito]] inter la Reĝa laosa Registaro kaj la komunisma Pathet Lao. En la Enlanda Milito, la forte armita kaj kuraĝa armeo de Nord-Vjetnamio estis la vera potenco malantaŭ la ribelo de Pathet Lao. En 1968, la Armeo de Nord-Vjetnamio lanĉis multflankan atakon por helpi la komunisman Pathet Lao batali kontraŭ la Reĝa Laosa Armeo. La armeo malfortigis la armeon kaj lasis la konflikton sub la neregulaj fortoj de Usono kaj [[Tajlando]]. La atako mortigis multajn personojn. [[Dosiero:Muang Khoun - Laos - 01.JPG|eta|dekstra|200px|Budha statuo en [[provinco Siangĥuang|Muang Ĥun]]]] Usono okazigis amasan aeran bombardadon. ''[[The Guardian]]'' raportis ke Laoso estis bombardita averaĝe per bomboj B-52 je ĉiu 8 minutoj, 24 horojn tage, inter 1964 kaj 1973. La bombardistoj de Usono en ĉi tiu periodo forĵetis pli da bomboj ol dum la [[Dua Mondmilito]]. El 260 milionoj da bomboj ĵetitaj, ĉefe en la [[provinco Siangĥuang]] en la [[Plataĵo de la Kruĉoj]], 80 milionoj ne eksplodis, lasante mortigan heredaĵon.<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/world/2008/dec/03/laos-cluster-bombs-ŭo-deaths | work=The Guardian | location=London | title=Forty years on, Laos reaps bitter harvest of the secret war | first=Ian | last=MacKinnon | date=[[3-a de decembro]] [[2008]]| accessdate=[[7-a de majo]] [[2010]]}}</ref> Ĝi distingiĝas kiel la plej bombardata lando en la tuta mondo. Ĉar ĝi estas grave damaĝata de la [[grapolbombo]]j dum ĉi milito, Laoso forte pledis por la [[Konvencio pri Grapolbomboj]] por malpermesi la armilojn kaj helpi la viktimojn, kaj gastigi la Unuan Kunvenon de Membroŝtatoj de la konvencio en novembro 2010. En 1975, la komunisma [[Pathet Lao]], kune kun la [[Popola Vjetnama Armeo]] kaj subtenita de [[Sovetio]], venkis la reĝan armeon, devigante al la reĝo [[Savang Vatthana]] abdiki la 2-an de decembro 1975. Li poste mortis en malliberejo. === Komunisma Laoso en (1975-nuno) === La [[2-an de decembro]] [[1975]], post la regpreno de la lando, la registaro de Pathet sub [[Kaysone Phomvihane]] rebaptis la landon kiel ''Laosa Popola Demokratia Respubliko'' kaj subskribis interkonsentojn kun Vjetnamio pri la rajto de ĉi lasta lando establi armeon en laosa teritorio. Vjetnamio ordonis al Laoso rompi la rilatojn kun [[Ĉinio]], izoligante ĝin disde Ĉinio, Usono kaj aliaj landoj. Tamen, ekde la 1980-aj jaroj la ordono estis malrapide anstataŭita de aliaj ekonomiaj rilatoj kaj la akcepto de laoso en [[ASEAN]] en la jaro 1997. Vjetnamio ankoraŭ multe influas politike kaj ekonomie en Laoso. La dudekjara blokado de Usono sur Laoso ĉesis funkcii en 1995. Usono establis komercajn rilatojn kun laoso en novembro 2004. === Pri historio vidu ankaŭ === * [[Laosa Enlanda Milito]] * [[Pathet Lao]] == Geografio == [[Dosiero:Laos Landscape in Vang Vieng.jpg|eta|340px|dekstra|Laosa pejzaĝo]] Laoso estas lando sen mareliro en la sudoriento de Azio kaj la pejzaĝo, dense arbara, konsistas el kruta [[montaro]], el kiu la plej alta estas ''[[Phu Bia]]'' kun 2.820 metroj alte, kun kelkaj plataĵoj. La rivero [[Mekongo]] estas parto de la okcidenta landlimo kun Tajlando kaj la [[Anama Montaro]] formas la plejparton de la orienta landlimo kun Vjetnamio. La loka klimato estas [[tropika]] kaj elstaras la [[musono]]; ekzistas [[pluvsezono]] de majo ĝis novembro, sekve de seka sezono de decembro ĝis aprilo. Ĉirkaŭ la 65 % de la areo estas kovrita de densa vegetaĵaro tipa de la [[subtropiko|subtropikaj arbaroj]]. La ĉefurbo kaj plej granda urbo de Laoso estas ''[[Vjentiano]]''; aliaj gravaj urboj estas ''[[Luangprabango]]'', ''[[Savannaĥet]]'' kaj ''[[Pakse]]''. [[Biogeografio|Biogeografie]] la lando apartenas al la [[Hindoĉinujo|hindoĉina]] [[ekoprovinco]] de la [[Orientaliso|orientalisa]] [[ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF). Parto de Laoso estas kovrata de [[ekoregiono]]j nomataj la [[nord-hindoĉinaj subtropikaj arbaroj]] kaj la [[centra-hindoĉinaj sekaj arbaroj]]. === Administra divido === Laoso dividiĝas en 16 provincoj (''kang'') kaj unu prefektejo (''Nakhonluang ViengChan'') kie troviĝas la nacia ĉefurbo Vjentiano (''Na Kone Luang Vientiane''). La provincoj dividiĝas en distriktoj (''muang'') kaj dek urboj (''baan''). <ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.nsc.gov.la/Products/Populationcensus2005/PopulationCensus2005_chapter2.htm |titolo=National Statistics Centre |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120123082302/http://www.nsc.gov.la/Products/Populationcensus2005/PopulationCensus2005_chapter2.htm |arkivdato=2012-01-23 |eldoninto=Nsc.gov.la |alirdato=2011-01-23}}</ref> [[Dosiero:Laos, administrative divisions - Nmbrs (en-abc) - monochrome.svg|maldekstra|eta|Provincoj de Laoso numerigitaj|300px]] {| style="background:none;" cellspacing="2px" | {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%;" |- style="font-size:100%; text-align:right;" ! style="width:40px;"| Numero !! style="width:85px;"| [[Provinco]] !! style="width:85px;"| [[Ĉefurbo]] !! style="width:85px;"| [[Areo]] (km²)!! style="width:85px;"| [[Loĝantaro]] |- | 1 || [[provinco Attapeu|Attapeu]] || [[Attapeu]] || style="text-align:right"|10,320|| style="text-align:right"|114,300 |- | 2 || [[provinco Bokeo|Bokeo]] || [[Ban Huajsai]] || style="text-align:right"|6,196|| style="text-align:right"|149,700 |- | 3 || [[provinco Boliĥamsai|Boliĥamsai]] || [[Paksan]] ||style="text-align:right"|14,863|| style="text-align:right"|214,900 |- | 4 || [[provinco Ĉampasako|Champasak]] || [[Pakse]] || style="text-align:right"|15,415|| style="text-align:right"|575,600 |- | 5 || [[provinco Huaphanh|Hua Phan]] || [[Sam Neŭa]] || style="text-align:right"|16,500|| style="text-align:right"|322,200 |- | 6 || [[provinco Ĥamuane|Ĥamuane]] || [[Thaĥek]] ||style="text-align:right"|16,315|| style="text-align:right"|358,800 |- | 7 || [[provinco Luang Namtha|Luang Namtha]] || [[Luang Namtha]] || style="text-align:right"|9,325|| style="text-align:right"|150,100 |- | 8 || [[provinco Luangprabango|Luangprabango]] || [[Luangprabango]] || style="text-align:right"|16,875|| style="text-align:right"|408,800 |- | 9 || [[provinco Udomsai|Oudomxay]] || [[Muang Sai]] || style="text-align:right"|15,370|| style="text-align:right"|275,300 |- | 10 || [[provinco Phongsali|Phongsali]] || [[Phongsali]] || style="text-align:right"|16,270|| style="text-align:right"|199,900 |- | 11 || [[provinco Sainjabuli|Sainjabuli]] || [[Sainjabuli]] || style="text-align:right"|16,389|| style="text-align:right"|382,200 |- | 12 || [[provinco Salavan|Salavan]] || [[Salavan]] || style="text-align:right"|10,691|| style="text-align:right"|336,600 |- | 13 || [[provinco Savannaĥet|Savannakhet]] || [[Savannaĥet]] || style="text-align:right"|21,774|| style="text-align:right"|721,500 |- | 14 || [[provinco Sekong|Sekong]] || [[Xekong|Sekong]] || style="text-align:right"|7,665|| style="text-align:right"|83,600 |- | 15 || [[prefektejo Vjentiano]] || [[Vjentiano]] || style="text-align:right"|3,920|| style="text-align:right"|726,000 |- | 16 || [[provinco Vjentiano]] || [[Muang Phon-Hong]] || style="text-align:right"|15,927|| style="text-align:right"|373,700 |- | 17 || [[provinco Siangĥuang|Xieng Khaung]] || [[Phonsavan]] || style="text-align:right"|15,880|| style="text-align:right"|37,507 |} |} == Registaro kaj politiko == [[Dosiero:Thongsing Thammavong 2009-12-9.jpg|eta|200px|maldekstra|Thongsing Thammavong]] Laoso estas komunisma [[unupartiismo|unupartia]] [[socialisma ŝtato|socialisma respubliko]]. La ununura laŭleĝa politika partio estas la [[Laosa Popola Revolucia Partio]]. La ŝtatestro estas la Prezidento [[Choummaly Sayasone]], kiu ankaŭ estas la [[Ĝenerala Sekretario de la Laosa Popola Revolucia Partio]]. La registarestro estas la [[Ĉefministro]] [[Thongsing Thammavong]]. La registaraj politikoj estas determinataj de la partia naŭmembra ĉiopova [[politburoo]] kaj 49-membra centra kommitato. Gravaj politikaj decidoj estas vetoitaj de la konsilio de ministroj. La unua konstitucio de Laoso, estis monarkia kaj franclingve redaktita kaj promulgita la 11-an de majo 1947. Ĝi deklaris ke Laoso estas sendependa ŝtato ene de la [[Franca Unio]]. La konstitucio reviziita en majo 1957 forigis la referencon al la Franca Unio, sed la mallarĝaj rilatoj pri edukado, tekniko kaj sano daŭris kun la iama kolonia potenco. La konstitucio de 1957 estis nuligita kiam la komunisma Popola Respubliko estis proklamita. Nova konstitucio estis adoptita en [[1991]] kaj ĝi elstarigas la "ĉefan rolon" por la ununura komunisma partio. En [[1990]], la vicministro pri Scienco kaj Teknologio [[Thongsouk Saysangkhi]] rezignis sian postenon kaj forlasis la partion, vokante al politikaj reformoj. Li mortis en malliberejo en [[1998]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.amnesty.org/en/library/info/ASA26/007/1998/en |titolo=Thongsouk Saysangkhi's death |aŭtoro=Amnesty International |dato=29-a de aprilo 1998 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110511081307/http://www.amnesty.org/en/library/info/ASA26/007/1998/en |arkivdato=2011-05-11 |alirdato= }}</ref> En [[1992]], okazis elektoj por la 85-sidloka [[Laosa Nacia Asembleo|Nacia Asembleo]] kun membroj sekrete elektitaj por kvinjara periodo. Ĉi tiu Nacia Asembleo, aprobas ĉiujn novajn leĝojn de la Partio, kvankam la Plenuma povo havas la aŭtoritaton fari rilatajn dekretojn. La plej lasta balotado okazis en aprilo [[2006]]. La asembleo ampleksiĝis al 99 membroj en [[1997]] kaj en 2006 ĝi havis 115. === Hmongoj === La registaro de Laoso estis akuzita je [[genocido]] kontraŭ la malplimulta landa etno [[hmongoj]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.unpo.org/article/5095 |titolo=WGIP: Side event on the Hmong Lao, at the United Nations |aŭtoro=Unrepresented Nations and Peoples Organization |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110804221223/http://www.unpo.org/article/5095 |arkivdato=2011-08-04 |alirdato=20-a de aprilo 2011 }}</ref> Kelkaj hmongaj grupoj batalis kun subteno de la [[CIA]] kiel milico de la reĝa armeo dum la Laosa enlanda milito. Post kiam Pathet Lao prenis la povon de la lando en [[1975]], la konflikto daŭris en izolitaj lokoj. En [[1977]] komunisma ĵurnalo promesis, ke la partio batalos kontraŭ la "kunlaborantoj de Usono” kaj kontraŭ iliaj familioj “ĝis la lasta radiko”. Ĉirkaŭ 200.000 hmongoj ekziliĝis en [[Tajlando]]n, kaj multaj poste translokiĝis al Usono. Pluraj hmongaj batalantoj kaŝiĝis en la montara [[provinco Siangĥuang]] dum multaj jaroj, kaj kelkaj restantoj eliris de la ĵangalo en [[2003]].<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article690367.ece|author=The Times|date=[[30-a de julio]] [[2006]]|title=No way out|location=London}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110918025319/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article690367.ece |date=2011-09-18 }}</ref> === Homaj rajtoj === La Konstitucio promulgita en 1991 kaj amendita en 2003 enhavas gravajn dispoziciojn por la homaj rajtoj. Ekzemple, en la Artikolo 8 ĝi klarigas ke Laoso estas multetna ŝtato kompromisita kun la egaleco de ĉiuj etnaj grupoj. La Konstitucio ankaŭ havas dispoziciojn por la seksa egaleco, [[religia libereco]], [[parollibereco]], kaj [[preslibereco]] kaj [[kunvenlibereco]]. La 25-an de septembro [[2009]], Laoso ratifis la [[Internacia Pakto pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj|Internacian Pakton pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj]], naŭ jarojn post la traktat-subskribo. La politikaj celoj de la registaro de Laoso estas fokusitaj sur la tenebla ekonomio kaj malpliigo de la malriĉeco.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.worldbank.org/lao |titolo=Lao PDR |eldoninto=World Bank |dato=2011-07-14 |alirdato=2011-07-24}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=http://confinder.richmond.edu/admin/docs/laos.pdf |titolo=Constitution of the Lao PDR |formato=PDF |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180219180939/http://confinder.richmond.edu/admin/docs/laos.pdf |arkivdato=2018-02-19 |alirdato=2011-07-24}}</ref> Tamen, [[Amnestio Internacia]] montris sian maltrankviliĝon pro la ratifado fare de la laosa registaro pri la normoj de la homaj rajtoj kaj la manko de kunlaborado kun la mekanismoj por la protektado de la homaj rajtoj kaj leĝoj kun negativa konsekvenco. Ĝi ankaŭ montris maltrankviliĝon rilate al la esprimlibereco, malriĉaj prizonkondiĉoj, limigoj al la religia libereco, protektado de rifuĝintoj kaj mortpuno.<ref name="Amnesty International">{{citaĵo el la reto |url=http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA26/003/2009/en/cc4c3494-169c-4d62-b0c2-20f3f9736056/asa260032009en.html |titolo=Submission to the UN Universal Periodic Review: Eighth session of the UPR Working Group of the Human Rights Council |aŭtoro=Amnesty International |dato=May 2010 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140910115759/http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA26/003/2009/en/cc4c3494-169c-4d62-b0c2-20f3f9736056/asa260032009en.html |arkivdato=2014-09-10}}</ref> En oktobro 1999, 30 junuloj estis arestitaj ĉar ili provis montri afiŝojn vokante al paca ekonomia kaj socia ŝanĝo en Laoso. Kvin el ili estis arestitaj kaj konsekvence kondamnitaj al 10 jaroj mallibereje akuzitaj je perfida ago. Unu el ili jam forpasis pri la traktado fare de policanoj, dum alia jam estis liberigita. Tri el ili postvivis sed la restadejo estas tute nekonata.<ref name="Amnesty International"/> == Ekonomio == [[Dosiero:Marché soir.JPG|eta|180px|dekstra|Bazaro en [[Luangprabango]]]] La laosa ekonomio estas forte dependanta de la investado kaj komerco kun la najbaraj landoj, Tajlando, Vjetnamio, kaj speciale kun Ĉinio. [[Pakse]] ankaŭ spertis kreskadon surbaze de translima komercado kun Tajlando kaj Vjetnamio. En [[2011]], la [[Borso de Laoso]] ekkotizis. [[Vivteniga agrikulturo]] ankoraŭ konsistigas pli ol duonon de la [[Malneta enlanda produkto|MEP]] kaj konsumas 80 % de la laborfortoj. Nur 4,01 % de la landa areo estas kultivebla, kaj 0,34 % estas plentempe kultivata,<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2097.html |titolo=Field Listing – Land use |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140326095031/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2097.html |arkivdato=2014-03-26 |eldoninto=CIA World Factbook}}</ref> kio estas la plej malalta procento en la [[subregiono Granda Mekongo]].<ref>About Greater Mekong Subregion at [http://www.adb.org/GMS/about.asp Asian Development Bank] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100131143033/http://www.adb.org/GMS/about.asp |date=2010-01-31 }}</ref> Rizo regas la agrikulturon, okupante ĉirkaŭ 80 % de la kultivebla areo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.irri.org/donors/SDC/pdfs/RiceFabricOf%20LifeInLaos.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-08-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070628094304/http://www.irri.org/donors/SDC/pdfs/RiceFabricOf%20LifeInLaos.pdf |arkivdato=2007-06-28 }}</ref> Proksimume 77 % de la kamparaj laosaj hejmoj estas memsufiĉaj rilate al rizo.<ref>[http://www.irri.org/publications/today/pdfs/5-2/22-27.pdf Genuinely Lao] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061012050925/http://www.irri.org/publications/today/pdfs/5-2/22-27.pdf |date=2006-10-12 }}, Rice Today, April–June 2006</ref> Pere de la disvolvado, plibonigado kaj speciigado de la rizo, kaj danke al la ekonomiaj reformoj, la produktado altiĝis je ĉiujara ritmo de 5 % inter 1990 kaj 2005,<ref>[http://www.irri.org/donors/SDC/pdfs/15YearsOfSupport.pdf Fifteen years of support for rice research in Lao PDR] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071027021851/http://www.irri.org/donors/SDC/pdfs/15YearsOfSupport.pdf |date=2007-10-27 }}<br /> [http://www.irri.org/donors/SDC/pdfs/Asia_Brief.pdf Asia brief: Filling the rice basket in Lao PRD partnership results] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070628094312/http://www.irri.org/donors/SDC/pdfs/Asia_Brief.pdf |date=2007-06-28 }}<br /> [http://www.irri.org/donors/SDC/pdfs/GenuinelyLao.pdf Genuinely Lao] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071027021910/http://www.irri.org/donors/SDC/pdfs/GenuinelyLao.pdf |date=2007-10-27 }}, Prepared by IRRI’s International Programs Management Office</ref><ref name="eurekalert">{{citaĵo el la reto |url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-03/irri-tgr031506.php |titolo=The Green Revolution comes to Laos |eldoninto=Eurekalert.org |dato=2006-03-15 |alirdato=2010-06-27 }}{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Laoso ebla havas la plej grandan riz-variecon en la subregiono Granda Mekongo. Ekde [[1995]] la laosa registaro laboris kun la [[Internacia Esplor-Instituto pri Rizo]] sur la rekolektado de semoj de ĉiu el la miloj da rizvarioj en Laoso.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.irri.org/publications/annual/pdfs/ar2000/Race.pdf |titolo=A Race Against Time |formato=PDF |alirdato=2010-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070614081343/http://www.irri.org/publications/annual/pdfs/ar2000/Race.pdf |arkivdato=2007-06-14}}</ref> La ekonomio ricevas la [[evoluhelpo]]n de la [[Internacia Mona Fonduso]], [[Banko por Azia Disvolviĝo]] kaj de aliaj internaciaj organizoj, kaj pere de [[rekta eksterlanda investado]] por evoluigado de la socio, la industrio, [[akvoenergio]] kaj [[minado]], plej rimarkinde [[kupro]] kaj [[oro]]. [[Turismo]] estas la plej rapide kreskanta komerca branĉo de la lando. La ekonomia evoluado en Laoso estas bremsata de la [[cerbofuĝo]], kun granda procento da elmigrado.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://ces.univ-paris1.fr/membre/Mariani/em/DM_BookWB%5B1%5D.pdf |titolo=International Migration, Remittances, and the Brain Drain |isbn=0-8213-6372-7 |formato=PDF |alirdato=2010-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210801040432/http://ces.univ-paris1.fr/membre/Mariani/em/DM_BookWB%5B1%5D.pdf |arkivdato=2021-08-01}} {{404|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> Laoso estas riĉa je mineralaj rimedoj sed ĝi importas nafton kaj gason. [[Metalurgio]] estas grava industrio, kaj la registaro esperas allogi eksterlandan investon por disvolvigi la konsiderindan kvanton da mintavoloj ([[karbo]], oro, [[baŭksito]], [[stano]], kupro kaj aliaj valoraj gravaj metaloj. Aldone, la abundaj akvorimedoj kaj montaraj teritorioj produktas kaj eksportas grandan kvanton da akvoenergio. Preskaŭ 45 % de la eksportata energio iras al Tajlando kaj Vjetnamo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.adb.org/Documents/TARs/LAO/40514-LAO-TAR.pdf |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110515093014/http://www.adb.org/Documents/TARs/LAO/40514-LAO-TAR.pdf |arkivdato=2011-05-15 |titolo=Preparing the Cumulative Impact Assessment for the Nam Ngum 3 Hydropower Project: Financed by the Japan Special Fund |formato=PDF |alirdato=2010-06-27}}</ref> La plej rekonata laosa produkto estas [[Beerlao]] kiu estas eksportata al pluraj landoj, inkluzive de [[Kamboĝo]] kaj [[Vjetnamio]]. Ĝi estas produktata de [[Lao Brewery Company]]. === Turismo === [[Dosiero:Plainofjars 1.jpg|Plainofjars 1.jpg|eta|dekstra|Hmongaj knabinoj en la [[Plataĵo de la Kruĉoj]]]] Turisma sektoro rapide kreskas, ekde 80,000 internaciaj vizitantoj en 1990, ĝis 1,876 milionoj en 2010.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.wttc.org/eng/Tourism_Research/Economic_Data_Search_Tool/ |titolo=International visitor data |eldoninto=World Travel & Tourism Council |alirdato=2011-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110806232702/http://www.wttc.org/eng/Tourism_Research/Economic_Data_Search_Tool/ |arkivdato=2011-08-06}}</ref> Turismo kontribuis per 679,1 milionoj da usonaj dolaroj al la Malneta enlanda produkto en 2010, kaj laŭ tiu ritmo ĝi kontribuos per 1,585.7 milionoj da usonaj dolaroj en 2020. En 2010, unu el ĉiu 10,9 laborposteno troviĝis en la turisma sektoro. Antaŭnelonge, Laoso iĝis populara por turistoj pro ĝia trankvila vivstilo kaj famo je posedado de elementoj de "originala Azio" perditaj en aliaj lokoj. La oficiala turisma devizo estas "Simpla Beleco". La plejaj allogaĵoj por turistoj inkluzivas budhisman kulturon kaj kolonian arkitekturon en [[Luangprabango]]; kuirarto kaj antikvaj temploj en la ĉefurbo ([[Vjentiano]]); la surmontaj marŝadvojoj en [[Muang Ngoi Neua]] kaj [[Vang Vieng]]; antikva kaj moderna kulturo kaj historio en la regiono [[Plataĵo de la Kruĉoj]]; marŝado kaj vizitado al la montaraj triboj en regionoj kiel [[Phongsali]] kaj [[Luang Namtha]]; grotoj kaj akvofaloj proksime de [[Thaĥek]]; la trankvileco, la [[delfeno Irrawaddy]] kaj [[akvofaloj Khone Phapheng]] en [[Si Phan Don]] (Kvarmil Insuloj); [[Vat Phu]], antikva [[kmera imperio|kmera]] templa komplekso; kaj la [[altebenaĵo Bolaven]] pro la akvofaloj kaj kafo. Luangprabango kaj Wat Phu estas [[Monda heredaĵo de Unesko]], kaj la Plataĵo de la Kruĉoj ankaŭ aldoniĝus al la mondaj heredaĵoj post la forigado de neeksploditaj bomboj. Ĉefaj festivaloj inkluzivas la Laosan Novjaron okazinta ĉ. la 13a–15a de aprilo kaj konsistas el [[akvofestivalo]] simila al tiu de Tajlando kaj de alia sud-orientaj aziaj landoj. [[Dosiero:ViewFromWatPhu.JPG|ViewFromWatPhu|eta|maldekstra|Vidaĵo proksime de la sanktejo de [[Wat Phu]]]] La Nacia Turisma Administrado, la registaraj instancoj kaj la privata sektoro kune laboras por realigi la vizion elmontrita en la Nacia Strategia pri Ekoturismo kaj Agadplano. Ili inkluzivas la malpliigadon de la konsekvencoj kultura kaj media pro amasa eksterlanda turismado; edukado pri la graveco de etnaj grupoj kaj biologia diverseco; konservi kaj protekti la reton da ŝirmitaj regionoj, la monda heredaĵo de Unesko kaj krei allogan [[ekoturismo]]n.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.ecotourismlaos.com/laoecotourism.htm |titolo=The Lao People's Democratic Republic's Vision for Ecotourism |alirdato=2011-01-20}} {{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> Laoso estas konata pro ĝia [[silko]] kaj lokaj manfaritaĵoj montritaj en la Nokta Bazaro de Luangprabango kaj en aliaj lokoj. Alia specialaĵo estas la morusbera teo. == Naturmediaj problemoj == Laoso lastatempe ĉiam pli suferas naturmediajn problemojn, kaj la senarbarigado estas la precipaĵo <ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-7823.html |titolo=Laos Environmental problems & Policy |eldoninto=United Nations Encyclopedia of the Nations |alirdato=2011-04-20}} {{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>, la ampleksigado de la komercado de la arbaroj, aldonaj instalaĵoj por akvoelektraĵoj, la eksterlanda mendado de enlandaj sovaĝaj bestoj kaj nelignaj produktoj por manĝaĵoj kaj medikamentoj, kaj rapide kreskanta loĝantaro kiu malaperigas la arbarojn. La [[Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado]] avertas ke: "La protektado de la medio kaj la eltenebla uzado de la naturaj rimedoj en Laoso estas nepraj por la malpliigado de la malriĉeco kaj la ekonomia kresko."<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.undplao.org/whatwedo/energy_env.php |titolo=UNDP – Laos Environment & Energy |eldoninto=United Nations Development Programme |alirdato=2011-04-20}}</ref> En aprilo 2011, la ĵurnalo [[The Independent]] raportis ke Laos eklaboris en la polemika akvorezervujo [[Xayaburi]] ĉe la rivero [[Mekongo]] sen akirado de formala aprobado. La naturmediistoj diras ke la akvorezervujo damaĝos al 60 milionoj kaj en Kamboĝo kaj en Vjetnamio, maltrankvilaj pro la fluado de la rivero malsupren, ili oficiale kontraŭas la projekton. La Mekonga Komisiono, regiona interregistaraĵo kreita por la evoluigado de eltenebla administrado de la rivero, fama pro la [[mekonga giganta siluro]], entreprenis esploron kiu avertas ke se la akvorezervujo kaj ĝiaj postaj aldonaĵoj estas daŭrigataj, ili "minacas la abundecon, produktivecon kaj diversecon de la mekongaj fiŝrimedoj".<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/environment/green-living/mekong-ecology-in-the-balance-as-laos-quietly-begins-work-on-dam-2270082.html|title=Mekong ecology in the balance as Laos quietly begins work on dam|publisher=The Independent|date= 2011-04-20|accessdate=2011-04-20|location=London|first=Andrew|last=Buncombe}}</ref> Najbara Vjetnamio jam avertis ke la akvorezervujo damaĝos la mekongan delton, hejmo de pli ol 20 milionoj da personoj kaj provizas ĉ. 50 procento da rizo, pli ol 70 procento da marbestoj kaj fruuktoj en tuta Vjetnamio.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://khampoua.wordpress.com/tag/laos-hydroelectric-project/ |titolo=Vietnam worries about impacts from Laos hydroelectric project |eldoninto=Voices for the Laotian Who do not have Voices |alirdato=2011-04-20}} {{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> Kontraŭleĝa arbodehakado ankaŭ estas grava problemo. Naturmediaj grupoj kalkulas ke 500,000 kubaj metroj da trunkoj estas transportataj de Laoso al Vjetnamio ĉiujare, el kiuj oni faras meblojn por eksportado al okcidentaj landoj.<ref>{{citaĵo el la reto|url = http://www.illegal-logging.info/item_single.php?it_id=2605&it=news|titolo = Vietnam worries about impacts from Laos hydroelectric project|aldona titolo = U.S. furniture demand drives illegal logging in Laos|eldoninto = illegal-logging.info|alirdato = 2011-04-20|arkivurl = https://web.archive.org/web/20101204130032/http://illegal-logging.info/item_single.php?it_id=2605&it=news|arkivdato = 2010-12-04}}</ref> == Infrastrukturo == [[Dosiero:nam ou 1.jpg|eta|250px|dekstra|Riveroj multe gravas por la transportado en Laoso.]] La ĉefaj flughavenoj de Vjentiano estas [[Internacia Flughaveno Wattay]] kaj [[Internacia Flughaveno de Luangprabango]] kaj [[Internacia Flughaveno de Pakse]] ankaŭ ofertas servojn je malpli granda skalo. La nacia flugkompanio estas [[Lao Airlines]] kaj aliaj flugkompanioj kiuj disponigas servojn en la lando inkluzivas [[Bangkok Airways]], [[Vietnam Airlines]], [[AirAsia]], [[Thai Airways International]] kaj [[China Eastern Airlines]]. Ĝenerale, Laoso malhavas adekvatan infrastrukturon. Laoso ne posedas fervojon, escepte de malgranda ligilo kiu kunigas Vjetnamon kun Tajlando ĉe la [[Ponto de la Taja-Laosa Amikeco]]. Malgranda fervojo estis konstruita de la francoj en la provinco Ĉampasako sed fermita ekde la [[1940-aj jaroj]]. La plejparto de la ŝoseoj atingas la gravajn urbojn, precipe la [[ŝoseo 13 (Laoso)|Ŝoseo 13]], konsiderinde plibonigita en la lastaj jaroj, sed vilaĝoj for de la ĉefaj ŝoseoj nur povas atingi ilin per teraj vojoj eble ne alireblaj dum tuta jaro pro la pluvado. La telekomunikado kaj ekstera kaj interne estas tre limigita, sed [[poŝtelefono]]j troviĝas en ĉiuj urbaj centroj. En multaj kamparaj areoj la elektro ekzistas. [[Songtaeo]]j (kamionoj kun sidlokoj) estas uzataj en la lando por longdistanca kaj loka transportado. Laoso faris rimarkindan progreson pri la [[salubrigo]] kaj plibonigo de la sansistemo kaj jam plenumis sian [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj|Jarmilan Evoluigan Celon]] por 2015.<ref name="ODI1">Simon O'Meally 2010. [http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5183&title=unsung-progress-rural-sanitation-building-foundations-lao-pdr Unsung progress in rural sanitation: Building the foundations in Lao PDR] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110514150722/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5183&title=unsung-progress-rural-sanitation-building-foundations-lao-pdr|date=2011-05-14}}. London: [[Overseas Development Institute]]</ref> Laoso estas precipe kamparana (84%) kaj tio malfaciligas la salubrigadon, kaj en 1990 nur 8% el la kamparanoj havir aliron al la sansistemo.<ref name=ODI1/> La aliro rapide kreskis de 10% en 1995 al 38% en 2008, aŭ alivorte inter 1995 kaj 2008 ĉ. 1,232,900 pliaj homoj havis aliron al la salubrigado kaj sansistemo en kamparaj regionoj.<ref name=ODI1/> Tio estas nekredebla sukceso, se oni komparas ĝin kun aliaj similaj evoluigaj projektoj en aliaj same evoluintaj landoj.<ref name=ODI1/> La sukceso je la salubrigo kaj sano estis atingitaj, en malmultaj jaroj, parte pro la sendependaj aktivistoj kiuj laboras je malgranda skalo, spontanaj donacoj aŭ projektoj de la ŝtato. == Loĝantaro == [[Dosiero:Laos-demography.png|eta|dekstra|200px|Kreskado de la laosa loĝantaro, datumoj de la [[FAO]], [[2005]].]] En Laoso, 60% de la loĝantaro apartenas al la [[laosa popolo|laosa etno]], kiu estas la precipaj loĝantoj de la malaltaj regionoj kaj ĉefa reganto de la politika kaj kultura vivo. La laosanoj apartenas al la lingva familio de la [[tajaj lingvoj]], kiu elmigris de la suda [[Ĉinio]] dum la 1-a jarmilo p.K. Ĉirkaŭ 8% apartenas al aliaj grupoj el "malaltaj regionoj", kiuj kune kun la laosa etno formas la grupon [[Laolumoj]]. La grupoj de la montetoj kaj la kulturaj malplimultoj de Laoso, kiel la [[hmongoj]], mienoj, tajdummoj, [[dajoj]], kaj diversaj birm-tibetaj etnoj loĝadas en izolitaj regionoj de la lando ekde multaj jaroj. La vorto "laosa" ne nur aludas la lingvon, la etnon aŭ la kulturon. Ĝi estas politika termino, kiu inkluzivas ĉiujn etnajn grupojn de Laoso. Simile, la vorto "laosa" povas priskribi la etnon, kuirarton, lingvon kaj kulturon de la nordorientaj loĝantoj de [[Tajlando]] ([[Isano]]), norde de Tajlando ([[Chiang Mai]]) kaj [[Chiang Rai]], kiuj estas etne laosaj. [[Dosiero:WatSen.jpg|eta|200px|maldekstra|Budhanaj monaĥoj en [[Wat Sen]], Luangprabango]] La ĉefa religio estas [[budhismo]], kiu kune kun [[animismo]] estas praktikataj inter la montaraj triboj, pace kunekzistas la adorado al spiritoj. Ekzistas malgrandaj komunumoj de kristanoj grandparte en [[Vjentiano]], de [[bahaismo|bahaanoj]]<ref>http://bahai-library.com/hassall_nsas_years_formation</ref> kaj de [[Islamo|muzulmanoj]], landlime kun [[Mjanmaro]]. La oficiala kaj ĉefa lingvo estas la [[laŭa lingvo|laŭa]]. La laosanoj loĝantaj en mezaj regionoj parolas diversajn tribajn lingvojn. La [[franca lingvo]], kiu estis uzata de la registaro kaj por la komerco, estas laŭgrade anstataŭata favore al la [[angla lingvo]], lingvo de la Asocio de Sudorientaj Aziaj Nacioj ([[ASEAN]]). === Edukado === Laoso estas ĉefe kampara, multaj vilaĝoj ne havas alireblon al edukado. Konsiderante la malfacilajn tumultajn epokojn kiuj travivis la landon, la edukado ne estis bone organizita kaj kun ĝi la ekonomia kaj socia sektoro. Nuntempe [[UNICEF]] kune kun la loka registaro ade akceliĝas inter aliaj celoj, la disvolviĝo kaj kreskado de la edukado, faciligante la alireblon al bonkvalita edukado, disvolvigante la bezonatan infrastrukturon por la eduksistemo. Tiu projekto celas atingi la partoprenadon de la familioj kaj komunumoj por la baza edukado de la geinfanoj. == Kulturo == [[Dosiero:3 Nagas Feast.jpg|eta|150px|Ekzemplo de [[laosa kuirarto]]|dekstra|180px]] [[Dosiero:Lao New Year, dancers.jpg|eta|dekstra|180px|Laosaj dancistoj dum Novjaro]] Laoso posedas distingigan kulturon. Pere de [[Teravado]] la kulturo de Laoso estis influita de [[Barato]] kaj ankaŭ ĝi montras aspektojn de la kulturo de [[Ĉinio]]. Ĉi tiuj influoj videblas en tuta Laoso, ne nur en la lingvo sed ankaŭ en la arto, literaturo, muziko kaj artaj reprezentaĵoj. La vivstilo de Laoso estas markita de budhismo. Oni instruas al ili esti malfermaj kaj paciencaj. La budhismo ankaŭ estis potenca ilo por krei sensacion je unueco kaj instrui al la laosanoj esti bonaj personoj kaj eviti malbonajn agojn en antikvaj epokoj kiam ne ekzistis leĝoj aŭ rimedoj por plenumigi ilin. Grava festivalo de Laoso estas [[Boun Pha Vet]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://laovoices.com/tag/boun-phavet/ |titolo=Boun Pha Vet |alirdato=2011-08-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090426021841/http://laovoices.com/tag/boun-phavet/ |arkivdato=2009-04-26 }}</ref> kiu okazas unu fojon jare. Ĝi estas budhana festivalo kiu daŭras du tagojn kaj ĝin partoprenas la tuta komunumo. Tradicie, Boun Pha Vet estas realigataj en januaro aŭ februaro depende de la lunciklo. Dum la ceremonio la monaĥoj predikas pri la ĉapitroj de la [[Vessantara Jataka|Maha Wetsandon Chadok]], ankaŭ nomata ''Granda Prediko pri la Naskiĝo''. Laosa muziko estas regata de la nacia muzikilo [[ĥeno]] kiu havas logan historion. Muzikgrupoj kutime inkluzivas kantiston (''[[mor lam]]'') kaj ĥen-ludiston (''mor khaen'') kune kun violonistoj kaj aliaj muzikistoj. [[Lam saravane]] estas la plej populara laosa muzikstilo, sed etnaj laosanoj en [[Tajlando]] disvolvigis internacie pli konatan version nomatan [[mo lam sing]]. La [[Laosa kuirarto]] estas influita de la tajlanda kaj la vjetnama kuirartoj, en la ĉefurbo Vjentiano ankaŭ de la franca kuirarto. Ekzistas diversaj regionaj kuirartoj. La baza nutraĵo en Laoso estas glurizo kaj fiŝo el la [[Mekongo]]. Oni manĝas [[rizo]]n dum ĉiu manĝo de la tago. Unu el la gravaj lokoj, kie la antikva laosa kulturo konserviĝas, estas la [[Plataĵo de la Kruĉoj]] en la [[provinco Xieng Khouang]]. La precipa lingvo estas la laosa lingvo, tamen, ekzistas aliaj lingvoj kaj dialektoj parolataj de malplimultaj etnoj loĝantaj en Laoso. Laoso ne havas leĝojn pri la [[kopirajto]], kio estas malofta kompare kun aliaj landoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.iipa.com/rbc/2007/2007SPEC301LAOS.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-08-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110525131324/http://www.iipa.com/rbc/2007/2007SPEC301LAOS.pdf |arkivdato=2011-05-25 }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Laosa rokrato]] * [[Laosa kuirarto]] * [[Laŭa lingvo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Laos Laos - Wikivoyage (en)] * [http://www.laopdr.com reta portalo pri Laoso] * [http://www.mekongcenter.com/home.htm paĝaro ''Mekong Center''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040202005604/http://mekongcenter.com/home.htm |date=2004-02-02 }} * [http://www.laoconnection.com paĝaro ''Laoconnection.com''] * [http://www.msf.es/proyectos/asia/laos/RepblicaDemocrticaPopulardeLaos.asp Laosa Popola-Demokratia Respubliko) en MSF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041209164513/http://www.msf.es/proyectos/asia/laos/RepblicaDemocrticaPopulardeLaos.asp |date=2004-12-09 }} * [http://www.laopdr.com/ Retejo pri diversaj retpaĝoj pri Laoso] == Notoj == {{Referencoj|colwidth=30em}} == Aliaj projektoj == {{Projektoj|commonscat=Laos|ReVo=laos}} {{Portalo Geografio}} {{Ŝtatoj en Azio}} {{Elstara}} {{ADLS|2011|38}} <!-- kaj 39 --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Laoso| ]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1949]] nbgg52ncup1hm7p9w9cjr82pxd4x0bg 0 3428 9420239 9055613 2026-07-04T13:15:05Z Sj1mor 12103 9420239 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Provenco-Alpoj-Bordo Lazura | devena_nomo = Provence-Alpes-Côte d'Azur<br />Provença-Aups-Còsta d'Azur | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = regiono <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Provence-Alpes-Côte d'Azur Icône.svg | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = | distrikto = [[Alpes-de-Haute-Provence]] (04) | distrikto1 = [[Hautes-Alpes]] (05) | distrikto2 = [[Alpes-Maritimes]] (06) | distrikto3 = [[Bouches-du-Rhône]] (13) | distrikto4 = [[Var (departemento)|Var]] (83) | distrikto5 = [[Vaucluse]] (84) | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = Marseille | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = | urbo1 = | urbo2 = | urbo3 = | urbo4 = | limo_faldo = | limo = | limo_noto = | limo1 = | limo1_noto = | limo2 = | limo2_noto = | limo3 = | limo3_noto = | limo4 = | limo4_noto = | limo5 = | limo5_noto = | limo6 = | limo6_noto = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 31400 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 4935576 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = Stéphane Bouillon | ĉefulo_tipo = prefekto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = Christian Estrosi | ĉefulo1_tipo = prezidanto | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Provence-Alpes-Côte d'Azur region locator map2.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Provenco-Alpoj-Bordo Lazura | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.regionpaca.fr/ http://www.regionpaca.fr] | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Provenco-Alpoj-Bordo Lazura''' ({{lang-fr|Provence-Alpes-Côte d'Azur}} {{IFA|pʁɔ.vɑ̃s alp kot da.zyʁ}}, mallongigo: regiono PACA, [[okcitane]] ''Provença-Aups-Còsta d'Azur'') estas [[regionoj de Francio|regiono]] en suda Francio, ĉe la [[Mediteraneo]] apud [[Italio]]. Ĝi konsistas el la ses [[Francaj departementoj|departementoj]]: [[Alpes-de-Haute-Provence]] ([[Alpo]]j de Alta [[Provenco]]), [[Hautes-Alpes]] (Altaj Alpoj), [[Alpes-Maritimes]] (Marbordaj Alpoj), [[Bouches-du-Rhône]] ([[Riverbuŝo]]j de [[Rodano]]), [[Var (departemento)|Var]] kaj [[Vaucluse]]. Ĝi estis kreita sub la nomo "Provenco-Bordo Lazura-Korsiko" en [[1960]]. Ĝi fariĝis "Provenco-Bordo Lazura" post la konstitucio de la [[Korsiko|korsika]] [[Francaj regionoj|regiono]] en [[1970]] tiam estis renomita [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] en [[1976]]. Ekde [[2018]], la [[Regiona Konsilio (Francio)|regiona konsilio]] uzis la nomon "Regiono Sud Provenco-Alpoj-Bordo Lazura" (mallonge "Suda regiono") en siaj komunikaj dokumentoj, kvankam la oficiala nomo de la regiono restas senŝanĝe. La najbaraj regionoj estas norde [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] kaj okcidente la administra regiono [[Okcitanio_(franca_regiono)|Okcitanio]], kvankam menciindas ke la historia, lingva kaj kultura regiono [[Okcitanio]] kovras ankaŭ la tuton de la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura. Ĉefurbo de la regiono estas [[Marsejlo]], {{lang-fr|Marseille}}. Inter pliaj aparte gravaj urboj menciindas [[Aix-en-Provence]], [[Avignon]], [[Nice]], [[Cannes]] kaj [[Toulon]]. [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] de la regiono estas <kbd>FR-U</kbd>. {{Marko sur bildo komenco|bildo=Provence-Alpes-Cotes d'Azur region location map.svg|larĝo=400|floso=left}} {{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.2|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Altaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Altaj Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.78|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Marbordaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Marbordaj<br />Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.5|y=0.38|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Alpoj de Alta Provenco|<span style="color:#997700;"><small>Alpoj de<br />Alta Provenco</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.6|y=0.65|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Var (departemento)|<span style="color:#997700;"><small>Var</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Vaucluse|<span style="color:#997700;"><small>Vaucluse</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.25|y=0.6|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Bouches-du-Rhône|<span style="color:#997700;"><small>Riverbuŝoj<br />de Rodano</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo fino}} {{projektoj|n=Kategorio:Provenco-Alpoj-Bordo Lazura}} {{Navigilo Francio}} {{Ĝermo|Francio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Regionoj de Francio]] [[Kategorio:Provenco-Alpoj-Bordo Lazura| ]] mnmbuyaqvnhqo7ybfqvzi5vjub824vs 0 4141 9420349 9367860 2026-07-04T16:46:39Z TigerZhang 257533 not official flag/emblem 9420349 wikitext text/x-wiki {{Neneŭtrala}} {{PorA|la filmo Sep jaroj en Tibeto|Sep jaroj en Tibeto}} {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo =བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས། |transskribo =Poi Ranggyong Jong |eonomo =Tibeto |eonomo alternative = |priskribo de blazono= |nacia himno = |nacia devizo = |lokigo-bildo = China Tibet.svg|275px |oficiala lingvo =[[tibeta lingvo|la tibeta]], [[ĉina lingvo|la ĉina]] |lingvoj = [[tibeta lingvo|la tibeta]], [[ĉina lingvo|la ĉina]] |ĉefurbo = [[Lasao]] |religio = [[tibeta budhismo]] |km2 = 1228400 |akvo = |loĝantoj = [[tibetanoj]] |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-sufikso=<ref>{{cite web |url = http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-05/04/c_13858686.htm |title = Tibet's population tops 3 million; 90% are Tibetans |publisher = News.xinhuanet.com |date = 4 May 2011 |accessdate = 11 October 2011}}</ref><ref>{{cite web |author = 张军棉 |url = http://www.china.org.cn/top10/2011-06/10/content_22757346.htm |title = Top 10 least populous Chinese regions |publisher = China.org.cn |date = 10 June 2011 |accessdate = 11 October 2011}}</ref> |loĝantaro-jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso = {{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}} |vivlongeco = |valuto = |valuta kodo = |horzono = +8 |ttt = |landkodo = CN-54 |tel = |politika sistemo = |ŝtatestro = |ĉefministro = |nacia tago = |sendependeco = |de kiu = |esperanto-asocio = |MEP = |MEP jaro = |MEP pokapa = |kesteroj= {{informkesto geografiaĵo|regiono |subŝablono=jes |kategorio=Regiono |lando = Ĉinio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = CN-XZ |mapo1 lokumilo = Tibeto |kodo = CN-XZ |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} }}<!--fino de la ekstera informkesto--> '''Tibeto'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Tibeto_kd Tibeto] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> ({{lang-zh|西藏|p=Xīzàng}}, {{lang-bo|Bod}}) estas [[Aŭtonomaj regionoj de Ĉinio|aŭtonoma regiono]] de [[Ĉinio]] situanta en [[Azio]] norde de [[Himalajo]]. Ĝia ĉefurbo estas [[Lasao]]. Tibeto iam estis sendependa reĝlando, sed nun, laŭ la ĉinia registaro kaj aliancanoj, ĝi estas parto de [[Ĉinio]]. La ĉefurbo estas [[Lasao]]. Alia grava urbo estas [[Ĉamdo]]. La "aŭtonoma regiono Tibeto" ''(Xizang)'' etendiĝas sur 1,2 milionoj da kvadratkilometroj kaj enhavas 3,6 milionojn da loĝantoj en 2020. La plejmulta etno estas [[tibetano]]j, kies lingvo estas la [[Tibeta lingvo|tibeta]]. La regiono apudas [[Ŝinĝango]]n kaj havas limojn kun [[Barato]], [[Nepalo]], [[Butano]] kaj [[Birmo]]. Tibeto situas en la sudokcidenta limregiono, sudokcidento de la Ĉinghaja-Tibeta [[Altebenaĵo]]. Ĝi najbaras al [[Barato]], [[Birmo]], [[Butano (lando)|Butano]], [[Sikimo]] kaj [[Nepalo]] en la sudo kaj okcidento. Ĝia regionlimo estas longa 4 mil km kaj areo pli ol 1,22 milionoj da kvadrataj kilometroj, t.e. 12.8% de tiu de la tuta lando. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Tibeto}} Post kiam [[Padmasambhava]] venkis la bon-[[pastro]]jn kaj iniciatis [[lamaismo]]n, Tibeto estis [[teokratio]]. Ĝi restis ekster [[koloniismo]] kaj [[okcidenta civilizo]]. En la [[1940]]-aj jaroj, ne ekzistis minejoj kaj la nuraj aŭtomobiloj apartenis al [[Dalai-Lamao]]. En [[1950]], la [[Ĉinio|Ĉina Popola Respubliko]] eniris perforte Tibeton kaj aneksis ĝin al sia teritorio. Tibeto fariĝis aŭtonoma regiono, oficiale regata de [[Dalai-Lamao]] kaj de [[Panĉen-lamao]]. La centra ĉina registaro de tiam zorgas pri milita defendo, eksterlandaj rilatoj, financoj kaj edukado de Tibeto. La politiko de Ĉinio koncerne Tibeton severiĝis en [[1958]], kiam la tibetaj aŭtonomistoj oponiĝis al la centra registaro. En 1959 Dalai-lamao rifuĝis en Barato kun 100 000 fideluloj, kaj tie estigis ekzilan registaron. Rezistantoj (''khampa''), rifuĝintaj en la nepalaj montaroj kaj subtenitaj de Barato, milite batalis kontraŭ Ĉinio. En Tibeto Panĉen-lamao gvidis la registaron ĝis li estis elpelita en [[1965]]. En marto 2008, [[Protesto en Lasao|okazis protestoj]] en Lasao kiuj estis vigle kontraŭbatalinta fare de ĉina popola armeo: oni parolas pri ĉirkaŭ 100 viktimoj inter la tibetanoj. La fondinto de la [[tibetologio]] estis la [[hungara]] [[lingvisto]] [[Sándor Kőrösi Csoma]] (1784-1842). == Geografio kaj natura stato == === Naturaj riĉfontoj === ==== Minaĵoj ==== En Tibeto oni trovis entute pli ol 90 specojn de minaĵoj kaj konstatis la rezervokvanton de 26 el ili. La rezervokvanto de 11 specoj estas inter la unuaj 5 lokoj de la lando. ==== Fueloj ==== Tibeto estas abunda je [[akvoenergio]], [[tervarmo]], suna kaj [[Ventoenergio|venta energioj]]. Laŭ statistiko la jara akvoenergio estas ĉ. 200 milionoj da [[kW]], t.e. 30 % de tiu de la tuta [[Ĉinio]]. La tersurfaca akva rezervokvanto estas 354,8 miliardoj da [[Kubmetro|kubmetroj]], kiuj konsistigas 13,5 % de tiu de Ĉinio. La akva rezervokvanto de [[glaĉero]]j estas 330 miliardoj da kubmetroj. La ekspluatebla akvoenergio estas 56,59 milionoj da kW kaj konsistigas 15 % de tiu de la tuta lando. La tervarma rezervokvanto de Tibeto okupas la unuan lokon de Ĉinio. La [[termofonto]] Yangbajan proksime de Lhaso estas la plej granda alttemperatura vapora fonto kaj ankaŭ unu el la plej grandaj utiligataj termofontoj de la mondo. ==== Vegetaloj ==== Tibeto estas granda regno de [[vegetalo]]j. Tie estas unu el la plej grandaj forstumejoj de nia lando. En Tibeto kun kompleto da primitivaj [[arbaro]]j, kreskas 5 mil specoj de altklasaj vegetaloj. Tie la arbaroj egalas al 2.08 miliardoj da kubmetroj da [[ligno]]. La arbaroj kovras 9.84% dae la tero. Tie kreskas pli ol 1 mil specoj de sovaĝaj vegetaloj taŭgaj por farmacio, el kiuj 400 estas ofte uzataj. ==== Animaloj ==== En Tibeto vivas 142 specoj de [[mamulo]]j, 473 specoj de [[birdo]]j, 49 specoj de [[rampulo]]j, 44 specoj de [[amfibio]]j, 64 specoj de [[fiŝo]]j kaj 2300 specoj de [[insekto]]j. La [[pantolopo]]j (Pantholops hodgsoni), sovaĝaj gruntbovoj, [[kiango]]j kaj [[ovio]]j estas raraj bestoj protektataj de la ŝtato. Ili vivas ekskluzive sur la Ĉinghaja-Tibeta Altebenaĵo. La [[blanklipa cervo]], unu el la raraj bestoj de la mondo, vivas ekskluzive en Ĉinio. La tieaj nigrokolaj [[gruo]]j kaj [[krosoptilo]]j (Crossoptilon crossoptilon) estas unuaklasaj protektataj de la ŝtato. ==== Turismo ==== La Tibeta Aŭtonoma Regiono ekspluatas siajn originalajn turismajn naturajn kaj artefaritajn fontojn. Nun ĝi havas 4 turismajn lokojn: [[Lasao]], okcidenta Tibeto, sudokcidenta Tibeto kaj suda Tibeto. En la fino de [[1994]] en Tibeto funkciis 30 diversaj turismaj servoj, 50 [[hotelo]]j, el kiuj 7 estas stelaj, pli ol 400 turismaj aŭtoj, 3 mil oficistoj de turismaj servoj . ==== Medioprotektado ==== La aero en Tibeto estas maldensa kompare kun tiu en aliaj lokoj de Ĉinio, sunlumoj estas sufiĉaj kaj temperaturo malalta, pluvo malofta. Ĉiu kubmetro da aero havas nur 150-170 g. da [[oksigeno]], egale nur al 62-65.4% de tiu sur [[ebenaĵo]]. En Tibeto la industria poluo estas apenaŭa. Tie neniam okazis grava media polucio, nek falis acida pluvo. La loko alprenis taŭgan kontraŭrimedon kontraŭ ĉia ajn poluo. Ĝi praktikas la sistemon de prijuĝo de la media polucio al ĉiuj konstruotaj projektoj eble poluantaj la medion, kaj faras projekcion de la ĉefa konstruo kaj rimedon kontraŭ la ebla poluo samtempe, tiel ke ankaŭ la antaŭaj poluaj fontoj estis nuligitaj. 80% de la fumoj estigitaj en bruligo estis nuligitaj. La urba konstruo estas farata laŭ racia projekcio kaj oni donas sufiĉan atenton al arbarizado. En [[Lasao]] la verdaĵoj kovras 17.6% de la areo kaj la pokapa verdaĵ-kvanto estas 12 kvadrataj metroj. En la [[1990-aj jaroj]] la teknikaj kaj esploraj departementoj faris enketadon pri la industria polua fonto, sovaĝaj animaloj kaj vegetaloj. En Lasao, Xigaze kaj Qabdo funkcias kontrola stacio de la medioj. Laŭ observado la medio nun en Tibeto estas bona. La atmosfero kaj akvo ne estas poluitaj kaj la media radio estas sub normala normo kaj estas neniu radia polucio malutila al la homoj. '''''Inundoj kaj terglitoj en la aŭtonoma provinco Xi-Zang''''' Pro la altigita temperaturo ankaŭ sur la tre alta regiono kie troviĝas Tibeto ŝanĝiĝas la naturo, aparte rilate akvon. Pro la temperatur-altigo la daura frosto en kelkaj regionoj de la Himalajo perdiĝas; pro tio moviĝas la grundo, ŝtonaroj kaj rokoj, kiuj antaue estis kvazau gluitaj de la t.n. permafrosto. Simile okazas pli ofte kaj forte inundoj, kiuj detruas domojn kaj mortigas homojn. Aliaj kaŭzoj estas la urbaniziĝo (parte pro politikaj kaŭzoj) kaj pli frue (antau 20-30 jaroj) la forhakado de la montara arbaro. Pri tiu Chr. Lavarenne kaj mi verkis artikolon jam 1996<ref>(eo + en) [[Scienco kaj tekniko|Tutmondaj Scienco kaj Tekniko]], 1996/3, paĝoj 30 - 34</ref> == Loĝantoj kaj nacioj == * Loĝantoj: 3 milionoj (fine de 2011) * Loĝantara kresko: 2 % (fine de 2011) === Nacioj === La tibetnacianoj nombras 3 milionojn, kiuj konsistigas 90.4% de la regiona loĝantaro. Tie vivas 66 mil [[hanoj]], kiuj konsistigas nur 2.8% de la tuta loĝantaro. Krome, tie vivas ankaŭ 18 mil loĝantoj de aliaj nacimalplimultoj, kiuj konsistigas nur 0.8% de la tuta loĝantaro. En Tibeto vivas ankaŭ [[menbaoj]], [[lobaoj]], [[hujoj]] k.a. === Urboj, kuntiritaj areoj === * [[Lasao]] (prefektujnivela ĉefurbo) * [[Ĉamdo]] (prefektujnivela) * [[Nagĉu]] (prefektujnivela) * [[Njinĉi]] (prefektujnivela) * [[Ŝigace]] (prefektujnivela) * [[Darchen]] (vilaĝo) == Ekonomio == * Enlanda totala produktovaloro: 9.118 miliardoj da [[juano]]j (fine de [[1998]]) * Pokapa produktovaloro: 3 716 juanoj (fine de 1998) * Financa enspezo: 364 milionoj da juanoj (en 1998) * Industria produktovaloro: 1.283 miliardoj da juanoj (en 1998) * Agrikultura produktovaloro: 2.243 miliardoj da juanoj (en 1998) Ĉefaj industrioj estas la [[mineralo|minerala]], [[agrikulturo|agrikultura]], brutobreda, naci-metiarta, forstuma kaj [[turismo|turisma]]. === Ekstera komerco === En [[1998]] la importa kaj eksporta valoro estis 120 milionoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]]. Danke al la favoraj politikoj ellaboritaj de la ŝtato speciale por Tibeto, la tibetanoj aktive disvolvas eksporton de sianaciaj metiartaĵoj kaj brutaj produktaĵoj. Tie nun rapide disvolviĝas ne nur ŝtataj eksterakomercaj entreprenoj, sed ankaŭ landlimaj merkatoj. Nun Tibeto estas nia fenestro al la Suda Azio. === Fremda investo === Ĝis [[1998]] la regiona registaro jam aprobis 74 entreprenojn investitajn de eksterlandanoj. === Internacia helpo === La Disvolva Programo de [[UN]] subvenciis al Tibeto 4 milionojn da usonaj dolaroj ekde [[1981]] por Tervarma Elektrejo Yangbajan. Estas jam transdonita al uzado la sinteza agrikultura projekto, konstruita helpe de la Monda Nutraĵa Programo de UN por batalo kontraŭ trosekeco kaj plibonigo de la irigaciaj kondiĉoj en la 4 gubernioj en la valo de rivero Lasao. La Infana Fonduso de UN donis 3.215 milionojn da usonaj dolaroj por konstrui sanprotektan stacion de virinoj kaj infanoj en Tibeto. En 1995 la Disvolva Programo de UN decidis doni 828 mil usonajn dolarojn al Tibeto por naturaj parkoj en la gubernioj Nyanang, Dingri, Dinggye kaj Jilong. === Telekomuniko === Telefonio: 59166 familioj havas telefonon Radio kaj TV-stacioj: En [[2000]] funkcias en Tibeto 2 radio-stacioj kaj 2 TV-stacioj === Trafiko === La ŝosea reto kun Lasao kiel la centro ligas multajn lokojn de Tibeto. En la tuta regiono estas 15 trunkaj ŝoseoj, 315 branĉaj kun totala longeco de 22 mil km. La ŝoseoj kunligas Tibeton kun [[Siĉuano]], [[Ĉinghajo]], [[Ŝinĝango]], [[Junano]] kaj Nepalo. De Lasao oni povas flugi rekte al [[Pekino]], [[Ĉengduo]], [[Ŝanhajo]], [[Kantono]], [[Ĉongĉingo]] kaj [[Katmanduo]]. Oni ekkonstruis la fervojamn linion [[Ĉinghaja-Tibeta fervojo]] en 2001. === Projektoj bezonantaj fremdan investon === La tibeta registaro deziras, ke alilandaj entreprenistoj investu la fuelan, transportan, konstruan, tekstilan, malpezindustrian, maŝinfabrikan, komercan, manĝaĵan, brutobredan, prilaboran kaj turisman aferojn en Tibeto, kaj precipe la longtempan, mezlongtempan kaj profitodonan sintezan ekspluaton. Ili povas funkciigi entreprenojn sendepende, kunlabore kun la ĉinaj flankoj kaj fari teknikan kunlaboron kun [[Ĉinio]]. La registaro aprobas ankaŭ ĉiujn individuojn kaj privatajn entreprenojn, kiuj kunlaboras kun eksterlandanoj en la komercado kaj faras landliman komercon. == Folkloro == En Okcidenta kulturo, en Tibeto estas paradiza urbo [[Ŝangrilao]]. En ĝiaj montoj loĝas, laŭ lokaj tradicioj kaj kelkaj atestantoj/esploristoj, ia hom- aŭ simi-eca "neĝomonstro" [[Jetio]], kiu eble estas [[restaĵa homeculo]]. La [[Tibeta medicino]] (Tibeta: ''bod sman'') estas sistemo de resanigo disvolvita en Tibeto kaj kiu plejparte disvastiĝis en la landoj kaj regionoj de la tibeta altebenaĵo. Pri ĝia deveno estas diversaj legendoj. ==En Esperanto== [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 4an ĉapitron "Fabelo el Tibeto" al tiu lando; ŝi komentas pri ties etendo kaj rakontas amuzan fabelon pri pakto inter reĝo kaj [[muso]].<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], [[Roterdamo]], 1984, dua eldono 1993. Paĝoj 39-43.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.tibet-info.net/www/index.php Helpo al Tibeto rilate homrajtoj (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090224172053/http://www.tibet-info.net/www/index.php |date=2009-02-24 }} * [http://www.tibet.com/ Ekzilita registaro de Tibeto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090927004056/http://www.tibet.com/ |date=2009-09-27 }} ''(angle)'' {{projektoj|ReVo=tibet}} {{Provincoj de Ĉinio}} {{-}} {{Unua}} [[Kategorio:Tibeto| ]] [[Kategorio:Aŭtonomaj regionoj de Ĉinio]] 3g9ewbpv73dz6z8fimv7sa7ei8jmcrl 0 4813 9420760 9346743 2026-07-05T11:26:38Z ThomasPusch 1869 9420760 wikitext text/x-wiki {{KalendaroNovembro}} {{Novembro}} La '''7-a de novembro''' estas la 311-a tago de la jaro (la 312-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 54 tagoj restas. Je la 7-a de novembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[335]]: [[Atanazio]] laŭ ordono de [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio]] estis forpelita de [[Konstantinopolo]] kaj iris al [[Treviro]] * [[680]]: [[Tria koncilio de Konstantinopolo]] komencita por solvi [[teleologio|teleologiajn]] disputojn pri [[monotelitismo]] kaj monoenergismo * [[921]]: Regantoj de la orienta kaj okcidenta reĝlando de [[frankoj]] [[Henriko la 1-a, la Birdisto]] kaj [[Karlo la 3-a (Francio)|Karlo la 3-a]] agnoskis memstarecon de siaj [[reĝo|reĝlandoj]] * [[1455]]: Post 24 jaroj ekde [[ŝtiparumo]] en la [[katedralo]] al [[Dipatrino de Parizo]], komenciĝis [[rehabilito|rehabilita]] proceso de [[Johana de Arko]] * [[1491]]: [[Bratislavo]]: reĝo de Germanio [[Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 1-a]] devigis reĝon de [[Ĉeĥio]] kaj [[Hungario]] [[Vladislao la 2-a Jogajlido|Vladislaon la 2-an Jogajlido]] al subskribo de pakto, laŭ kiu [[Habsburgoj]] transprenos Ĉeĥion kaj Hungarion kaze de lia senida morto * [[1575]]: Reganto de [[Transilvanio]] [[Stefan Batory]] iĝis reĝo de Pollando * [[1602]]: [[Papo]] Klemento la 8-a eldonis [[kanonizo|enkanonigan]] [[buleo]]n de [[Sankta Kazimiro]], patrono de Pollando kaj Litovio * [[1612]]: Dua [[pola-rusa milito 1609-1618|pola-rusa milito]]: post rusa konkero de [[Kitaj-gorod]] kaj manko de nutraĵo gvidanto de polaj konkerintoj de [[Kremlo]] kolonelo Mikołaj Struś kapitulacis * [[1619]]: Kroniĝo de [[Elizabeto Stuart]], la edzino de reĝo de Ĉeĥio [[Frederiko la 5-a (Palatinato)|Frederiko la 5-a]] * [[1631]]: [[Pasado de Merkuro]] - unua observado de la transito de [[Merkuro (planedo)|Merkuro]], antaŭvidita de [[Johannes Kepler]], farita de kvar homoj inkluzive de [[Pierre Gassendi]] * [[1659]]: [[Traktato de Pireneoj]]: [[Hispanio]] cedis [[Hispana Nederlando|nederlandajn posedaĵojn]] al [[Francio]] - fino de 24-jara [[ŝtatlimo|ŝtatlima]] batalado, ligita kun la [[Tridekjara milito]] * [[1665]]: La plej malnova brita "[[London Gazette]]" aperis, komence kiel "Oxford Gazette", kaj estas ĝis nun seninterrompe publikigata * [[1811]]: Usona [[trupo (armeo)|trupo]] gvidata de [[William H. Harrison]] venkis fortojn de la kreskanta konfederacio de [[Shawnee]], gvidataj de [[Tecumseh]] en batalo en [[Indiano]] * [[1816]]: Rusia imperiestro kaj pola reĝo [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] fondis la Reĝan [[Universitato de Varsovio|Universitaton de Varsovio]] * [[1835]]: Unua registaro de la [[Respubliko Teksaso]] kreiĝis * [[1848]]: [[Zachary Taylor]] iĝis prezidento de Usono * [[1852]]: [[Napoleono la 3-a]] iĝis imperiestro de [[Francio]] * [[1869]]: [[Biciklado]]: [[voja bicikla konkurso]] komenciĝis de [[Parizo]] ĝis [[Rueno]] - venkis brito James Moore * [[1885]]: Serba-Bulgara-Milito: [[bulgaroj|bulgaraj]] trupoj venkis [[serboj|serban]] armeon en Batalo de [[Slivnica]]; [[Kanad-Pacifika Fervojo]] fondiĝis * [[1893]]: En [[Koloradio]] virinoj akiris [[virina balotrajto|balotrajtojn]] * [[1902]]: [[Silicon Valley|Silicia Valo]]: urbo [[Mountain View (Kalifornio)|Mountain View]] fondiĝis * [[1906]]: [[Pollando]]: [[Puławy]] akiris [[urborajto]]n * [[1909]]: Usona astronomo [[Joel Hastings Metcalf]] malkovris asteroidojn [[694 Ekardo|Ekardo]] kaj [[695 Belo|Belo]] * [[1911]]: [[Maria Skłodowska-Curie]] estis anoncita Nobel-premiito pro malkovro de [[kemia elemento|kemiaj elementoj]] [[radiumo]] kaj [[polonio]] - tiel ŝi iĝis la sola [[virino]] dufoje premiita per [[Nobel-premio]] kaj unu el du homoj, kiuj ricevis ĝin dufoje en malsamfakaj kampoj * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Kapitulaco]] de germana kaj aŭstro-hungara armeoj en sieĝata de japanoj kaj britoj havena ĉina urbo [[Cindao]]; usona dusemajna revuo "[[The New Republic]]" aperis - ĝi apogis aliron de [[Usono]] al la milito * [[1916]]: [[Usono]]: oficanta prezidento [[Woodrow Wilson]] reelektiĝis por 2-a oficperiodo; [[Jeannette Rankin]], feministino kaj [[pacismo|pacistino]], iĝis unua virino elektita al [[Usona Domo de Reprezentantoj]] * [[1917]]: [[Unua Mondmilito]]: En [[Rusio]] [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipo]] ''[[Avrora]]'' pafe komencis [[Oktobra Revolucio|Oktobran Revolucion]]; [[Militkampanjo en Sinajo kaj Palestino]]: brita armeo konkeris havenon kaj fortikaĵon [[Gaza-urbo|Gaza]] post retiriĝo de turka [[garnizono]] * [[1918]]: [[Novembra Revolucio (Germanio)]]: [[Kurt Eisner]] proklamis Liberan Ŝtaton [[Bavario]] kaj kaŭzis detronigon de dinastio [[Vitelsbaĥoj]]; Provizora Popola Registaro de [[Pola Respubliko]] kreiĝis en [[Lublin]] sub gvido de [[Ignacy Daszyński]] * [[1919]]: En [[Zaslavo]] [[Ukraina Popola Respubliko]] kaj [[Dua Pola Respubliko]] subskribis protokolon pri [[demarkacia linio]] inter pola kaj ukraina armeoj * [[1922]]: Pastro August Hlond estis nomumita de papo [[Pio la 11-a]] apostola administranto en [[Katowice]], en la parto de [[Vroclavo|Vroclava]] [[diocezo]] atribuita al Pollando rezulte de plebiscito * [[1929]]: Malfermo de la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] * [[1931]]: [[Ĉina Soveta Respubliko]] estis fondita de [[Mao Zedong]] dum la [[Ĉina enlanda milito]] - efemera ŝtato de ĉinaj komunistoj ekzistanta praktike ĝis oktobro 1934, kiam komenciĝis [[Longa Marŝado]] * [[1933]]: [[Fiorello H. La Guardia]] unuafoje venkis por posteno de la [[urbestro]] de [[Novjorko]], markante komencon de dekunujara mandato en regado de la plej granda urbo de [[Usono]] * [[1938]]: [[Herschel Grynszpan]] venĝe pri "Polenaktion" (dum kelkaj tagoj oni [[deportado|deportis]] de [[Germanio]] al [[Pollando]] ĉirkaŭ 17 mil [[judoj]]n) pafmortigis en [[Parizo]] germanan diplomaton - la evento iĝis preteksto al [[kristala nokto]] * [[1940]]: [[Usono]]: [[pendoponto]] en [[Tacoma (Vaŝingtonio)|Tacoma]] kolapsis — la [[akcidento]] influis konstruadon de [[ponto]]j laŭ rezisto al [[vento]] kaj [[vibrado]] * [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: [[guberniestro]] de [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] [[Hans Frank]] solene eniris al [[Krakovo]] kaj ekloĝis sur [[Vavelo]]; [[Heinrich Himmler]] ordonis fondi sur [[okupado|okupataj]] polaj teritorioj oficejojn de [[Gestapo]]; [[Gestapo]] murdis en [[distrikto Piła]] 40 polojn kaj 2 germanojn; [[Ordnungspolizei|germana polico]] [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en [[distrikto Poznano]] 70 [[studento]]jn de [[malliberejo]], en malliberejo en [[Rawicz]] 46 [[Sileziaj Ribeloj|ribelintojn]] kaj en pliaj lokoj 110 loĝantojn; [[pola ekzila registaro|pola ĉefministro en ekzilo]] generalo [[Władysław Sikorski|W. Sikorski]] estis nomumita de prezidento [[Władysław Raczkiewicz|W. Raczkiewicz]] ĉefkomandanto de [[Polaj Armitaj Fortoj en Okcidento|Polaj Armitaj Fortoj]] * [[1940]]: [[Norda Maro]]: dutaga sensukcesa invado de 1-a kaj 2-a Grupiĝo de [[Torpedoboato]]j al marbordo de [[Skotlando]] finita (unu sinkis pro mino) * [[1941]]: [[Porajmos]]: Gestapo transportis al [[Lodzo]] 1000 [[ciganoj]]n de [[Mattersburg]]; [[Pola Rezistomovado|Pola rezisto]]: nokte de la 6-a/7-a de novembro pola skipo de brita skadro de bomba aviado unuafoje flugis al Pollando kun malsuprenĵeto por [[Asocio de Armita Batalado]] (3 paraŝutistoj, [[radioaparato]]j kaj armiloj); aviadilo de [[Luftwaffe]] [[torpedo|torpedis]] sur la [[Nigra Maro]] sovetan [[malsanulejo|malsanulejan]] [[motorŝipo]]n ''Armenio'' — pereis ĉirkaŭ 5 mil vunditoj kaj rifuĝintoj de [[Krimeo]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[Adolf Hitler]] konvinkiĝis, ke transpreno de sovetaj [[nafto|naftejoj]] en [[Kaŭkazio]] devas esti prokrastita ĝis 1942 * [[1942]]: [[Pola Rezistomovado|Pola rezisto]]: taĉmento de Popola Gvardio forkondukis de germana labortendaro en [[distrikto Sandomierz]] ĉirkaŭ 500 judojn deportotajn al [[koncentrejo]] [[Majdanek]]; gvidanto de kontraŭsoveta ribelo en [[Ĉeĉena-Inguŝa ASSR]] estis mortigita de speciala taĉmento de [[NKVD]] * [[1943]]: trupoj de 1-a Ukraina Fronto ekregis Fastów/[[Fastiv]] ([[Kieva provinco]]); [[Pacifiko]]: sur insulo [[Bougainville]] [[japanoj]] kontraŭatakis * [[1944]]: oficanta prezidento de Usono [[Franklin D. Roosevelt]] elektiĝis la kvaran fojon; en [[Tokio]] estis [[pendumo|pendumita]] soveta [[spionado|spiono]] ''Richard Sorge'' * [[1945]]: En [[Tripolo]], kontrolata de [[Aliancanoj]], 130-140 [[judoj]] pereis - lige al [[Balfour-deklaro]] - en araba [[pogromo]] (ekde la 5-a de novembro), kio kaŭzis postan [[migrado|elmigron]] de judoj al Israelo kaj Italio * [[1949]]: [[Petrolo]] estis malkovrita en [[Kaspio]] ĉe la marbordo de [[Azerbajĝano]], kondukante al konstruado de Neft Daşları, unua eksterlanda marborda [[naftoplatformo]] * [[1950]]: Trijara [[Ĝanendra de Nepalo|Ĝanendra]] iĝis reĝo de Nepalo; [[Stalinismo]]: [[Árpád-ponto]] en [[Budapeŝto]] inaŭgurita sub la nomo de [[Stalin]]-ponto, Placo [[oklatero|Oktogon]] estis alinomita kiel Placo de la 7-a de novembro, Elizabeto kaj Teréz-Bulvardoj renomiĝas kiel [[Lenin]]-[[Bulvardo]]j * [[1951]]: Usona kantisto kaj aktoro [[Frank Sinatra]] edziĝis al [[Ava Gardner]] * [[1952]]: [[Pollando]]: aŭtoritatoj decidis forigi el [[diocezo]] [[Katowice]] tri [[episkopo]]jn * [[1954]]: [[Akva rezervujo Slapy]]: 11-a etapo de la [[Vultavo|Vultava]] Kaskado estis finita * [[Hungara revolucio de 1956]]: kreita en [[Szolnok]] la registaro de [[János Kádár]] en sovetiaj [[tanko]]j alvenis al [[Budapeŝto]]; [[Tria Kabineto Imre Nagy]] estis laŭleĝe malfondita; [[Ferenc Münnich]] malpermesis reorganizadon de ŝtatdefendaj korpoj * [[1957]]: Persona aŭtomobilo [[Trabant]] forlasis [[muntoĉeno]]n en [[Zwickau]] * [[1959]]: [[Bulgara nacia televido]] ekfunkciis - unua [[televida kanalo]] en [[Bulgario]] * [[1961]]: Stalingrado alinomiĝis al [[Volgogrado]] * [[1968]]: [[Flago de la Turkoj kaj Kajkoj]] adoptiĝis; [[Litova SSR]] ([[Sovetunio]]): [[arkitekturo]] de [[Vilno|Vilna]] loĝkvartalo Žirmūnai estis agnoskita kiel la plej bona en [[Sovetunio]] — ĝiaj kreintoj ricevis ŝtatan premion; Premiero de la filmo ''Lalka'' de la pola reĝisoro [[Wojciech Jerzy Has]], laŭ la [[romano]] de [[Bolesław Prus]] * [[1972]]: [[Richard Nixon]] gajnis prezidentan balotadon en Usono * [[1981]]: Unu monaton antaŭ [[milita stato en Pollando]] fuĝis al Usono kolonelo [[Ryszard Kukliński]], malkovrinto de agresaj planoj de [[Ruĝa Armeo]] kontraŭ [[Okcidenta Eŭropo]] (kaj [[Pollando]]) * [[1982]]: [[Turkio]] akiris sian konstitucion * [[1987]]: En [[Tunizio]] ĉefministro [[Zine El Abidine Ben Ali]] faligis prezidenton [[Habib Burgiba]] * [[1990]]: [[Alassane Ouattara]] iĝis ĉefministro de [[Ebur-Bordo]]; Dum [[parado]] sur la [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝa Placo]] okazis atenco kontraŭ prezidento de [[Sovetunio]] [[Miĥail Gorbaĉov]]; [[Belorusa SSR]] (Sovetunio): [[antikomunismo|kontraŭkomunisma]] manifestacio kaj amaskunveno apud la Registara Domo en [[Minsko]] (sidejo de parlamentejo) * [[2000]]: [[George W. Bush]] gajnis prezidentan balotadon en Usono; [[Hillary Clinton]] elektiĝis [[Usona Senato|usona senatano]];[[Hispanio]]: [[duondezerto]] de [[Bardenas Reales]] en la norda aŭtonoma komunumo [[Navaro]] ricevis la statuson de [[biosfera rezervejo]] de [[Unesko]] * [[2001]]: Belga [[flugkompanio]] ''Sabena'' anoncis [[bankroto]]n * [[2005]]: Ĉefurbo de [[Birmo]] translokiĝis de [[Jangono]] al [[Naypyidaw]]; [[Tumultoj en Francio en 2005|Tumultoj en Francio]], kaŭzitaj de [[migrado|elmigrintoj]] de [[Nord-Afriko]], intensiĝis - unu persono pereis, 1400 [[aŭtomobilo]]j bruliĝis * [[2007]]: Prezidento [[Miĥeil Saakaŝvili]] enkondukis [[krizostato]]n en [[Kartvelio]] * [[2008]]: [[Borut Pahor]] iĝis ĉefministro de Slovenio * [[2010]]: [[Templo Sankta Familio]] en [[Barcelono]] iĝis [[malgranda baziliko]] pro [[konsekrado|konsekro]] fare de la papo [[Benedikto la 16-a]] * [[2012]]: [[Pollando]]: oni malŝaltis unuajn [[radiosendilo]]jn de [[dissenda televido]] favore al [[cifereca televido]] * [[2014]]: [[Bojko Borisov]] la duan fojon iĝis ĉefministro de Bulgario * [[2015]]: En [[Edinburgo]] (Skotlando) oni inaŭguris monumenton al urso ''[[Wojtek]]'', kiu kun polaj soldatoj partoprenis venkan [[batalo de Monte Cassino|batalon de Monte Cassino]] dum la [[dua mondmilito]] * [[2017]]: [[Pollando]]: Nova Centra [[Flughaveno]] ekplanita en [[Mazovio]] ([[distrikto Grodziski (Mazowiecki)|distrikto Grodziski]]) * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: Unuafoje en okupata [[Ĥersono]] mankis [[kurento]]; Ukrenergo: [[Ŝaltilo|malŝaltado]] de [[kurento]] en [[Kievo]] estos pli ofta — plantaj rompoj tuŝos 7 provincojn de Ukrainio; usona sistemo de kontraŭaviadila defendo atingis [[Ukrainio]]n; [[BBC]]: en tri vilaĝoj norde de [[Mariupolo]] oni trovis 1 500 [[tombo]]jn == Naskiĝoj == * [[630]]: [[Konstanto la 2-a]], [[Bizanca Imperio|bizanca imperiestro]] (m. [[668]]) * [[1509]]: [[Bernardino Telesio]], itala [[naturfilozofio|naturfilozofo]], kontraŭulo de [[aristotelismo|aristotelistoj]] (m. [[1588]]) * [[1598]]: [[Francisco de Zurbarán]], hispana pentristo (m. [[1664]]) * [[1687]]: [[William Stukeley]], angla [[antikvaĵisto]] kaj pioniro de arkeologia priserĉado de [[Prahistoria arkeologio|prahistoriaj monumentoj]] de [[Stonehenge]] kaj [[Avebury]], [[anglikanismo|anglikana]] pastro (m. [[1765]]) * [[1692]]: [[Johann Gottfried Schnabel]], germana verkisto (m. en [[1750-aj jaroj]]) * [[1720]]: [[Irakli la 2-a]], kartvela reĝo (m. [[1798]]) * [[1750]]: [[Friedrich Leopold zu Stolberg-Stolberg]], germana-dana juristo, poeto kaj verkisto (m. [[1819]]) * [[1785]]: [[Friedrich Kalkbrenner]], germana pianisto kaj komponisto (m. [[1849]]) * [[1787]]: [[Vuk Karadžić]], serba pensisto, verkisto kaj sciencisto kontribuinta al [[kultura antropologio]] kaj [[etnografio]], tradukisto de ''[[Nova Testamento]]'' (m. [[1864]]) * [[1810]]: [[Fritz Reuter]], germana verkisto (m. [[1874]]) * [[1810]]: [[Ferenc Erkel]], hungara komponisto (m. [[1893]]) * [[1811]]: [[Karel Jaromír Erben]], ĉeĥa poeto kaj historiisto, kolektisto de [[slavoj|slavaj]] [[Popolrakonto|popolaj rakontoj]] (m. [[1870]]) *[[1811]]: [[Eulalia Merx]], germana verkistino * [[1823]]: [[Antal Zichy]], hungara politikisto, fakverkisto (m. [[1898]]) * [[1833]]: [[Rafael Pombo]], kolombia poeto, ĵurnalisto, tradukisto (m. [[1912]]) * [[1840]]: [[Auguste de Villiers de L'Isle-Adam]], franca verkisto (m. [[1889]]) * [[1848]]: [[Csatár Kenézy]], hungara ĵurnalisto, poeto, redaktoro (m. [[1912]]) * [[1849]]: [[Józef Chełmoński]], pola pentristo (m. [[1914]]) * [[1857]]: [[Adolf Ónodi]], hungara kuracisto, [[otorinolaringologo]], profesoro (m. [[1919]]) * [[1857]]: [[Helene Bettelheim]], aŭstra literatursalonistino kaj verkistino (m. [[1946]]) * [[1860]]: [[Jób Sebesi]], hungara poeto, ĵurnalisto kaj folkloristo (m. [[1894]]) * [[1863]]: [[Heinrich Lefler]], aŭstra pentristo, grafikisto, scenaranĝisto (m. [[1919]]) * [[1867]]: [[Marie Curie|Maria Skłodowska-Curie]], pola fizikistino kaj kemiistino Nobelpremiita (m. [[1934]]) * [[1869]]: [[Delfim Moreira (prezidanto de Brazilo)|Delfim Moreira]], prezidento de Brazilo (m. [[1920]]) * [[1870]]: [[Konstantyn Dominik]], pola [[episkopo]], fondinto de [[Esperanto]]-rondo ĉe la Supera Porpastra Seminario en [[Pelplin]], partopreninta [[UK 1912]], [[servisto de Dio]] (m. [[1942]]) * [[1875]]: [[Miĥail Kalinin]], sovetia revoluciulo, registarano (m. [[1946]]) *[[1876]]: [[Johann Kirchner]], aŭstra politikisto * [[1878]]: [[Lise Meitner]], aŭstra [[nuklea fiziko|nuklea fizikistino]] (m. [[1968]]) * [[1879]]: [[Lev Trockij]], rusia, sovetia politikisto, kunorganizanto de la [[Oktobra revolucio]], murdita (m. [[1940]]) * [[1880]]: [[Joe May]], aŭstra reĝisoro (m. [[1954]]) * [[1884]]: [[Ilona Aczél]], hungara aktorino (m. [[1940]]) * [[1888]]: [[Nestor Maĥno]], ukraina [[anarkiismo|anarkiisto]] kaj revoluciulo (m. [[1934]]) * [[1888]]: [[Chandrasekhara Venkata Raman]], barata fizikisto Nobelpremiita (m. [[1970]]) * [[1896]]: [[Miĥas Ĉarot]], belorusa sovetia instruisto, poeto, redaktoro, publika aganto kaj verkisto (m. [[1937]]) * [[1899]]: [[Stanisław Swianiewicz]], pola ekonomikisto, juristo, verkisto, postvivanto kaj okulatestanto de la [[masakro de Katin]] (m. [[1997]]) * [[1903]]: [[Ary Barroso]], brazila juristo, sportraportisto, [[komponisto]] kaj [[kantisto]] (m. [[1964]]) * [[1903]]: [[Konrad Lorenz]], aŭstra [[bestoscienco|bestosciencisto]], [[ornitologio|ornitologo]] kaj [[etologio|etologo]] (m. [[1989]]) * [[1909]]: [[Gábor Balás]], hungara jurhistoriisto, ĵurnalisto, verkisto, tradukisto (m. [[1995]]) * [[1910]]: [[María Rosa Lida de Malkiel]], argentina filologino, tradukistino (m. [[1962]]) * [[1913]]: [[Albert Camus]], franca Nobelpremiita verkisto, filozofo kaj eseisto (m. [[1960]]) * [[1917]]: [[Lev Kerbel]], sovetia skulptisto (m. [[2003]]) * [[1918]]: [[Billy Graham]], usona [[evangeliisto]] kaj [[prediko|predikisto]] (m. [[2018]]) * [[1919]]: [[Dezső Jenei]], rumania hungara inĝeniero pri mekaniko, vortaristo (m. [[2004]]) * [[1920]]: [[Josef Murĵan]], israela esperantisto el [[Pollando]], aktivulo de [[Esperanto-Ligo en Israelo]], [[Esperanto-vortaristo]], [[Loka Kongresa Komitato|LKK-ano]] de [[UK 2000]] (m. [[2004]]) * [[1929]]: [[Benny Andersen]], dana poeto, komponisto kaj pianisto (m. [[2018]]) * [[1929]]: [[Eric Kandel]], usona Nobelpremiita [[neŭroscienco|neŭrosciencisto]] malkovrinta, ke [[serotonino]] en [[nervo]]-finaĵoj necesas por [[memoro|memorigo]] de [[informo]]j * [[1932]]: [[Miklós Móritz]], rumania hungara inĝeniero pri [[forno]] * [[1934]]: [[Dávid Albert]], rumania hungara instruisto, lokhistoriisto * [[1935]]: [[Lubomír Beneš]], ĉeĥa reĝisoro kreinta [[animeo|animean]] serion ''[[Pat kaj Mat]]'' (m. [[1995]]) * [[1942]]: [[Lorenzo Piretto]], itala ĉefepiskopo de [[Izmiro]] * [[1943]]: [[Joni Mitchell]], kanada [[kantaŭtoro|kantaŭtorino]] * [[1945]]: [[Sándor Wilhelm]], rumania hungara biologo * [[1952]]: [[Modibo Sidibé]], ĉefministro de Malio, juristo, diplomato * [[1952]]: [[Péter Csaba]], rumania hungara, franca violonisto, dirigento * [[1952]]: [[David Petraeus]], generalo de [[usona armeo]], direktoro de [[CIA]] * [[1959]]: [[Vera Russwurm]], aŭstra ĵurnalistino kaj televidmoderigistino * [[1961]]: [[Sergei Aleinikov]], belorusa futbalisto, membro de [[sovetunia nacia teamo de futbalo]] * [[1961]]: [[Arūnas Bubnys]], litova historiisto, direktoro ĝenerala de Esplor-Centro pri Genocido kaj Rezistado de Litovi-Loĝantoj * [[1967]]: [[David Guetta]], franca muzikisto, [[haŭzo]]-[[diskĵokeo]] * [[1970]]: [[Morgan Spurlock]], usona reĝisoro de [[dokumenta filmo|dokumentaj filmoj]] kaj televida [[produktoro]] (m. [[2024]]) * [[1973]]: [[Hunor Demeter]], hungara privojaĝa taglibristo pri [[Azio]] * [[1974]]: [[Boróka Bartha]], hungara aktorino * [[1975]]: [[Diana Amft]], germana aktorino * [[1976]]: [[Réka Fodor]], rumania hungara aktorino * [[1978]]: [[Mohamed Aboutrika]], egipta futbalisto * [[1981]]: [[Tihamér Czika]], hungara juristo, politikisto kaj publicisto * [[1990]]: [[David de Gea]], hispana futbalisto * [[1996]]: [[Lorde]], nov-zelanda kantistino kaj [[kantaŭtoro|kantaŭtorino]] == Mortoj == * [[644]]: [[Umar ibn al-Ĥattab]], dua [[kalifo]] de [[islamo]] * [[739]]: [[Willibrord]], apostolo de la [[frisoj]] (n. ĉirkaŭ [[658]]) * [[1497]]: [[Filipo la 2-a de Savojo]], duko de [[Savojo]] kaj [[Piemonto]] (n. [[1438]]) * [[1550]]: [[Cosmas Alder]], svisa komponisto kaj politikisto (n. ĉirkaŭ [[1497]]) * [[1550]]: [[Jón Arason]], islanda episkopo kaj poeto, evoluiginto de la [[islanda lingvo]], [[nacia heroo]], ekzekutita (n. [[1484]]) * [[1573]]: [[Salomon Luria]], [[aŝkenazo|aŝkenaza]] rabeno, [[kabalisto]], komentisto de ''[[Halaĥo]]'' kaj ''[[Talmudo]]'' (n. [[1510]]) * [[1633]]: [[Cornelis Drebbel]], nederlanda [[inventisto]], pioniro pri [[fermitcikla regilo]], [[eterna movilo]], [[mikroskopo]], [[submarŝipo]] (n. [[1572]]) * [[1642]]: [[Imre Lósy]], hungara [[primaso]] kaj [[abato]], fondinto de lernejo por [[pastro]]j kaj [[monaĥejo]] (n. [[1580]]) * [[1799]]: [[László Pál Esterházy]], hungara episkopo kaj [[paŭlanoj|paŭlano]] (n. [[1730]]) * [[1814]]: [[Sigmund Christoph von Waldburg-Zeil-Trauchburg]], germana episkopo (n. [[1754]]) * [[1823]]: [[Rafael del Riego]], hispana generalo kaj politikisto, ekzekutita (n. [[1784]]) * [[1862]]: [[Bahadur Ŝah Zafar]], [[Mogola Imperio|mogola imperiestro]] en [[Barato]] (n. [[1775]]) * [[1878]]: [[Józef Kowalewski]], pola [[orientalisto]], esploristo de [[mongola lingvo]], [[tibeta budhismo]] kaj [[kosmologio]], spertulo pri [[Altajo]] (n. [[1801]]) * [[1882]]: [[Julius Hübner]], germana pentristo kaj poeto (n. [[1806]]) * [[1897]]: [[Károly Divald]], hungara apotekisto, kemiisto, fotisto (n. [[1830]]) * [[1899]]: [[Karolína Světlá]], ĉeĥa verkistino (n. [[1830]]) * [[1901]]: [[W. H. Trompeter]], germana minmajstro kaj subtermezuristo, [[volapuko|volapukisto]], fondinto de [[Esperanto-grupo|E-grupo]] en [[Schalke]], kuneldonanto kun [[Ludoviko Zamenhof|LLZ]] de "[[La Esperantisto]]" kaj subvenciinto de "[[Lingvo Internacia]]", [[mecenato]] de [[Esperanto]], vojaĝisto (n. ĉirkaŭ [[1838]]) * [[1913]]: [[Alfred Russel Wallace]], brita esploristo kaj biologo (n. [[1823]]) * [[1928]]: [[Árpád Tóth]], hungara poeto kaj tradukisto (n. [[1886]]) * [[1932]]: [[József Erőss]], hungara historiisto (n. [[1868]]) * [[1939]]: [[Jakab Singer]], hungara israelida eklezia verkisto, [[orientalisto]], historiisto pri [[sefardoj|sefarda]] tradicio kaj [[Banato]] (n. [[1867]]) * [[1944]]: [[Hanna Szenes]], hungara poetino (n. [[1921]]) * [[1947]]: [[Sándor Garbai]], hungara politikisto, [[sindikato|sindikata]] gvidanto, prezidanto de la Revolucia Regsoveto dum la [[Hungara Sovetrespubliko]] (n. [[1879]]) * [[1954]]: [[Janka Olejnik]], rumana-hungara pentristino (n. [[1887]]) * [[1961]]: [[György Szondy]], hungara pedagogo, verkisto (n. [[1889]]) *[[1961]]: [[Augustin Rösch]], germana jezuito kaj malporfaŝismulo * [[1962]]: [[Eleanor Roosevelt]], usona socia agantino kaj publicistino, kunfondintino de la [[Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]], edzino de [[Franklin D. Roosevelt]] (n. [[1884]]) *[[1964]]: [[Ernst Ludwig Schellenberg]], germana verkisto kaj literaturhistoriisto (n. [[1883]]) * [[1968]]: [[Béla Hamvas]], hungara verkisto, tradukisto, eseisto kaj filozofo (n. [[1897]]) * [[1975]]: [[Géza Bárczi]], hungara [[lingvisto]], profesoro, membro de [[Hungara Scienca Akademio]], honora prezidanto de [[Hungara Esperanto-Asocio|HunEA]], [[rektoro]] de [[Internacia Kongresa Universitato|IKU]] dum [[UK 1966]], kunredaktoro de "[[La Monda Lingvo-Problemo]]", enestanta en ''[[Trezoro (novelarto)|Trezoro]]'' (n. [[1894]]) * [[1977]]: [[Pieter Korte]], nederlanda instruisto kaj pedagogo, gvidanto de kursoj laŭ [[Cseh-metodo]], agento de la [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj|TAGE]], aktivulo de la [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj|ILEI]] (n. [[1894]]) * [[1980]]: [[Wolfgang Weyrauch]], germana verkisto (n. [[1904]]) * [[1980]]: [[Steve McQueen]], usona aktoro (n. [[1930]]) *[[1980]]: [[Frank Duff]], irlanda oficisto kaj fondinto de la laika organizo [[Maria Legio]] * [[1981]]: [[Will Durant]], usona historiisto, [[filozofo]], verkisto (n. [[1885]]) * [[1985]]: [[Piroska Kusztos]], rumania hungara muzikfolkloristino (n. [[1926]]) * [[1987]]: [[Edwin Götze]], germana [[forstisto]], abelbredisto kaj popolkleriganto (n. [[1913]]) * [[1992]]: [[Alexander Dubček]], slovaka politikisto, prezidento de Ĉeĥoslovakio, realiganto de la [[Praga printempo 1968]] (n. [[1921]]) * [[2004]]: [[Howard Keel]], usona aktoro (n. [[1919]]) * [[2006]]: [[Gennadij Ĵavoronkov]], rusa ĵurnalisto kaj publicisto, kunlaboranto de [[Andrej Saĥarov]] (n. [[1941]]) * [[2009]]: [[Anselmo Duarte]], brazila aktoro, filmreĝisoro kaj scenaristo, pioniro de la nova brazila [[kinematografio]] (n. [[1920]]) * [[2009]]: [[Chris Harman]], usona ĵurnalisto, filozofo (n. [[1942]]) * [[2016]]: [[Leonard Cohen]], kanada [[kantaŭtoro]], [[kantisto]], poeto (n. [[1934]]) * [[2019]]: [[Margarita Salas]], hispana [[biokemio|bioĥemiistino]] kaj [[molekula genetiko|molekula genetikistino]] (n. [[1938]]) * [[2023]]: [[Frank Borman]], usona astronaŭto (n. [[1928]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Willibrord]], anglosaksa misiisto, [[apostolo]] de [[frisoj]] * Monda Tago de [[Afrikaj lingvoj|Afrikaj Verkistoj]] * Internacia Tago de [[Medicino|Medicina]] [[Fiziko]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''7-a de novembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:7-a de novembro| ]] [[Kategorio:Novembro|07]] [[Kategorio:7-a tago de la monato|#11]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1107]] lc4pbozlqlm6lt254jru16s5ltdm1n1 0 5120 9420386 9407605 2026-07-04T17:28:11Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9420386 wikitext text/x-wiki {{KalendaroSeptembro}} {{Septembro}} La '''1-a de septembro''' estas la 244-a tago de la jaro (la 245-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 121 tagoj restas. Je la 1-a de septembro okazis, interalie: == Eventoj == * -5509: Postulata komenca [[dato]] de la [[Bizanca kalendaro|bizanca erao]] * [[1015]]: Venko de pola armeo en la [[batalo]] de [[Bautzen|Budyšin]] kontraŭ la germana * [[1181]]: [[Lucio la 3-a]] iĝis papo * [[1271]]: [[Gregorio la 10-a]] iĝis papo * [[1273]]: Elekto de [[Rudolfo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 1-a]] kiel [[reĝo de la romanoj|romia-germana]] imperiestro ĉesigis la Grandan Interregnon * [[1310]]: [[Johano de Luksemburgio]] edziĝis al [[Elizabeto de Bohemio|Eliška Přemyslovná]] * [[1347]]: [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]], la tagon antaŭ sia kronado, donis al la [[Prago|pragaj]] [[ĉefepiskopo]]j la privilegion kroni ĉeĥajn reĝojn * [[1364]]: Papo [[Urbano la 5-a]] eldonis [[buleo (papo)|buleon]] vivigantan [[Jagelona Universitato|Krakovan Akademion]] * [[1431]]: En Czartorysk apud [[Lucko]] oni subskribis [[armistico]]n inter [[Grandprinclando Litovio|litova grandduko]] [[Švitrigaila]] kaj pola reĝo [[Ladislao la 2-a Jogajlo]] * [[1442]]: [[Armeo]] de [[Georgo de Podebrado]] okupis [[Tábor]] kaj la [[taboritoj]] estis alligitaj al aliaj [[husanoj]] * [[1529]]: [[Sancti Spiritu]], unua eŭropa setlejo en [[Argentino]], estis detruita de [[indiĝeno|indiĝenaj]] [[indianoj]] * [[1598]]: [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]] promociis [[Hradčany (Prago)|Hradčany]] al la reĝa urbo * [[1636]]: [[Pollando]]: [[diocezo]] de [[Smolensk]] kreiĝis, establita de reĝo [[Sigismondo la 3-a Vasa]] post rekonkero de la urbo en la dua [[Pola-rusa milito 1609-1618|pola-rusa milito]] * [[1643]]: [[Svedio|Sveda]] armeo komencis nesukcesan [[sieĝo]]n de la ĉeĥa urbo [[Brno]] * [[1715]]: [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]] iĝis reĝo de Francio * [[1752]]: [[Usono]]: "[[Libereca sonorilo]]" de [[Londono]] estis transdonita al [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] * [[1804]]: Germana astronomo [[Karl Ludwig Harding]] malkovris en la [[asteroida zono]] unu el la plej grandaj [[asteroido]]j - [[3 Junono]] * [[1870]]: [[Francia-Prusia Milito]]: malvenko de franca armeo en la [[batalo de Sedan]] * [[1877]]: [[Rusa-turka Milito (1877–1878)|La 10-a rusa-turka milito]]: batalo de [[Loveĉ]] komenciĝis * [[1880]]: Venko de brita armeo super la afgana en batalo de [[Kandaharo]] * [[1891]]: Franca astronomo [[Auguste Charlois]] malkovris asteroidon [[314 Rosalia|''Rosalia'']] * [[1892]]: Germana astronomo [[Anton Staus]] malkovris [[asteroido]]n [[335 Roberta|''Roberta'']] * [[1897]]: [[Bostono]]: unua [[metroo]] en [[Nordameriko]] ekfunkciis * [[1905]]: [[Alberto]] kaj [[Saskaĉevano]] aliĝis al la [[Kanada Konfederacio]] * [[1906]]: Rusia registaro fondis [[Kontraŭrevolucio|kontraŭrevoluciajn]] kampajn [[juĝejo]]jn, kiuj kondamnis al [[mortpuno]] pli ol {{nombro|6000}} personojn * [[1910]]: Brazila [[futbalteamo]] [[Corinthians]] fondiĝis en [[San-Paŭlo]] kun la intenco, ke la klubo ankaŭ ebligu al ordinaraj homoj ludi futbalon * [[1914]]: En [[bestoĝardeno]] en [[Cincinnati]] mortis la lasta [[migrokolombo]] * [[1914]]: [[Sankt-Peterburgo]] ŝanĝis nomon al Petrogrado * [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: Oni kreis aŭstro-hungaran okupacian administradon en suda kaj sud-orienta parto de Pola Reĝlando, forprenitaj disde la [[Rusia imperio]] — Ĝeneralan Militan Gubernion en Pollando (t.n. [[Lublinio|Lublinia]]); ĝi ekzistis ĝis novembro 1918 * [[1916]]: [[Bulgario]] deklaris militon kontraŭ [[Rumanio]] * [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Józef Piłsudski]] ratifis [[Versajla traktato|Versajlan traktaton]] * [[1919]]: [[Pola-ukraina milito]]: [[Ukrainio]] kaj [[Pollando]] subskribis [[armistico]]n; Ene de la Usona Socialisma Partio en Ĉikago formiĝis la [[Komunista Partio de Usono]] * [[1920]]: [[Francoj]] proklamis [[Granda Libano|Grandan Libanon]], kadre de la [[Franca Mandato de Sirio]] - ilia [[protektorato]] daŭris ĝis 1943; [[Jenő Sipőcz]] estas elektita urbestro de [[Budapeŝto]]; [[Litovio|Litova]] armeo atakis [[Suwałki]], [[Sejny]] kaj [[Augustów]] – komenco de pola-litova [[landlimo|landlima]] milito; [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: Apud [[Hrubieszów]] pola flegistino [[Teresa Grodzińska]] estis laŭraporte ''murdita en kruela maniero'' fare de [[bolŝeviko]]j - unua virino distingita per pola [[Virtuti Militari|milita ordeno]] * [[1923]]: [[Honŝuo]]: [[granda tertremo de Kantō]] en [[Tokio]] kaj [[Jokohamo]] - mortis pli ol 140 mil [[japanoj]] * [[1928]]: [[Albanio]] fariĝis [[Albana Reĝlando (1928-1939)|Albana Reĝlando]], kie ekreĝis [[Zog la 1-a]] * [[1932]]: [[Kolumbio|Kolumbia]]-[[Peruo|perua]] milito eksplodis * [[1935]]: Litova [[mararmeo]] kreiĝis * [[1937]]: Unua parto de preskaŭ 172 000 [[koreoj]] estis [[deviga migrado|devige deportitaj]] de sovetaj regopovoj de la [[Rusia Fora Oriento]] al [[Kazaĥa SSR]] kaj [[Uzbeka SSR]] - 10-25 procentoj mortis * [[1939]]: [[Germana Regno]] kaj [[Slovaka ŝtato]] [[invado en Pollandon|invadis Pollandon]] - komenco de la [[Dua Mondmilito]]; prezidento [[Ignacy Mościcki]] enkondukis [[militjuro]]n sur teritorio de la tuta [[Pollando|lando]]; [[Bombado de Wieluń]] - germana atako al civilaj celoj - la urbo detruiĝis 75%, ĉirkaŭ 1200 [[poloj]] pereis; [[sieĝo de Westerplatte]]: pola militunuo pripafita de kirasita [[batalŝipo]] kaj de aviada [[Legio Condor]] - ĉie enlande multaj mortoj; polaj [[destrojero]]j atingis skotan havenon Leith en [[Edinburgo]]; universalaj [[mobilizo]]j en [[Britio]] kaj [[Francio]] - aliaj landoj enkondukis partan mobilizon; [[Svislando]], [[Estonio]] kaj [[Latvio]] deklaris [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralecon]]; Konsilio de Ministroj deklaris ke [[Italio]] ne eniros la militon * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: [[Heinrich Himmler]] direktis al batalo kontraŭ la [[Pola Rezistomovado]] specialan [[bataliono]]n de [[krimo|krimuloj]] komandatan de [[Oskar Dirlewanger]] sub kontrolo de [[SS (organizo)|SS]]; en [[Provinco Vartlando]] fondiĝis [[konspiro|konspira]] Armia Narodowa (Nacia Armeo); la unuaj n-roj de germanaj gazetoj por poloj aperis en Varsovio kaj [[Krakovo]]; en [[Münchenbuchsee]] aperis unua revuo por internigitaj polaj soldatoj "Goniec Obozowy" (Tendara Kuriero), eldonata ĝis junio 1945; [[Atlantiko]]: en [[Bordeaux]] kreiĝis itala komandejo de "[[submarŝipo]]j agantaj sur Atlantiko"; [[Luftwaffe]] atakis Tilbury ([[Thurrock]]), Biggin Hill ([[Granda Londono]]), Detling ([[Kent]]); Komandejo de [[Ĉasaviadilo]]j de [[Brita Aerarmeo]] faris 661 aviadilflugojn: perdoj - RAF - 15, Luftwaffe - 15 aviadiloj; nokte Luftwaffe atakis [[Swansea]], [[Bristol]] kaj aliajn celojn * [[1941]]: en [[Lodzo]] kaj Varsovio aperis [[konspiro|konspiraj]] organizaĵoj; Ĉefa Sekur-Oficejo de [[Tria Regno]] enkondukis devon marki [[judoj]]n per [[Stelo de Davido]] en [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]], [[Tria Regno]] kaj en enkorpigitaj polaj teritorioj; finna marŝalo [[Carl Gustaf Emil Mannerheim|Mannerheim]] decidis plu ataki sur la [[istmo]] de [[Karelio (geografia regiono)|Karelio]] ĝis la finna-sovetia [[ŝtatlimo]] el 1939 * [[1942]]: nokte de la 1-a/2-a de septembro sovetaj [[aviadilo]]j bombis [[Varsovio]]n; [[Pola Enlanda Armeo]] transdonis al [[Londono]] sian [[dokumento]]n pri [[ekstermejo|ekstermado]] de [[judoj]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: sovetaj kaj rumanaj trupoj trairis [[Kerĉa markolo|Kerĉan markolon]] al [[Tamanja duoninsulo]]; [[Ruĝa Armeo]] kreis la Transkaŭkazan Fronton ligante la Nord-Kaŭkazan kun la Transkaŭkaza * [[1943]]: en [[Pińczów]] aperis unua n-ro de [[skoltismo|skolta]] subtera revuo "Dywersant" (Flanka Atakanto); en [[Smolenska provinco]] trupoj de la Okcidenta Fronto liberigis [[Dorogobuĵ]]; trupoj de germana 6-a Armeo komencis retiriĝon de [[Donbaso]] * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: ĉiuj soldatoj kaj parto de civilaj loĝantoj de Malnova Urbo evakuiĝis per [[kloako (kanalo)|kanaloj]] al [[Śródmieście|Mezurbo]] (4500-5000 personoj); [[NKVD]] [[deportado|deportis]] de [[Vilno]] 72 polajn soldatojn en [[Sovetunio]]n * [[1945]]: Trupoj de la Ruĝa Armeo eniris [[Kurilaj insuloj|Kurilajn insulojn]]; [[Laoso]]: ĉefministro de reĝa registaro anoncis forĵeton de la pakto pri [[protektorato]] kaj konfirmis deklaracion pri sendependeco de [[Luangprabango]]; en [[Stargard]], konkerita de [[Pollando]], malfermiĝis pola [[liceo]], la unua en [[Pomerio]], malfermo de tombejo por polaj soldatoj de la [[batalo de Monte Cassino|batalon de Monte Cassino]] * [[1946]]: 68% de [[grekoj]] referendume elektis rekonstruon de [[monarkio]] kun reveno de la [[reĝo]] al la lando * [[1951]]: Israela ĉefministro [[David Ben-Gurion]] subskribis dekreton starigantan la [[Israelo|Israelan]] Sekretan Servon [[Mosado]]; Subskribo de [[ANZUS]] - Traktato por Sekureco de [[Aŭstralio]], [[Novzelando]] kaj [[Usono]] pri militista kunlaboro sur [[Pacifiko]] * [[1958]]: Ekzekutado de 10 [[politika malliberulo|politikaj malliberuloj]] en [[Temeŝvaro]] ([[Rumanio]]) post la proceso de [[Aladár Szoboszlay|Szoboszlay]] * [[1962]]: En [[provinco Kazvin]] de norda [[Irano]] pro [[tertremo]] 12 225 personoj pereis kaj 2776 vundiĝis * [[1963]]: De [[Malajzio|Malajzia]] Federacio sendependiĝis [[Sabaho]], [[Saravako]] kaj [[Singapuro]] (de [[Britio]]) * [[1965]]: [[Tibeto]] ricevis [[Aŭtonomeco|aŭtonomian]] statuson ene de [[Ĉinio]]; Sidejo de la [[OPEL|Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj]] translokiĝis de [[Ĝenevo]] al [[Vieno]] * [[1969]]: Armea [[puĉo]] en [[Reĝlando Libio]] - post faligo de la reĝo [[Idris (Libio)|Idris]] ekregis kolonelo [[Muamar Kadafi]] * [[1972]]: En [[Rejkjaviko]] ([[Islando]]) finiĝis [[ŝako|ŝaka]] "[[matĉo]] de jarcento" pri [[Mondĉampiono pri ŝako|mondĉampioneco]] — usonano [[Bobby Fischer]] venkis [[Boris Spasskij|Borison Spasskij]] de [[Sovetunio]] * [[1979]]: [[Konfederacio de Sendependa Pollando]] kreiĝis - la unua en [[Orienta Bloko]] malkaŝe aganta [[opozicio (politiko)|opozicia]] partio * [[1981]]: [[Centr-Afrika Respubliko]]: rezulte de puĉo [[David Dacko]] faliĝis, [[André Kolingba]] ekregis * [[1983]]: [[Flugo 007 de Korean Air]]: apud [[Saĥaleno]] [[Sud-Koreio|sudkorea]] pasaĝera aviadilo, penetrinta [[Aerspaco|aerspacon]] de Sovetunio, estis paffaligita de [[Sovetunio|sovetuniaj]] ĉasaviadiloj — pereis 269 pasaĝeroj * [[1985]]: Oni trovis postrestaĵojn de la ŝipo [[RMS Titanic]] * [[1992]]: Eksa pola [[ĉefministro]] Piotr Jaroszewicz kaj lia edzino estis murditaj en [[Varsovio]]; [[malaperigo]] de Jarosław Ziętara, [[esplorĵurnalismo|esplorĵurnalisto]] de "Gazeta Poznańska" (Gazeto de [[Poznano]]) * [[1995]]: Germana armeo faris en [[Bosnio]] sian unuan batalmision ekde la fino de la [[dua mondmilito]], pere de bombado de la tipo "Tornado" * [[1996]]: En [[Ukrainio]] estis enkondukita nacia [[valuto]] - [[ukraina hrivno]] * [[1999]]: [[Mireya Moscoso]] iĝis prezidentino de Panamo (kiel unua virino) * [[2004]]: [[Martín Torrijos]] iĝis prezidento de [[Panamo]]; [[Terorisma atako en Beslan]]: [[Ostaĝo|ostaĝigo]] de {{nombro|1128}} grandparte infanaj ostaĝoj en lernejo en urbo [[Beslano]] ([[Norda Osetio]], [[Rusio]]), fare de la teroristoj, kiuj postulis retirigon de la rusia armeo el [[Ĉeĉenio]]; [[Ĉeĥio]], [[Hungario]], [[Kipro]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Slovakio]] kaj [[Slovenio]] aniĝis al [[Eŭropolo]]; [[Pollando]] membriĝis al [[Eŭrokontrol]] * [[2006]]: [[Krimeo]]: unua [[televidkanalo]] ATR de ukraina televido ekfunkciis en la [[krime-tatara lingvo]] por [[krime-tataroj]] * [[2010]]: [[Pakistano]]: 31 personoj pereis kaj 281 vundiĝis en bomba [[atenco]] dum [[ŝijaismo|ŝijaisma]] [[procesio]] en [[Lahore]] * [[2011]]: [[Tony Tan]] iĝis prezidento de [[Singapuro]] * [[2016]]: [[Juĝejo]] en [[Permjo]] ([[Rusio]]) kondamnis al [[monpuno]] Vladimiron Luzgin, kiu en [[VKontakte]] antaŭ du jaroj republikigis afiŝon pri la [[soveta invado en Pollandon]] dum la [[Dua mondmilito]], en kiu estis dirite ke Sovetunio kaj Nazia Germanio kune komencis la Duan mondmiliton — la juĝejo verdiktis ke tio kontraŭas konkludojn de la [[Nurenbergaj procesoj]] kaj estas pravigo de [[NSDAP|naziismo]] == Naskiĝoj == * [[1453]]: [[Gonzalo Fernández de Córdoba]], hispana generalo, andaluza nobelo (m. [[1515]]) * [[1524]]: [[Pierre de Ronsard]], franca poeto (m. [[1585]]) * [[1593]]: [[Mumtaz Mahal]], [[Mogola Imperio|mogola]] imperiestrino (m. [[1631]]) * [[1597]]: [[Johannes Micraelius]], germana historiisto, teologo, filozofo, poeto kaj pedagogo (m. [[1658]]) * [[1642]]: [[Miklós Bethlen]], hungara verkisto, kanceliero de [[Transilvanio]] (m. [[1716]]) * [[1653]]: [[Johann Pachelbel]], germana komponisto kaj orgenisto (m. [[1706]]) * [[1689]]: [[Kilian Ignaz Dientzenhofer]], ĉeĥa arkitekto (m. [[1758]]) * [[1740]]: [[László Csernák]], hungara instruisto, kuracisto, matematikisto kaj bibliotekisto (m. [[1816]]) * [[1754]]: [[August Hermann Niemeyer]], germana teologo, [[libretisto]], [[vojaĝverkisto]] (m. [[1828]]) * [[1758]]: [[Wilhelm Leberecht Götzinger]], germana teologo kaj aŭtoro de vojaĝgvidilo (m. [[1818]]) * [[1761]]: [[Heinrich Eberhard Gottlob Paulus]], germana [[orientalisto]] kaj [[teologo]] (m. [[1851]]) * [[1774]]: [[Johann Jakob Bernhardi]], germana kuracisto kaj botanikisto (m. [[1850]]) *[[1777]]: [[theodor Schwarz (teologo)|Theodor Schwarz]], germana paroĥestro, pentristo kaj verkisto * [[1798]]: [[Jean Augustin Franquelin]], franca pentristo (m. [[1839]]) * [[1804]]: [[Mariana Pineda]], hispana [[nacia heroo|nacia heroino]] (m. [[1831]]) * [[1827]]: [[Jacob Jan Cremer]], nederlanda verkisto kaj pentristo (m. [[1880]]) * [[1832]]: [[Ferenc Veress (fotografisto)|Ferenc Veress]], hungara fotografisto (m. [[1916]]) * [[1840]]: [[Árpád Balás]], hungara agrikulturisto kaj fakverkisto (m. [[1905]]) * [[1848]]: [[Auguste Forel]], svisa kuracisto, psikiatro, [[entomologo]] (m. [[1931]]) * [[1850]]: [[Norbert Pfretzschner]], aŭstra skulptisto kaj [[ĉasado|ĉasad]]-verkisto (m. [[1927]]) * [[1854]]: [[Engelbert Humperdinck]], germana komponisto (m. [[1921]]) * [[1867]]: [[Marie-Louise van de Velde]], belga pianistino kaj pentristino (m. [[1943]]) * [[1868]]: [[Anakreon Stamatiadis]], greka kuracisto, esperanto-aktivulo en [[Samoso (insulo)|Samoso]] kaj [[Istanbulo]], kie li fondis societon kaj gazeton "[[Bizantio]]", kaj en [[Ateno]] [[Helena Esperanto-Asocio|Helenan Esperanto-Asocion]], [[Esperanto-vortaristo]], ano de [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto|AdE]] (m. [[1964]]) * [[1872]]: [[Léda, Diósy Ödönné]], amantino de poeto [[Endre Ady]] (m. [[1934]]) * [[1875]]: [[Edgar Rice Burroughs]], usona verkisto (m. [[1950]]) * [[1877]]: [[Mathilda Heck]], svisa hotelmastrumistino kaj kantistino (m. [[1970]]) * [[1887]]: [[Erik Vilhelm Malmkvist]], sveda fervoja oficisto, [[revizoro]] de [[Eldona Societo Esperanto]], prezidanto de [[Esperantoklubo de Stokholmo]] (m. nekonata) * [[1887]]: [[Blaise Cendrars]], svisa franclingva poeto (m. [[1961]]) * [[1895]]: [[Fritz Klein]], rumanlandana germanlingva ĵurnalisto kaj publicisto, [[transilvaniaj saksoj|transilvania sakso]] (m. [[1936]]) * [[1896]]: [[A.C. Bhaktivedanta Svami Prabhupada]], hindua [[sacerdoto]], fondinto de la [[Internacia Socio por Kriŝna Konscio]] (m. [[1977]]) * [[1897]]: [[István Halmágyi]], hungara dekoraciskulptisto (m. [[1997]]) * [[1898]]: [[Friedrich Georg Jünger]], germana kulturkritikisto kaj verkisto (m. [[1977]] * [[1899]]: [[Andrej Platonov]], rusia, soveta verkisto, [[satiristo]] (m. [[1951]]) * [[1904]]: [[Tibor Talpassy]], hungara verkisto kaj poeto (m. [[1988]]) * [[1904]]: [[Alajos H. József Tauszik]], hungara/rumania hungara pastro, eklezihistoriisto (m. [[1992]]) * [[1904]]: [[Sándor Vita]], hungara politikisto, redaktoro (m. [[1993]]) * [[1907]]: [[Edel Mary Quinn]], irlanda misiistino (m. [[1944]]) * [[1909]]: [[August Sabbe]], lasta estona [[antikomunismo|kontraŭkomunista]] [[partizano]] (m. [[1978]]) * [[1910]]: [[Kálmán F. Rácz]], hungara verkisto kaj tradukisto (m. [[1980]]) * [[1914]]: [[Géza Nagy (literaturhistoriisto)|Géza Nagy]], rumania hungara literaturhistoriisto (m. [[1981]]) * [[1914]]: [[Stefan Niedzielak]], pola militpastro (m. [[1989]]) * [[1917]]: [[Jan Šprincl]], ĉeĥa [[filologo]], [[tradukisto]], poeto, bibliotekisto (m. [[1989]]) * [[1917]]: [[László Horváth (operkantisto)|László Horváth]], rumania hungara operkantisto (m. [[2004]]) * [[1920]]: [[Hubert Lampo]], flandra verkisto (m. [[2006]]) * [[1921]]: [[Willem Frederik Hermans]], nederlanda verkisto (m. [[1995]]) * [[1921]]: [[Maire Mullarney]], irlanda edukistino kaj advokatino de [[esperanto]], aktivulino de la [[Esperanto-Asocio de Irlando]] (m. [[2008]]) * [[1922]]: [[Vittorio Gassman]], itala aktoro, reĝisoro kaj scenaristo (m. [[2003]]) * [[1922]]: [[Rajmund Kaczyński]], pola soldato kaj inĝeniero (m. [[2005]]) * [[1925]]: [[Roy J. Glauber]], usona fizikisto Nobelpremiita (m. [[2018]]) * [[1925]]: [[Christiane Scrivener]], franca politikistino, membro de [[Eŭropa Komisiono]] (m. [[2024]]) * [[1928]]: [[Rascislau Lapicki]], belorusa kontraŭsoveta aganto, kreinto de subtera movado (m. [[1950]]) * [[1933]]: [[Ingeborg Adleff]], hungara-germana aktorino * [[1933]]: [[Ann W. Richards]], usona politikistino (m. [[2006]]) * [[1938]]: [[Per Kirkeby]], dana artisto (m. [[2018]]) * [[1941]]: [[Júlia Várady]], hungara operkantistino * [[1942]]: [[Jürgen John]], germana regiona historiisto kaj fakverkisto * [[1942]]: [[António Lobo Antunes]], portugala verkisto (m. [[2026]]) * [[1946]]: [[Barry Gibb]], brita muzikisto, membro de la muzika grupo [[Bee Gees]] * [[1950]]: [[Miĥail Fradkov]], ĉefministro de Rusio, ekonomikisto, estro de spiona servo [[SVRR]] * [[1953]]: [[Ahmad Ŝah Masud]], taĝika-afgana militisto kaj politikisto, komandanto de [[muĝahedino]]j (m. [[2001]]) * [[1954]]: [[Filip Vujanović]], ĉefministro kaj prezidento de [[Montenegro]] * [[1954]]: [[Mohsen Rezai]], irana politikisto, militestro, komandanto de la [[Armeo de la Gardistoj de la Islama Revolucio]] * [[1955]]: [[Irén Portik Kisné]], rumania hungara etnografino * [[1956]]: [[Arno Lagrange]], franca [[denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska esperantisto]], kabaredisto kaj teatra aktoro, administrinto de la [[Vikipedio en Esperanto]] * [[1957]]: [[Gloria Estefan]], kuba kantistino, komponistino kaj aktorino * [[1958]]: [[Maksymilian Biskupski]], pola [[skulptisto]] * [[1961]]: [[Tonino Benacquista]], franca-itala verkisto * [[1972]]: [[Éva Kecseti]], hungara industriartistino * [[1968]]: [[Judit Hary]], rumania hungara operkantistino * [[1980]]: [[Nigar Camal]], azerbajĝana kantisto * [[1988]]: [[Simona de Silvestro]], svisa aŭtokuristino * [[1993]]: [[Ilona Mitrecey]], franca kantistino == Mortoj == * [[672]]: [[Recesvinto]], reĝo de [[visigotoj]] * [[870]]: [[Muhammad al-Buĥari]], persa sciencisto (n. [[810]]) * [[1127]]: [[Princo Almoŝo]], hungara princo (n. [[1075]]) * [[1159]]: [[Hadriano la 4-a]], papo (n. [[1115]]) * [[1557]]: [[Jacques Cartier]], franca vojaĝisto kaj esploristo (n. [[1491]]) * [[1600]]: [[Tadeo Hajeko]], ĉeĥa astronomo, matematikisto kaj kuracisto (n. [[1525]]) * [[1648]]: [[Marin Mersenne]], franca [[ermito]], teologo, filozofo, matematikisto kaj [[muzikscienco|muziksciencisto]] (n. [[1588]]) * [[1680]]: [[Johano Georgo la 2-a (Saksio)|Johano Georgo la 2-a]], princo, ĉefmarŝalo de [[Sankta Romia Imperio]] (n. [[1613]]) * [[1687]]: [[Henry More]], brita pastro, filozofo, [[mistikismo|mistikulo]] (n. [[1614]]) * [[1715]]: [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], reĝo de Francio (n. [[1638]]) * [[1717]]: [[Johann Mützel]], germana arkitekto (n. [[1647]]) * [[1776]]: [[Ludwig Christoph Heinrich Hölty]], germana poeto (n. [[1748]]) * [[1839]]: [[Izidor Guzmics]], hungara teologo, edukisto, tradukisto (n. [[1786]]) * [[1856]]: [[William Yarrell]], angla ornitologo, naturalisto kaj verkisto (n. [[1784]]) * [[1878]]: [[Polixéna Wesselényi]], hungara vojaĝskribistino (n. [[1801]]) * [[1891]]: [[Mór Ballagi]], hungara teologo, lingvisto, instruisto, profesoro (n. [[1815]]) * [[1906]]: [[Giuseppe Giacosa]], itala poeto, aŭtoro de [[teatraĵo]]j kaj [[libreto]]j (n. [[1847]]) * [[1909]]: [[Lina Schneider]], germana verkistino, tradukistino (n. [[1831]]) * [[1912]]: [[Aurél Török]], hungara biologo, zoologo kaj antropologo (n. [[1842]]) * [[1913]]: [[Ladislav Quis]], ĉeĥa advokato kaj poeto (n. [[1846]]) * [[1915]]: [[August Stramm]], germana verkisto kaj poeto, viktimo de [[unua mondmilito]] (n. [[1874]]) * [[1917]]: [[Herbert F. Höveler]], germana [[kemiisto]] kaj metalurgo, elpensinto de propagandaj ''[[Ŝlosilo]]j'' pri Esperanto, iniciatinto de [[Ĉekbanko Esperantista]], fondinto de [[Esperanto-klubo]]j en [[Londono]], [[Madejro]], [[Sicilio]] kaj en [[Palestino]], vicprezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], membro de [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto]] (n. [[1859]]) * [[1922]]: [[Samu Pecz]], hungara arkitekto (n. [[1854]]) * [[1936]]: [[Konstantin Schmidt von Knobelsdorf]], germana generalo (n. [[1860]]) * [[1941]]: [[Jiří Orten]], ĉeĥa poeto (n. [[1919]]) * [[1944]]: [[Liviu Rebreanu (verkisto)|Liviu Rebreanu]], rumana verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1885]]) * [[1948]]: [[Ferenc Szász (1880)|Ferenc Szász]], rumania hungara agronomo kaj fakverkisto (n. [[1880]]) * [[1953]]: [[Alfons Dopsch]], aŭstra historiisto (n. [[1868]]) * [[1957]]: [[Béla Szele]], hungara, poste rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro, politikisto (n. [[1878]]) * [[1958]]: [[István Béla Kónya]], rumania hungara advokato, politika ekzekutito (n. [[1915]]) * [[1958]]: [[Aladár Szoboszlay]], rumania hungara romkatolika pastro, ekzekutita (n. [[1925]]) * [[1959]]: [[Jack Norworth]], usona kantisto kaj vodevilisto (n. [[1879]]) * [[1961]]: [[Eero Saarinen]], estona-usona arkitekto kaj [[dezajnisto]] (n. [[1910]]) * [[1967]]: [[Siegfried Sassoon]], angla poeto kaj verkisto (n. [[1886]]) * [[1970]]: [[François Mauriac]], franca verkisto Nobelpremiita (n. [[1885]]) * [[1973]]: [[Nikolaj Rytjkov]], soveta aktoro, anoncisto ĉe [[BBC]], membro de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]], recitanta dum [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]] ekde [[UK 1963]] (n. [[1913]]) * [[1973]]: [[Attila Demjén]], hungara pentristo (n. [[1926]]) * [[1979]]: [[Victor Lebrun]], franca esperantisto, sekretario de [[Leo Tolstoj]], aŭtoro de esperantlingva memorlibo pri li (n. [[1882]]) * [[1981]]: [[Albert Speer]], germana arkitekto kaj nazia oficisto, ĉefo de [[Organizaĵo Todt]], [[militkrimo|militkrimulo]] (n. [[1905]]) * [[1982]]: [[Haskell Curry]], usona matematikisto kaj logikisto (n. [[1900]]) * [[1982]]: [[Władysław Gomułka]], pola [[ŝtatestro]] (n. [[1905]]) * [[1984]]: [[Endre Szőts]], hungara geologo, paleontologo (n. [[1914]]) * [[1989]]: [[Kazimierz Deyna]], pola [[futbalisto]] (n. [[1947]]) * [[1992]]: [[Árni Böðvarsson]], [[islanda esperantisto]], filologo de la [[islanda lingvo]], sekretario de [[Islanda Esperanto-Asocio]], redaktoro de [[Islanda-Esperanta Vortaro]], komisionano de [[Belartaj Konkursoj]] (n. [[1922]]) * [[1993]]: [[Géza Baróti]], hungara ĵurnalisto, verkisto, aŭtoro de radioteatraĵoj (n. [[1914]]) * [[1995]]: [[Ödön Nagy (etnografo)|Ödön Nagy]], rumania hungara pastro, etnografo, fakverkisto (n. [[1914]]) * [[1997]]: [[Zoltán Zenglitczky]], rumania hungara/hungara reĝisoro, kameraisto, fotisto (n. [[1965]]) * [[2000]]: [[Zoltán Székely]], rumania hungara muzeologo, arkeologo (n. [[1912]]) * [[2003]]: [[Karl Egger]], aŭstra [[sudtirolo|sudtirola]] filologo kaj leksikografo, romkatolika pastro (n. [[1914]]) * [[2004]]: [[Tibor Cseh]], hungara inĝeniero, publicisto, kulturorganizanto (n. [[1925]]) * [[2006]]: [[György Faludy]], hungara poeto, verkisto, tradukisto (n. [[1910]]) * [[2008]]: [[Tomáš John Baťa]], ĉeĥa-kanada entreprenisto (n. [[1914]]) * [[2015]]: [[Rozália Sántha]], hungara instruistino, lernolibroverkistino (n. [[1933]]) * [[2018]]: [[Ehsan Jarŝater]], irana [[iranistiko|iranistikisto]] (n. [[1920]]) * [[2020]]: [[Vladislav Krapivin]], rusa verkisto (n. [[1938]]) * [[2023]]: [[Imre Ferenczy]], hungara kuracisto kaj esperantisto (n. [[1932]]) * [[2025]]: [[Graham Greene (aktoro)|Graham Greene]], kanada aktoro (n. [[1952]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Egidio]], franca [[benediktanoj|benediktana]] [[abato]], [[ermito]], unu el la [[14 helpantoj en mizero]] * [[Nacia tago]] en [[Libio]], tago de la revolucio ([[1969]]) * [[Nacia tago]] en [[Slovakio]], konstitucio de la slovaka respubliko; plia tago estas la [[29-a de aŭgusto]]. * [[Nacia tago]] en [[Uzbekio]], memore al la sendependiĝo (la [[31-an de aŭgusto]] [[1991]]) * [[Singapuro]]: Tago de [[Instruisto]] * [[Belorusio]], [[Ukrainio]], [[Rusio]] – Festo de [[Scio]]j, komenco de akademia jaro * [[Pollando]]: [[Veterano]]-Tago de [[Batalo]]j pri [[Sendependeco]] de Pola Respubliko - ekde 1997 [[poloj]] omaĝas al mortfalintoj sur batal-kampoj dum la [[patrio]]-defendado == Tagoj de [[semajno]] == La '''1-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. [[Kategorio:1-a de septembro| ]] [[Kategorio:Septembro|01]] [[Kategorio:1-a tago de la monato|#09]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0901]] l0ozpw31g9reqol3vuc3tbp5993bay2 0 5249 9420361 9406263 2026-07-04T16:55:44Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9420361 wikitext text/x-wiki {{KalendaroNovembro}} {{Novembro}} La '''19-a de novembro''' estas la 323-a tago de la jaro (la 324-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 42 tagoj restas. Je la 19-a de novembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[461]]: [[Hilario]] iĝis papo * [[1190]]: [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] fondiĝis * [[1493]]: [[Kristoforo Kolumbo]] [[navigado|alnavigis]] al [[Porto-Riko]] * [[1523]]: [[Klemento la 7-a]] iĝis papo * [[1544]]: [[Papo]] Paŭlo la 3-a eldonis [[buleo]]n por okazigi la [[koncilio de Trento|Koncilion de Trento]] * [[1608]]: [[Matiaso la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Matiaso la 1-a]] kroniĝis kiel reĝo de Hungario * [[1622]]: [[Francisko el Dietrichstein]] eldonis universalan pardonon por la [[Moravio|Moraviaj]] nobeloj, kio signifis ke ili ne estos ekzekutitaj, sed konfisko de posedaĵoj ne estis pardonita * [[1688]]: [[Glora Revolucio]]: venko de [[Vilhelmo la 3-a (Anglio)|Vilhelmo la 3-a]] super [[Jakobo la 2-a (Anglio)|Jakobo la 2-a]] en batalo de Wincanton * [[1702]]: [[Pollando]]: [[Dynów]] estis prirabita kaj bruligita de [[svedoj|sveda]] armeo * [[1765]]: Reĝo [[Stanislao Aŭgusto Poniatowski]] malfermis en [[Varsovio]] unuan publikan [[scenejo]]n, de 1807 nomatan Nacia Teatro * [[1807]]: Angla [[kemiisto]] [[Humphry Davy]] skribis al [[Reĝa Societo de Londono]] pri la ecoj de [[elemento]], kiun li ĵus malkovris, [[kalio]] * [[1809]]: [[Milito de Hispana Sendependiĝo]]: en la [[Batalo de Ocaña]] franca armeo sub komando de [[Jean-de-Dieu Soult|marŝalo Soult]] kaj reĝo [[Joseph Bonaparte]] akiris sian plej grandan venkon * [[1816]]: Fondo de la Ĉefa Lernejo, kies fondan diplomon subskribis [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]], imperiestro de Rusio kaj reĝo de Pollando — la altlernejo sekvan jaron iĝis Reĝa [[Universitato de Varsovio]] * [[1816]]: Super [[Pollando]] estis vidita plena [[suna eklipso]] (laŭ la linio [[Słupsk]]-[[Przemyśl]]) * [[1819]]: Malfermo de la [[Prado-Muzeo]] en [[Madrido]] * [[1831]]: Disfalo de [[Granda Kolombio]] * [[1835]]: [[Pacifiko]]: al ĉefa insulo de la [[Chatham-insularo]] albordiĝis [[Britio|brita]] ŝipo kun 500 armitaj [[maorioj]], kiuj komencis [[masakro]]n de praloĝantoj * [[1842]]: [[Universitato de Ĉilio]] fondiĝis en [[Santiago de Ĉilio]] * [[1849]]: [[Germanio]]: en [[Lepsiko]] okazis premiero de [[4-a simfonio (Schubert)|''4-a simfonio'']] de [[Franz Schubert]] * [[1850]]: [[Hispanio]]: [[Reĝa Teatro (Madrido)|Reĝa Teatro]] malfermiĝis en [[Madrido]], en ĉeesto de la reĝino [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Isabel la 2-a]] * [[1850]]: [[Egiptio]]: franca arkeologo kaj egiptologo [[Auguste Mariette]] trovis [[La sidanta skribisto|sidantan skribiston]] en la [[nekropolo]] de [[Sakkara]] ([[skulptarto]] de la [[Malnova imperio de Egiptio]]) * [[1863]] [[Usona Enlanda Milito]]: prezidento de Usono [[Abraham Lincoln]] elparolis la faman mesaĝon [[Diskurso apud Gettysburg]] sur la tombejo en loko de la [[batalo de Gettysburg]] * [[1885]]: Bulgara armeo venkis la serban en batalo de [[Slivnica]], en la milito de Princlando [[Bulgario]] kaj Reĝlando [[Serbio]] * [[1889]]: [[Flago de Brazilo]] oficialiĝis kaj kreiĝis [[blazono de Brazilo|la blazono]] * [[1892]]: En [[Hungario]] ekfunkciis [[Unua Kabineto Wekerle|unua registaro]] de [[Sándor Wekerle]] * [[1912]]: [[Unua Balkana milito]]: serba armeo konkeris [[Bitola]], finante kvinjarcentan [[Otomana Imperio|turkan regadon]] super geografi-historia regiono Makedonio ([[Nord-Makedonio]] kaj partoj de Grekio kun Bulgario) * [[1916]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Centraj Potencoj]] okupis [[Bukareŝto]]n * [[1917]]: [[Unua Mondmilito]]: Armea unuo de la [[Otamana Imperio]] internigis en [[Nazareto]] [[Latina Patriarkato de Jerusalemo|Latinan Patriarkon de Jerusalemo]] * [[1918]]: [[Pola-ukraina milito]]: subkolonelo [[Michał Tokarzewski-Karaszewicz]] ekmarŝis kun [[trupo (armeo)|trupoj]] malantaŭ kirasita trajno - komenco de la sukcesa militiro por batalanta [[Lvovo]] (nun Lvivo) * [[1919]]: [[Usona Senato]] malakceptis ratifon de la [[Traktato de Versajlo]], malebligante al [[Usono]] aliĝi al la [[Ligo de Nacioj]] * [[1933]]: En [[Dua Hispana Respubliko]] dum la unua demokratia baloto kun partopreno de virinoj venkis [[CEDA|Hispana Konfederacio de Aŭtonomaj Dekstro-partioj]] * [[1934]]: Testoflugo de franca patrola [[hidroplano]] ''Loire 130'' * [[1939]]: [[Dua Mondmilito]]: [[Britio]] kaj [[Francio]] donis al Pollando la rajton partopreni en laboroj de Supera Milita Konsilio; 14 polaj [[literaturo|literaturistoj]] subskribis deklaron salutantan transdonon de Okcidenta [[Ukrainio]] al [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko]] * [[1940]]: Albana Fronto: brita [[aviado]] en [[Grekio]] komencis agadon, kies [[ĉasaviadilo]]j pafalterigis super [[Korçë]]-regiono 9 italajn aviadilojn; [[Mediteraneo]]: "Fortoj H" finis 5-tagan operacon transporti aviadilojn al [[Malto]] (el 14 startantaj de [[aviadilŝipo]] nur 5 atingis la insulon) * [[1941]]: de [[Varsovio]] al [[koncentrejo]] en [[Aŭŝvico]] foriris transporto kun pli ol 170 malliberuloj, dum kiu dekkelkaj sukcesis fuĝi; [[germanoj]] establis [[punlaboro|punlaborejon]] en [[distrikto Zamojski]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: la soveta 16-a Armeo retiriĝis de [[Volokolamsk]]-regiono al antaŭurboj de [[Klin (Moskva provinco)|Klin]]; apud [[Azova maro]] germana 1-a Kirasita Ameo atingis nordan randon de [[Rostov-na-Donu]] * [[1942]]: En [[geto]] de [[Drohobiĉ]] estis murdita verkisto kaj pentristo [[Bruno Schulz]]; [[Ordnungspolizei|germana polico]] forveturigis de [[Varsovio]] 80 virojn al [[Aŭŝvico]]; [[Operaco Urano]]: komenco de la sovetia kontraŭofensivo dum la [[batalo ĉe Stalingrado]] ** [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: dum likvido de [[koncentrejo]] en [[Lvovo]] ĉe la strato Janowska [[germanoj]] murdis kelke da miloj de [[judoj]] el 200 mil [[viktimo]]j; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: la [[Ruĝa Armeo]] malfondis la Nord-Okcidentan Fronton; [[Cordell Hull]] postulis de [[francoj]] agnoski [[sendependeco]]n de [[Libano]] * [[1944]]: [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]]: 30 membroj de luksemburgia rezistado defendis la urbon [[Vianden]] kontraŭ atako de [[Waffen-SS]] * [[1943]]: [[Dominikanoj|Dominikanino]] [[Margareta de Hungario]] el [[Árpád-dinastio]] estis [[kanonizo|kanonizita]] * [[1946]]: [[Afganio]], [[Islando]] kaj [[Svedio]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1948]]: [[Pollando]]: gvidantoj de [[Pola Partio Socialista]]-Libero, Egaleco, Sendependeco, akuzitaj pri provo faligi reĝimon de [[Bolesław Bierut]] estis kondamnitaj al ĝis 10 jaroj de mallibero; [[Ĉina enlanda milito]]: komunista venko en la batalo de [[Ŝuĝoŭo]] * [[1949]]: [[Rainier la 3-a (Monako)|Rainier la 3-a]] ektroniĝis kiel [[princo de Monako]] * [[1954]]: [[Monako]]: [[TMC Monte Carlo]] ekfunkciis * [[1957]]: [[Antonín Novotný]] iĝis prezidento de Ĉeĥoslovakio, elektita kiel unua sekretario de [[Centra Komitato]] de la [[Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] * [[1968]]: Prezidento de Malio [[Modibo Keïta]] forigita per armea [[puĉo]] * [[1969]]: [[Stadiono Maracanã]]: brazila futbalisto [[Pelé]] akiris sian milan golon ludante en la [[futbalteamo]] [[Santos FC]] en [[Rio-de-Ĵanejro]]; [[Freiberg (Saksio)|Freiberg]]: en Tivoli germana rokmuzika grupo ''[[Puhdys]]'' ludis unuan koncerton * [[1972]]: En [[Okcidenta Germanio]] parlamentan baloton gajnis [[koalicio]] [[Socialdemokratia Partio de Germanio]]-[[Libera Demokrata Partio]] * [[1976]]: Civitanoj de [[Alĝerio]] referendume agnoskis novan konstitucion * [[1977]]: Prezidento de Egiptio [[Anvar Sadat]] faris sian historian viziton en [[Kneset]] - kiel unua [[araboj|arabo]] oficiale vizitis [[Israelo]]n * [[1978]]: Post 46 jaroj la kongreso de la [[Hispana Komunista Partio]] okazis en [[Madrido]] * [[1982]]: [[Belorusio|Belorusa]] [[futbalklubo]] ''[[Dinamo Minsko]]'' iĝis ĉampiono de [[Sovetunio]] * [[1984]]: [[Ĥaosa Komputila Klubo]] fariĝas konata al pli vasta [[publiko]]; En antaŭurboj de [[Meksikurbo]], kvar grandaj kaj diversaj pli malgrandaj [[LPG]]-stokujoj eksplodis * [[1985]]: [[Malvarma Milito]]: unua renkontiĝo inter [[Ronald Reagan]] kaj [[Miĥail Gorbaĉov]] okazis en [[Ĝenevo]]; en [[Usono]] fondiĝis Fondaĵo [[Solidareco (Pollando)|"Solidareco"]] * [[1989]]: [[Senkomunismigo]]: Restaĵoj de [[Vasil Stus]] kaj du aliaj ukrainaj [[disidento]]j, membroj de [[Ukrainia Helsinka unio]], estis transportitaj de la puntendaro Perm-36 ([[gulago]]) kaj reentombigitaj en la Bajkov-[[tombejo]] en [[Kievo]]; [[Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989|Ĉeĥoslovaka revolucio]]: en [[Prago]] estiĝis Civitana Forumo, kiun eniris [[antikomunismo|kontraŭkomunistoj]] kun neformala gvidanto [[Vaclav Havel]] * [[1990]]: 22 ŝtatoj de [[NATO]] kaj [[Varsovia Traktato]] subskribis en [[Parizo]] pakton pri [[Konvencia milito|konvenciaj armiloj]] en [[Eŭropo]]; [[Teknologio]]: [[Ofica programaro]] [[Microsoft Office]] lanĉita por [[Microsoft Windows]] * [[1996]]: [[Kofi Annan]] iĝis [[Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1999]]: En [[Svislando]] oni malfermis [[tunelo]]n Vereina, la plej longan en la mondo tunelon de [[etŝpura fervojo]] (19 058 m); [[Kosmoesploro]]: [[Ĉinio]] lanĉis kosmoŝipon [[Shenzhou (kosmoŝipo)|Shenzhou]] - ĝia unua spaca misio * [[2004]]: [[Kievo]]: en [[Domo kun ĥimeroj]] oni inaŭguris muzean-kulturan centron - [[belarto|Belartaj]] ĉefverkoj de Ukrainio; Detrua [[uragano]] frapis la [[pino|pinarbarojn]] de [[Altaj Tatroj]] * [[2005]]: [[Irako]]: [[Masakro de Haditha]] - soldatoj de [[Usona Marinfanteria Korpuso]] murdis 24 personojn; [[Srilanko]]: [[Mahinda Rajapaksa]] iĝis prezidento; [[Monako]]: [[Alberto la 2-a (Monako)|Alberto la 2-a]] ektroniĝis; Japana asteroidsondilo [[Hajabusa]] atingis Itokaŭan * [[2006]]: Premiero de [[ludkonzolo]] [[Wii]] * [[2009]]: [[Herman Van Rompuy]] iĝis [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]] kaj [[Catherine Ashton]] [[alta reprezentanto pri eksterlandaj aferoj kaj sekureca politiko]] * [[2010]]: Norvega insulo [[Janmajeno]] en [[Arkta Oceano]] iĝis [[naturrezervejo]] * [[2012]]: [[Pollando]] iĝis membro de [[Eŭropa Kosma Agentejo]] * [[2013]]: 24 personoj pereis kaj 146 vundiĝis pro [[atenco]] kontraŭ [[ambasadejo]] de [[Irano]] en [[Bejruto]] * [[2017]]: Monda Tago de [[Malriĉeco|Malriĉuloj]] unuafoje festata - laŭ iniciato de papo [[Francisko (papo)|Francisko]] == Naskiĝoj == * [[1600]]: [[Karlo la 1-a (Anglio)|Karlo la 1-a]], reĝo de Anglio, Skotio kaj Irlando (m. [[1649]]) * [[1650]]: [[Henriko (Saksio-Römhild)]], germana duko (m. [[1710]]) * [[1711]]: [[Miĥail Lomonosov]], rusa sciencisto kaj poeto, pioniro de [[fizika kemio]], kreinto de la [[Moskva Ŝtata Universitato]] (m. [[1765]]) * [[1730]]: [[Domenico Pignatelli Di Belmonte]], itala teologo kaj kardinalo (m. [[1803]]) * [[1735]]: [[Vital Mösl]], aŭstra filozofo, benediktano kaj tradukisto (m. [[1809]]) * [[1752]]: [[George Rogers Clark]], usona [[Usona Milito de Sendependeco|revolucia militestro]] (m. [[1818]]) *[[1763]]: [[Carl Ludwig Fernow]], germana arthistoriisto * [[1769]]: [[Elise Bürger]], germana aktorino kaj verkistino (m. [[1833]]) * [[1770]]: [[Bertel Thorvaldsen]], dana skulptisto (m. [[1844]]) * [[1775]]: [[Johann Karl Wilhelm Illiger]], germana [[entomologo]] kaj [[zoologo]] (m. [[1813]]) * [[1799]]: [[René Caillié]], franca esploristo de [[Okcidentafriko]] (m. [[1838]]) * [[1805]]: [[Ferdinand de Lesseps]], franca diplomato kaj entreprenisto efektiviginta [[Sueza kanalo|Suezan kanalon]] kaj [[Panama kanalo|Panaman kanalon]] (m. [[1894]]) *[[1812]]: [[Karl Schwarz]], germana teologo kaj parlamentano * [[1819]]: [[Auguste Vacquerie]], franca ĵurnalisto kaj [[intelektulo]] (m. [[1895]]) * [[1829]]: [[Philibert Vrau]], franca industriisto kaj katolika aktivulo (m. [[1905]]) * [[1831]]: [[James A. Garfield]], prezidento de Usono (m. [[1881]]) * [[1833]]: [[Wilhelm Dilthey]], germana filozofo (m. [[1911]]) * [[1853]]: [[Gabriel Hanotaux]], franca politikisto, historiisto kaj diplomato, kontraŭa al la akcepto de [[esperanto]] kiel laborlingvon de la [[Ligo de Nacioj]] (m. [[1944]]) * [[1854]]: [[Henri Vallienne]], franca kuracisto kaj pacifisto, vicprezidanto de [[Tutmonda Esperantista Kuracista Asocio]], elektita dum [[UK 1908]], laŭverse esperantiginta la du unuajn kantojn de ''[[Eneido]]'' de [[Vergilio]], ''[[Metamorfozoj]]'' de ''[[Ovidio]]'' kaj franclingvan romaneton ''[[Manon Lescaut]]'', aŭtoro de du originalaj [[romano]]j ''[[Kastelo de Prelongo]]'' kaj ''[[Ĉu li?]]'', konata de la broŝuro ''Por kaj kontraŭ Esperanto'' (m. [[1908]]) * [[1854]]: [[Jan Sztolcman]], pola [[bestoscienco|bestosciencisto]], vojaĝisto kaj ornitologo, protekt-iniciatinto de la [[eŭropa bizono]] (m. [[1928]]) * [[1854]]: [[Benedek Jancsó]], hungara historiisto, publikisto (m. [[1930]]) * [[1859]]: [[Maurice Rollet de l'Isle]], franca hidrografia inĝeniero pri marmapoj, pioniro de kartografia aerfotado, kunorganizanto de neokazinta [[UK 1914]], prezidanto de [[Espéranto-France]], membro de [[Internacia Centra Komitato]], gvidanto de [[Internacia Scienca Asocio Esperanta]], aŭtoro de ''Provo de marista terminaro'', ''Konsilaro por la farado de la sciencaj kaj teknikaj vortoj'' (m. [[1943]]) * [[1865]]: [[Otto Eckmann]], germana pentristo kaj dezajnisto (m. [[1902]]) * [[1870]]: [[Walter Runciman]], brita politikisto kaj diplomato (m. [[1949]]) * [[1872]]: [[Alberto Alessio]], itala matematikisto, admiralo kaj [[esperantisto]], partopreninta [[UK 1920]], honora membro de la [[Itala Katedro de Esperanto]] (m. [[1944]]) * [[1875]]: [[Miĥail Kalinin]], sovetia politikisto, membro de [[Politburoo]] de la [[Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio]] (m. [[1946]]) * [[1882]]: [[Dezső Végh]], hungara komunisto, ĵurnalisto, redaktoro, vicurbestro de [[Debreceno]] (m. [[1953]]) * [[1883]]: [[Ágoston Marich]], hungara oficisto de poŝto kaj polico, sekretario de unua [[Esperanto-grupo]] en [[Budapeŝto]], redaktoro kaj eldonisto de kelkaj [[Esperanto-gazeto]]j kiel "[[La Verda Standardo]]" kaj "[[La Polico]]", kontribuanta al [[polico|polica]] [[Esperanto-movado]], Esperanto-kolektisto (m. [[1955]]) * [[1885]]: [[Evža Faulhaber-Čiškovská]], ĉeĥa esperantistino, edzino de [[Frits Faulhaber]], estrarano de la [[Federacio de Laboristaj Esperantistoj]], redaktinta infanrevuon "[[La vojo|La Vojo]]", kuntradukistino al [[Esperanto]] de ''[[Skizoj pri Nederlando (Čapek)|Skizoj pri Nederlando]]'' (m. [[1961]]) * [[1885]]: [[Kazimierz Sosnkowski]], pola generalo kaj politikisto, ĉefkomandanto de la [[Asocio de Armita Batalado]] kaj eksterlande Supera Komandanto de Polaj [[Armitaj fortoj|Armitaj Fortoj]], ministro en la [[pola ekzila registaro]] (m. [[1969]]) * [[1886]]: [[Bohumil Hanč]], ĉeĥa sportisto, skiisto, [[skikurado|skikuranto]] (m. [[1913]]) * [[1888]]: [[José Raúl Capablanca]], kuba [[ŝakmondĉampiono]] (m. [[1942]]) * [[1896]]: [[Bruno Migliorini]], itala lingvisto kaj [[itala esperantisto]], fondinto de [[Esperanta grupo "L.L.Zamenhof"]] en [[Venecio]], kunverkinto de ''[[Esperanta Legolibro]]'', preleganto de [[Somera Universitato]] kadre de [[UK 1930]] kaj [[UK 1932]], membro de la honora komitato de [[UK 1955]] en [[Bolonjo]] (m. [[1975]]) * [[1900]]: [[Anna Seghers]], germana verkistino (m. [[1983]]) * [[1905]]: [[Tommy Dorsey]], usona ĵazmuzkisto, [[trombono|trombonisto]] (m. [[1956]]) * [[1917]]: [[Indira Gandhi]], ĉefministrino de Barato (m. [[1984]]) * [[1918]]: [[Hendrik Christoffel van de Hulst]], nederlanda astronomo kaj matematikisto (m. [[2000]]) * [[1921]]: [[Max Kruse (verkisto)|Max Kruse]], germana verkisto (m. [[2015]]) * [[1925]]: [[Zygmunt Bauman]], pola-juda oficiro kontraŭbatalinta [[Anatemitaj Soldatoj|anatemitajn soldatojn]], filozofo kaj sociologo (m. [[2017]]) * [[1926]]: [[Adalberto Huleŝ]], hungara verkisto, poeto, filozofo, tradukisto, profesoro kaj [[Esperanto-verkisto]], laboranto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]] (m. [[2002]]) * [[1926]]: [[Erzsébet Bálint]], hungara muzikinstruistino, primuzika verkistino * [[1927]]: [[László Lator]], hungara poeto kaj [[tradukisto]] (m. [[2023]]) * [[1927]]: [[Judit Petre]], rumania hungara libroeldoneja redaktorino * [[1931]]: [[Sámuel Jakab]], rumania hungara geografo (m. [[2023]]) * [[1936]]: [[Tibor Béla Prezenszky]], rumania hungara inĝeniero pri mekaniko * [[1936]]: [[Ljubiša Samardžić]], serba aktoro, funkciulo de la [[Komunista Partio de Jugoslavio]] (m. [[2017]]) * [[1938]]: [[Ted Turner]], usona amaskomunikila entreprenisto (m. [[2026]]) * [[1943]]: [[László Király (poeto)|László Király]], rumania hungara poeto, prozisto kaj redaktoro * [[1944]]: [[Eugeniusz Rzewuski]], pola afrikisto kaj diplomato, spertulo pri [[svahila lingvo]], [[bantuoj]] kaj portugallingva [[Afriko]] * [[1946]]: [[Győző Székely]], rumania hungara inĝeniero, libroeldoneja redaktoro * [[1950]]: [[Katalin Halmos]], rumania hungara muzikpedagogino * [[1952]]: [[Petra Janů]], ĉeĥa muzikistino, kantistino kaj aktorino * [[1956]]: [[József Sándor (matematikisto)|József Sándor]], rumania hungara matematikisto kaj profesoro * [[1957]]: [[Ofra Haza]], israela kantistino, komponistino kaj aktorino (m. [[2000]]) * [[1961]]: [[Meg Ryan]], usona aktorino * [[1962]]: [[Jodie Foster]], usona aktorino kaj reĝisorino * [[1967]]: [[Gyula Lőrincz]], rumania hungara grafikisto, pentristo, scenejdekoraciisto * [[1972]]: [[Éva Borbély-Bartis]], rumania hungara etnografino * [[1981]]: [[Yfke Sturm]], nederlanda [[fotomodelo|fotomodelino]] == Mortoj == * [[496]]: [[Gelasio la 1-a]], papo * [[498]]: [[Anastazio la 2-a]], papo * [[766]]: [[Egbert (Jorko)|Egbert]], ĉefepiskopo de Jorko, Anglio (n. nekonata) * [[1092]]: [[Malikŝah la 1-a]], [[sultano]] de [[Selĝuka Imperio]] (n. [[1055]]) * [[1408]]: [[Bálint Alsáni]], hungara kardinalo, [[kanoniko]], diplomato (n. [[1330]]) * [[1492]]: [[Ĝami]], persa [[sufiismo|sufiisma]] poeto, mistikulo, historiisto, teologo (n. [[1414]]) * [[1557]]: [[Bona Sforza]], dukino de [[Bari]], reĝino de Pollando (n. [[1494]]) * [[1580]]: [[Jiří Melantrich]], ĉeĥa libropresisto kaj eldonisto (n. [[1511]]) * [[1630]]: [[Johann Hermann Schein]], germana poeto kaj [[komponisto]] (n. [[1586]]) * [[1665]]: [[Nicolas Poussin]], franca pentristo (n. [[1594]]) * [[1672]]: [[John Wilkins]], angla episkopo, [[naturfilozofio|naturfilozofo]], [[kriptografiisto]], kunfondinto de la [[Reĝa Societo de Londono]], kies libro ''[[Reala Karaktero]] kaj Filozofia Lingvo'' inspiris Ludovikon Zamenhof krei esperanton (n. [[1614]]) * [[1729]]: [[Johann Franz Buddeus]], germana teologo, historiisto kaj filozofo, profesoro pri [[morala teologio]] (n. [[1667]]) * [[1825]]: [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]], imperiestro de Rusio (n. [[1777]]) * [[1828]]: [[Franz Schubert]], aŭstra komponisto (n. [[1797]]) * [[1855]]: [[Mihály Vörösmarty]], hungara verkisto (n. [[1800]]) * [[1883]]: [[Dániel Benkő]], hungara agrikulturisto kaj akademiano (n. [[1799]]) *[[1883]]: [[Arnold Schaefer]], germana historiisto * [[1884]]: [[George Bissell]], usona nafto-magnato (n. [[1821]]) * [[1891]]: [[Gergely Csiky]], hungara dramverkisto kaj tradukisto (n. [[1842]]) * [[1895]]: [[Tivadar Törös]], hungara ĵurnalisto, esploristo pri [[armenoj]] en [[Hungario]] (n. [[1858]]) * [[1910]]: [[Rudolph Fittig]], germana kemiisto, izolinta [[fenantreno]]n el ŝtonkarbo, esplorinta strukturon de [[naftalino]] (n. [[1835]]) * [[1915]]: [[Joe Hill]], sveda-usona politika [[kantisto]] kaj membro de la sindikato [[Industriaj Laboristoj de la Mondo]] (n. [[1879]]) * [[1936]]: [[August Possecker]], germana paleontologo, kolektanto de [[fosilio]]j (m. [[1936]]) * [[1942]]: [[Bruno Schulz]], pola verkisto, desegnisto kaj [[literatura kritiko|literaturkritikisto]], murdita (n. [[1892]]) * [[1945]]: [[Albert Fogarasi]], hungara filologo, historiisto, rektoro (n. [[1851]]) * [[1949]]: [[James Ensor]], belga pentristo (n. [[1860]]) * [[1950]]: [[Gregor Eisvogel]], germana trapisto kaj abato (n. [[1873]]) * [[1967]]: [[Kazimierz Funk]], pola [[biokemio|biokemiisto]], esploristo, kreinto de scienco pri [[vitamino]]j, okupiĝanta pri kuracado de malsanuloj kun [[avitaminozo]] (n. [[1884]]) * [[1967]]: [[João Guimarães Rosa]], brazila verkisto, kuracisto, diplomato, [[poligloto]] scipovanta [[Esperanto]]n (n. [[1908]]) * [[1968]]: [[Leonard Nowell Mansell Newell]], angla [[asekuro|asekuristo]], sekretario kaj vicprezidanto de [[Londona Esperanto-Klubo]], ĉefredaktoro de "[[International Language]]", kunorganizanto de [[UK 1930]] kaj [[UK 1932]], kontribuanto al "[[Literatura Mondo]]" kaj poemantologio ''[[Dekdu Poetoj]]'', prezidanto de [[Aŭstralia Esperanto-Asocio]] (n. [[1902]]) * [[1970]]: [[Andrej Ivanoviĉ Jeremenko]], sovetia [[militisto]], marŝalo de Sovetunio (n. [[1892]]) * [[1989]]: [[Elvira Lippe]], latva [[Esperanta literaturo|Esperanto-poetino]] (n. [[1904]]) * [[1993]]: [[Leonid Gajdaj]], sovetia, rusia filmreĝisoro (n. [[1923]]) * [[2007]]: [[Magda Szabó]], hungara verkistino (n. [[1917]]) * [[2010]]: [[Lajos Demény]], rumanihungara historiisto (n. [[1926]]) * [[2012]]: [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Boris Strugackij]], sovetia, rusia verkisto pri [[sciencfikcio]] (n. [[1933]]) * [[2017]]: [[Charles Manson]], usona [[krimo|krimulo]] (n. [[1934]]) * [[2017]]: [[Jana Novotná]], ĉeĥa tenisistino (n. [[1968]]) * [[2019]]: [[Fritz von Weizsäcker]], germana kuracisto, specialisto pri [[interna medicino]] kaj [[gastroenterologio]] (n. [[1960]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Orientaj katolikaj eklezioj]]: [[Obadja (profeto)|Obadja]], biblia juda [[profeto]] * [[Sankta Elizabeto]] de [[Hungario]], landgrafino en [[Turingio]] * [[Nacia tago]] en [[Monako]], nomfesto de princo [[Rainier la 3-a (Monako)|Rainier la 3-a]] * [[Internacia tago de viroj]], ekde 1992 * [[Monda Neceseja Tago|Monda Tago de Necesejoj]], decidita en 2001 * [[Internacia Tago de Infanaj Viktimoj de Agreso|Internacia Prevento-Tago kontraŭ Perforto al Infanoj]] - ekde 2001 == Tagoj de [[semajno]] == La '''19-a de novembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:19-a de novembro| ]] [[Kategorio:Novembro|19]] [[Kategorio:19-a tago de la monato|#11]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1119]] 7eyvy4g7i2edfqu3pnnr0qjolr3nh1q 0 5304 9420387 9417983 2026-07-04T17:28:38Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9420387 wikitext text/x-wiki {{KalendaroFebruaro}} {{Februaro}} La '''19-a de februaro''' estas la 50-a tago de la jaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 315 tagoj restas (316 en superjaroj). == Eventoj == * [[197]]: Romia imperiestro [[Septimo Severo]] venkis uzurpanton en batalo de [[Liono|Lugdunum]] * [[356]]: Romia imperiestro [[Konstancio la 2-a]] dekretis pri fermo de ĉiuj [[paganismo|paganaj]] temploj en la [[imperio]] * [[607]]: [[Bonifaco la 3-a]] iĝis papo * [[982]]: [[Adalberto el Prago]] iĝis [[episkopo]], elektita en Levý Hradec ([[Mezbohemia regiono]]) * [[1457]]: [[Pollando]]: [[Skierniewice]] ricevis [[urborajto]]n * [[1594]]: Laŭ ordono de caro [[Fjodor la 1-a Ivanoviĉ (Rusio)|Fjodor la 1-a Ivanoviĉ]] estis fondita la urbo [[Surguto]] * [[1594]]: Pola reĝo [[Sigismondo la 3-a Vasa]] kroniĝis en [[katedralo]] de [[Upsalo]] kiel reĝo de [[Svedio]] - komenco de la 66-jara konflikto inter ambaŭ landoj * [[1600]]: La plej granda en [[Sudameriko]] eksplodo de [[Peruo|perua]] [[vulkano]] Huaynaputina — pro la vulkana vintro kaj sekvinta ĝin malbona rikolto kaj malsatego en [[Cara Imperio]] mortis ĉiu tria homo (dum la [[Granda Malordo (Rusio)|Granda Malordo]]) * [[1654]]: [[Pollando]]: en [[Oleśnica]] okazis [[ekzekuto]] de [[seria murdisto]] de 251 personoj - Melchior Hedloff * [[1674]]: [[Karolo la 2-a (Anglio)|Karolo la 2-a]] subskribis Pacon de [[Westminster]] finante la 3-an anglan-nederlandan [[milito]]n kaj konfirmante anglan kaj nederlandan [[suvereneco]]n super [[Nova Nederlando]] kaj [[Surinamo (nederlanda kolonio)|Surinamo]] respektive * [[1712]]: [[Nupto]] de [[Petro la Granda]] kun [[Katerina la 1-a (Rusio)|Katerina la 1-a]] * [[1726]]: Supera Sekreta Konsilio estis fondita en la [[Rusia imperio]] * [[1771]]: [[Hidro (konstelacio)|Konstelacio Hidro]]: [[malfermita stelamaso]] [[M48]] estis malkovrita de [[Charles Messier]] * [[1803]]: [[Napoleono]] malfondis [[Helveta Respubliko|Helvetan Respublikon]] * [[1807]]: Sur foirejo de la Malnova Urbo en [[Bydgoszcz]] oni solene legis la dekreton de [[Napoleono Bonaparte]] pri kreo de [[Varsovia Duklando]] * [[1811]]: [[Milito de Hispana Sendependiĝo]]: venko de franca armeo super la hispana en batalo de Gevora (proksime al [[Badaĥozo]]) * [[1819]]: [[Antarkta duoninsulo]]: direkte al [[Horna Kabo]] angla [[ŝipestro]] [[William Smith (maristo)|William Smith]] malkovris [[insulo Livingston|insulon Livingstono]], duan laŭ grandeco el la [[Sudaj Ŝetlandaj Insuloj]] * [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: venka por [[poloj]] batalo de Nowa Wieś (proksime al [[Kozienice]]), kaj senrezulta batalo de [[Wawer]] * [[1846]]: Amasa [[masakro]] de [[bieno|bien]]posedantoj komenciĝis en Okcidenta [[Galicio]] – kamparana ribelo kontraŭ [[szlachta]] kaj [[servuteco]] * [[1846]]: [[Usono]] oficiale transprenis regopovon super [[Respubliko Teksaso]] * [[1855]]: Franca [[meteologo]] [[Urbain Le Verrier]] proponis fondon de internacia [[vetero|vetera]] servo * [[1861]]: Rusa imperiestro [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]] aperigis manifeston anoncantan abolicion de [[servuteco]] kaj proprietigo de kamparanoj * [[1861]]: [[Prohibicio en Usono]]: [[Kansaso]] establis unuan malpermeson vendi [[alkoholaĵo]]jn * [[1863]]: [[Januara ribelo]] kontraŭ la [[Rusia imperio]]: venko de rusaj trupoj en batalo apud Krzywosąd ([[distrikto Radziejów]]) * [[1878]]: [[Thomas Alva Edison]] [[patento|patentigis]] [[fonografo]]n * [[1903]]: [[Raymond Smith Dugan]] malkovris asteroidon [[507 Laodico|Laodico]] * [[1905]]: [[Rusa-japana milito]]: batalo de [[Ŝenjango|Mukden]] komenciĝis * [[1910]]: [[Pollando]]: en [[Grodno]] ekestis unua [[belorusa]] [[politika partio]] * [[Unua mondmilito]]: ** [[1915]]: Brita kaj franca ŝiparo provis sensukcese tranavigi [[Dardaneloj]]n ** [[1918]]: [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]] per dekreto nuligis [[privata posedo|privatan posedon]] de tero, akvo kaj aliaj [[krudmaterialo]]j; [[Estona Sav-Komitato]] fondiĝis * [[1919]]: Forlasita de [[germanoj]] [[Bjalistoko]] estis okupita de Pola Militistaro kaj ligita al la [[Dua Pola Respubliko]] * [[1920]]: [[Plebiscito en Supra Silezio]]: en [[Bytom]] fondiĝis Pola Plebiscita Komitato kun [[Wojciech Korfanty]] * [[1921]]: [[Pollando]]: kreo de [[Polesio|Polesia]] [[vojevodio]] kun ĉefurbo [[Pinsk]] kaj la [[Volinio|Volinia]] kun ĉefurbo [[Lucko]] * [[1921]]: En [[Parizo]] oni subskribis polan-francan politikan [[pakto]]n kaj strikte sekretan armean [[konvencio]]n, kiu devigis ambaŭ landojn al kunlaboro kaze de atako flanke de [[Germanio]] * [[1923]]: [[Librejo]] de [[Kopernik]] ekfunkciis en [[Toruń]] * [[1931]]: [[Abĥaza ASSR]] kiel aŭtonomeca respubliko estis alligita al la [[Kartvela Soveta Socialisma Respubliko]] * [[1934]]: Unu el gvidantoj de laboristoj [[Kálmán Wallisch]], nelonge post la 5-taga aŭstra [[enlanda milito]], kontraŭ [[aŭstrofaŝismo|aŭstrofaŝisma]] reĝimo estis ekzekutita * [[1937]]: [[Flago de Nederlando]] oficialiĝis - en la plej mallonga reĝa dekreto iam ajn, reĝino [[Vilhelmina (Nederlando)|Vilhelmina]] anoncis, ke [[koloro]]j de la nederlanda flago estas [[ruĝa]], [[blanka]] kaj [[blua]] * [[1937]]: Estro de [[Itala Orienta Afriko]] Rodolfo Graziani estis vundita dum [[atenco]] - venĝe [[italoj]] okazigis serion de [[masakro]]j en [[Adis-Abebo]], dum kiuj oni murdis 30 mil [[Etiopio|etiopanojn]] kun bruligo de iliaj domoj * [[Dua mondmilito]]: ** [[1941]]: [[Atlantiko]]: komencita 3-taga batalo pri [[konvojo]] OB-287 - germanaj aviadiloj sinkigis 3 [[ŝipo]]jn ** [[1942]]: [[Bombado de Darvino]]: [[japanoj]] bombis aŭstralian urbon [[Darvino]] - pereis 250 personoj; en [[Riom]] komenciĝis proceso kontraŭ respondeculoj pri la [[reĝimo de Vichy|malvenko de 1940]]; [[Kanado]]: en [[Vinipego]] okazis [[libro]]-bruligado kaj aresto de [[politikisto]]j, kiel parto de [[simulado|simulata]] [[invado]] de [[Nazia Germanio]] - ''If Day''; [[Franklin D. Roosevelt]] ordonis internigi usonanojn naskitajn en [[Japanio]] ** [[1943]]: de la 19-a/20-a de februaro [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Wilhelmshaven]] ** [[1944]]: [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de la 2-a Balta Fronto rompis defendon en [[Staraja Russa]]-regiono; de la 19-a/20-a de februaro la usona 8-a Aviada Armeo atakis [[Berlino]]n, [[Braunschweig]] kun [[Leipzig]] (ankaŭ nokte aviadajn fabrikojn), [[Tutow]], [[Poznań]], kaj 1-a Aviada Divizio - [[Hamburgo]]n; [[Norvegio]]: germana ŝipo "Hydro" transportanta en specialaj [[cisterno]]j [[peza akvo|pezan akvon]] estis sinkigita de [[britoj]] sur la lago [[Tinnsjå]]; usona 15-a Aviada Armeo atakis aviadajn fabrikojn en [[Regensburg]]-regiono ** [[1945]]: [[Orienta Prusio]]: germanoj akiris landan interligitecon inter [[Baltijsk|Piława]] kaj [[Königsberg]]; la 2-a Belorusa Fronto konkeris [[Nowe]]; [[batalo de Iwo Jima]] komenciĝis; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: usona 3-a Armeo komencis purigi kunfluejon de [[Mozelo]] kaj [[Saro]]; grafo [[Folke Bernadotte]] renkontiĝis kun [[Heinrich Himmler]] * [[1947]]: [[Pollando]]: estis ekzekutita [[kapitano]] Stanisław Sojczyński "Warszyc" kun liaj 5 subuloj; "Warszyc" estis linia komandanto de Unua [[Konspiro]] de [[Pola Enlanda Armeo]], kiam [[Sovetunio]] komencis en 1944 [[okupado]]n de Pollando li kreis la Konspiran Polan Soldataron * [[1948]]: En [[Nurenbergo]] finiĝis proceso kontraŭ 10 altrangaj oficiroj de [[Wehrmacht]], kiuj [[militkrimo|militkrimis]] dum la milito en [[Albanio]], [[Grekio]], [[Norvegio]] kaj [[Jugoslavio]] * [[1954]]: [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]]: laŭ decido de [[Nikita Ĥruŝĉov]] okaze de 300-jariĝo de unuiĝo de Ukrainio kaj Rusio la [[Krimea ASSR]] estis transdonita al [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko]] * [[1955]]: Regula [[fervojo|fervoja]] [[trafiko]] inter [[Moskvo]] kaj [[Berlin]] ekfunkciis * [[1955]]: En [[Bankoko]] establiĝis [[Sudorientazia Traktatorganizo]] * [[1959]]: Negocadoj inter [[Britio]], [[Grekio]] kaj [[Turkio]] en [[Zuriko]] kaj [[Londono]] alkondukas al [[sendependeco]] de [[Kipro]] aŭguste de la sekva jaro * [[1964]]: Premiero de la muzika filmo [[Les Parapluies de Cherbourg|''La pluvombreloj de Ĉerburgo'']] kun muziko de [[Michel Legrand]] kaj [[Catherine Deneuve]] kiel ĉefaktorino * [[1964]]: Faligita la 17-an de februaro en militista [[puĉo]] prezidento de [[Gabono]] [[Léon M'ba]] revenis al sia posteno post armea interveno de [[Francio]] * [[1976]]: [[Islando]] rompis [[diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn kun [[Britio]] post malkonsento pri limigo de la [[fiŝkaptado]] de [[moruo]] * [[1977]]: Sur [[Galapagos]] oni malkovris [[organismo]]n, kiu kapablis travivi en [[temperaturo]] de {{GdC|380}} * [[1982]]: Dua [[Apostola vizito de Johano Paŭlo la 2-a al Centra Afriko kaj Okcidentafriko (1982)|vizito de Johano Paŭlo la 2-a al Centra kaj Okcidenta Afriko]] finiĝis * [[1985]]: Apud [[Bilbao]] en [[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]] [[Boeing 727]] de la hispana [[flugkompanio]] [[Iberia]] [[trafikakcidento|akcidentis]] kun televida turo - 148 personoj pereis * [[1986]]: [[Kosmodromo Bajkonur]]: enorbitigo de baza [[modulo]] de la [[Sovetunio|soveta]] [[kosmostacio]] [[Mir (kosmostacio)|Mir]] * [[1992]]: [[Flago de Turkmenio]] oficialiĝis * [[1992]]: [[Verĥovna Rada]] oficialigis [[Blazono de Ukrainio|Blazonon de Ukrainio]] * [[1993]]: Pola Armeo akceptis la [[devizo]]n ''[[Dio]]'', ''[[Honoro]]'', ''[[Patrio]]'' * [[1999]]: Unua sukcesa transplanto de fragmento de [[hepato]] de viva parenca donanto * [[1999]]: [[Prezidanto de Usono]] [[Bill Clinton]] publikigis postmortan [[forpardono]]n al Henry Ossian Flipper, unua [[afrik-usonanoj|afrikusona]] diplomito de [[West Point]], kiu estis akuzita pri [[publika malversacio]] en 1881 * [[2000]]: Sur [[Granda Ĉina Muro]] 3200 homoj konstruis la plej grandan ĉinan [[drako (mitologio)|drakon]] (3048 m) * [[2003]]: 302 personoj pereis en montaro apud [[Kermano]] en Irano dum akcidento de armea aviadilo [[Il-76]] * [[2008]]: [[Fidel Castro]] retiriĝis de politiko * [[2008]]: [[Serĵ Sargsjan]] gajnis prezidentan baloton en Armenio * [[2010]]: [[Kemia elemento]] kun [[atomnumero]] 112 estis oficiale nomita [[kopernicio]] * [[2010]]: [[Maroko]]: en konstrukatastrofo de [[minareto]] en [[Meknes]] 41 personoj pereis kaj pli ol 80 vundiĝis * [[2011]]: Nokte de la 18-a/19-a de februaro [[islamo|islamaj]] [[terorismo|teroristoj]] eksplodigis [[fosto]]n de [[telfero]] sur [[Elbruso]] - rezulte de tio falis 30 el 45 [[vagono|vagoneto]]j * [[2011]]: Objektoj de la [[Belitung-vrako]], la plej granda kolekto de la [[dinastio Tang]] trovita en unu loko, unuafoje estis ekspoziciitaj en [[Singapuro]] * [[2012]]: [[Meksiko]]: 44 malliberuloj mortis dum [[tumulto]] en [[malliberejo]] de [[Apodaca]] * [[2015]]: En [[Usono]] sekvis lasta epizodo de [[situacia komedio]] ''[[Two and a Half Men|Du kaj duono da homoj]]'' * [[2015]]: [[Kolinda Grabar-Kitarović]] ekpostenis kiel prezidentino de Kroatio * [[2020]]: [[Zoran Milanović]] iĝis prezidento de [[Kroatio]] == Naskiĝoj == * [[1473]]: [[Koperniko]], pola astronomo (m. [[1543]]) * [[1526]]: [[Charles de l'Écluse]], franca botanikisto (m. [[1609]]) * [[1594]]: [[Henry Frederick Stuart]], filo de angla reĝo kaj dana princino (m. [[1612]]) * [[1627]]: [[Ŝivaĝi]], fondinto de [[Maratha Imperio]] (m. [[1680]]) * [[1649]]: [[Daniel Erich]], germana [[orgenisto]] kaj komponisto (m. [[1712]]) * [[1695]]: [[Konstancja Czartoryska]], pola nobelulino (m. [[1759]]) * [[1717]]: [[David Garrick]], angla aktoro kaj dramisto (m. [[1779]]) * [[1731]]: [[Catharina Elisabeth Goethe]], patrino de Johann Wolfgang von Goethe (m. [[1808]]) * [[1733]]: [[Daniel Solander]], sveda [[naturalisto]] (m. [[1782]]) * [[1743]]: [[Luigi Boccherini]], itala komponisto kaj [[violonĉelo|violonĉelisto]] (m. [[1805]]) * [[1757]]: [[Christoph von Keller]], germana politikisto kaj juristo (m. [[1827]]) * [[1785]]: [[Pál Szemere]], hungara verkisto, poeto (m. [[1861]]) * [[1792]]: [[Ludwig Friedrich Heyd]], germana historiisto (m. [[1842]]) * [[1793]]: [[Sidney Rigdon]], usona gvidanto de la [[Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] (m. [[1876]]) * [[1799]]: [[Ferdinand Reich]], germana fizikisto kaj kemiisto (m. [[1882]]) * [[1804]]: [[Carl von Rokitansky]], germana patologo, fondinto de moderna anatomio, filozofo kaj politikisto (m. [[1878]]) * [[1812]]: [[Zygmunt Krasiński]], pola verkisto, filozofo, poeto (m. [[1859]]) * [[1821]]: [[August Schleicher]], germana lingvisto, rekreinto de [[hindeŭropa pralingvo]] (m. [[1868]]) * [[1833]]: [[Therese von Wüllenweber]], germana monaĥino kaj beatulino (m. [[1907]]) * [[1854]]: [[Emil Sigerus]], transilvania etnografo kaj regionhistoriisto (m. [[1947]]) * [[1859]]: [[August Svante Arrhenius]], sveda kemiisto Nobelpremiita (m. [[1927]]) * [[1860]]: [[Antal Lukács]], hungara romkatolika pastro, eklezijuristo (m. [[1910]]) * [[1863]]: [[Émile Grosjean-Maupin]], franca instruisto, [[esperantologo]] kaj [[Esperanto-vortaristo]], kunlaboranto de "[[La Revuo]]", "[[Esperanto Triumfonta]]", "[[Literatura Mondo]]" kaj ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', membro de la [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto]] (m. [[1933]]) * [[1865]]: [[Sven Hedin]], sveda geografo, verkisto, fotisto kaj esploristo (m. [[1952]]) * [[1869]]: [[Hovhannes Tumanjan]], armena poeto kaj verkisto, [[nacia poeto]] (m. [[1923]]) * [[1876]]: [[Constantin Brâncuși]], rumana skulptisto (m. [[1957]]) * [[1877]]: [[Gabriele Münter]], germana pentristino (m. [[1962]]) * [[1880]]: [[Álvaro Obregón]], prezidento de Meksiko (m. [[1928]]) * [[1884]]: [[Maciej Rataj]], pola politikisto, [[popolo|popola]] aktivulo, publicisto, prezidento (m. [[1940]]) * [[1888]]: [[José Eustasio Rivera]], kolombia verkisto (m. [[1928]]) * [[1891]]: [[Ernő Ligeti]], hungara, rumania hungara verkisto, ĵurnalisto (m. [[1945]]) * [[1896]]: [[André Breton]], franca poeto (m. [[1966]]) * [[1897]]: [[Norbert Barthelmess]], germana ĵurnalisto, membro de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], redaktanto de "[[Sennaciulo]]", tradukisto de [[Faŭsto, parto 1]], aŭtoro de la [[legolibro]] ''[[Unua Legolibro (Barthelmess)|Unua Legolibro]]'' (m. [[1987]]) * [[1899]]: [[Lucio Fontana]], ital-argentina pentristo, ceramikisto kaj skulptisto (m. [[1968]]) * [[1902]]: [[Kay Boyle]], usona verkistino kaj ĵurnalistino (m. [[1992]]) * [[1907]]: [[Paul Neergaard]], dana profesoro pri [[agronomio]], partoprenanto de [[UK 1925]], kunorganizanto de la 19-a SAT-Kongreso 1939, ĉefredaktoro de "[[Esperantologio]]" kaj de "[[Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj|Sciencaj Studoj]]", senatano de [[AIS]], vicprezidanto de [[Eŭropa Klubo]], [[esperantologo]], vicprezidanto de la [[Akademio de Esperanto]], iniciatinto kaj prezidanto de [[Internacia Scienca Akademio Comenius]], aŭtoro de ''[[La Vivo de la Plantoj]]'' kaj ''[[Fremdvortoj en Esperanto]]'' (m. [[1987]]) * [[1917]]: [[Georg Scherg]], rumanlanda verkisto germanlingva (m. [[2002]]) * [[1920]]: [[Jaan Kross]], estona verkisto, tradukisto, membro de la [[parlamento de Estonio]] (m. [[2007]]) * [[1922]]: [[Czesław Łuczak]], pola historiisto (m. [[2002]]) * [[1922]]: [[Władysław Bartoszewski]], pola politikisto, diplomato, senatano, ĵurnalisto kaj verkisto, membro de la [[Konsilantaro por Helpo al Judoj]], [[Justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (m. [[2015]]) *[[1922]]: [[Erica Glaser-Wallach]], germana publicistino, instruistino kaj politikistino * [[1924]]: [[David Bronŝtejn]], soveta kaj rusia [[grandmajstro]] de [[ŝako]] (m. [[2006]]) * [[1925]]: [[Klára Lingvay]], rumania hungara [[lernolibro]]verkistino, redaktorino (m. [[2017]]) * [[1925]]: [[Zoltán Tibor Sinka]], rumania hungara lingvisto (m. [[2000]]) * [[1926]]: [[György Kurtág]], hungara komponisto * [[1927]]: [[Hugo Portisch]], aŭstra ĵurnalisto * [[1930]]: [[László Földes (aktoro)|László Földes]], hungara aktoro (m. [[2012]]) * [[1930]]: [[Jenő Hadai]], rumania hungara ĵurnalisto, tradukisto, redaktoro * [[1933]]: [[Helmar Frank]], germana matematikisto kaj pedagogo okupiĝanta pri [[propedeŭtika valoro de Esperanto]], profesoro pri [[kibernetiko]], kunfondinto kaj [[rektoro]] de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]], [[Esperantisto de la Jaro]] 2004, honorigita de la esearo ''Littera Scripta Manet, serta in honorem Helmar Frank'' (m. [[2013]]) * [[1940]]: [[Saparmyrat Nyýazow]], unua prezidento de [[Turkmenio]] (m. [[2006]]) * [[1941]]: [[David Gross]], usona fizikisto Nobelpremiita * [[1948]]: [[Mária Tamás (pentristino)|Mária Tamás]], rumania hungara pentristino * [[1950]]: [[Juice Leskinen]], finna verkisto, poeto, komponisto kaj kantisto (m. [[2006]]) * [[1952]]: [[Danilo Türk]], slovena juristo, diplomato, politikisto * [[1953]]: [[Cristina Fernández de Kirchner]], prezidentino de Argentino * [[1953]]: [[István Havadi Nagy]], rumania hungara filozofo, universitata instruisto * [[1956]]: [[Roderick MacKinnon]], usona biologo Nobelpremiita pri kemio * [[1957]]: [[Falco]], aŭstra kantisto kaj muzikisto (m. [[1998]]) * [[1957]]: [[Sławomir Bubicz]], pola [[jogo|jogano]] (m. [[2021]]) * [[1962]]: [[Hana Mandlíková]], ĉeĥoslovaka tenisistino, civitanino de Aŭstralio * [[1963]]: [[Seal]], brita kantisto * [[1964]]: [[Jennifer Doudna]], usona biokemiistino Nobelpremiita * [[1977]]: [[Gianluca Zambrotta]], itala [[futbalisto]] * [[1979]]: [[Vitas (kantisto)|Vitas]], ukraina kaj rusia kantisto, aktoro, komponisto kaj [[dezajno|dezajnisto]] * [[1981]]: [[Beth Ditto]], usona kantistino == Mortoj == * [[1405]]: [[Timur]], fondinto de la dinastio [[Timuridoj]], konkerinto de [[Centra Azio]], [[Irano]], [[Irako]] kaj [[Suda Kaŭkazio]] (n. [[1336]]) * [[1431]]: [[Heinrich von Gorkum|Henriko de Gorkum]], germana filozofo, doktoro pri teologio, karmelano kaj universitata profesoro (n. [[1378]]) *[[1588]]: [[Christoph Stymmelius]], germana teologo kaj latinlingva verkisto * [[1671]]: [[Tokugawa Yorinobu]], japana [[daimio]] (n. [[1602]]) * [[1689]]: [[Johann Christfried Sagittarius]], germana teologo kaj [[superintendanto]] (n. [[1617]]) *[[1794]]: [[Paul Friedrich Achat Nitsch]], germana literatoro kaj animzorganto * [[1827]]: [[Armand Augustin Louis de Caulaincourt]], franca nobelo, generalo, diplomato (n. [[1773]]) * [[1837]]: [[Georg Büchner]], germana verkisto (n. [[1813]]) * [[1849]]: [[Bernard Barton]], angla poeto kaj pedagogo (n. [[1784]]) *[[1850]]: [[theodor Schwarz (teologo)|Theodor Schwarz]], germana paroĥestro, pentristo kaj verkisto *[[1854]]: [[Michael Filz]], germana historiisto kaj benediktano (n. [[1777]]) * [[1867]]: [[Stefano Francisko Viktoro de Habsburgo-Loreno]], aŭstra arkiduko (n. [[1817]]) * [[1880]]: [[Constantino Brumidi]], ital-usona historia pentristo (n. [[1805]]) * [[1887]]: [[Multatuli]] (Eduard Douwes Dekker) nederlanda verkisto (n. [[1820]]) * [[1895]]: [[Auguste Vacquerie]], franca ĵurnalisto kaj [[intelektulo]] (n. [[1819]]) * [[1897]]: [[Karl Weierstrass]], germana matematikisto (n. [[1815]]) * [[1897]]: [[Jozefo Wasniewski]], pola ĵurnalisto kaj vojaĝisto, [[pioniro de Esperanto]], unua [[turisto]], publikiginta en "[[La Esperantisto]]" kaj enestanta en ''[[Fundamenta Krestomatio]]'' (n. [[1859]]) * [[1907]]: [[Henrik Wlislocki]], saksa etnografo en [[Transsilvanio]] (n. [[1856]]) * [[1923]]: [[Ivan Tavčar]], slovena politikisto kaj verkisto (n. [[1851]]) * [[1927]]: [[Károly Kétly]], hungara kuracisto, profesoro, rektoro (n. [[1839]]) * [[1927]]: [[Georg Brandes]], dana verkisto, [[monografio|monografiisto]] (n. [[1842]]) * [[1929]]: [[Hugo Wernekke]], germana lernejestro kaj framasono (n. [[1846]]) * [[1931]]: [[Milan Šufflay]], kroata politikisto, historiisto, [[Albanio|albanologo]], murdita (n. [[1879]]) * [[1934]]: [[Afonso Arinos]], brazila verkisto, rakontisto, ĵurnalisto (n. [[1868]]) * [[1934]]: [[Kálmán Wallisch]], hungara socialista politikisto, ekzekutita (n. [[1889]]) * [[1936]]: [[Max Schreck]], germana aktoro (n. [[1879]]) * [[1938]]: [[Adomas Jakštas]] (Aleksandras Dambrauskas), litova pastro, socia aganto, filozofo, literatura esploristo, prelato kaj la unua litova esperantisto, eldoninto de ''Lingvo internacia de D-ro Esperanto. Eldono litova'', kunfondinto kaj prezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]], redaktoro de "[[Litova Stelo]]", direktoro de [[Internacio Katolika]] por [[Litovio]] (n. [[1860]]) * [[1945]]: [[Jan Jaworski]], pola historiisto, profesoro pri [[Ĉinio|ĉinologio]] kaj [[Japanio|japonologio]] (n. [[1903]]) * [[1951]]: [[André Gide]], franca Nobelpremiita verkisto kaj tradukisto (n. [[1869]]) * [[1952]]: [[Knut Hamsun]], norvega verkisto Nobelpremiita (n. [[1859]]) *[[1959]]: [[Selma vom Scheidt]], germana operkantistino * [[1963]]: [[Benny Moré]], kuba komponisto kaj kantisto (n. [[1919]]) * [[1970]]: [[József Révay]], hungara profesoro, [[literaturo|literaturisto]], verkisto, tradukisto (n. [[1881]]) * [[1972]]: [[Franz Karl Franchy]], aŭstra ĵurnalisto kaj verkisto (n. [[1896]]) * [[1975]]: [[Stanislav Neumann]], ĉeĥa aktoro (n. [[1902]]) * [[1992]]: [[Pál Péter Domokos]], hungara muziketnografo (n. [[1901]]) * [[1993]]: [[Zoltán Krizsán]], rumania hungara artkritikisto, filmestetikisto (n. [[1940]]) * [[1997]]: [[Deng Xiaoping]], ĉina reformisma politikisto, gvidanto de la [[Komunista Partio de Ĉinio]] (n. [[1904]]) * [[1998]]: [[Mancur Olson]], usona [[ekonomikisto]] (n. [[1932]]) * [[2000]]: [[Friedensreich Hundertwasser]], aŭstra arkitekto, artisto, pentristo (n. [[1928]]) * [[2000]]: [[Dénes Molnár]], rumania hungara grafikisto kaj karikaturisto (n. [[1947]]) * [[2000]]: [[Bella Sipos]], rumania hungara ĵurnalistino kaj verkistino (n. [[1918]]) * [[2001]]: [[Charles Trenet]], franca kantisto, komponisto kaj kantaŭtoro, enkondukinta [[svingo (muzikstilo)|svingon]] (n. [[1913]]) * [[2015]]: [[György Jánosházy]], rumania hungara poeto, tradukisto (n. [[1922]]) * [[2016]]: [[Samuel Willenberg]], israela [[skulptisto]] kaj pentristo, partoprenanto de la [[ribelo]] en [[Treblinka (koncentrejo)|koncentrejo Treblinka]] kaj la [[ribelo de Varsovio]] (n. [[1923]]) * [[2016]]: [[Harper Lee]], usona verkistino kaj publicistino (n. [[1926]]) * [[2016]]: [[Umberto Eco]], itala verkisto, lingvisto, [[signo (semiotiko)|semiotikisto]], [[mezepokismo|mezepokisto]] (n. [[1932]]) * [[2016]]: [[Tamerlan Aguzarov]], prezidento de Nord-Osetio (n. [[1963]]) * [[2017]]: [[Igor Ŝafareviĉ]], sovetia, rusia [[matematikisto]], profesoro, [[antikomunismo|kontraŭkomunisto]] kaj [[kontraŭjudismo|antisemito]] (n. [[1923]]) * [[2017]]: [[Kathrin Schirmer]], germana kantistino kaj radimoderigistino (n. [[1960]]) * [[2019]]: [[Karl Lagerfeld]], germana mododesegnisto (n. [[1933]]) * [[2020]]: [[Jean Daniel]], franca ĵurnalisto, direktoro de la ĵurnalo "[[Le Nouvel Observateur]]" (n. [[1920]]) * [[2021]]: [[Arturo Di Modica]], itala artisto (n. [[1941]]) * [[2022]]: [[Dan Graham]], usona artisto (n. [[1942]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Nepalo]]: Festo de [[Demokratio]] * [[Turkmenio]]: Festo de la [[Flago]] * [[Tago de Pola Scienco]], ekde 2020 == Tagoj de [[semajno]] == La '''19-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:19-a de februaro| ]] [[Kategorio:Februaro|19]] [[Kategorio:19-a tago de la monato|#02]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0219]] kz2lyz44y9ca3eiozj3c93uowg95b4r 0 5459 9420362 9368072 2026-07-04T16:56:12Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9420362 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMarto}} {{marto}} La '''25-a de marto''' estas la 84-a tago de la jaro (la 85-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 281 tagoj restas. Je la 25-a de marto okazis, interalie: == Eventoj == * [[421]]: Laŭ [[legendo]] [[tagmezo|tagmeze]] fondiĝis [[Venecio]] * [[708]]: [[Konstanteno (papo)|Konstanteno]] iĝis papo * [[717]]: [[Bizanca imperio]]: Post puĉo [[Leono la 3-a (Bizancio)|Leono la 3-a]] estis kronita [[bizanca imperiestro]] en [[Konstantinopolo]]. Lia antaŭulo, [[Teodozio la 3-a]] abdikis kaj retiriĝis en [[monaĥejo]]n * [[919]]: [[Bizanca imperio]]: Komandanto [[Romano la 1-a]] ĵuris fidelecon al la imperiestro [[Konstantino la 7-a (Bizancio)|Konstantino la 7-a]] kaj estis nomumita ''magister officiorum'' kaj ''heteriarca'' * [[1153]]: [[Pollando]]: [[ĉefepiskopo]] de [[Gniezno]] eldonis fondan dokumenton de [[cistercianoj|cisterciana]] [[abatejo]], en kiu unuafoje oni uzis la nomon [[Jędrzejów]] * [[1223]]: Post morto de sia patro [[Alfonso la 2-a (Portugalio)|Alfonso la 2-a]] [[Sanĉo la 2-a (Portugalio)|Sanĉo la 2-a]] surtroniĝis en [[Portugalujo]] * [[1306]]: [[Roberto Bruso]] iĝis reĝo de Skotlando * [[1409]]: [[Koncilio de Pizo]] komenciĝis * [[1410]]: [[Ĉinio]]: imperiestro [[Jongleo]] el [[dinastio Ming]] lanĉis unuan el siaj militistaj kampanjoj kontraŭ [[mongoloj]] kaj faligis mongolan [[ĥano]]n * [[1420]]: [[Batalo ĉe Sudoměř]]: [[Husmovado|husanoj]] sub la komando de [[Jan Žižka]] venkis armeon de imperiestro [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo la 1-a]] * [[1436]]: Papo Eŭgeno la 4-a [[konsekrado|konsekris]] en [[Florenco]] la [[Katedralo Santa Maria del Fiore|katedralon ''Santa Maria del Fiore'']] * [[1537]]: Kvinjara [[batalhalto]] inter [[Grandduklando Litovio]] kaj [[Moskvo]] finiĝis * [[1557]]: Laŭ privilegio donita de pola reĝo [[Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio)|Sigismondo la 2-a]], en [[Toruń]] okazis unua publika [[protestantismo|protestantisma]] [[diservo]] * [[1602]]: Pola armeo komencis sieĝon de [[Viljandi|Fellin]] dum la pola-sveda milito * [[1609]]: Ŝipo ''[[Halve Maen]]'' de [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio]] ekservis por navigisto kaj esploristo [[Henry Hudson]] * [[1634]]: Unuaj anglaj [[setlado|setliĝintoj]] alvenis al [[Marilando]] * [[1655]]: [[Christiaan Huygens]] malkovris la plej grandan lunon de Saturno - [[Titano (luno)|Titano]]. * [[1678]]: Post semajna franca [[sieĝo]] kapitulacis hispanaj defendantoj de fortreso [[Ipro]] * [[1751]]: [[Adolfo Frederiko (Svedio)|Adolfo Frederiko]] iĝis reĝo de Svedio * [[1793]]: [[Britio]] kaj la [[Rusia imperio]] aliancis kontraŭ [[Francio]] * [[1802]]: Subskribo de la [[traktato de Amiens]] inter [[Unua Imperio (Francio)|Napoleona Francio]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando]] * [[1807]]: [[Brita imperio]] abolis [[sklaveco]]n - la leĝo pri abolo de la [[triangula komerco|sklavkomerco de Atlantiko]] estis aprobita de reĝo [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] * [[1821]]: [[Greka milito de sendependiĝo]] kontraŭ [[Otomana Imperio]] komenciĝis en [[Peloponezo]] * [[1831]]: Post kiam nobelaj ribelantoj kaptis [[Raseiniai]] kaj senarmigis la ŝipanaron de 600 rusaj soldatoj, komenciĝis la [[Novembra ribelo]] en [[Litovio]] * [[1857]]: Plena [[suna eklipso]] videbla super sud-orienta [[Aŭstralio]], [[Pacifika Oceano]] kaj meza [[Meksiko]] * [[1903]]: [[Skota Nacia Antarkta Ekspedicio]] ankriĝis apud [[Sudaj Orkadoj]] kun la intenco establi unuan [[meteologio|meteologian]] [[veterstacio]]n sur [[Antarkto]]; Argentina [[futbalo|futbalklubo]] [[Racing Club de Avellaneda]] fondiĝis en [[Avellaneda]] * [[1908]]: Brazila futbalklubo [[Atlético Mineiro]] fondiĝis en [[Belo Horizonte]] * [[1917]]: Post faligo de [[imperiestro]] [[Nikolao la 2-a]] episkopoj de [[Kartvelio]] revenigis [[aŭtokefalio]]n de [[Kartvela Ortodoksa Eklezio]]; en [[Petrogrado]] okazis [[ukrainoj|ukraina]] manifestacio sub [[flago de Ukrainio|naciaj flagoj]] de 20 000 homoj * [[1918]]: [[Belorusa Popola Respubliko]] estis fondita — unua sendependa [[Belorusio|belorusa ŝtato]] * [[1919]]: [[Prusio|Prusa]]-litova asocio establiĝis en [[Tilsit]], celante provoki movadon en [[Eta Litovio]] por secesio de [[Germana Imperiestra Regno]] kaj aliĝo al [[Litovio]] * [[1923]]: [[Bolŝevismo]]: pola [[episkopo]] Jan Cieplak kaj 14 aliaj personoj estis kondamnitaj al [[mortpuno]] pro "utiligo de religiaj [[superstiĉo]]j por faligo de laborist-kamparana regado" * [[1924]]: [[Grekio]] deklaris sin (dua) respubliko * [[1933]]: Pola [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] voĉdonis leĝon pri la Milita Ordeno ''[[Virtuti Militari]]'', la plej malnova [[militisto|militista]] ordeno en la mondo * [[1936]]: [[Londono]]: subskribo de la brita-franca-usona traktato pri limigo de la [[maro|mara]] konkuro al armado * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: en [[Kielce]]-regiono taĉmentoj de [[Wehrmacht]] komencis operacon kontraŭ pola taĉmento de [[kavalerio]]; germanoj arestis en [[Slovakio]], dum [[kuriero|kuriera]] vojaĝo inter okupata Pollando kaj [[Budapeŝto]], [[Helena Marusarzówna]], konatan [[skiado|skiistinon]] kaj 7-fojan ĉempioninon de Pollando (pli poste [[murdo|murdita]]) * [[1941]]: laŭ sovetia-germana interkonsento finiĝis [[deportado]] de [[litovoj]], [[belorusoj]] kaj [[rusoj]] de [[Suvalkio]] kaj [[Memel-regiono]] (21 343 personoj) kaj [[germanoj]] de [[Litova SSR]], [[Latva SSR]] kaj [[Estona SSR]] (67 805 personoj); germana helpa [[destrojero]] ''HSK Thor'' sinkigis apud orienta [[Afriko]] navigantan al [[Bombajo]] pasaĝeran ŝipon ''SS Britannia'' - 122 skipanoj pereis kaj 127 pasaĝeroj; soveta [[popolkomisaro]] pri eksterlandaj aferoj deklaris pri interŝanĝo de notaĵoj pri reciproka kompreno kaj neŭtraleco kun [[Turkio]] okaze de milito; [[Orientafriko|Orientafrika]] Fronto: barataj trupoj komencis rompi italan defendon apud [[Kereno]] (ĝis la 27-a de marto); [[Regno Jugoslavio]] eniris la Pakton de Tri, iĝante parto de la [[Akso Berlino-Romo-Tokio]] * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: germana polico deportis al Izbica ([[distrikto Krasnostawski]]) 961 judojn de [[Bamberg]] kaj [[Würzburg]]; komenco de la [[deportado]]j de [[slovakoj|slovakaj]] judoj al [[koncentrejo]]j laŭ instrukcioj de Vojtech Tuka; nokte de la 25-a/26-a de marto Bomba Korpuso de [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Essen]] * [[1943]]: [[Volinia masakro]]: taĉmentoj de [[Ukraina Ribela Armeo]] atakis du [[vilaĝo]]jn en [[distrikto Hrubieszów]] [[murdo|murdante]] 123 personojn; armitaj [[ukrainoj]] murdis kelkcent polojn en 3 vilaĝoj de distrikto Kostopil; de [[Varsovio]] foriris transporto kun ĉirkaŭ 570 viroj kaj 242 virinoj al la [[koncentrejo]] [[Majdanek]]; usonaj [[bombaviadilo]]j unuan fojon aeratakis [[okupado|okupatan]] de japanoj insulon [[Nauro]] * [[1944]]: [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de 1-a Ukraina Fronto ekregis [[Ĥmelnicko]] (pole ''Płoskirów''), [[Buĉaĉ]] kaj 3 aliajn lokojn; [[Pola Rezistomovado]]: taĉmento de [[Antoni Heda]] ekregis [[Starachowice]], la alia en [[distrikto Radom]] malarmigis grupon de [[SS (organizo)|SS]]-anoj detruante aparatojn de brandofarejo; [[Gestapo]] de la 11-a ĝis la 25-a de marto arestis en [[Danio]] 11 polojn, membrojn de aganta de 1941 pola [[spionado|spiona]] organizaĵo "Felicja" * [[1945]]: En Kryłów apud [[Hrubieszów]] [[Ukraina Ribela Armeo]] [[masakro|masakris]] 17 funkciulojn de Civitana [[Milico]] kaj 28 polajn civilulojn; [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Oels]] (ekde 1946 renomita ''Oleśnica''); [[Orienta Prusio]]: la 3-a belorusa fronto de la ruĝa armeo konkeris [[Mamonovo]]; apud [[Golfo de Gdansko]] trupoj de la 2-a belorusa fronto atingis [[marbordo]]n, konkeris [[Zoppot]] (''Sopot'') kaj disdividis germanan 2-an armeon al 2 grupiĝoj - unu defendantan [[Dancigo]]n, la duan [[Gdingen]] (''Gdynia''); nokte soveta aviado atakis Dancigon; ĉirkaŭ 180 [[trudlaboro|trudlaboristoj]] (hungaraj [[judoj]]) estis murditaj en aŭstria [[Rechnitz]] * [[1947]]: [[Nederlando]] kaj [[Indonezio]] subskribis interkonsenton surbaze de kiu Indonezio iĝis sendependa demokratio * [[1948]]: En [[Hungario]] estis [[ŝtatigo|ŝtatigitaj]] [[fabriko]]j dungantaj pli ol cent homojn * [[1949]]: [[Okupacio de baltaj ŝtatoj]]: en [[Baltio]] komenciĝis la dua ondo de la [[deportado]] de pli ol 90 mil civitanoj el [[Estonio]], [[Latvio]] kaj [[Litovio]] al [[Siberio]] * [[1951]]: [[Kubo]]: en [[Havano]] komenciĝis konstruado de la Granda Nacia Framasona Templo de Kubo * [[1957]]: [[Moskvo]]: [[Pola Popola Respubliko]] kaj [[Sovetunio]] subskribis interkonsenton pri "repatriigo" de poloj entute en 1955-1959 estis deportitaj 245 501 poloj de la [[Orientaj Limregionoj|eksaj orientaj polaj regionoj, ekde 1945 en Sovetunio]], el kiuj nur 22 260 revenis el ekzilo; [[Romo]]: [[Belgio]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Italio]], [[Luksemburgio]] kaj [[Nederlando]] subskribis la traktatojn pri fondo de la [[Eŭropa Ekonomia Komunumo]] kaj la [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio]] * [[1968]]: Pro defendo de [[studento]]j partoprenintaj la [[Marto 1968 (Pollando)|martajn eventojn]] oni maldungis el [[Varsovia Universitato]] [[sciencisto]]jn, kiuj apogis la studentan ribelon, i.a. [[Zygmunt Bauman]] kaj [[Leszek Kołakowski]] * [[1969]]: Prezidento de Pakistano [[Ajub Ĥan]], ekreginta en 1958 per [[pakistana puĉo de 1958|milita puĉo]], rezignis pri la posteno * [[1971]]: Testoflugo de kargotransporta aviadilo [[Il-76]]; [[Vjetnama milito]]: sudvjetnamaj fortoj forlasis kampanjon por rompi [[itinero]]n de [[Ho Chi Minh]], per kiu oni provizis nordvjetnamajn trupojn en [[Laoso]] * [[1972]]: La 17-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1972|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Edinburgo]] * [[1977]]: En [[Pollando]] fondiĝis la dua malkaŝe [[opozicio (politiko)|opozicia]] aganta organizaĵo: [[Defend-Movado de Homrajtoj kaj de Civitanaj Rajtoj]] - la unuan oficialan dokumenton subskribis 18 personoj, interalie [[Leszek Moczulski]] kaj [[Wojciech Ziembiński]] * [[1979]]: Unua usona [[Kosmopramo Columbia]] estis transportita al [[Kennedy Space Center]] en [[Florido]] * [[1981]]: [[Kanarioj]]: [[Nacia Parko Garajonay]] fondiĝis sur la insulo [[La Gomera]] * [[1982]]: [[Milita stato en Pollando]]: en [[Iława]] prizongardistoj batis internigitojn de [[Solidareco (Pollando)|''Solidareco'']] - ĝin trapasis pli ol 400 malliberulojn, interalie [[Bronisław Geremek]] kaj [[Antoni Macierewicz]] * [[1990]]: En [[Hungario]] okazis la unua post la falo de [[komunismo]] [[demokratio|demokratia]] [[baloto]] * [[1992]]: [[Universitato de Trnava]] kreiĝis en [[Slovakio]]; papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] reformis organize [[Romkatolika Eklezio|katolikan eklezion]] en [[Pollando]] - 13 [[metropolito|metropolitejoj]] kun 38 [[episkoplando]]j fondiĝis * [[1994]]: Post 16 monatoj lastaj usonaj soldatoj forlasis [[Somalio]]n, germanaj [[neonaziismo|novnazioj]] bruligis [[sinagogo]]n en [[Lubeko]] - unua tia incidento post la [[dua mondmilito]] * [[1995]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] eldonis [[encikliko]]n ''[[Evangelium Vitae]]'' pri [[valoro]] kaj netuŝebleco de la homa [[vivo]] - [[mortpuno]] evitenda, [[aborto]] kaj [[eŭtanazio]] kondamnitaj; usona programisto [[Ward Cunningham]] lanĉis WikiWikiWeb - unuan [[vikio]]n * [[1996]]: [[Veterinaro|Veterinara]] komisiono de [[Eŭropa Unio]] malpermesis eksporton de brita bovaĵo kaj ĝiaj kromproduktoj pro la malsano [[Bova Spongoforma Encefalopatio]] ("malsano de bova freneziĝo") * [[2000]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] vizitis [[Baziliko de la Anunciacio|Bazilikon de la Anunciacio]] en [[Nazareto]] (Israelo) * [[2002]]: Ĉirkaŭ du mil personoj pereis en [[tertremo]] en afgana [[Provinco Baglan]] * [[2005]]: [[Tulipa revolucio|Tulipa revolucio en Kirgizio]]: [[Kurmanbek Bakijev]] iĝis provizora prezidento * [[2006]]: [[Ĝinza revolucio]]: belorusa [[milico]] dispelas 8-9 mil manifestaciantojn kaj interalie arestis [[proparolanto]]n de [[Aljaksandr Milinkeviĉ]], kiu anoncis finon de la sturma fazo kaj kreon de la movado Libero. Vero. Justeco. * [[2007]]: Germana teroristino [[Brigitte Mohnhaupt]] de la Frakcio de Ruĝa Armeo estis post 24 jaroj liberigita de kelkobla dumviva mallibero; [[Adam Małysz]] la kvaran fojon gajnis Kristalan Globon en Mondpokalo pri [[skisaltado]] * [[2008]]: [[Jusuf Raza Gillani]] iĝis ĉefministro de Pakistano; armeo de [[Komoroj]] apogata de militistaj fortoj de [[Afrika Unio]] invadis ribelantan insulon [[Anjuano]]; [[Iraka milito]]: [[batalo]] pri [[Basra]] komenciĝis - politika venko de [[Muktada al-Sadr]] * [[2016]]: 41 personoj pereis kaj 105 vundiĝis en bomba atenco de sinmortiganto sur futbala [[stadiono]] en la urbo Iskandarijja, sude de [[Bagdado]] * [[2018]]: 64 personoj pereis, 79 estis vunditaj en [[incendio]] de la [[vendejaro]] en la urbo [[Kemerovo]] ([[Rusio]]){{Vikinovaĵen|Incendio en Kemerovo (Rusio): pereis almenaŭ 64 homoj}} * [[2020]]: [[Listo de ĉefministroj de Barato|Ĉefministro de Barato]] enkondukis tutan [[blokado]]n de la lando kaj [[kvaranteno|malpermeson forlasi domojn]] dum 3 semajnoj, kaj alvoke de papo [[Francisko (papo)|Francisko]] [[katolikismo|katolikoj]] en la mondo tagmeze [[preĝo|preĝis]] en la intenco ĉesigi [[kronviruso]]n * [[2021]]: Konferenca internacia inaŭguro de la agado de Centro pri [[Romao|Romaaj]] Esploroj ĉe la [[Universitato]] de [[Silezio]] en [[Katowice]], kies ideodonanto kaj gvidanto estas profesoro Hristo Kyuchukov == Naskiĝoj == * [[850]]: [[Seiwa]], imperiestro de Japanio, kiu post abdiko iĝis [[budhismo|budhisma]] monaĥo (m. [[880]]) * [[1297]]: [[Arnošt z Pardubic]], ĉeĥa ĉefepiskopo kontribuinta al fondo de la [[Universitato de Karolo]] (m. [[1364]]) * [[1347]]: [[Katarina de Sieno]], itala [[mistikismo|mistikulino]] kaj [[stigmato|stigmatulino]], doktoro de eklezio, [[Patrona Sanktulo|kunpatronino]] de Eŭropo (m. [[1380]]) * [[1479]]: [[Bazilo la 3-a (Rusio)|Bazilo la 3-a]], granda princo de Rusio el [[dinastio Rjurik]], konstruiginto de la [[Moskva Kremlo]] (m. [[1533]]) * [[1538]]: [[Christopher Clavius]], itala jesuito, matematikisto kaj astronomo ([[Eŭklido]] de la 16-a jarcento) (m. [[1612]]) * [[1559]]: [[Wolf Dietrich von Raitenau]], aŭstra [[Princĉefepiskoplando Salcburgo|princĉefepiskop de Salcburgo]] (m. [[1617]]) * [[1611]]: [[Evliya Çelebi]], turka mondvojaĝisto esploranta [[Azio]]n kaj verkisto (m. [[1683]]) * [[1695]]: [[Karl Franz Buddeus]], germana juristo kaj politikisto (m. [[1753]]) * [[1699]]: [[Johann Adolf Hasse]], germana komponisto de [[rokoko]] (m. [[1783]]) * [[1704]]: [[Ferenc Faludi]], hungara verkisto, poeto, pedagogo kaj tradukisto (m. [[1779]]) * [[1711]]: [[Hans Adam von Studnitz]], prusa nobelo, germana teatra intendanto (m. [[1788]]) * [[1741]]: [[Jean-Antoine Houdon]], franca skulptisto de [[klasikismo]] (m. [[1828]]) * [[1767]]: [[Joaĥimo Murat]], marŝalo de Francio partopreninta la [[franca invado al Rusio|francan invadon al Rusio]], ekzekutita (m. [[1815]]) * [[1774]]: [[Francois-Marie Daudin]], franca zoologo kontribuinta al [[herpetologio]] (m. [[1804]]) * [[1782]]: [[Caroline Bonaparte]], fratino de [[Napoleono Bonaparte]] (m. [[1839]]) * [[1804]]: [[Elek Gegő]], hungara franciskano, etnografo, historiisto (m. [[1844]]) * [[1808]]: [[José de Espronceda]], hispana poeto kaj [[dramo (verko)|dramisto]] apartenanta al la [[Hispana literaturo de la Romantismo]] (m. [[1842]]) * [[1819]]: [[Venceslaus Ulricus Hammershaimb]], [[feroa]] [[filologo]] (m. [[1909]]) * [[1821]]: [[Klára Leövey]], hungara pedagogino kaj verkistino (m. [[1897]]) * [[1822]]: [[Albrecht Ritschl]], germana teologo, akademiano (m. [[1889]]) * [[1825]]: [[Max Waldau]], germana verkisto (m. [[1855]]) * [[1833]]: [[August Wilmanns]], germana filologo kaj bibliotekisto (m. [[1917]]) * [[1839]]: [[Marianne Hainisch]], aŭstra pionirino pri virina egalrajteco (m. [[1936]]) * [[1860]]: [[Franciszek Fiszer]], pola erudito kaj filozofo el [[Varsovio]], konata kiel [[anekdoto|anekdotisto]] (m. [[1937]]) * [[1867]]: [[Arturo Toscanini]], itala [[dirigento]], la unua eksterlandano invitita al la [[Festivalo de Bayreuth]] (m. [[1957]]) * [[1873]]: [[Rudolf Rocker]], germana verkisto kaj anarkiisto (m. [[1958]]) * [[1874]]: [[Péter Ágoston]], hungara jursciencisto, ministro (m. [[1925]]) * [[1881]]: [[Béla Bartók]], hungara komponisto, pianisto, muziksciencisto (m. [[1945]]) * [[1883]]: [[Ilia Silvestriev]], bulgara subkolonelo, prezidanto de la [[Bulgara Esperanto-Asocio]] * [[1884]]: [[József Sándor Vitalis]], rumania hungara franciskano (m. [[1954]]) * [[1887]]: [[Nicolae Bretan]], hungara-rumana operkantisto, komponisto (m. [[1968]]) * [[1899]]: [[Stellan Engholm]], sveda instruisto kaj esperantisto, konata de originalaj romanoj, esperantigoj de verkoj de [[Selma Lagerlöf]] kaj kontribuo al ''[[Sveda Antologio]]'' (m. [[1960]]) * [[1899]]: [[Jacques Audiberti]], franca dramaturgo (m. [[1965]]) * [[1904]]: [[Ernő Hátszegi]], hungara ĵurnalisto, redaktoro, poeto (m. [[1944]]) * [[1908]]: [[David Lean]], brita kino-reĝisoro kaj [[produktoro]] (m. [[1991]]) * [[1911]]: [[Jack Ruby]], usona posedanto de [[noktoklubo]], pafmortigis [[Lee Harvey Oswald]] (m. [[1967]]) * [[1919]]: [[Nándor Hun]], hungara kuracisto pri internaj malsanoj (m. [[1982]]) * [[1921]]: [[Adrienne Jancsó]], hungara aktorino, deklamistino (m. [[2006]]) * [[1921]]: [[Simone Signoret]], franca aktorino (m. [[1985]]) * [[1926]]: [[László Papp (olimpika ĉampiono)|László Papp]], hungara boksisto, olimpika ĉampiono (m. [[2003]]) * [[1928]]: [[Jim Lovell]], usona astronaŭto (m. [[2025]]) * [[1934]]: [[László Egri (artisto)|László Egri]], rumania hungara pentristo (m. [[2006]]) * [[1934]]: [[Gloria Steinem]], usona verkistino, ĵurnalistino kaj [[feminismo|feministino]] * [[1942]]: [[Aretha Franklin]], usona kantistino de [[gospelo]], [[soulo]] kaj [[ritmenbluso]] (m. [[2018]]) * [[1945]]: [[Éva Ditrói Csiby]], hungara verkistino, ĵurnalistino * [[1947]]: [[Elton John]], angla [[pop-muziko|popmuzika]] kantisto, komponisto kaj pianisto * [[1951]]: [[Mihály Pászkán]], rumania hungara pentristo, ceramikisto * [[1952]]: [[Antanas Mockus]], kolombia matematikisto, filozofo kaj politikisto * [[1955]]: [[Éva Emese Gál]], rumania hungara grafikistino, poetino * [[1965]]: [[Sarah Jessica Parker]], usona aktorino, kinproduktoro kaj dizajnisto == Mortoj == * [[1005]]: [[Kenneth la 3-a]], reĝo de Skotlando (n. ĉirkaŭ [[967]]) * [[1053]]: [[Sankta Prokopio]], ĉeĥa [[ermito]] kaj [[abato]] (n. ĉirkaŭ [[970]]) * [[1223]]: [[Alfonso la 2-a (Portugalio)|Alfonso la 2-a]], tria reĝo de Portugalio (n. [[1185]]) * [[1345]]: [[Henriko Plantaĝeneto (3-a grafo de Lancaster)]], nepo de [[Henriko la 3-a (Anglio)]] (n. [[1281]]) * [[1458]]: [[Íñigo López de Mendoza]], hispana poeto kaj militisto (n. [[1398]]) * [[1570]]: [[Johann Walter]], germana komponisto, [[kantoro]] kaj eldonisto de [[luteranoj|luterana]] [[kantaro]] (n. [[1496]]) * [[1571]]: [[Giovanni Animuccia]], itala komponisto de [[religia muziko]] (n. ĉirkaŭ [[1514]]) * [[1624]]: [[Samuel Huber]], svisa teologo (n. [[1547]]) *[[1632]]: [[Adam Tanner]], aŭstra teologo kaj jezuito * [[1677]]: [[Václav Hollar]], ĉeĥa desegnisto, grafikisto kaj gravuristo, aktivanta en Anglio kaj Nederlando (n. [[1606]]) * [[1751]]: [[Frederiko (Svedio)|Frederiko]], reĝo de Svedio el la [[Hesia dinastio]] (n. [[1676]]) * [[1801]]: [[Novalis]], germana poeto, filozofo kaj sciencisto, reprezentanto de frua [[romantikismo]] kaj [[mistikismo]], inspirata de [[mezepoko]] (n. [[1772]]) * [[1817]]: [[Kaspar Friedrich Lossius]], germana teologo kaj pedagogo (n. [[1753]]) * [[1828]]: [[Johann Georg August Galletti]], germana instruisto kaj verkisto (n. [[1750]]) * [[1860]]: [[James Braid]], skota kuracisto, pioniro de la moderna [[hipnoto]] (n. [[1795]]) * [[1867]]: [[Friedlieb Ferdinand Runge|Friedlieb Runge]], germana [[analiza kemio|analiza kemiisto]], malkovrinto de [[kafeino]], [[purino]], blua [[anilino]], [[kinolino]], [[fenolo]], [[timolo]] kaj [[atropino]] (n. [[1795]]) * [[1880]]: [[Józef Przerwa-Tetmajer]], pola matematikisto, poeto, nacia aganto, partoprenanto de la [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]] (n. [[1804]]) *[[1885]]: [[Karl Schwarz]], germana teologo kaj parlamentano * [[1906]]: [[Aleksandro Silbernik]], pola-litova komercisto, unua [[mecenato]] de [[Esperanto]] (n. [[1831]]) * [[1909]]: [[Ruperto Chapí]], hispana komponisto de [[zarzuelo (teatro)|zarzueloj]] (n. [[1851]]) * [[1914]]: [[Frederic Mistral]], franca Nobelpremiita verkisto kreanta en la [[okcitana lingvo]] (n. [[1830]]) * [[1914]]: [[Gábor Szinte]], hungara etnografo, arthistoriisto (n. [[1855]]) * [[1917]]: [[Spiridon Samaras]], greka komponisto, konata de [[Olimpika himno]] (n. [[1861]]) * [[1918]]: [[Claude Debussy]], franca komponisto, reprezentanto de [[impresionisma muziko]] (n. [[1862]]) * [[1929]]: [[Otokar Březina]], ĉeĥa poeto, mistikulo, reprezentanto de [[simbolismo]] (n. [[1868]]) * [[1930]]: [[Samu Sebesi]], hungara aktoro, ĵurnalisto, verkisto (n. [[1859]]) * [[1931]]: [[Ida Wells]], usona virina kaj civilrajta aktivulino (n. [[1862]]) * [[1937]]: [[John Drinkwater]], angla verkisto kaj eseisto, esperantigata de [[Reto Rosetti]], rete legebla en Esperanto (n. [[1882]]) * [[1946]]: [[Ludwig Deubner]], germana klasika filologo (n. [[1877]]) * [[1947]]: [[Emil Sigerus]], [[transilvaniaj saksoj|transilvania saksa]] etnografo kaj regionhistoriisto (n. [[1854]]) * [[1958]]: [[Tom Brown]], usona ĵaz-trombonisto kaj bandegestro de frua [[novorleana ĵazo]], basinstrumentisto (n. [[1888]]) * [[1966]]: [[Kálmán Murgács]], hungara komponisto, kreinto de migranta kantogrupo (n. [[1893]]) * [[1967]]: [[Johannes Itten]], svisa artteoriisto kaj pentristo (n. [[1888]]) * [[1978]]: [[Adolf Sproeck]], germana [[esperantisto]], kunlaborinto de ''[[Germana antologio]]'', redaktoro de "[[Der Arbeiter-Esperantist]]", prezidanto de [[Esperanto-Ligo Berlin]] (n. [[1890]]) * [[1980]]: [[Milton H. Erickson]], usona psikiatro, kreinto de [[hipnota terapio]] (n. [[1900]]) * [[1988]]: [[Kazimierz Małycha]], pola ĵurnalisto, malliberulo de germanaj [[koncentrejo]]j, dum 30 jaroj aperiginta ĉ. 10 000 noticojn pri [[Esperanto]], honora membro de [[Pola Esperanto-Asocio|PEA]] (n. [[1900]]) * [[1991]]: [[Marcel Lefebvre]], franca romkatolika ĉefepiskopo, fondinto de [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]], [[ekskomuniko|ekskomunikita]] (n. [[1905]]) * [[1995]]: [[Gelu Păteanu]], rumana poeto kaj tradukisto el la [[hungara lingvo]] (n. [[1925]]) * [[1996]]: [[Étienne Hajdu]], hungara-franca skulptisto kaj grafikisto (n. [[1907]]) * [[2000]]: [[Vladimír Váňa]], ĉeĥa esperantisto kaj filatelisto el [[Plzeň]], partoprenanto de la [[Belartaj Konkursoj de UEA]], tradukinto de ''[[La travivaĵoj de la brava soldato Ŝvejk dum la mondmilito]]'' (n. [[1932]]) * [[2001]]: [[Gotou Mituo]], japana inĝeniero, mecenato de [[UEA]] kaj de [[Japana Esperanto-Instituto]], membro de la [[Societo Zamenhof]] (n. [[1921]]) * [[2002]]: [[Tibor Maros]], rumania hungara kuracisto, universitata docento (n. [[1923]]) * [[2005]]: [[Kőszegi Gizella]], hungara [[librotenisto|librotenistino]] kaj [[esperantistino]] el [[Hódmezővásárhely]] (n. nekonata) * [[2005]]: [[Ali B. Milani]], aŭstralia [[esperantisto]], [[UEA]]-fakdelegito pri la [[Bahaa Kredo]] (n. [[1913]]) * [[2007]]: [[Andranik Markarjan]], ĉefministro de Armenio, [[kibernetiko|kibernetikisto]] (n. [[1951]]) * [[2014]]: [[Eugen Biser]], germana teologo, akademiano (n. [[1918]]) * [[2016]]: [[Imre Pozsgay]], hungara politologo, parlamentano, protektanto de [[Tuteŭropa pikniko]] (n. [[1933]]) * [[2021]]: [[Bertrand Tavernier]], franca reĝisoro (n. [[1941]]) * [[2026]]: [[Alexander Kluge]], germana kinoreĝisoro (n. [[1932]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Kalendaro]]: [[Anunciacio]]; Tago de [[Sankteco]] de [[Vivo]] * [[Nacia tago]] en [[Grekio]]: tago de la ekliberigo ([[1821]]) * [[Kipro]]: Tago de greka [[sendependeco]] * Internacia Tago de [[Solidareco]] kun Enprizonigitaj kaj Pereintaj Laborantoj de [[UN]] - memore al ĵurnalisto [[malaperigo|malaperinta]] en [[Bejruto]] en 1985 * [[Belorusio]]: [[Tago de Libereco]] — neoficiale festata de [[belorusoj|belorusa]] [[opozicio (politiko)|opozicio]] ekde 1997 * Internacia Memor-Tago pri [[aboliciismo|Abolicio]] de [[Transatlantika triangula sklavkomerco|Transatlantika sklavkomerco]] - fiksita de [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] en 2006 == Tagoj de [[semajno]] == La '''25-a de marto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; {{Projektoj|wikinewscat=25-a de marto}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. [[Kategorio:25-a de marto| ]] [[Kategorio:Marto|25]] [[Kategorio:25-a tago de la monato|#03]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0325]] p69ts0i9p8fugznfakc47nu5sx6t52y 0 10243 9420480 9262375 2026-07-04T20:54:31Z Sj1mor 12103 9420480 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Matthew Flinders aged 27.jpg|eta|200px|dekstra]] '''Matthew FLINDERS''' (n. la {{dato|16|marto|1774}}, ĉe [[Donington]], [[Lincolnshire]] – m. la {{dato|19|julio|1814}} en [[Londono]]) estis [[esploristo]] kaj [[memeduko|memedukita]] [[navigisto]]. Li vojaĝis al [[Novsudkimrio]] en [[1795]] por esplori la maron nun konata kiel [[Bass Markolo]] inter [[Aŭstralio]] kaj [[Tasmanio]]. En [[1801]] li komandis duan ekspedicion por esplori la marbordon de Aŭstralio. Dum la vojaĝo li trapasis la [[Granda Bariera Rifo|Grandan Barieran Rifon]] kaj mezuris la [[Golfo Karpentario|Golfon Karpentarian]]. Liaj marmapoj estis tre precizaj kaj seneraraj. Poste en [[1803]] li komencis vojaĝi reen al [[Anglio]] sed bedaŭrinde, la ŝipo ruiniĝis sur rifo nekonata kaj li revenis al Aŭstralio en [[kutro]]. Survoje hejmen, oni malliberigis lin en [[Maŭricio]] por 7 jaroj kiel [[spiono]]. Liberigita en [[1810]] li revenis al Anglio kaj verkis libron ''Voyage to Terra Australis'' (Vojaĝo al [[Terra Australis]]) Ĝi estis eldonita en [[1814]] kaj nekredeble je la eldontago li mortis. Li havis nur 40 jarojn. == Vidu ankaŭ == * [[Kabo Grim]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.smh.com.au/articles/2004/06/08/1086460291509.html * http://www.sl.nsw.gov.au/flinders/archive.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060721235353/http://www.sl.nsw.gov.au/flinders/archive.html |date=2006-07-21 }} <!-- La Matthew FLINDERS Elektronika Arkivo --> * http://www.nmm.ac.uk/flinders {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060503220610/http://www.nmm.ac.uk/flinders/ |date=2006-05-03 }} <!-- La _Flinders_ (Paperoj, Paperas) --> * http://gutenberg.net.au/pages/flinders.html <!-- Rilatanta literaturo --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Flinders, Matthew}} [[Kategorio:Anglaj esploristoj]] aoj89tw57dv8eg2mgmqr2dbtakmym1u 0 15017 9420525 9332153 2026-07-04T22:56:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420525 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Esperanto-libro |titolo = La bona lingvo |aŭtoro = Claude Piron |eldonjaro = 1989 |aliaj eldonoj = en 1997 |eldonurbo = [[Vieno]] |eldoninto = Pro Esperanto |paĝoj = 111 |isbn = 978-2-36960-006-0 |bildo = La bona lingvo 1989.jpg <!--|grandeco = 100px--> |bildo-titolo = Kovrilo de la dua eldono (1997) }} '''''La bona lingvo'''''<ref>En la '''anglalingvo''' libro de [[Geoffrey Sutton|Sutton, Geoffrey]] estas "La Bona Lingvo". Oni ofte majuskligas titolojn tiel en la '''angla''', sed ne en Esperanto. (Vidu: ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007|Original Literature of Esperanto]]'', [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], New York, p. 435, ISBN 978 1 59569 090 6, paĝo 435)</ref> estas titolo de libro verkita de [[Claude Piron]]. Tiun ĉi 109-paĝan eseon eldonis [[Pro Esperanto]] en Vieno en [[1989]] kaj [[Internacia Esperanto-Muzeo]] samloke en [[1997]] (2-a eldono) (ISBN/ISSN 3901752117). Nova eldono aperis en [[2015]] ĉe [[Monda Asembleo Socia]]. '''La bona lingvo''' estas libro de Claude Piron, unue publikigita en 1989, kiu traktas la uzadon kaj evoluon de Esperanto el lingva kaj psikologia vidpunkto. En la libro, Piron analizas la lingvostilon de multaj esperantistoj, argumentante favore al pli natura kaj parolata formo de Esperanto, kontraste al stilo influita de naciaj lingvoj aŭ tro teoria. La verko enhavas ekzemplojn el la praktika uzo de Esperanto kaj celas montri, ke la lingvo estas sufiĉe fleksebla kaj esprimkapabla por ĉiutaga kaj literatura uzo. ''La bona lingvo'' estas konata en la esperanta komunumo kiel pledo por pli simpla kaj vivanta lingvouzo. Pro tiu ĉi verko la aŭtoro ricevis la [[OSIEK-premio|OSIEK-premion]] de la [[Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj]] en [[1998]]. {{Tekstaro de Esperanto}} == La Tezo de la libro == ''La bona lingvo'' referencas samtempe la lingvon [[Esperanto]] mem, kaj ankaŭ la subjektivan perspektivon pri tio, kiel la lingvo estu parolata, laŭ la aŭtoro. Ĝi defendas verve unu specifan manieron uzi la lingvon: ĝi estu klara, kun maksimuma ekspluato de la bazaj ecoj de la [[klasika lingvo]], la [[Fundamento de Esperanto|fundamentaj radikoj]], kaj la kombinoj de la [[Afikso|afiksoj]], por krei ĉiujn necesajn [[Nuanco|nuancojn]] de la [[Skribita lingvo|skriba]] kaj la [[Parolata lingvo|parola lingvaĵo]]. Verŝajne, ĝia sukceso montras la emon de granda fluo de la parolantoj, kiuj petas simplecon, kaj liberan uzon de kunmetitaj konataj vortoj. Piron traktas Esperanton de pluraj facetoj, konkludinte sian preferon por originalaj kunmetaĵoj anstataŭ unuradikaj eŭropaj kaj amerikaj vortoj. Tiel paroli, laŭ li, konsistigas "bonan" Esperanton. [[Dosiero:La bona lingvo.jpg|eta|200px|maldekstra|Dua eldono.]] Piron skizas la bazajn [[lingvoscienco|lingvosciencajn]] kaj sociajn aspektojn de Esperanto. Li tezas, ke Esperanto pli senĝene kaj libere, pli "penso-ŝpare" ebligas esprimadon, ĉar ĝi respegulas bazajn mensajn principojn rilate al lingva lernado, interalie kaj plej grave la ĝeneraligan utiligadon de gramatikaj formoj kaj reguloj ([[analogio]]). En la plej polemika parto de la libro la aŭtoro esprimas sian malŝaton de radikoj kiujn li nomas [[neologismo|neologismoj]]. Li kritikas francojn pro tio, kion li perceptis esti ilia emo preferi pseŭdoprecizajn, intelektajn, eĉ pedantajn vortojn. Kontraste, li almontras povon sin esprimi per baza vortprovizo kun imagopova kunmetado. Piron montras, ke estas eble esprimi eĉ la plej komplikajn sentojn pere de simpla vortprovizo. La libro ne nur helpas klarigi la diversajn kriteriojn, laŭ kiuj oni povas nomi Esperanton la "bona" lingvo, sed ĝi ankaŭ donas ian pli profundan rigardon al la maniero kiel esperantistoj povas enkonduki novajn vortojn en Esperanton. Post elĉerpiĝo de ĉiuj antaŭaj eldonoj, la [[Monda Asembleo Socia]] (MAS) reeldonis ĝin en 2015, kun antaŭparolo de [[Renato Corsetti]]: Claude Piron: La bona lingvo, kun antaŭparolo de Renato Corsetti, Monda Asembleo Socia (MAS), kunla­bore kun la grupo [[La bona lingvo]] ĉe la-bona-lingvo.onrender.com 2015, 104 p., ISBN 978-2-36960-006-0. == Vendado == ''La bona lingvo'' tre bone vendiĝis. De la unua eldono (1989) vendiĝis ĉiuj 2 000 ekzempleroj, kaj de la dua eldono (1997) vendiĝis 600 ekzempleroj ĝis 2007. Krom vortaroj kaj lerniloj, malmultaj libroj en Esperanto vendiĝis tiakvante. == Rebato == La plej elstaran rebaton al la libro de Piron donis [[Jorge Camacho]], en sia artikolo “[[La Mava Lingvo|La mava lingvo]]”, aperinta en la kolektiva libro ''Lingva arto''. Jam en la titolo Camacho montras la lingvouzon kiun li sentas sin devigata defendi kontraŭ la tezo de Piron. Laŭ li, Esperanto-parolantoj uzu ĉiujn vortojn kiujn Esperanto donis al ili, kaj specife tiujn, kies jam delonga apero igas sensence, ke oni nomu ilin [[Neologismo|neologismoj]]. Liaopinie, oni ankaŭ ne timu krei novajn [[Termino (terminologio)|terminojn]], kiam oni konsideras, ke la nun ekzistantaj ne plenumas la postulojn de esprimriĉeco, kiun la lingvo bezonas. == Recenzoj == ''"LA BONA LINGVO'', Vieno, Aŭstrio, 2a eldono, 1997, 116p, (1-a eldono,1989) "Pli ĝenerale, tamen, la pensema esperantisto devas ĝis alta grado konsenti kun Piron, kies pledo por la tradicia, aglutina Esperanto alvokas la aktualan emon al demokratio... Tio memorigas min pri iu kritikanto de Esperanto, kiu plendis, ke la aglutinaj vortoj de la lingvo fakte ne estas nuraj vortoj, sed plenaj difinoj. Se jes, tiel estu! Tio povas esti granda helpo por la kompreno flanke de ordinaraj homoj. Mi neniam komprenis, ĝuste kio estas "miokardia infarkto" -- supozeble ''myocardiac infarction'' en la angla -- ĝis, en sia iama artikolo pri "La Okcidenta Dialekto de Esperanto", kiu aperis en ''esperanto'' en 1977, Piron tradukis ĝin en "la bonan lingvon" kiel "kormuskola tuboŝtopo". Nun mi jam ne devas lerni la grekan kaj latinan lingvojn por kompreni tiun terminon en Esperanto. "<ref>Don Harlow, Vieno/Budapeŝto: "Pro Esperanto"/Hungara Esperanto-Asocio, 1989, https://literaturo.org/HARLOW-Don/Esperanto/Literaturo/Recenzoj/la_bona_lingvo.html?utm_source=chatgpt.com</ref> "Mi ŝatis ĝin je unua legado. Kiel komencanto, mi speciale ŝatas la uzon de malgranda vorprovizo. Piron faris tion ĉar li kredis, ke tiel estis la bona lingvo—kaj (mi supozas) por ke la libro staras kiel elprovo-per-ekzemplo: libro tiel verkita forte esprimis—kaj per vortoj kaj per ekzisto—ke la bona lingvo funkciis tiel, kiel Piron diris."<ref>Philip Brewer, "Recenzo malfruega: La Bona Lingvo de Claude Piron", ''Bradipo rigardas esperantujon,'' 2013-12-10,https://esperanto.philipbrewer.net/2013/12/recenzo-malfruega-la-bona-lingvo-de-claude-piron/.</ref> "La libro estas nek scienca nek beletra verko: ĝi povus esti, en larĝa senco, rigardata kiel resuma esprimo de la lingva koncepto de la aŭtoro –verva eseo kun instrua celo kiu, de tempo al tempo, alprenas ecojn de pamfleto kaj tonon de profeta vizio… Se la ideoj ne estas novaj, almenaŭ por la atentaj literaturemuloj, nova estas la tono de Claude PIRON, kaj la tuta strukturo de lia polemikado."<ref>''LF120, [[Perla MARTINELLI]],'' http://osiek.org/lagazeto/LG-77/osiek-premio-1998.html</ref> == Prilingva grupo == [[Dosiero:2015 La Bona Lingvo.jpg|eta|Eldono de 2015.]] La verko de Piron iĝis programo de samnoma neformala grupo, iniciatita de [[Anna Löwenstein]] kaj [[Renato Corsetti]], kelkfoje kromnomata ''bonlingvismo'' aŭ ''bonalingvismo''. Ĝi provas apliki [[Fundamento de Esperanto#misinterpretoj|principojn]] kiuj favoras al [[lingva purismo]]. Bonlingvistoj pledas per prelegoj, artikoloj, kaj rimarkoj en [[blogo|blogoj]]. Anna Löwenstein verkis valorajn romanojn, kie esprimopovo ne suferas pro manko de pedantaj vortoj. La grupo laboras en retejoj kaj pliriĉigas ŝian vortoliston "Simplaj samsignifaj vortoj", kiu proponas aŭ rekomendas alternativojn por malfacilaj vortoj. == Bibliografio == * [[Renato Corsetti]] (sub la respondeco de) ; Laborgrupo La Bona Lingvo) : Fa­ciliga vortaro por Fundamenta Esperanto, 2-a eld., [[Monda Asembleo Socia|MAS]], 2015, 112 p., ISBN 978-2-36960-025-1 * [[Rikardo Ŝulco|Ŝulco, Rikardo]]. ''Pirono Klaŭdjo kaj la Malbona Lingvo''. [[Paderborno]]: Esperanto-Centro 1990, 27 p. (kritika eseo el vidpunkto de la [[Analiza Skolo]]). * [[Baldur Ragnarsson|Ragnarsson, Baldur]]. recenzo en: ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'' ([[UEA]]), 1990/2 (1010), p. 32 * [[Jacques-Franky Farjon de Lagatinerie|Farjon de Lagatinerie, J.-F.]], recenzo en: Esperanto aktuell ([[GEA]]), 1990/2, p. 17-22. * [[Jacques-Franky Farjon de Lagatinerie|Farjon de Lagatinerie, J.-F.]], recenzo en: ''Esperanto'', 1990/2 (1010), p. 34 * Maron, Meva. recenzo en [[La Gazeto]] n-ro 28 (30-a de aprilo 1990), p. 11-12 * [[Albert Goodheir|Goodheir, Albert]]. Recenzo en Esperanto en Skotlando 1990, n-ro 151, p. 25-27 {{Projektoj|s=La bona lingvo}} == Vidu ankaŭ == * ''[[La Mava Lingvo]]'', eseo, parte respondo al ''La bona lingvo'', fare de [[Jorge Camacho]] * ''[[La Normala Lingvo]]'', eseo pri sama temo, fare de [[Toño del Barrio]] {{Portalo|Literaturo|Lingvo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://verkoj.com/lauteme/klasika/claude-piron/la-bona-lingvo/ ''La bona lingvo''] : unua eldono en PDF * [https://legacy.esperanto.org.uk/eldonoj/piron/skanoj/La_bona_lingvo_1997.pdf ''La bona lingvo''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201124012728/https://legacy.esperanto.org.uk/eldonoj/piron/skanoj/La_bona_lingvo_1997.pdf |date=2020-11-24 }} : dua eldono en PDF. * [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Recenzoj/la_bona_lingvo.html Recenzo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100709033819/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Recenzoj/la_bona_lingvo.html |date=2010-07-09 }}, fare de Don Harlow * [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=5574 ''La bona lingvo''], en la libroservo de UEA * [http://jorgecice.blogspot.com/2001/01/la-mava-lingvo-neologismoj-kaj.html La Mava Lingvo], de Jorge Camacho * [http://www.liberafolio.org/2007/normalalingvo/ ''La Normala Lingvo''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071016174403/http://www.liberafolio.org/2007/normalalingvo |date=2007-10-16 }}, de Toño del Barrio * [https://LaBonaLingvo.org LaBonaLingvo.org], retejo de simplaj samsignifaj vortoj. * [http://groups.google.com/group/la-bona-lingvo Retmesaĝa diskutlisto, en kiu oni praktike aplikas la ideojn de ''La bona lingvo''] * [https://www.facebook.com/groups/109321332475447/ Diskut-grupo en Facebook] * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=La+Bona+Lingvo&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20Bona%20Lingvo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14412038/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=la%20bona%20libro%20piron Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bona lingvo, La}} [[Kategorio:Fundamentaj vortoj|!]] [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1997]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2015]] [[Kategorio:Reformoj en Esperanto]] [[Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de CDELI]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] dx8azdfd9t38r6ci7lyz3wm3812061b 0 17181 9420318 9234947 2026-07-04T16:31:45Z Claudio Pistilli 25073 9420318 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dosiero =Death of the Roman Emperor Trajan.png | grandeco de dosiero = 350px |priskribo =Morto de la Imperiestro Trajano. |dato de morto =[[9-a de aŭgusto]] [[17]] |dato de naskiĝo = la [[18-an de septembro]] [[53]] }} <big>'''Marcus Ulpius Nerva Traianus Augustus'''</big> aŭ <big>'''Trajano'''</big> ([[Italiko|Italica]], [[Baetica|Hispania Baetica]], 18-a de septembro 53 - [[:en:Selinus (Cilicia)|Selinus]] ([[Kilikio]]), 8-a de aŭgusto 117) estis romia imperiestro ekde la [[27-an de januaro]] 98 ĝis sia morto. Trajano naskiĝis en ne-patricia familio en la provinco [[Baetica|Hispania Baetica]], Hispanio. La eminenteco de Trajano kreskis dum la regado de la imperiestro [[Domiciano]]. Trajano servis kiel legato en [[Hispania Tarraconensis]], Hispanio, kaj en 89 li subtenis la imperiestron kontraŭ ribelo ĉe la Rejno gvidata de [[:en:Lucius Antonius Saturninus|Lucio Antonio Saturnino]] (42-89). En septembro 96, Domicianon sukcedis [[Nerva|Marco Kocejo Nerva]], maljuna kaj seninfana senatano, kiu montriĝis nepopulara ĉe la armeo. Post mallonga kaj turbula jaro da regado, ribelo de membroj de la [[Pretora Gvardio]] devigis lin adopti la pli popularan Trajanon kiel sian heredanton kaj posteulon. Nerva mortis la 27-an de januaro 98, kaj estis sukcedita sen indicentoj de lia adoptita filo. Kiel civila administranto, Trajano estas plej konata pro la ampleksa konstruado de publikaj konstruaĵoj, kiuj transformis Romon kaj kiujn oni ankoraŭ povas admiri hodiaŭ, kiel ekzemple la [[Forumo de Trajano]], la [[:en:Trajan's Market|Bazaroj]] kaj la [[Trajana Kolono]]. Komence de sia regado, li aneksis la [[Nabateo|Nabatean Regnon]], kreante la provincon [[Arabia Petraea]]. Lia konkero de [[Dakio]] multe riĉigis la imperion - la nova provinco enhavis multajn valorajn orminejojn. Lia milito kontraŭ la [[Partia Imperio]] finiĝis per la rabo de la ĉefurbo, [[Seleŭkio-Ktesifono|Ktesifono]], kaj la aneksado de [[Armenio]] kaj [[Mezopotamio]]. Fine de 117, Trajano malsaniĝis kaj mortis pro apopleksio en la havenurbo [[:en:Selinus (Cilicia)|Selinus]], nuna [[Gazipaşa]], dum forŝipado reen al Romo. Li estis diigita de la Senato. Liaj cindroj estis enterigitaj sub la Trajana Kolono, kiun li mem mendis. Lin sukcedis lia adoptita filo, [[Hadriano]]. [[Dosiero:Church_and_Empire_in_the_East_under_Trajan_(Smith,_1915).jpg|eta|maldekstre|400px|<center>Ruĝe, kristanaj komunumoj en la Romia Imperio sub imperiestro Trajano.</center>]] [[Dosiero:Plínio, como governador imperial da Bitínia em 110 d.C..png|eta|maldekstre|400px|<center>[[Plinio la Juna]] kiel Administranto por Trajano en [[Bitinio]], Malgranda Azio.</center>]] [[Dosiero:Early Christians in the Roman Empire.png|eta|maldekstre|400px|<center>La unuaj kristanoj en la Romia Imperio.</center>]] [[Dosiero:Roman Emperor Trajan.png|eta|dekstre|400px|<center>Imperiestro Trajano dumbatale kontraŭ la [[Dakio|Dakoj]].</center>]] [[Dosiero:The Death of Emperor Trajan.png|eta|dekstre|400px|<center>La morto de la imperiestro Trajano: la 8-a de aŭgusto 117.</center>]] [[Dosiero:Antonio Joli The Arch of Trajan at Benevento.jpg|eta|maldekstre|400px|<center>[[:en:Antonio Joli|Antonio Ĵoli]] kaj la Arko de la Triumfo, ĉe [[Benevento]].</center>]] [[Dosiero:Salle des gardes de la reine-TRAJAN RENDANT LA JUSTICE.jpg|eta|dekstre|500px|<center>Salono de la Reĝina Gardistejo, Ŝtataj Loĝejoj de la Kastelo de Versajlo.</center>]] ==Biografio== ==Origino, Frua Vivo, kaj Kariero== Trajano estis la filo de [[:en:Marcus Ulpius Traianus (senator)|Marko Ulpio Trajano]] (ankaŭ konata kiel Traianus Pater), eminenta senatano kaj generalo el fama familio, la [[:en:Ulpia gens|Ulpia dinastio]]. Ili estis inter la posteuloj de grupo da kolonianoj setlitaj en [[Italiko]] en la provinco Hispania (poste [[Baetica]]) en la sudo de la [[Iberio|Iberia Duoninsulo]] fare de [[Scipiono Afrika la Maljuna|Skipio Afrikano]] en 206 a.K. Liaj prapatroj originis de [[Todi]], en [[Umbrio]]. Trajano estis nur unu el multaj konataj el la Ulpia familio, familio kiu daŭrus longe post lia morto. Li naskiĝis en la urbo Italica. Trajano estis probable pli romia urbo ol hispana kulture, ĉar lia patro estis nomumita al la Romia Senato en la jaro kiam lia filo naskiĝis. Tia posteno preskaŭ certe malhelpis longedaŭran restadon en Italica. Lia samnoma patro estis unu el la unuaj ne-italoj, kiuj atingis la Senaton sub imperiestro [[Klaŭdio]]. Antaŭ ol fariĝi imperiestro je 44 jaroj, Trajano jam ĝuis longan militistan karieron, gajnante siajn distingojn ĉefe en la plej malfacila teritorioj, kiel la limo de la [[Rejno]] kaj [[Danubo]]. Li partoprenis en la kampanjoj de Domiciano kontraŭ la Ĝermanoj. Kiam Domiciano estis murdita en 96, Trajano estis unu el liaj plej gravaj armeaj komandantoj. Tio igis lin alloga protektito por lia posteulo, Nerva. Nerva ne estis aparte populara ĉe la armeo, sed kiam li adoptis Trajanon en la somero de 97 kaj faris lin kronprinco, la rilatoj kun la legioj konsiderinde pliboniĝis. Post la morto de Nerva la 25-an de januaro 98, Trajano povis sukcedi lin pace. La viro, kiu alportis al li la novaĵon pri lia morto, estis [[Hadriano]], kaj tiel establiĝis rilato de fido, kiu daŭris ĝis la morto de Trajano. La nova imperiestro ricevis varman bonvenigon de la popolo kaj plu konkeris eĉ plue la popularan simpation liberigante plurajn kaptitojn, kiuj estis tenataj ekde la morto de Domiciano, kaj redonante grandan nombron da posedaĵoj konfiskitaj de Domiciano. La Senato eĉ donis al li la titolon kiel "optimus princeps", aŭ bonega imperiestro. ==Dakaj Militoj== Trajano estas plej konata kiel generalo. En 101, li gvidis punekspedicion kontraŭ la regno [[Dakio]], kio kaŭzis plurajn hontigajn malvenkojn al la romianoj sub [[Domiciano]]. Trajano kondukis siajn trupojn trans la Danubon kaj, post unu jaro, devigis reĝon [[Decebalo]] submetiĝi. Trajano konkeris la ĉefurbon, [[Sarmizegetusa]]. Lia reveno al Romo estis triumfa. Li ricevis la titolon "Dacicus Maximus" ("la plej granda el la Dakoj"). Decebalo serĉis venĝon kaj provis inciti la aliajn naciojn norde de la Danubo kontraŭ la romianoj. Trajano revenis al la regiono, konstruis grandan ponton sur la Danubo kaj konkeris la tutan Dakion (106). La ponto estis projekciita la fama greka arkitekto [[Apolodoro el Damasko]], kiu poste desegnis la [[Forumo de Trajano|Forumon de Trajano]]. La imperiestro Trajano aneksis la ororiĉan regionon kiel provincon, kaj [[Dakio]] fariĝis la plej grava provinco de Romo. La grandega orrezervo de la reĝo Decebalo, konsistanta el 500 mil or[[ingoto]]j, estis enkondukita en la romian ekonomion per bonfaraĵoj al la popolo, militaj donacoj, elspezitaj por la ekstravaganca lukso de la ludoj, kaj uzata kiel rimedoj por financi la grandajn aziajn militajn aventurojn de Trajano. La ĉefurbo, Sarmizegetusa, estis detruita, kaj Decebalo memmortigis sin, kaj lia kapo estis sendita al Romo. La Dakoj estis plejparte ekstermitaj - unu el la malmultaj regionoj kie la romianoj faris tion - kaj la regiono estis repopoligita per romiaj kolonianoj. Romo apenaŭ sukcesis konservi sian stabilecon, ĉar, pro la rezulta vakuo, la najbaraj [[Sarmatoj]] detruis la militdetruitan teron per grupoj. ==Ekspansio al la Oriento== Ĉirkaŭ la sama tempo, la sendependa regno Nabateo ankaŭ finiĝis. Lia testamento kondiĉis, ke post la morto de la lasta reĝo, la regiono fariĝus parto de la Romia Imperio. Tio kondukis al la kreado de la [[Arabia Petraea]], provinco ampleksanta la nunan [[Jordanio]]n kaj parton de [[Sauda Arabio]]. ==Periodo de Paco== Dum la sekvaj sep jaroj, Trajano regis kiel civitano-imperiestro kaj estis ne malpli respektata pro tio. Dum ĉi tiu tempo, li korespondis kun [[Plinio la Juna]], interalie pri kiel trakti la kristanojn. Trajano kredis, ke ili devus esti lasitaj solaj kondiĉe ke ili ne montru sian kredon tro okulfrape. Multaj konstruaĵoj estis konstruitaj dum ĉi tiu tempo, kaj en lia denaska Hispanio kaj en Italio, kiel ekzemple la forumo, kiu ankoraŭ ekzistas en Romo. ==Plej granda amplekso de la imperio== En 113, li militis lastfoje, ĉi-foje kontraŭ la partoj. La eterna militema regiono, [[Armenio]], estis la kialo. Ekde la tempo de Nerono, la romianoj kaj la partoj havis komunan influon sur Armenio, sed nun la parta reĝo [[:en:Osroes I|Osroes la 1-]] detronigis la partan princon [[:en:Axidares of Armenia|Akŝadaro]], anstataŭigante lin per lia frato, [[:en:Parthamasiris of Armenia|Partamasiris]]. Trajano tiam eniris la landon, detronigis Partamasiris, kaj aneksigis la areon al la provinco de [[Armenio]]. Li poste turnis sin kontraŭ la Parta Imperio mem, konkerante unue [[Babilono]]n, poste [[Seleŭkio]]n, kaj fine Ktesifonon en 116. Li avancis al la [[Persa Golfo|Persa Golfa Marbordo]] kaj aneksis la teritorion konkeritan de la partoj al la nova provinco de [[Mezopotamio]]. Li ne estis kontenta, ke li jam estis tro maljuna por sekvi la paŝojn de [[Aleksandro la Granda]], sed detronigis Osroes kaj anstataŭigis lin per marioneto, Partamaspates. De tiu punkto pluen, tamen, la aferoj plimalboniĝis. Estis malsukcesoj. La fortikaĵo [[Hatra]], situanta malantaŭ li ĉe la [[Tigriso]], rifuzis kapitulaci. Krome, ribeloj eksplodis ene de judaj komunumoj en [[Cirenaiko]], [[Egiptujo]], [[Sirio]] kaj [[Kipro]] (poste nomataj la [[Dua Juda-Romia Milito|Dua Juda-Romia Milito aŭ Kitos-Milito]]). Poste, ribelo ankaŭ eksplodis en Mezopotamio, kaj la sano de la imperiestro malboniĝis. Fine de 116, li loĝis en Kilikio kaj grave malsaniĝis. Li vivis ĝis la 8-a de aŭgusto 117. Sur sia mortlito, li transdonis la regadon de la imperiestro al [[Hadriano]], kiu baldaŭ redonis Mezopotamion al la Partoj, ĉar ĝi estis malfacile defendebla. Aliaj teritoriaj ekspansioj estis konservitaj provizore. Omaĝe al imperiestro Trajano, Hadriano konstruis templon por li. Ofta miskompreno estas, ke la Romia Imperio atingis sian plej grandan etendiĝon dum la regado de Trajano. Ĉi tiu ideo, jam trovebla en la verko de la franca filozofo [[Montesquieu]], estis disvastigita en la dudeka jarcento de [[Benito Mussolini|Mussolini]], inter aliaj, kiuj estis malkontentaj, ke la imperiestro sub kies regado la Imperio atingis sian plej grandan etendiĝon - Septimo [[Severo]] - ne estis "vere" romano, sed denaskulo de la semida urbo [[Leptis Magna]]. La muro celita protekti la nordajn provincojn de [[Britannia|Britanio]] estis poste rekonstruita pli norde de Hadriano. Male al la [[:en:Trajan's Wall|Trajana Muro]], ĉi tiu muro ([[Muro de Hadriano|Hadriana Muro]]) restis staranta multe pli longe. ==La heredaĵo de Trajano== Post lia tempo, Trajano estis vidata kiel ia modela imperiestro. Ĝis la bizanca epoko, ĉiu nova imperiestro estis enpostenigita per la preĝo "felicior Augusto, melior Traiano" ("estu pli feliĉa ol Aŭgusto kaj pli bona ol Trajano"). Inter mezepokaj kristanaj teologoj, Trajano estis konsiderata virta pagano, dum la 18-jarcenta historiisto [[Edward Gibbon]] popularigis la ideon pri la [[Kvin bonaj imperiestroj]], el kiuj Trajano estis la dua. En Rumanio, la nomo Trajano estas ofta. En [[Nimego]], konata kiel [[:de:Ulpia Noviomagus Batavorum]] en la romia epoko, ekzistas Imperiestra Trajana Placo kun statuo de Trajano. == En Esperanto == Ambaŭ menciitaj leteroj pri la kristanoj, leteroj X: 96-97, aperis en Esperanto en la ''Apologio'' de [[Tertuliano]], 1982, paĝ. 107-8, en traduko de [[Gerrit Berveling]]. {{Sinsekvo|titolo=[[Listo de romiaj imperiestroj|Romiaj imperiestroj]]|antaŭ=[[Nerva]] ([[96]] - [[98]])|post=[[Hadriano]] ([[117]] - [[138]])}} == Vidu ankaŭ == * [[Casperius Aelianus]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Romiaj imperiestroj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 53]] [[Kategorio:Mortintoj en 117]] [[Kategorio:Romiaj imperiestroj]] gcdhq1cc9d0fadzshki4bigd3jeaq2f 0 17453 9420332 8420307 2026-07-04T16:38:25Z Sj1mor 12103 9420332 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''MEDGYESSY Péter''' (pron. Medjeŝi Pe’ter) (nask. la [[19-an de oktobro]], [[1942]]) estis la Ĉefministro de Hungario de la [[27-a de majo]] [[2002]] ĝis la [[26-a de septembro]] [[2004]]. == Biografio == [[Dosiero:Peter Medgyessy.jpg|eta|200ra|dekstra|MEDGYESSY Péter]] Li naskiĝis en [[Budapeŝto]], studis tie teorian ekonomion ĉe la Ekonomia Universitato Karl Marks (hodiaŭ Budapeŝta Ekonomia Universitato). Li diplomiĝis en [[1966]], poste restis tie por doktoriĝi. Li flue parolas la francan kaj la rumanan lingvojn, kaj bone regas la anglan kaj la rusan. Inter [[1966]] kaj [[1982]] li posteniĝis en la Financa Ministerio en diversaj pozicioj. En la jaro 1982, elektiĝis financa vicministro kaj en [[1987]] li iĝis financa ministro. Inter [[1988]] kaj [[1990]], Medgyessy estis vic-ĉefministro de la ekonomiaj aferoj, kaj inter [[1990]] kaj [[1996]] li estis prezidanto ĉe diversaj [[banko]]j. En la jaro 1996 li iĝis denove financa ministro en la maldekstra registaro de [[Gyula Horn]]. Inter [[1998]] kaj [[2001]] li estis prezidanto de la direktoraro de la ''Inter-Europa Bank'' kaj la vicprezidanto de la ''Atlasz Asekura Kompanio''. Kvankam li ne estis membro de la [[Hungara Socialista Partio]] (hungara mallongigo MSZP), la partio proponis ĝin kiel ĉefministro. La MSZP venkis en la parlamenta balotado de [[2002]] kaj la 27-an de majo, 2002, la hungara [[Parlamento]] elektis Medgyessy Ĉefministro. Li deklaris sian abdikon la 19-an de aŭgusto 2004, por la difektiĝo de la konfido al li de la flanko de la koalicia partio SZDSZ. La abdiko realiĝis la 25-an de aŭgusto 2004, sed li restos aferdirekta ĉefministro dum pli 30 tagoj, dum kiu tempo lia posteulo, [[Ferenc Gyurcsány]] regas. == Ceteraj informoj == Li ricevis la mezkrucon de la meritordeno de la hungara respubliko en [[1998]] kaj la plej grandan ŝtatan francan honorinsignon, la kavaliran gradon de la [[Honorlegio]] en [[2000]]. {{Sukceda_tabeleto| antaŭ=[[Viktor Orbán]] | jaroj1=| titolo= [[Ĉefministro]] de [[Hungario]] | jaroj2=| post=[[Ferenc Gyurcsány]] <small>(pron. Djurĉa'nj Ferenc)</small>| jaroj3= }} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de hungaraj ĉefministroj]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Medgyessy, Peter}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Hungario]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj negocistoj]] oezoy32uf5f6f6pf14wazsc2j5hioww 0 18404 9420635 9390237 2026-07-05T07:35:54Z Venca24 19855 /* Eksteraj ligiloj */ 9420635 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Ho, mia kor'''' estas fama poemeto de [[Ludwik Lejzer Zamenhof]], verkita nelonge antaŭ eliro de la ''[[Unua Libro]]'' en [[1887]]. La plena teksto de la oklinia poemeto troviĝas interalie en la reta universala biblioteko [http://eo.wikisource.org/wiki/Ho,_mia_kor%27 vikifontaro], kaj sekve. == Plena teksto == Jen la teksto de la poemo: :'''Ho, mia kor'''' :Ho, mia kor’, ne batu maltrankvile, :El mia brusto nun ne saltu for! :Jam teni min ne povas mi facile, :Ho, mia kor’! :Ho, mia kor’! Post longa laborado :Ĉu mi ne venkos en decida hor’? :Sufiĉe! trankviliĝu de l’ batado, :Ho, mia kor’! == Priskribo == La poemo estas en [[kvinjambo]], kun kroma senakcenta silabo ĉe versfino (ina rimo) por la paranumeraj versoj. La lastaj (4-a, 8-a) versoj de ĉiuj [[strofo]]j estas [[katalekta verso|katalekta]]j, kun nur du [[jambo]]j. La rimskemo estas ABAB&nbsp;CBCB. La [[refreno]] “Ho, mia kor’” ripetiĝas tra la poemo, simile al [[rondaŭo]]. La poemo uzas la temon de bateganta koro por ilustri la maltrankvilon de la poeto pri la sukceso de lia lingvoprojekto [[Esperanto]] (la poemo estis eldonita ene de la ''[[Unua Libro]]'', per kiu Zamenhof publikigis sian lingvon). [[Edmond Privat]] komentis jene pri la poemeto: {{citaĵo|''En tiaj tagoj Zamenhof verkis versaĵon tre mallongan. Ĝi sonas iom kiel spirado malfacila de homo suprenkurinta kvin etaĝojn de ŝtuparo kaj staranta antaŭ pordo halte.''|[[Edmond Privat]]|[[Vivo de Zamenhof]]}} == Historio == La poemo estis verkita nelonge antaŭ eliro de la ''[[Unua Libro]]'' en [[1887]]; tial, ĝi estas la unua originala beletraĵo eldonita en Esperanto. La aliaj tekstoj en la ''[[Unua Libro]]'' estis aŭ tradukoj aŭ pedagogiaĵoj; la poemo “[[Mia penso]]” eble estis verkita pli frue (en [[Pra-Esperanto]]), sed estis eldonita nur poste. [[Marjorie Boulton]] tradukis la poemon en la anglan lingvon (“{{lang|en|O heart, my heart, O do not throb so wildly,}}”) en sia biografio de Zamenhof.<ref>{{citaĵo el libro | titolo = Zamenhof, Creator of Esperanto | persona nomo = Marjorie | familia nomo = Boulton | loko=Londono | eldoninto= Routledge and Kegan Paul | jaro= 1960 | lingvo = en}}</ref>{{rp|38}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gxirafo.blogspot.com/2012/12/du-poemoj-de-l-l-zamenhof-tradukitaj-de.html | titolo = Du poemoj de L. L. Zamenhof tradukitaj de Marjorie Boulton | verko = Ĝirafo | persona nomo = Ralph |familia nomo= Dumain |dato=2012-12 | lingvo = eo}}</ref> == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.youtube.com/watch?v=wlsMbKL3LDc Filmeta prezento de klasika kanta interpreto de la sama teksto, fare de la gitaristo ''Argemiro Spindola'' kaj la kantistino ''Neide Barros Rêgo'' el Brazilo, en la retejo] [[YouTube]] * [https://www.gazetaeao.ru/80336-2/ ''Zamenhofs ferzn''], "La versoj de [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]]". Tradukoj de la poemoj de Zamenhofo el la jida kaj esperanto en la rusan kaj jidan lingvojn, de [[Joel Matvejev]]. Aperis 2020-07-15 en [[Birobiĝana Stelo]]. Interalie kun traduko de [[Ho, mia kor']] al la jida (''O du, herc majn'') kaj rusa. {{Projektoj|s=Ho mia kor'}} {{EdE|H}} {{Unua}} [[Kategorio:Poemoj de L. L. Zamenhof]] [[Kategorio:Esperantlingvaj versaĵoj]] gy1zd029zfd8q62zit9brsxfw7k1bvd 0 19301 9420706 9397198 2026-07-05T09:38:58Z Sj1mor 12103 9420706 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto as [[Davido]], je ĉ. 1508;<br> oleo sur tolo}} [[Dosiero:Giorgione, The tempest.jpg|eta|maldekstre|"La tempesto", pentraĵo de Giorgione.]] '''{{lang|it|Giorgione}}''' [ĝiorĝiONe] (ĉ. [[1477]]–[[1510]]), kromnomo, per kiu famiĝis la [[Italio|itala]] [[pentristo]] ''{{lang|it|Giorgio Barbarelli da Castelfranco}}''. La itala nomo ''{{lang|it|Giorgione}}'' signifas laŭvorte "Georg-ego". [[Dosiero:Giorgione - Sleeping Venus - Google Art Project 2.jpg|maldekstra|eta|''Dormanta Venuso'' (ĉ. 1510)<br />Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden.]] == Plej famaj pentraĵoj == Laŭ la plej tradiciaj titoloj donitaj al ili, sed ili ĉiuj estas konjektaj kaj foje dubindaj. * La tri aĝoj de viroj (en [[Florenco|Firenze]], Galleria di [[Palazzo Pitti]], n° 110) * Judith (en [[Sankt-Peterburgo]], [[Muzeo Ermitejo]], n° 37) * La tempesto (en [[Venecio]], Gallerie dell'Accademia n° 881) * Paŝtisto kun fluto (en [[Hampton Court]] n° 101) * La tri filozofoj (en [[Vieno]], Kunsthistorisches Museum) * Venuso dormanta (en [[Dresdeno]], [[Gemäldegalerie Alte Meister]]) * Pasia kantisto (en [[Romo]], Galleria Borghese n° 142) == Plej famaj disĉiploj == * [[Tiziano]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Giorgione}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Giorgione}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Renesancaj pentristoj]] 4t00yugxpfmqmempc6pebnyw1pivan1 0 22227 9420749 9286645 2026-07-05T11:09:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420749 wikitext text/x-wiki {{PorA|mezuruno lano|Lano (mezurunuo)}} [[Dosiero:Wool.www.usda.gov.jpg|eta|Mallong- kaj longhara lano en familia esplorcentro en Boonesville, [[Arkansaso]] ]] [[Dosiero:Wool shorn from aust merino sheep.jpg|eta|180px|Tondlano de [[Aŭstralio|aŭstralia]] [[merinoŝafo]]<!-- id:Wol di tempat pengguntingan bulu domba id→eo:Lano _di_ _tempat_ _pengguntingan_ _bulu_ _domba_ en:Wool in a shearing shed en→eo:Lano (in, en) (a, _) tondante (stalo, verŝi) pl:Strzyża z [[Owca domowa|owcy]] rasy [[merynosy|merynos]] pl→eo:_Strzyża_ z [[Ŝafo|_owcy_]] _rasy_ [[_merynosy_|_merynos_]] -->]] '''Lano''' estas la molaj haroj de la [[felo]] de kelkaj [[mamuloj]] (kontraŭe al la [[kovra haro]]), precipe tiuj de [[ŝafo]]j (tondita lano). Kiel [[silko]] kaj [[kazeino]] ĝi estas proteinofibro, sed lano kaj aliaj bestaj haroj distingas sin per alta [[sulfuro|sulfurenhavo]] (3-4 %), kiu originas en la alta enhavo de la duobla [[aminoacido|aminacido]] [[cisteino]]. Lano estas [[rekreskanta krudmaterialo]]. Ĝi estas natura fibro kiu devenas el la hartondado de ŝafoj, sed ankaŭ de aliaj herbomanĝantoj, kiel [[kapro]], [[kamelo]], [[kuniklo]], [[gruntbovo]], [[lamo]], [[alpako]], [[vikuno]], ktp. Temas pri fibro el proteino ([[keratino]]), fajna, milda, malpeza, izola, kontraŭhumidiga, elasta kaj frizita. La fibroj povas plilongiĝi ĝis 50 %: tio okazas ĉar la fibroj komponiĝas el pintaj skvamoj ligitaj baze kaj sub premo.<ref name="ReferenceA">"La fábrica de lana", p.15-17. Natura, Madrido, nº 298.</ref> == Terminoj == '''Tondolano''' aŭ '''tondita lano''' estas lano de vivanta besto kontraste kun recikligita, reuzita materialo farita el malnovaj teksaĵoj aŭ trikaĵoj ([[ŝirlano]]) aŭ el feloj de mortigitaj bestoj. == Kvalito == Lano havas naturan temperaturregulan kvaliton. Lana fibro povas enteni [[akvovaporo]]<nowiki/>n, sed la surfaco forpelas akvon. Ĝi povas sorbi akvon ĝis 33 % de sia seka pezo, sen sentigi malsekecon, ĝi forkondukas malsekecon pli rapide ol la ofte uzata kotono. Ĉar lanaĵoj (konsiderante la tutan volumenon) konsistas el ĝis 85 % da aero, ili bonege izolas. Lano malfacile malpuriĝas kaj apenaŭ ĉifiĝas, ĉar la fibro estas tre elasta. Lano konservas la kolorojn kaj malfacile ekbrulas. Ĝi fakte ne brulas, sed nur karbiĝas. Kontraŭe al homfaritaj fibroj ĝi alprenas malmulte da ŝvitodoro. Lano havas emon formi lannodetojn, kiun specifaj proceduroj povas malpliigi. Sen prilaborado kruda lano povas malagrable grati la haŭton, tio tamen ne okazas pri altkvalita [[merinolano]]. [[Dosiero:Sheep - melbourne show 2005.jpg|eta|dekstra|180px|Lanŝafoj en [[Melburno]]<!-- en:Wool sheep, [[Royal Melbourne Show]] en→eo:Lano ŝafo, [[Reĝa Melburno Montri]] -->]] == Rikoltado == Por rikolti la lanon, la bestoj estas ĝenerale tondataj ([[tondolano]], kutime po unufoje jare printempe) aŭ elkombitaj: [[kaŝmirkapro]]j ([[kaŝmirlano]]), [[angorakuniklo]] ([[angoralano]]). Ĉe kelkaj ŝafrasoj la lano estas deŝirita (tio estas por la besto ne doloriga, ĉar oni forprenas nur la jam preskaŭ malfiksitajn harojn). La lano de [[angorakapro]]j nomiĝas [[mohero]]. La tondadon oni iam faris per specialaj larĝaj tondiloj, sed nuntempe per elektraj tondomaŝinoj. El unu ŝafo oni akiras el 4 al 5 k.<ref name="ReferenceA"/> En Ĉinio estas plej alta nombro da ŝafoj nome mil milionoj; tamen plej alta produktado de lano estas en landoj de [[Suda Hemisfero]] nome [[Aŭstralio]], [[Novzelando]], [[Argentino]], [[Urugvajo]] kaj [[Sudafriko]].<ref>Samloke</ref> == Lantipoj == Ju pli maldikaj estas la fibroj, des pli valoras la lano. [[Merinolano]] estas tre mola, maldika, krispita. Ĝi devenas de la [[merinoŝafo]]. Tiu tipo estas la 40 % de la tutmondaj ŝafoj, 43 % el miksitaj kaj 17 el specialaj: alpako ktp.<ref name="ReferenceA"/> La diko de la fibroj estas inter 16 kaj 23,5 mikrometroj. La mondorekordo estis en 2005 je 11.8 mikrometroj (homa haro dikas 30 mikrometrojn) pri merinolano el [[Novzelando]]; ĝin atingis la itala teksaĵentrepreno ''[[Loro Piana]]''. == Prilaborado == La lano estu antaŭpreparata, t.e. oni lavas, kombas, farbas aŭ blankigas ĝin kaj [[ŝpino|ŝpinas]] ĝin en longajn [[fadeno]]jn. Oni teksas tiujn fadenojn en [[teksaĵo]]jn, sed ili uzeblas ankaŭ por [[trikado]] (trikoto) kaj [[trikaĵo]] aŭ ĉe produktado de [[tapiŝo]]j permane aŭ per maŝinoj. La purigita kaj kombita lano povas esti ankaŭ prilaborata por estigi [[felto]]n. Oni prilaboras lanon por ke ĝi havu kvalitojn, kiujn la naturprodukto ne havas. Tiaj prilaboradoj donas al ĝi reziston kontraŭ [[tineo]]j, [[lavmaŝino|maŝinlavado]], feltiĝo, ktp. {{Ĉefartikolo|Lankardisto}} Lankardado estas mortanta metio. Lankardisto estis laboristo en lanproduktantaj brutobredaj regionoj. kiu lavis lanugaĵojn per akvo por forigi malpuraĵon kaj grason, poste malimplikis aŭ kardis ilin por lasi ilin pretaj por ŝpinado kaj tekstila uzo. == Uzo == Oni ĉefe ŝpinas lanon al [[fadeno]]j. Sed oni uzas ĝin ankaŭ por [[matraco]]j aŭ kiel naturan malvarmizolilon. Ŝaflano taŭgas por tio, ĉar ĝi ne estas brulema kaj kaze de [[fajro|fajrego]] nur karboniĝas kaj ŝrumpiĝas (oni tuj ekkonas la tipan brulodoron). Tial oni uzas ĝin hodiaŭ por teknikaj teksaĵoj (fajroprotekto, laborvestaĵoj). Ankaŭ tapiŝoj kaj seĝteksaĵoj en publikaj veturiloj kiel aviadiloj, trajnoj aŭ busoj estas el lano. == Specifaj fadenoj == Jam la prauloj de la [[inkaoj]] faris maldikajn fadenojn el la lano de la [[Sudameriko|sudamerikaj]] [[alpako]]j kaj la sovaĝaj [[vikuno]]j. Ankoraŭ hodiaŭ alpaka lano konsistigas altkvalitajn fadenojn. Ĝi estas kvinoble pli varmtena ol ŝaflano. Per mikroskope malgrandaj aerpoŝetoj ĝi varmtenas pli ol preskaŭ ĉiu alia besta fibro. Alpaka lano ne enhavas [[lanolino]]n kaj tial taŭgas por lanalergiuloj. Alia tre malpeza kaj ekstreme bone izolanta lano estas merino-didelfo-lano, kiu estas produktata kaj uzata ĉefe en Novzelando. Estas interese, ke la produktado de tiu lano helpas malaltigi la nombron da nedezirataj multnombraj didelfoj, kiuj endanĝerigas la hejmajn vegetaĵojn kaj bestojn. La triklano, kiun oni vendas por la kreemaj trikantoj, estas hodiaŭ jam miksaĵo de natura lano kaj plastaj fibroj. == [[Flankprodukto]]j == La lano, precipe la ŝaflano enhavas la valoran [[lanograso]]n [[lanolino]]. Kutime tiu substanco estas eligata el la lano dum la antaŭpreparoj, kaj poste realdonata al la purigita lano. Oni ankaŭ uzas ĝin por aliaj celoj en la kosmetik- kaj teksaĵindustrio. == Vidu ankaŭ == * [[Lanugo]] * [[Trikado]] * [[Vato (kotona)]] == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]]j pri lano en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]:<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref> * {{citaĵo|''Estas ŝafoj, estos lano.''}} * {{citaĵo|''Ŝafo donas sian lanon, por ke mastro havu panon.''}} == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.wool.com.au/attachments/Education/AWI_WoolFacts.pdf <!-- id:''Wool Facts'' September 2005 edition: Australia's Wool Industry id→eo:''_Wool_ _Facts_'' Septembro 2005 _edition_: Aŭstralio'_s_ _Wool_ _Industry_ en:source en:''Wool Facts'' September 2005 edition: Australia's Wool Industry en→eo:''Lano Faktoj'' Septembro de 2005 redakcio: Aŭstralio's Lano Industrio --> * http://www.sheepusa.org <!-- id:American Sheep Industry Association en:American Sheep Industry Association en→eo:(Amerika, Usonano, Amerikano) Ŝafo Industrio Asocio --> * http://www.ncwga.org <!-- id:Natural Colored Wool Growers Association en:Natural Colored Wool Growers Association en→eo:(Naiva, Kruda) (Kolorita, Kolorigita, Kolora) Lano _Growers_ Asocio --> * http://www.woolfestival.com <!-- en:Wool Festival en→eo:Lano _Festival_ --> * [http://idea-di-lana.new.fr/ IDEA DI LANA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061127022642/http://idea-di-lana.new.fr/ |date=2006-11-27 }} ''Créateur de mode vintage. Vêtements et accessoires en tricot et crochet (laine, mohair, acrylique, etc) pour femmes, enfants et layettes...'' (Moddesegnisto de malnovaj modoj. Trikitaj kaj kroĉitaj vestaĵoj kaj akcesoraĵoj (lano, mohajro, akrilo, ktp.) por virinoj, infanoj kaj beboj..) {{france}} {{projektoj|q=Lano|ReVo=lan}} [[Kategorio:Lano| ]] [[Kategorio:Besta anatomio]] 04h40g6p1bgix1j2jbuq7w6zcseqwzh 0 25375 9420193 9045982 2026-07-04T12:08:02Z Kani 670 /* Referencoj */ 9420193 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Upupo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = ABUBILLA (Upupa epops).jpg | dosiero larĝo=300px |priskribo de dosiero = Upupo |dosiero2= Upupa epops.ogg |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Upupedoj]] ''Upupidae'' |genro = ''[[Upupa]]'' |specio = ''''' U. epops''''' |statuso = LC |dunomo = ''Upupa epops'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |specioj de subdivizio = Subspecioj |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Oranĝe – reprodukta areo, blue – vintrejoj, verde - loĝanta (la tutan jaron) }} La '''Upupo''' (''Upupa epops'') apartenas al la sama ordo [[koracioformaj birdoj]] de multkoloraj brilaj birdoj kiel [[abelmanĝulo]]j, [[alciono]]j kaj [[koracio]]j spite ke ĝi ne montras tiom brilajn kolorojn. Estas la ununura specio de siaj genro kaj familio. En la taksonomio de Sibley aperas tiu ĉi specio kiel ununura specio eĉ de ordo nome ''Upupoformaj'' diferenca de Koracioformaj. == Aspekto == La tuta birdo estas roz-brunkolora, sed ĝi havas en la flugiloj kaj vosto klare diferencigitajn larĝajn nigrajn kaj blankajn striojn. Krome la krestaj plumoj finiĝas en nigraj pintoj. Danke al tiuj nigraj kaj blankaj partoj ĝi estas tute nekonfuzebla kaj dumfluge kaj surgrunde. La beko estas longa, mallarĝa kaj iom kurba por eniri insektajn truojn. Ĝia longo estas pli-malpli kiel la parencaj [[koracio]] aŭ [[abelmanĝulo]], tio estas iom malpli ol 30 cm, precize de 25 al 29 cm kun enverguro de 44 al 48 cm. == Disvastiĝo == La upupo estas disvastiĝita tra la tuta [[Eŭropo]], [[Azio]] kaj [[Afriko]]. Ĝi apenaŭ estas videbla de [[Britio]] al [[Skandinavio]] aŭ en [[Aŭstrio]], [[Siberio]], la aziaj insuloj, [[Madagaskaro]], [[Saharo]] aŭ Konga ĝangalo. Ĝi migras suden por vintri en la tropika Afriko, tamen vintras ankaŭ en [[Hispanio]], suda [[Portugalio]] kaj [[Sicilio]] en Eŭropo kaj en [[Barato]] kaj [[Sudorienta Azio]] en Azio. == Vivmaniero == [[Dosiero:Huppe fasciée MHNT ZOO 2010 11 161 Ouzouer-sur-Trézée.jpg|eta|''Upupa epops'']] La vivmedio de la upupo estas terkulturita kamparo, malfermaj arbaroj, arbededoj, herbejoj ktp. Por vintro ĝi serĉas pli malfermajn zonojn. Por nestoj ĝi uzas truojn en malnovaj arboj, rokaj muregoj ktp. == Moroj == [[Dosiero:Upupo.jpg|eta|maldekstre|250ra|Upupo, 24an de Septembro 2016 serĉante manĝajerojn en parko de [[Don Benito]], foto de Eva Hoeg.]] Ili flugas laŭonde iome suprenirante per malfortaj flugilfrapoj, iome malsuprenirante kaj denove suprenirante. Ili marŝas piedirante per unu piedo post la alia sensalte. Tiel ili estas ofte surgrunde, serĉante manĝaĵon ([[insekto]]j, [[vermo]]j, [[lumbriko]]j, [[larvo]]j ktp.); tiu ĉi specio estas la natura predanto de la [[Pina procesio-papilio]]. Dum tiu atendado la voĉo de la upupo konsistas el tri rapidaj silaboj hu-hu-hú post kio ĝi silentas ĝis nova hu-hu-hú. Tiu voĉo pli-malpli estas la deveno de la nomo kaj en Esperanto kaj en aliaj lingvoj. Se oni surprizas ĝin dum tiu trankvileco, la upupo nervoziĝas kaj timigita starigas sian kreston. Tiel ĝia aspekto tute ŝanĝiĝas kaj ŝajnas multe pli impona, granda kaj danĝera kvazaŭ la kresto estus armilo. Alia defendosistemo konsistas el lanĉo de fekaĵo el la nesto. Tiel ĝi akiris famon je malpuraj kaj vere malpuraj estas la nestoj kiel tiuj de aliaj birdoj de la sama ordo. Krome lastatempe oni malkovris ke la upupaj ovoj iom malglatas tiele ke ili povas reteni sekreciojn kiuj kolorŝanĝas ilin el helbluaj al brunecaj. Tiu [[sekrecio]] estas kontraŭmikroba kaj evitas [[infekto]]n, nome pligrandigas la sukceson de eloviĝo.<ref>El ''Journal of Animal Ecology'', citita en Eduardo de Juana, ''Noticias científicas'', "Aves y naturaleza", nº 21, 2016, paĝo 20.</ref> Ili ne oftas pogrupe, ĉiukaze pofamilie ĝis kiam la idoj ekmaturiĝas. Grandaj grupoj tute maloftas, kvankam temas pri migranta birdo. == Aliaj specioj == Krom tiu preskaŭ tutmonde ([[Malnova Mondo]]) disvastigita upupo, post la malapero de la '''Giganta upupo''' (''U. anaios'') kiuj vivis en la insulo [[Sankta Heleno]] estas alia simila specio de la sama genro nome '''Malagasa upupo''' (''U. marginata'') kio pruvas la influon kiun insuloj aŭ apartigitaj areoj havas super apartigo de specioj. == La upupo en la homa kulturo == * [[Dosiero:Upupo fotita printempe en la potevia marĉo (francio)..jpg|eta|Upupo fotita printempe en la [[Potevia Marĉo]] ([[Francio]]).]]Ĝia dieto kaj fetoro eble estis kialo por ĝia inkludo en la [[Malnova Testamento]] en la listo de malpuraj birdoj (Levitiko 11:19 kaj Readmono 14:18). * La upupo aperas en la [[greka mitologio]]. Iam viro, [[Tereo]], estis transformita en upupon. La rolulo aperas elstare en ''Birdoj'' de [[Aristofano]]. * En [[Islamo]], upupo asociiĝas kun la [[Reĝo Salomono]] (la Profeto Sulejmano por islamanoj), kiu parolas kun bestoj; upupo rakontas al li pri la [[Reĝino de Ŝeba]] kaj ŝia mirinda regno ([[Korano]] 27:20-28). * En la ĉina klazika poezio, upupo estas priskribita kiel elĉiela mesaĝisto kiu ofte alportas novaĵojn pri alveno de la printempo. La upupo estas konsiderata kiel komunikanto de novaĵoj en [[Ĉinio]]. * Aliflanke, la vorto ''dupe'', kiu en franca kaj en angla signifas “kiu facile trompotas”, aŭ “trompi”, devenas el la nomo de la upupo en franca dialekto. Ĝi aplikiĝas al la personoj malmulte inteligentaj, kia estis konsiderata tiu birdo. Simile okazas en kamparaj regionoj de [[Hispanio]] per la dialekta nomo "bobillo" anstataŭ la oficiala nomo "abubilla" por la birdospecio. * La upupo estas centra rolulo en ''[[La konferenco de birdoj]]'', unu el la ĉefaj verkoj de la literaturo de [[Sufiismo]]. {{Projektoj|ReVo=upup}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] o2ir3fg5mxgevx02d4jnj40qtjcxmdt 9420195 9420193 2026-07-04T12:09:23Z Kani 670 9420195 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Upupo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = ABUBILLA (Upupa epops).jpg | dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Upupo |dosiero2= Upupa epops.ogg |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Upupedoj]] ''Upupidae'' |genro = ''[[Upupa]]'' |specio = ''''' U. epops''''' |statuso = LC |dunomo = ''Upupa epops'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |specioj de subdivizio = Subspecioj |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Oranĝe – reprodukta areo, blue – vintrejoj, verde - loĝanta (la tutan jaron) }} La '''Upupo''' (''Upupa epops'') apartenas al la sama ordo [[koracioformaj birdoj]] de multkoloraj brilaj birdoj kiel [[abelmanĝulo]]j, [[alciono]]j kaj [[koracio]]j spite ke ĝi ne montras tiom brilajn kolorojn. Estas la ununura specio de siaj genro kaj familio. En la taksonomio de Sibley aperas tiu ĉi specio kiel ununura specio eĉ de ordo nome ''Upupoformaj'' diferenca de Koracioformaj. == Aspekto == La tuta birdo estas roz-brunkolora, sed ĝi havas en la flugiloj kaj vosto klare diferencigitajn larĝajn nigrajn kaj blankajn striojn. Krome la krestaj plumoj finiĝas en nigraj pintoj. Danke al tiuj nigraj kaj blankaj partoj ĝi estas tute nekonfuzebla kaj dumfluge kaj surgrunde. La beko estas longa, mallarĝa kaj iom kurba por eniri insektajn truojn. Ĝia longo estas pli-malpli kiel la parencaj [[koracio]] aŭ [[abelmanĝulo]], tio estas iom malpli ol 30 cm, precize de 25 al 29 cm kun enverguro de 44 al 48 cm. == Disvastiĝo == La upupo estas disvastiĝita tra la tuta [[Eŭropo]], [[Azio]] kaj [[Afriko]]. Ĝi apenaŭ estas videbla de [[Britio]] al [[Skandinavio]] aŭ en [[Aŭstrio]], [[Siberio]], la aziaj insuloj, [[Madagaskaro]], [[Saharo]] aŭ Konga ĝangalo. Ĝi migras suden por vintri en la tropika Afriko, tamen vintras ankaŭ en [[Hispanio]], suda [[Portugalio]] kaj [[Sicilio]] en Eŭropo kaj en [[Barato]] kaj [[Sudorienta Azio]] en Azio. == Vivmaniero == [[Dosiero:Huppe fasciée MHNT ZOO 2010 11 161 Ouzouer-sur-Trézée.jpg|eta|''Upupa epops'']] La vivmedio de la upupo estas terkulturita kamparo, malfermaj arbaroj, arbededoj, herbejoj ktp. Por vintro ĝi serĉas pli malfermajn zonojn. Por nestoj ĝi uzas truojn en malnovaj arboj, rokaj muregoj ktp. == Moroj == [[Dosiero:Upupo.jpg|eta|maldekstre|250ra|Upupo, 24an de Septembro 2016 serĉante manĝajerojn en parko de [[Don Benito]], foto de Eva Hoeg.]] Ili flugas laŭonde iome suprenirante per malfortaj flugilfrapoj, iome malsuprenirante kaj denove suprenirante. Ili marŝas piedirante per unu piedo post la alia sensalte. Tiel ili estas ofte surgrunde, serĉante manĝaĵon ([[insekto]]j, [[vermo]]j, [[lumbriko]]j, [[larvo]]j ktp.); tiu ĉi specio estas la natura predanto de la [[Pina procesio-papilio]]. Dum tiu atendado la voĉo de la upupo konsistas el tri rapidaj silaboj hu-hu-hú post kio ĝi silentas ĝis nova hu-hu-hú. Tiu voĉo pli-malpli estas la deveno de la nomo kaj en Esperanto kaj en aliaj lingvoj. Se oni surprizas ĝin dum tiu trankvileco, la upupo nervoziĝas kaj timigita starigas sian kreston. Tiel ĝia aspekto tute ŝanĝiĝas kaj ŝajnas multe pli impona, granda kaj danĝera kvazaŭ la kresto estus armilo. Alia defendosistemo konsistas el lanĉo de fekaĵo el la nesto. Tiel ĝi akiris famon je malpuraj kaj vere malpuraj estas la nestoj kiel tiuj de aliaj birdoj de la sama ordo. Krome lastatempe oni malkovris ke la upupaj ovoj iom malglatas tiele ke ili povas reteni sekreciojn kiuj kolorŝanĝas ilin el helbluaj al brunecaj. Tiu [[sekrecio]] estas kontraŭmikroba kaj evitas [[infekto]]n, nome pligrandigas la sukceson de eloviĝo.<ref>El ''Journal of Animal Ecology'', citita en Eduardo de Juana, ''Noticias científicas'', "Aves y naturaleza", nº 21, 2016, paĝo 20.</ref> Ili ne oftas pogrupe, ĉiukaze pofamilie ĝis kiam la idoj ekmaturiĝas. Grandaj grupoj tute maloftas, kvankam temas pri migranta birdo. == Aliaj specioj == Krom tiu preskaŭ tutmonde ([[Malnova Mondo]]) disvastigita upupo, post la malapero de la '''Giganta upupo''' (''U. anaios'') kiuj vivis en la insulo [[Sankta Heleno]] estas alia simila specio de la sama genro nome '''Malagasa upupo''' (''U. marginata'') kio pruvas la influon kiun insuloj aŭ apartigitaj areoj havas super apartigo de specioj. == La upupo en la homa kulturo == * [[Dosiero:Upupo fotita printempe en la potevia marĉo (francio)..jpg|eta|Upupo fotita printempe en la [[Potevia Marĉo]] ([[Francio]]).]]Ĝia dieto kaj fetoro eble estis kialo por ĝia inkludo en la [[Malnova Testamento]] en la listo de malpuraj birdoj (Levitiko 11:19 kaj Readmono 14:18). * La upupo aperas en la [[greka mitologio]]. Iam viro, [[Tereo]], estis transformita en upupon. La rolulo aperas elstare en ''Birdoj'' de [[Aristofano]]. * En [[Islamo]], upupo asociiĝas kun la [[Reĝo Salomono]] (la Profeto Sulejmano por islamanoj), kiu parolas kun bestoj; upupo rakontas al li pri la [[Reĝino de Ŝeba]] kaj ŝia mirinda regno ([[Korano]] 27:20-28). * En la ĉina klazika poezio, upupo estas priskribita kiel elĉiela mesaĝisto kiu ofte alportas novaĵojn pri alveno de la printempo. La upupo estas konsiderata kiel komunikanto de novaĵoj en [[Ĉinio]]. * Aliflanke, la vorto ''dupe'', kiu en franca kaj en angla signifas “kiu facile trompotas”, aŭ “trompi”, devenas el la nomo de la upupo en franca dialekto. Ĝi aplikiĝas al la personoj malmulte inteligentaj, kia estis konsiderata tiu birdo. Simile okazas en kamparaj regionoj de [[Hispanio]] per la dialekta nomo "bobillo" anstataŭ la oficiala nomo "abubilla" por la birdospecio. * La upupo estas centra rolulo en ''[[La konferenco de birdoj]]'', unu el la ĉefaj verkoj de la literaturo de [[Sufiismo]]. {{Projektoj|ReVo=upup}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] kmarakn05xzwhypncexxp12ulrzly9o 9420197 9420195 2026-07-04T12:09:49Z Kani 670 9420197 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Upupo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = ABUBILLA (Upupa epops).jpg | dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Upupo |dosiero2= Upupa epops.ogg |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Upupedoj]] ''Upupidae'' |genro = ''[[Upupa]]'' |specio = ''''' U. epops''''' |statuso = LC |dunomo = ''Upupa epops'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |specioj de subdivizio = Subspecioj |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Oranĝe – reprodukta areo, <br> blue – vintrejoj, <br> verde - loĝanta (la tutan jaron) }} La '''Upupo''' (''Upupa epops'') apartenas al la sama ordo [[koracioformaj birdoj]] de multkoloraj brilaj birdoj kiel [[abelmanĝulo]]j, [[alciono]]j kaj [[koracio]]j spite ke ĝi ne montras tiom brilajn kolorojn. Estas la ununura specio de siaj genro kaj familio. En la taksonomio de Sibley aperas tiu ĉi specio kiel ununura specio eĉ de ordo nome ''Upupoformaj'' diferenca de Koracioformaj. == Aspekto == La tuta birdo estas roz-brunkolora, sed ĝi havas en la flugiloj kaj vosto klare diferencigitajn larĝajn nigrajn kaj blankajn striojn. Krome la krestaj plumoj finiĝas en nigraj pintoj. Danke al tiuj nigraj kaj blankaj partoj ĝi estas tute nekonfuzebla kaj dumfluge kaj surgrunde. La beko estas longa, mallarĝa kaj iom kurba por eniri insektajn truojn. Ĝia longo estas pli-malpli kiel la parencaj [[koracio]] aŭ [[abelmanĝulo]], tio estas iom malpli ol 30 cm, precize de 25 al 29 cm kun enverguro de 44 al 48 cm. == Disvastiĝo == La upupo estas disvastiĝita tra la tuta [[Eŭropo]], [[Azio]] kaj [[Afriko]]. Ĝi apenaŭ estas videbla de [[Britio]] al [[Skandinavio]] aŭ en [[Aŭstrio]], [[Siberio]], la aziaj insuloj, [[Madagaskaro]], [[Saharo]] aŭ Konga ĝangalo. Ĝi migras suden por vintri en la tropika Afriko, tamen vintras ankaŭ en [[Hispanio]], suda [[Portugalio]] kaj [[Sicilio]] en Eŭropo kaj en [[Barato]] kaj [[Sudorienta Azio]] en Azio. == Vivmaniero == [[Dosiero:Huppe fasciée MHNT ZOO 2010 11 161 Ouzouer-sur-Trézée.jpg|eta|''Upupa epops'']] La vivmedio de la upupo estas terkulturita kamparo, malfermaj arbaroj, arbededoj, herbejoj ktp. Por vintro ĝi serĉas pli malfermajn zonojn. Por nestoj ĝi uzas truojn en malnovaj arboj, rokaj muregoj ktp. == Moroj == [[Dosiero:Upupo.jpg|eta|maldekstre|250ra|Upupo, 24an de Septembro 2016 serĉante manĝajerojn en parko de [[Don Benito]], foto de Eva Hoeg.]] Ili flugas laŭonde iome suprenirante per malfortaj flugilfrapoj, iome malsuprenirante kaj denove suprenirante. Ili marŝas piedirante per unu piedo post la alia sensalte. Tiel ili estas ofte surgrunde, serĉante manĝaĵon ([[insekto]]j, [[vermo]]j, [[lumbriko]]j, [[larvo]]j ktp.); tiu ĉi specio estas la natura predanto de la [[Pina procesio-papilio]]. Dum tiu atendado la voĉo de la upupo konsistas el tri rapidaj silaboj hu-hu-hú post kio ĝi silentas ĝis nova hu-hu-hú. Tiu voĉo pli-malpli estas la deveno de la nomo kaj en Esperanto kaj en aliaj lingvoj. Se oni surprizas ĝin dum tiu trankvileco, la upupo nervoziĝas kaj timigita starigas sian kreston. Tiel ĝia aspekto tute ŝanĝiĝas kaj ŝajnas multe pli impona, granda kaj danĝera kvazaŭ la kresto estus armilo. Alia defendosistemo konsistas el lanĉo de fekaĵo el la nesto. Tiel ĝi akiris famon je malpuraj kaj vere malpuraj estas la nestoj kiel tiuj de aliaj birdoj de la sama ordo. Krome lastatempe oni malkovris ke la upupaj ovoj iom malglatas tiele ke ili povas reteni sekreciojn kiuj kolorŝanĝas ilin el helbluaj al brunecaj. Tiu [[sekrecio]] estas kontraŭmikroba kaj evitas [[infekto]]n, nome pligrandigas la sukceson de eloviĝo.<ref>El ''Journal of Animal Ecology'', citita en Eduardo de Juana, ''Noticias científicas'', "Aves y naturaleza", nº 21, 2016, paĝo 20.</ref> Ili ne oftas pogrupe, ĉiukaze pofamilie ĝis kiam la idoj ekmaturiĝas. Grandaj grupoj tute maloftas, kvankam temas pri migranta birdo. == Aliaj specioj == Krom tiu preskaŭ tutmonde ([[Malnova Mondo]]) disvastigita upupo, post la malapero de la '''Giganta upupo''' (''U. anaios'') kiuj vivis en la insulo [[Sankta Heleno]] estas alia simila specio de la sama genro nome '''Malagasa upupo''' (''U. marginata'') kio pruvas la influon kiun insuloj aŭ apartigitaj areoj havas super apartigo de specioj. == La upupo en la homa kulturo == * [[Dosiero:Upupo fotita printempe en la potevia marĉo (francio)..jpg|eta|Upupo fotita printempe en la [[Potevia Marĉo]] ([[Francio]]).]]Ĝia dieto kaj fetoro eble estis kialo por ĝia inkludo en la [[Malnova Testamento]] en la listo de malpuraj birdoj (Levitiko 11:19 kaj Readmono 14:18). * La upupo aperas en la [[greka mitologio]]. Iam viro, [[Tereo]], estis transformita en upupon. La rolulo aperas elstare en ''Birdoj'' de [[Aristofano]]. * En [[Islamo]], upupo asociiĝas kun la [[Reĝo Salomono]] (la Profeto Sulejmano por islamanoj), kiu parolas kun bestoj; upupo rakontas al li pri la [[Reĝino de Ŝeba]] kaj ŝia mirinda regno ([[Korano]] 27:20-28). * En la ĉina klazika poezio, upupo estas priskribita kiel elĉiela mesaĝisto kiu ofte alportas novaĵojn pri alveno de la printempo. La upupo estas konsiderata kiel komunikanto de novaĵoj en [[Ĉinio]]. * Aliflanke, la vorto ''dupe'', kiu en franca kaj en angla signifas “kiu facile trompotas”, aŭ “trompi”, devenas el la nomo de la upupo en franca dialekto. Ĝi aplikiĝas al la personoj malmulte inteligentaj, kia estis konsiderata tiu birdo. Simile okazas en kamparaj regionoj de [[Hispanio]] per la dialekta nomo "bobillo" anstataŭ la oficiala nomo "abubilla" por la birdospecio. * La upupo estas centra rolulo en ''[[La konferenco de birdoj]]'', unu el la ĉefaj verkoj de la literaturo de [[Sufiismo]]. {{Projektoj|ReVo=upup}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] n2a7wiyoe7nsoyc9nq4rjg67c7b7kdz 0 28648 9420750 9353707 2026-07-05T11:11:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420750 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" ! style="background:#efefef;" | [[Atomnumero]] ! style="background:#efefef;" | [[Kemia elemento|Nomo]] ! style="background:#efefef;" | [[Kemia simbolo|Simbolo]] |- | 57 | [[Lantano]] | La |- | 58 | [[Cerio]] | Ce |- | 59 | [[Prazeodio]] | Pr |- | 60 | [[Neodimo]] | Nd |- | 61 | [[Promecio]] | Pm |- | 62 | [[Samario]] | Sm |- | 63 | [[Eŭropio]] | Eu |- | 64 | [[Gadolinio]] | Gd |- | 65 | [[Terbio]] | Tb |- | 66 | [[Disprozio]] | Dy |- | 67 | [[Holmio]] | Ho |- | 68 | [[Erbio]] | Er |- | 69 | [[Tulio]] | Tm |- | 70 | [[Iterbio]] | Yb |- | 71 | [[Lutecio]] | Lu |} '''Lantanidoj''' estas serio de 15 [[kemia elemento|kemiaj elementoj]], kiu estas inkluzive inter [[lantano]] kaj [[lutecio]] en la [[perioda tabelo]]. Tiel, ili havas [[atomnumero]]jn inter 57 kaj 71 inkluzive. Sub la lantanido estas la [[aktiniido]]j. Unu el la publikaĵoj de [[Otto Theodor Benfey]] en la gazeto ''Chemistry'' estis modelo de [[ampleksa perioda tabelo]], foje referencata kiel la "perioda heliko". Unuafoje publikigita en [[1964]], ĝi klare montras la lokon de lantanidoj kaj [[aktiniido]]j. La elementoj formas du-dimensian spiralon, starte el [[hidrogeno]], kaj faldante sian vojon ĉirkaŭ du duoninsuloj, nome la transiraj metaloj, kaj la lantanidoj kaj aktiniidoj. Superaktiniida insulo estas jam izoligita.<ref>Benfey, Theodor (2009). [http://acshist.scs.illinois.edu/bulletin_open_access/v34-2/v34-2%20p141-145.pdf "The Biography of a Periodic Spiral: from Chemistry magazine, via Industry, to a Foucault Pendulum" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220208170654/http://acshist.scs.illinois.edu/bulletin_open_access/v34-2/v34-2%20p141-145.pdf |date=2022-02-08 }} Bulletin for the History of Chemistry. 34 (2): 141–145. Alirita la 8an de Februaro 2022.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/rare_earths {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051231055328/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/rare_earths/ |date=2005-12-31 }} <!-- pt:USGS Rare Earths Statistics and Information ru:Статистические данные и информация по редкоземельным элементам от USGS ar:USGS للمعلومات عن إحصائيات العناصر الأرضية النادرة en:USGS Rare Earths Statistics and Information en->eo:_USGS_ _Rare_ Teroj Statistiko kaj Informo es:USGS Rare Earths Statistics and Information fi:USGS Rare Earths Statistics and Information --> * http://www.chemie-master.de/pse/pse.php?modul=Lan_Entdeckung {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200605073013/http://www.chemie-master.de/pse/pse.php?modul=Lan_Entdeckung |date=2020-06-05 }} <!-- de:Entdeckungsgeschichte der Seltenerdmetalle (chemie-master.de) de->eo:_Entdeckungsgeschichte_ _der_ _Seltenerdmetalle_ (kemio-_master_._de_) --> == Vidu ankaŭ == * [[Elemento de grupo 3]] * [[Rara tero]] [[Dosiero:Lanthanide-table.png|eta|maldekstra|180px|<!-- pt:Lantanídios -->]] [[Dosiero:Tabla-lantánidos.png|eta|maldekstra|180px]] {{PeriodaTabelo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lantanoidoj| ]] pothwyvjvj9woi92hy1oghfgk8qw8rv 0 29166 9420393 9268478 2026-07-04T17:40:46Z Sj1mor 12103 /* Frua Vivo */ 9420393 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Edgar Degas''' (La [[19-a de julio|19-an de julio]] [[1834]], en [[Parizo]] - La [[29-a de septembro|29-an de septembro]] [[1917]], sameloke) estis [[Francio|franca]] artisto fama pro siaj pentraĵoj, skulptaĵoj, artpresaĵoj, kaj desegnaĵoj. Lia vera nomo estis ''Hilaire Germain Edgar de Gas''. Li precipe ligiĝas kun la temo de danco; pli ol la duono de liaj verkoj montras dancistojn. Oni vidas lin kiel unu el la fondintoj de [[Impresionismo]], kvankam li malakceptis la vorton, preferante, ke oni lin nomu realisto.<ref name="Gordon31">Gordon kaj Forge 1988, p. 31</ref> Li estis elstara [[desegnado|desegnisto]], kaj precipe mastra en la bildigo de movado, kiel videblas ĉe liaj bildoj de dancistoj, kurejaj temoj kaj virinaj nudoj. Liaj portretoj estas notindaj pro ilia psikologia malsimpleco, kaj pro ilia prezentado de homa izoleco.<ref>Brown 1994, p. 11</ref> Je la komenco de sia kariero, Degas volis esti [[historia pentristo]], profesio, por kiu li bone prepariĝis pro sia rigora akademia instruiĝo kaj zorga studado de klasika arto. Dum liaj fruaj tridekaj jaroj, li ŝanĝis la vojon, kaj per la utilo de la tradiciaj rimedoj de historia pentristo ĉe nuntempaj temoj, li fariĝis klasika pentristo de moderna vivo.<ref>Turner 2000, p. 139</ref> [[Dosiero:Degas l'orchestre.jpg|maldekstren|250px|La opera orkestro (Degas)]] == Frua Vivo == [[Dosiero:Edgar Degas (1834-1917).jpg|eta|maldekstre|Edgar Degas ĉ. 1855–1860<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 17</ref>]] Degas naskiĝis en Parizo, Francio, en meze riĉan familion. Li estis la plej aĝa el kvin infanoj de Célestine Musson De Gas, Kreolo de [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]], kaj Augustin De Gas, bankisto. Lia patrina avo Germain Musson naskiĝis en [[Portoprinco]], [[Haitio]] de francaj antaŭuloj, kaj hejmigis Nov-Orleanon en 1810.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=vWTZpFv4m9QC&pg=PA15|titolo=Degas and the Business of Art|alirdato=29-a de septembro 2014|familia nomo=Brown|persona nomo=Marilyn R|jaro=1994|paĝo=14}}</ref> Degas (li adoptis ĉi tiun malpli pretendan literumadon de sia familia nomo post la plenkreskiĝo)<ref>La prapatra nomo de la familion estis Degas. Jean Sutherland Boggs klarigas, ke De Gas estis la literumado, "kun ioma pretendemo, uzita de la patro de la artisto tiam, kiam li transloĝiĝis al Parizon por fondi francan branĉon de la Napolitana banko de sia patro." Dum la frato René de Edgar Degas adoptis la ankoraŭ pli aristokrata formo "de Gas", la artisto reiris al la originala literumado, Degas, antaŭ ol fariĝi tridekjara. Baumann, et al. 1994, p. 98.</ref> komencis sian lernejan edukiĝon je dek unu jaroj, kaj matrikuliĝis ĉe la [[Liceo Louis-le-Grand]]. Lia patrino mortis dum lia dek tria jaro, kaj lia patro kaj avo fariĝis la ĉefaj influoj sur li dum la resto de lia junaĝo. Degas komencis pentri frue en sia vivo. Antaŭ ol diplomiĝi kun bakalaŭro en literaturo de la Lycée-o en 1853, li ŝanĝis ĉambron en sia domo al studio de artisto. Je la diplomiĝo, li registriĝis kiel kopiisto ĉe la [[Luvro]] muzeo, sed lia patro atendis, ke li matrikuliĝu ĉe jura lernejo. Degas do matrikuliĝis ĉe la Fakultato de Juro de la [[Universitato de Parizo]] en Novembro 1853, sed faris malmultajn klopodojn pri siaj studoj. En 1855 li ekkonis [[Jean-Auguste-Dominique Ingres]]-on, kiun Degas respektegis, kaj kies konsilon li neniam forgesis: "Desegnu liniojn, juna viro, kaj ankoraŭ pliaj linioj, ambaŭ de vivo kaj de memoro, kaj vi fariĝos bona artisto."<ref>Werner 1969, p. 14</ref> Dum Aprilo de tiu jaro oni permesis, ke Degas fariĝu membro de la [[École des Beaux-Arts]]. Li studis desegnadon tie kun [[Louis Lamothe]], sub kie gvidado li prosperis, sekvanta la stilon de Ingres.<ref>Canaday 1969, p. 930–931</ref> Dum julio 1856, Degas vojaĝis en Italion, kie li restis dum la sekvaj tri jaroj. En 1858, dum li restis ĉe la familio de sia onklino ĉe [[Napolo]], li faris la unuajn skizojn por sia frua majstroverko ''[[La Familio Bellelli]]''. Li ankaŭ desegnis kaj pentris plurajn kopiojn de verkoj de [[Mikelanĝelo]], [[Rafaelo]], [[Ticiano]], kaj aliaj [[Renesanco|Renesancaj]] artistoj, sed, kontraŭe al konvencia praktiko, li ĝenerale elektis el [[altarpeco]] detalon, kiu kaptis sian atenton: dua-ranga figuro, aŭ kapo, kiun li traktis kiel portreto.<ref>Dunlop 1979, p. 19</ref> == Artista kariero == Je lia reveno al Francio en 1859, Degas transloĝiĝis en Parizan studion sufiĉe grandan por permesi, ke li komencu la pentradon de ''La Familio Bellelli'', impona kanvaso, kiun li intencis montri ĉe la Pariza Salono, kvankam ĝi restis nefinita ĝis 1867. Li ankaŭ komencis prilabori plurajn historiajn pentraĵojn: ''Aleksandro kaj Bucefalo'' kaj ''La filino de Jitraĥ'' en 1859-60; ''Semiramis konstruanta Babilonon'' en 1860; kaj ''Junaj Spartanoj'' proksimume en 1860.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 43</ref> En 1861, Degas vizitis sian amikon de infanaĝo, Paul Valpinçon, ĉe [[Normandio]], kaj faris la plej fruajn el siaj multaj studoj pri ĉevaloj. Li montris ĉe la Salono por la unua fojo en 1865, kiam la juĝistaro akceptis lian pentraĵojn ''Sceno de Milito dum la Mezepoko'', kiu altiris malmultan atenton.<ref>Thomson 1988, p. 48</ref> Kvankam li montris ĉiujare dum la sekvaj kvin jaroj, li prenzentis neniujn pliajn historiajn pentraĵojn, kaj lia ''Obstaklo-konkurso-Falinta Ĵokeo'' (Salono de 1866) montris lian kreskantan volon pentri siatempajn temojn. La ŝanĝo en lia arto influiĝis ĉefe de la ekzemplo de [[Édouard Manet]], kiun Degas ekkonis en 1864 (dum ambaŭ kopiis la saman portreton de [[Diego Velázquez|Velázquez]] ĉe la Luvro, laŭ eble-fikcia rakonto).<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 23</ref> Je la komenco de la [[Francia-Prusia Milito]] en 1870, Degas membriĝis en la [[Nacia Gardistaro]], kie lia defendo de Parizo lasis al li malmultan tempon por pentrado. Dum ekzercoj kun pafilo oni trovis, ke lia vidokapablo estis difekta, kaj dum la resto de sia vivo okulaj problemoj estis ĉiama zorgo por li.<ref name="Guillaud kaj Guillaud 1985">{{citaĵo de libro |redaktinto=Guillaud, Jacqueline; Guillaŭd, Maurice, redaktintoj | jaro=1985 | titolo=Degas: Form and Space | eldonejo=Rizzoli |loko=Novjorko |isbn=0-8478-5407-8 }}, p. 29</ref> [[Dosiero:Cottonexchange1873-Degas.jpg|eta|''[[Koton-Oficejo en Nov-Orleano]]'', 1873]] Post la milito, Degas komencis en 1872 longan restadon ĉe [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]], kie loĝis lia frato René kaj pluraj aliaj parencoj. Dum lia restado ĉe la hejmo de sia onklo, Michel Musson, ĉe Esplanade Avenue, Nov-Orleano,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.degaslegacy.com/4degasauntanduncle.html|titolo=Michael Musson and Odile Longer: Degas' aunt and uncle in New Orleans|alirdato=18-a de marto 2013|dato=30-a de marto 1973|eldoninto=Degaslegacy.com}}</ref> Degas produktis nombron da verkoj, pluraj el kiuj montris familianojn. Unu el la Nov-Orleanaj verkoj de Degas, ''[[Koton-Oficejo en Nov-Orleano]]'', ricevis favoran atenton en Francio, kaj estis lia sola verko, kiu aĉetiĝis de muzeo (la [[Paŭo (Francio)|Paŭa]]) dum lia vivodaŭro. Degas reiris al Parizon en 1873, kaj lia patro mortis dum la sekva jaro, je kiu Degas lernis, ke sia frato René akumulis grandajn negocajn ŝuldojn. Por konservi la reputacion de la sia familio, Degas vendis sian domon kaj kolekton de artaĵoj, kiun li heredis, kaj uzis la monon por pagi la ŝuldojn de sia frato. Dependante unuafoje en la vivo de la vendoj de sia artaĵoj por enspezoj, li produktis la plimulton de siaj plej elstaraj verkoj dum la jardeko, kiu komencis en 1874.<ref>Guillaud kaj Guillaud 1985, p. 33</ref> Seniluziiĝinta de la Salono, li anstataŭe kuniĝis kun grupo de junaj artistoj, kiuj organizis sendependan ekspozician societon. La grupo tuj konatiĝis kiel la [[Impresionismo|Impresionistoj]]. Inter 1874 kaj 1886 ili faris ok art-ekspoziciojn, konataj kiel la Impresionismaj Ekspozicioj. Degas ludis ĉefan rolon en la organizado de la ekspozicioj, kaj montris siajn verkojn en ĉiu krom unu el ili, malgraŭ siaj presistaj konfliktoj kun aliaj en la grupo. Li havis malmultan komunan kun [[Claude Monet]] kaj la aliaj pejzaĝ-pentristoj en la grupo, kiujn li mokis pro ilia liberaera pentrado. Konservemaj en liaj socia sinteno, li abomenis la skandalon, kreitan de la ekspozicioj, kune kun la publicon kaj reklamadon, kiujn deziris siaj kolegoj.<ref name="Gordon31"/> Li ankaŭ multe malŝatis la ligiĝon kun la vorto "Impresionisto", kiun la gazetaro kreis kaj popularigis, kaj insistis inkluzivi ne-Impresionismajn artistojn, kiel [[Jean-Louis Forain]] kaj [[Jean-François Raffaëlli]] en la ekspozicioj de la grupo. La rezulta rankoro ene de la grupo kontribuis al ĝia malfondiĝo en 1886.<ref>Armstrong 1991, p. 25</ref> Dum lia financa situacio pliboniĝis pro vendoj de liaj propraj verkoj, li kapablis indulgi sian pasion por la kolektado de verkoj de artistoj, kiujn li admiris: malnovaj majstroj kiel [[El Greco]] kaj samtempuloj tiaj, kiaj [[Édouard Manet|Manet]], [[Camille Pissarro|Pissarro]], [[Paul Cézanne|Cézanne]], [[Paul Gauguin|Gauguin]], [[Van Gogh]], kaj [[Édouard Brandon]]. La verkoj de tri artistoj, kiujn li respektegis, [[Jean Auguste Dominique Ingres|Ingres]], [[Eugène Delacroix|Delacroix]], kaj [[Honoré Daumier|Daumier]], precipe multnombre ĉeestis en lia kolekto.<ref>"Je la fina inventaro de lia kolekto, estis dudek pentraĵoj kaj okdek ok desegnaĵoj de Ingres, dek tri pentraĵoj kaj preskaŭ ducent desegnaĵoj de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]. Estis centoj da litografiaĵoj de [[Honoré Daumier|Daumier]]. Liaj samtempuloj multnombre reprezentiĝis escepte de Monet, de kiu li havis nenion." Gordon kaj Forge 1988, p. 37</ref> Dum la malfruaj 1880aj jaroj, Degas ankaŭ elvolvis pasion por Fotarto.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 26</ref> Li fotografis multajn el siaj amikoj, ofte per lamplumo, kiel en sia duobla portreto de [[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]] kaj [[Stéphane Mallarmé|Mallarmé]]. Aliaj fotografoj, montrantaj dancistojn kaj nudojn, uziĝis por referencoj en kelkaj el la desegnaĵoj kaj pentraĵoj de Degas.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 34</ref> Dum la jaroj pasis, Degas izoliĝis, parte pro sia kredo, ke pentristo povis havi nenian privatan vivon.<ref>Canaday 1969, p. 929</ref> La [[Dreyfus-skandalo]] montrigis liajn kontraŭjudajn emojn, kaj li malamikiĝis kun ĉiuj siaj judaj amikoj.<ref name="Guillaud kaj Guillaud, 1985, p. 56">Guillaud kaj Guillaud 1985, p. 56</ref> Lian kontraŭeman naturon priplendis Renoir, kiu diris pri li: "Kia estaĵo li iris, tiu Degas! Ĉiuj liaj amikoj devis lasi lin; mi estis unu el la lastaj, kiuj foriris, sed eĉ mi ne povis resti ĝis la fino."<ref name="Bade kaj Degas 1992, p. 6">Bade kaj Degas 1992, p. 6</ref> Kvankam oni scias, ke li laboris en paŝteloj tiom malfrue, kiel la fino de 1907, kaj oni kredas, ke li daŭre faris skulptaĵojn tiom malfrue, kiom 1910, li verŝajne ĉesis labori en 1912, kiam la venonta malkonstruo de sia longtempa loĝejo ĉe la rue Victor Massé devigis lin transloĝiĝi al loĝejo ĉe [[Boulevard de Clichy]].<ref>Thomson 1988, p. 211</ref> Li neniam edziĝis, kaj dum la lastaj jaroj de sia vivo, preskaŭ blinda, li senripoze vagis en la stratoj de Parizo antaŭ ol morti en septembro 1917. == Artista stilo == [[Dosiero:Edgar Degas - The Ballet Class - Google Art Project.jpg|eta|''[[La Baleto-Klaso (Degas, Musée d'Orsay)|La Danco-Klaso (La Classe de Danse)]]'', 1873–1876, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas|344x344ra]] Degas ofte identiĝas kiel [[Impresionismo|Impresionisto]], komprenebla sed nesufiĉa priskribo. Impresionismo komencis dum la 1860aj kaj 1870aj jaroj kaj kreskis, parte, el la realismo de pentristoj tiaj, kiaj [[Gustave Courbet|Courbet]] kaj [[Jean-Baptiste-Camille Corot|Corot]]. La Impresionistoj pentris la realaĵojn de la mondo ĉirkaŭ ili per brilaj koloroj, ĉefe celantaj montri la efikojn de lumo, kaj esperantaj infuzi siajn bildojn per senpereco. Ili volis esprimi la vidan spertojn dum tiu preciza momento.<ref>Clay 1973, p. 28.</ref> Teknike, Degas diferencas de la Impresionistoj per tio, ke li daŭre batalis ilian praktikon de pentrado ''[[en plein air]] (en la libera aero)''.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 11</ref> "Li estis ofte tiom kontraŭ-Impresionisma, kiom la kritikistoj kiuj recenzis la ekspoziciojn", laŭ art-historiisto [[Carol Armstrong]]; kiel Degas mem klarigis, "neniu arto iam estis malpli spontana, ol la mia. Tio, kion mi faras, estas la rezulto de pripensado kaj de la studo de la eminentaj majstroj; de insprio, spontaneco, temperamento, mi scias nenion."<ref>Armstrong 1991, p. 22</ref> Tamen, li pli ĝuste priskribiĝas kiel Impresionisto, ol kiel membro de iu ajn alia movado. Liaj scenoj de Pariza vivo, liaj nekonvenciaj aranĝoj de la partoj de liaj bildoj, liaj eksperimentaj kun koloro kaj formo, kaj lia amikeco kun pluraj ĉefaj Impresionismaj artistoj-plej notinde [[Mary Cassatt]] kaj [[Édouard Manet]]—ĉiuj ligas lin intime al la Impresionisma movado. all relate him intimately to the Impressionist movement.<ref name="Roskill, 1983, p. 33">Roskill 1983, p. 33</ref> La stilo de Degas respegulas lian profundan respekton por la malnovaj mastroj (li estis entuziasma kopiisto ĝis siaj malfruaj mezaĝaj jaroj)<ref>Baumann, et al. 1994, p. 151</ref> kaj lia granda admiro por[[Jean-Auguste-Dominique Ingres]] kaj [[Eugène Delacroix]]. Li ankaŭ estis kolektanto de [[Ukiyo-e|Japanaj artpresaĵoj]], kies principoj de aranĝado influis lian verkon tiel, kiel la vigla realismo de famaj ilustriistoj kiel [[Honoré Daumier|Daumier]] kaj [[Paul Gavarni|Gavarni]]. Kvankam fama por ĉevaloj kaj dancistoj, Degas komencis pentrante konvenciajn historiajn pentraĵojn, kiel ''La Filino de Jitraĥ'' (c.1859–61) kaj ''La Junaj Spartanoj'' (c.1860–62), en kiu lia progreso ĝis malpli idealiga traktado de la figuro estas jam videbla. Dum lia frua kariero, Degas ankaŭ pentris portretojn de individuoj kaj grupoj; ekzemplo de la lastaj estas ''La Familio Bellelli'' (c.1858–67), brile aranĝita kaj psikologie akra bildigo de lia onklino, ŝia filo, kaj iliaj infanoj. En ĉi tiu bildo, kiel en ''La Junaj Spartanoj'' kaj multaj pli malfruaj verkoj, Degas altiriĝis al la tensioj, kiuj ĉeestas inter viroj kaj virinoj. En liaj fruaj pentraĵoj, Degas jam montris la maturan stilon, kiun li poste elvolvus pli profunde per la malgracia tondado de la subjektoj, kaj la elekto de nekutimaj vidpunktoj. [[Dosiero:Edgar Degas - In a Café - Google Art Project 2.jpg|eta|upright|maldekstra|''[[L'Absinthe]]'', 1876, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas]] Antaŭ la malfruaj 1860aj jaroj, Degas foriris de siaj komencaj eseoj en historia pentrado, al originala observado de tiutempa vivo. Kurejaj scenoj donis oportunon por bildigi ĉevalojn kaj iliaj ĵokeoj en moderna ĉirkaŭaĵo. Li komencis pentri virinojn dum laboro, ĉapelfaristojn kaj vestolavistojn. ''Mlle. Fiocre in the Ballet La Source'', montrita ĉe la Salono de 1868, estis lia unua grava verko, kiu prezentis temon, kun kiu li aparte indetiiĝus, dancistojn.<ref>Dumas 1988, p. 9.</ref> En pluraj postaj pentraĵoj, dancistoj montriĝis malantaŭ-sceneje aŭ dum la ekzercado, emfazante ilian rangon kiel profesiuloj farantaj laboron. Ek de 1870, Degas pli kaj pli ofte pentris baletajn subjektojn, parte ĉar ili vendis bone kaj provizis lin per bezonataj enspezoj post kiam la ŝuldoj de lia frato lasis la familion bankrota.<ref name="Growe 1992">Growe 1992</ref> Degas ankaŭ komencis pentri kafejan vivon, en verkoj kiel ''[[L'Absinthe]] (La Absinto)'' kaj ''Kantisto kun Ganto''. Liaj pentraĵoj ofte aludas al rakonta enhavo en maniero multe dubasenca; ekzemple, ''Interno'' (kiu ankaŭ nomiĝis ''La Seksperfortigo'') prezentas enigmon al artaj historiistoj, kiuj serĉas literaturan fonton—''[[Thérèse Raquin]]'' sugestiĝis<ref>Reff 1976, pp. 200–204</ref>—sed povas esti bildigo de prostituo.<ref>Krämer 2007</ref> Kiel lia temaro ŝanĝiĝis, tiel ankaŭ ŝanĝiĝis la teknikon de Degas. La malhela koloraro kiu montris la influon de nederlanda pentrado cedis sian lokon al la utilo de viglaj koloroj kaj aŭdacaj peniko-strekoj. Pentraĵoj kiel '''Place de la Concorde''' legiĝas kiel momentaj fotografoj, haltigante momentojn de tempo por montri ilin ĝuste, donanta senton de movado. Oni rajtas diri, ke la manko de koloro en la 1874-a ''Baleta Provo sur Scenejo'' kaj la 1876-a ''La Baleta Instruisto'' ligiĝas kun lia intereso pri la nova tekniko de fotografado. La ŝanĝoj al lia koloraro, pentro-tekniko, kaj sento de komponado de la bildo ĉiuj evidentigas la influojn, kiuj havis kaj la Impresionisma movado, kaj moderna fotografiado, kun ĝiaj spontanaj imagoj kaj malkutimaj anguloj, havis sur lia verko.<ref name="Roskill, 1983, p. 33"/> [[Dosiero:Edgar Degas Place de la Concorde.jpg|eta|''Place de la Concorde'', 1875, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] Malklarigante la distingon inter portretaj kaj genraj pecoj, li pentris sian fagotistan amikon, [[Désiré Dihau]], en ''La Orkestro de la Opero'' (1868–69) kiel unu el dek kvar muzikistoj ĉe opera orkestrejo, vidata kiel de membro de la aŭdantaro. Super la muzikistoj oni povas vidi nur la gambojn kaj dancjupetojn de la dancistoj surscenejaj, iliaj figuroj tranĉitaj de la rando de la pentraĵo. Arta historiisto Charles Stuckey komparis la vidpunkton al tiu de senatenta spektanto ĉe baleto, kaj diras, ke "estas la fasciniĝo de Degas kun la bildigo de movado, inkluzive la movado de la okuloj de spektanto kiel dum hazarda ekrigardo, kiu estas, ĝuste dirite, 'Impresionisma'."<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 28</ref> [[Dosiero:Edgar Degas - Orchestra Musicians - Google Art Project.jpg|eta|upright|maldekstra|''Muzikistoj en la Orkestro'', 1872, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas]] La matura stilo de Degas distingiĝas per elstare nefinitaj sekcioj, eĉ en petraaĵoj, kiuj estas ĝenerale zorge prilaboritaj. Li ofte kulpigis siajn okul-problemojn pro lia nekapablo finprilabori, klarigo, kiu riceviĝis kun iom da skeptikismo de samprofesianoj kaj kolektantoj, kiuj rezonis, kiel Stukey klarigas, ke "liaj bildoj apenaŭ povus esti prilaboritaj de iu, kun nesufiĉa vido-kapablo.".<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 29"</ref> La artisto donis alian indikon, kiam li priskribis sian emon, "komenci cent aĵojn, kaj ne fini eĉ unu el ili",<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 50</ref> kaj estis ĉiuokaze fifame malvolonta, konsideri pentraĵon finita. Lia intereso en portret-pentrado instigis Degas-on studi zorge la rimedoj, per kiuj la socia rango aŭ formo de okupo povas montriĝi de iliaj vizaĝo-trajtoj, pozo, vestoj, kaj aliaj trajtoj. En lia verko de 1879, ''[[Portretoj, Ĉe la Borso]]'', li montris grupon de judaj negociistoj kun indiketo da kontraŭ-judismo. En 1881, li montris du paŝtelajn bildojn, ''Krimulaj Vizaĝo-Trajtoj'', kiuj montris junulajn bandaĉ-membrojn, kiuj estis lastatempe kondamnitaj por murdo en la "Afero Abadie". Degas ĉeestis iliajn proceson kun kajero enmane, kaj liaj mutaj desegnaĵoj de la akuzitoj montris lian intereson pri la atavismaj (malevoluintaj) trajtoj, kiujn, laŭ kelkaj 19-jarcentaj sciencistoj, estis indikoj de denaska krimuliĝemo.<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Degas and The Little Dancer |persona nomo=Richard |familia nomo= Kendall |jaro=1998 |paĝoj= 78–85 |eldoninto=Yale University Press |url=https://books.google.com/books?id=O4pupXRt8NUC&pg=PA78&lpg=PA78&dq |aliaj=et al}}</ref> En liaj pentraĵoj de dancistoj kaj vestolavistoj, li montris iliajn okupojn ne nur per iliaj vestoj kaj agadoj, sed ankaŭ per iliaj korpo-tipoj: liaj dancistinoj montras atletajn trajtojn, dum liaj vestolavistinoj estas pezaj kaj solidaj.<ref>Muehlig 1979, p. 6</ref> [[Dosiero:Edgar Degas - At the Races.jpg|eta|''Ĉe la Konkursoj'', 1877–1880, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas, [[Musée d'Orsay]], Parizo]] Antaŭ la postaj 1870-aj jaroj, Degas fariĝis mastro ne nur de la tradicia metio de [[Oleo-pentrado|olea farbo]] sur [[kanvaso]], sed ankaŭ de paŝteloj. La seka materialo, kiun li aplikis en malsimplaj tavoloj kaj teksaranĝoj, ebligis lin pli facile akordigi sian kapablon por linioj kun kreskanta interesiĝo pri esprimplena koloro. Dum la mezaj 1870-aj jaroj, li ankaŭ reiris al la tekniko de [[gravurado]], kiun li estis malatentinta dum dek jaroj. Unue li gvidiĝis en ĉi tiu de sia malnova amiko [[Ludovic-Napoléon Lepic]], kiu mem estis novenkondukema en ĝia uzo, kaj komencis eksperimenti kun [[litografio]] kaj monotipo.<ref name="Thomson75">Thomson 1988, p. 75</ref> Li produktis proksimume 300 monotipojn dum du periodoj, de la mezaj 1870-aj jaroj ĝis la mez-1880-oj kaj denove dum la fruaj 1890-oj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.cosmopolis.ch/english/art/e0019100/degas_a_strange_new_beauty_e0191000.htm|titolo=Degas: A Strange New Beauty|persona nomo=Louis|familia nomo=Gerber|eldoninto=}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Li precipe fasciniĝis de la efikoj, kiujn produktis monotipo, kaj ofte prilaboris la presitajn imagojn per paŝtelo.<ref name="Thomson75" /> Antaŭ ol 1880, skulptado fariĝis unu plua fadeno en la daŭra laboro de Degas, por esplori diversajn teknikojn, kvankam la artisto ekspoziciis nur unu skulptaĵon publike dum sia vivo. [[Dosiero:Edgar Germain Hilaire Degas 029.jpg|eta|maldekstra|''La Toilette'' (Virino Kombante Sian Hararon), ĉ. 1884–1886, paŝteloj sur papero, de Edgar Degas, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] Ĉi tiuj ŝanĝoj en tekniko kondukis al la pentraĵoj, kiujn Degas estis produktonta dum sia malfrua vivo. Degas komencis desegni kaj pentri virinojn, sekigantaj sin per bantukoj, kombantaj siajn hararojn, kaj banantaj sin (vidu: ''[[Post la Bano, Virino sekiganta sin]]''). La strekoj, kiuj modlas la formon, estas pli libere faritaj, ol antaŭe; fonoj estas simpligitaj. La zorgemo pri detaloj de lia junaĝo transiris al kreskanta abstraktado de formo. Krom liaj karakterize brila desegno-kapablo kaj obsedo kun la figuro, la bildoj kreitaj dum ĉi tiu malfrua periodo de lia vivo montras malmultan surfacan similecon al liaj fruaj pentraĵoj. Fakte, ĉi tiuj pentraĵoj—kreitaj malfrue en lia vivo kaj post la apogeo de la Impresionisma movado—plej vive utilas la kolorcentrajn teknikojn de Impresionismo. <ref>Mannering 1994, pp. 70–77</ref><ref>[https://archive.org/details/edgarhilai00rich Rich, Daniel Catton, ''Edgar-Hilaire Germain Degas''], H.N. Abrams, New York, 1952, p. 6</ref> Malgraŭ sia stila evoluemo, certaj trajtoj de la verkoj de Degas restis la samaj dum lia tuta vivo. Li ĉiam pentris endome, kaj preferis labori en sia [[studio]], aŭ de memoro, aŭ de fotografoj, aŭ de vivaj modeloj.<ref>Benedek "Style."</ref> La figuro restis lia ĉefa temo; liaj malmultaj pejzaĝoj produktiĝis per memoro aŭ imagopovo. Li ofte ripetis temon multajn fojojn, ŝanĝante la komponaĵon aŭ traktadon. Li estis pripensema artisto kies verkoj, kiel Andrew Forge skribis, "estis preparitaj, kalkulitaj, provitaj, evoluitaj en stadioj. Ilin konsistigis partoj. La alĝustigo de ĉiu parto al la tuto, ilia linia aranĝo, estis la okazo por senfina pripensado kaj eksperimento."<ref>Gordon and Forge 1988, p. 9</ref> Degas mem klarigis, "En arto, nenio similu hazardon, eĉ ne movado."<ref name="Growe 1992"/> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Degas, Edgar}} [[Kategorio:Francaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] 73qkalgusms0ev3dz7bigkvs352t573 9420394 9420393 2026-07-04T17:41:47Z Sj1mor 12103 9420394 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je 1854 / 1855;<br> oleo sur tolo kaj sur papero}} '''Edgar Degas''' (La [[19-a de julio|19-an de julio]] [[1834]], en [[Parizo]] - La [[29-a de septembro|29-an de septembro]] [[1917]], sameloke) estis [[Francio|franca]] artisto fama pro siaj pentraĵoj, skulptaĵoj, artpresaĵoj, kaj desegnaĵoj. Lia vera nomo estis ''Hilaire Germain Edgar de Gas''. Li precipe ligiĝas kun la temo de danco; pli ol la duono de liaj verkoj montras dancistojn. Oni vidas lin kiel unu el la fondintoj de [[Impresionismo]], kvankam li malakceptis la vorton, preferante, ke oni lin nomu realisto.<ref name="Gordon31">Gordon kaj Forge 1988, p. 31</ref> Li estis elstara [[desegnado|desegnisto]], kaj precipe mastra en la bildigo de movado, kiel videblas ĉe liaj bildoj de dancistoj, kurejaj temoj kaj virinaj nudoj. Liaj portretoj estas notindaj pro ilia psikologia malsimpleco, kaj pro ilia prezentado de homa izoleco.<ref>Brown 1994, p. 11</ref> Je la komenco de sia kariero, Degas volis esti [[historia pentristo]], profesio, por kiu li bone prepariĝis pro sia rigora akademia instruiĝo kaj zorga studado de klasika arto. Dum liaj fruaj tridekaj jaroj, li ŝanĝis la vojon, kaj per la utilo de la tradiciaj rimedoj de historia pentristo ĉe nuntempaj temoj, li fariĝis klasika pentristo de moderna vivo.<ref>Turner 2000, p. 139</ref> [[Dosiero:Degas l'orchestre.jpg|maldekstren|250px|La opera orkestro (Degas)]] == Frua Vivo == [[Dosiero:Edgar Degas (1834-1917).jpg|eta|maldekstre|Edgar Degas ĉ. 1855–1860<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 17</ref>]] Degas naskiĝis en Parizo, Francio, en meze riĉan familion. Li estis la plej aĝa el kvin infanoj de Célestine Musson De Gas, Kreolo de [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]], kaj Augustin De Gas, bankisto. Lia patrina avo Germain Musson naskiĝis en [[Portoprinco]], [[Haitio]] de francaj antaŭuloj, kaj hejmigis Nov-Orleanon en 1810.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=vWTZpFv4m9QC&pg=PA15|titolo=Degas and the Business of Art|alirdato=29-a de septembro 2014|familia nomo=Brown|persona nomo=Marilyn R|jaro=1994|paĝo=14}}</ref> Degas (li adoptis ĉi tiun malpli pretendan literumadon de sia familia nomo post la plenkreskiĝo)<ref>La prapatra nomo de la familion estis Degas. Jean Sutherland Boggs klarigas, ke De Gas estis la literumado, "kun ioma pretendemo, uzita de la patro de la artisto tiam, kiam li transloĝiĝis al Parizon por fondi francan branĉon de la Napolitana banko de sia patro." Dum la frato René de Edgar Degas adoptis la ankoraŭ pli aristokrata formo "de Gas", la artisto reiris al la originala literumado, Degas, antaŭ ol fariĝi tridekjara. Baumann, et al. 1994, p. 98.</ref> komencis sian lernejan edukiĝon je dek unu jaroj, kaj matrikuliĝis ĉe la [[Liceo Louis-le-Grand]]. Lia patrino mortis dum lia dek tria jaro, kaj lia patro kaj avo fariĝis la ĉefaj influoj sur li dum la resto de lia junaĝo. Degas komencis pentri frue en sia vivo. Antaŭ ol diplomiĝi kun bakalaŭro en literaturo de la Lycée-o en 1853, li ŝanĝis ĉambron en sia domo al studio de artisto. Je la diplomiĝo, li registriĝis kiel kopiisto ĉe la [[Luvro]] muzeo, sed lia patro atendis, ke li matrikuliĝu ĉe jura lernejo. Degas do matrikuliĝis ĉe la Fakultato de Juro de la [[Universitato de Parizo]] en Novembro 1853, sed faris malmultajn klopodojn pri siaj studoj. En 1855 li ekkonis [[Jean-Auguste-Dominique Ingres]]-on, kiun Degas respektegis, kaj kies konsilon li neniam forgesis: "Desegnu liniojn, juna viro, kaj ankoraŭ pliaj linioj, ambaŭ de vivo kaj de memoro, kaj vi fariĝos bona artisto."<ref>Werner 1969, p. 14</ref> Dum Aprilo de tiu jaro oni permesis, ke Degas fariĝu membro de la [[École des Beaux-Arts]]. Li studis desegnadon tie kun [[Louis Lamothe]], sub kie gvidado li prosperis, sekvanta la stilon de Ingres.<ref>Canaday 1969, p. 930–931</ref> Dum julio 1856, Degas vojaĝis en Italion, kie li restis dum la sekvaj tri jaroj. En 1858, dum li restis ĉe la familio de sia onklino ĉe [[Napolo]], li faris la unuajn skizojn por sia frua majstroverko ''[[La Familio Bellelli]]''. Li ankaŭ desegnis kaj pentris plurajn kopiojn de verkoj de [[Mikelanĝelo]], [[Rafaelo]], [[Ticiano]], kaj aliaj [[Renesanco|Renesancaj]] artistoj, sed, kontraŭe al konvencia praktiko, li ĝenerale elektis el [[altarpeco]] detalon, kiu kaptis sian atenton: dua-ranga figuro, aŭ kapo, kiun li traktis kiel portreto.<ref>Dunlop 1979, p. 19</ref> == Artista kariero == Je lia reveno al Francio en 1859, Degas transloĝiĝis en Parizan studion sufiĉe grandan por permesi, ke li komencu la pentradon de ''La Familio Bellelli'', impona kanvaso, kiun li intencis montri ĉe la Pariza Salono, kvankam ĝi restis nefinita ĝis 1867. Li ankaŭ komencis prilabori plurajn historiajn pentraĵojn: ''Aleksandro kaj Bucefalo'' kaj ''La filino de Jitraĥ'' en 1859-60; ''Semiramis konstruanta Babilonon'' en 1860; kaj ''Junaj Spartanoj'' proksimume en 1860.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 43</ref> En 1861, Degas vizitis sian amikon de infanaĝo, Paul Valpinçon, ĉe [[Normandio]], kaj faris la plej fruajn el siaj multaj studoj pri ĉevaloj. Li montris ĉe la Salono por la unua fojo en 1865, kiam la juĝistaro akceptis lian pentraĵojn ''Sceno de Milito dum la Mezepoko'', kiu altiris malmultan atenton.<ref>Thomson 1988, p. 48</ref> Kvankam li montris ĉiujare dum la sekvaj kvin jaroj, li prenzentis neniujn pliajn historiajn pentraĵojn, kaj lia ''Obstaklo-konkurso-Falinta Ĵokeo'' (Salono de 1866) montris lian kreskantan volon pentri siatempajn temojn. La ŝanĝo en lia arto influiĝis ĉefe de la ekzemplo de [[Édouard Manet]], kiun Degas ekkonis en 1864 (dum ambaŭ kopiis la saman portreton de [[Diego Velázquez|Velázquez]] ĉe la Luvro, laŭ eble-fikcia rakonto).<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 23</ref> Je la komenco de la [[Francia-Prusia Milito]] en 1870, Degas membriĝis en la [[Nacia Gardistaro]], kie lia defendo de Parizo lasis al li malmultan tempon por pentrado. Dum ekzercoj kun pafilo oni trovis, ke lia vidokapablo estis difekta, kaj dum la resto de sia vivo okulaj problemoj estis ĉiama zorgo por li.<ref name="Guillaud kaj Guillaud 1985">{{citaĵo de libro |redaktinto=Guillaud, Jacqueline; Guillaŭd, Maurice, redaktintoj | jaro=1985 | titolo=Degas: Form and Space | eldonejo=Rizzoli |loko=Novjorko |isbn=0-8478-5407-8 }}, p. 29</ref> [[Dosiero:Cottonexchange1873-Degas.jpg|eta|''[[Koton-Oficejo en Nov-Orleano]]'', 1873]] Post la milito, Degas komencis en 1872 longan restadon ĉe [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]], kie loĝis lia frato René kaj pluraj aliaj parencoj. Dum lia restado ĉe la hejmo de sia onklo, Michel Musson, ĉe Esplanade Avenue, Nov-Orleano,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.degaslegacy.com/4degasauntanduncle.html|titolo=Michael Musson and Odile Longer: Degas' aunt and uncle in New Orleans|alirdato=18-a de marto 2013|dato=30-a de marto 1973|eldoninto=Degaslegacy.com}}</ref> Degas produktis nombron da verkoj, pluraj el kiuj montris familianojn. Unu el la Nov-Orleanaj verkoj de Degas, ''[[Koton-Oficejo en Nov-Orleano]]'', ricevis favoran atenton en Francio, kaj estis lia sola verko, kiu aĉetiĝis de muzeo (la [[Paŭo (Francio)|Paŭa]]) dum lia vivodaŭro. Degas reiris al Parizon en 1873, kaj lia patro mortis dum la sekva jaro, je kiu Degas lernis, ke sia frato René akumulis grandajn negocajn ŝuldojn. Por konservi la reputacion de la sia familio, Degas vendis sian domon kaj kolekton de artaĵoj, kiun li heredis, kaj uzis la monon por pagi la ŝuldojn de sia frato. Dependante unuafoje en la vivo de la vendoj de sia artaĵoj por enspezoj, li produktis la plimulton de siaj plej elstaraj verkoj dum la jardeko, kiu komencis en 1874.<ref>Guillaud kaj Guillaud 1985, p. 33</ref> Seniluziiĝinta de la Salono, li anstataŭe kuniĝis kun grupo de junaj artistoj, kiuj organizis sendependan ekspozician societon. La grupo tuj konatiĝis kiel la [[Impresionismo|Impresionistoj]]. Inter 1874 kaj 1886 ili faris ok art-ekspoziciojn, konataj kiel la Impresionismaj Ekspozicioj. Degas ludis ĉefan rolon en la organizado de la ekspozicioj, kaj montris siajn verkojn en ĉiu krom unu el ili, malgraŭ siaj presistaj konfliktoj kun aliaj en la grupo. Li havis malmultan komunan kun [[Claude Monet]] kaj la aliaj pejzaĝ-pentristoj en la grupo, kiujn li mokis pro ilia liberaera pentrado. Konservemaj en liaj socia sinteno, li abomenis la skandalon, kreitan de la ekspozicioj, kune kun la publicon kaj reklamadon, kiujn deziris siaj kolegoj.<ref name="Gordon31"/> Li ankaŭ multe malŝatis la ligiĝon kun la vorto "Impresionisto", kiun la gazetaro kreis kaj popularigis, kaj insistis inkluzivi ne-Impresionismajn artistojn, kiel [[Jean-Louis Forain]] kaj [[Jean-François Raffaëlli]] en la ekspozicioj de la grupo. La rezulta rankoro ene de la grupo kontribuis al ĝia malfondiĝo en 1886.<ref>Armstrong 1991, p. 25</ref> Dum lia financa situacio pliboniĝis pro vendoj de liaj propraj verkoj, li kapablis indulgi sian pasion por la kolektado de verkoj de artistoj, kiujn li admiris: malnovaj majstroj kiel [[El Greco]] kaj samtempuloj tiaj, kiaj [[Édouard Manet|Manet]], [[Camille Pissarro|Pissarro]], [[Paul Cézanne|Cézanne]], [[Paul Gauguin|Gauguin]], [[Van Gogh]], kaj [[Édouard Brandon]]. La verkoj de tri artistoj, kiujn li respektegis, [[Jean Auguste Dominique Ingres|Ingres]], [[Eugène Delacroix|Delacroix]], kaj [[Honoré Daumier|Daumier]], precipe multnombre ĉeestis en lia kolekto.<ref>"Je la fina inventaro de lia kolekto, estis dudek pentraĵoj kaj okdek ok desegnaĵoj de Ingres, dek tri pentraĵoj kaj preskaŭ ducent desegnaĵoj de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]. Estis centoj da litografiaĵoj de [[Honoré Daumier|Daumier]]. Liaj samtempuloj multnombre reprezentiĝis escepte de Monet, de kiu li havis nenion." Gordon kaj Forge 1988, p. 37</ref> Dum la malfruaj 1880aj jaroj, Degas ankaŭ elvolvis pasion por Fotarto.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 26</ref> Li fotografis multajn el siaj amikoj, ofte per lamplumo, kiel en sia duobla portreto de [[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]] kaj [[Stéphane Mallarmé|Mallarmé]]. Aliaj fotografoj, montrantaj dancistojn kaj nudojn, uziĝis por referencoj en kelkaj el la desegnaĵoj kaj pentraĵoj de Degas.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 34</ref> Dum la jaroj pasis, Degas izoliĝis, parte pro sia kredo, ke pentristo povis havi nenian privatan vivon.<ref>Canaday 1969, p. 929</ref> La [[Dreyfus-skandalo]] montrigis liajn kontraŭjudajn emojn, kaj li malamikiĝis kun ĉiuj siaj judaj amikoj.<ref name="Guillaud kaj Guillaud, 1985, p. 56">Guillaud kaj Guillaud 1985, p. 56</ref> Lian kontraŭeman naturon priplendis Renoir, kiu diris pri li: "Kia estaĵo li iris, tiu Degas! Ĉiuj liaj amikoj devis lasi lin; mi estis unu el la lastaj, kiuj foriris, sed eĉ mi ne povis resti ĝis la fino."<ref name="Bade kaj Degas 1992, p. 6">Bade kaj Degas 1992, p. 6</ref> Kvankam oni scias, ke li laboris en paŝteloj tiom malfrue, kiel la fino de 1907, kaj oni kredas, ke li daŭre faris skulptaĵojn tiom malfrue, kiom 1910, li verŝajne ĉesis labori en 1912, kiam la venonta malkonstruo de sia longtempa loĝejo ĉe la rue Victor Massé devigis lin transloĝiĝi al loĝejo ĉe [[Boulevard de Clichy]].<ref>Thomson 1988, p. 211</ref> Li neniam edziĝis, kaj dum la lastaj jaroj de sia vivo, preskaŭ blinda, li senripoze vagis en la stratoj de Parizo antaŭ ol morti en septembro 1917. == Artista stilo == [[Dosiero:Edgar Degas - The Ballet Class - Google Art Project.jpg|eta|''[[La Baleto-Klaso (Degas, Musée d'Orsay)|La Danco-Klaso (La Classe de Danse)]]'', 1873–1876, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas|344x344ra]] Degas ofte identiĝas kiel [[Impresionismo|Impresionisto]], komprenebla sed nesufiĉa priskribo. Impresionismo komencis dum la 1860aj kaj 1870aj jaroj kaj kreskis, parte, el la realismo de pentristoj tiaj, kiaj [[Gustave Courbet|Courbet]] kaj [[Jean-Baptiste-Camille Corot|Corot]]. La Impresionistoj pentris la realaĵojn de la mondo ĉirkaŭ ili per brilaj koloroj, ĉefe celantaj montri la efikojn de lumo, kaj esperantaj infuzi siajn bildojn per senpereco. Ili volis esprimi la vidan spertojn dum tiu preciza momento.<ref>Clay 1973, p. 28.</ref> Teknike, Degas diferencas de la Impresionistoj per tio, ke li daŭre batalis ilian praktikon de pentrado ''[[en plein air]] (en la libera aero)''.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 11</ref> "Li estis ofte tiom kontraŭ-Impresionisma, kiom la kritikistoj kiuj recenzis la ekspoziciojn", laŭ art-historiisto [[Carol Armstrong]]; kiel Degas mem klarigis, "neniu arto iam estis malpli spontana, ol la mia. Tio, kion mi faras, estas la rezulto de pripensado kaj de la studo de la eminentaj majstroj; de insprio, spontaneco, temperamento, mi scias nenion."<ref>Armstrong 1991, p. 22</ref> Tamen, li pli ĝuste priskribiĝas kiel Impresionisto, ol kiel membro de iu ajn alia movado. Liaj scenoj de Pariza vivo, liaj nekonvenciaj aranĝoj de la partoj de liaj bildoj, liaj eksperimentaj kun koloro kaj formo, kaj lia amikeco kun pluraj ĉefaj Impresionismaj artistoj-plej notinde [[Mary Cassatt]] kaj [[Édouard Manet]]—ĉiuj ligas lin intime al la Impresionisma movado. all relate him intimately to the Impressionist movement.<ref name="Roskill, 1983, p. 33">Roskill 1983, p. 33</ref> La stilo de Degas respegulas lian profundan respekton por la malnovaj mastroj (li estis entuziasma kopiisto ĝis siaj malfruaj mezaĝaj jaroj)<ref>Baumann, et al. 1994, p. 151</ref> kaj lia granda admiro por[[Jean-Auguste-Dominique Ingres]] kaj [[Eugène Delacroix]]. Li ankaŭ estis kolektanto de [[Ukiyo-e|Japanaj artpresaĵoj]], kies principoj de aranĝado influis lian verkon tiel, kiel la vigla realismo de famaj ilustriistoj kiel [[Honoré Daumier|Daumier]] kaj [[Paul Gavarni|Gavarni]]. Kvankam fama por ĉevaloj kaj dancistoj, Degas komencis pentrante konvenciajn historiajn pentraĵojn, kiel ''La Filino de Jitraĥ'' (c.1859–61) kaj ''La Junaj Spartanoj'' (c.1860–62), en kiu lia progreso ĝis malpli idealiga traktado de la figuro estas jam videbla. Dum lia frua kariero, Degas ankaŭ pentris portretojn de individuoj kaj grupoj; ekzemplo de la lastaj estas ''La Familio Bellelli'' (c.1858–67), brile aranĝita kaj psikologie akra bildigo de lia onklino, ŝia filo, kaj iliaj infanoj. En ĉi tiu bildo, kiel en ''La Junaj Spartanoj'' kaj multaj pli malfruaj verkoj, Degas altiriĝis al la tensioj, kiuj ĉeestas inter viroj kaj virinoj. En liaj fruaj pentraĵoj, Degas jam montris la maturan stilon, kiun li poste elvolvus pli profunde per la malgracia tondado de la subjektoj, kaj la elekto de nekutimaj vidpunktoj. [[Dosiero:Edgar Degas - In a Café - Google Art Project 2.jpg|eta|upright|maldekstra|''[[L'Absinthe]]'', 1876, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas]] Antaŭ la malfruaj 1860aj jaroj, Degas foriris de siaj komencaj eseoj en historia pentrado, al originala observado de tiutempa vivo. Kurejaj scenoj donis oportunon por bildigi ĉevalojn kaj iliaj ĵokeoj en moderna ĉirkaŭaĵo. Li komencis pentri virinojn dum laboro, ĉapelfaristojn kaj vestolavistojn. ''Mlle. Fiocre in the Ballet La Source'', montrita ĉe la Salono de 1868, estis lia unua grava verko, kiu prezentis temon, kun kiu li aparte indetiiĝus, dancistojn.<ref>Dumas 1988, p. 9.</ref> En pluraj postaj pentraĵoj, dancistoj montriĝis malantaŭ-sceneje aŭ dum la ekzercado, emfazante ilian rangon kiel profesiuloj farantaj laboron. Ek de 1870, Degas pli kaj pli ofte pentris baletajn subjektojn, parte ĉar ili vendis bone kaj provizis lin per bezonataj enspezoj post kiam la ŝuldoj de lia frato lasis la familion bankrota.<ref name="Growe 1992">Growe 1992</ref> Degas ankaŭ komencis pentri kafejan vivon, en verkoj kiel ''[[L'Absinthe]] (La Absinto)'' kaj ''Kantisto kun Ganto''. Liaj pentraĵoj ofte aludas al rakonta enhavo en maniero multe dubasenca; ekzemple, ''Interno'' (kiu ankaŭ nomiĝis ''La Seksperfortigo'') prezentas enigmon al artaj historiistoj, kiuj serĉas literaturan fonton—''[[Thérèse Raquin]]'' sugestiĝis<ref>Reff 1976, pp. 200–204</ref>—sed povas esti bildigo de prostituo.<ref>Krämer 2007</ref> Kiel lia temaro ŝanĝiĝis, tiel ankaŭ ŝanĝiĝis la teknikon de Degas. La malhela koloraro kiu montris la influon de nederlanda pentrado cedis sian lokon al la utilo de viglaj koloroj kaj aŭdacaj peniko-strekoj. Pentraĵoj kiel '''Place de la Concorde''' legiĝas kiel momentaj fotografoj, haltigante momentojn de tempo por montri ilin ĝuste, donanta senton de movado. Oni rajtas diri, ke la manko de koloro en la 1874-a ''Baleta Provo sur Scenejo'' kaj la 1876-a ''La Baleta Instruisto'' ligiĝas kun lia intereso pri la nova tekniko de fotografado. La ŝanĝoj al lia koloraro, pentro-tekniko, kaj sento de komponado de la bildo ĉiuj evidentigas la influojn, kiuj havis kaj la Impresionisma movado, kaj moderna fotografiado, kun ĝiaj spontanaj imagoj kaj malkutimaj anguloj, havis sur lia verko.<ref name="Roskill, 1983, p. 33"/> [[Dosiero:Edgar Degas Place de la Concorde.jpg|eta|''Place de la Concorde'', 1875, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] Malklarigante la distingon inter portretaj kaj genraj pecoj, li pentris sian fagotistan amikon, [[Désiré Dihau]], en ''La Orkestro de la Opero'' (1868–69) kiel unu el dek kvar muzikistoj ĉe opera orkestrejo, vidata kiel de membro de la aŭdantaro. Super la muzikistoj oni povas vidi nur la gambojn kaj dancjupetojn de la dancistoj surscenejaj, iliaj figuroj tranĉitaj de la rando de la pentraĵo. Arta historiisto Charles Stuckey komparis la vidpunkton al tiu de senatenta spektanto ĉe baleto, kaj diras, ke "estas la fasciniĝo de Degas kun la bildigo de movado, inkluzive la movado de la okuloj de spektanto kiel dum hazarda ekrigardo, kiu estas, ĝuste dirite, 'Impresionisma'."<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 28</ref> [[Dosiero:Edgar Degas - Orchestra Musicians - Google Art Project.jpg|eta|upright|maldekstra|''Muzikistoj en la Orkestro'', 1872, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas]] La matura stilo de Degas distingiĝas per elstare nefinitaj sekcioj, eĉ en petraaĵoj, kiuj estas ĝenerale zorge prilaboritaj. Li ofte kulpigis siajn okul-problemojn pro lia nekapablo finprilabori, klarigo, kiu riceviĝis kun iom da skeptikismo de samprofesianoj kaj kolektantoj, kiuj rezonis, kiel Stukey klarigas, ke "liaj bildoj apenaŭ povus esti prilaboritaj de iu, kun nesufiĉa vido-kapablo.".<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 29"</ref> La artisto donis alian indikon, kiam li priskribis sian emon, "komenci cent aĵojn, kaj ne fini eĉ unu el ili",<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 50</ref> kaj estis ĉiuokaze fifame malvolonta, konsideri pentraĵon finita. Lia intereso en portret-pentrado instigis Degas-on studi zorge la rimedoj, per kiuj la socia rango aŭ formo de okupo povas montriĝi de iliaj vizaĝo-trajtoj, pozo, vestoj, kaj aliaj trajtoj. En lia verko de 1879, ''[[Portretoj, Ĉe la Borso]]'', li montris grupon de judaj negociistoj kun indiketo da kontraŭ-judismo. En 1881, li montris du paŝtelajn bildojn, ''Krimulaj Vizaĝo-Trajtoj'', kiuj montris junulajn bandaĉ-membrojn, kiuj estis lastatempe kondamnitaj por murdo en la "Afero Abadie". Degas ĉeestis iliajn proceson kun kajero enmane, kaj liaj mutaj desegnaĵoj de la akuzitoj montris lian intereson pri la atavismaj (malevoluintaj) trajtoj, kiujn, laŭ kelkaj 19-jarcentaj sciencistoj, estis indikoj de denaska krimuliĝemo.<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Degas and The Little Dancer |persona nomo=Richard |familia nomo= Kendall |jaro=1998 |paĝoj= 78–85 |eldoninto=Yale University Press |url=https://books.google.com/books?id=O4pupXRt8NUC&pg=PA78&lpg=PA78&dq |aliaj=et al}}</ref> En liaj pentraĵoj de dancistoj kaj vestolavistoj, li montris iliajn okupojn ne nur per iliaj vestoj kaj agadoj, sed ankaŭ per iliaj korpo-tipoj: liaj dancistinoj montras atletajn trajtojn, dum liaj vestolavistinoj estas pezaj kaj solidaj.<ref>Muehlig 1979, p. 6</ref> [[Dosiero:Edgar Degas - At the Races.jpg|eta|''Ĉe la Konkursoj'', 1877–1880, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas, [[Musée d'Orsay]], Parizo]] Antaŭ la postaj 1870-aj jaroj, Degas fariĝis mastro ne nur de la tradicia metio de [[Oleo-pentrado|olea farbo]] sur [[kanvaso]], sed ankaŭ de paŝteloj. La seka materialo, kiun li aplikis en malsimplaj tavoloj kaj teksaranĝoj, ebligis lin pli facile akordigi sian kapablon por linioj kun kreskanta interesiĝo pri esprimplena koloro. Dum la mezaj 1870-aj jaroj, li ankaŭ reiris al la tekniko de [[gravurado]], kiun li estis malatentinta dum dek jaroj. Unue li gvidiĝis en ĉi tiu de sia malnova amiko [[Ludovic-Napoléon Lepic]], kiu mem estis novenkondukema en ĝia uzo, kaj komencis eksperimenti kun [[litografio]] kaj monotipo.<ref name="Thomson75">Thomson 1988, p. 75</ref> Li produktis proksimume 300 monotipojn dum du periodoj, de la mezaj 1870-aj jaroj ĝis la mez-1880-oj kaj denove dum la fruaj 1890-oj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.cosmopolis.ch/english/art/e0019100/degas_a_strange_new_beauty_e0191000.htm|titolo=Degas: A Strange New Beauty|persona nomo=Louis|familia nomo=Gerber|eldoninto=}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Li precipe fasciniĝis de la efikoj, kiujn produktis monotipo, kaj ofte prilaboris la presitajn imagojn per paŝtelo.<ref name="Thomson75" /> Antaŭ ol 1880, skulptado fariĝis unu plua fadeno en la daŭra laboro de Degas, por esplori diversajn teknikojn, kvankam la artisto ekspoziciis nur unu skulptaĵon publike dum sia vivo. [[Dosiero:Edgar Germain Hilaire Degas 029.jpg|eta|maldekstra|''La Toilette'' (Virino Kombante Sian Hararon), ĉ. 1884–1886, paŝteloj sur papero, de Edgar Degas, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] Ĉi tiuj ŝanĝoj en tekniko kondukis al la pentraĵoj, kiujn Degas estis produktonta dum sia malfrua vivo. Degas komencis desegni kaj pentri virinojn, sekigantaj sin per bantukoj, kombantaj siajn hararojn, kaj banantaj sin (vidu: ''[[Post la Bano, Virino sekiganta sin]]''). La strekoj, kiuj modlas la formon, estas pli libere faritaj, ol antaŭe; fonoj estas simpligitaj. La zorgemo pri detaloj de lia junaĝo transiris al kreskanta abstraktado de formo. Krom liaj karakterize brila desegno-kapablo kaj obsedo kun la figuro, la bildoj kreitaj dum ĉi tiu malfrua periodo de lia vivo montras malmultan surfacan similecon al liaj fruaj pentraĵoj. Fakte, ĉi tiuj pentraĵoj—kreitaj malfrue en lia vivo kaj post la apogeo de la Impresionisma movado—plej vive utilas la kolorcentrajn teknikojn de Impresionismo. <ref>Mannering 1994, pp. 70–77</ref><ref>[https://archive.org/details/edgarhilai00rich Rich, Daniel Catton, ''Edgar-Hilaire Germain Degas''], H.N. Abrams, New York, 1952, p. 6</ref> Malgraŭ sia stila evoluemo, certaj trajtoj de la verkoj de Degas restis la samaj dum lia tuta vivo. Li ĉiam pentris endome, kaj preferis labori en sia [[studio]], aŭ de memoro, aŭ de fotografoj, aŭ de vivaj modeloj.<ref>Benedek "Style."</ref> La figuro restis lia ĉefa temo; liaj malmultaj pejzaĝoj produktiĝis per memoro aŭ imagopovo. Li ofte ripetis temon multajn fojojn, ŝanĝante la komponaĵon aŭ traktadon. Li estis pripensema artisto kies verkoj, kiel Andrew Forge skribis, "estis preparitaj, kalkulitaj, provitaj, evoluitaj en stadioj. Ilin konsistigis partoj. La alĝustigo de ĉiu parto al la tuto, ilia linia aranĝo, estis la okazo por senfina pripensado kaj eksperimento."<ref>Gordon and Forge 1988, p. 9</ref> Degas mem klarigis, "En arto, nenio similu hazardon, eĉ ne movado."<ref name="Growe 1992"/> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Degas, Edgar}} [[Kategorio:Francaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] lnd8x2t6hmncka6aazqc4m6j8taecpu 9420395 9420394 2026-07-04T17:42:40Z Sj1mor 12103 9420395 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je 1854 / 1855;<br> oleo sur tolo kaj sur papero}} '''Edgar Degas''' (La [[19-a de julio|19-an de julio]] [[1834]], en [[Parizo]] - La [[29-a de septembro|29-an de septembro]] [[1917]], sameloke) estis [[Francio|franca]] artisto fama pro siaj pentraĵoj, skulptaĵoj, artpresaĵoj, kaj desegnaĵoj. Lia vera nomo estis ''Hilaire Germain Edgar de Gas''. Li precipe ligiĝas kun la temo de danco; pli ol la duono de liaj verkoj montras dancistojn. Oni vidas lin kiel unu el la fondintoj de [[Impresionismo]], kvankam li malakceptis la vorton, preferante, ke oni lin nomu realisto.<ref name="Gordon31">Gordon kaj Forge 1988, p. 31</ref> Li estis elstara [[desegnado|desegnisto]], kaj precipe mastra en la bildigo de movado, kiel videblas ĉe liaj bildoj de dancistoj, kurejaj temoj kaj virinaj nudoj. Liaj portretoj estas notindaj pro ilia psikologia malsimpleco, kaj pro ilia prezentado de homa izoleco.<ref>Brown 1994, p. 11</ref> Je la komenco de sia kariero, Degas volis esti [[historia pentristo]], profesio, por kiu li bone prepariĝis pro sia rigora akademia instruiĝo kaj zorga studado de klasika arto. Dum liaj fruaj tridekaj jaroj, li ŝanĝis la vojon, kaj per la utilo de la tradiciaj rimedoj de historia pentristo ĉe nuntempaj temoj, li fariĝis klasika pentristo de moderna vivo.<ref>Turner 2000, p. 139</ref> [[Dosiero:Degas l'orchestre.jpg|eta|maldekstren|250px|La opera orkestro (Degas), 1868 / 1870-aj jaroj, oleo sur tolo]] == Frua Vivo == [[Dosiero:Edgar Degas (1834-1917).jpg|eta|maldekstre|Edgar Degas ĉ. 1855–1860<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 17</ref>]] Degas naskiĝis en Parizo, Francio, en meze riĉan familion. Li estis la plej aĝa el kvin infanoj de Célestine Musson De Gas, Kreolo de [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]], kaj Augustin De Gas, bankisto. Lia patrina avo Germain Musson naskiĝis en [[Portoprinco]], [[Haitio]] de francaj antaŭuloj, kaj hejmigis Nov-Orleanon en 1810.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=vWTZpFv4m9QC&pg=PA15|titolo=Degas and the Business of Art|alirdato=29-a de septembro 2014|familia nomo=Brown|persona nomo=Marilyn R|jaro=1994|paĝo=14}}</ref> Degas (li adoptis ĉi tiun malpli pretendan literumadon de sia familia nomo post la plenkreskiĝo)<ref>La prapatra nomo de la familion estis Degas. Jean Sutherland Boggs klarigas, ke De Gas estis la literumado, "kun ioma pretendemo, uzita de la patro de la artisto tiam, kiam li transloĝiĝis al Parizon por fondi francan branĉon de la Napolitana banko de sia patro." Dum la frato René de Edgar Degas adoptis la ankoraŭ pli aristokrata formo "de Gas", la artisto reiris al la originala literumado, Degas, antaŭ ol fariĝi tridekjara. Baumann, et al. 1994, p. 98.</ref> komencis sian lernejan edukiĝon je dek unu jaroj, kaj matrikuliĝis ĉe la [[Liceo Louis-le-Grand]]. Lia patrino mortis dum lia dek tria jaro, kaj lia patro kaj avo fariĝis la ĉefaj influoj sur li dum la resto de lia junaĝo. Degas komencis pentri frue en sia vivo. Antaŭ ol diplomiĝi kun bakalaŭro en literaturo de la Lycée-o en 1853, li ŝanĝis ĉambron en sia domo al studio de artisto. Je la diplomiĝo, li registriĝis kiel kopiisto ĉe la [[Luvro]] muzeo, sed lia patro atendis, ke li matrikuliĝu ĉe jura lernejo. Degas do matrikuliĝis ĉe la Fakultato de Juro de la [[Universitato de Parizo]] en Novembro 1853, sed faris malmultajn klopodojn pri siaj studoj. En 1855 li ekkonis [[Jean-Auguste-Dominique Ingres]]-on, kiun Degas respektegis, kaj kies konsilon li neniam forgesis: "Desegnu liniojn, juna viro, kaj ankoraŭ pliaj linioj, ambaŭ de vivo kaj de memoro, kaj vi fariĝos bona artisto."<ref>Werner 1969, p. 14</ref> Dum Aprilo de tiu jaro oni permesis, ke Degas fariĝu membro de la [[École des Beaux-Arts]]. Li studis desegnadon tie kun [[Louis Lamothe]], sub kie gvidado li prosperis, sekvanta la stilon de Ingres.<ref>Canaday 1969, p. 930–931</ref> Dum julio 1856, Degas vojaĝis en Italion, kie li restis dum la sekvaj tri jaroj. En 1858, dum li restis ĉe la familio de sia onklino ĉe [[Napolo]], li faris la unuajn skizojn por sia frua majstroverko ''[[La Familio Bellelli]]''. Li ankaŭ desegnis kaj pentris plurajn kopiojn de verkoj de [[Mikelanĝelo]], [[Rafaelo]], [[Ticiano]], kaj aliaj [[Renesanco|Renesancaj]] artistoj, sed, kontraŭe al konvencia praktiko, li ĝenerale elektis el [[altarpeco]] detalon, kiu kaptis sian atenton: dua-ranga figuro, aŭ kapo, kiun li traktis kiel portreto.<ref>Dunlop 1979, p. 19</ref> == Artista kariero == Je lia reveno al Francio en 1859, Degas transloĝiĝis en Parizan studion sufiĉe grandan por permesi, ke li komencu la pentradon de ''La Familio Bellelli'', impona kanvaso, kiun li intencis montri ĉe la Pariza Salono, kvankam ĝi restis nefinita ĝis 1867. Li ankaŭ komencis prilabori plurajn historiajn pentraĵojn: ''Aleksandro kaj Bucefalo'' kaj ''La filino de Jitraĥ'' en 1859-60; ''Semiramis konstruanta Babilonon'' en 1860; kaj ''Junaj Spartanoj'' proksimume en 1860.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 43</ref> En 1861, Degas vizitis sian amikon de infanaĝo, Paul Valpinçon, ĉe [[Normandio]], kaj faris la plej fruajn el siaj multaj studoj pri ĉevaloj. Li montris ĉe la Salono por la unua fojo en 1865, kiam la juĝistaro akceptis lian pentraĵojn ''Sceno de Milito dum la Mezepoko'', kiu altiris malmultan atenton.<ref>Thomson 1988, p. 48</ref> Kvankam li montris ĉiujare dum la sekvaj kvin jaroj, li prenzentis neniujn pliajn historiajn pentraĵojn, kaj lia ''Obstaklo-konkurso-Falinta Ĵokeo'' (Salono de 1866) montris lian kreskantan volon pentri siatempajn temojn. La ŝanĝo en lia arto influiĝis ĉefe de la ekzemplo de [[Édouard Manet]], kiun Degas ekkonis en 1864 (dum ambaŭ kopiis la saman portreton de [[Diego Velázquez|Velázquez]] ĉe la Luvro, laŭ eble-fikcia rakonto).<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 23</ref> Je la komenco de la [[Francia-Prusia Milito]] en 1870, Degas membriĝis en la [[Nacia Gardistaro]], kie lia defendo de Parizo lasis al li malmultan tempon por pentrado. Dum ekzercoj kun pafilo oni trovis, ke lia vidokapablo estis difekta, kaj dum la resto de sia vivo okulaj problemoj estis ĉiama zorgo por li.<ref name="Guillaud kaj Guillaud 1985">{{citaĵo de libro |redaktinto=Guillaud, Jacqueline; Guillaŭd, Maurice, redaktintoj | jaro=1985 | titolo=Degas: Form and Space | eldonejo=Rizzoli |loko=Novjorko |isbn=0-8478-5407-8 }}, p. 29</ref> [[Dosiero:Cottonexchange1873-Degas.jpg|eta|''[[Koton-Oficejo en Nov-Orleano]]'', 1873]] Post la milito, Degas komencis en 1872 longan restadon ĉe [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]], kie loĝis lia frato René kaj pluraj aliaj parencoj. Dum lia restado ĉe la hejmo de sia onklo, Michel Musson, ĉe Esplanade Avenue, Nov-Orleano,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.degaslegacy.com/4degasauntanduncle.html|titolo=Michael Musson and Odile Longer: Degas' aunt and uncle in New Orleans|alirdato=18-a de marto 2013|dato=30-a de marto 1973|eldoninto=Degaslegacy.com}}</ref> Degas produktis nombron da verkoj, pluraj el kiuj montris familianojn. Unu el la Nov-Orleanaj verkoj de Degas, ''[[Koton-Oficejo en Nov-Orleano]]'', ricevis favoran atenton en Francio, kaj estis lia sola verko, kiu aĉetiĝis de muzeo (la [[Paŭo (Francio)|Paŭa]]) dum lia vivodaŭro. Degas reiris al Parizon en 1873, kaj lia patro mortis dum la sekva jaro, je kiu Degas lernis, ke sia frato René akumulis grandajn negocajn ŝuldojn. Por konservi la reputacion de la sia familio, Degas vendis sian domon kaj kolekton de artaĵoj, kiun li heredis, kaj uzis la monon por pagi la ŝuldojn de sia frato. Dependante unuafoje en la vivo de la vendoj de sia artaĵoj por enspezoj, li produktis la plimulton de siaj plej elstaraj verkoj dum la jardeko, kiu komencis en 1874.<ref>Guillaud kaj Guillaud 1985, p. 33</ref> Seniluziiĝinta de la Salono, li anstataŭe kuniĝis kun grupo de junaj artistoj, kiuj organizis sendependan ekspozician societon. La grupo tuj konatiĝis kiel la [[Impresionismo|Impresionistoj]]. Inter 1874 kaj 1886 ili faris ok art-ekspoziciojn, konataj kiel la Impresionismaj Ekspozicioj. Degas ludis ĉefan rolon en la organizado de la ekspozicioj, kaj montris siajn verkojn en ĉiu krom unu el ili, malgraŭ siaj presistaj konfliktoj kun aliaj en la grupo. Li havis malmultan komunan kun [[Claude Monet]] kaj la aliaj pejzaĝ-pentristoj en la grupo, kiujn li mokis pro ilia liberaera pentrado. Konservemaj en liaj socia sinteno, li abomenis la skandalon, kreitan de la ekspozicioj, kune kun la publicon kaj reklamadon, kiujn deziris siaj kolegoj.<ref name="Gordon31"/> Li ankaŭ multe malŝatis la ligiĝon kun la vorto "Impresionisto", kiun la gazetaro kreis kaj popularigis, kaj insistis inkluzivi ne-Impresionismajn artistojn, kiel [[Jean-Louis Forain]] kaj [[Jean-François Raffaëlli]] en la ekspozicioj de la grupo. La rezulta rankoro ene de la grupo kontribuis al ĝia malfondiĝo en 1886.<ref>Armstrong 1991, p. 25</ref> Dum lia financa situacio pliboniĝis pro vendoj de liaj propraj verkoj, li kapablis indulgi sian pasion por la kolektado de verkoj de artistoj, kiujn li admiris: malnovaj majstroj kiel [[El Greco]] kaj samtempuloj tiaj, kiaj [[Édouard Manet|Manet]], [[Camille Pissarro|Pissarro]], [[Paul Cézanne|Cézanne]], [[Paul Gauguin|Gauguin]], [[Van Gogh]], kaj [[Édouard Brandon]]. La verkoj de tri artistoj, kiujn li respektegis, [[Jean Auguste Dominique Ingres|Ingres]], [[Eugène Delacroix|Delacroix]], kaj [[Honoré Daumier|Daumier]], precipe multnombre ĉeestis en lia kolekto.<ref>"Je la fina inventaro de lia kolekto, estis dudek pentraĵoj kaj okdek ok desegnaĵoj de Ingres, dek tri pentraĵoj kaj preskaŭ ducent desegnaĵoj de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]. Estis centoj da litografiaĵoj de [[Honoré Daumier|Daumier]]. Liaj samtempuloj multnombre reprezentiĝis escepte de Monet, de kiu li havis nenion." Gordon kaj Forge 1988, p. 37</ref> Dum la malfruaj 1880aj jaroj, Degas ankaŭ elvolvis pasion por Fotarto.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 26</ref> Li fotografis multajn el siaj amikoj, ofte per lamplumo, kiel en sia duobla portreto de [[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]] kaj [[Stéphane Mallarmé|Mallarmé]]. Aliaj fotografoj, montrantaj dancistojn kaj nudojn, uziĝis por referencoj en kelkaj el la desegnaĵoj kaj pentraĵoj de Degas.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 34</ref> Dum la jaroj pasis, Degas izoliĝis, parte pro sia kredo, ke pentristo povis havi nenian privatan vivon.<ref>Canaday 1969, p. 929</ref> La [[Dreyfus-skandalo]] montrigis liajn kontraŭjudajn emojn, kaj li malamikiĝis kun ĉiuj siaj judaj amikoj.<ref name="Guillaud kaj Guillaud, 1985, p. 56">Guillaud kaj Guillaud 1985, p. 56</ref> Lian kontraŭeman naturon priplendis Renoir, kiu diris pri li: "Kia estaĵo li iris, tiu Degas! Ĉiuj liaj amikoj devis lasi lin; mi estis unu el la lastaj, kiuj foriris, sed eĉ mi ne povis resti ĝis la fino."<ref name="Bade kaj Degas 1992, p. 6">Bade kaj Degas 1992, p. 6</ref> Kvankam oni scias, ke li laboris en paŝteloj tiom malfrue, kiel la fino de 1907, kaj oni kredas, ke li daŭre faris skulptaĵojn tiom malfrue, kiom 1910, li verŝajne ĉesis labori en 1912, kiam la venonta malkonstruo de sia longtempa loĝejo ĉe la rue Victor Massé devigis lin transloĝiĝi al loĝejo ĉe [[Boulevard de Clichy]].<ref>Thomson 1988, p. 211</ref> Li neniam edziĝis, kaj dum la lastaj jaroj de sia vivo, preskaŭ blinda, li senripoze vagis en la stratoj de Parizo antaŭ ol morti en septembro 1917. == Artista stilo == [[Dosiero:Edgar Degas - The Ballet Class - Google Art Project.jpg|eta|''[[La Baleto-Klaso (Degas, Musée d'Orsay)|La Danco-Klaso (La Classe de Danse)]]'', 1873–1876, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas|344x344ra]] Degas ofte identiĝas kiel [[Impresionismo|Impresionisto]], komprenebla sed nesufiĉa priskribo. Impresionismo komencis dum la 1860aj kaj 1870aj jaroj kaj kreskis, parte, el la realismo de pentristoj tiaj, kiaj [[Gustave Courbet|Courbet]] kaj [[Jean-Baptiste-Camille Corot|Corot]]. La Impresionistoj pentris la realaĵojn de la mondo ĉirkaŭ ili per brilaj koloroj, ĉefe celantaj montri la efikojn de lumo, kaj esperantaj infuzi siajn bildojn per senpereco. Ili volis esprimi la vidan spertojn dum tiu preciza momento.<ref>Clay 1973, p. 28.</ref> Teknike, Degas diferencas de la Impresionistoj per tio, ke li daŭre batalis ilian praktikon de pentrado ''[[en plein air]] (en la libera aero)''.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 11</ref> "Li estis ofte tiom kontraŭ-Impresionisma, kiom la kritikistoj kiuj recenzis la ekspoziciojn", laŭ art-historiisto [[Carol Armstrong]]; kiel Degas mem klarigis, "neniu arto iam estis malpli spontana, ol la mia. Tio, kion mi faras, estas la rezulto de pripensado kaj de la studo de la eminentaj majstroj; de insprio, spontaneco, temperamento, mi scias nenion."<ref>Armstrong 1991, p. 22</ref> Tamen, li pli ĝuste priskribiĝas kiel Impresionisto, ol kiel membro de iu ajn alia movado. Liaj scenoj de Pariza vivo, liaj nekonvenciaj aranĝoj de la partoj de liaj bildoj, liaj eksperimentaj kun koloro kaj formo, kaj lia amikeco kun pluraj ĉefaj Impresionismaj artistoj-plej notinde [[Mary Cassatt]] kaj [[Édouard Manet]]—ĉiuj ligas lin intime al la Impresionisma movado. all relate him intimately to the Impressionist movement.<ref name="Roskill, 1983, p. 33">Roskill 1983, p. 33</ref> La stilo de Degas respegulas lian profundan respekton por la malnovaj mastroj (li estis entuziasma kopiisto ĝis siaj malfruaj mezaĝaj jaroj)<ref>Baumann, et al. 1994, p. 151</ref> kaj lia granda admiro por[[Jean-Auguste-Dominique Ingres]] kaj [[Eugène Delacroix]]. Li ankaŭ estis kolektanto de [[Ukiyo-e|Japanaj artpresaĵoj]], kies principoj de aranĝado influis lian verkon tiel, kiel la vigla realismo de famaj ilustriistoj kiel [[Honoré Daumier|Daumier]] kaj [[Paul Gavarni|Gavarni]]. Kvankam fama por ĉevaloj kaj dancistoj, Degas komencis pentrante konvenciajn historiajn pentraĵojn, kiel ''La Filino de Jitraĥ'' (c.1859–61) kaj ''La Junaj Spartanoj'' (c.1860–62), en kiu lia progreso ĝis malpli idealiga traktado de la figuro estas jam videbla. Dum lia frua kariero, Degas ankaŭ pentris portretojn de individuoj kaj grupoj; ekzemplo de la lastaj estas ''La Familio Bellelli'' (c.1858–67), brile aranĝita kaj psikologie akra bildigo de lia onklino, ŝia filo, kaj iliaj infanoj. En ĉi tiu bildo, kiel en ''La Junaj Spartanoj'' kaj multaj pli malfruaj verkoj, Degas altiriĝis al la tensioj, kiuj ĉeestas inter viroj kaj virinoj. En liaj fruaj pentraĵoj, Degas jam montris la maturan stilon, kiun li poste elvolvus pli profunde per la malgracia tondado de la subjektoj, kaj la elekto de nekutimaj vidpunktoj. [[Dosiero:Edgar Degas - In a Café - Google Art Project 2.jpg|eta|upright|maldekstra|''[[L'Absinthe]]'', 1876, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas]] Antaŭ la malfruaj 1860aj jaroj, Degas foriris de siaj komencaj eseoj en historia pentrado, al originala observado de tiutempa vivo. Kurejaj scenoj donis oportunon por bildigi ĉevalojn kaj iliaj ĵokeoj en moderna ĉirkaŭaĵo. Li komencis pentri virinojn dum laboro, ĉapelfaristojn kaj vestolavistojn. ''Mlle. Fiocre in the Ballet La Source'', montrita ĉe la Salono de 1868, estis lia unua grava verko, kiu prezentis temon, kun kiu li aparte indetiiĝus, dancistojn.<ref>Dumas 1988, p. 9.</ref> En pluraj postaj pentraĵoj, dancistoj montriĝis malantaŭ-sceneje aŭ dum la ekzercado, emfazante ilian rangon kiel profesiuloj farantaj laboron. Ek de 1870, Degas pli kaj pli ofte pentris baletajn subjektojn, parte ĉar ili vendis bone kaj provizis lin per bezonataj enspezoj post kiam la ŝuldoj de lia frato lasis la familion bankrota.<ref name="Growe 1992">Growe 1992</ref> Degas ankaŭ komencis pentri kafejan vivon, en verkoj kiel ''[[L'Absinthe]] (La Absinto)'' kaj ''Kantisto kun Ganto''. Liaj pentraĵoj ofte aludas al rakonta enhavo en maniero multe dubasenca; ekzemple, ''Interno'' (kiu ankaŭ nomiĝis ''La Seksperfortigo'') prezentas enigmon al artaj historiistoj, kiuj serĉas literaturan fonton—''[[Thérèse Raquin]]'' sugestiĝis<ref>Reff 1976, pp. 200–204</ref>—sed povas esti bildigo de prostituo.<ref>Krämer 2007</ref> Kiel lia temaro ŝanĝiĝis, tiel ankaŭ ŝanĝiĝis la teknikon de Degas. La malhela koloraro kiu montris la influon de nederlanda pentrado cedis sian lokon al la utilo de viglaj koloroj kaj aŭdacaj peniko-strekoj. Pentraĵoj kiel '''Place de la Concorde''' legiĝas kiel momentaj fotografoj, haltigante momentojn de tempo por montri ilin ĝuste, donanta senton de movado. Oni rajtas diri, ke la manko de koloro en la 1874-a ''Baleta Provo sur Scenejo'' kaj la 1876-a ''La Baleta Instruisto'' ligiĝas kun lia intereso pri la nova tekniko de fotografado. La ŝanĝoj al lia koloraro, pentro-tekniko, kaj sento de komponado de la bildo ĉiuj evidentigas la influojn, kiuj havis kaj la Impresionisma movado, kaj moderna fotografiado, kun ĝiaj spontanaj imagoj kaj malkutimaj anguloj, havis sur lia verko.<ref name="Roskill, 1983, p. 33"/> [[Dosiero:Edgar Degas Place de la Concorde.jpg|eta|''Place de la Concorde'', 1875, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] Malklarigante la distingon inter portretaj kaj genraj pecoj, li pentris sian fagotistan amikon, [[Désiré Dihau]], en ''La Orkestro de la Opero'' (1868–69) kiel unu el dek kvar muzikistoj ĉe opera orkestrejo, vidata kiel de membro de la aŭdantaro. Super la muzikistoj oni povas vidi nur la gambojn kaj dancjupetojn de la dancistoj surscenejaj, iliaj figuroj tranĉitaj de la rando de la pentraĵo. Arta historiisto Charles Stuckey komparis la vidpunkton al tiu de senatenta spektanto ĉe baleto, kaj diras, ke "estas la fasciniĝo de Degas kun la bildigo de movado, inkluzive la movado de la okuloj de spektanto kiel dum hazarda ekrigardo, kiu estas, ĝuste dirite, 'Impresionisma'."<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 28</ref> [[Dosiero:Edgar Degas - Orchestra Musicians - Google Art Project.jpg|eta|upright|maldekstra|''Muzikistoj en la Orkestro'', 1872, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas]] La matura stilo de Degas distingiĝas per elstare nefinitaj sekcioj, eĉ en petraaĵoj, kiuj estas ĝenerale zorge prilaboritaj. Li ofte kulpigis siajn okul-problemojn pro lia nekapablo finprilabori, klarigo, kiu riceviĝis kun iom da skeptikismo de samprofesianoj kaj kolektantoj, kiuj rezonis, kiel Stukey klarigas, ke "liaj bildoj apenaŭ povus esti prilaboritaj de iu, kun nesufiĉa vido-kapablo.".<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 29"</ref> La artisto donis alian indikon, kiam li priskribis sian emon, "komenci cent aĵojn, kaj ne fini eĉ unu el ili",<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 50</ref> kaj estis ĉiuokaze fifame malvolonta, konsideri pentraĵon finita. Lia intereso en portret-pentrado instigis Degas-on studi zorge la rimedoj, per kiuj la socia rango aŭ formo de okupo povas montriĝi de iliaj vizaĝo-trajtoj, pozo, vestoj, kaj aliaj trajtoj. En lia verko de 1879, ''[[Portretoj, Ĉe la Borso]]'', li montris grupon de judaj negociistoj kun indiketo da kontraŭ-judismo. En 1881, li montris du paŝtelajn bildojn, ''Krimulaj Vizaĝo-Trajtoj'', kiuj montris junulajn bandaĉ-membrojn, kiuj estis lastatempe kondamnitaj por murdo en la "Afero Abadie". Degas ĉeestis iliajn proceson kun kajero enmane, kaj liaj mutaj desegnaĵoj de la akuzitoj montris lian intereson pri la atavismaj (malevoluintaj) trajtoj, kiujn, laŭ kelkaj 19-jarcentaj sciencistoj, estis indikoj de denaska krimuliĝemo.<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Degas and The Little Dancer |persona nomo=Richard |familia nomo= Kendall |jaro=1998 |paĝoj= 78–85 |eldoninto=Yale University Press |url=https://books.google.com/books?id=O4pupXRt8NUC&pg=PA78&lpg=PA78&dq |aliaj=et al}}</ref> En liaj pentraĵoj de dancistoj kaj vestolavistoj, li montris iliajn okupojn ne nur per iliaj vestoj kaj agadoj, sed ankaŭ per iliaj korpo-tipoj: liaj dancistinoj montras atletajn trajtojn, dum liaj vestolavistinoj estas pezaj kaj solidaj.<ref>Muehlig 1979, p. 6</ref> [[Dosiero:Edgar Degas - At the Races.jpg|eta|''Ĉe la Konkursoj'', 1877–1880, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas, [[Musée d'Orsay]], Parizo]] Antaŭ la postaj 1870-aj jaroj, Degas fariĝis mastro ne nur de la tradicia metio de [[Oleo-pentrado|olea farbo]] sur [[kanvaso]], sed ankaŭ de paŝteloj. La seka materialo, kiun li aplikis en malsimplaj tavoloj kaj teksaranĝoj, ebligis lin pli facile akordigi sian kapablon por linioj kun kreskanta interesiĝo pri esprimplena koloro. Dum la mezaj 1870-aj jaroj, li ankaŭ reiris al la tekniko de [[gravurado]], kiun li estis malatentinta dum dek jaroj. Unue li gvidiĝis en ĉi tiu de sia malnova amiko [[Ludovic-Napoléon Lepic]], kiu mem estis novenkondukema en ĝia uzo, kaj komencis eksperimenti kun [[litografio]] kaj monotipo.<ref name="Thomson75">Thomson 1988, p. 75</ref> Li produktis proksimume 300 monotipojn dum du periodoj, de la mezaj 1870-aj jaroj ĝis la mez-1880-oj kaj denove dum la fruaj 1890-oj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.cosmopolis.ch/english/art/e0019100/degas_a_strange_new_beauty_e0191000.htm|titolo=Degas: A Strange New Beauty|persona nomo=Louis|familia nomo=Gerber|eldoninto=}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Li precipe fasciniĝis de la efikoj, kiujn produktis monotipo, kaj ofte prilaboris la presitajn imagojn per paŝtelo.<ref name="Thomson75" /> Antaŭ ol 1880, skulptado fariĝis unu plua fadeno en la daŭra laboro de Degas, por esplori diversajn teknikojn, kvankam la artisto ekspoziciis nur unu skulptaĵon publike dum sia vivo. [[Dosiero:Edgar Germain Hilaire Degas 029.jpg|eta|maldekstra|''La Toilette'' (Virino Kombante Sian Hararon), ĉ. 1884–1886, paŝteloj sur papero, de Edgar Degas, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] Ĉi tiuj ŝanĝoj en tekniko kondukis al la pentraĵoj, kiujn Degas estis produktonta dum sia malfrua vivo. Degas komencis desegni kaj pentri virinojn, sekigantaj sin per bantukoj, kombantaj siajn hararojn, kaj banantaj sin (vidu: ''[[Post la Bano, Virino sekiganta sin]]''). La strekoj, kiuj modlas la formon, estas pli libere faritaj, ol antaŭe; fonoj estas simpligitaj. La zorgemo pri detaloj de lia junaĝo transiris al kreskanta abstraktado de formo. Krom liaj karakterize brila desegno-kapablo kaj obsedo kun la figuro, la bildoj kreitaj dum ĉi tiu malfrua periodo de lia vivo montras malmultan surfacan similecon al liaj fruaj pentraĵoj. Fakte, ĉi tiuj pentraĵoj—kreitaj malfrue en lia vivo kaj post la apogeo de la Impresionisma movado—plej vive utilas la kolorcentrajn teknikojn de Impresionismo. <ref>Mannering 1994, pp. 70–77</ref><ref>[https://archive.org/details/edgarhilai00rich Rich, Daniel Catton, ''Edgar-Hilaire Germain Degas''], H.N. Abrams, New York, 1952, p. 6</ref> Malgraŭ sia stila evoluemo, certaj trajtoj de la verkoj de Degas restis la samaj dum lia tuta vivo. Li ĉiam pentris endome, kaj preferis labori en sia [[studio]], aŭ de memoro, aŭ de fotografoj, aŭ de vivaj modeloj.<ref>Benedek "Style."</ref> La figuro restis lia ĉefa temo; liaj malmultaj pejzaĝoj produktiĝis per memoro aŭ imagopovo. Li ofte ripetis temon multajn fojojn, ŝanĝante la komponaĵon aŭ traktadon. Li estis pripensema artisto kies verkoj, kiel Andrew Forge skribis, "estis preparitaj, kalkulitaj, provitaj, evoluitaj en stadioj. Ilin konsistigis partoj. La alĝustigo de ĉiu parto al la tuto, ilia linia aranĝo, estis la okazo por senfina pripensado kaj eksperimento."<ref>Gordon and Forge 1988, p. 9</ref> Degas mem klarigis, "En arto, nenio similu hazardon, eĉ ne movado."<ref name="Growe 1992"/> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Degas, Edgar}} [[Kategorio:Francaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] sje0od4j4rhvsd9rszjp546sijue0ac 9420396 9420395 2026-07-04T17:43:10Z Sj1mor 12103 9420396 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je 1854 / 1855;<br> oleo sur tolo kaj sur papero}} '''Edgar Degas''' (La [[19-a de julio|19-an de julio]] [[1834]], en [[Parizo]] - La [[29-a de septembro|29-an de septembro]] [[1917]], sameloke) estis [[Francio|franca]] artisto fama pro siaj pentraĵoj, skulptaĵoj, artpresaĵoj, kaj desegnaĵoj. Lia vera nomo estis ''Hilaire Germain Edgar de Gas''. Li precipe ligiĝas kun la temo de danco; pli ol la duono de liaj verkoj montras dancistojn. Oni vidas lin kiel unu el la fondintoj de [[Impresionismo]], kvankam li malakceptis la vorton, preferante, ke oni lin nomu realisto.<ref name="Gordon31">Gordon kaj Forge 1988, p. 31</ref> Li estis elstara [[desegnado|desegnisto]], kaj precipe mastra en la bildigo de movado, kiel videblas ĉe liaj bildoj de dancistoj, kurejaj temoj kaj virinaj nudoj. Liaj portretoj estas notindaj pro ilia psikologia malsimpleco, kaj pro ilia prezentado de homa izoleco.<ref>Brown 1994, p. 11</ref> Je la komenco de sia kariero, Degas volis esti [[historia pentristo]], profesio, por kiu li bone prepariĝis pro sia rigora akademia instruiĝo kaj zorga studado de klasika arto. Dum liaj fruaj tridekaj jaroj, li ŝanĝis la vojon, kaj per la utilo de la tradiciaj rimedoj de historia pentristo ĉe nuntempaj temoj, li fariĝis klasika pentristo de moderna vivo.<ref>Turner 2000, p. 139</ref> [[Dosiero:Degas l'orchestre.jpg|eta|maldekstre|250px|La opera orkestro (Degas), 1868 / 1870-aj jaroj, oleo sur tolo]] == Frua Vivo == [[Dosiero:Edgar Degas (1834-1917).jpg|eta|maldekstre|Edgar Degas ĉ. 1855–1860<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 17</ref>]] Degas naskiĝis en Parizo, Francio, en meze riĉan familion. Li estis la plej aĝa el kvin infanoj de Célestine Musson De Gas, Kreolo de [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]], kaj Augustin De Gas, bankisto. Lia patrina avo Germain Musson naskiĝis en [[Portoprinco]], [[Haitio]] de francaj antaŭuloj, kaj hejmigis Nov-Orleanon en 1810.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=vWTZpFv4m9QC&pg=PA15|titolo=Degas and the Business of Art|alirdato=29-a de septembro 2014|familia nomo=Brown|persona nomo=Marilyn R|jaro=1994|paĝo=14}}</ref> Degas (li adoptis ĉi tiun malpli pretendan literumadon de sia familia nomo post la plenkreskiĝo)<ref>La prapatra nomo de la familion estis Degas. Jean Sutherland Boggs klarigas, ke De Gas estis la literumado, "kun ioma pretendemo, uzita de la patro de la artisto tiam, kiam li transloĝiĝis al Parizon por fondi francan branĉon de la Napolitana banko de sia patro." Dum la frato René de Edgar Degas adoptis la ankoraŭ pli aristokrata formo "de Gas", la artisto reiris al la originala literumado, Degas, antaŭ ol fariĝi tridekjara. Baumann, et al. 1994, p. 98.</ref> komencis sian lernejan edukiĝon je dek unu jaroj, kaj matrikuliĝis ĉe la [[Liceo Louis-le-Grand]]. Lia patrino mortis dum lia dek tria jaro, kaj lia patro kaj avo fariĝis la ĉefaj influoj sur li dum la resto de lia junaĝo. Degas komencis pentri frue en sia vivo. Antaŭ ol diplomiĝi kun bakalaŭro en literaturo de la Lycée-o en 1853, li ŝanĝis ĉambron en sia domo al studio de artisto. Je la diplomiĝo, li registriĝis kiel kopiisto ĉe la [[Luvro]] muzeo, sed lia patro atendis, ke li matrikuliĝu ĉe jura lernejo. Degas do matrikuliĝis ĉe la Fakultato de Juro de la [[Universitato de Parizo]] en Novembro 1853, sed faris malmultajn klopodojn pri siaj studoj. En 1855 li ekkonis [[Jean-Auguste-Dominique Ingres]]-on, kiun Degas respektegis, kaj kies konsilon li neniam forgesis: "Desegnu liniojn, juna viro, kaj ankoraŭ pliaj linioj, ambaŭ de vivo kaj de memoro, kaj vi fariĝos bona artisto."<ref>Werner 1969, p. 14</ref> Dum Aprilo de tiu jaro oni permesis, ke Degas fariĝu membro de la [[École des Beaux-Arts]]. Li studis desegnadon tie kun [[Louis Lamothe]], sub kie gvidado li prosperis, sekvanta la stilon de Ingres.<ref>Canaday 1969, p. 930–931</ref> Dum julio 1856, Degas vojaĝis en Italion, kie li restis dum la sekvaj tri jaroj. En 1858, dum li restis ĉe la familio de sia onklino ĉe [[Napolo]], li faris la unuajn skizojn por sia frua majstroverko ''[[La Familio Bellelli]]''. Li ankaŭ desegnis kaj pentris plurajn kopiojn de verkoj de [[Mikelanĝelo]], [[Rafaelo]], [[Ticiano]], kaj aliaj [[Renesanco|Renesancaj]] artistoj, sed, kontraŭe al konvencia praktiko, li ĝenerale elektis el [[altarpeco]] detalon, kiu kaptis sian atenton: dua-ranga figuro, aŭ kapo, kiun li traktis kiel portreto.<ref>Dunlop 1979, p. 19</ref> == Artista kariero == Je lia reveno al Francio en 1859, Degas transloĝiĝis en Parizan studion sufiĉe grandan por permesi, ke li komencu la pentradon de ''La Familio Bellelli'', impona kanvaso, kiun li intencis montri ĉe la Pariza Salono, kvankam ĝi restis nefinita ĝis 1867. Li ankaŭ komencis prilabori plurajn historiajn pentraĵojn: ''Aleksandro kaj Bucefalo'' kaj ''La filino de Jitraĥ'' en 1859-60; ''Semiramis konstruanta Babilonon'' en 1860; kaj ''Junaj Spartanoj'' proksimume en 1860.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 43</ref> En 1861, Degas vizitis sian amikon de infanaĝo, Paul Valpinçon, ĉe [[Normandio]], kaj faris la plej fruajn el siaj multaj studoj pri ĉevaloj. Li montris ĉe la Salono por la unua fojo en 1865, kiam la juĝistaro akceptis lian pentraĵojn ''Sceno de Milito dum la Mezepoko'', kiu altiris malmultan atenton.<ref>Thomson 1988, p. 48</ref> Kvankam li montris ĉiujare dum la sekvaj kvin jaroj, li prenzentis neniujn pliajn historiajn pentraĵojn, kaj lia ''Obstaklo-konkurso-Falinta Ĵokeo'' (Salono de 1866) montris lian kreskantan volon pentri siatempajn temojn. La ŝanĝo en lia arto influiĝis ĉefe de la ekzemplo de [[Édouard Manet]], kiun Degas ekkonis en 1864 (dum ambaŭ kopiis la saman portreton de [[Diego Velázquez|Velázquez]] ĉe la Luvro, laŭ eble-fikcia rakonto).<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 23</ref> Je la komenco de la [[Francia-Prusia Milito]] en 1870, Degas membriĝis en la [[Nacia Gardistaro]], kie lia defendo de Parizo lasis al li malmultan tempon por pentrado. Dum ekzercoj kun pafilo oni trovis, ke lia vidokapablo estis difekta, kaj dum la resto de sia vivo okulaj problemoj estis ĉiama zorgo por li.<ref name="Guillaud kaj Guillaud 1985">{{citaĵo de libro |redaktinto=Guillaud, Jacqueline; Guillaŭd, Maurice, redaktintoj | jaro=1985 | titolo=Degas: Form and Space | eldonejo=Rizzoli |loko=Novjorko |isbn=0-8478-5407-8 }}, p. 29</ref> [[Dosiero:Cottonexchange1873-Degas.jpg|eta|''[[Koton-Oficejo en Nov-Orleano]]'', 1873]] Post la milito, Degas komencis en 1872 longan restadon ĉe [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]], kie loĝis lia frato René kaj pluraj aliaj parencoj. Dum lia restado ĉe la hejmo de sia onklo, Michel Musson, ĉe Esplanade Avenue, Nov-Orleano,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.degaslegacy.com/4degasauntanduncle.html|titolo=Michael Musson and Odile Longer: Degas' aunt and uncle in New Orleans|alirdato=18-a de marto 2013|dato=30-a de marto 1973|eldoninto=Degaslegacy.com}}</ref> Degas produktis nombron da verkoj, pluraj el kiuj montris familianojn. Unu el la Nov-Orleanaj verkoj de Degas, ''[[Koton-Oficejo en Nov-Orleano]]'', ricevis favoran atenton en Francio, kaj estis lia sola verko, kiu aĉetiĝis de muzeo (la [[Paŭo (Francio)|Paŭa]]) dum lia vivodaŭro. Degas reiris al Parizon en 1873, kaj lia patro mortis dum la sekva jaro, je kiu Degas lernis, ke sia frato René akumulis grandajn negocajn ŝuldojn. Por konservi la reputacion de la sia familio, Degas vendis sian domon kaj kolekton de artaĵoj, kiun li heredis, kaj uzis la monon por pagi la ŝuldojn de sia frato. Dependante unuafoje en la vivo de la vendoj de sia artaĵoj por enspezoj, li produktis la plimulton de siaj plej elstaraj verkoj dum la jardeko, kiu komencis en 1874.<ref>Guillaud kaj Guillaud 1985, p. 33</ref> Seniluziiĝinta de la Salono, li anstataŭe kuniĝis kun grupo de junaj artistoj, kiuj organizis sendependan ekspozician societon. La grupo tuj konatiĝis kiel la [[Impresionismo|Impresionistoj]]. Inter 1874 kaj 1886 ili faris ok art-ekspoziciojn, konataj kiel la Impresionismaj Ekspozicioj. Degas ludis ĉefan rolon en la organizado de la ekspozicioj, kaj montris siajn verkojn en ĉiu krom unu el ili, malgraŭ siaj presistaj konfliktoj kun aliaj en la grupo. Li havis malmultan komunan kun [[Claude Monet]] kaj la aliaj pejzaĝ-pentristoj en la grupo, kiujn li mokis pro ilia liberaera pentrado. Konservemaj en liaj socia sinteno, li abomenis la skandalon, kreitan de la ekspozicioj, kune kun la publicon kaj reklamadon, kiujn deziris siaj kolegoj.<ref name="Gordon31"/> Li ankaŭ multe malŝatis la ligiĝon kun la vorto "Impresionisto", kiun la gazetaro kreis kaj popularigis, kaj insistis inkluzivi ne-Impresionismajn artistojn, kiel [[Jean-Louis Forain]] kaj [[Jean-François Raffaëlli]] en la ekspozicioj de la grupo. La rezulta rankoro ene de la grupo kontribuis al ĝia malfondiĝo en 1886.<ref>Armstrong 1991, p. 25</ref> Dum lia financa situacio pliboniĝis pro vendoj de liaj propraj verkoj, li kapablis indulgi sian pasion por la kolektado de verkoj de artistoj, kiujn li admiris: malnovaj majstroj kiel [[El Greco]] kaj samtempuloj tiaj, kiaj [[Édouard Manet|Manet]], [[Camille Pissarro|Pissarro]], [[Paul Cézanne|Cézanne]], [[Paul Gauguin|Gauguin]], [[Van Gogh]], kaj [[Édouard Brandon]]. La verkoj de tri artistoj, kiujn li respektegis, [[Jean Auguste Dominique Ingres|Ingres]], [[Eugène Delacroix|Delacroix]], kaj [[Honoré Daumier|Daumier]], precipe multnombre ĉeestis en lia kolekto.<ref>"Je la fina inventaro de lia kolekto, estis dudek pentraĵoj kaj okdek ok desegnaĵoj de Ingres, dek tri pentraĵoj kaj preskaŭ ducent desegnaĵoj de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]. Estis centoj da litografiaĵoj de [[Honoré Daumier|Daumier]]. Liaj samtempuloj multnombre reprezentiĝis escepte de Monet, de kiu li havis nenion." Gordon kaj Forge 1988, p. 37</ref> Dum la malfruaj 1880aj jaroj, Degas ankaŭ elvolvis pasion por Fotarto.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 26</ref> Li fotografis multajn el siaj amikoj, ofte per lamplumo, kiel en sia duobla portreto de [[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]] kaj [[Stéphane Mallarmé|Mallarmé]]. Aliaj fotografoj, montrantaj dancistojn kaj nudojn, uziĝis por referencoj en kelkaj el la desegnaĵoj kaj pentraĵoj de Degas.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 34</ref> Dum la jaroj pasis, Degas izoliĝis, parte pro sia kredo, ke pentristo povis havi nenian privatan vivon.<ref>Canaday 1969, p. 929</ref> La [[Dreyfus-skandalo]] montrigis liajn kontraŭjudajn emojn, kaj li malamikiĝis kun ĉiuj siaj judaj amikoj.<ref name="Guillaud kaj Guillaud, 1985, p. 56">Guillaud kaj Guillaud 1985, p. 56</ref> Lian kontraŭeman naturon priplendis Renoir, kiu diris pri li: "Kia estaĵo li iris, tiu Degas! Ĉiuj liaj amikoj devis lasi lin; mi estis unu el la lastaj, kiuj foriris, sed eĉ mi ne povis resti ĝis la fino."<ref name="Bade kaj Degas 1992, p. 6">Bade kaj Degas 1992, p. 6</ref> Kvankam oni scias, ke li laboris en paŝteloj tiom malfrue, kiel la fino de 1907, kaj oni kredas, ke li daŭre faris skulptaĵojn tiom malfrue, kiom 1910, li verŝajne ĉesis labori en 1912, kiam la venonta malkonstruo de sia longtempa loĝejo ĉe la rue Victor Massé devigis lin transloĝiĝi al loĝejo ĉe [[Boulevard de Clichy]].<ref>Thomson 1988, p. 211</ref> Li neniam edziĝis, kaj dum la lastaj jaroj de sia vivo, preskaŭ blinda, li senripoze vagis en la stratoj de Parizo antaŭ ol morti en septembro 1917. == Artista stilo == [[Dosiero:Edgar Degas - The Ballet Class - Google Art Project.jpg|eta|''[[La Baleto-Klaso (Degas, Musée d'Orsay)|La Danco-Klaso (La Classe de Danse)]]'', 1873–1876, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas|344x344ra]] Degas ofte identiĝas kiel [[Impresionismo|Impresionisto]], komprenebla sed nesufiĉa priskribo. Impresionismo komencis dum la 1860aj kaj 1870aj jaroj kaj kreskis, parte, el la realismo de pentristoj tiaj, kiaj [[Gustave Courbet|Courbet]] kaj [[Jean-Baptiste-Camille Corot|Corot]]. La Impresionistoj pentris la realaĵojn de la mondo ĉirkaŭ ili per brilaj koloroj, ĉefe celantaj montri la efikojn de lumo, kaj esperantaj infuzi siajn bildojn per senpereco. Ili volis esprimi la vidan spertojn dum tiu preciza momento.<ref>Clay 1973, p. 28.</ref> Teknike, Degas diferencas de la Impresionistoj per tio, ke li daŭre batalis ilian praktikon de pentrado ''[[en plein air]] (en la libera aero)''.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 11</ref> "Li estis ofte tiom kontraŭ-Impresionisma, kiom la kritikistoj kiuj recenzis la ekspoziciojn", laŭ art-historiisto [[Carol Armstrong]]; kiel Degas mem klarigis, "neniu arto iam estis malpli spontana, ol la mia. Tio, kion mi faras, estas la rezulto de pripensado kaj de la studo de la eminentaj majstroj; de insprio, spontaneco, temperamento, mi scias nenion."<ref>Armstrong 1991, p. 22</ref> Tamen, li pli ĝuste priskribiĝas kiel Impresionisto, ol kiel membro de iu ajn alia movado. Liaj scenoj de Pariza vivo, liaj nekonvenciaj aranĝoj de la partoj de liaj bildoj, liaj eksperimentaj kun koloro kaj formo, kaj lia amikeco kun pluraj ĉefaj Impresionismaj artistoj-plej notinde [[Mary Cassatt]] kaj [[Édouard Manet]]—ĉiuj ligas lin intime al la Impresionisma movado. all relate him intimately to the Impressionist movement.<ref name="Roskill, 1983, p. 33">Roskill 1983, p. 33</ref> La stilo de Degas respegulas lian profundan respekton por la malnovaj mastroj (li estis entuziasma kopiisto ĝis siaj malfruaj mezaĝaj jaroj)<ref>Baumann, et al. 1994, p. 151</ref> kaj lia granda admiro por[[Jean-Auguste-Dominique Ingres]] kaj [[Eugène Delacroix]]. Li ankaŭ estis kolektanto de [[Ukiyo-e|Japanaj artpresaĵoj]], kies principoj de aranĝado influis lian verkon tiel, kiel la vigla realismo de famaj ilustriistoj kiel [[Honoré Daumier|Daumier]] kaj [[Paul Gavarni|Gavarni]]. Kvankam fama por ĉevaloj kaj dancistoj, Degas komencis pentrante konvenciajn historiajn pentraĵojn, kiel ''La Filino de Jitraĥ'' (c.1859–61) kaj ''La Junaj Spartanoj'' (c.1860–62), en kiu lia progreso ĝis malpli idealiga traktado de la figuro estas jam videbla. Dum lia frua kariero, Degas ankaŭ pentris portretojn de individuoj kaj grupoj; ekzemplo de la lastaj estas ''La Familio Bellelli'' (c.1858–67), brile aranĝita kaj psikologie akra bildigo de lia onklino, ŝia filo, kaj iliaj infanoj. En ĉi tiu bildo, kiel en ''La Junaj Spartanoj'' kaj multaj pli malfruaj verkoj, Degas altiriĝis al la tensioj, kiuj ĉeestas inter viroj kaj virinoj. En liaj fruaj pentraĵoj, Degas jam montris la maturan stilon, kiun li poste elvolvus pli profunde per la malgracia tondado de la subjektoj, kaj la elekto de nekutimaj vidpunktoj. [[Dosiero:Edgar Degas - In a Café - Google Art Project 2.jpg|eta|upright|maldekstra|''[[L'Absinthe]]'', 1876, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas]] Antaŭ la malfruaj 1860aj jaroj, Degas foriris de siaj komencaj eseoj en historia pentrado, al originala observado de tiutempa vivo. Kurejaj scenoj donis oportunon por bildigi ĉevalojn kaj iliaj ĵokeoj en moderna ĉirkaŭaĵo. Li komencis pentri virinojn dum laboro, ĉapelfaristojn kaj vestolavistojn. ''Mlle. Fiocre in the Ballet La Source'', montrita ĉe la Salono de 1868, estis lia unua grava verko, kiu prezentis temon, kun kiu li aparte indetiiĝus, dancistojn.<ref>Dumas 1988, p. 9.</ref> En pluraj postaj pentraĵoj, dancistoj montriĝis malantaŭ-sceneje aŭ dum la ekzercado, emfazante ilian rangon kiel profesiuloj farantaj laboron. Ek de 1870, Degas pli kaj pli ofte pentris baletajn subjektojn, parte ĉar ili vendis bone kaj provizis lin per bezonataj enspezoj post kiam la ŝuldoj de lia frato lasis la familion bankrota.<ref name="Growe 1992">Growe 1992</ref> Degas ankaŭ komencis pentri kafejan vivon, en verkoj kiel ''[[L'Absinthe]] (La Absinto)'' kaj ''Kantisto kun Ganto''. Liaj pentraĵoj ofte aludas al rakonta enhavo en maniero multe dubasenca; ekzemple, ''Interno'' (kiu ankaŭ nomiĝis ''La Seksperfortigo'') prezentas enigmon al artaj historiistoj, kiuj serĉas literaturan fonton—''[[Thérèse Raquin]]'' sugestiĝis<ref>Reff 1976, pp. 200–204</ref>—sed povas esti bildigo de prostituo.<ref>Krämer 2007</ref> Kiel lia temaro ŝanĝiĝis, tiel ankaŭ ŝanĝiĝis la teknikon de Degas. La malhela koloraro kiu montris la influon de nederlanda pentrado cedis sian lokon al la utilo de viglaj koloroj kaj aŭdacaj peniko-strekoj. Pentraĵoj kiel '''Place de la Concorde''' legiĝas kiel momentaj fotografoj, haltigante momentojn de tempo por montri ilin ĝuste, donanta senton de movado. Oni rajtas diri, ke la manko de koloro en la 1874-a ''Baleta Provo sur Scenejo'' kaj la 1876-a ''La Baleta Instruisto'' ligiĝas kun lia intereso pri la nova tekniko de fotografado. La ŝanĝoj al lia koloraro, pentro-tekniko, kaj sento de komponado de la bildo ĉiuj evidentigas la influojn, kiuj havis kaj la Impresionisma movado, kaj moderna fotografiado, kun ĝiaj spontanaj imagoj kaj malkutimaj anguloj, havis sur lia verko.<ref name="Roskill, 1983, p. 33"/> [[Dosiero:Edgar Degas Place de la Concorde.jpg|eta|''Place de la Concorde'', 1875, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] Malklarigante la distingon inter portretaj kaj genraj pecoj, li pentris sian fagotistan amikon, [[Désiré Dihau]], en ''La Orkestro de la Opero'' (1868–69) kiel unu el dek kvar muzikistoj ĉe opera orkestrejo, vidata kiel de membro de la aŭdantaro. Super la muzikistoj oni povas vidi nur la gambojn kaj dancjupetojn de la dancistoj surscenejaj, iliaj figuroj tranĉitaj de la rando de la pentraĵo. Arta historiisto Charles Stuckey komparis la vidpunkton al tiu de senatenta spektanto ĉe baleto, kaj diras, ke "estas la fasciniĝo de Degas kun la bildigo de movado, inkluzive la movado de la okuloj de spektanto kiel dum hazarda ekrigardo, kiu estas, ĝuste dirite, 'Impresionisma'."<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 28</ref> [[Dosiero:Edgar Degas - Orchestra Musicians - Google Art Project.jpg|eta|upright|maldekstra|''Muzikistoj en la Orkestro'', 1872, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas]] La matura stilo de Degas distingiĝas per elstare nefinitaj sekcioj, eĉ en petraaĵoj, kiuj estas ĝenerale zorge prilaboritaj. Li ofte kulpigis siajn okul-problemojn pro lia nekapablo finprilabori, klarigo, kiu riceviĝis kun iom da skeptikismo de samprofesianoj kaj kolektantoj, kiuj rezonis, kiel Stukey klarigas, ke "liaj bildoj apenaŭ povus esti prilaboritaj de iu, kun nesufiĉa vido-kapablo.".<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 29"</ref> La artisto donis alian indikon, kiam li priskribis sian emon, "komenci cent aĵojn, kaj ne fini eĉ unu el ili",<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 50</ref> kaj estis ĉiuokaze fifame malvolonta, konsideri pentraĵon finita. Lia intereso en portret-pentrado instigis Degas-on studi zorge la rimedoj, per kiuj la socia rango aŭ formo de okupo povas montriĝi de iliaj vizaĝo-trajtoj, pozo, vestoj, kaj aliaj trajtoj. En lia verko de 1879, ''[[Portretoj, Ĉe la Borso]]'', li montris grupon de judaj negociistoj kun indiketo da kontraŭ-judismo. En 1881, li montris du paŝtelajn bildojn, ''Krimulaj Vizaĝo-Trajtoj'', kiuj montris junulajn bandaĉ-membrojn, kiuj estis lastatempe kondamnitaj por murdo en la "Afero Abadie". Degas ĉeestis iliajn proceson kun kajero enmane, kaj liaj mutaj desegnaĵoj de la akuzitoj montris lian intereson pri la atavismaj (malevoluintaj) trajtoj, kiujn, laŭ kelkaj 19-jarcentaj sciencistoj, estis indikoj de denaska krimuliĝemo.<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Degas and The Little Dancer |persona nomo=Richard |familia nomo= Kendall |jaro=1998 |paĝoj= 78–85 |eldoninto=Yale University Press |url=https://books.google.com/books?id=O4pupXRt8NUC&pg=PA78&lpg=PA78&dq |aliaj=et al}}</ref> En liaj pentraĵoj de dancistoj kaj vestolavistoj, li montris iliajn okupojn ne nur per iliaj vestoj kaj agadoj, sed ankaŭ per iliaj korpo-tipoj: liaj dancistinoj montras atletajn trajtojn, dum liaj vestolavistinoj estas pezaj kaj solidaj.<ref>Muehlig 1979, p. 6</ref> [[Dosiero:Edgar Degas - At the Races.jpg|eta|''Ĉe la Konkursoj'', 1877–1880, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas, [[Musée d'Orsay]], Parizo]] Antaŭ la postaj 1870-aj jaroj, Degas fariĝis mastro ne nur de la tradicia metio de [[Oleo-pentrado|olea farbo]] sur [[kanvaso]], sed ankaŭ de paŝteloj. La seka materialo, kiun li aplikis en malsimplaj tavoloj kaj teksaranĝoj, ebligis lin pli facile akordigi sian kapablon por linioj kun kreskanta interesiĝo pri esprimplena koloro. Dum la mezaj 1870-aj jaroj, li ankaŭ reiris al la tekniko de [[gravurado]], kiun li estis malatentinta dum dek jaroj. Unue li gvidiĝis en ĉi tiu de sia malnova amiko [[Ludovic-Napoléon Lepic]], kiu mem estis novenkondukema en ĝia uzo, kaj komencis eksperimenti kun [[litografio]] kaj monotipo.<ref name="Thomson75">Thomson 1988, p. 75</ref> Li produktis proksimume 300 monotipojn dum du periodoj, de la mezaj 1870-aj jaroj ĝis la mez-1880-oj kaj denove dum la fruaj 1890-oj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.cosmopolis.ch/english/art/e0019100/degas_a_strange_new_beauty_e0191000.htm|titolo=Degas: A Strange New Beauty|persona nomo=Louis|familia nomo=Gerber|eldoninto=}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Li precipe fasciniĝis de la efikoj, kiujn produktis monotipo, kaj ofte prilaboris la presitajn imagojn per paŝtelo.<ref name="Thomson75" /> Antaŭ ol 1880, skulptado fariĝis unu plua fadeno en la daŭra laboro de Degas, por esplori diversajn teknikojn, kvankam la artisto ekspoziciis nur unu skulptaĵon publike dum sia vivo. [[Dosiero:Edgar Germain Hilaire Degas 029.jpg|eta|maldekstra|''La Toilette'' (Virino Kombante Sian Hararon), ĉ. 1884–1886, paŝteloj sur papero, de Edgar Degas, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] Ĉi tiuj ŝanĝoj en tekniko kondukis al la pentraĵoj, kiujn Degas estis produktonta dum sia malfrua vivo. Degas komencis desegni kaj pentri virinojn, sekigantaj sin per bantukoj, kombantaj siajn hararojn, kaj banantaj sin (vidu: ''[[Post la Bano, Virino sekiganta sin]]''). La strekoj, kiuj modlas la formon, estas pli libere faritaj, ol antaŭe; fonoj estas simpligitaj. La zorgemo pri detaloj de lia junaĝo transiris al kreskanta abstraktado de formo. Krom liaj karakterize brila desegno-kapablo kaj obsedo kun la figuro, la bildoj kreitaj dum ĉi tiu malfrua periodo de lia vivo montras malmultan surfacan similecon al liaj fruaj pentraĵoj. Fakte, ĉi tiuj pentraĵoj—kreitaj malfrue en lia vivo kaj post la apogeo de la Impresionisma movado—plej vive utilas la kolorcentrajn teknikojn de Impresionismo. <ref>Mannering 1994, pp. 70–77</ref><ref>[https://archive.org/details/edgarhilai00rich Rich, Daniel Catton, ''Edgar-Hilaire Germain Degas''], H.N. Abrams, New York, 1952, p. 6</ref> Malgraŭ sia stila evoluemo, certaj trajtoj de la verkoj de Degas restis la samaj dum lia tuta vivo. Li ĉiam pentris endome, kaj preferis labori en sia [[studio]], aŭ de memoro, aŭ de fotografoj, aŭ de vivaj modeloj.<ref>Benedek "Style."</ref> La figuro restis lia ĉefa temo; liaj malmultaj pejzaĝoj produktiĝis per memoro aŭ imagopovo. Li ofte ripetis temon multajn fojojn, ŝanĝante la komponaĵon aŭ traktadon. Li estis pripensema artisto kies verkoj, kiel Andrew Forge skribis, "estis preparitaj, kalkulitaj, provitaj, evoluitaj en stadioj. Ilin konsistigis partoj. La alĝustigo de ĉiu parto al la tuto, ilia linia aranĝo, estis la okazo por senfina pripensado kaj eksperimento."<ref>Gordon and Forge 1988, p. 9</ref> Degas mem klarigis, "En arto, nenio similu hazardon, eĉ ne movado."<ref name="Growe 1992"/> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Degas, Edgar}} [[Kategorio:Francaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] hibgty9ynnm6dhuxy5llvhbhm8ma0cp 9420397 9420396 2026-07-04T17:45:16Z Sj1mor 12103 9420397 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je 1854 / 1855;<br> oleo sur tolo kaj sur papero}} '''Edgar Degas''' (La [[19-a de julio|19-an de julio]] [[1834]], en [[Parizo]] - La [[29-a de septembro|29-an de septembro]] [[1917]], sameloke) estis [[Francio|franca]] artisto fama pro siaj pentraĵoj, skulptaĵoj, artpresaĵoj, kaj desegnaĵoj. Lia vera nomo estis ''Hilaire Germain Edgar de Gas'', &#x5B;ilɛːʁ ʒɛʁmɛ̃ ɛdɡaʁ də ɡa&#x5D;. Li precipe ligiĝas kun la temo de danco; pli ol la duono de liaj verkoj montras dancistojn. Oni vidas lin kiel unu el la fondintoj de [[Impresionismo]], kvankam li malakceptis la vorton, preferante, ke oni lin nomu realisto.<ref name="Gordon31">Gordon kaj Forge 1988, p. 31</ref> Li estis elstara [[desegnado|desegnisto]], kaj precipe mastra en la bildigo de movado, kiel videblas ĉe liaj bildoj de dancistoj, kurejaj temoj kaj virinaj nudoj. Liaj portretoj estas notindaj pro ilia psikologia malsimpleco, kaj pro ilia prezentado de homa izoleco.<ref>Brown 1994, p. 11</ref> Je la komenco de sia kariero, Degas volis esti [[historia pentristo]], profesio, por kiu li bone prepariĝis pro sia rigora akademia instruiĝo kaj zorga studado de klasika arto. Dum liaj fruaj tridekaj jaroj, li ŝanĝis la vojon, kaj per la utilo de la tradiciaj rimedoj de historia pentristo ĉe nuntempaj temoj, li fariĝis klasika pentristo de moderna vivo.<ref>Turner 2000, p. 139</ref> [[Dosiero:Degas l'orchestre.jpg|eta|maldekstre|250px|La opera orkestro (Degas), 1868 / 1870-aj jaroj, oleo sur tolo]] == Frua Vivo == [[Dosiero:Edgar Degas (1834-1917).jpg|eta|maldekstre|Edgar Degas ĉ. 1855–1860<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 17</ref>]] Degas naskiĝis en Parizo, Francio, en meze riĉan familion. Li estis la plej aĝa el kvin infanoj de Célestine Musson De Gas, Kreolo de [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]], kaj Augustin De Gas, bankisto. Lia patrina avo Germain Musson naskiĝis en [[Portoprinco]], [[Haitio]] de francaj antaŭuloj, kaj hejmigis Nov-Orleanon en 1810.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=vWTZpFv4m9QC&pg=PA15|titolo=Degas and the Business of Art|alirdato=29-a de septembro 2014|familia nomo=Brown|persona nomo=Marilyn R|jaro=1994|paĝo=14}}</ref> Degas (li adoptis ĉi tiun malpli pretendan literumadon de sia familia nomo post la plenkreskiĝo)<ref>La prapatra nomo de la familion estis Degas. Jean Sutherland Boggs klarigas, ke De Gas estis la literumado, "kun ioma pretendemo, uzita de la patro de la artisto tiam, kiam li transloĝiĝis al Parizon por fondi francan branĉon de la Napolitana banko de sia patro." Dum la frato René de Edgar Degas adoptis la ankoraŭ pli aristokrata formo "de Gas", la artisto reiris al la originala literumado, Degas, antaŭ ol fariĝi tridekjara. Baumann, et al. 1994, p. 98.</ref> komencis sian lernejan edukiĝon je dek unu jaroj, kaj matrikuliĝis ĉe la [[Liceo Louis-le-Grand]]. Lia patrino mortis dum lia dek tria jaro, kaj lia patro kaj avo fariĝis la ĉefaj influoj sur li dum la resto de lia junaĝo. Degas komencis pentri frue en sia vivo. Antaŭ ol diplomiĝi kun bakalaŭro en literaturo de la Lycée-o en 1853, li ŝanĝis ĉambron en sia domo al studio de artisto. Je la diplomiĝo, li registriĝis kiel kopiisto ĉe la [[Luvro]] muzeo, sed lia patro atendis, ke li matrikuliĝu ĉe jura lernejo. Degas do matrikuliĝis ĉe la Fakultato de Juro de la [[Universitato de Parizo]] en Novembro 1853, sed faris malmultajn klopodojn pri siaj studoj. En 1855 li ekkonis [[Jean-Auguste-Dominique Ingres]]-on, kiun Degas respektegis, kaj kies konsilon li neniam forgesis: "Desegnu liniojn, juna viro, kaj ankoraŭ pliaj linioj, ambaŭ de vivo kaj de memoro, kaj vi fariĝos bona artisto."<ref>Werner 1969, p. 14</ref> Dum Aprilo de tiu jaro oni permesis, ke Degas fariĝu membro de la [[École des Beaux-Arts]]. Li studis desegnadon tie kun [[Louis Lamothe]], sub kie gvidado li prosperis, sekvanta la stilon de Ingres.<ref>Canaday 1969, p. 930–931</ref> Dum julio 1856, Degas vojaĝis en Italion, kie li restis dum la sekvaj tri jaroj. En 1858, dum li restis ĉe la familio de sia onklino ĉe [[Napolo]], li faris la unuajn skizojn por sia frua majstroverko ''[[La Familio Bellelli]]''. Li ankaŭ desegnis kaj pentris plurajn kopiojn de verkoj de [[Mikelanĝelo]], [[Rafaelo]], [[Ticiano]], kaj aliaj [[Renesanco|Renesancaj]] artistoj, sed, kontraŭe al konvencia praktiko, li ĝenerale elektis el [[altarpeco]] detalon, kiu kaptis sian atenton: dua-ranga figuro, aŭ kapo, kiun li traktis kiel portreto.<ref>Dunlop 1979, p. 19</ref> == Artista kariero == Je lia reveno al Francio en 1859, Degas transloĝiĝis en Parizan studion sufiĉe grandan por permesi, ke li komencu la pentradon de ''La Familio Bellelli'', impona kanvaso, kiun li intencis montri ĉe la Pariza Salono, kvankam ĝi restis nefinita ĝis 1867. Li ankaŭ komencis prilabori plurajn historiajn pentraĵojn: ''Aleksandro kaj Bucefalo'' kaj ''La filino de Jitraĥ'' en 1859-60; ''Semiramis konstruanta Babilonon'' en 1860; kaj ''Junaj Spartanoj'' proksimume en 1860.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 43</ref> En 1861, Degas vizitis sian amikon de infanaĝo, Paul Valpinçon, ĉe [[Normandio]], kaj faris la plej fruajn el siaj multaj studoj pri ĉevaloj. Li montris ĉe la Salono por la unua fojo en 1865, kiam la juĝistaro akceptis lian pentraĵojn ''Sceno de Milito dum la Mezepoko'', kiu altiris malmultan atenton.<ref>Thomson 1988, p. 48</ref> Kvankam li montris ĉiujare dum la sekvaj kvin jaroj, li prenzentis neniujn pliajn historiajn pentraĵojn, kaj lia ''Obstaklo-konkurso-Falinta Ĵokeo'' (Salono de 1866) montris lian kreskantan volon pentri siatempajn temojn. La ŝanĝo en lia arto influiĝis ĉefe de la ekzemplo de [[Édouard Manet]], kiun Degas ekkonis en 1864 (dum ambaŭ kopiis la saman portreton de [[Diego Velázquez|Velázquez]] ĉe la Luvro, laŭ eble-fikcia rakonto).<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 23</ref> Je la komenco de la [[Francia-Prusia Milito]] en 1870, Degas membriĝis en la [[Nacia Gardistaro]], kie lia defendo de Parizo lasis al li malmultan tempon por pentrado. Dum ekzercoj kun pafilo oni trovis, ke lia vidokapablo estis difekta, kaj dum la resto de sia vivo okulaj problemoj estis ĉiama zorgo por li.<ref name="Guillaud kaj Guillaud 1985">{{citaĵo de libro |redaktinto=Guillaud, Jacqueline; Guillaŭd, Maurice, redaktintoj | jaro=1985 | titolo=Degas: Form and Space | eldonejo=Rizzoli |loko=Novjorko |isbn=0-8478-5407-8 }}, p. 29</ref> [[Dosiero:Cottonexchange1873-Degas.jpg|eta|''[[Koton-Oficejo en Nov-Orleano]]'', 1873]] Post la milito, Degas komencis en 1872 longan restadon ĉe [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]], kie loĝis lia frato René kaj pluraj aliaj parencoj. Dum lia restado ĉe la hejmo de sia onklo, Michel Musson, ĉe Esplanade Avenue, Nov-Orleano,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.degaslegacy.com/4degasauntanduncle.html|titolo=Michael Musson and Odile Longer: Degas' aunt and uncle in New Orleans|alirdato=18-a de marto 2013|dato=30-a de marto 1973|eldoninto=Degaslegacy.com}}</ref> Degas produktis nombron da verkoj, pluraj el kiuj montris familianojn. Unu el la Nov-Orleanaj verkoj de Degas, ''[[Koton-Oficejo en Nov-Orleano]]'', ricevis favoran atenton en Francio, kaj estis lia sola verko, kiu aĉetiĝis de muzeo (la [[Paŭo (Francio)|Paŭa]]) dum lia vivodaŭro. Degas reiris al Parizon en 1873, kaj lia patro mortis dum la sekva jaro, je kiu Degas lernis, ke sia frato René akumulis grandajn negocajn ŝuldojn. Por konservi la reputacion de la sia familio, Degas vendis sian domon kaj kolekton de artaĵoj, kiun li heredis, kaj uzis la monon por pagi la ŝuldojn de sia frato. Dependante unuafoje en la vivo de la vendoj de sia artaĵoj por enspezoj, li produktis la plimulton de siaj plej elstaraj verkoj dum la jardeko, kiu komencis en 1874.<ref>Guillaud kaj Guillaud 1985, p. 33</ref> Seniluziiĝinta de la Salono, li anstataŭe kuniĝis kun grupo de junaj artistoj, kiuj organizis sendependan ekspozician societon. La grupo tuj konatiĝis kiel la [[Impresionismo|Impresionistoj]]. Inter 1874 kaj 1886 ili faris ok art-ekspoziciojn, konataj kiel la Impresionismaj Ekspozicioj. Degas ludis ĉefan rolon en la organizado de la ekspozicioj, kaj montris siajn verkojn en ĉiu krom unu el ili, malgraŭ siaj presistaj konfliktoj kun aliaj en la grupo. Li havis malmultan komunan kun [[Claude Monet]] kaj la aliaj pejzaĝ-pentristoj en la grupo, kiujn li mokis pro ilia liberaera pentrado. Konservemaj en liaj socia sinteno, li abomenis la skandalon, kreitan de la ekspozicioj, kune kun la publicon kaj reklamadon, kiujn deziris siaj kolegoj.<ref name="Gordon31"/> Li ankaŭ multe malŝatis la ligiĝon kun la vorto "Impresionisto", kiun la gazetaro kreis kaj popularigis, kaj insistis inkluzivi ne-Impresionismajn artistojn, kiel [[Jean-Louis Forain]] kaj [[Jean-François Raffaëlli]] en la ekspozicioj de la grupo. La rezulta rankoro ene de la grupo kontribuis al ĝia malfondiĝo en 1886.<ref>Armstrong 1991, p. 25</ref> Dum lia financa situacio pliboniĝis pro vendoj de liaj propraj verkoj, li kapablis indulgi sian pasion por la kolektado de verkoj de artistoj, kiujn li admiris: malnovaj majstroj kiel [[El Greco]] kaj samtempuloj tiaj, kiaj [[Édouard Manet|Manet]], [[Camille Pissarro|Pissarro]], [[Paul Cézanne|Cézanne]], [[Paul Gauguin|Gauguin]], [[Van Gogh]], kaj [[Édouard Brandon]]. La verkoj de tri artistoj, kiujn li respektegis, [[Jean Auguste Dominique Ingres|Ingres]], [[Eugène Delacroix|Delacroix]], kaj [[Honoré Daumier|Daumier]], precipe multnombre ĉeestis en lia kolekto.<ref>"Je la fina inventaro de lia kolekto, estis dudek pentraĵoj kaj okdek ok desegnaĵoj de Ingres, dek tri pentraĵoj kaj preskaŭ ducent desegnaĵoj de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]. Estis centoj da litografiaĵoj de [[Honoré Daumier|Daumier]]. Liaj samtempuloj multnombre reprezentiĝis escepte de Monet, de kiu li havis nenion." Gordon kaj Forge 1988, p. 37</ref> Dum la malfruaj 1880aj jaroj, Degas ankaŭ elvolvis pasion por Fotarto.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 26</ref> Li fotografis multajn el siaj amikoj, ofte per lamplumo, kiel en sia duobla portreto de [[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]] kaj [[Stéphane Mallarmé|Mallarmé]]. Aliaj fotografoj, montrantaj dancistojn kaj nudojn, uziĝis por referencoj en kelkaj el la desegnaĵoj kaj pentraĵoj de Degas.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 34</ref> Dum la jaroj pasis, Degas izoliĝis, parte pro sia kredo, ke pentristo povis havi nenian privatan vivon.<ref>Canaday 1969, p. 929</ref> La [[Dreyfus-skandalo]] montrigis liajn kontraŭjudajn emojn, kaj li malamikiĝis kun ĉiuj siaj judaj amikoj.<ref name="Guillaud kaj Guillaud, 1985, p. 56">Guillaud kaj Guillaud 1985, p. 56</ref> Lian kontraŭeman naturon priplendis Renoir, kiu diris pri li: "Kia estaĵo li iris, tiu Degas! Ĉiuj liaj amikoj devis lasi lin; mi estis unu el la lastaj, kiuj foriris, sed eĉ mi ne povis resti ĝis la fino."<ref name="Bade kaj Degas 1992, p. 6">Bade kaj Degas 1992, p. 6</ref> Kvankam oni scias, ke li laboris en paŝteloj tiom malfrue, kiel la fino de 1907, kaj oni kredas, ke li daŭre faris skulptaĵojn tiom malfrue, kiom 1910, li verŝajne ĉesis labori en 1912, kiam la venonta malkonstruo de sia longtempa loĝejo ĉe la rue Victor Massé devigis lin transloĝiĝi al loĝejo ĉe [[Boulevard de Clichy]].<ref>Thomson 1988, p. 211</ref> Li neniam edziĝis, kaj dum la lastaj jaroj de sia vivo, preskaŭ blinda, li senripoze vagis en la stratoj de Parizo antaŭ ol morti en septembro 1917. == Artista stilo == [[Dosiero:Edgar Degas - The Ballet Class - Google Art Project.jpg|eta|''[[La Baleto-Klaso (Degas, Musée d'Orsay)|La Danco-Klaso (La Classe de Danse)]]'', 1873–1876, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas|344x344ra]] Degas ofte identiĝas kiel [[Impresionismo|Impresionisto]], komprenebla sed nesufiĉa priskribo. Impresionismo komencis dum la 1860aj kaj 1870aj jaroj kaj kreskis, parte, el la realismo de pentristoj tiaj, kiaj [[Gustave Courbet|Courbet]] kaj [[Jean-Baptiste-Camille Corot|Corot]]. La Impresionistoj pentris la realaĵojn de la mondo ĉirkaŭ ili per brilaj koloroj, ĉefe celantaj montri la efikojn de lumo, kaj esperantaj infuzi siajn bildojn per senpereco. Ili volis esprimi la vidan spertojn dum tiu preciza momento.<ref>Clay 1973, p. 28.</ref> Teknike, Degas diferencas de la Impresionistoj per tio, ke li daŭre batalis ilian praktikon de pentrado ''[[en plein air]] (en la libera aero)''.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 11</ref> "Li estis ofte tiom kontraŭ-Impresionisma, kiom la kritikistoj kiuj recenzis la ekspoziciojn", laŭ art-historiisto [[Carol Armstrong]]; kiel Degas mem klarigis, "neniu arto iam estis malpli spontana, ol la mia. Tio, kion mi faras, estas la rezulto de pripensado kaj de la studo de la eminentaj majstroj; de insprio, spontaneco, temperamento, mi scias nenion."<ref>Armstrong 1991, p. 22</ref> Tamen, li pli ĝuste priskribiĝas kiel Impresionisto, ol kiel membro de iu ajn alia movado. Liaj scenoj de Pariza vivo, liaj nekonvenciaj aranĝoj de la partoj de liaj bildoj, liaj eksperimentaj kun koloro kaj formo, kaj lia amikeco kun pluraj ĉefaj Impresionismaj artistoj-plej notinde [[Mary Cassatt]] kaj [[Édouard Manet]]—ĉiuj ligas lin intime al la Impresionisma movado. all relate him intimately to the Impressionist movement.<ref name="Roskill, 1983, p. 33">Roskill 1983, p. 33</ref> La stilo de Degas respegulas lian profundan respekton por la malnovaj mastroj (li estis entuziasma kopiisto ĝis siaj malfruaj mezaĝaj jaroj)<ref>Baumann, et al. 1994, p. 151</ref> kaj lia granda admiro por[[Jean-Auguste-Dominique Ingres]] kaj [[Eugène Delacroix]]. Li ankaŭ estis kolektanto de [[Ukiyo-e|Japanaj artpresaĵoj]], kies principoj de aranĝado influis lian verkon tiel, kiel la vigla realismo de famaj ilustriistoj kiel [[Honoré Daumier|Daumier]] kaj [[Paul Gavarni|Gavarni]]. Kvankam fama por ĉevaloj kaj dancistoj, Degas komencis pentrante konvenciajn historiajn pentraĵojn, kiel ''La Filino de Jitraĥ'' (c.1859–61) kaj ''La Junaj Spartanoj'' (c.1860–62), en kiu lia progreso ĝis malpli idealiga traktado de la figuro estas jam videbla. Dum lia frua kariero, Degas ankaŭ pentris portretojn de individuoj kaj grupoj; ekzemplo de la lastaj estas ''La Familio Bellelli'' (c.1858–67), brile aranĝita kaj psikologie akra bildigo de lia onklino, ŝia filo, kaj iliaj infanoj. En ĉi tiu bildo, kiel en ''La Junaj Spartanoj'' kaj multaj pli malfruaj verkoj, Degas altiriĝis al la tensioj, kiuj ĉeestas inter viroj kaj virinoj. En liaj fruaj pentraĵoj, Degas jam montris la maturan stilon, kiun li poste elvolvus pli profunde per la malgracia tondado de la subjektoj, kaj la elekto de nekutimaj vidpunktoj. [[Dosiero:Edgar Degas - In a Café - Google Art Project 2.jpg|eta|upright|maldekstra|''[[L'Absinthe]]'', 1876, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas]] Antaŭ la malfruaj 1860aj jaroj, Degas foriris de siaj komencaj eseoj en historia pentrado, al originala observado de tiutempa vivo. Kurejaj scenoj donis oportunon por bildigi ĉevalojn kaj iliaj ĵokeoj en moderna ĉirkaŭaĵo. Li komencis pentri virinojn dum laboro, ĉapelfaristojn kaj vestolavistojn. ''Mlle. Fiocre in the Ballet La Source'', montrita ĉe la Salono de 1868, estis lia unua grava verko, kiu prezentis temon, kun kiu li aparte indetiiĝus, dancistojn.<ref>Dumas 1988, p. 9.</ref> En pluraj postaj pentraĵoj, dancistoj montriĝis malantaŭ-sceneje aŭ dum la ekzercado, emfazante ilian rangon kiel profesiuloj farantaj laboron. Ek de 1870, Degas pli kaj pli ofte pentris baletajn subjektojn, parte ĉar ili vendis bone kaj provizis lin per bezonataj enspezoj post kiam la ŝuldoj de lia frato lasis la familion bankrota.<ref name="Growe 1992">Growe 1992</ref> Degas ankaŭ komencis pentri kafejan vivon, en verkoj kiel ''[[L'Absinthe]] (La Absinto)'' kaj ''Kantisto kun Ganto''. Liaj pentraĵoj ofte aludas al rakonta enhavo en maniero multe dubasenca; ekzemple, ''Interno'' (kiu ankaŭ nomiĝis ''La Seksperfortigo'') prezentas enigmon al artaj historiistoj, kiuj serĉas literaturan fonton—''[[Thérèse Raquin]]'' sugestiĝis<ref>Reff 1976, pp. 200–204</ref>—sed povas esti bildigo de prostituo.<ref>Krämer 2007</ref> Kiel lia temaro ŝanĝiĝis, tiel ankaŭ ŝanĝiĝis la teknikon de Degas. La malhela koloraro kiu montris la influon de nederlanda pentrado cedis sian lokon al la utilo de viglaj koloroj kaj aŭdacaj peniko-strekoj. Pentraĵoj kiel '''Place de la Concorde''' legiĝas kiel momentaj fotografoj, haltigante momentojn de tempo por montri ilin ĝuste, donanta senton de movado. Oni rajtas diri, ke la manko de koloro en la 1874-a ''Baleta Provo sur Scenejo'' kaj la 1876-a ''La Baleta Instruisto'' ligiĝas kun lia intereso pri la nova tekniko de fotografado. La ŝanĝoj al lia koloraro, pentro-tekniko, kaj sento de komponado de la bildo ĉiuj evidentigas la influojn, kiuj havis kaj la Impresionisma movado, kaj moderna fotografiado, kun ĝiaj spontanaj imagoj kaj malkutimaj anguloj, havis sur lia verko.<ref name="Roskill, 1983, p. 33"/> [[Dosiero:Edgar Degas Place de la Concorde.jpg|eta|''Place de la Concorde'', 1875, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] Malklarigante la distingon inter portretaj kaj genraj pecoj, li pentris sian fagotistan amikon, [[Désiré Dihau]], en ''La Orkestro de la Opero'' (1868–69) kiel unu el dek kvar muzikistoj ĉe opera orkestrejo, vidata kiel de membro de la aŭdantaro. Super la muzikistoj oni povas vidi nur la gambojn kaj dancjupetojn de la dancistoj surscenejaj, iliaj figuroj tranĉitaj de la rando de la pentraĵo. Arta historiisto Charles Stuckey komparis la vidpunkton al tiu de senatenta spektanto ĉe baleto, kaj diras, ke "estas la fasciniĝo de Degas kun la bildigo de movado, inkluzive la movado de la okuloj de spektanto kiel dum hazarda ekrigardo, kiu estas, ĝuste dirite, 'Impresionisma'."<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 28</ref> [[Dosiero:Edgar Degas - Orchestra Musicians - Google Art Project.jpg|eta|upright|maldekstra|''Muzikistoj en la Orkestro'', 1872, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas]] La matura stilo de Degas distingiĝas per elstare nefinitaj sekcioj, eĉ en petraaĵoj, kiuj estas ĝenerale zorge prilaboritaj. Li ofte kulpigis siajn okul-problemojn pro lia nekapablo finprilabori, klarigo, kiu riceviĝis kun iom da skeptikismo de samprofesianoj kaj kolektantoj, kiuj rezonis, kiel Stukey klarigas, ke "liaj bildoj apenaŭ povus esti prilaboritaj de iu, kun nesufiĉa vido-kapablo.".<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 29"</ref> La artisto donis alian indikon, kiam li priskribis sian emon, "komenci cent aĵojn, kaj ne fini eĉ unu el ili",<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 50</ref> kaj estis ĉiuokaze fifame malvolonta, konsideri pentraĵon finita. Lia intereso en portret-pentrado instigis Degas-on studi zorge la rimedoj, per kiuj la socia rango aŭ formo de okupo povas montriĝi de iliaj vizaĝo-trajtoj, pozo, vestoj, kaj aliaj trajtoj. En lia verko de 1879, ''[[Portretoj, Ĉe la Borso]]'', li montris grupon de judaj negociistoj kun indiketo da kontraŭ-judismo. En 1881, li montris du paŝtelajn bildojn, ''Krimulaj Vizaĝo-Trajtoj'', kiuj montris junulajn bandaĉ-membrojn, kiuj estis lastatempe kondamnitaj por murdo en la "Afero Abadie". Degas ĉeestis iliajn proceson kun kajero enmane, kaj liaj mutaj desegnaĵoj de la akuzitoj montris lian intereson pri la atavismaj (malevoluintaj) trajtoj, kiujn, laŭ kelkaj 19-jarcentaj sciencistoj, estis indikoj de denaska krimuliĝemo.<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Degas and The Little Dancer |persona nomo=Richard |familia nomo= Kendall |jaro=1998 |paĝoj= 78–85 |eldoninto=Yale University Press |url=https://books.google.com/books?id=O4pupXRt8NUC&pg=PA78&lpg=PA78&dq |aliaj=et al}}</ref> En liaj pentraĵoj de dancistoj kaj vestolavistoj, li montris iliajn okupojn ne nur per iliaj vestoj kaj agadoj, sed ankaŭ per iliaj korpo-tipoj: liaj dancistinoj montras atletajn trajtojn, dum liaj vestolavistinoj estas pezaj kaj solidaj.<ref>Muehlig 1979, p. 6</ref> [[Dosiero:Edgar Degas - At the Races.jpg|eta|''Ĉe la Konkursoj'', 1877–1880, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas, [[Musée d'Orsay]], Parizo]] Antaŭ la postaj 1870-aj jaroj, Degas fariĝis mastro ne nur de la tradicia metio de [[Oleo-pentrado|olea farbo]] sur [[kanvaso]], sed ankaŭ de paŝteloj. La seka materialo, kiun li aplikis en malsimplaj tavoloj kaj teksaranĝoj, ebligis lin pli facile akordigi sian kapablon por linioj kun kreskanta interesiĝo pri esprimplena koloro. Dum la mezaj 1870-aj jaroj, li ankaŭ reiris al la tekniko de [[gravurado]], kiun li estis malatentinta dum dek jaroj. Unue li gvidiĝis en ĉi tiu de sia malnova amiko [[Ludovic-Napoléon Lepic]], kiu mem estis novenkondukema en ĝia uzo, kaj komencis eksperimenti kun [[litografio]] kaj monotipo.<ref name="Thomson75">Thomson 1988, p. 75</ref> Li produktis proksimume 300 monotipojn dum du periodoj, de la mezaj 1870-aj jaroj ĝis la mez-1880-oj kaj denove dum la fruaj 1890-oj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.cosmopolis.ch/english/art/e0019100/degas_a_strange_new_beauty_e0191000.htm|titolo=Degas: A Strange New Beauty|persona nomo=Louis|familia nomo=Gerber|eldoninto=}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Li precipe fasciniĝis de la efikoj, kiujn produktis monotipo, kaj ofte prilaboris la presitajn imagojn per paŝtelo.<ref name="Thomson75" /> Antaŭ ol 1880, skulptado fariĝis unu plua fadeno en la daŭra laboro de Degas, por esplori diversajn teknikojn, kvankam la artisto ekspoziciis nur unu skulptaĵon publike dum sia vivo. [[Dosiero:Edgar Germain Hilaire Degas 029.jpg|eta|maldekstra|''La Toilette'' (Virino Kombante Sian Hararon), ĉ. 1884–1886, paŝteloj sur papero, de Edgar Degas, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] Ĉi tiuj ŝanĝoj en tekniko kondukis al la pentraĵoj, kiujn Degas estis produktonta dum sia malfrua vivo. Degas komencis desegni kaj pentri virinojn, sekigantaj sin per bantukoj, kombantaj siajn hararojn, kaj banantaj sin (vidu: ''[[Post la Bano, Virino sekiganta sin]]''). La strekoj, kiuj modlas la formon, estas pli libere faritaj, ol antaŭe; fonoj estas simpligitaj. La zorgemo pri detaloj de lia junaĝo transiris al kreskanta abstraktado de formo. Krom liaj karakterize brila desegno-kapablo kaj obsedo kun la figuro, la bildoj kreitaj dum ĉi tiu malfrua periodo de lia vivo montras malmultan surfacan similecon al liaj fruaj pentraĵoj. Fakte, ĉi tiuj pentraĵoj—kreitaj malfrue en lia vivo kaj post la apogeo de la Impresionisma movado—plej vive utilas la kolorcentrajn teknikojn de Impresionismo. <ref>Mannering 1994, pp. 70–77</ref><ref>[https://archive.org/details/edgarhilai00rich Rich, Daniel Catton, ''Edgar-Hilaire Germain Degas''], H.N. Abrams, New York, 1952, p. 6</ref> Malgraŭ sia stila evoluemo, certaj trajtoj de la verkoj de Degas restis la samaj dum lia tuta vivo. Li ĉiam pentris endome, kaj preferis labori en sia [[studio]], aŭ de memoro, aŭ de fotografoj, aŭ de vivaj modeloj.<ref>Benedek "Style."</ref> La figuro restis lia ĉefa temo; liaj malmultaj pejzaĝoj produktiĝis per memoro aŭ imagopovo. Li ofte ripetis temon multajn fojojn, ŝanĝante la komponaĵon aŭ traktadon. Li estis pripensema artisto kies verkoj, kiel Andrew Forge skribis, "estis preparitaj, kalkulitaj, provitaj, evoluitaj en stadioj. Ilin konsistigis partoj. La alĝustigo de ĉiu parto al la tuto, ilia linia aranĝo, estis la okazo por senfina pripensado kaj eksperimento."<ref>Gordon and Forge 1988, p. 9</ref> Degas mem klarigis, "En arto, nenio similu hazardon, eĉ ne movado."<ref name="Growe 1992"/> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Degas, Edgar}} [[Kategorio:Francaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] 4dtl774op1a48b0960zurwsjhis1tnm 9420398 9420397 2026-07-04T17:46:11Z Sj1mor 12103 9420398 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je 1854 / 1855;<br> oleo sur tolo kaj sur papero}} '''Edgar DEGAS''' (La [[19-a de julio|19-an de julio]] [[1834]], en [[Parizo]] - La [[29-a de septembro|29-an de septembro]] [[1917]], sameloke) estis [[Francio|franca]] artisto fama pro siaj pentraĵoj, skulptaĵoj, artpresaĵoj, kaj desegnaĵoj. Lia vera nomo estis ''Hilaire Germain Edgar de Gas'', &#x5B;ilɛːʁ ʒɛʁmɛ̃ ɛdɡaʁ də ɡa&#x5D;. Li precipe ligiĝas kun la temo de danco; pli ol la duono de liaj verkoj montras dancistojn. Oni vidas lin kiel unu el la fondintoj de [[Impresionismo]], kvankam li malakceptis la vorton, preferante, ke oni lin nomu realisto.<ref name="Gordon31">Gordon kaj Forge 1988, p. 31</ref> Li estis elstara [[desegnado|desegnisto]], kaj precipe mastra en la bildigo de movado, kiel videblas ĉe liaj bildoj de dancistoj, kurejaj temoj kaj virinaj nudoj. Liaj portretoj estas notindaj pro ilia psikologia malsimpleco, kaj pro ilia prezentado de homa izoleco.<ref>Brown 1994, p. 11</ref> Je la komenco de sia kariero, Degas volis esti [[historia pentristo]], profesio, por kiu li bone prepariĝis pro sia rigora akademia instruiĝo kaj zorga studado de klasika arto. Dum liaj fruaj tridekaj jaroj, li ŝanĝis la vojon, kaj per la utilo de la tradiciaj rimedoj de historia pentristo ĉe nuntempaj temoj, li fariĝis klasika pentristo de moderna vivo.<ref>Turner 2000, p. 139</ref> [[Dosiero:Degas l'orchestre.jpg|eta|maldekstre|250px|La opera orkestro (Degas), 1868 / 1870-aj jaroj, oleo sur tolo]] == Frua Vivo == Degas naskiĝis en Parizo, Francio, en meze riĉan familion. Li estis la plej aĝa el kvin infanoj de Célestine Musson De Gas, Kreolo de [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]], kaj Augustin De Gas, bankisto. Lia patrina avo Germain Musson naskiĝis en [[Portoprinco]], [[Haitio]] de francaj antaŭuloj, kaj hejmigis Nov-Orleanon en 1810.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=vWTZpFv4m9QC&pg=PA15|titolo=Degas and the Business of Art|alirdato=29-a de septembro 2014|familia nomo=Brown|persona nomo=Marilyn R|jaro=1994|paĝo=14}}</ref> Degas (li adoptis ĉi tiun malpli pretendan literumadon de sia familia nomo post la plenkreskiĝo)<ref>La prapatra nomo de la familion estis Degas. Jean Sutherland Boggs klarigas, ke De Gas estis la literumado, "kun ioma pretendemo, uzita de la patro de la artisto tiam, kiam li transloĝiĝis al Parizon por fondi francan branĉon de la Napolitana banko de sia patro." Dum la frato René de Edgar Degas adoptis la ankoraŭ pli aristokrata formo "de Gas", la artisto reiris al la originala literumado, Degas, antaŭ ol fariĝi tridekjara. Baumann, et al. 1994, p. 98.</ref> komencis sian lernejan edukiĝon je dek unu jaroj, kaj matrikuliĝis ĉe la [[Liceo Louis-le-Grand]]. Lia patrino mortis dum lia dek tria jaro, kaj lia patro kaj avo fariĝis la ĉefaj influoj sur li dum la resto de lia junaĝo. Degas komencis pentri frue en sia vivo. Antaŭ ol diplomiĝi kun bakalaŭro en literaturo de la Lycée-o en 1853, li ŝanĝis ĉambron en sia domo al studio de artisto. Je la diplomiĝo, li registriĝis kiel kopiisto ĉe la [[Luvro]] muzeo, sed lia patro atendis, ke li matrikuliĝu ĉe jura lernejo. Degas do matrikuliĝis ĉe la Fakultato de Juro de la [[Universitato de Parizo]] en Novembro 1853, sed faris malmultajn klopodojn pri siaj studoj. En 1855 li ekkonis [[Jean-Auguste-Dominique Ingres]]-on, kiun Degas respektegis, kaj kies konsilon li neniam forgesis: "Desegnu liniojn, juna viro, kaj ankoraŭ pliaj linioj, ambaŭ de vivo kaj de memoro, kaj vi fariĝos bona artisto."<ref>Werner 1969, p. 14</ref> Dum Aprilo de tiu jaro oni permesis, ke Degas fariĝu membro de la [[École des Beaux-Arts]]. Li studis desegnadon tie kun [[Louis Lamothe]], sub kie gvidado li prosperis, sekvanta la stilon de Ingres.<ref>Canaday 1969, p. 930–931</ref> Dum julio 1856, Degas vojaĝis en Italion, kie li restis dum la sekvaj tri jaroj. En 1858, dum li restis ĉe la familio de sia onklino ĉe [[Napolo]], li faris la unuajn skizojn por sia frua majstroverko ''[[La Familio Bellelli]]''. Li ankaŭ desegnis kaj pentris plurajn kopiojn de verkoj de [[Mikelanĝelo]], [[Rafaelo]], [[Ticiano]], kaj aliaj [[Renesanco|Renesancaj]] artistoj, sed, kontraŭe al konvencia praktiko, li ĝenerale elektis el [[altarpeco]] detalon, kiu kaptis sian atenton: dua-ranga figuro, aŭ kapo, kiun li traktis kiel portreto.<ref>Dunlop 1979, p. 19</ref> == Artista kariero == [[Dosiero:Edgar Degas (1834-1917).jpg|eta|maldekstre|Edgar Degas ĉ. 1855–1860<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 17</ref>]] Je lia reveno al Francio en 1859, Degas transloĝiĝis en Parizan studion sufiĉe grandan por permesi, ke li komencu la pentradon de ''La Familio Bellelli'', impona kanvaso, kiun li intencis montri ĉe la Pariza Salono, kvankam ĝi restis nefinita ĝis 1867. Li ankaŭ komencis prilabori plurajn historiajn pentraĵojn: ''Aleksandro kaj Bucefalo'' kaj ''La filino de Jitraĥ'' en 1859-60; ''Semiramis konstruanta Babilonon'' en 1860; kaj ''Junaj Spartanoj'' proksimume en 1860.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 43</ref> En 1861, Degas vizitis sian amikon de infanaĝo, Paul Valpinçon, ĉe [[Normandio]], kaj faris la plej fruajn el siaj multaj studoj pri ĉevaloj. Li montris ĉe la Salono por la unua fojo en 1865, kiam la juĝistaro akceptis lian pentraĵojn ''Sceno de Milito dum la Mezepoko'', kiu altiris malmultan atenton.<ref>Thomson 1988, p. 48</ref> Kvankam li montris ĉiujare dum la sekvaj kvin jaroj, li prenzentis neniujn pliajn historiajn pentraĵojn, kaj lia ''Obstaklo-konkurso-Falinta Ĵokeo'' (Salono de 1866) montris lian kreskantan volon pentri siatempajn temojn. La ŝanĝo en lia arto influiĝis ĉefe de la ekzemplo de [[Édouard Manet]], kiun Degas ekkonis en 1864 (dum ambaŭ kopiis la saman portreton de [[Diego Velázquez|Velázquez]] ĉe la Luvro, laŭ eble-fikcia rakonto).<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 23</ref> Je la komenco de la [[Francia-Prusia Milito]] en 1870, Degas membriĝis en la [[Nacia Gardistaro]], kie lia defendo de Parizo lasis al li malmultan tempon por pentrado. Dum ekzercoj kun pafilo oni trovis, ke lia vidokapablo estis difekta, kaj dum la resto de sia vivo okulaj problemoj estis ĉiama zorgo por li.<ref name="Guillaud kaj Guillaud 1985">{{citaĵo de libro |redaktinto=Guillaud, Jacqueline; Guillaŭd, Maurice, redaktintoj | jaro=1985 | titolo=Degas: Form and Space | eldonejo=Rizzoli |loko=Novjorko |isbn=0-8478-5407-8 }}, p. 29</ref> [[Dosiero:Cottonexchange1873-Degas.jpg|eta|''[[Koton-Oficejo en Nov-Orleano]]'', 1873]] Post la milito, Degas komencis en 1872 longan restadon ĉe [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]], kie loĝis lia frato René kaj pluraj aliaj parencoj. Dum lia restado ĉe la hejmo de sia onklo, Michel Musson, ĉe Esplanade Avenue, Nov-Orleano,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.degaslegacy.com/4degasauntanduncle.html|titolo=Michael Musson and Odile Longer: Degas' aunt and uncle in New Orleans|alirdato=18-a de marto 2013|dato=30-a de marto 1973|eldoninto=Degaslegacy.com}}</ref> Degas produktis nombron da verkoj, pluraj el kiuj montris familianojn. Unu el la Nov-Orleanaj verkoj de Degas, ''[[Koton-Oficejo en Nov-Orleano]]'', ricevis favoran atenton en Francio, kaj estis lia sola verko, kiu aĉetiĝis de muzeo (la [[Paŭo (Francio)|Paŭa]]) dum lia vivodaŭro. Degas reiris al Parizon en 1873, kaj lia patro mortis dum la sekva jaro, je kiu Degas lernis, ke sia frato René akumulis grandajn negocajn ŝuldojn. Por konservi la reputacion de la sia familio, Degas vendis sian domon kaj kolekton de artaĵoj, kiun li heredis, kaj uzis la monon por pagi la ŝuldojn de sia frato. Dependante unuafoje en la vivo de la vendoj de sia artaĵoj por enspezoj, li produktis la plimulton de siaj plej elstaraj verkoj dum la jardeko, kiu komencis en 1874.<ref>Guillaud kaj Guillaud 1985, p. 33</ref> Seniluziiĝinta de la Salono, li anstataŭe kuniĝis kun grupo de junaj artistoj, kiuj organizis sendependan ekspozician societon. La grupo tuj konatiĝis kiel la [[Impresionismo|Impresionistoj]]. Inter 1874 kaj 1886 ili faris ok art-ekspoziciojn, konataj kiel la Impresionismaj Ekspozicioj. Degas ludis ĉefan rolon en la organizado de la ekspozicioj, kaj montris siajn verkojn en ĉiu krom unu el ili, malgraŭ siaj presistaj konfliktoj kun aliaj en la grupo. Li havis malmultan komunan kun [[Claude Monet]] kaj la aliaj pejzaĝ-pentristoj en la grupo, kiujn li mokis pro ilia liberaera pentrado. Konservemaj en liaj socia sinteno, li abomenis la skandalon, kreitan de la ekspozicioj, kune kun la publicon kaj reklamadon, kiujn deziris siaj kolegoj.<ref name="Gordon31"/> Li ankaŭ multe malŝatis la ligiĝon kun la vorto "Impresionisto", kiun la gazetaro kreis kaj popularigis, kaj insistis inkluzivi ne-Impresionismajn artistojn, kiel [[Jean-Louis Forain]] kaj [[Jean-François Raffaëlli]] en la ekspozicioj de la grupo. La rezulta rankoro ene de la grupo kontribuis al ĝia malfondiĝo en 1886.<ref>Armstrong 1991, p. 25</ref> Dum lia financa situacio pliboniĝis pro vendoj de liaj propraj verkoj, li kapablis indulgi sian pasion por la kolektado de verkoj de artistoj, kiujn li admiris: malnovaj majstroj kiel [[El Greco]] kaj samtempuloj tiaj, kiaj [[Édouard Manet|Manet]], [[Camille Pissarro|Pissarro]], [[Paul Cézanne|Cézanne]], [[Paul Gauguin|Gauguin]], [[Van Gogh]], kaj [[Édouard Brandon]]. La verkoj de tri artistoj, kiujn li respektegis, [[Jean Auguste Dominique Ingres|Ingres]], [[Eugène Delacroix|Delacroix]], kaj [[Honoré Daumier|Daumier]], precipe multnombre ĉeestis en lia kolekto.<ref>"Je la fina inventaro de lia kolekto, estis dudek pentraĵoj kaj okdek ok desegnaĵoj de Ingres, dek tri pentraĵoj kaj preskaŭ ducent desegnaĵoj de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]. Estis centoj da litografiaĵoj de [[Honoré Daumier|Daumier]]. Liaj samtempuloj multnombre reprezentiĝis escepte de Monet, de kiu li havis nenion." Gordon kaj Forge 1988, p. 37</ref> Dum la malfruaj 1880aj jaroj, Degas ankaŭ elvolvis pasion por Fotarto.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 26</ref> Li fotografis multajn el siaj amikoj, ofte per lamplumo, kiel en sia duobla portreto de [[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]] kaj [[Stéphane Mallarmé|Mallarmé]]. Aliaj fotografoj, montrantaj dancistojn kaj nudojn, uziĝis por referencoj en kelkaj el la desegnaĵoj kaj pentraĵoj de Degas.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 34</ref> Dum la jaroj pasis, Degas izoliĝis, parte pro sia kredo, ke pentristo povis havi nenian privatan vivon.<ref>Canaday 1969, p. 929</ref> La [[Dreyfus-skandalo]] montrigis liajn kontraŭjudajn emojn, kaj li malamikiĝis kun ĉiuj siaj judaj amikoj.<ref name="Guillaud kaj Guillaud, 1985, p. 56">Guillaud kaj Guillaud 1985, p. 56</ref> Lian kontraŭeman naturon priplendis Renoir, kiu diris pri li: "Kia estaĵo li iris, tiu Degas! Ĉiuj liaj amikoj devis lasi lin; mi estis unu el la lastaj, kiuj foriris, sed eĉ mi ne povis resti ĝis la fino."<ref name="Bade kaj Degas 1992, p. 6">Bade kaj Degas 1992, p. 6</ref> Kvankam oni scias, ke li laboris en paŝteloj tiom malfrue, kiel la fino de 1907, kaj oni kredas, ke li daŭre faris skulptaĵojn tiom malfrue, kiom 1910, li verŝajne ĉesis labori en 1912, kiam la venonta malkonstruo de sia longtempa loĝejo ĉe la rue Victor Massé devigis lin transloĝiĝi al loĝejo ĉe [[Boulevard de Clichy]].<ref>Thomson 1988, p. 211</ref> Li neniam edziĝis, kaj dum la lastaj jaroj de sia vivo, preskaŭ blinda, li senripoze vagis en la stratoj de Parizo antaŭ ol morti en septembro 1917. == Artista stilo == [[Dosiero:Edgar Degas - The Ballet Class - Google Art Project.jpg|eta|''[[La Baleto-Klaso (Degas, Musée d'Orsay)|La Danco-Klaso (La Classe de Danse)]]'', 1873–1876, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas|344x344ra]] Degas ofte identiĝas kiel [[Impresionismo|Impresionisto]], komprenebla sed nesufiĉa priskribo. Impresionismo komencis dum la 1860aj kaj 1870aj jaroj kaj kreskis, parte, el la realismo de pentristoj tiaj, kiaj [[Gustave Courbet|Courbet]] kaj [[Jean-Baptiste-Camille Corot|Corot]]. La Impresionistoj pentris la realaĵojn de la mondo ĉirkaŭ ili per brilaj koloroj, ĉefe celantaj montri la efikojn de lumo, kaj esperantaj infuzi siajn bildojn per senpereco. Ili volis esprimi la vidan spertojn dum tiu preciza momento.<ref>Clay 1973, p. 28.</ref> Teknike, Degas diferencas de la Impresionistoj per tio, ke li daŭre batalis ilian praktikon de pentrado ''[[en plein air]] (en la libera aero)''.<ref>Gordon kaj Forge 1988, p. 11</ref> "Li estis ofte tiom kontraŭ-Impresionisma, kiom la kritikistoj kiuj recenzis la ekspoziciojn", laŭ art-historiisto [[Carol Armstrong]]; kiel Degas mem klarigis, "neniu arto iam estis malpli spontana, ol la mia. Tio, kion mi faras, estas la rezulto de pripensado kaj de la studo de la eminentaj majstroj; de insprio, spontaneco, temperamento, mi scias nenion."<ref>Armstrong 1991, p. 22</ref> Tamen, li pli ĝuste priskribiĝas kiel Impresionisto, ol kiel membro de iu ajn alia movado. Liaj scenoj de Pariza vivo, liaj nekonvenciaj aranĝoj de la partoj de liaj bildoj, liaj eksperimentaj kun koloro kaj formo, kaj lia amikeco kun pluraj ĉefaj Impresionismaj artistoj-plej notinde [[Mary Cassatt]] kaj [[Édouard Manet]]—ĉiuj ligas lin intime al la Impresionisma movado. all relate him intimately to the Impressionist movement.<ref name="Roskill, 1983, p. 33">Roskill 1983, p. 33</ref> La stilo de Degas respegulas lian profundan respekton por la malnovaj mastroj (li estis entuziasma kopiisto ĝis siaj malfruaj mezaĝaj jaroj)<ref>Baumann, et al. 1994, p. 151</ref> kaj lia granda admiro por[[Jean-Auguste-Dominique Ingres]] kaj [[Eugène Delacroix]]. Li ankaŭ estis kolektanto de [[Ukiyo-e|Japanaj artpresaĵoj]], kies principoj de aranĝado influis lian verkon tiel, kiel la vigla realismo de famaj ilustriistoj kiel [[Honoré Daumier|Daumier]] kaj [[Paul Gavarni|Gavarni]]. Kvankam fama por ĉevaloj kaj dancistoj, Degas komencis pentrante konvenciajn historiajn pentraĵojn, kiel ''La Filino de Jitraĥ'' (c.1859–61) kaj ''La Junaj Spartanoj'' (c.1860–62), en kiu lia progreso ĝis malpli idealiga traktado de la figuro estas jam videbla. Dum lia frua kariero, Degas ankaŭ pentris portretojn de individuoj kaj grupoj; ekzemplo de la lastaj estas ''La Familio Bellelli'' (c.1858–67), brile aranĝita kaj psikologie akra bildigo de lia onklino, ŝia filo, kaj iliaj infanoj. En ĉi tiu bildo, kiel en ''La Junaj Spartanoj'' kaj multaj pli malfruaj verkoj, Degas altiriĝis al la tensioj, kiuj ĉeestas inter viroj kaj virinoj. En liaj fruaj pentraĵoj, Degas jam montris la maturan stilon, kiun li poste elvolvus pli profunde per la malgracia tondado de la subjektoj, kaj la elekto de nekutimaj vidpunktoj. [[Dosiero:Edgar Degas - In a Café - Google Art Project 2.jpg|eta|upright|maldekstra|''[[L'Absinthe]]'', 1876, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas]] Antaŭ la malfruaj 1860aj jaroj, Degas foriris de siaj komencaj eseoj en historia pentrado, al originala observado de tiutempa vivo. Kurejaj scenoj donis oportunon por bildigi ĉevalojn kaj iliaj ĵokeoj en moderna ĉirkaŭaĵo. Li komencis pentri virinojn dum laboro, ĉapelfaristojn kaj vestolavistojn. ''Mlle. Fiocre in the Ballet La Source'', montrita ĉe la Salono de 1868, estis lia unua grava verko, kiu prezentis temon, kun kiu li aparte indetiiĝus, dancistojn.<ref>Dumas 1988, p. 9.</ref> En pluraj postaj pentraĵoj, dancistoj montriĝis malantaŭ-sceneje aŭ dum la ekzercado, emfazante ilian rangon kiel profesiuloj farantaj laboron. Ek de 1870, Degas pli kaj pli ofte pentris baletajn subjektojn, parte ĉar ili vendis bone kaj provizis lin per bezonataj enspezoj post kiam la ŝuldoj de lia frato lasis la familion bankrota.<ref name="Growe 1992">Growe 1992</ref> Degas ankaŭ komencis pentri kafejan vivon, en verkoj kiel ''[[L'Absinthe]] (La Absinto)'' kaj ''Kantisto kun Ganto''. Liaj pentraĵoj ofte aludas al rakonta enhavo en maniero multe dubasenca; ekzemple, ''Interno'' (kiu ankaŭ nomiĝis ''La Seksperfortigo'') prezentas enigmon al artaj historiistoj, kiuj serĉas literaturan fonton—''[[Thérèse Raquin]]'' sugestiĝis<ref>Reff 1976, pp. 200–204</ref>—sed povas esti bildigo de prostituo.<ref>Krämer 2007</ref> Kiel lia temaro ŝanĝiĝis, tiel ankaŭ ŝanĝiĝis la teknikon de Degas. La malhela koloraro kiu montris la influon de nederlanda pentrado cedis sian lokon al la utilo de viglaj koloroj kaj aŭdacaj peniko-strekoj. Pentraĵoj kiel '''Place de la Concorde''' legiĝas kiel momentaj fotografoj, haltigante momentojn de tempo por montri ilin ĝuste, donanta senton de movado. Oni rajtas diri, ke la manko de koloro en la 1874-a ''Baleta Provo sur Scenejo'' kaj la 1876-a ''La Baleta Instruisto'' ligiĝas kun lia intereso pri la nova tekniko de fotografado. La ŝanĝoj al lia koloraro, pentro-tekniko, kaj sento de komponado de la bildo ĉiuj evidentigas la influojn, kiuj havis kaj la Impresionisma movado, kaj moderna fotografiado, kun ĝiaj spontanaj imagoj kaj malkutimaj anguloj, havis sur lia verko.<ref name="Roskill, 1983, p. 33"/> [[Dosiero:Edgar Degas Place de la Concorde.jpg|eta|''Place de la Concorde'', 1875, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] Malklarigante la distingon inter portretaj kaj genraj pecoj, li pentris sian fagotistan amikon, [[Désiré Dihau]], en ''La Orkestro de la Opero'' (1868–69) kiel unu el dek kvar muzikistoj ĉe opera orkestrejo, vidata kiel de membro de la aŭdantaro. Super la muzikistoj oni povas vidi nur la gambojn kaj dancjupetojn de la dancistoj surscenejaj, iliaj figuroj tranĉitaj de la rando de la pentraĵo. Arta historiisto Charles Stuckey komparis la vidpunkton al tiu de senatenta spektanto ĉe baleto, kaj diras, ke "estas la fasciniĝo de Degas kun la bildigo de movado, inkluzive la movado de la okuloj de spektanto kiel dum hazarda ekrigardo, kiu estas, ĝuste dirite, 'Impresionisma'."<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 28</ref> [[Dosiero:Edgar Degas - Orchestra Musicians - Google Art Project.jpg|eta|upright|maldekstra|''Muzikistoj en la Orkestro'', 1872, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas]] La matura stilo de Degas distingiĝas per elstare nefinitaj sekcioj, eĉ en petraaĵoj, kiuj estas ĝenerale zorge prilaboritaj. Li ofte kulpigis siajn okul-problemojn pro lia nekapablo finprilabori, klarigo, kiu riceviĝis kun iom da skeptikismo de samprofesianoj kaj kolektantoj, kiuj rezonis, kiel Stukey klarigas, ke "liaj bildoj apenaŭ povus esti prilaboritaj de iu, kun nesufiĉa vido-kapablo.".<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 29"</ref> La artisto donis alian indikon, kiam li priskribis sian emon, "komenci cent aĵojn, kaj ne fini eĉ unu el ili",<ref>Guillaud and Guillaud 1985, p. 50</ref> kaj estis ĉiuokaze fifame malvolonta, konsideri pentraĵon finita. Lia intereso en portret-pentrado instigis Degas-on studi zorge la rimedoj, per kiuj la socia rango aŭ formo de okupo povas montriĝi de iliaj vizaĝo-trajtoj, pozo, vestoj, kaj aliaj trajtoj. En lia verko de 1879, ''[[Portretoj, Ĉe la Borso]]'', li montris grupon de judaj negociistoj kun indiketo da kontraŭ-judismo. En 1881, li montris du paŝtelajn bildojn, ''Krimulaj Vizaĝo-Trajtoj'', kiuj montris junulajn bandaĉ-membrojn, kiuj estis lastatempe kondamnitaj por murdo en la "Afero Abadie". Degas ĉeestis iliajn proceson kun kajero enmane, kaj liaj mutaj desegnaĵoj de la akuzitoj montris lian intereson pri la atavismaj (malevoluintaj) trajtoj, kiujn, laŭ kelkaj 19-jarcentaj sciencistoj, estis indikoj de denaska krimuliĝemo.<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Degas and The Little Dancer |persona nomo=Richard |familia nomo= Kendall |jaro=1998 |paĝoj= 78–85 |eldoninto=Yale University Press |url=https://books.google.com/books?id=O4pupXRt8NUC&pg=PA78&lpg=PA78&dq |aliaj=et al}}</ref> En liaj pentraĵoj de dancistoj kaj vestolavistoj, li montris iliajn okupojn ne nur per iliaj vestoj kaj agadoj, sed ankaŭ per iliaj korpo-tipoj: liaj dancistinoj montras atletajn trajtojn, dum liaj vestolavistinoj estas pezaj kaj solidaj.<ref>Muehlig 1979, p. 6</ref> [[Dosiero:Edgar Degas - At the Races.jpg|eta|''Ĉe la Konkursoj'', 1877–1880, oleo sur kanvaso, de Edgar Degas, [[Musée d'Orsay]], Parizo]] Antaŭ la postaj 1870-aj jaroj, Degas fariĝis mastro ne nur de la tradicia metio de [[Oleo-pentrado|olea farbo]] sur [[kanvaso]], sed ankaŭ de paŝteloj. La seka materialo, kiun li aplikis en malsimplaj tavoloj kaj teksaranĝoj, ebligis lin pli facile akordigi sian kapablon por linioj kun kreskanta interesiĝo pri esprimplena koloro. Dum la mezaj 1870-aj jaroj, li ankaŭ reiris al la tekniko de [[gravurado]], kiun li estis malatentinta dum dek jaroj. Unue li gvidiĝis en ĉi tiu de sia malnova amiko [[Ludovic-Napoléon Lepic]], kiu mem estis novenkondukema en ĝia uzo, kaj komencis eksperimenti kun [[litografio]] kaj monotipo.<ref name="Thomson75">Thomson 1988, p. 75</ref> Li produktis proksimume 300 monotipojn dum du periodoj, de la mezaj 1870-aj jaroj ĝis la mez-1880-oj kaj denove dum la fruaj 1890-oj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.cosmopolis.ch/english/art/e0019100/degas_a_strange_new_beauty_e0191000.htm|titolo=Degas: A Strange New Beauty|persona nomo=Louis|familia nomo=Gerber|eldoninto=}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Li precipe fasciniĝis de la efikoj, kiujn produktis monotipo, kaj ofte prilaboris la presitajn imagojn per paŝtelo.<ref name="Thomson75" /> Antaŭ ol 1880, skulptado fariĝis unu plua fadeno en la daŭra laboro de Degas, por esplori diversajn teknikojn, kvankam la artisto ekspoziciis nur unu skulptaĵon publike dum sia vivo. [[Dosiero:Edgar Germain Hilaire Degas 029.jpg|eta|maldekstra|''La Toilette'' (Virino Kombante Sian Hararon), ĉ. 1884–1886, paŝteloj sur papero, de Edgar Degas, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] Ĉi tiuj ŝanĝoj en tekniko kondukis al la pentraĵoj, kiujn Degas estis produktonta dum sia malfrua vivo. Degas komencis desegni kaj pentri virinojn, sekigantaj sin per bantukoj, kombantaj siajn hararojn, kaj banantaj sin (vidu: ''[[Post la Bano, Virino sekiganta sin]]''). La strekoj, kiuj modlas la formon, estas pli libere faritaj, ol antaŭe; fonoj estas simpligitaj. La zorgemo pri detaloj de lia junaĝo transiris al kreskanta abstraktado de formo. Krom liaj karakterize brila desegno-kapablo kaj obsedo kun la figuro, la bildoj kreitaj dum ĉi tiu malfrua periodo de lia vivo montras malmultan surfacan similecon al liaj fruaj pentraĵoj. Fakte, ĉi tiuj pentraĵoj—kreitaj malfrue en lia vivo kaj post la apogeo de la Impresionisma movado—plej vive utilas la kolorcentrajn teknikojn de Impresionismo. <ref>Mannering 1994, pp. 70–77</ref><ref>[https://archive.org/details/edgarhilai00rich Rich, Daniel Catton, ''Edgar-Hilaire Germain Degas''], H.N. Abrams, New York, 1952, p. 6</ref> Malgraŭ sia stila evoluemo, certaj trajtoj de la verkoj de Degas restis la samaj dum lia tuta vivo. Li ĉiam pentris endome, kaj preferis labori en sia [[studio]], aŭ de memoro, aŭ de fotografoj, aŭ de vivaj modeloj.<ref>Benedek "Style."</ref> La figuro restis lia ĉefa temo; liaj malmultaj pejzaĝoj produktiĝis per memoro aŭ imagopovo. Li ofte ripetis temon multajn fojojn, ŝanĝante la komponaĵon aŭ traktadon. Li estis pripensema artisto kies verkoj, kiel Andrew Forge skribis, "estis preparitaj, kalkulitaj, provitaj, evoluitaj en stadioj. Ilin konsistigis partoj. La alĝustigo de ĉiu parto al la tuto, ilia linia aranĝo, estis la okazo por senfina pripensado kaj eksperimento."<ref>Gordon and Forge 1988, p. 9</ref> Degas mem klarigis, "En arto, nenio similu hazardon, eĉ ne movado."<ref name="Growe 1992"/> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Degas, Edgar}} [[Kategorio:Francaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] izsitwgw7flroizu5p77hgmkseej03z 0 29335 9420242 9366970 2026-07-04T13:15:30Z Sj1mor 12103 9420242 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca departemento | nomo = Alpes-de-Haute-Provence · Aups de Provença Auta | insigno = Drapeau fr département Alpes-de-Haute-Provence.svg | insignogrando = 180 | mapo = Département 04 in France.svg | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | numero = 04 | prefektejo = [[Digne-les-Bains]] | subprefektejoj = [[Barcelonnette]]<br/>[[Castellane]]<br/>[[Forcalquier]] | prezidanto = Éliane Barreille (ekde 2021) | prefekto = Marc Chapuis (ekde julio 2022) | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | areo = 6925 | arondismentoj = 4 | kantonoj = 15 | interkomunumoj = 7 | komunumoj = 198 (stato de 2023) | zomo = 7 }} La [[Francio|franca]] [[Francaj departementoj|departemento]] '''Alpes-de-Haute-Provence''' [{{IFA|alpə də ot pʁovɑ̃s}}] ("'''Alpoj de Alta [[Provenco]]'''", {{lang-oc|Aups de Provença Auta}}) estis nomita tiel sekve de la reformo de [[1970]] kiu ŝanĝis la pranomon Basses-Alpes (malaltaj Alpoj) al la nuna. Tiu pranomo klarigas la situon de tiu departemento: sude de la [[Alpoj]] entenante la plej malaltaj partoj de tiu montaro nomata [[Alpoj]]. Ĝi entenas ankaŭ la plej norda parto de la praprovinco [[Provenco]]. Ĝi aspektas jene: montaroj oriente, [[altebenaĵo]]j centre kaj montetoj okcidente. La ĉefa rivero nomiĝas ''Durance'' (DüRÃC). La teritorio enhavas ĉirkaŭ 126 000 loĝantojn. La prefektejo nomiĝas [[Digne-les-Bains]] (DiNJ (kun resaniga banloko) kun ĉirkaŭ 16 000 loĝantoj. Sed la plej grava urbo nomiĝas [[Manosque]] (MaNOSK) kun ĉirkaŭ 20 000 loĝantoj. Estas tri subprefektejoj : [[Forcalquier]] (ForkalkIE) okcidente; [[Barcelonnette]] (BarselonET) norde; [[Castellane]] (KasteLAN) sude. La ĉefa ekonomia aktiveco estas [[ŝafo|ŝafbredado]]. Poste alvenas turisma aktiveco ligita al libertempo sub la suno. La plej grava industrio estas transformo de mara salo al ĝiaj ĥemiaj elementoj en la urbo [[Château-Arnoux-Saint-Auban]] (ŜaTO-ArNU Sankta-ObÃ). Ekzistas unu esplora centro: pri [[astronomio]] en ''Saint-Michel-l'Observatoire'' (Observatorio Sankta Mikaelo). == Arondismentoj == La departemento dividiĝas al kvar [[Listo de arondismentoj de Francio|arondismentoj]]: * [[arondismento Barcelonnette]] * [[arondismento Castellane]] * [[arondismento Digne-les-Bains]] * [[arondismento Forcalquier]] == Vidu ankaŭ == * [[Francaj departementoj]] * [[Komunumoj de Alpes-de-Haute-Provence]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.alpes-de-haute-provence.pref.gouv.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090204113130/http://www.alpes-de-haute-provence.pref.gouv.fr/ |date=2009-02-04 }} * [http://www.mondepartement04.fr "mia departemento 04"]{{404|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://uk.alpes-haute-provence.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050622033153/http://uk.alpes-haute-provence.com/ |date=2005-06-22 }} * http://splaf.free.fr/dep.php?depnum=04 <!--== Referencoj == {{Referencoj}}--> {{Marko sur bildo komenco|bildo=Provence-Alpes-Cotes d'Azur region location map.svg|larĝo=400|floso=left}} {{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.2|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Altaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Altaj Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.78|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Marbordaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Marbordaj<br />Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.5|y=0.38|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Alpoj de Alta Provenco|<span style="color:#006633;"><small>Alpoj de<br />Alta Provenco</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.6|y=0.65|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Var (departemento)|<span style="color:#997700;"><small>Var</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Vaucluse|<span style="color:#997700;"><small>Vaucluse</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.25|y=0.6|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Bouches-du-Rhône|<span style="color:#997700;"><small>Riverbuŝoj<br />de Rodano</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo fino}} {{Projektoj}} {{Departemento Alpoj de Alta Provenco}} {{Navigilo Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alpes-de-Haute-Provence| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] 2ubrt9xrfh6q12496kr4sek5zi97efk 0 29658 9420755 7678399 2026-07-05T11:21:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420755 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}En la [[PIV]] : '''Laokoon/o''' : Mita Troja pastro, sufokita, kun siaj du filoj, de du monstraj serpentoj. [[Dosiero:Laocoon Vatican.jpg|eta|La skulptaĵo de Laokonto kaj liaj filoj en la [[Vatikanaj muzeoj]]]] '''Laokoonto''' aŭ '''Laokonto''' estis pastro en [[Trojo]], mortigita de [[serpento]]j, kune kun siaj filoj. Li estas konata ĉefe pro la skulpta grupo ''Laokoonto kaj liaj filoj'', unu el la plej gravaj verkoj de la helenisma periodo. Ĝi estis skulptita de Agesandro, Atenodoro kaj Polidoro de [[Rodiso]] ĝis la jaro [[50|50 pK]] kaj nun estas en la [[Vatikanaj muzeoj]] en [[Vatikanurbo]]. == La personulo == En la [[greka mitologio]] '''Laokonto''' aŭ '''Laokoonto''' (en [[greka]] Λαοκόων ''Laokóōn'') estis la pastro de [[Apolo]] Timbreo en [[Trojo]], edzo de Antiopo kaj patro de du filoj. Post kiam la akeaj sieĝantoj ŝajnigis retiron, la trojanoj trafis [[Troja ĉevalo (mitologio)|ĉevalon]] konstruita el ligno ĉe la pordoj de la urbo. Tiam li diris la faman frazon (en la latina) "Timeo Danaos et dona ferentes" (Mi malfidas la grekojn eĉ se ili donacas). Laokonto avertis, ke ene de la ĉevalo povis esti akeaj armeanoj kaj sugestis bruligi ĝin. Sed la trojaj armeanoj ne atentis lin. Kuraĝege, li ekĵetis brulintajn bastonojn ĉele bruligi la ĉevalon, sed tiam du grandaj serpentoj eliris el la akvoj kaj voris liajn filojn; li, surprize, ĵetis sin mem lukte kontraŭ la serpentoj kaj ankaŭ li estis vorita. Laŭ la tradicio de [[Vergilio]] oni deduktas, ke la puno de Laokoonto estas kaŭzata de la profano klopodo detrui la donacon al dio, kaj pro tiu kialo neniu kredis lin. Alia tradicio diras, ke Laokoonto estis rompinta la malpermeson de Apolono geedzigi kaj naski filojn. Alia fonto asertas, ke Laokonto estis profananta la imagon de [[Febo #Aliaj roluloj same nomiĝintaj|Febo]], kiam li edziĝis antaŭ tiu. Se oni estus fidinta je la averto de Laokonto, la triko de [[Odiseo]] estus estinta ega malsukceso kaj tio estus ŝanĝinta la tutan historion (legendon) de la milito de Trojo. == La skulptaĵo de Laokoonto == La skulpta grupo Laokonto apartenas al la Skolo de Rodas aŭ al tiu de [[Pergamono]]. Ties aŭtoroj estis Agesandros, Polidoros kaj Atenodoros. Ĝi estis skulptita originale en rozblanka [[marmoro]]. Ĝi estas 2,42 m longa kaj estis en la Varmobanejo de Tito (Romo). Aktuale ĝi estas en ekspozicio en la [[Vatikanaj muzeoj]]. La skulptaĵo reprezentas la draman kaj energian momenton kiam Laokonto estas ringigita de la du serpentoj kune kun siaj filoj. Laŭ la artokritikistoj la skulptaro reprezentas la senpovon kaj la superhoma doloro. Teoriistoj pri [[arto]] kiel [[Gotthold Ephraim Lessing|Lessing]] proponis ekde la studo de la krio de Laokonto tutan poetikon (teorion) pri arto. La skulptaĵo havas oblikvan strukturon, kun rondoformaj korpoj; en ĝi malaperas la klasikaj [[sereneco]] kaj ekvilibro. La helenisma periodo elstaras pro ties kvar skoloj: tiu de [[Ateno]], tiu de [[Aleksandrio]], tiu de [[Rodiso]] kaj tiu de [[Pergamono]]. La ĉefaj instancoj de la [[helenismo]] estis la urboj kaj tiu [[arta movado]] naskiĝis je la morto de [[Aleksandro la Granda]]. Kiam la skulptaĵo estis malkovrita en [[1506]] mankis al ĝi la dekstra brako, kaj pro tio oni skulptis novan brakon en rekta sinteno. Tamen, kiam en [[1957]] oni malkaŝis la originalan brakon, tiu ĉi estis faldita, precize en la sinteno kiun [[Mikelanĝelo]] proponis por la rekonstruo. La skulptaĵo estis akirita por la [[Vatikano]] de la papo [[Julio la 2-a]]. == Vidu ankaŭ == * [[Troja Ĉevalo]] * [[Venkantino de Samotraco]] * [[Melosa Venuso]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.bartleby.com/13/2.html * http://www.ucm.es/info/seic/online/laocoonte.htm <!-- es:La iconografía de Laoconte a través de sus fuentes literarias y poéticas es->eo:_La_ _iconografía_ _de_ _Laoconte_ a _través_ _de_ _sus_ _fuentes_ _literarias_ y _poéticas_ --> * http://web.tiscali.it/romaonlineguide/Pages/esp/rcristiana/sCM2y8.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060203195627/http://web.tiscali.it/romaonlineguide/Pages/esp/rcristiana/sCM2y8.htm |date=2006-02-03 }} <!-- es:Laocoonte --> * http://gutenberg.spiegel.de/vergil/aeneis/aeneis.htm <!-- de:Vergil: Aeneis --> * [http://www.ucm.es/info/seic/online/laocoonte.htm La ikonografio de Laokonto pere de siaj literaturaj kaj poeziaj fontoj (En la hispana)] * [http://web.tiscali.it/romaonlineguide/Pages/esp/rcristiana/sCM2y8.htm Laokonto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060203195627/http://web.tiscali.it/romaonlineguide/Pages/esp/rcristiana/sCM2y8.htm |date=2006-02-03 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Roluloj de la Iliado]] [[Kategorio:Legendaj serpentoj|*]] t6y70w9f2wi3xwxl97295t1ylswopsr 0 30601 9420718 9390338 2026-07-05T10:07:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420718 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:DSC01846 Lampada nell'atrio della Stazione Centrale di Milano - Foto di G. Dall'Orto - 28-12-2006.jpg|eta|180px|Lampo en la [[atrio]] de la centra stacio de Milano]] [[Dosiero:Zarowa ubt.JPG|eta|180px|Volframlampo]] [[Dosiero:Tiffany dragonfly lamp with pigeon sculptures.jpg|eta|Tiffany-lampo<!-- probably not made by Tiffany & Co. ! -->]] '''Lampo''' estas nenatura [[lumfonto]], lumigilo konsistanta el vazo kun meĉo trempiĝanta en ia bruligebla fluaĵo (petrola, olea lampo) aŭ konsistanta el ujo entenanta lumfonton ([[ampolo]]n, [[gasbeko]]n, [[kandelo]]n ktp.) ([[elektra lampo|elektra]], [[minista lampo|minista]]; [[lampiono]], [[lanterno]], [[lucerno (lampo)|lucerno]]). Oni uzis komence en la lampoj plantajn aŭ bestajn grasaĵojn, oleojn ([[meĉo]]), poste aperis la [[gaslampo]], [[petrollampo]] kaj finfine aperis la elektra [[inkandeska lampo]], [[elektronika lampo]]. Tiuj lampoj havis simplan formon el argilo, metalo. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''lampo''' estas ''Ujo kun meĉo k. bruligebla fluidaĵo, por lumigi. Simpla lumigilo''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 126.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la greka ''lampas'' (torĉo), el ''lampein'' (brili), kaj de tie la latina ''lampas''. Kaj li aldonas la terminon ''elektra lampo'', ''gazlampo'' [tiele], ''alkohola lampo'', ''petrollampo'', ''arklampo'', ''lampisto'', ''lampistejo''.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Lampotipoj == === Fluoreska lampo === [[Fluoreska lampo]] estas tubforma malŝarga lampo, kiu produktas lumon per elektra kurento tra [[Gas-ŝargiga lampo|gas-ŝargita]] tubo. La interna surfaco de la tubo estas kovrita per [[Fluoresko|fluoreskaj]] mineralaj substancoj, kiuj transformas la [[ultraviola radiado|ultraviolajn]] (UV) radiojn produktitajn ene de la tubo en blankan lumon videblan al la homa okulo.<ref name="hsw">{{citaĵo el la reto|url=https://home.howstuffworks.com/fluorescent-lamp.htm/printable|titolo=How Fluorescent Lamps Work|alirdato=2024-11-01|aŭtoro=Tom Harris|eldoninto=HowStuffWorks|lingvo=en}}</ref> === Gravita lampo <ref>[[Esperanta Retradio]] [http://esperantaretradio.blogspot.com/2023/04/lumigi-per-gravito.html?view=flipcard Lumigi per gravito], la 19an de aprilo 2023</ref> === Eĉ nuntempe en la mondo vivas multaj milionoj da homoj ne havantaj fidindan aliron al la [[elektra kurento]]. Post la [[sunsubiro]] ili devas uzi biomasajn brulaĵojn (plejparte [[Keroseno|kerosenon]]) por hejma lumigado per [[Petrollampo|petrollampoj]]. Tial ili enspiras danĝeran fumon, kiu egalas fumadon de du paketoj da cigaredoj ĉiutage. La danĝera fumo de petrollampoj kaŭzas ankaŭ okulinfektojn kaj [[Katarakto|katarakton]]. Sed bruligi kerosenon estas ankaŭ pli rekte danĝere: ĉiu-jare multaj homoj nur en Barato suferas pro gravaj brulvundoj kaŭze de akcidentoj kun improvizitaj petrollampoj. Lumigado per keroseno ankaŭ tre elspezigas: keroseno nur por lumigado povas postuli inter 10 kaj 20 procentoj de la tutaj familiaj enspezoj. Tial tiu ĉi kosto havas gravajn konsekvencojn sur homoj, kies vivnivelo jam estas je la limo de pluvivo. Krome bruligado de keroseno por lumigado kaŭzas atmosferan poluadon de [[karbona dioksido]]. Kutime oni opinias, ke lumigado per elektro el [[Sunpanelo|sunpaneloj]] povas taŭge solvi tiajn problemojn en la [[Evoluiĝanta lando|evoluiĝantaj landoj]]. Sunpaneloj tamen produktas elektron nur kiam la suno brilas kaj tial oni bezonas [[Baterio|bateriojn]] aŭ [[Akumulatoro|akumulatorojn]] por konservi la elektron. Krome sunpaneloj, baterioj kaj lumoj estas tro multekostaj por malriĉaj familioj. La samo okazas por la nunaj malmultekostaj sunlampoj, ĉar oni devas sufiĉe ofte anstataŭigi la reŝargeblajn bateriojn. Tial la revolucia gravita lampo vere estas "panaceo". Necesas nur kelkaj sekundoj por levi la pezaĵon de 10 [[Kilogramo|kilogramoj]], kiu kreas sufiĉe da [[energio]] por duonhoro de [[lumo]] ie ajn necesas. Ĉar post la komenca malalta kosto de aĉeto, la gravita lampo tute ne postulas aldonajn kostojn de uzado, ĝi vere estas la solvo por hejma lumigo en la evoluiĝantaj landoj. == Vidu ankaŭ == * [[Fluoreska lampo]] * [[Lafolampo]] * [[Lanterno]] * [[Lumigo]] * [[Murlampo]] == Notoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Lamps|ReVo=lamp}} * [http://www.lightonline.cn/inquire/1086.html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.kobe-lamp.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051227182101/http://www.kobe-lamp.com/ |date=2005-12-27 }} <!-- ja:神戸らんぷミュージアム --> [[Kategorio:Lampoj| ]] [[Kategorio:Lumfontoj]] [[Kategorio:Elektrotekniko]] 3knenw79zpsdf6e0lgccv9m23msku3h 0 35300 9420304 7871575 2026-07-04T15:48:18Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9420304 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ustad''' (t.e. profesoro, Majstro) '''Bismillah ĤAN''' ([[21-a de marto]] [[1916]] – [[21-a de aŭgusto]] [[2006]]) estis la plej elstara ludisto de [[shehnai]] (hinda [[hobojo]]) en la moderntempo. Li estas la tria klasika hinda muzikisto ricevinta la [[Bharat Ratna]] (la plej alta civila medalordono de Barato). <!-- MORTA LIGILO, BEDAŬRINDE == Eksteraj ligiloj == * [http://www.india-today.com/mtoday/profiles/bismil.html prezento (angle)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} --> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ĥan, Bismillah}} [[Kategorio:Barataj muzikistoj]] n8w1tz25r3qmmnk8v51t43vwrqg3vro 9420307 9420304 2026-07-04T15:53:50Z ThomasPusch 1869 Eĉ artikola ĝermo bezonas almenaŭ tri frazojn, prefere iom pli da. Tiu ĉi teksto havis 2 frazojn, tio estis maltro... 9420307 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ustad''' (t.e. profesoro, Majstro) '''Bismillah ĤAN''' estis la plej elstara ludisto de [[shehnai]] (hinda [[hobojo]]) en la moderna epoko. Li naskiĝis la [[21-an de marto]] [[1916]] kaj mortis la [[21-an de aŭgusto]] [[2006]]. Bismillah Ĥan estas la tria klasika hinda muzikisto ricevinta la [[Bharat Ratna]] (la plej alta civila medalordono de Barato). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ĥan, Bismillah}} [[Kategorio:Barataj muzikistoj]] irgvenxjwph0m5ixjxwvzphlnhshjkk 9420308 9420307 2026-07-04T15:54:19Z ThomasPusch 1869 + 2 retejoj 9420308 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ustad''' (t.e. profesoro, Majstro) '''Bismillah ĤAN''' estis la plej elstara ludisto de [[shehnai]] (hinda [[hobojo]]) en la moderna epoko. Li naskiĝis la [[21-an de marto]] [[1916]] kaj mortis la [[21-an de aŭgusto]] [[2006]]. Bismillah Ĥan estas la tria klasika hinda muzikisto ricevinta la [[Bharat Ratna]] (la plej alta civila medalordono de Barato). == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) * [https://web.archive.org/web/20090414061833/http://www.india-today.com/mtoday/profiles/bismil.html prezento en retejo de la gazeto] ''[[India Today]]'', arkivigita en aprilo 2009 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ĥan, Bismillah}} [[Kategorio:Barataj muzikistoj]] ttk5rfcw1vos4hg9idgxtdg2aui19ma 9420309 9420308 2026-07-04T15:55:53Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9420309 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ustad''' (t.e. profesoro, Majstro) '''Bismillah ĤAN''' estis la plej elstara ludisto de [[shehnai]] (hinda [[hobojo]]) en la moderna epoko. Li naskiĝis la [[21-an de marto]] [[1916]] kaj mortis la [[21-an de aŭgusto]] [[2006]]. [[dosiero:Bismillah Khan.jpg|eta|maldekstra|{{centre|portreto}}]] Bismillah Ĥan estas la tria klasika hinda muzikisto ricevinta la [[Bharat Ratna]] (la plej alta civila medalordono de Barato). == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) * [https://web.archive.org/web/20090414061833/http://www.india-today.com/mtoday/profiles/bismil.html prezento en retejo de la gazeto] ''[[India Today]]'', arkivigita en aprilo 2009 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ĥan, Bismillah}} [[Kategorio:Barataj muzikistoj]] nwjd6ybxfpqhyvzih42apabkjw9pb91 9420310 9420309 2026-07-04T15:57:21Z ThomasPusch 1869 9420310 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ustad''' (t.e. profesoro, Majstro) '''Bismillah ĤAN''' estis la plej elstara ludisto de [[shehnai]] (hinda [[hobojo]]) en la moderna epoko. Li naskiĝis la [[21-an de marto]] [[1916]] kaj mortis la [[21-an de aŭgusto]] [[2006]] en [[Varanasio]]. [[dosiero:Bismillah Khan.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|portreto}}]] Bismillah Ĥan estas la tria klasika hinda muzikisto ricevinta la [[Bharat Ratna]] (la plej alta civila medalordono de Barato). == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) * [https://web.archive.org/web/20090414061833/http://www.india-today.com/mtoday/profiles/bismil.html prezento en retejo de la gazeto] ''[[India Today]]'', arkivigita en aprilo 2009 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ĥan, Bismillah}} [[Kategorio:Barataj muzikistoj]] njrt7p4eavipfds4a08nwo8xzvkz4g5 0 35515 9420596 9287538 2026-07-05T03:57:44Z Tymewalk 129187 [[:en:WP:CLEANER|WPCleaner]] v2.05 - Riparis per [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] (Sekcia titolo duobla) 9420596 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gerald Joseph "Gerry" MULLIGAN''' (naskiĝis la [[6-an de aprilo]] [[1927]] en [[Novjorko]] kaj mortis la [[20-an de januaro]] [[1996]]) estis [[usona]] [[ĵazo|ĵaza]] [[muzikisto]], [[komponisto]] kaj [[aranĝisto]]. == Vivo kaj verkoj == Mulligan estis diverstalenta musikisto. Li ludis [[piano]]n, kaj [[klarneto]]n, kaj variajn [[saksofono]]jn (baritona, tenora, kaj soprana). Li estis plej bone konata kiel baritonsaksofona ludanto, sed frua en lia kariero, lia reputacio estis konstruita kiel aranĝisto. En [[1944]], MULLIGAN aranĝis por la radia bando de [[Johnny Warrington]]. En [[1946]] le verkis kaj aranĝis por la bando de [[Gene Krupa]]. Le ankaŭ aranĝis por la bandoj de [[Stan Kenton]], [[Claude Thornhill]], kaj [[Elliot Lawrence]]. Li probable renkontis [[Gil Evans]] tra Thornhill. En la malfruaj [[1940]]-aj jaraj, Mulligan kunigis la noneto de [[Miles Davis]]. La grupo rekordis trakoj kiuj estiĝis la albumo ''[[Birth of the Cool]]'' (Nasko de la Malvarmeta). Sur tiuj trakoj, li ludis baritonan saksofonon, komponis ''Jeru'', ''Venus De Milo'', kaj ''Rocker'', kaj aranĝis ''Godchild'' kaj ''Darn That Dream''. La noneto inkluzivas, inter aliaj, [[Gil Evans]] (aranĝisto kaj pianisto), [[Lee Konitz]] (Saksofonisto), kaj [[Bill Barber]] (Tuboisto). En [[1952]], Mulligan transloĝis al [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]], kaj formis grupon kun [[Chet Baker]]. Ĝi evoluis en kvarteton sen piano, tute nova formo de ĵaza grupo. Ĝenerale, bazo de ĵaza bando estas piano, baso (basviolino), kaj tamburo. La piano provizas harmonia subteno por la solistoj kaj grupoj sen piano aŭ gitaro estis tre rara. Mulligan kaj Baker disvolvis stilon ke uzis nur bason kaj tamburon kaj du melodiajn instrumentistojn. La stilo fidas al melodia interludanta (formo de ĵaza kontrapunkto) kaj la forto of melodiaj linioj. Ĝi rezultas en malpeza kaj malferma sono. La grupo disrompis post ĉirkaŭ unu jaro, sed de tiam, ĝi estis revolucia kaj tre populara. Ĉi tio kvarteto estis unu da la fondaĵoj de la [[Okcidenta marborda skolo (muziko)|okcidenta marborda sono]]. Mulligan transloĝis al Novjorko kie le fondis novan senpiane kvarteto kun [[Bob Brookmeyer]] (trombonisto, aranĝisto, kaj komponisto), inter aliaj. Brookmeyer havis pli malpeza kaj ĝoja sono ol Baker kiu funkciis bone en la formato. Ili tenis la stilnomon de okcidenta marbordo aŭ malvarmeta ĵazo kiel ĝi venis el la kalifornia periodo de Mulligan sed ili estis en novjorko, la domo de varma ĵazo. Tra la jaroj, Mulligan vojaĝis kaj ludis kun [[Dave Brubeck]], [[Paul Desmond]], [[Thelonious Sphere Monk]], [[Stan Getz]], [[Zoot Sims]], [[Astor Piazolla]] (fama Argentina akordionisto) kaj varieco de aliaj. Le havis mirinda kapableco adapti al la stilo de la grupo aŭ kunlaboranto. Li estis majstra ludanto kiu ne povas halti ludanta aŭ kreanta muziko. == Diskografio == === Malgrandaj grupoj === * '''Gerry Mulligan Quartet with Chet Baker''' * '''Mulligan plays Mulligan''' * '''At Storyville (with Bob Brookmeyer)''' * '''Gerry Mulligan Tentet''' * '''California Concerts Volume 1''' * '''California Concerts Volume 2''' * '''The Gerry Mulligan Songbook''' * '''Gerry Mulligan in Paris Volume 1''' * '''Gerry Mulligan in Paris Volume 2''' * '''What is there to say?''' * '''A Jazz Hour with Gerry Mulligan and Art Farmer''' * '''Gerry Mulligan and his Quartet (in Europe)''' * '''Zurich 1962''' * '''Night Lights''' * '''Idol Gossip''' * '''Little Big Horn''' * '''Re-Birth of the Cool''' * '''Paraiso (with Jane Duboc)''' * '''Dream a Little Dream''' * '''Dragonfly''' === Grandaj bandoj === * '''Concert Jazz Band: Concert In The Rain''' * '''Gerry Mulligan and the Concert Jazz Band (in Europe)''' * '''Walk on the Water''' === Kunlaboraĵoj === * '''Mulligan/Baker Reunion''' ([[1957]]) * '''Mulligan/Baker Carnegie Hall Concert''' ([[1971]]) * '''Quartet''' (kun [[Paul Desmond]]) * '''Two of a Mind''' (kun DESMOND) * '''Gerry Mulligan/Stan Getz''' * '''Soft Lights and Sweet Music''' (kun [[Scott Hamilton]]) * '''A Jazz Hour with Gerry Mulligan''' (kun [[Lionel Hampton]]) * '''Lee Konitz withe the Gerry Mulligan Quartet''' * '''Mulligan Meets Monk''' * '''Gerry Mulligan Meets Astor Piazzolla''' * '''Annie Ross Sings a Song of Mulligan''' * '''Gerry Mulligan Meets Ben Webster''' === Kolektoj === * '''Compact Jazz''' * '''The Complete Pacific Jazz Recordings''' * '''Conception''' * '''Verve Jazz Masters #36''' * '''Round Midnight''' * '''The Silver Collection''' * '''Walking Shoes''' * '''Legacy Enhanced CD''' === Kun la Dave BRUBECK Trio === * '''Brubeck/Mulligan/Cincinnati''' * '''The Last Set at Newport''' * '''LIve at the Berlin Philharmonie''' * '''Together Again For the First Time''' * '''Young Lions and Old Tigers''' === Kun aliaj === * Miles DAVIS: '''Birth of the Cool''' * Jim Hall: '''Jim Hall and Friends''' * Chubby JACKSON: '''Chubby Jackson Big Band''' * Billy TAYLOR: '''Dr. T.''' kaj '''My Fair Lady Loves Jazz''' * Mel TORME: '''Mel Torme and Friends''' * '''The Fabulous Pescara Jam Sessions''' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://lcweb2.loc.gov/cocoon/ihas/html/mulligan/mulligan-bighome.html La Gerry MULLIGAN Kolektaĵo ĉe la Usona Biblioteko de Kongreso] * http://lcweb2.loc.gov/cocoon/ihas/html/mulligan/mulligan-recordings.html <!-- _Registrazioni_ --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mulligan, Gerry}} [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] [[Kategorio:Ĵazmuzikistoj]] [[Kategorio:Saksofonistoj]] cgj3cm8jy7ltzwve94big7qhs0fr289 0 47731 9420765 8313016 2026-07-05T11:35:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420765 wikitext text/x-wiki '''Lara''' estas [[arta lingvo|arta]] [[planlingvo]] proponita de [[Alessandro Pedicelli]] (kiu uzas la [[plumnomo]]n [[Alex-Lexa]]) en [[1991]]. == [[Gramatiko]] == === [[Alfabeto]] kaj [[prononco]] === Lara uzas alfabeton similegan al [[esperanto|Esperanta]], nura diferenco estas la direkto de ĉapelo: [[č]] ([[ĉ]]) kaj [[š]] ([[ŝ]]), (ne estas [[ĝ]]), [[j]] ([[ĵ]]), [[y]] ([[j]]) kaj [[w]] ([[ŭ]]). La forta [[silabo]] estas ĉiam la antaŭlasta. === [[Morfologio]] === Ne estas [[artikolo]]j en '''Lara'''. [[Substantivo]]j finas per -a. La [[pluralo]]n oni faras per -s. Por fari la inajn formojn oni uzu la [[prefikso]]n va-: hada/va-hada (la sklavo/la sklavino). La [[adverbo]]j kaj [[adjektivo]]j estas rigardataj kiel unu nura [[vortklaso]] kaj finas per -i. La [[verbo]]j havas 3 [[voĉo]]jn (aktivan, pasivan kaj refleksivan) kaj tri [[tempo]]jn ([[pasinto]]n, [[prezenco]]n kaj [[futuro]]n). == Ekzemplo == Du hufli hafan mala nu 1991 o ninen ga du kurla nu huldas du Greka. Su šalavon y'upa o anden bole lu kura ema su plane, tis ninen ga lu fela yo grumili katun fu megan gi gema, su sayi nuga. Traduko: En unu varmeta nokto de somero de 1991, mi estas en unu vilaĝo de fiŝistoj en [[Grekio]]. Ĉarmita de l' loko mi komencis promeni tra la ĉirkaŭaĵoj dum ĉiuj dormis, fine mi trovis sur la mia vojo oldulĉo sidiĝita antaŭ la pordo de sia hejmo, kun la pipo bruliganta. === La [[Babela Turo]] (''[[Genezo]] 11:1-9'') === <font face="Book Antiqua" size=3>1 Dai rava den pli pi tega in imi blas. <font face="Book Antiqua" size=3>2 Peas su felle yu faga hegen tavya du kura nu Senayros i tai staken. <font face="Book Antiqua" size=3>3 Ken pitì: "Ales, pes sdugas i hures su râ". Sdug'aden ens gu tekla i gagya gu rora. <font face="Book Antiqua" size=3>4 Aš ey ken: "Ales, talles mara i vuna kin yuva pames bora i pes ons aka vu mi ga vuhe lu dai grâ". <font face="Book Antiqua"><font size=3>5 Ni Pia uyen se mara i vuna peas men talle. <font face="Book Antiqua" size=3>6 Pia ken: "Sai, ey pli pi fora i de pli pi tega; s'anda yanka nyen in oš ta ey dike pe mi ens mimasi. <font face="Book Antiqua" size=3>7 Igi oy uyes i beges tega yen gai pi nwi netes mitin tega". <font face="Book Antiqua" size=3>8 Pia vuhen nes u tai lu dai grâ in ey nwi tallen mara. <font face="Book Antiqua size=3>9 Sovi aon Babelus, Pia su begen tai tega nu dai rava in u tai vuhen nes lu dai grâ. </font> [[Dosiero:Vecchio ricco.jpg|eta|maldekstra|180px|''Zizi grumi katun pu fita:'' "La maljuna riĉulo sidanta sub arbo", komenco de fabelo en la lara lingvo.]] == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20040805031955/http://it.geocities.com/alexped/ Oficiala Lara-lingva retejo] * [http://wikisource.org/wiki/Main_Page:Lara Laraj Tekstoj] * [http://conlang.wikicities.com/wiki/Lara Lara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060210221919/http://conlang.wikicities.com/wiki/Lara |date=2006-02-10 }} Anglalingva paĝo * [http://lara-language.wikispaces.com/ Lara kultura projekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081006132715/http://lara-language.wikispaces.com/ |date=2008-10-06 }} {{Ĝermo|planlingvo}} [[Kategorio:Artaj lingvoj]] mkem2y6ci6mn48pqnjmk6elaqf7tqc3 11 48094 9420218 1396094 2026-07-04T12:40:43Z ThomasPusch 1869 /* Diskuto */ 9420218 wikitext text/x-wiki ==Uzo== Ligiloj al francaj regionoj, departementoj, teritorioj, ktp ===Tajpu=== '''<big><nowiki>{{Navigilo Francio}}</nowiki></big>''' ===kaj vidu=== {{Navigilo Francio}} =Diskuto= Pri plej multaj landoj la formulo "Ŝablono:Landonomo" liveras ŝabloteton kun la rezulto "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo". La sama ŝabloneto ankaŭ alireblas per "Ŝablono:3-litera internacia kodo de la lando". Escepto ĝis nun estas Francio, Pollando kaj Japanio, kie "Ŝablono:Landonomo" liveras navigilon kun la ŝtataj provincoj. En ĉiuj aliaj landoj tia provinca paĝo nomiĝas iom pli longe "Ŝablono:Navigilo...", aŭ "...:Navigacipanelo..." aŭ "...:Regionoj de..." aŭ ankoraŭ pli longe. Ĉar la formulo "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo" ofte uzatas en listoj, kaj estas misgvide, se tie pro misatento de la speciala statuso de Francio, Pollando kaj Kolombio subite aperus kompleta navigilo pri ĉiuj landaj provincoj anstataŭ eta "landonomo kun antaŭa flageto", la ĝisnunaj "Sablonoj:..." Francio kaj Pollando renomiĝas "Ŝablono:Navigilo..." Francio kaj Pollando, kaj la "Ŝablono:Prefektujoj de Japanio" simple nomiĝas tiel ĉi. Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:31, 19. Okt 2007 (UTC) :Tute en ordo, dankon pro via laboro. La ŝablonoj ja bezonas iom da harmoniigo. [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 07:14, 20. Okt 2007 (UTC) {{re|Pettend}} kaj demande ankaŭ al {{re|Moldur|Dominik|Sj1mor|Stefangrotz}} La ampleksigo de vi, Pettend, de antaŭ 5 tagoj je unua vido aspektas tute bona. Dankon. Tamen mi ĵus estis en la paĝo [[Hautes Alpes]], kie nun la skema mapo kun esperantaj departementonomoj estas fuŝita kaj ankaŭ la postaj kestoj "projektoj" kaj la navigiloj ne plu aspektas kiel ili devus. Kiam mi lastfoje vidis la paĝon, ankoraŭ ĉio estis perfekte en ordo. Tio neniel estas pruvo ke via adapto iel rilatus al la nuna stranga aspekto, sed ĉiukaze momente ne klaras kio ekmisfunkciis. Mi supraĵe rigardis kaj la paĝon mem kaj tiun ĉi navigilon kaj ne jam vidis iun mison - kutime estas iu signo tro aŭ maltro, ekzemple unu krampo ] aŭ ) aŭ }, aŭ iu komo aŭ tia detalo. Eble vi, aŭ fakte vi kvin vidas pli bone ol mi ĵus kaj trovas la eraron, kie ajn ĝi kaŝiĝas. Estus bone trovi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 4 jul. 2026 (UTC) o79z1j1eke8kjjqq927f8vi4aubcqvv 9420219 9420218 2026-07-04T12:41:02Z ThomasPusch 1869 /* Diskuto */ 9420219 wikitext text/x-wiki ==Uzo== Ligiloj al francaj regionoj, departementoj, teritorioj, ktp ===Tajpu=== '''<big><nowiki>{{Navigilo Francio}}</nowiki></big>''' ===kaj vidu=== {{Navigilo Francio}} =Diskuto= Pri plej multaj landoj la formulo "Ŝablono:Landonomo" liveras ŝabloteton kun la rezulto "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo". La sama ŝabloneto ankaŭ alireblas per "Ŝablono:3-litera internacia kodo de la lando". Escepto ĝis nun estas Francio, Pollando kaj Japanio, kie "Ŝablono:Landonomo" liveras navigilon kun la ŝtataj provincoj. En ĉiuj aliaj landoj tia provinca paĝo nomiĝas iom pli longe "Ŝablono:Navigilo...", aŭ "...:Navigacipanelo..." aŭ "...:Regionoj de..." aŭ ankoraŭ pli longe. Ĉar la formulo "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo" ofte uzatas en listoj, kaj estas misgvide, se tie pro misatento de la speciala statuso de Francio, Pollando kaj Kolombio subite aperus kompleta navigilo pri ĉiuj landaj provincoj anstataŭ eta "landonomo kun antaŭa flageto", la ĝisnunaj "Sablonoj:..." Francio kaj Pollando renomiĝas "Ŝablono:Navigilo..." Francio kaj Pollando, kaj la "Ŝablono:Prefektujoj de Japanio" simple nomiĝas tiel ĉi. Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:31, 19. Okt 2007 (UTC) :Tute en ordo, dankon pro via laboro. La ŝablonoj ja bezonas iom da harmoniigo. [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 07:14, 20. Okt 2007 (UTC) {{re|Pettend}} kaj demande ankaŭ al {{re|Moldur|Dominik|Sj1mor|Stefangrotz}} La ampleksigo de vi, Pettend, de antaŭ 5 tagoj je unua vido aspektas tute bona. Dankon. Tamen mi ĵus estis en la paĝo [[Hautes-Alpes]], kie nun la skema mapo kun esperantaj departementonomoj estas fuŝita kaj ankaŭ la postaj kestoj "projektoj" kaj la navigiloj ne plu aspektas kiel ili devus. Kiam mi lastfoje vidis la paĝon, ankoraŭ ĉio estis perfekte en ordo. Tio neniel estas pruvo ke via adapto iel rilatus al la nuna stranga aspekto, sed ĉiukaze momente ne klaras kio ekmisfunkciis. Mi supraĵe rigardis kaj la paĝon mem kaj tiun ĉi navigilon kaj ne jam vidis iun mison - kutime estas iu signo tro aŭ maltro, ekzemple unu krampo ] aŭ ) aŭ }, aŭ iu komo aŭ tia detalo. Eble vi, aŭ fakte vi kvin vidas pli bone ol mi ĵus kaj trovas la eraron, kie ajn ĝi kaŝiĝas. Estus bone trovi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 4 jul. 2026 (UTC) df7nagrpd48r8kjw5efenybav1syohf 9420220 9420219 2026-07-04T12:41:39Z ThomasPusch 1869 /* Diskuto */ 9420220 wikitext text/x-wiki ==Uzo== Ligiloj al francaj regionoj, departementoj, teritorioj, ktp ===Tajpu=== '''<big><nowiki>{{Navigilo Francio}}</nowiki></big>''' ===kaj vidu=== {{Navigilo Francio}} =Diskuto= Pri plej multaj landoj la formulo "Ŝablono:Landonomo" liveras ŝabloteton kun la rezulto "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo". La sama ŝabloneto ankaŭ alireblas per "Ŝablono:3-litera internacia kodo de la lando". Escepto ĝis nun estas Francio, Pollando kaj Japanio, kie "Ŝablono:Landonomo" liveras navigilon kun la ŝtataj provincoj. En ĉiuj aliaj landoj tia provinca paĝo nomiĝas iom pli longe "Ŝablono:Navigilo...", aŭ "...:Navigacipanelo..." aŭ "...:Regionoj de..." aŭ ankoraŭ pli longe. Ĉar la formulo "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo" ofte uzatas en listoj, kaj estas misgvide, se tie pro misatento de la speciala statuso de Francio, Pollando kaj Kolombio subite aperus kompleta navigilo pri ĉiuj landaj provincoj anstataŭ eta "landonomo kun antaŭa flageto", la ĝisnunaj "Sablonoj:..." Francio kaj Pollando renomiĝas "Ŝablono:Navigilo..." Francio kaj Pollando, kaj la "Ŝablono:Prefektujoj de Japanio" simple nomiĝas tiel ĉi. Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:31, 19. Okt 2007 (UTC) :Tute en ordo, dankon pro via laboro. La ŝablonoj ja bezonas iom da harmoniigo. [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 07:14, 20. Okt 2007 (UTC) {{re|Pettend}} kaj demande ankaŭ al {{re|Moldur|Dominik|Sj1mor|Stefangrotz}} La ampleksigo de vi, Pettend, de antaŭ 5 tagoj en tiu ĉi navigilo je unua vido aspektas tute bona. Dankon. Tamen mi ĵus estis en la paĝo [[Hautes-Alpes]], kie nun la skema mapo kun esperantaj departementonomoj estas fuŝita kaj ankaŭ la postaj kestoj "projektoj" kaj la navigiloj ne plu aspektas kiel ili devus. Kiam mi lastfoje vidis la paĝon, ankoraŭ ĉio estis perfekte en ordo. Tio neniel estas pruvo ke via adapto iel rilatus al la nuna stranga aspekto, sed ĉiukaze momente ne klaras kio ekmisfunkciis. Mi supraĵe rigardis kaj la paĝon mem kaj tiun ĉi navigilon kaj ne jam vidis iun mison - kutime estas iu signo tro aŭ maltro, ekzemple unu krampo ] aŭ ) aŭ }, aŭ iu komo aŭ tia detalo. Eble vi, aŭ fakte vi kvin vidas pli bone ol mi ĵus kaj trovas la eraron, kie ajn ĝi kaŝiĝas. Estus bone trovi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 4 jul. 2026 (UTC) jg238j1t5ln62psv7umjvcqscwjawh2 9420236 9420220 2026-07-04T13:11:48Z Moldur 2507 9420236 wikitext text/x-wiki ==Uzo== Ligiloj al francaj regionoj, departementoj, teritorioj, ktp ===Tajpu=== '''<big><nowiki>{{Navigilo Francio}}</nowiki></big>''' ===kaj vidu=== {{Navigilo Francio}} =Diskuto= Pri plej multaj landoj la formulo "Ŝablono:Landonomo" liveras ŝabloteton kun la rezulto "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo". La sama ŝabloneto ankaŭ alireblas per "Ŝablono:3-litera internacia kodo de la lando". Escepto ĝis nun estas Francio, Pollando kaj Japanio, kie "Ŝablono:Landonomo" liveras navigilon kun la ŝtataj provincoj. En ĉiuj aliaj landoj tia provinca paĝo nomiĝas iom pli longe "Ŝablono:Navigilo...", aŭ "...:Navigacipanelo..." aŭ "...:Regionoj de..." aŭ ankoraŭ pli longe. Ĉar la formulo "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo" ofte uzatas en listoj, kaj estas misgvide, se tie pro misatento de la speciala statuso de Francio, Pollando kaj Kolombio subite aperus kompleta navigilo pri ĉiuj landaj provincoj anstataŭ eta "landonomo kun antaŭa flageto", la ĝisnunaj "Sablonoj:..." Francio kaj Pollando renomiĝas "Ŝablono:Navigilo..." Francio kaj Pollando, kaj la "Ŝablono:Prefektujoj de Japanio" simple nomiĝas tiel ĉi. Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:31, 19. Okt 2007 (UTC) :Tute en ordo, dankon pro via laboro. La ŝablonoj ja bezonas iom da harmoniigo. [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 07:14, 20. Okt 2007 (UTC) {{re|Pettend}} kaj demande ankaŭ al {{re|Moldur|Dominik|Sj1mor|Stefangrotz}} La ampleksigo de vi, Pettend, de antaŭ 5 tagoj en tiu ĉi navigilo je unua vido aspektas tute bona. Dankon. Tamen mi ĵus estis en la paĝo [[Hautes-Alpes]], kie nun la skema mapo kun esperantaj departementonomoj estas fuŝita kaj ankaŭ la postaj kestoj "projektoj" kaj la navigiloj ne plu aspektas kiel ili devus. Kiam mi lastfoje vidis la paĝon, ankoraŭ ĉio estis perfekte en ordo. Tio neniel estas pruvo ke via adapto iel rilatus al la nuna stranga aspekto, sed ĉiukaze momente ne klaras kio ekmisfunkciis. Mi supraĵe rigardis kaj la paĝon mem kaj tiun ĉi navigilon kaj ne jam vidis iun mison - kutime estas iu signo tro aŭ maltro, ekzemple unu krampo ] aŭ ) aŭ }, aŭ iu komo aŭ tia detalo. Eble vi, aŭ fakte vi kvin vidas pli bone ol mi ĵus kaj trovas la eraron, kie ajn ĝi kaŝiĝas. Estus bone trovi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 4 jul. 2026 (UTC) :Jen mi trovis erareton kaj provis korekti ĝin. En [[Hautes-Alpes]], en la ŝablon-uzoj de "Marko sur bildo ...", aperis plurfoje <nowiki><div ...>[[ ... </div>]]</nowiki>, kio estu <nowiki><div ...>[[ ... ]]</div></nowiki>. Nun ĉe mi jam aspektas pli bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:11, 4 jul. 2026 (UTC) eumn0erzcn0deu8rna60de3n3u58lm4 9420245 9420236 2026-07-04T13:15:48Z Moldur 2507 9420245 wikitext text/x-wiki ==Uzo== Ligiloj al francaj regionoj, departementoj, teritorioj, ktp ===Tajpu=== '''<big><nowiki>{{Navigilo Francio}}</nowiki></big>''' ===kaj vidu=== {{Navigilo Francio}} =Diskuto= Pri plej multaj landoj la formulo "Ŝablono:Landonomo" liveras ŝabloteton kun la rezulto "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo". La sama ŝabloneto ankaŭ alireblas per "Ŝablono:3-litera internacia kodo de la lando". Escepto ĝis nun estas Francio, Pollando kaj Japanio, kie "Ŝablono:Landonomo" liveras navigilon kun la ŝtataj provincoj. En ĉiuj aliaj landoj tia provinca paĝo nomiĝas iom pli longe "Ŝablono:Navigilo...", aŭ "...:Navigacipanelo..." aŭ "...:Regionoj de..." aŭ ankoraŭ pli longe. Ĉar la formulo "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo" ofte uzatas en listoj, kaj estas misgvide, se tie pro misatento de la speciala statuso de Francio, Pollando kaj Kolombio subite aperus kompleta navigilo pri ĉiuj landaj provincoj anstataŭ eta "landonomo kun antaŭa flageto", la ĝisnunaj "Sablonoj:..." Francio kaj Pollando renomiĝas "Ŝablono:Navigilo..." Francio kaj Pollando, kaj la "Ŝablono:Prefektujoj de Japanio" simple nomiĝas tiel ĉi. Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:31, 19. Okt 2007 (UTC) :Tute en ordo, dankon pro via laboro. La ŝablonoj ja bezonas iom da harmoniigo. [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 07:14, 20. Okt 2007 (UTC) {{re|Pettend}} kaj demande ankaŭ al {{re|Moldur|Dominik|Sj1mor|Stefangrotz}} La ampleksigo de vi, Pettend, de antaŭ 5 tagoj en tiu ĉi navigilo je unua vido aspektas tute bona. Dankon. Tamen mi ĵus estis en la paĝo [[Hautes-Alpes]], kie nun la skema mapo kun esperantaj departementonomoj estas fuŝita kaj ankaŭ la postaj kestoj "projektoj" kaj la navigiloj ne plu aspektas kiel ili devus. Kiam mi lastfoje vidis la paĝon, ankoraŭ ĉio estis perfekte en ordo. Tio neniel estas pruvo ke via adapto iel rilatus al la nuna stranga aspekto, sed ĉiukaze momente ne klaras kio ekmisfunkciis. Mi supraĵe rigardis kaj la paĝon mem kaj tiun ĉi navigilon kaj ne jam vidis iun mison - kutime estas iu signo tro aŭ maltro, ekzemple unu krampo ] aŭ ) aŭ }, aŭ iu komo aŭ tia detalo. Eble vi, aŭ fakte vi kvin vidas pli bone ol mi ĵus kaj trovas la eraron, kie ajn ĝi kaŝiĝas. Estus bone trovi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 4 jul. 2026 (UTC) :Jen mi trovis erareton kaj provis korekti ĝin. En [[Hautes-Alpes]], en la ŝablon-uzoj de "Marko sur bildo ...", aperis plurfoje <nowiki><div ...>[[ ... </div>]]</nowiki>, kio estu <nowiki><div ...>[[ ... ]]</div></nowiki>. Nun ĉe mi jam aspektas pli bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:11, 4 jul. 2026 (UTC) ::Kara {{u|ThomasPusch}}, kiam vi antaŭe vizitis la paĝon, verŝajne la fuŝo ankaŭ jam estis tie, sed oni ne ĉiam tuj rimarkas ĝin, ĉar ĝi povas facile lokiĝi ekster la normale vidata ekrano. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:15, 4 jul. 2026 (UTC) 9wdyq6155p2mn5lrrcsshj5b4hd17cm 9420248 9420245 2026-07-04T13:19:29Z Sj1mor 12103 /* Diskuto */ Respondo 9420248 wikitext text/x-wiki ==Uzo== Ligiloj al francaj regionoj, departementoj, teritorioj, ktp ===Tajpu=== '''<big><nowiki>{{Navigilo Francio}}</nowiki></big>''' ===kaj vidu=== {{Navigilo Francio}} =Diskuto= Pri plej multaj landoj la formulo "Ŝablono:Landonomo" liveras ŝabloteton kun la rezulto "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo". La sama ŝabloneto ankaŭ alireblas per "Ŝablono:3-litera internacia kodo de la lando". Escepto ĝis nun estas Francio, Pollando kaj Japanio, kie "Ŝablono:Landonomo" liveras navigilon kun la ŝtataj provincoj. En ĉiuj aliaj landoj tia provinca paĝo nomiĝas iom pli longe "Ŝablono:Navigilo...", aŭ "...:Navigacipanelo..." aŭ "...:Regionoj de..." aŭ ankoraŭ pli longe. Ĉar la formulo "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo" ofte uzatas en listoj, kaj estas misgvide, se tie pro misatento de la speciala statuso de Francio, Pollando kaj Kolombio subite aperus kompleta navigilo pri ĉiuj landaj provincoj anstataŭ eta "landonomo kun antaŭa flageto", la ĝisnunaj "Sablonoj:..." Francio kaj Pollando renomiĝas "Ŝablono:Navigilo..." Francio kaj Pollando, kaj la "Ŝablono:Prefektujoj de Japanio" simple nomiĝas tiel ĉi. Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:31, 19. Okt 2007 (UTC) :Tute en ordo, dankon pro via laboro. La ŝablonoj ja bezonas iom da harmoniigo. [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 07:14, 20. Okt 2007 (UTC) {{re|Pettend}} kaj demande ankaŭ al {{re|Moldur|Dominik|Sj1mor|Stefangrotz}} La ampleksigo de vi, Pettend, de antaŭ 5 tagoj en tiu ĉi navigilo je unua vido aspektas tute bona. Dankon. Tamen mi ĵus estis en la paĝo [[Hautes-Alpes]], kie nun la skema mapo kun esperantaj departementonomoj estas fuŝita kaj ankaŭ la postaj kestoj "projektoj" kaj la navigiloj ne plu aspektas kiel ili devus. Kiam mi lastfoje vidis la paĝon, ankoraŭ ĉio estis perfekte en ordo. Tio neniel estas pruvo ke via adapto iel rilatus al la nuna stranga aspekto, sed ĉiukaze momente ne klaras kio ekmisfunkciis. Mi supraĵe rigardis kaj la paĝon mem kaj tiun ĉi navigilon kaj ne jam vidis iun mison - kutime estas iu signo tro aŭ maltro, ekzemple unu krampo ] aŭ ) aŭ }, aŭ iu komo aŭ tia detalo. Eble vi, aŭ fakte vi kvin vidas pli bone ol mi ĵus kaj trovas la eraron, kie ajn ĝi kaŝiĝas. Estus bone trovi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 4 jul. 2026 (UTC) :Jen mi trovis erareton kaj provis korekti ĝin. En [[Hautes-Alpes]], en la ŝablon-uzoj de "Marko sur bildo ...", aperis plurfoje <nowiki><div ...>[[ ... </div>]]</nowiki>, kio estu <nowiki><div ...>[[ ... ]]</div></nowiki>. Nun ĉe mi jam aspektas pli bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:11, 4 jul. 2026 (UTC) ::Kara {{u|ThomasPusch}}, kiam vi antaŭe vizitis la paĝon, verŝajne la fuŝo ankaŭ jam estis tie, sed oni ne ĉiam tuj rimarkas ĝin, ĉar ĝi povas facile lokiĝi ekster la normale vidata ekrano. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:15, 4 jul. 2026 (UTC) :::Mi faris la samon por 6 aliaj artikoloj, nome: <bdi>[[Var (departemento)]], [[Bouches-du-Rhône]], [[Vaucluse]], [[Alpes-de-Haute-Provence]], [[Alpes-Maritimes]]</bdi> kaj <bdi>[[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Nun la nomoj sur la mapo montriĝas bone, t.e. en iliaj propraj lokoj.</bdi> [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:19, 4 jul. 2026 (UTC) sfpqu9x0qs70el8dv0kbqf6q5wpke7l 9420249 9420248 2026-07-04T13:27:04Z ThomasPusch 1869 /* Diskuto */ Respondo 9420249 wikitext text/x-wiki ==Uzo== Ligiloj al francaj regionoj, departementoj, teritorioj, ktp ===Tajpu=== '''<big><nowiki>{{Navigilo Francio}}</nowiki></big>''' ===kaj vidu=== {{Navigilo Francio}} =Diskuto= Pri plej multaj landoj la formulo "Ŝablono:Landonomo" liveras ŝabloteton kun la rezulto "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo". La sama ŝabloneto ankaŭ alireblas per "Ŝablono:3-litera internacia kodo de la lando". Escepto ĝis nun estas Francio, Pollando kaj Japanio, kie "Ŝablono:Landonomo" liveras navigilon kun la ŝtataj provincoj. En ĉiuj aliaj landoj tia provinca paĝo nomiĝas iom pli longe "Ŝablono:Navigilo...", aŭ "...:Navigacipanelo..." aŭ "...:Regionoj de..." aŭ ankoraŭ pli longe. Ĉar la formulo "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo" ofte uzatas en listoj, kaj estas misgvide, se tie pro misatento de la speciala statuso de Francio, Pollando kaj Kolombio subite aperus kompleta navigilo pri ĉiuj landaj provincoj anstataŭ eta "landonomo kun antaŭa flageto", la ĝisnunaj "Sablonoj:..." Francio kaj Pollando renomiĝas "Ŝablono:Navigilo..." Francio kaj Pollando, kaj la "Ŝablono:Prefektujoj de Japanio" simple nomiĝas tiel ĉi. Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:31, 19. Okt 2007 (UTC) :Tute en ordo, dankon pro via laboro. La ŝablonoj ja bezonas iom da harmoniigo. [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 07:14, 20. Okt 2007 (UTC) {{re|Pettend}} kaj demande ankaŭ al {{re|Moldur|Dominik|Sj1mor|Stefangrotz}} La ampleksigo de vi, Pettend, de antaŭ 5 tagoj en tiu ĉi navigilo je unua vido aspektas tute bona. Dankon. Tamen mi ĵus estis en la paĝo [[Hautes-Alpes]], kie nun la skema mapo kun esperantaj departementonomoj estas fuŝita kaj ankaŭ la postaj kestoj "projektoj" kaj la navigiloj ne plu aspektas kiel ili devus. Kiam mi lastfoje vidis la paĝon, ankoraŭ ĉio estis perfekte en ordo. Tio neniel estas pruvo ke via adapto iel rilatus al la nuna stranga aspekto, sed ĉiukaze momente ne klaras kio ekmisfunkciis. Mi supraĵe rigardis kaj la paĝon mem kaj tiun ĉi navigilon kaj ne jam vidis iun mison - kutime estas iu signo tro aŭ maltro, ekzemple unu krampo ] aŭ ) aŭ }, aŭ iu komo aŭ tia detalo. Eble vi, aŭ fakte vi kvin vidas pli bone ol mi ĵus kaj trovas la eraron, kie ajn ĝi kaŝiĝas. Estus bone trovi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 4 jul. 2026 (UTC) :Jen mi trovis erareton kaj provis korekti ĝin. En [[Hautes-Alpes]], en la ŝablon-uzoj de "Marko sur bildo ...", aperis plurfoje <nowiki><div ...>[[ ... </div>]]</nowiki>, kio estu <nowiki><div ...>[[ ... ]]</div></nowiki>. Nun ĉe mi jam aspektas pli bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:11, 4 jul. 2026 (UTC) ::Kara {{u|ThomasPusch}}, kiam vi antaŭe vizitis la paĝon, verŝajne la fuŝo ankaŭ jam estis tie, sed oni ne ĉiam tuj rimarkas ĝin, ĉar ĝi povas facile lokiĝi ekster la normale vidata ekrano. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:15, 4 jul. 2026 (UTC) :::Mi faris la samon por 6 aliaj artikoloj, nome: <bdi>[[Var (departemento)]], [[Bouches-du-Rhône]], [[Vaucluse]], [[Alpes-de-Haute-Provence]], [[Alpes-Maritimes]]</bdi> kaj <bdi>[[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Nun la nomoj sur la mapo montriĝas bone, t.e. en iliaj propraj lokoj.</bdi> [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:19, 4 jul. 2026 (UTC) :::Same ĉe mi nun ĉio re-aspektas perfekte. Koran dankon! Kompreneble mi ne faras taglibron, kiam mi vidas paĝon kaj ne redaktas ion tie... kaj negravas. Gravas se oni vidas fuŝon, trovi la eraron aŭ havi kolegon kiu trovas la mison. Perfekte do. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 4 jul. 2026 (UTC) anrke3zithlph2qmr0eplkhr2fgoym4 9420253 9420249 2026-07-04T13:28:03Z ThomasPusch 1869 /* Diskuto */ 9420253 wikitext text/x-wiki ==Uzo== Ligiloj al francaj regionoj, departementoj, teritorioj, ktp ===Tajpu=== '''<big><nowiki>{{Navigilo Francio}}</nowiki></big>''' ===kaj vidu=== {{Navigilo Francio}} =Diskuto= Pri plej multaj landoj la formulo "Ŝablono:Landonomo" liveras ŝabloteton kun la rezulto "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo". La sama ŝabloneto ankaŭ alireblas per "Ŝablono:3-litera internacia kodo de la lando". Escepto ĝis nun estas Francio, Pollando kaj Japanio, kie "Ŝablono:Landonomo" liveras navigilon kun la ŝtataj provincoj. En ĉiuj aliaj landoj tia provinca paĝo nomiĝas iom pli longe "Ŝablono:Navigilo...", aŭ "...:Navigacipanelo..." aŭ "...:Regionoj de..." aŭ ankoraŭ pli longe. Ĉar la formulo "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo" ofte uzatas en listoj, kaj estas misgvide, se tie pro misatento de la speciala statuso de Francio, Pollando kaj Kolombio subite aperus kompleta navigilo pri ĉiuj landaj provincoj anstataŭ eta "landonomo kun antaŭa flageto", la ĝisnunaj "Sablonoj:..." Francio kaj Pollando renomiĝas "Ŝablono:Navigilo..." Francio kaj Pollando, kaj la "Ŝablono:Prefektujoj de Japanio" simple nomiĝas tiel ĉi. Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:31, 19. Okt 2007 (UTC) :Tute en ordo, dankon pro via laboro. La ŝablonoj ja bezonas iom da harmoniigo. [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 07:14, 20. Okt 2007 (UTC) {{re|Pettend}} kaj demande ankaŭ al {{re|Moldur|Dominik|Sj1mor|Stefangrotz}} La ampleksigo de vi, Pettend, de antaŭ 5 tagoj en tiu ĉi navigilo je unua vido aspektas tute bona. Dankon. Tamen mi ĵus estis en la paĝo [[Hautes-Alpes]], kie nun la skema mapo kun esperantaj departementonomoj estas fuŝita kaj ankaŭ la postaj kestoj "projektoj" kaj la navigiloj ne plu aspektas kiel ili devus. Kiam mi lastfoje vidis la paĝon, ankoraŭ ĉio estis perfekte en ordo. Tio neniel estas pruvo ke via adapto iel rilatus al la nuna stranga aspekto, sed ĉiukaze momente ne klaras kio ekmisfunkciis. Mi supraĵe rigardis kaj la paĝon mem kaj tiun ĉi navigilon kaj ne jam vidis iun mison - kutime estas iu signo tro aŭ maltro, ekzemple unu krampo ] aŭ ) aŭ }, aŭ iu komo aŭ tia detalo. Eble vi, aŭ fakte vi kvin vidas pli bone ol mi ĵus kaj trovas la eraron, kie ajn ĝi kaŝiĝas. Estus bone trovi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 4 jul. 2026 (UTC) :Jen mi trovis erareton kaj provis korekti ĝin. En [[Hautes-Alpes]], en la ŝablon-uzoj de "Marko sur bildo ...", aperis plurfoje <nowiki><div ...>[[ ... </div>]]</nowiki>, kio estu <nowiki><div ...>[[ ... ]]</div></nowiki>. Nun ĉe mi jam aspektas pli bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:11, 4 jul. 2026 (UTC) ::Kara {{u|ThomasPusch}}, kiam vi antaŭe vizitis la paĝon, verŝajne la fuŝo ankaŭ jam estis tie, sed oni ne ĉiam tuj rimarkas ĝin, ĉar ĝi povas facile lokiĝi ekster la normale vidata ekrano. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:15, 4 jul. 2026 (UTC) :::Mi faris la samon por 6 aliaj artikoloj, nome: <bdi>[[Var (departemento)]], [[Bouches-du-Rhône]], [[Vaucluse]], [[Alpes-de-Haute-Provence]], [[Alpes-Maritimes]]</bdi> kaj <bdi>[[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Nun la nomoj sur la mapo montriĝas bone, t.e. en iliaj propraj lokoj.</bdi> [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:19, 4 jul. 2026 (UTC) ::::Same ĉe mi nun ĉio re-aspektas perfekte. Koran dankon al vi ambaŭ! Kompreneble mi ne faras taglibron, kiam mi vidas paĝon kaj ne redaktas ion tie... kaj negravas. Gravas se oni vidas fuŝon, trovi la eraron aŭ havi kolegon kiu trovas la mison. Perfekte do. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 4 jul. 2026 (UTC) ak98psyh4dkrr0fda8x01xsf9iw5yyg 9420265 9420253 2026-07-04T13:43:11Z Moldur 2507 9420265 wikitext text/x-wiki ==Uzo== Ligiloj al francaj regionoj, departementoj, teritorioj, ktp ===Tajpu=== '''<big><nowiki>{{Navigilo Francio}}</nowiki></big>''' ===kaj vidu=== {{Navigilo Francio}} =Diskuto= Pri plej multaj landoj la formulo "Ŝablono:Landonomo" liveras ŝabloteton kun la rezulto "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo". La sama ŝabloneto ankaŭ alireblas per "Ŝablono:3-litera internacia kodo de la lando". Escepto ĝis nun estas Francio, Pollando kaj Japanio, kie "Ŝablono:Landonomo" liveras navigilon kun la ŝtataj provincoj. En ĉiuj aliaj landoj tia provinca paĝo nomiĝas iom pli longe "Ŝablono:Navigilo...", aŭ "...:Navigacipanelo..." aŭ "...:Regionoj de..." aŭ ankoraŭ pli longe. Ĉar la formulo "flageto 20-piksela plus landonomo kun ligo al la landa paĝo" ofte uzatas en listoj, kaj estas misgvide, se tie pro misatento de la speciala statuso de Francio, Pollando kaj Kolombio subite aperus kompleta navigilo pri ĉiuj landaj provincoj anstataŭ eta "landonomo kun antaŭa flageto", la ĝisnunaj "Sablonoj:..." Francio kaj Pollando renomiĝas "Ŝablono:Navigilo..." Francio kaj Pollando, kaj la "Ŝablono:Prefektujoj de Japanio" simple nomiĝas tiel ĉi. Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:31, 19. Okt 2007 (UTC) :Tute en ordo, dankon pro via laboro. La ŝablonoj ja bezonas iom da harmoniigo. [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 07:14, 20. Okt 2007 (UTC) {{re|Pettend}} kaj demande ankaŭ al {{re|Moldur|Dominik|Sj1mor|Stefangrotz}} La ampleksigo de vi, Pettend, de antaŭ 5 tagoj en tiu ĉi navigilo je unua vido aspektas tute bona. Dankon. Tamen mi ĵus estis en la paĝo [[Hautes-Alpes]], kie nun la skema mapo kun esperantaj departementonomoj estas fuŝita kaj ankaŭ la postaj kestoj "projektoj" kaj la navigiloj ne plu aspektas kiel ili devus. Kiam mi lastfoje vidis la paĝon, ankoraŭ ĉio estis perfekte en ordo. Tio neniel estas pruvo ke via adapto iel rilatus al la nuna stranga aspekto, sed ĉiukaze momente ne klaras kio ekmisfunkciis. Mi supraĵe rigardis kaj la paĝon mem kaj tiun ĉi navigilon kaj ne jam vidis iun mison - kutime estas iu signo tro aŭ maltro, ekzemple unu krampo ] aŭ ) aŭ }, aŭ iu komo aŭ tia detalo. Eble vi, aŭ fakte vi kvin vidas pli bone ol mi ĵus kaj trovas la eraron, kie ajn ĝi kaŝiĝas. Estus bone trovi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 4 jul. 2026 (UTC) :Jen mi trovis erareton kaj provis korekti ĝin. En [[Hautes-Alpes]], en la ŝablon-uzoj de "Marko sur bildo ...", aperis plurfoje <nowiki><div ...>[[ ... </div>]]</nowiki>, kio estu <nowiki><div ...>[[ ... ]]</div></nowiki>. Nun ĉe mi jam aspektas pli bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:11, 4 jul. 2026 (UTC) ::Kara {{u|ThomasPusch}}, kiam vi antaŭe vizitis la paĝon, verŝajne la fuŝo ankaŭ jam estis tie, sed oni ne ĉiam tuj rimarkas ĝin, ĉar ĝi povas facile lokiĝi ekster la normale vidata ekrano. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:15, 4 jul. 2026 (UTC) :::Mi faris la samon por 6 aliaj artikoloj, nome: <bdi>[[Var (departemento)]], [[Bouches-du-Rhône]], [[Vaucluse]], [[Alpes-de-Haute-Provence]], [[Alpes-Maritimes]]</bdi> kaj <bdi>[[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Nun la nomoj sur la mapo montriĝas bone, t.e. en iliaj propraj lokoj.</bdi> [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:19, 4 jul. 2026 (UTC) ::::Same ĉe mi nun ĉio re-aspektas perfekte. Koran dankon al vi ambaŭ! Kompreneble mi ne faras taglibron, kiam mi vidas paĝon kaj ne redaktas ion tie... kaj negravas. Gravas se oni vidas fuŝon, trovi la eraron aŭ havi kolegon kiu trovas la mison. Perfekte do. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 4 jul. 2026 (UTC) :::::{{s}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:43, 4 jul. 2026 (UTC) 11ux9x2rbdehjzommy5dyqa0bnxle02 0 48977 9420194 9420107 2026-07-04T12:08:30Z Kani 670 /* Referencoj */ 9420194 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Buceredoj |koloro=pink |dosiero = Great hornbill Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |priskribo de dosiero = ''Buceros bicornis'' <br> el Mangaon, Raigad, Maharaŝtro, Barato |regno = [[Bestoj]] |filumo = [[Ĥordulo]]j |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |taksono = '''Buceredoj''' |taksono tipo = Familio |taksono aŭtoritato = [[Constantine Samuel Rafinesque|Rafinesque]], 1815 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = vidu en la pli detala listo maldekstre |vikispecio = |komunejo = }} La '''buceredoj''' (''Bucerotidae'') aŭ '''kornobekuloj''' estas [[birdoj|birda familio]], kies specioj vivas en [[Orientaliso|tropika Azio]] kaj [[Afrotropiso|Afriko]]. Al la familio apartenas ĉirkaŭ 50 specioj. Kvar specioj estas tre endanĝerigitaj pro formorto kaj enlistiĝas laŭ [[CITES]] en aldono I, pliaj 24 specioj en aldono II. La buceredoj apartenas al la ordo de [[Buceroformaj birdoj]] (''Bucerotiformes''). == Proprecoj == Ili havas grandan, plej ofte kurban [[beko]]n, kiu surhavas ĉe la genrospecioj ''[[Tokos]]'' ŝvelaĵon. Tiu "korno" ne estas kava kaj ne konsistas el osta histo. Sur la kapo kaj kolo troviĝas nudaj, okulfrape kolorigitaj haŭtpartoj. Plua propreco estas la longetenda korpo, longa kolo kaj mallonga kaj larĝa flugilo. La longa vosto portas 10 vosto[[plumo]]jn. Ĉiu buceredo nestas en arbokavaĵoj, tra mallarĝa truo, kiu malhelpas la prirabon de la nesto. == Listo de genroj kaj specioj (59) == * ''Tockus'' (10 specioj): ** ''Tockus ruahae'', [[Tanzania ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus kempi'', [[okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus damarensis'', [[Damara ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus rufirostris'', [[suda ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus erythrorhynchus'', [[norda ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus monteiri'' ** ''Tockus deckeni'' ** ''Tockus jacksoni'' ** ''Tockus leucomelas'', [[suda flavbeka kornbekulo]] ** ''Tockus flavirostris'', [[orienta flavbeka kornbekulo]] * ''Lophoceros'' (7 specioj): ** ''Lophoceros bradfieldi'' ** ''Lophoceros alboterminatus'' ** ''Lophoceros fasciatus'' ** ''Lophoceros hemprichii'', [[abisena kornbekulo]] ** ''Lophoceros nasutus'', [[griza kornbekulo]] ** ''Lophoceros camurus'' ** ''Lophoceros pallidirostris'' * ''Bycanistes'' (5 specioj): ** ''Bycanistes fistulator'' ** ''Bycanistes bucinator'' ** ''Bycanistes cylindricus'' ** ''Bycanistes albotibialis'' ** ''Bycanistes subcylindricus'' ** ''Bycanistes brevis'' * ''Ceratogymna'' (2 specioj): ** ''Ceratogymna atrata'' ** ''Ceratogymna elata''** * ''Horizocerus'' (2 specioj): ** ''Horizocerus hartlaubi'' ** ''Horizocerus albocristatus'' * ''Berenicornis'', (1 specio): ** ''Berenicornis comatus'' * ''Buceros'' (3 specioj): ** ''Buceros rhinoceros'' ** ''Buceros bicornis'', [[granda bunta bucero]] ** ''Buceros hydrocorax'' * ''Rhinoplax'' (1 specio): ** ''Rhinoplax vigil'' aŭ ''Buceros vigil'', [[kaska bucero]] * ''Anthracoceros'' (5 specioj): ** ''Anthracoceros marchei'' ** ''Anthracoceros albirostris'' <ref> [[Ĉotanagpur-altebenaĵaj sekaj deciduaj arbaroj]] </ref> ** ''Anthracoceros coronatus'', [[Malabara bunta bucero]] ** ''Anthracoceros montani'' ** ''Anthracoceros malayanus'' * ''Ocyceros'' (3 specioj): ** ''Ocyceros griseus'' <ref> [[Nordokcident-ghataj humidaj deciduaj arbaroj]] </ref> ** ''Ocyceros gingalensis'' ** ''Ocyceros birostris'' <ref> Ĉotanagpur-altebenaĵaj sekaj deciduaj arbaroj, [[Gir-Arbaro]] </ref> * ''Anorrhinus'' (3 specioj): ** ''Anorrhinus austeni'' ** ''Anorrhinus tickelli'', [[blankgorĝa bruna bucero]] ** ''Anorrhinus galeritus'' * ''Aceros'' (1 specio): ** ''Aceros nipalensis'', [[brunkola bucero]] * ''Rhyticeros'' (5 specioj): ** ''Rhyticeros plicatus'' ** ''Rhyticeros narcondami'' ** ''Rhyticeros undulatus'' ** ''Rhyticeros everetti'' ** ''Rhyticeros subruficollis'' ** ''Rhyticeros cassidix'', [[karunkla bucero]] * ''Rhabdotorrhinus'' (4 specioj): ** ''Rhabdotorrhinus waldeni'' ** ''Rhabdotorrhinus leucocephalus'' ** ''Rhabdotorrhinus exarhatus'' ** ''Rhabdotorrhinus corrugatus'' <ref> [[Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj]] </ref> * ''Penelopides'' (5 specioj): ** ''Penelopides manillae'' ** ''Penelopides mindorensis'' ** ''Penelopides affinis'' ** ''Penelopides samarensis'' ** ''Penelopides panini''. La 2 specioj de la genro ''Bucorvus'' estas klasifikaj en aparta familio Bukorvedoj (''Bucorvidae'') * ''Bucorvus'' ** ''Bucorvus abyssinicus'', [[norda bukorvo]] ** ''Bucorvus leadbeateri'', [[suda bukorvo]] aŭ [[suda granda bucero]] <!--{{projektoj|commonscat=Bucerotidae}}--> == Referencoj == {{referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Buceredoj| ]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] 0n3ofqt2mh1az0lzzopny3xcjszvy0z 0 50063 9420270 9418908 2026-07-04T13:54:22Z Crosstor 3176 /* Urboj, kuntiritaj areoj */ 9420270 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Nekonfuzenda kun '''[[Ŝjinjango]]''' kiu estas milionurbo en [[Ĉinio]]}} {{Informkesto Ĉina provinco | EsperantaNomo = Ŝinĝjango | ĈinaNomo = 新疆 | PinjinaNomo = Xīnjiāng | Mallongigo = 新 (Xīn) | LokaNomo = | LokaLingvo = | LokaTransskribo = | Mapo = China Xinjiang.svg | MapoGrandeco = 275 | MapoEtikedo = | SignifodeNomo = nova limo | AdministraSpeco = [[Administra divido de Ĉinio|Aŭtonoma regiono]] | Ĉefurbo = [[Urumĉio]] | PlejgrandaUrbo = | Provincestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | Areo = 1664897 | Area kvoto = | Areaj procentoj = 16.7 | Latitudo = | Longitudo = |LoĝJaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |Loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} |Loĝdenso= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} | Loĝantara kvoto = | EkoJaro = | MEP = | MEPpokapo = | HDI = | HDINivelo = | HDIJaro = | Etnoj = [[Ujguroj]] (45,8%)<br />[[Hanoj]] (40,5%) | ISOMallongigo = | Retejo = |kesteroj= {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |subŝablono=jes |kategorio=Provinco |bildo = Ürümqi Geschäftsviertel.JPG <!-- por vikidatumoj--> |lando = {{Ĉinio}} |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = CN-XJ |mapo1 lokumilo = Ŝinĝjango |kodo = CN-XJ |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }}}} '''Ŝinĝjango''' (laŭ [[PIV2002]]; [[Ĉina lingvo|ĉine]] 新疆 [ɕín.t͡ɕjáŋ], [[Pinjino|pinjine]] '''Xīnjiāng''', poŝtpinjine '''Sinkiang''' kaj [[Ujgura lingvo|ujgure]] شىنجاڭ [ʃinˈd͡ʒɑŋ]), plennome '''Ujgura aŭtonoma regiono Ŝinĝjango,''' estas provinco de [[Ĉinio]]. La nomo pli-malpli signifas ''nova limo, lando''. Iom malpli ol duono de la loĝantaro konsistas el [[ujguroj]], [[tjurkaj popoloj|tjurka popolo]]. Ŝinĝjango estas signifa ankaŭ strategie kaj ekonomie: en ĝi troviĝas altvaloraj rezervoj de nafto, tergaso kaj mineraloj. Krome, ĝi funkcias kiel la okcidenta enirejo de Ĉinio al aliaj partoj de [[Eŭrazio]]<ref>(angla) Elilse Anderson, ''[https://lareviewofbooks.org/article/politics-pop-rise-repression-uyghur-music-china/ The Politics of Pop: The Rise and Repression of Uyghur Music in China]'', Los Angeles Review of Books, la 31-an de majo 2020.</ref>. == Geografio == Ŝinĝjango situas de 7435 metroj super la marnivelo ĝis 155 metroj sub la marnivelo en la nordokcidento de Ĉinio, kovras 1,66 milionojn da kvadrataj kilometroj, kiuj konsistigas 1/6 de la ĉioma areo de Ĉinio kaj estas pli granda ol [[Francio]], [[Germanio]], [[Hispanio]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]] kune. Ĝi estas la plej granda provinc-nivela regiono en Ĉinio kaj limas al ok landoj: [[Mongolio]], [[Rusio]], [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]], [[Taĝikio]], [[Pakistano]], [[Afganio]] kaj [[Barato]]. == Loĝantaro == Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la regiono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Historie, la nombro de loĝantoj estis 17,4735 milionoj (en 1998); kaj 21,8158 milionoj (en 2010), kun loĝantara kresko: 1.281% jare. Tie loĝas 10,733 milionoj da naci-malplimultanoj, kiuj konsistigas 61.42% de la totala loĝantaro de la regiono. En Ŝinĝjango vivas 6,601 milionoj da [[hanoj]]. Tie estas entute 47 nacioj kaj el ili de generacio al generacio vivas ĉefe [[ujguroj]], [[hanoj]], [[kazakoj]], [[hujoj]], [[mongoloj]], [[kirgizoj]], [[taĝikoj]], [[ŝibeoj]], [[uzbekoj]], [[manĉuroj]], [[dauroj]], [[tataroj]] kaj [[rusoj]]. === Ujguroj === Dum jarcentoj, la [[ujguroj]] konservis sian lingvon kaj restis fidelaj al islamo. Dum diversaj mongolaj superregadoj la ujguroj estis devigataj fariĝi islamanoj<ref>(nl) [[Erika Fatland]], ''De Grens'' (La landlimo), p.246, De Geus, 2019, ISBN 978 90 445 4087 1, origina titolo 'Grensen - Eine Reise Rundt Russland'. (Landlimoj - vojaĝo ĉirkaŭ Ruslando).</ref>. La usona registaro kaj homrajtaj organizaĵoj asertas, ke en la regiono loĝas 13 milionoj da islamanoj (ĉefe ujguroj) kaj ke ili estas [[:n:Ĉinio persekutas la islaman malplimulton en Ŝjinĝjiango|severe persekutataj]] de la ĉina registaro. Ili asertas, ke islamaj religiaj konstruaĵoj estas regule detruataj (10-15 mil moskeoj ekde la fino de 2016) kaj ke ekde komenco de 2017 ĝis miliono da ujguroj troviĝas en koncentrejoj, oficiale nomataj "reedukaj centroj". La ĉina registaro neas tiujn akuzojn kaj asertas, ke ĉiuj striktaj rimedoj estas aplikataj nur por malaltigi danĝeron de islama ekstremismo. Laŭ la ĉinaj aŭtoritatoj la realo estas, ke multaj junaj islamanoj, precipe en la kvar malpli evoluintaj regionoj en la suda parto de la regiono, ne ricevas sufiĉe da edukado, kio igas ilin vundeblaj de la propagando de radikala islamismo<ref>(en) ''[http://www.chinadaily.com.cn/a/201810/18/WS5bc87afaa310eff30328336e.html Reality of Xinjiang different from that portrayed by West: China Daily editorial]'', ''[[China Daily]]'', la 18-an de oktobro 2018</ref>. Darren Byler, antropologo el [[Seatlo]] ĉe la [[Universitato de Vaŝingtonio]] asertas, ke la programoj, kiel ''Malfermu la nordokcidenton'' en la [[1990-aj jaroj]] kaj la pli vasta ''Malfermu la okcidenton'' en la [[2000-aj jaroj]], permesis al hanaj terkulturaj kompanioj pretendi ujgurajn terpecojn kaj vastigi industriskalan terkultivadon en la plejparte ujgura regiono. Li konsideras tion formo de [[:n:Ĉinio ekonomie subpremas la ujgurojn en Ŝjinĝjiango|ekonomia subpremado de la uguroj]], kiuj estas diskriminaciataj, malebligante ke ili okupu plej profitajn laborpostenojn, kaj forpremataj el siaj terenoj. == Urboj, kuntiritaj areoj == * [[Urumĉio]] (ĉefurbo, distriktonivela) * [[Hami]] (prefektujnivela) * [[Karamaj]] (prefektujnivela) * [[Turfan]] (prefektujnivela) * [[Bajingolin]] (prefektujnivela aŭtonomio) * [[Kaŝgar]] (subprefektujnivela) * [[Aral (Ĉinio)]] (subprefektujnivela) * [[Aksu]] (distriktonivela) * [[Altaj]] (distriktonivela) * [[Artuŝ]] (distriktonivela urbo en la pleja okcidento) * [[Bole (Ŝinĝango)]] (distriktonivela) * [[Fukan]] (distriktonivela) * [[Hotan]] (distriktonivela) * [[Jinin (Ŝinĝango)]] (distriktonivela) * [[Kokdala]] (distriktonivela) * [[Korla]] (distriktonivela) * [[Ŝihezi]] (distriktonivela urbo en la pleja nordo) * [[Taĉeng]] (distriktonivela urbego, [[limurbo]]) == Historio == Ŝinĝjangon konkeris Ĉinio en 1757. == Agrikulturo == Tie troviĝas 68 milionoj da hektaroj da tero utiligeblaj por terkulturado, forstumado kaj paŝtado, kiuj konsistigas 41.19% de la totala areo de la regiono. La kultureblaj kampoj kovras 9.33 milionojn da hektaroj kaj nun 4 078 700 hektaroj estas kulturataj. Tie natura herbejo kovras 48 milionojn da hektaroj. Artefarita herbejo kovras 666 700 hektarojn. Ĝi estas unu el la kvin plej grandaj paŝtejoj de la lando. En Ŝinĝjango la tero utiligebla por forstumado estas 4 839 300 hektaroj (arbaroj kovras l 533 300 hektarojn), kaj la akumulita ligno-kvanto estas 250 milionoj da kubaj metroj. === Bestoj kaj vegetaĵoj === En Ŝinĝjango loĝas 699 specoj de sovaĝaj animaloj, el kiuj estas 85 specoj de fiŝoj, 7 specoj de amfibioj, 45 specoj de rampuloj kaj 137 specoj de mamuloj. Jam konstatiĝis, ke tie estas 4 000 specoj de sovaĝaj vegetaloj, el kiuj [[kanaba apocino]] kaj tarakso (''Taraxacum kok-saghyz''), kaj aliaj mil specoj de vegetaloj estas tre valoraj. == Ekonomio == * Enlanda tuta produkto-valoro: 111,667 miliardoj da juanoj (en 1998) * Po-kapa produkto-valoro: 6667 juanoj (en 1998) * Financa enspezo: 6.53928 miliardoj da juanoj (en 1998) === Ekstera komerco === Ŝinĝjango havas konstantan komercan rilaton kun pli ol 70 landoj kaj regionoj. Nun ĝi eksportas proksimume 200 specojn de varoj, sed antaŭe nur dekkelkajn specojn. La de ĝi eksportataj lokaj specialaĵoj, tekstilaĵoj kaj maŝinoj havas grandan debiton en la internacia merkato. === Fremda investo === Ŝinĝjango jam uzis 2.2 miliardojn da juanoj investitajn de alilandaj entreprenistoj. En 1998 la totala importa kaj eksporta valoro de la entreprenoj investitaj de alilandaj komercistoj atingis 115.58 milionojn da usonaj dolaroj, el kiuj la eksporta -- 84.99 milionoj kaj la importa -- 30.59 milionoj. === Ĉefaj industrioj === Petrola ekspluatado, petrola kemi-industrio, teks-industrio, gren-produktado, kemi-industrio, maŝino-industrio, elektro-produktado kaj forstuma industrio. === Minejoj === Tie jam malkovriĝis 122 specoj de minaĵoj, inter kiuj la rezervo-kvanto de perilio, muskovito, natria salpetro, kaolino kaj serpenteno okupas la unuan lokon de la tuta lando; la konstatita rezervokvanto de fererco estas 730 milionoj da tunoj. Tie subtere estas pli ol 70 specoj de ne-metalaj minaĵoj, el kiuj muskovito, gemo, asbesto kaj Hetian-jado estas famaj tra la tuta mondo. Tie la rezervo-kvanto de salo estas 318 milionoj da tunoj, tiu de soda sulfato 170 milionoj da tunoj, kaj tiu de natria salpetro 2 326 000 tunoj. === Energio === La jara forfluanta surtera akvo-kvanto de la tuta regiono estas ĉ. 88,4 miliardoj da kubaj metroj, la ekspluatebla subtera akvo estas 25.2 miliardoj da kubaj metroj kaj [[glaĉero]]j kun akva rezervokvanto de 2580 miliardoj da kubaj metroj, kovras 24 000 kvadratajn kilometrojn. En Ŝinĝjango la taga sunbrilado estas longa kaj la jara sunbrilado estas meznombre 2600-3400 horoj. La karba rezervokvanto konsistigas 37,7% de tiu de la tuta lando kaj tiu de petrolo kaj natura gaso estas 30 miliardoj da tunoj kaj konsistigas pli ol kvaronon de tiu de la tuta lando. == Telekomuniko == Nun ĉiuj prefektejoj kaj gubernioj estas ligitaj per aŭtomata longdistanca telefona reto. Bone funkcias ankaŭ optika kablo liganta la regionon kun Eŭropo kaj aliaj landoj de Azio. === Radio kaj televido === Tie estas 6 radio-stacioj, 39 kurt- kaj mezondaj radio-elsendaj stacioj, 18 TV-stacioj, 61 TV-elsendaj kaj transsendaj stacioj, ĉiu kun kapacito de pli ol unu kw. == Trafiko == === Fervojoj === La projekto rapidigi trajnan veturadon sur Ŝinĝjango–[[Lanzhou]]-a Fervojo, unu el la gravaj projektoj por triafoja rapidigo de la trajna veturado en Ĉinio, estas efektivigata glate. Laŭ plano la projekto estos plenumita antaŭ la unua de oktobro, 2000. La Ŝinĝjango–Lanzhou-a Fervojo, pli ol 2 000 km longa, estas trunka fervojo liganta la orienton de Ĉinio kun ĝia okcidento. Funkcias ankaŭ du-traka linio. La fervojo en suda Ŝinĝjango inter Korla kaj Kashi nun estas en streĉa konstruado. Oni jam elspezis 2,4 miliardojn da juanoj por okcidenten-etenda projekto de la Sud-Ŝinĝjanga Fervojo, kaj la 29-an de decembro 1998 la fervojo jam atingis [[Xiggar]], kaj la linio jam longas entute 826.9 km. La unuan de decembro 1998, la sekcio inter [[Korla]] kaj [[Aksu]] komencis funkcii. === Ŝoseoj === Ĉiuj prefektejoj kaj gubernioj de Sinkiango kaj 99% de ĝiaj distriktoj nun estas ligataj de ŝoseoj. La 7 ŝtataj trunkaj ŝoseoj kaj 62 regionaj ŝoseoj kune formas facilan trafikan reton kun Urumqi kiel la centro, kiu ligas la regionon kun Gansu, Qinghai en la oriento kaj Tibeto en la sudo kaj multaj landoj de Meza Azio en la okcidento. Ĝis la fino de 1998 funkcias 32701 km da trunkaj ŝoseoj. === Akvovojoj === Sur la riveroj Ili kaj Ertix iras sezonaj pasaĝero-ŝipoj kaj barĝoj. === Aviado === Ŝinĝjango estas la loko, kie la civilaj flughavenoj estas plej multaj kaj aerlinioj plej longaj en Ĉinio. La Flughaveno Urumqi estas unu el la 6 internaciaj flughavenoj de Ĉinio. De tie oni povas flugi al [[Okcidenta Azio]] kaj [[Eŭropo]]. De [[Urumqi]] oni povas flugi rekte al Lanzhou, [[Xi'an]], [[Pekino]] kaj [[Ŝanhajo]]. En la regiono oni povas flugi de Urumqi al Hami, Korla, Kuqa, [[Hotan]], [[Kashi]], [[Aksu]], [[Yining]], [[Karamay]], [[Fuyun]] kaj [[Altay]]. Nun la Flughaveno Urumqi estas grandigata. En 1998 la Ŝinĝjanga Aviada Kompanio transportis varojn sume de 298 773 400 t.hkm., 1 340 600 homojn kaj 26 862,4 tunojn da poŝtaĵoj. == Projektoj bezonantaj fremdan investon == Agrokulturo, brulaĵoj, telekomunikado, urba konstruado, higieno, industria prilaboro, turismo, ekstera komerco, financo, asekuro, poŝtado kaj [[podetala komerco]]. Post kiam oni decidis la gravajn punktojn por utiligi fremdan investon en 2000, Ŝinĝjango plene utiligas la ŝtatajn politikojn favorajn al la meza kaj okcidenta partoj de Ĉinio. La koncernaj departementoj atente observas la evoluon de la lando por [[WTO]] kaj studas koncernajn regulojn por ellabori siajn principojn cele perfektigi la ekonomian konstruadon. == Bildgalerio == <gallery widths="330" heights="330"> Dosiero:Urumqi skyline (2).jpg|Larĝaj stratoj dominas la nuntempan urban pejzaĝon. Dosiero:Xinjiang nationalities by prefecture 2000.png|Mapo de Sinkiango laŭ etnoj en ĉiu prefektejo. </gallery> {{Projektoj|n=Kategorio:Ŝinĝango}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Mongola Imperio]] * [[La Voĉo de la Silka Vojo]] * [[ujgura lingvo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{cn}}) <br/> {{Provincoj de Ĉinio}} [[Kategorio:Ŝinĝango| ]] b6tkkg8ee88qfmaw9e1q6xgbqsvinv7 0 50580 9420354 9270187 2026-07-04T16:52:27Z Sj1mor 12103 9420354 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo = Antoon van Dyck | dosiero = | priskribo = Memportreto je ĉ. 1640; oleo sur tolo | dato de naskiĝo = {{daton|22|marto|1599}} | loko de naskiĝo = [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] | nacieco = [[Flandrio|flandro]] | sukcesis kiel = artpentristo | dato de morto = {{daton|9|decembro|1641}} | loko de morto = | artista nomo = | artista celigo = | reprezentivaj verkoj = }} '''Antoon VAN DYCK''' [anTON fanDEJK] {{nm|22|marto|1599|9|decembro|1641|Vandyck, Antoon}} fojfoje nomita en Esperanto '''Antonio Van-Dekjo''', estis [[Flandrio|flandra]] pentristo, kiu famiĝis en [[Italio]] kaj ĉefe [[Anglio]] kiel unu el la plej grandaj [[Portreto|portretistoj]]. [[Dosiero:Anthony van Dyck - Self-portrait with a Sunflower.jpg|eta|250px|maldekstra|Memportreto de Antoon van Dyck]] Li naskiĝis en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] kaj iĝis en 1615 sendependa [[pentristo]]. Dum parto de sia junaĝo li estis la ĉef-asistanto de [[Petro Paŭlo Rubens]]. En [[1620]] li iris unuafoje al [[Anglio]] sed ne estis prezentita al la tiama reĝo Jakobo la 1-a de Anglio kaj la 6-a de Skotio (reĝo ''James I'' en la angla), kaj revenis al [[Flandrio]] post 4 monatoj. Poste li iris al [[Italio]], kie li studis la pentrad-ĉefverkistojn kaj restis dum 6 jaroj. In [[1627]] li revenis al [[Flandrio]] kaj tie pentris multajn ĉefverkojn. Famaj estas ''van-dejka manteleto'', ''van-dejka barbo'' (pinta), ''van-dejka kolumo'' (punta). == Vidu ankaŭ == * [[8205 Van Dijck]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Flandraj pentristoj]] t0vaqwms2e10eid1f18kfphurpi3u2p 9420358 9420354 2026-07-04T16:53:56Z Sj1mor 12103 9420358 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo = Antoon van Dyck | dosiero = | priskribo = Memportreto je ĉ. 1640; oleo sur tolo | dato de naskiĝo = {{daton|22|marto|1599}} | loko de naskiĝo = [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] | nacieco = [[Flandrio|flandro]] | sukcesis kiel = artpentristo | dato de morto = {{daton|9|decembro|1641}} | loko de morto = | artista nomo = | artista celigo = | reprezentivaj verkoj = }} '''Antoon VAN DYCK''' [anTON fanDEJK] {{nm|22|marto|1599|9|decembro|1641|Vandyck, Antoon}} fojfoje nomita en Esperanto '''Antonio Van-Dekjo''', estis [[Flandrio|flandra]] pentristo, kiu famiĝis en [[Italio]] kaj ĉefe [[Anglio]] kiel unu el la plej grandaj [[Portreto|portretistoj]]. [[Dosiero:Anthony van Dyck - Self-portrait with a Sunflower.jpg|eta|250px|maldekstra|''Memportreto kun [[sunfloro]]'', post 1633]] Li naskiĝis en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] kaj iĝis en 1615 sendependa [[pentristo]]. Dum parto de sia junaĝo li estis la ĉef-asistanto de [[Petro Paŭlo Rubens]]. En [[1620]] li iris unuafoje al [[Anglio]] sed ne estis prezentita al la tiama reĝo Jakobo la 1-a de Anglio kaj la 6-a de Skotio (reĝo ''James I'' en la angla), kaj revenis al [[Flandrio]] post 4 monatoj. Poste li iris al [[Italio]], kie li studis la pentrad-ĉefverkistojn kaj restis dum 6 jaroj. In [[1627]] li revenis al [[Flandrio]] kaj tie pentris multajn ĉefverkojn. Famaj estas ''van-dejka manteleto'', ''van-dejka barbo'' (pinta), ''van-dejka kolumo'' (punta). == Vidu ankaŭ == * [[8205 Van Dijck]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Flandraj pentristoj]] pbsiyalpz2rnmybf1ywk3pjhd1wyoph 0 51728 9420593 9405944 2026-07-05T03:56:45Z Tymewalk 129187 [[:en:WP:CLEANER|WPCleaner]] v2.05 - Riparis per [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] (Sekcia titolo duobla) 9420593 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo = Flag of the University of Glasgow.svg |moto = Via, Veritas, Vita<br/>(Vojo, vero, vivo) |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |regiono-ISO = GB-GLG |situo sur mapo= Glasgovo |situo sur mapo2= Centra Glasgovo |zomo = 13 |retejo = }} '''Universitato de Glasgovo''' estas [[universitato]] en [[Britio]]. Ĝi lokiĝas en urbo [[Glasgovo]] en [[Skotlando]]. Temas pri unu el sume tri urbaj universitatoj: la aliaj du estas la [[Kaledonia Universitato de Glasgovo]] kaj la [[Universitato de Strathclyde]]. Ĝi estis fondita en jaro [[1451]] de reĝo de Skotlando Jakobo la 2-a. En jaro [[2005]] en ĝi studis ĉirkaŭ 19000 studentoj. == Elektitaj instruistoj == * [[Cecilia Tortajada]] (1962-), [[meksiko|meksika]] [[medio|media]] [[esploristino]], docento ekde januaro 2021 * [[György Schöpflin]], hungara politologo == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.gla.ac.uk Retpaĝaro de la Universitato] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Glasgovo| ]] [[Kategorio:Glasgovo]] mk0lvixn3z5jw1aq74smctpis8a4mim 0 52671 9420432 9395429 2026-07-04T18:35:23Z Sj1mor 12103 9420432 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto ([[1758]]), kun du lernantinoj:<br> Marie Capet kaj Carreaux de Rosemond}} <!--[[Dosiero:Labille-Guiard, Self-portrait with two pupils.jpg|200px|eta|]]--> '''Adélaïde LABILLE-GUIARD''' [adelaID laBIL GIar] (n. la {{daton|11|aprilo|1749}}, m. la {{daton|24|aprilo|1803}}) estis [[Francio|franca]] [[pentristo|pentristino]] de portretoj kaj historio. == Biografio == Adélaïde Labille naskiĝis en [[Parizo]], [[Francio]], filino de mercero. Ŝi studis miniaturo-pentradon kun François-Elie Vincent, kaj oleo-pentradon kun lia filo François-André. Ŝiajn fruajn verkojn ŝi ekspoziciis ĉe la Akademio ''Saint-Luc'', kaj post ĝia fermiĝo en [[1776]], ĉe la ''Salon de Correspondance''. En [[1769]] ŝi edziĝis kun Louis-Nicolas GUIARD, sed ili apartiĝis en [[1777]], post kiam ŝi gajnis sian vivtenon instruante [[Pentrado|pentradon]]. Je la {{dato|31|majo|1783}} Labille-Guiard aniĝis la francan "Reĝan Akademion pri Pentrado kaj Skulpturo" (''Académie Royale de Peinture et de Sculpture''), samtempe kiel tri aliaj pentristinoj, inkluzive de [[Élisabeth Vigée Le Brun]] kies "Memportreto kun pajla ĉapelo" ege influis ŝian fruan majstroverkon "Memportreto kun du lernantinoj" (bildigata dekstren). Pro la aŭspicio de Adélaïde, onklino de la reĝo [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]], Labille-Guiard gajnis registaran pension de mil ''livres'' ([[pundo]]j), kaj mendojn pentri portretojn de Adélaïde kaj aliaj parencoj de la reĝo. Pro tiuj reĝaj ligoj, Labille-Guiard iĝis politike malfidinda post la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] de [[1789]], kaj en [[1793]], oni ordonis al ŝi detruigi iujn el ŝiaj reĝismaj verkoj. Tamen ŝi ne estis vere konservativa: dum la fruaj 1790-oj ŝi kampanjis por la malfermo de la Akademio al virinoj. Ĉe la ''Salon'' de [[1791]] ŝi ekspoziciis portretojn de anoj de la revolucia Nacia Asembleo, inkluzive de [[Robespiero|Maximilien de Robespierre]]. En [[1793]] ŝi kaj sia edzo eksedziĝis. En [[1795]] ŝi akiris loĝejon ĉe la [[Luvro]] (''Louvre'') kaj pension de 2.000 ''livres''. En [[1800]] ŝi edziĝis kun sia instruisto [[François-André Vincent]]. Ŝi mortis la {{daton|24|aprilo|1803}}. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=Adélaïde Labille-Guiard |commonscat_title={{PAĜNOMO}} }} * [http://www.siefar.org Société Internationale pour l'Étude des Femmes de l'Ancien Régime] * [http://www.siefar.org/dictionnaire/fr/Adélaïde_Labille Biografio de Adélaïde Labille-Guiard] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160805163925/http://siefar.org/dictionnaire/fr/Ad%C3%A9la%C3%AFde_Labille |date=2016-08-05 }} el la TTT-ejo de la ''Société Internationale pour l'Étude des Femmes de l'Ancien Régime'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Labille-Guiard, Adelaide}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] ihkau5v8q44a9fh8gnvpubne1o1one9 0 53195 9420350 8946131 2026-07-04T16:46:43Z Sj1mor 12103 9420350 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Abel Janszoon TASMAN''' (naskiĝis en [[1603]] en Lutjegast, Nederlando, mortis la [[10-a de oktobro|10-an de oktobro]] [[1659]] en [[Ĝakarto|Batavia]]), estis nederlanda maristo kaj esploristo. Li naskiĝis en [[Lutjegast]], vilaĝo en la provinco de [[Groningen]], plej konata pro liaj vojaĝoj de [[1642]] kaj [[1644]] en la servo de la VOC ([[Nederlanda Orienthinda Kompanio]]). Lia ekspedicio estis la unua Eŭropa ekspedicio, kiu atingis la insulojn de Van Diemen-a Lando (nun [[Tasmanio]]) kaj [[Novzelando]]. Li ankaŭ mapis grandajn partojn de aliaj partoj de [[Aŭstralio]]. [[Dosiero:Tasmanroutes.PNG|eta|maldekstre|Veturoj de [[Abel Tasman]] en la aŭstralazia regiono.]] Lia tasko estis prienketi la landon tiame nomitan Nova Nederlando, aktuale nomitan [[Aŭstralio]], el kiu la nederlandanoj jam eltrovis la okcidentan marbordon, kaj determini ĉu estis parto de Terra Australis. La VOC esperis, ke li tiel eltrovos novan neekspluatan kontinenton por komerco. Por tion fari, sur lia unua vojaĝo (de [[1642]] al [[1643]]) li velis de [[Ĝakarto]] (tiam nomiĝis Batavia) kun du malgrandaj ŝipoj, la Heemskerck kaj la Zeehaen, unue al [[Maŭricio]], kaj de tie li velis orienten ĉe pli alta latitudo ol la nederlandanoj faris antaŭe. Ĉi tiel, li tute maltrafis kontinentan Aŭstralion, sed fine trovis landon ĉe la insulo de Tasmanio la [[24-a de novembro|24-an de novembro]]. Li nomis ĝin Van Diemen-a Lando, sed poste britaj kolonianoj renomis ĝin post ĝia malkovrinto. Post enketo, li velis pli orienten kaj eltrovis [[Novzelando]]n, kiun li nomis Staten Landt sur la teorio ke ĝi estis konektita peco de lando sude de la ekstremaĵo de [[Sudameriko]]. Li velis norden laŭ sia okcidenta marbordo. Ĉe la norda parto de La Sudinsulo li ankris la ŝipojn en golfeto, kie en lia nura renkonto kun la [[Maorio]]j, ili mortigis kvar el liaj maristoj. Li nomis ĝin la Golfeto de la Murdintoj (nun nomita Ora Golfeto) kaj velis norden, sed mispensis ke Cook-a Markolo estis kurbo (kaj li nomis ĝin Zeehaen-a Kurbo). Li ankaŭ kredis, ke Staten Landt estis unu lando, kaj parto de Terra Australis. En lia reiro al Batavia, li ektrovis la [[Tongo|Tongan]] archipelagon la [[21-a de januaro|21-an de januaro]] [[1643]]. Du nomoj kiujn li donis al partoj de [[Novzelando]] ankoraŭ ekzistas: Kabo Maria Van Diemen kaj Insuloj de la [[Tri reĝoj]]. Dum sia dua vojaĝo en [[1644]] li sekvis la sudan marbordon de [[Novgvineo]] orienten. Li maltrafis la Torres-an Markolon inter [[Novgvineo]] kaj [[Aŭstralio]] kaj daŭrigis sian vojaĝon laŭ la aŭstralia marbordo. Li mapis la nordan marbordon de [[Aŭstralio]]. De la vidpunkto de la VOC, Tasman-aj esploradoj estis seniluziiĝo: li trovis nek promesitan lokon por komerco nek utilan novan vojon. Dum pli ol jarcento (ĝis la epoko de [[James Cook]]), [[Tasmanio]] kaj [[Novzelando]] ne estis denove vizititaj de eŭropanoj. [[Aŭstralio]] estis vizitita, sed kutime sole pro akcidento. Kiel multaj esploristoj, la nomo de Tasman estas honorita en multaj lokoj. Ĉi tiuj inkluzivas: * la insulo de [[Tasmanio]] kaj multaj lokoj kiel ** la [[Tasmana duoninsulo]] ** la [[Tasmana ponto]] ** la [[Tasmana ŝoseo]] ** la pasaĝero/veturilo pramŝipo Abel Tasman * la [[Tasmana maro]] * en NovZelando, la [[Tasmana glaĉero]] kaj la [[Abel Tasman Naturparko]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|TASMAN, Abel}} [[Kategorio:Nederlandaj esploristoj]] [[Kategorio:Nederlandaj esploristoj de la Pacifiko]] [[Kategorio:Esploristoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Esploristoj de Nov-Zelando]] [[Kategorio:Esploristoj de Tasmanio]] [[Kategorio:Nederlandaj kartografoj]] azc0yn2pgis77kejyatelcr0xf9xfym 9420479 9420350 2026-07-04T20:54:14Z Sj1mor 12103 9420479 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Abel Janszoon TASMAN''' (naskiĝis en [[1603]] en Lutjegast, Nederlando, mortis la [[10-a de oktobro|10-an de oktobro]] [[1659]] en [[Ĝakarto|Batavia]]), estis nederlanda maristo kaj esploristo. Li naskiĝis en [[Lutjegast]], vilaĝo en la provinco de [[Groningen]], plej konata pro liaj vojaĝoj de [[1642]] kaj [[1644]] en la servo de la VOC ([[Nederlanda Orienthinda Kompanio]]). Lia ekspedicio estis la unua Eŭropa ekspedicio, kiu atingis la insulojn de Van Diemen-a Lando (nun [[Tasmanio]]) kaj [[Novzelando]]. Li ankaŭ mapis grandajn partojn de aliaj partoj de [[Aŭstralio]]. [[Dosiero:Tasmanroutes.PNG|eta|maldekstre|Veturoj de [[Abel Tasman]] en la aŭstralazia regiono.]] Lia tasko estis prienketi la landon tiame nomitan Nova Nederlando, aktuale nomitan [[Aŭstralio]], el kiu la nederlandanoj jam eltrovis la okcidentan marbordon, kaj determini ĉu estis parto de ''[[Terra Australis]]''. La VOC esperis, ke li tiel eltrovos novan neekspluatan kontinenton por komerco. Por tion fari, sur lia unua vojaĝo (de [[1642]] al [[1643]]) li velis de [[Ĝakarto]] (tiam nomiĝis Batavia) kun du malgrandaj ŝipoj, la Heemskerck kaj la Zeehaen, unue al [[Maŭricio]], kaj de tie li velis orienten ĉe pli alta latitudo ol la nederlandanoj faris antaŭe. Ĉi tiel, li tute maltrafis kontinentan Aŭstralion, sed fine trovis landon ĉe la insulo de Tasmanio la [[24-a de novembro|24-an de novembro]]. Li nomis ĝin Van Diemen-a Lando, sed poste britaj kolonianoj renomis ĝin post ĝia malkovrinto. Post enketo, li velis pli orienten kaj eltrovis [[Novzelando]]n, kiun li nomis Staten Landt sur la teorio ke ĝi estis konektita peco de lando sude de la ekstremaĵo de [[Sudameriko]]. Li velis norden laŭ sia okcidenta marbordo. Ĉe la norda parto de La Sudinsulo li ankris la ŝipojn en golfeto, kie en lia nura renkonto kun la [[Maorio]]j, ili mortigis kvar el liaj maristoj. Li nomis ĝin la Golfeto de la Murdintoj (nun nomita Ora Golfeto) kaj velis norden, sed mispensis ke Cook-a Markolo estis kurbo (kaj li nomis ĝin Zeehaen-a Kurbo). Li ankaŭ kredis, ke Staten Landt estis unu lando, kaj parto de Terra Australis. En lia reiro al Batavia, li ektrovis la [[Tongo|Tongan]] archipelagon la [[21-a de januaro|21-an de januaro]] [[1643]]. Du nomoj kiujn li donis al partoj de [[Novzelando]] ankoraŭ ekzistas: Kabo Maria Van Diemen kaj Insuloj de la [[Tri reĝoj]]. Dum sia dua vojaĝo en [[1644]] li sekvis la sudan marbordon de [[Novgvineo]] orienten. Li maltrafis la Torres-an Markolon inter [[Novgvineo]] kaj [[Aŭstralio]] kaj daŭrigis sian vojaĝon laŭ la aŭstralia marbordo. Li mapis la nordan marbordon de [[Aŭstralio]]. De la vidpunkto de la VOC, Tasman-aj esploradoj estis seniluziiĝo: li trovis nek promesitan lokon por komerco nek utilan novan vojon. Dum pli ol jarcento (ĝis la epoko de [[James Cook]]), [[Tasmanio]] kaj [[Novzelando]] ne estis denove vizititaj de eŭropanoj. [[Aŭstralio]] estis vizitita, sed kutime sole pro akcidento. Kiel multaj esploristoj, la nomo de Tasman estas honorita en multaj lokoj. Ĉi tiuj inkluzivas: * la insulo de [[Tasmanio]] kaj multaj lokoj kiel ** la [[Tasmana duoninsulo]] ** la [[Tasmana ponto]] ** la [[Tasmana ŝoseo]] ** la pasaĝero/veturilo pramŝipo Abel Tasman * la [[Tasmana maro]] * en NovZelando, la [[Tasmana glaĉero]] kaj la [[Abel Tasman Naturparko]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|TASMAN, Abel}} [[Kategorio:Nederlandaj esploristoj]] [[Kategorio:Nederlandaj esploristoj de la Pacifiko]] [[Kategorio:Esploristoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Esploristoj de Nov-Zelando]] [[Kategorio:Esploristoj de Tasmanio]] [[Kategorio:Nederlandaj kartografoj]] 5w76fmgu8jgkm0847ciill3b4ayo90k 0 54161 9420199 9312865 2026-07-04T12:11:52Z Stephan1000000 118133 808 9420199 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto televida serio |Bildo teksto=La familio Simpson. De maldekstre dekstren: Homer, Marge (kaj Maggie), Lisa, Bart |N-ro de epizodoj=808 |N-ro de sezonoj=37 |Daŭro sen reklamoj=22 minutoj}} '''''La Simpsonoj''''' (angle ''The Simpsons'') estas [[Usono|usona]] animacia televidprogramo. Ĝi estas dissendata ekde la [[17-a de decembro]] [[1989]] kiam ĝi unue aperis en la [[FOX]]-a reto. La disvolvigo de la serio uzas komedion por pritrakti multajn flankojn de la usona kulturo, politiko kaj familia vivo. Multaj kritikistoj konsideras ĝin la plej altkvalita animacia programo. La revuo [[Time]] nomumis ĝin en [[1998]] la plej altkvalita televidprogramo de la [[20-a jarcento]]. La ĉefajn [[rolulo]]jn kreis [[Matt Groening]] kiel parton de serio por la elsendo ''The Tracey Ullman Show''. Multaj roluloj en la programo nomiĝis laŭ familianoj de Groening — lia patro Homer, patrino Marge, kaj liaj fratinoj Lisa kaj Maggie. ''Bart'' estas kaŝnomo de Matt Groening. La programoj koncentriĝis je la familio Simpson. Homer estas la malsaĝa patro. Marge estas la zorgema patrino kun tre alta blua hararo. Bart estas la petolema filo. Lisa estas la inteligenta filino. Maggie estas bebo kiu ĉiam havas suĉilon en sia buŝo. Krome en la urbo Springfield loĝas multaj aliaj roluloj. == Roluloj == === Familianoj === ==== Homer ==== [[Homer Simpson]] estas la edzo de Marge kaj la patro de Bart, Lisa kaj Maggie. Lia voĉaktoro estas [[Dan Castellaneta]]. Li laboras kiel teĥnikisto en nuklea centralo en la usona urbo [[Springfield]], kvankvam li havas kompletan mankon de teĥnika kompetenco. Li estas malpli inteligenta ol averaĝe, kaj liaj plej grandaj interesoj en la vivo estas spekti stultajn televidprogramojn kaj trinki bieron kun siaj amikoj. Homer Simpson fariĝis tre fama rolulo, kaj lia fama esprimo ''d'oh'' eĉ aperis en vortaroj de la [[angla lingvo]]. [[Dosiero:Yeardleysmithcomiccon.jpg|eta|Voĉaktoro de Lisa [[Yeardley Smith]].]] ==== Marge ==== Marge estas la 34-jara edzino de Homer kaj la patrino de Bart, Lisa kaj Maggie. Ŝia voĉaktorino estas [[Julie Kavner]]. Ŝi estas bonega artistino ĉar ŝi studis arton. Ŝi ankaŭ interesiĝas pri kulturo kaj parolas la francon interalie ĉar ŝi mem estas francdevena. ==== Bart ==== Bart estas la plej aĝa el la gefiloj de Marge kaj Homer. Li estas ĉirkaŭ 10-jaraĝa. Lia voĉaktorino estas [[Nancy Cartwight]]. Bart estas malbonkonduta knabo, kiu malsukcesas en la lernejo kaj ĉiam petolas. Tamen, li fakte havas bonan karakteron. Li estas verŝajne la plej konata figuro de la serio, kune kun Homer. ==== Lisa ==== Lisa Simpson estas la pli maljuna filino de Marge kaj Homer, kaj la pli juna fratino de Bart. Ŝia voĉaktorino estas [[Yeardley Smith]]. Unuafoje ŝi aperis en la mallonga epizodo "Good Night" ("Bonan nokton") de la usona televida serio "The Tracey Ullmam Show" en aprilo [[1987]]. Lisa estas tre inteligenta. Tial la aliaj lernantoj ofte ĉagrenas ŝin kaj ŝi ne havas verajn amikojn. Homer estas tre fiera pri Lisa. Li klopodas helpi ŝin kiam li povas. Lisa ankaŭ estis la nomo de la fratino de Matt Groening. ==== Maggie ==== Maggie Simpson estas bebo. Ŝi havas eksterordinarajn kapablojn, sed la aliaj personoj de la Simpson-familio ne atentas ŝin ofte. Ŝia unua vorto estis "paĉjo" (angle "daddy"). ==== Aliaj parencoj ==== Abe Simpson estas la maljuna patro de Homer. Patty kaj Selma Bouvier estas la ĝemeloj, fratinoj de Marge. Ili malŝatas Homer. === Aliaj === ==== Apu Nahasapeemapetilon ==== Tio estas baratdevena posedanto de superbazareto Kwik-E-Mart en Springfield. La rolulo estis plurfoje kritikata pro karikatura bildigo de la usonaj baratdevenuloj. Dum pluraj jaroj lin voĉigis blankulo [[Hank Azaria]], sed en 2020 li anoncis, ke li [[:n:eo:La Simpsonoj ne plu uzos blankulojn por voĉigi ne-blankulajn rolulojn|ne plu voĉigos]] la rolulon pro tiu ĉi kritiko. == Voĉigo == La [[26-an de junio]] [[2020]] produktoro diris, ke La Simpsonoj [[:n:eo:La Simpsonoj ne plu uzos blankulojn por voĉigi ne-blankulajn rolulojn|ne plu uzos blankulojn]] por voĉigi ne-blankulajn rolulojn. Temas unuavice pri Apu Nahasapeemapetilon, kiun dum pluraj jaroj lin voĉigis blankulo Hank Azaria. Hank Azaria voĉigis ankaŭ nigrulon-policanon Lou kaj meksikdevenulon Bumblebee Man. Alia blankula aktoro Harry Shearer voĉigis nigrulan doktoron Hibbert. == Epizodoj == * 15a.- ''[[Deep Space Homer]]'' {{Projektoj|n=Kategorio:La Simpsonoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Simpsonoj}} [[Kategorio:La Simpsonoj| ]] [[Kategorio:Usonaj animaciaj televidserioj]] [[Kategorio:Televidaj serioj pri familioj]] [[Kategorio:Fikciaj familioj]] d4gznbqyp8q8sw8ckn3y41yjmzn80h5 0 55369 9420201 9205668 2026-07-04T12:19:05Z ThomasPusch 1869 9420201 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca departemento | nomo = Hautes-Alpes · Auts Aups | insigno = Blason département fr Hautes-Alpes.svg | insignogrando = 100 | mapo = Département 05 in France.svg | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | numero = 05 | prefektejo = [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] | subprefektejoj = [[Briançon]] | prezidanto = Jean-Marie Bernard<br /> (ekde 2015, reelektita en 2021) | prefekto = Dominique Dufour<br /> (ekde julio 2022) | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | areo = 5549 | arondismentoj = 2 | kantonoj = 15 | interkomunumoj = 8 | komunumoj = 162 (stato de 2023) | zomo = 8 }} '''Hautes-Alpes''' [{{IFA|otzalp}}] (“Altaj [[Alpoj]]”; [[okcitane]] ''Auts Aups'') estas unu el la ses [[Francaj departementoj|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Francaj regionoj|regiono]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Ĝi etendiĝas sur {{unuo|5549|km|2}} kaj havas {{formatnum:139279}} loĝantojn. La ĉefurbo estas [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]]. La departemento enhavas [[Komunumoj de Hautes-Alpes|168 komunumojn]]. == Arondismentoj == La departemento dividiĝas al du [[Listo de arondismentoj de Francio|arondismentoj]]: * [[arondismento Briançon]] * [[arondismento Gap]] == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Hautes-Alpes]] * [[Francaj departementoj]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.hautes-alpes.pref.gouv.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041028075648/http://www.hautes-alpes.pref.gouv.fr/ |date=2004-10-28 }} * http://www.cg05.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150327073051/http://www.cg05.fr/ |date=2015-03-27 }} * http://www.leshautesalpes.com * http://salut3.at.infoseek.co.jp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090207121114/http://salut3.at.infoseek.co.jp/ |date=2009-02-07 }} <!--== Referencoj == {{Referencoj}}--> {{Marko sur bildo komenco|bildo=Provence-Alpes-Cotes d'Azur region location map.svg|larĝo=400|floso=left}} {{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.2|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Altaj Alpoj|<span style="color:#006633;"><small>Altaj Alpoj</small></span></div>]]}}''' {{Marko sur bildo|x=0.78|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Marbordaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Marbordaj<br />Alpoj</small></span></div>]]}}''' {{Marko sur bildo|x=0.5|y=0.38|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Alpoj de Alta Provenco|<span style="color:#997700;"><small>Alpoj de<br />Alta Provenco</small></span></div>]]}}''' {{Marko sur bildo|x=0.6|y=0.65|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Var (departemento)|<span style="color:#997700;"><small>Var</small></span></div>]]}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Vaucluse|<span style="color:#997700;"><small>Vaucluse</small></span></div>]]}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.25|y=0.6|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Bouches-du-Rhône|<span style="color:#997700;"><small>Riverbuŝoj<br />de Rodano</small></span></div>]]}}''' {{Marko sur bildo fino}} {{Projektoj}} {{Navigilo Francio}} {{Departemento Altaj Alpoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hautes-Alpes| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] orf1w5psjmg2rq4d6rxk4f74un7jyh6 9420202 9420201 2026-07-04T12:20:56Z ThomasPusch 1869 9420202 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca departemento | nomo = Hautes-Alpes · Auts Aups | insigno = Blason département fr Hautes-Alpes.svg | insignogrando = 100 | mapo = Département 05 in France.svg | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | numero = 05 | prefektejo = [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] | subprefektejoj = [[Briançon]] | prezidanto = Jean-Marie Bernard<br /> (ekde 2015, reelektita en 2021) | prefekto = Dominique Dufour<br /> (ekde julio 2022) | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | areo = 5549 | arondismentoj = 2 | kantonoj = 15 | interkomunumoj = 8 | komunumoj = 162 (stato de 2023) | zomo = 8 }} '''Hautes-Alpes''' [{{IFA|otzalp}}] (“Altaj [[Alpoj]]”; [[okcitane]] ''Auts Aups'') estas unu el la ses [[Francaj departementoj|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Francaj regionoj|regiono]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Ĝi etendiĝas sur {{unuo|5549|km|2}} kaj havas {{formatnum:139279}} loĝantojn. La ĉefurbo estas [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]]. La departemento enhavas [[Komunumoj de Hautes-Alpes|168 komunumojn]]. == Arondismentoj == La departemento dividiĝas al du [[Listo de arondismentoj de Francio|arondismentoj]]: * [[arondismento Briançon]] * [[arondismento Gap]] == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Hautes-Alpes]] * [[Francaj departementoj]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.hautes-alpes.pref.gouv.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041028075648/http://www.hautes-alpes.pref.gouv.fr/ |date=2004-10-28 }} * http://www.cg05.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150327073051/http://www.cg05.fr/ |date=2015-03-27 }} * http://www.leshautesalpes.com * http://salut3.at.infoseek.co.jp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090207121114/http://salut3.at.infoseek.co.jp/ |date=2009-02-07 }} <!--== Referencoj == {{Referencoj}}--> {{Marko sur bildo komenco|bildo=Provence-Alpes-Cotes d'Azur region location map.svg|larĝo=400|floso=left}} {{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.2|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Altaj Alpoj|<span style="color:#006633;"><small>Altaj Alpoj</small></span></div>]]}}''' {{Marko sur bildo|x=0.78|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Marbordaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Marbordaj<br />Alpoj</small></span></div>]]}}''' {{Marko sur bildo|x=0.5|y=0.38|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Alpoj de Alta Provenco|<span style="color:#997700;"><small>Alpoj de<br />Alta Provenco</small></span></div>]]}}''' {{Marko sur bildo|x=0.6|y=0.65|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Var (departemento)|<span style="color:#997700;"><small>Var</small></span></div>]]}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Vaucluse|<span style="color:#997700;"><small>Vaucluse</small></span></div>]]}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.25|y=0.6|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Bouches-du-Rhône|<span style="color:#997700;"><small>Riverbuŝoj<br />de Rodano</small></span></div>]]}}''' {{Marko sur bildo fino}} {{Projektoj}} {{Navigilo Francio}} {{Departemento Altaj Alpoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hautes-Alpes| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] 03ndloi96rwaqdrwnpzkttfrvyrmc1v 9420229 9420202 2026-07-04T13:05:13Z Moldur 2507 provo malfuŝigi la paĝon 9420229 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca departemento | nomo = Hautes-Alpes · Auts Aups | insigno = Blason département fr Hautes-Alpes.svg | insignogrando = 100 | mapo = Département 05 in France.svg | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | numero = 05 | prefektejo = [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] | subprefektejoj = [[Briançon]] | prezidanto = Jean-Marie Bernard<br /> (ekde 2015, reelektita en 2021) | prefekto = Dominique Dufour<br /> (ekde julio 2022) | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | areo = 5549 | arondismentoj = 2 | kantonoj = 15 | interkomunumoj = 8 | komunumoj = 162 (stato de 2023) | zomo = 8 }} '''Hautes-Alpes''' [{{IFA|otzalp}}] (“Altaj [[Alpoj]]”; [[okcitane]] ''Auts Aups'') estas unu el la ses [[Francaj departementoj|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Francaj regionoj|regiono]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Ĝi etendiĝas sur {{unuo|5549|km|2}} kaj havas {{formatnum:139279}} loĝantojn. La ĉefurbo estas [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]]. La departemento enhavas [[Komunumoj de Hautes-Alpes|168 komunumojn]]. == Arondismentoj == La departemento dividiĝas al du [[Listo de arondismentoj de Francio|arondismentoj]]: * [[arondismento Briançon]] * [[arondismento Gap]] == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Hautes-Alpes]] * [[Francaj departementoj]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.hautes-alpes.pref.gouv.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041028075648/http://www.hautes-alpes.pref.gouv.fr/ |date=2004-10-28 }} * http://www.cg05.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150327073051/http://www.cg05.fr/ |date=2015-03-27 }} * http://www.leshautesalpes.com * http://salut3.at.infoseek.co.jp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090207121114/http://salut3.at.infoseek.co.jp/ |date=2009-02-07 }} <!--== Referencoj == {{Referencoj}}--> {{Marko sur bildo komenco|bildo=Provence-Alpes-Cotes d'Azur region location map.svg|larĝo=400|floso=left}} {{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.2|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Altaj Alpoj|<span style="color:#006633;"><small>Altaj Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.78|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Marbordaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Marbordaj<br />Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.5|y=0.38|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Alpoj de Alta Provenco|<span style="color:#997700;"><small>Alpoj de<br />Alta Provenco</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.6|y=0.65|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Var (departemento)|<span style="color:#997700;"><small>Var</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Vaucluse|<span style="color:#997700;"><small>Vaucluse</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.25|y=0.6|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Bouches-du-Rhône|<span style="color:#997700;"><small>Riverbuŝoj<br />de Rodano</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo fino}} {{Projektoj}} {{Navigilo Francio}} {{Departemento Altaj Alpoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hautes-Alpes| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] 7t7gsyxuvc0k2s3f94u2uqofltnbq4b 9420243 9420229 2026-07-04T13:15:34Z ThomasPusch 1869 9420243 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca departemento | nomo = Hautes-Alpes · Auts Aups | insigno = Blason département fr Hautes-Alpes.svg | insignogrando = 100 | mapo = Département 05 in France.svg | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | numero = 05 | prefektejo = [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] | subprefektejoj = [[Briançon]] | prezidanto = Jean-Marie Bernard<br /> (ekde 2015, reelektita en 2021) | prefekto = Dominique Dufour<br /> (ekde julio 2022) | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | areo = 5549 | arondismentoj = 2 | kantonoj = 15 | interkomunumoj = 8 | komunumoj = 162 (stato de 2023) | zomo = 7 }} '''Hautes-Alpes''' [{{IFA|otzalp}}] (“Altaj [[Alpoj]]”; [[okcitane]] ''Auts Aups'') estas unu el la ses [[Francaj departementoj|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Francaj regionoj|regiono]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Ĝi etendiĝas sur {{unuo|5549|km|2}} kaj havas {{formatnum:139279}} loĝantojn. La ĉefurbo estas [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]]. La departemento enhavas [[Komunumoj de Hautes-Alpes|168 komunumojn]]. == Arondismentoj == La departemento dividiĝas al du [[Listo de arondismentoj de Francio|arondismentoj]]: * [[arondismento Briançon]] * [[arondismento Gap]] == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Hautes-Alpes]] * [[Francaj departementoj]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.hautes-alpes.pref.gouv.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041028075648/http://www.hautes-alpes.pref.gouv.fr/ |date=2004-10-28 }} * http://www.cg05.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150327073051/http://www.cg05.fr/ |date=2015-03-27 }} * http://www.leshautesalpes.com * http://salut3.at.infoseek.co.jp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090207121114/http://salut3.at.infoseek.co.jp/ |date=2009-02-07 }} <!--== Referencoj == {{Referencoj}}--> {{Marko sur bildo komenco|bildo=Provence-Alpes-Cotes d'Azur region location map.svg|larĝo=400|floso=left}} {{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.2|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Altaj Alpoj|<span style="color:#006633;"><small>Altaj Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.78|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Marbordaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Marbordaj<br />Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.5|y=0.38|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Alpoj de Alta Provenco|<span style="color:#997700;"><small>Alpoj de<br />Alta Provenco</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.6|y=0.65|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Var (departemento)|<span style="color:#997700;"><small>Var</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Vaucluse|<span style="color:#997700;"><small>Vaucluse</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.25|y=0.6|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Bouches-du-Rhône|<span style="color:#997700;"><small>Riverbuŝoj<br />de Rodano</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo fino}} {{Projektoj}} {{Navigilo Francio}} {{Departemento Altaj Alpoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hautes-Alpes| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] 3tbde6kvm0tvxnu8chhezqmt12tcc0f 0 55371 9420241 8354796 2026-07-04T13:15:19Z Sj1mor 12103 9420241 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca departemento | nomo = Alpes-Maritimes · Aups Maritims | insigno = | insignogrando = | mapo = Département 06 in France.svg | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | numero = 06 | prefektejo = [[Nico]] | subprefektejoj = [[Grasse]] | prezidanto = Charles Ange Ginésy (ekde 2017,<br/> reelektita en 2021) | prefekto = Bernard Gonzalez (ekde aprilo 2019) | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | areo = 4299 | arondismentoj = 2 | kantonoj = 27 | interkomunumoj = 7 | komunumoj = 163 (stato de 2023) }} '''Alpes-Maritimes''' [{{IFA|alpə maʁitim}}] (“Marbordaj [[Alpoj]]”, {{lang-oc|Aups Maritims}}) estas unu el la ses [[Francaj departementoj|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Francaj regionoj|regiono]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Ĝi etendiĝas sur {{unuo|4299|km|2}} kaj havas {{formatnum:1080771}} loĝantojn. La ĉefurbo estas [[Nico]]. Alpes-Maritimes havas landlimojn kun la departementoj [[Var]] kaj [[Alpes-de-Haute-Provence]], sed ankaŭ kun [[Monako]], [[Italio]] kaj la [[Mediteraneo|Mediteranea Maro]]. La departemento enhavas [[Komunumoj de Alpes-Maritimes|163 komunumojn]]. [[Dosiero:Francio06-mapo.JPG|eta|maldekstra|Mapo de la departemento Alpes-Maritimes]] __NOTOC__ == Arondismentoj == La departemento dividiĝas al du [[Listo de arondismentoj de Francio|arondismentoj]]: * [[arondismento Grasse]] * [[arondismento Nice]] (Nico) ==Geografiaj elementoj== * [[Monto Bego]] {{-|maldekstre}} <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Alpes-Maritimes]] * [[Francaj departementoj]] == Eksteraj ligiloj == * ([[Franca lingvo|Franca]]) ([[Angla lingvo|Angla]]) ([[Okcitana lingvo|Nica]]) [http://mtcn.free.fr/ Tradicia muziko de Alpes-Maritimes] {{Marko sur bildo komenco|bildo=Provence-Alpes-Cotes d'Azur region location map.svg|larĝo=400|floso=left}} {{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.2|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Altaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Altaj Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.78|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Marbordaj Alpoj|<span style="color:#006633;"><small>Marbordaj<br />Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.5|y=0.38|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Alpoj de Alta Provenco|<span style="color:#997700;"><small>Alpoj de<br />Alta Provenco</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.6|y=0.65|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Var (departemento)|<span style="color:#997700;"><small>Var</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Vaucluse|<span style="color:#997700;"><small>Vaucluse</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.25|y=0.6|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Bouches-du-Rhône|<span style="color:#997700;"><small>Riverbuŝoj<br />de Rodano</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo fino}} {{Projektoj}} {{Departemento Marbordaj Alpoj}} {{Navigilo Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alpes-Maritimes| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1793]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] ppk5ldxegr7ujulnu02qu91xlu6ephk 0 55376 9420246 8806040 2026-07-04T13:15:50Z Sj1mor 12103 9420246 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca departemento | nomo = Bouches-du-Rhône | insigno = Proposition de blason département fr Bouches-du-Rhône.svg | insignogrando = 100 | mapo = Département 13 in France.svg | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | numero = 13 | prefektejo = [[Marsejlo]] | subprefektejoj = [[Aix-en-Provence]]<br />[[Arles]]<br />[[Istres]] | prezidanto = <!-- Martine Vassal en 2023 delonge ne plu --> | prefekto = <!-- Stéphane Bouillon en 2023 delonge ne plu --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | areo = 5087 | arondismentoj = 4 | kantonoj = 29 | interkomunumoj = 4 | komunumoj = 119 }} '''Bouches-du-Rhône''' ([[Franca lingvo|franca]] elparolo: [{{IFA|buʃ dy ʁon}}], "[[Riverbuŝo]]j de [[Rodano]]", [[okcitane]] ''Bocas de Ròse'') estas unu el la ses [[Departementoj de Francio|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Ĝi etendiĝas sur {{unuo|5087|km|2}} kaj havis {{formatnum:1993177}} loĝantojn en 2013<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/esl/comparateur.asp?codgeo=DEP-13 | titolo = Chiffres clés : Département des Bouches-du-Rhône (13) | alirdato = 26-an de aprilo 2014 | aŭtoro = [[Insee]] | lingvo = fr }}</ref>. La ĉefurbo estas [[Marsejlo]]. Bouches-du-Rhône havas limojn kun la departementoj [[Gard]], [[Vaucluse]] kaj [[Var]]. La departemento enhavas [[Komunumoj de Bouches-du-Rhône|119 komunumojn]]. == Arondismentoj == La departemento dividiĝas al kvar [[Listo de arondismentoj de Francio|arondismentoj]]: * [[arondismento Aix-en-Provence]]/Ais de Provença (aŭ esperante Aikso Provenca) * [[arondismento Arles]]/Arle * [[arondismento Istres]]/Istre * [[arondismento Marsejlo]] (''Marseille/Marselha'') == Historio == La departemento estis kreita dum la [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]], la 4-an de marto 1790. La departemento perdis parton de sia teritorio kiam oni kreis la departementon de [[Vaucluse]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Bouches-du-Rhône]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bouches-du-rhone.pref.gouv.fr/ Prefektejo de Bouches-du-Rhône] * [http://www.cg13.fr/ Departementa konsilio de Bouches-du-Rhône] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100301121855/http://www.cg13.fr/ |date=2010-03-01 }} {{Marko sur bildo komenco|bildo=Provence-Alpes-Cotes d'Azur region location map.svg|larĝo=400|floso=left}} {{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.2|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Altaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Altaj Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.78|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Marbordaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Marbordaj<br />Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.5|y=0.38|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Alpoj de Alta Provenco|<span style="color:#997700;"><small>Alpoj de<br />Alta Provenco</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.6|y=0.65|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Var (departemento)|<span style="color:#997700;"><small>Var</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Vaucluse|<span style="color:#997700;"><small>Vaucluse</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.25|y=0.6|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Bouches-du-Rhône|<span style="color:#006633;"><small>Riverbuŝoj<br />de Rodano</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo fino}} {{Projektoj}} {{Departemento Riverbuŝoj de Rodano}} {{Navigilo Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bouches-du-Rhône| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] gl5v59qrs6h7pxagvn5b4ochman1eyz 0 55645 9420235 9315113 2026-07-04T13:11:47Z ThomasPusch 1869 9420235 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Gironde (stacidomo)}} {{Informkesto franca departemento | nomo = Gironde | insigno = Blason département fr Gironde.svg | insignogrando = 100 | mapo = Département 33 in France.svg | regiono = {{Nova Akvitanio}} | numero = 33 | prefektejo = [[Bordeaux]] | subprefektejoj = [[Arcachon]]<br />[[Blaye]]<br />[[Langon]]<br />[[Lesparre-Médoc]]<br />[[Libourne]] | prezidanto = Jean-Luc Gleyze | prefekto = Pierre Dartout | loĝantaro = 1505517 | dato = 2013 | areo = 10725 | arondismentoj = 6 | kantonoj = 33 | interkomunumoj = 46 | komunumoj = 540 }} '''Ĝirondio'''<ref>[https://vortaro.net/#%C4%9Cirondio_kd kapvorto 'Ĝirondio' en PIV 2020, en en la reta versio ''vortaro.net''], sed ankaŭ jam en PIV 1970, p. 367</ref> (aŭ france '''Gironde''' [{{IFA|ʒiʁɔ̃d}}] respektive [[okcitane]] kaj [[gaskone]] '''Gironda''') estas unu el la [[Francaj departementoj|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Francaj regionoj|regiono]] [[Nova Akvitanio]]. Ĝi etendiĝas sur {{unuo|10725|km|2}} kaj havas {{formatnum:1505517}} loĝantojn. La ĉefurbo estas [[Bordozo]] (france [[Bordeaux]]). Ĝi estas la plej granda departemento de la tuta [[Francio]], ekskluzive de [[Franca Gujano]] en [[Sudameriko]]. Gironde havas landlimojn kun la departementoj [[Landes]], [[Lot-et-Garonne]], [[Dordogne (departemento)|Dordogne]] kaj [[Charente-Maritime]]. La departemento tute enhavas [[Komunumoj de Gironde|540 komunumojn]]. Ĝia nomo venas de [[Ĝirondo]], la elfluejo de la rivero [[Garono]]. == [[Listo de arondismentoj de Francio|Arondismentoj]] == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- !<small>nomo</small> !<small>kantonoj</small> !<small>komunumoj</small> !<small>loĝantoj je 2020 1 1</small> !<small>INSEE-kodo</small> |- |[[arondismento Arcachon]] |4 |17 |160 189 |336 |- |[[arondismento Blaye]] |2 |62 |93 969 |331 |- |[[arondismento Bordozo]] |21 |82 |999 388 |332 |- |[[arondismento Langon]] |4 |196 |134 089 |333 |- |[[arondismento Lesparre-Médoc|<small>arondismento</small> Lesparre-Médoc]] |2 |49 |93 038 |334 |- |[[arondismento Libourne]] |5 |129 |155 718 |335 |} [[Dosiero:Carteroute33.jpg|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gironde]] [[Dosiero:Gironde.jpg|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gironde]] == Vidu ankaŭ == * [[Bordoza vino]] * [[Komunumoj de Gironde]] * [[Francaj departementoj]] * [[Marĉoj de Bruges]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.gironde.pref.gouv.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130817230821/http://www.gironde.pref.gouv.fr/ |date=2013-08-17 }} * http://www.cg33.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080521093451/http://www.cg33.fr/ |date=2008-05-21 }} * http://www.tourisme-gironde.cg33.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041031040645/http://www.tourisme-gironde.cg33.fr/ |date=2004-10-31 }} * http://dmoz.org/World/Français/Régional/Europe/France/Régions/Aquitaine/Gironde {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160611063801/http://www.dmoz.org/World/Fran%C3%A7ais/R%C3%A9gional/Europe/France/R%C3%A9gions/Aquitaine/Gironde/ |date=2016-06-11 }} {{Navigilo Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gironde| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] lg226ydz567b9nv2lzd0d8ffyfe3urm 9420240 9420235 2026-07-04T13:15:06Z ThomasPusch 1869 9420240 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Gironde (stacidomo)}} {{Informkesto franca departemento | nomo = Gironde | insigno = Blason département fr Gironde.svg | insignogrando = 100 | mapo = Département 33 in France.svg | regiono = {{Nova Akvitanio}} | numero = 33 | prefektejo = [[Bordeaux]] | subprefektejoj = [[Arcachon]]<br />[[Blaye]]<br />[[Langon]]<br />[[Lesparre-Médoc]]<br />[[Libourne]] | prezidanto = Jean-Luc Gleyze | prefekto = Pierre Dartout | loĝantaro = 1505517 | dato = 2013 | areo = 10725 | arondismentoj = 6 | kantonoj = 33 | interkomunumoj = 46 | komunumoj = 540 | zomo = 7 }} '''Ĝirondio'''<ref>[https://vortaro.net/#%C4%9Cirondio_kd kapvorto 'Ĝirondio' en PIV 2020, en en la reta versio ''vortaro.net''], sed ankaŭ jam en PIV 1970, p. 367</ref> (aŭ france '''Gironde''' [{{IFA|ʒiʁɔ̃d}}] respektive [[okcitane]] kaj [[gaskone]] '''Gironda''') estas unu el la [[Francaj departementoj|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Francaj regionoj|regiono]] [[Nova Akvitanio]]. Ĝi etendiĝas sur {{unuo|10725|km|2}} kaj havas {{formatnum:1505517}} loĝantojn. La ĉefurbo estas [[Bordozo]] (france [[Bordeaux]]). Ĝi estas la plej granda departemento de la tuta [[Francio]], ekskluzive de [[Franca Gujano]] en [[Sudameriko]]. Gironde havas landlimojn kun la departementoj [[Landes]], [[Lot-et-Garonne]], [[Dordogne (departemento)|Dordogne]] kaj [[Charente-Maritime]]. La departemento tute enhavas [[Komunumoj de Gironde|540 komunumojn]]. Ĝia nomo venas de [[Ĝirondo]], la elfluejo de la rivero [[Garono]]. == [[Listo de arondismentoj de Francio|Arondismentoj]] == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- !<small>nomo</small> !<small>kantonoj</small> !<small>komunumoj</small> !<small>loĝantoj je 2020 1 1</small> !<small>INSEE-kodo</small> |- |[[arondismento Arcachon]] |4 |17 |160 189 |336 |- |[[arondismento Blaye]] |2 |62 |93 969 |331 |- |[[arondismento Bordozo]] |21 |82 |999 388 |332 |- |[[arondismento Langon]] |4 |196 |134 089 |333 |- |[[arondismento Lesparre-Médoc|<small>arondismento</small> Lesparre-Médoc]] |2 |49 |93 038 |334 |- |[[arondismento Libourne]] |5 |129 |155 718 |335 |} [[Dosiero:Carteroute33.jpg|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gironde]] [[Dosiero:Gironde.jpg|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gironde]] == Vidu ankaŭ == * [[Bordoza vino]] * [[Komunumoj de Gironde]] * [[Francaj departementoj]] * [[Marĉoj de Bruges]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.gironde.pref.gouv.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130817230821/http://www.gironde.pref.gouv.fr/ |date=2013-08-17 }} * http://www.cg33.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080521093451/http://www.cg33.fr/ |date=2008-05-21 }} * http://www.tourisme-gironde.cg33.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041031040645/http://www.tourisme-gironde.cg33.fr/ |date=2004-10-31 }} * http://dmoz.org/World/Français/Régional/Europe/France/Régions/Aquitaine/Gironde {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160611063801/http://www.dmoz.org/World/Fran%C3%A7ais/R%C3%A9gional/Europe/France/R%C3%A9gions/Aquitaine/Gironde/ |date=2016-06-11 }} {{Navigilo Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gironde| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] ie8azxxely1pn9gs94y00ohvs5xch2h 9420597 9420240 2026-07-05T04:01:42Z Arbarulo 135469 9420597 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Gironde (stacidomo)}} {{Informkesto franca departemento | nomo = Gironde | insigno = Blason département fr Gironde.svg | insignogrando = 100 | mapo = Département 33 in France.svg | regiono = {{Nova Akvitanio}} | numero = 33 | prefektejo = [[Bordeaux]] | subprefektejoj = [[Arcachon]]<br />[[Blaye]]<br />[[Langon]]<br />[[Lesparre-Médoc]]<br />[[Libourne]] | prezidanto = [[Jean-Luc Gleyze]] | prefekto = Pierre Dartout | loĝantaro = 1505517 | dato = 2013 | areo = 10725 | arondismentoj = 6 | kantonoj = 33 | interkomunumoj = 46 | komunumoj = 540 | zomo = 7 }} '''Ĝirondio'''<ref>[https://vortaro.net/#%C4%9Cirondio_kd kapvorto 'Ĝirondio' en PIV 2020, en en la reta versio ''vortaro.net''], sed ankaŭ jam en PIV 1970, p. 367</ref> (aŭ france '''Gironde''' [{{IFA|ʒiʁɔ̃d}}] respektive [[okcitane]] kaj [[gaskone]] '''Gironda''') estas unu el la [[Francaj departementoj|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Francaj regionoj|regiono]] [[Nova Akvitanio]]. Ĝi etendiĝas sur {{unuo|10725|km|2}} kaj havas {{formatnum:1505517}} loĝantojn. La ĉefurbo estas [[Bordozo]] (france [[Bordeaux]]). Ĝi estas la plej granda departemento de la tuta [[Francio]], ekskluzive de [[Franca Gujano]] en [[Sudameriko]]. Gironde havas landlimojn kun la departementoj [[Landes]], [[Lot-et-Garonne]], [[Dordogne (departemento)|Dordogne]] kaj [[Charente-Maritime]]. La departemento tute enhavas [[Komunumoj de Gironde|540 komunumojn]]. Ĝia nomo venas de [[Ĝirondo]], la elfluejo de la rivero [[Garono]]. == [[Listo de arondismentoj de Francio|Arondismentoj]] == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- !<small>nomo</small> !<small>kantonoj</small> !<small>komunumoj</small> !<small>loĝantoj je 2020 1 1</small> !<small>INSEE-kodo</small> |- |[[arondismento Arcachon]] |4 |17 |160 189 |336 |- |[[arondismento Blaye]] |2 |62 |93 969 |331 |- |[[arondismento Bordozo]] |21 |82 |999 388 |332 |- |[[arondismento Langon]] |4 |196 |134 089 |333 |- |[[arondismento Lesparre-Médoc|<small>arondismento</small> Lesparre-Médoc]] |2 |49 |93 038 |334 |- |[[arondismento Libourne]] |5 |129 |155 718 |335 |} [[Dosiero:Carteroute33.jpg|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gironde]] [[Dosiero:Gironde.jpg|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gironde]] == Vidu ankaŭ == * [[Bordoza vino]] * [[Komunumoj de Gironde]] * [[Francaj departementoj]] * [[Marĉoj de Bruges]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.gironde.pref.gouv.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130817230821/http://www.gironde.pref.gouv.fr/ |date=2013-08-17 }} * http://www.cg33.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080521093451/http://www.cg33.fr/ |date=2008-05-21 }} * http://www.tourisme-gironde.cg33.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041031040645/http://www.tourisme-gironde.cg33.fr/ |date=2004-10-31 }} * http://dmoz.org/World/Français/Régional/Europe/France/Régions/Aquitaine/Gironde {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160611063801/http://www.dmoz.org/World/Fran%C3%A7ais/R%C3%A9gional/Europe/France/R%C3%A9gions/Aquitaine/Gironde/ |date=2016-06-11 }} {{Navigilo Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gironde| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] tv6cx4gohym2vy7glm2sogj3bli5adb 0 57758 9420758 9215026 2026-07-05T11:25:24Z ThomasPusch 1869 /* Ĝemelurboj */ 9420758 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Gizo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-ar|الجيزة}} al-Ĝīza | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = الجيزة | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Egipt 383.jpg | dosiero_priskribo = Vido al piramidoj <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Egiptio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Provinco Gizo | regiono_tipo = Provinco | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Antikva Egiptio | histregiono1 = Malnova Imperio | histregiono2 = Nova Imperio | histregiono3 = Fatima kaliflando | histregiono_tipo = | urbo = | urbo_noto = | urbo_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Granda Kairo | parto = | rivero = Nilo | memorindaĵo_faldo = | memorindaĵo = Piramido de Raĥef | memorindaĵo1 = Piramido de Keopso | memorindaĵo2 = Granda sfinkso en Gizo | memorindaĵo3 = | memorindaĵo4 = | memorindaĵo5 = | memorindaĵo6 = | memorindaĵo7 = | memorindaĵo_tipo = Piramidoj | ŝoseo = | montaro = | montaro1 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Gizo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 16 | lat_d = 30 | lat_m = 01 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 31 | long_m = 13 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 5598402 | loĝantaro_dato = 2020 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = antikvo | establita_tipo = Fondo | establita1 = | establita1_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Orient-Eŭropa tempo|OET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Orient-Eŭropa tempo|OEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = 12613 | areo_kodo = 20-2 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Piramidoj de Gizo | unesko_jaro = 1979 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = i, iii, vi | unesko_regiono = 1 | unesko_numero = 86 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Egiptio | mapo_lokumilo = Egiptio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo1_lokumilo = Afriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Giza <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} {{Heredaĵo de UNESKO}} '''Gizo''' (aŭ Giza, Gizeh aŭ Ĝiza; {{lang-ar|الجيزة}} ''al-Ĝīza'') estas urbo en [[Egiptio]] proksime al [[Kairo]]. Ĝi estas sidejo de [[Provinco Gizo]]. La milionurbo havas {{nombro|5598402}} loĝantojn (stato 12-an de decembro 2020). Tutmonde konataj estas la [[Piramidoj de Gizo]]. [[Dosiero:All Gizah Pyramids.jpg|maldekstra|eta|Piramidoj de Gizo]] [[Dosiero:Giza1960s.jpg|eta|maldekstra|Piramidoj en Gizo]] == Geografio == Gizo kuŝas en alteco 30 m laŭ la [[marnivelo]]. Ĉefurbo [[Kairo]] troviĝas 4, [[Kirdasa]] 10, [[Ŝubra al Ĥejma]] 11, [[Urbo Sesa de Oktobro]] 19, [[Helŭano]] 23, [[Fajumo]] 86, [[Suezo]] 125, [[Aleksandrio]] 182, [[Luksoro]] 501, [[Asuano]] 680 [[kilometro]]jn (aere) [https://www.distancefromto.net/]. == Nomo == ''Gizeh'' estas la elparolo en [[egipta araba lingvo]]. La ĝenerala araba lingvo elparolas ĝin kun "ĝ", pro tio en la angla transskribo ofte aperas kun "j" (tiel ''Jizah''). La "h" vortofine estas muta. La finvokalo povas esti "a", "e'" aŭ "e". La nomo ofte aperas, kiel multaj arabaj nomoj, kun la difinita artikolo ''al-'' (dialekte ''el-''). La esperantigo 'Gizo' aperas en [[Poŝatlaso de la mondo]] kaj en [[Etimologia Vortaro de la Propraj Nomoj]] (2005, de [[André Cherpillod]]). == Servoj == La ĉefa kampuso de la [[Universitato de Kairo]] estas en Gizo. La [[Granda Egipta Muzeo]] (akronime GEM; arabe المتحف المصري الكبير, al-Matḥaf al-Miṣrī al-Kabīr, ankaŭ Giza Muzeo) estas muzeo konstruita de 2009 ĝis 2024 en Gizo, kiu elmontras eksponaĵojn el antikva Egiptio, inkluzive de la kompleta [[Tutanĥamono|Tutanĥamona]] kolekto kaj multaj pecoj estas montritaj por la unua tempo. * [[Kaira Supera Instituto de Kino]] == Klimato == Gizo situas en [[arida klimato]] (BWh) laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]]. Jare pluvas nur 17 mm, inter majo-oktobro neniam pluvas. La averaĝa jara [[temperaturo]] estas {{GdC|21}} kaj varias inter {{GdC|17-28}}. Ventoŝtormoj povas esti oftaj en marto kaj aprilo alportante polvojn. == Ĝemelurboj == * {{Flago|Usono}} [[Los-Anĝeleso]], [[Usono]] * {{Flago|Svedio}} [[Rinkeby]], [[Svedio]] == Konataj lokuloj == * [[Mohamed Aboutrika]] (n. en 1978), egipta futbalisto == Antikva Egiptio en Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el [[Ĉina Murego]] al insulo [[Srilanko]]. Poste aperas la japana pentristo [[Hokusajo]] kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el [[Azio]]. Kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kiu montras mirindaĵojn el suda kaj centra [[Eŭropo]] kaj la venonta ĉiĉerono estas [[Maria Sklodovska]], kiu montris al Utnoa la mirindaĵojn de centra kaj orienta [[Eŭropo]]. La venonta ĉiĉerono estas [[Akenatono]] kiu montras interesaĵojn el [[Afriko]] dekomence el Egiptio, kaj kompreneble unu el ĉefaj rimarkindaĵoj estas la piramidoj de Gizo: {{Citaĵo|:Jam ili pluvojaĝas kaj fluge venas Afrikon, :super Egipta grundo, la piramide roklarma. :-Jen kun lumturo luksa l'Aleksandria haveno, :impona konstruaĵo sur la insulo Faroso, :ĉe urbo kun skribrula biblioteko fiera, :kien pilgrime venos la scienculoj el ajna :mondregiono por ĉiubranĉaj studoj erudaj. :Baldaŭ ili alŝvebas al la sabloza [[Gizeo]]. :Inter kolonaj temploj, jen piramido Keopsa, :tiuj de Mikerinos kaj diokulta Kefreno, :brilantaj sub sunhelo per kalkoŝtona kovraĵo, :kaj la arkana [[Sfinkso]], alrigardanta nenien, :saĝulo leonkorpa, nura kreanto de morgaŭ.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 121-122.</ref>}} == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=giz}} * [https://web.archive.org/web/20070808014724/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/010/386.htm Pri Gizo ruslingve] * [http://www.aegypten-fotos.de/gizeh_d.htm www.aegypten-fotos.de - pri Gizo germanlingve] * [http://www.cheopspyramide.de/bilder_pyramiden_gizeh_giza-plateau_alle-motive.htm Fotoj kaj faktoj pri Gizo] == Bildaro == <gallery> Dosiero:Gizeh Grosse Sphinx BW 1.jpg|<center>La [[sfinkso de Gizo|sfinkso]] Dosiero:Gizeh Cheops Chephren Mykerinos BW 1.jpg|<center>la tri grandaj [[piramidoj de Gizo]] Dosiero:Gizeh Cheops BW 1.jpg|<center>[[piramido de Keopso|la granda piramido de Gizo]] </gallery> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gizo| ]] [[Kategorio:Urboj de Antikva Egiptio]] [[Kategorio:Urboj de Egiptio]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Egiptio]] ecypn4e5qpoign1k4tkai3ef8xqzofk 0 59062 9420423 9217787 2026-07-04T18:22:56Z LilyKitty 25129 de vivkvalito 9420423 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Happy_people.png|alternative=Happy people.png|eta|300x300ra|Feliĉaj homoj renkontataj virtuale uzante [[Zoom (videokomunikilo)|zoom]] ]] '''Feliĉo''' estas [[emocio|emocia]] stato de estado, kaj la fina pozitiva [[emocio]], asociita kun [[ĝojo]], [[plezuro]] kaj kontento. En [[pozitiva psikologio]] feliĉo estas prezentita kiel unu el la celoj de [[psikologio]]. Feliĉo okupas centran lokon en homa kulturo, inkluzive en diversaj metiejoj kaj libroj, kaj estas vaste praktikata sur la literatura, [[Kinematografio|kinematografia]] kaj akademia niveloj. Ankaŭ oni foje nomas ''feliĉo'' mem la feliĉan okazaĵon, do tion kio kaŭzis la feliĉecon de iu. == Filozofiaj konceptoj == [[Dosiero:Abraham_Janssens_-_Allegory_of_Joy_and_Melancholy.jpg|eta|Alegorio de feliĉo kaj [[melankolio]], pentraĵo fare de [[Abraham Janssens]]]] Filozofoj almenaŭ de tempo de [[Sokrato]] esploras naturon de la feliĉo kaj ties atingeblon. Kion [[Kant]] opiniis pri la feliĉo oni trovas en Jaspers „La grandaj filozofoj – Kant“ pp. 486-487 La Feliĉo „Esti feliĉe estas necese la deziro de ĉiu racia sed limita estaĵo, kaj pro tio neevitebla celo de sia dezirkapablo“, diris Kant kaj aliaj moralistoj. Ĉar ĉiu finita estaĵo volas esti feliĉa - sensencas postuli tiun deziron. Ĝi ekzistas ja. „Sed kio estas tiu feliĉo? La nocio ŝajnas klara“. Feliĉo estas „la kontentigo de ĉiuj niaj emoj (Neigungen) laŭ ilia diverseco, grado kaj daŭrado. Ĝi estas „la stato de racia estaĵo en la mondo, en kiu ĉio okazas laŭ deziro kaj volo. Sed evidentas, ke tiu nocio fiaskas antaŭ malebleco, kvankam ĉiu homo volas atingi ĝin“, ĉar ĝi estas tiamaniera, ke neniu povas diri certe tion, kion li efektive volas deziri“. Tion videbligas la sekvontaj kaŭzoj: * Ĉiuj elementoj de la feliĉo devas esti spertitaj. La sperto devas instrui al ĉiu pere de sia sento de plezuro kaj malplezuro, en kio li trovas sian feliĉon. Tiu sperto malsamas ĉe la homoj kaj ĉe la sama homo en malsamaj tempoj kaj estas nefinebla. Sed samtempe unu absoluta „ĉio“ kaj maksimumo de la [[farto]] en mia nuna kaj estonta stato apartenas al la ideo de la feliĉo. La kontraŭdiro inter la malfinebleco kaj la sperto kaj ideo de la perfekteco de la feliĉo en la tempo ne estas solvebla. * La ideo de maksimuma feliĉo ne eblas. Ĉar la sumo de la feliĉo ne estas taksebla pro tio ke nur analogaj sentadoj povas esti sumigitaj, sed la sentado tre diversas en la komplikitaj statoj de la vivo laŭ la diverseco de la emocioj. * La homa naturo nenie povas esti satigita „en la posedo kaj ĝuo“. Ĉar la inklinoj ŝanĝas, kreskas kun ĝia plenumo (realigo) kaj „postlasas ĉiam pli grandan malplenon ol oni intencis plenumi“. * La feliĉo ne estas simple plezuro aŭ malplezuro, sed ĉi tiuj nur reflektinte estigas feliĉon aŭ malfeliĉon. Oni estas feliĉa aŭ mizera laŭ nocioj, kiujn oni havas pri ili. Feliĉo kaj mizero ne estas statoj sentitaj sed nur bazitaj sur reflektoj. La homo imagas la ideon de stato nome pere de sia imago-povo kaj racio tiom diversmaniere, ke oni ne trovas en la naturo ĝeneralan difinitan leĝon, kiu akordus kun tia ŝanceliĝanta nocio. Pro tio finita estaĵoj, kvankam estus la plej klarvidanta kaj povanta, ne povas imagi tion, kion li ajn volas“. ==Pritaksoj== Kvankam tiu tiom abstrakta sento estas tiom malfacile pritaksebla, foje diversaj institucioj, kiaj kelkaj el [[Unuiĝintaj Nacioj]], traktis la temon, ĉefe cele al pliampleksigo de la feliĉa sento. En diversaj taksoj oni konstatas, ke oni konsideras feliĉejojn kiel ekzemple landojn de [[Norda Eŭropo|Nordeŭropo]], sed ankaŭ kun alta nivelo de san-, eduk-, kaj sekurec-sistemoj, kiaj (en tiu ordo tre ofte): [[Finnlando]], [[Danio]], [[Islando]], [[Svislando]], [[Nederlando]], [[Luksemburgo]], [[Svedio]], [[Norvegio]] ktp.<ref>Pawel Fischer-Kotowski, "Kio estas feliĉo?", [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], n 308, p. 11. ISSN = 0023-3682</ref> == Proverbo == [[Dosiero:Muratori - Della pubblica felicità, 1749 - 5760537.tif|eta|[[Ludovico Antonio Muratori]], 1749]] Ekzistas pluraj (32, kaj 23 pri [[malfeliĉo]], kaj 6 pri [[ĉagreno]]) [[proverbo]]j pri feliĉo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''En feliĉo ne fieru, en malfeliĉo esperu.''}} * {{citaĵo|''Feliĉo hodiaŭ karesas, morgaŭ forgesas.''}} * {{citaĵo|''Homo fidas, feliĉo decidas.''}} kaj pri malfeliĉo: * {{citaĵo|''En feliĉo ne fieru, en malfeliĉo esperu.''}} * {{citaĵo|''Feliĉo fierigas, malfeliĉo saĝigas.''}} * {{citaĵo|''Malfeliĉo venas rajde, foriras piede.''}} Feliĉon oni ofte deziras unu al la alia dum gratuloj kaj bondeziroj: * Ekzemplo de tipa gratulo okaze de [[naskiĝtago]]: ''"Mi deziras al vi ĉion bonan kaj multe da <u>feliĉo</u> kaj sano."'' * Ekzemplo de tipa gratulo okaze de [[kristnasko]]: ''"Gajan kristnaskon kaj <u>feliĉan</u> novan jaron 2006!"'' ==En Esperanto== * Pawel Fischer-Kotowski, "Kio estas feliĉo?", [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], n 308, pp. 10-11. ISSN = 0023-3682 == Vidu ankaŭ == * [[eŭdemonismo]] * [[hedonismo]] * [[Internacia Tago de Feliĉo]] * [[nirvano]] * [[fluo (psikologio)]] * [[Pozitiva psikologio]] * [[plezuro]] * [[manio]] * [[serotonino]] * [[Vivkvalito]] * [[Władysław Tatarkiewicz]] * ''[[La vojaĝo de Hektor aŭ la esploro de feliĉo]]'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Feliĉo|ReVo=felicx.0o}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Feliĉo| ]] 11d5nyhd3yus539xwvjfop1ky8la06w 14 69632 9420637 6811826 2026-07-05T07:41:53Z Sergio 46486 PliPri 9420637 wikitext text/x-wiki {{PliPri|Signokodo}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Skribo]] [[Kategorio:Komputiko]] [[Kategorio:Komputilaj retoj]] 24ecfxzft6r09j4m1sa8nqfojjb0atf 0 78744 9420642 8716434 2026-07-05T08:03:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420642 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''SYLVESTER Lajos''' (silvester) estis rumania hungara publikviva aganto, publicisto, verkisto en [[Rumanio]]. Li estis naskita la [[3-an de junio]] [[1934]] en komunumo [[Cernatu de Jos]] kaj mortinta [[Kluĵo]] la [[10-an de majo]] [[2012]]. Li estis ano de [[EMIL]]. Li estis la patro de geologo [[Zoltán Sylvester]]. La 2-an de junio 2013 la vilaĝa biblioteko de naskiĝvilaĝo de Lajos Sylvester ricevis la nomon de lia renoma filo. ==Biografio== Lajos Sylvester diplomitiĝis kiel mezlerneja [[instruisto]] pri la hungara lingvo kaj literaturo en la [[Universitatea Babeş-Bolyai]] de [[Kluĵo]] en [[1960]]. Ekde [[1954]] li estis [[instruisto]], kulturdomestro, lernejestro, prezidento de la distrikta komisiono por kulturo ([[1968]]-[[1972]]), direktoro de la teatro [[Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház]] inter [[1972]] kaj [[1984]]. Poste tiam li estas [[ĵurnalisto]], ĉefkunlaboranto de la distrikta [[ĵurnalo]] [[Megyei Tükör]], [[Háromszék (ĵurnalo)|Háromszék]] (la nuna titolo). Li publikigas ankaŭ en la retgazeto ''gondola.hu''. == Pli gravaj verkoj == *''Boszorkány'', teatraĵo (Laŭ la romano ''Erdély'' de [[Zsigmond Móricz]] kune kun aktoro [[Nemes Levente]], 1980); *''Gyanú'', teatraĵo (1983). *''Úz-völgyi hegyomlás''. Kaláka Könyvek, Sepsiszentgyörgy, 1996. (Riportlibro pri la sikula landlimgardistaro en valo Uzo dum la [[dua mondmilito]]. *''Volunk mük es...'', 1998. *''Az őrnagy visszatér''. Trisedespress Kiadó, 1999. (La aventura historio de la restarigo de la skulptaĵo pri [[Áron Gábor]] en [[Târgu Secuiesc]]). *''Fő hogy dolgozzanak'', 1999. * ''Csupa csapás az élet''. Kaláka Könyvek, Sepsiszentgyörgy, 2000. (Intervjuoj kun instruistoj kiuj instruis hungare ĉe la [[ĉangoj]] en [[Moldavio]] inter 1947-1959). *''Egy ügyvéd a gáton'', 2007. *''Ojtoz völgye a hadak útján'', A Kárpátok délkeleti átjárójának régi és új keletű históriája, Charta, 2008. *''Az összetartozástudat rezdülése'', elektitaj publicistikaĵoj, Sepsiszentgyörgy, [[2008]]. *''Szőttesünkben török minták'', Hazai és keleti háztűznézőben, Médium Kiadó, Sepsiszentgyörgy, 2008. *''Háromszéki nekigyürkőzés'' Emléktöredékek az 1989-90-es rendszerváltás napjaiból, redaktis L. S., Sepsiszentgyörgy. Charta, 2010. *''Halak, vizek, sziklaszirtek'', Magyar Nyugat Könyvkiadó Bt., sen eldonjaro, *''Ablak [[Erdővidék]]re'', elektitaj publicistikaj verkoj, Tortoma Könyvkiadó, [[Barót]], 1912. *''Történettekercsek az idő toronygombjában'' - [[Áron Gábor|Gábor Áron]] emlékezete. Red: Lajos Sylvester. Háromszék Vármegye Kiadó. Sepsiszentgyörgy, 2012. ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.filmtett.ro/filmalkoto/166/sylvester-lajos Filmoj] ==Fontoj== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4145/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304235357/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4145/ |date=2016-03-04 }} *Erdélyi magyar kikicsoda, 2010. *[http://www.mure.ro/index.php?action=displayArticle&articleID=268&title=Sylvester-Lajos-%281934%26%238211%3B2012%29 In memoriam]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{vivtempo|Sylvester, Lajos}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj]] 0s0zlbm30fsr2jg6iqjn6p5rgqj98t3 0 83952 9420451 9420010 2026-07-04T19:22:58Z Moldur 2507 /* La plej gravaj Ĵedajoj en historio */ paĝ-aranĝo 9420451 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | okupo = [[Batalanto]] }} '''Ĵedajo''' (originale anglalingve: ''jedi'' [ĝedaj]) estas paca batalanto de la fikcia universo de ''[[Stelaj Militoj]]'', kreita de [[George Lucas]]. '''La Ĵedajoj''' estas la ordeno de tiuj batalantoj, multfoje nomataj [[kavaliro]]j, kiu regis la helan flankon de [[la Forto]], grava koncepto de tiu fikcio. Tiuj aliaj uloj uzintaj la malhelan parton de la Forto oni nomas [[Sith|Sitoj]]. La originala nomo ''jedi'' estas japandevena el ''[[Japana kino#Jidaigeki|jidaigeki]]'', kiu signifas "filmon pri [[samurajo]]j". == Originoj de la ordeno == [[Dosiero:Lightsaber blue.png|eta|Ĵedaja blua lumsabro]] La Kavaliroj Ĵedajoj estis ordeno de uloj, kiuj havis kapablon tuŝi kaj labori kune al la Forto, forigante la Malhelan Flankon. La ordeno estis kreita dekmiloj da jaroj antaŭ la ascendo de la [[Galaksia Imperio]]. Multaj antikvaj aŭ kvazaŭlegendaj organizoj antaŭis la Ĵedajan Ordenon, kiel la Ordeno de Dai Bendu aŭ la Akademio Chatos, sed estas eble ke neniu konekto ekzistas inter ili. Sam-maniere, la planedo, kie naskiĝis la ordeno, estas nekonata. Estas kelkaj kandidatoj, inter konataj planedoj kiel [[Coruscant]], [[Ossus]], [[Corellia]] kaj [[Utapau]], kaj mistikaj aŭ perditaj planedoj kiel [[Had Abbadon]] kaj [[Ondos]]. Malgraŭ tio, oni scias, ke la plej bonaj kaj plej saĝaj filozofoj, religiuloj kaj luktantoj kuniĝis en iu specifa planedo antaŭ multe da tempo por diskuti kaj paroli pri siaj elpensaĵoj kaj eltrovaĵoj, koncerninte la enigman kaj mistikan Forton, kaj ke tiuj uloj fine disvolvis kaj kreis la Ĵedajan Ordenon. Komence la Ĵedajoj estis ordeno kontemplema kaj studema. Tamen post kelke da tempo ĝi prenis rolon pli aktivan en galaktikaj aferoj, fine centraligante sin en planedo Coruscant, post la terura [[Ruusa Batalo]]. "Dum pli ol mil generacioj, la Kavaliroj Ĵedajoj defendis pacon kaj justecon en la Malnova Respubliko. Antaŭ la malluma epoko. Antaŭ la Imperio". — [[Obi-Wan Kenobi]] (4-a filmo) Por fariĝi Ĵedajon oni bezonis la plejan sindevontigon kaj lertan menson. La vivo de Ĵedajo estis plena je sinoferoj. Tiuj infanoj, kiuj montris iun kapablon uzi la Forton, estis forprenintaj post siaj naskiĝoj, plej bone post la infano finis sian mamnutradon, por trejni en la Ĵedaja Templo en Coruscant, kie la ordeno havis sian sidejon. Liaj vivoj for de la trejnoj estis vivataj en simpleco, sekvante la Ĵedajan Kodon, kio malpermesas materialismojn kaj emociajn koralligojn. La trejno estis gvidata de spertaj kaj respektegindaj Ĵedajoj, ĝis la lernanto havus sufiĉan kontrolon de la Forto por komenci sian vojon kiel Ĵedajo. Kelkfoje estis esceptoj, kiel en la trejno de Anakin Skywalker, sed la Ĵedajoj pensis, ke iliaj tradiciaj metodoj bone funkcius, kaj ili malamis metodajn ŝanĝojn. == Forto == Forto estas energia sfero generita de ĉio, kio vivas. Ĝi ĉirkaŭvolvas kaj penetras ĉion, unuigante la universon. Ekzistas du flankoj en Forto: paco, [[sereneco]] kaj kono konsistas je la bona flanko (hela flanko) kaj la malbona flanko (malhela flanko) estas la rego de agreso, kolero kaj timo. La universo estas ekvilibra loko: vivo kaj morto, kreo kaj detruo, amo kaj malamo. Tial ambaŭ flankoj de la Forto estas partoj de la natura ordo. Ekzistas kelkaj uloj, kiuj estas konektitaj al Forto. Eĉ se ili ne povas ĝin kompreni, Forto fluas ene de ili. Tiuj sentivaj al la Forto kapablas lerni kiel manipuli sian energion. La Ĵedajoj estas en tiu kategorio. Ili uzas siajn konojn por gajni povojn tra Forto. Sed ili ne estas la nuraj, kiuj povas tion fari. La Sitoj, la Noktaj Fratinoj el Datomir, kaj aliaj utiligas la malhelan flankon de Forto, dum aliaj ali-planedaj popoloj, kiel la Ewokaj Ŝamanoj kaj la Itriaj Pastroj, alvokas la helajn povojn per diversaj nomoj. La kompreno de Forto manifestiĝas plurmaniere. == La Ĵedaja Ordeno == Dum jarcentoj la grupo de filozofoj, kiuj poste fariĝus Ĵedajoj, studis kaj admiris la misterojn kaj sekretojn de tiu sfero de energio nomita Forto. Post longa tempo, kelkaj membroj de tiu grupo lernis kiel regi la Forton kaj komencis uzi siajn ĵus-lernitajn povojn kaj kapablecojn por fari la bonon, helpante tiujn kiujn bezonis. Dum la miloj da jaroj, kiuj sekvis, la Ĵedajoj laboris kiel protektantoj de la Galaksia Respubliko. Obeante sian propran Ĵedajan Konsilanaron kaj agante laŭ la juĝa departemento de la kabineto de la Superega Kanceliero, la Ĵedajoj fariĝis protektantoj de la paco kaj de la justeco en la galaksio. La Ĵedajoj, krom lukti kontraŭ krimuloj tra la galaksio kaj pacigi galaksiajn disputojn, ankaŭ laboris kiel pacperantoj, protektantoj kaj instruistoj. Pro la honora saĝo kaj la epikaj desafioj de la Ĵedajoj, ili fariĝis legendoj en la Galaksio. Portante lumsabrojn kaj uzante la Forton, la Ĵedajoj plenumis siajn taskojn honore kaj sindediĉe, eĉ ŝajnigante nevenkeblaj personoj. Sed la nevenkeblo estis nur iluzia. La Ĵedajoj ofte mortis, defendante liberecon kaj justecon. Dum la epoko de la Imperia Ascendo (Epizodo la 2-a), dek mil Ĵedajoj oficiis en la Respubliko kaj defendis sian vastan teritorion. Ili rekonis potencialajn rekrutojn ekde infaneco, ĝenerale dum la unuaj ses monatoj de siajn vivojn (tio dependis, ĉar ne estis facile trovi personojn kun la Forto en tuta Galaksio). Infanoj, kiuj havis la Forton kaj estis akceptitaj de la Ĵedaja konsilantaro, komencis siajn trejnojn. Infanoj pli maljunaj, se rekonitaj tro malfrue kiel sentivaj al la Forto, ĝenerale ne estis akceptitaj de la konsilantaro; la Ĵedajoj kredis ke kolero kaj timo en infanoj plej maljunaj farigis ilin tro impreseblaj al la Malhela Flanko. Do, ne estis saĝa ilin trejni. Dum la Ribela Epoko, ekstermado de la Ĵedajo estis kompleta. Ĉiuj la sentivuloj al la Fortoj estis mortigitaj aŭ malvirtigitaj de la Malhela Flanko kaj komencis servi la Imperiestron. Uloj sentivaj al la Forto, kiel Luke Skywalker kaj Lea Organa, estis apartigitaj kaj kaŝitaj de siaj familioj. Tiuj uloj plej potencaj en la Forto, kiel Obi-Wan Kenobi kaj Majstro Yoda, saĝe kaj intense malaperis kaj restadis kaŝitaj. Dum la Epoko de la Nova Ĵedaja Ordeno, Luke Skywalker trejnis preskaŭ 100 novajn Ĵedajojn kaj estas eble ke li identigis preskaŭ 12 novajn Ĵedajojn kaj persone komencis iliajn trejnojn. Famaj uzantoj de la Forto kiel Mara Jade Skywalker, Corran Horn kaj Kyle Katarn helpis Skywalker trejni kaj kunordigi la agadon de tiuj Ĵedajoj, dum novaj lernantoj kiel la gefiloj de [[Han Solo]] kaj Ganner Rhysode ŝajnis kiel bonegaj estontaj Ĵedajoj. == La Ĵedaja Kodo == ''Ne ekzistas emocio, nur la paco.'' ''Ne ekzistas nescio, nur la kono.'' ''Ne ekzistas pasio, nur la sereneco.'' ''Ne ekzistas kaoso, nur la harmonio.'' ''Ne ekzistas morto, nur la Forto.'' La filozofio konata kiel la Ĵedaja Kodo estis kreita por atentigi la junajn lernantojn kontraŭ la malhela flanko de la Forto. Ĝi estis instruita de la Ĵedaja Konsilantaro al cent-miloj da Ĵedajoj dum miloj da jaroj; Obi-Wan Kenobi kaj Majstro Yoda instruis pecojn de tiu filozofio al Luke Skywalker; Luke Skywalker do transigis sian konon al siaj lernantoj en la nova Ĵedaja Akademio, kiun li mem kreis en Yavino 4. La Ĵedaja Kodo donas simplajn instruojn al tiuj personoj, kiuj povas kontroli la Forton. Ĵedajo neniam uzas la Forton celante mem-profiton. Kontraŭe, bona Ĵedajo devas uzi ĝin por kreskigi sian konon kaj klerecon. Kolero, timo, agreseco kaj aliaj negativaj sentoj kondukas personojn al la Malhela Flanko de la Forto. Pro tio, la Ĵedajoj estas instruataj agi nur kiam ili sentas sin pace rilate al la Forto. La Ĵedajoj estas stimulitaj trovi ne-perfortemajn solvojn ĉiam, kiam eblas. Ili devas agi saĝe, utiligante persvadon kaj konsilojn kaj ne la Forton aŭ perforton. Nur kiam ĉiuj pacaj solvoj malfunkcias, aŭ kiam ili devas savi vivojn, devas la Ĵedajo sin turni al batalo. Ĵedajo devas fojfoje lukti por solvi kelkajn danĝerajn situaciojn. Kvankam la batalo estas, kelk-foje, la plej bona solvo, Ĵedajo neniam devas provi ĝin kiel sian unuan elekton. Pro sia konekso al la Forto, la Ĵedajoj sentas ĝian elfluon kaj uzas ĝian energion. Kiam ili tion faras, ili fojfoje sentas perturbojn en la Forto. Tiuj perturboj povas indiki la ĉeeston de ulo Fort-potenca ĉirkaŭe, aŭ fortajn emociojn, kiuj sin reradias en la Forto, kiel okazis kiam la planedo Alderaano estis detruita de la Stelo de l´ Morto. Fojfoje, tiuj perturboj rezultigas senton urĝecan aŭ antaŭavertojn, kiuj instigas la Ĵedajojn iri al lokoj, kie oni bezonas ilian helpon. == Interpretante la Ĵedaja Kodo == En sia plej baza nivelo, la Kodo estas principaro, kiu instruas pri kiuj virtoj devas esti valorigitaj kaj kiujn malvirtojn oni devas eviti. La Ĵedajaj instruistoj petas, ke la lernantoj havu ĉiam la Kodajn principojn en siaj mensoj. La unua regulo estas: "Ne ekzistas emocio; nur paco". Estas klara kontrasto: petas, ke oni distingu kaj apartigu la konfuzajn pensojn emociajn el la klara, paca meditado, kompreneble, merita kvalito. Tamen se tiun pacon oni sentas, simple ĉar oni ne atentigis pri ia afero, kiu povus okazigi emocian reagon en Ĵedajo, do tio ne estas paco, sed nescio. Pro tio, la Ĵedaja kodo havas la duan regulon: "Ne ekzistas nescio, nur kono". Tio instruas al la Ĵedajoj, ke ili devas kompreni ĉiujn situaciojn – principe antaŭ iliaj agoj – por eviti juĝecajn erarojn. Sed koni ion bone povas okazigi alian malbonaĵon. Koncentriĝo tro densa (blindiga) povas okazigi radikalismon (kiu povas nubigi la menson). Tial ekzistas la tria regulo: "Ne ekzistas pasio, nur sereneco". Koni personojn objektive estas koni personojn, kiel la Forto ilin konas. Sed la lernantoj argumentas, ke la nura vera objektiveco estas la neekzistado – la morto. Tial ekzistas la kvara regulo: "Ne ekzistas la morto, nur la Forto". La Forto konas ĉion objektive; ĝi serenas kaj ne estas perturbita de emocioj. Tiel la Ĵedaja Kodo instruas, ke antaŭ agi Ĵedajo devas pensi pri kio estas la volo de la Forto. Se Ĵedajo kapablos agi senemiocie, saĝe kaj serene, do li agas laŭ la Forto. == La strukturo de la Ĵedaja Ordeno == La Ĵedaja Ordeno estas ordeno hierarkia. Ĝia strukturo troviĝas malsupre: * '''Junulo/novulo/lernanto''': estas neoficiala titolo, kiun oni donas al infaneto potenca en la Forto. En tre juna aĝo la Ĵedaja lernanto eliras sian hejmon kaj estas direktitaj en specifan grupon por komenci sian Ĵedajan trejnon. Se la novulo ne estas elektita de iu Kavaliro Ĵedaja por fariĝi lia/ŝia padavano, kiam la novulo estas 13-jaraĝa, la junulo povas do servi ali-maniere al la Ĵedajoj – sed li/ŝi ne fariĝos kavaliro. * '''Padavano''': la Padavanoj estas Ĵedajaj lernantoj, kiuj estas trejnataj de Majstroj Ĵedajaj ĝis kiam ili mem fariĝos Kavaliroj Ĵedajaj. Majstro Ĵedaja ne povas trejni pli ol unu Padavanon samtempe. * '''Kavaliro Ĵedaja''': post kiam la Padavano finiĝas sian trejnon, li/ŝi fariĝas Kavaliro Ĵedaja. La kavaliroj estas la plej numeraj en la Ordeno. Ili portas pacon al la diversaj partoj de la Galaksio. * '''Majstro Ĵedaja''': kiam Ĵedajo iĝas Majstro, li/ŝi povas trejni Padavanon. Se la Ĵedaja Konsilantaro vidos ke iu Majstro Ĵedaja iĝi saĝa kaj potenca, tiu majstro povas esti invitita fariĝi Majstra Konsilanto. * '''Majstra Konsilanto''': nur la plej povaj kaj saĝaj Ĵedajoj povas partopreni de la Ĵedaja Konsilantaro. La celo de la Konsilantaro estas komandi la Ordenon, disdonante misiojn kaj diplomigante Kavalirojn kaj Padavanojn. == La Klasoj de la Ĵedajoj == * Gardanto Ĵedajo: uzantoj de la Forto trejnitaj en la Ĵedaja tradicio, la Gardantoj kunigas fizikan trejnadon kaj kapablecon uzi la Forton. Ili koncentras siajn atentojn sur batalaj teknikoj, defendo, trejnado kun la lumsabro kaj ekzercado. Dum la Konsilantoj estas embasadoroj, la Gardantoj estas la protektantoj de la Respubliko. * Konsula Ĵedajo: ili uzas la Forton cele al kono kaj traktado, serĉante ĉiam la solvojn plej pacajn por ĉiuj problemoj. Ili plej koncentras siajn atentojn sur diplomatio, serĉante saĝecon kaj la spiritualan flankon de la Forto, ol sur ekzercado. Ĉiam ili serĉas metodojn por pli bone kompreni la esencon de la Forto kaj ilian konekson al ĝi. Instruantoj kaj majstroj do instruas al la aliaj kaj tiel ili transdonas sian konon. Traktantoj kaj mediantoj estas bonegaj kiam oni bezonas solvi problemojn aŭ krei interkonsentojn. La Konsulantoj deziras esti ŝanĝanimaj kaj kapablaj por solvi diversajn situaciojn sen bezoni armilojn. * Sentinelo Ĵedajo: detektivoj kaj spionoj, la Sentineloj estas la plej gravaj fontoj de informoj por la Ĵedaja Konsilantaro. Lertaj kaj en batalo kaj en persvado, la Sentineloj estas la plej bonaj por eniri lokojn regitajn de la malheleco. Ĉu tio, kion ili vidas efektive ŝanĝas ilin aŭ ne, oni ne povas scii. == Ĵedajaj Povoj == La Ĵedajoj povas lerni diversajn povojn, studante la Forton, kiel ekzemple legi pensojn aŭ eĉ trovi ulon en aliaj planedoj. La plej oftaj povoj estas: * [[telekinezo]]: pere de ĝi la Ĵedajoj povas manipuli objektojn ĉirkaŭ ili, kiel ekzemple flugigi objektojn, detrui strukturojn aŭ eĉ uzi telekinezon dum bataloj por aparti de si malamikojn aŭ ĉirkaŭigi ilin. * antaŭsento de danĝeroj: Ĵedajoj povas antaŭsenti danĝerojn pere de sia unuiĝo al la Forto. * rapideco el la Forto: Ĵedajoj povas superhome rapidiĝi, pere de la Forto. * [[telepatio]] * persvado: Ĵedajoj povas manipuli la mensojn de tiuj, kiuj havas feblajn mensojn. Kelkaj rasoj estas imunaj al la manipulaj povoj de la Ĵedajoj, sed ĝenerale uloj el diversaj rasoj povas esti afektitaj. "La Forto povas multe influi je feblaj mensoj" - Obi-Wan Kenobi. * salto de la Forto: Ĵedajo povas uzi la Forton por pligrandigi la atingeblecon de siaj saltoj ĝis superhoma potenco. * vidado de la estonto: Per la Forto, Ĵedajoj povas antaŭvidi imagojn kaj okazaĵojn estontajn. Antaŭvidi la estonton ĝenerale estas Ĵedaja povo, sed ĝi ankaŭ povas esti farita de uloj kiuj havas ian latentan aŭ ne-disvolvitan Forton ene de si. Prudenta devas esti la Ĵedajoj, kiam la estonton ili antaŭsentas. "Moviĝas ĉiam la estonto"; "La malhela flanko de la Forto ĉion nublas. La estonton antaŭvidi ne eblas" – Majstro Joda. == La armilo de la Ĵedajoj: la lumsabro == La lumsabro devas esti konstruita de la Ĵedajo mem, kiel testo de siaj kapablecoj. Ĝi estas antikva teknologio; la lerta skermado de la lumsambro estas la marko de trejnita Ĵedajaj Kavaliroj. La sabro povas tranĉi ĉion, escepte aliajn lumsabrojn, energiajn sferojn kaj la neordinaran minaĵon nomita Kortosiso. La farado de lumsabroj daŭras multaj tagoj; la komponantoj estas la Ĵedajo kaj la Forto, kiuj devas fariĝi unu sola esenco. Ĝenerale (kiam oni sukcesas harmonii la kristalojn) la procedo daŭras unu monato, sed kelkaj lertaj majstroj kapablas krei siajn lumsabrojn en malmultaj horoj. La sabro povas esti Blua, Verda, Viola, Oranĝa aŭ Flava. La Sitoj uzas ruĝ-kolorajn lumsabrojn. La Sabroj havas bazan kaj simplan strukturon, kvankam multaj el ili estis personigitaj de siaj Ĵedajaj kreintoj. Ĉar la pura energio de la lameno ne havas mason, la ondo de la arko elektromagneta kaŭzas fortan efekton giroskopan, kiu malfaciligas la uzadon de la lumsabro. Ĝia funkciado estas regita de malsimpla principo pri kontrolita energio. Ĝi necesas fokusajn elementojn generitajn de naturaj kristaloj, kiuj ne povas esti facile sintetizitaj (escepte per sekretaj teknikoj de la uzado de la Forto aŭ per la Sita Alkemio). Lumsabro devas esti muntita mane, ĉar ekzistas precizaj formuloj por korekte liniigi la malregulajn kristalojn. Malgranda eraro liniiga malfunkciigos la sabron. Kiam ili komencas sian trejnadon, Padavanoj ricevas sabron aleator-koloran. Ĉirkaŭ 4 mil jaroj antaŭ la Batalo je Javino (Yavin), la koloro de la sabroj dum komenco de trejno ne estis aleatora: ĝi jam reflektis klinon de la lernantoj por esti Sentineloj, Defendantoj aŭ Konsulantoj. Kiam ili atingas Kavaliran nivelon, Ĵedajoj finfine estas preta por krei sian propran sabron kaj modifi koloron de sia lameno, ĉu li dezirus. La plej grava testo por ke la Padavano fariĝu Ĵedajon estas ke li kreu sole sian propran lumsabron. Antaŭ tio, tamen, ili devas sole trovi kristalon propran al sia sabro. La koloroj estas persone elektitaj. Kelkaj simple ŝatas ian koloron, sed aliaj elektas koloron, kiu plej bone simboligas sian klason en la Ĵedaja Ordeno: * Konsula Ĵedajo: verd-kolora sabro. Tiuj Ĵedajoj provas alporti ekvilibron al la universo. Ili koncentriĝas malpli je batalaj teknikoj kaj pli je mensa lernado, por ampleksigi sian kontrolon de la Forto. * Defendanta Ĵedajo: Blua sabro. Tiuj Ĵedajoj batalas kontraŭ la malbonuloj kaj kontraŭ la malhela flanko de la Forto. Ili koncentriĝas je batalo kaj je la kontrolo de la lumsabro. * Sentinela Ĵedajo: Flav-kolora sabro. Tiuj Ĵedajoj elkaŝigas maljustecojn kaj malbonaĵojn. Ili trovas ekvilibron inter la mensaj kaj la batalaj lernobjektoj de la Ĵedaja Ordeno. * La uzantoj de la Malhela Flanko: Ili ĝenerale portas ruĝ-kolorajn lumsabrojn. Tiu koloro tamen estas ankaŭ uzita de kelkaj (maloftaj) Ĵedajoj. Dum la antikva epoko (4 mil jaroj antaŭ la Imperio de Sidious), la Sitoj ankaŭ ofte portis viol-kolorajn sabrojn, kvankam ne tiel ofte kiel ruĝ-kolorajn. == La plej gravaj Ĵedajoj en historio == La Ĵedaja Ordeno dum sia antikvega historio havis milojn da anoj. Jen kelkaj plej gravaj el malsamaj epokoj. === Antikvaj Ĵedajoj === {{Div col|cols = 5}} * Arka Jeth * Ashka Boda * Bodo Baas * Chamma * Dominus * Eksar Kun * Freedon Nadd * Garnoo * Gra'aton * Ikrit * Ĵaled Dur * Ĵassa Mroon * Memit Nadill * Odan Urr * Ood Bnar * Ooroo * Shatoyo * Sidonra Diath * Ulic Kel-Droma * Master Thon * Vodo-Siosk Baas {{Div col end}} === Antaŭ-Ruusanaj Ĵedajoj el la Malnova Respubliko === {{Div col|cols = 5}} * Atris * Annon Donnora * Arren Kae * Bastila Shan * Cay Kel-Droma * Dorak * Duron Kel-Droma * Darth Nihilus * Darth Sion * Hoth * Ĵedaj Ekzile * Jolee Bindo * Juhani * Kavar * Kreia * Lonna Vash * Malak * Nomi Sunrider * Revan * Vandar Tokare * Tott Doneeta * Vrook * Zez-Kai Ell * Zhar {{Div col end}} === Post-Ruusanaj Ĵedajoj el la Malnova Respubliko === {{Div col|cols = 5}} * Aajla Sekura * Adi Gallia * Agen Kolar * [[Anakin Skajvalker]] * Barriss Offee * Bultar Swan * Cin Drallig * Coleman Trebor * Daakman Barrek * La Malhela Virino * Depa Billaba * Count Dooku * Djlki Maloc * Echuu Shen-Jon * Eeth Koth * Empatojayos Brand * Even Piell * Foul Moudama * Issaquah Davinta * Jocasta Nu * Joclad Danva * Ki-Adi-Mundi * Kieran Halcyon * Kit Fisto * K'Kruhk * Lumas Etima * Luminara Unduli * [[Mejce Vindu]] * [[Obi-Van Kenobi]] * Oppo Rancisis * Pablo-Jill * Plo Koon * Qui-Gon Jinn * Quinlan Vos * Roron Corobb * Roth-Del Masona * Sha Koon * Sha'a Gi * Shaak Ti * Serra Heto * Sifo-Djas * Siri Tachi * Sora Bulq * Stass Allie * Tan Yuster * Tarados Gon * Tarr Seirr * Tjvokka * Vergere * jaddle * Jarael Poof * [[Joda]] {{Div col end}} === La nova Ĵedaja Ordeno === {{Div col|cols = 5}} * Alema Rar * Anakin Solo * Callista * Cilghal * Corran Horn * Daeshara'cor * Dorsk 81 * Ganner Rhysode * Gantoris * Jacen Solo * Jaden Korr * Jaina Solo * Kam Solusar * Kirana Ti * Kyle Katarn * Kyp Durron * Leia Organa Solo * Lowbacca * Luke Skywalker * Mara Jade Skywalker * Miko Reglia * Nairb Oicruc * Osnola Reluht * Raynar Thul * Ringo Orlan * Rosh Penin * Saba Sebatyne * Streen * Tahiri Veila * Tekli * Tenel Ka * Tesar Sebatyne * Tionne * Wurth Skidder * Zekk {{Div col end}} == Ĵedaja Religio == En 2001 censo farita en Anglio malkovris, ke 390 mil personoj diris, ke ilia religio estas "la Ĵedaja". Tio signifas do, ke la Ĵedaja religio estas la kvara plej granda religio en Britio, post Kristanismo, Islamo kaj Hinduismo. En 2001 ankaŭ deklaris sin “Ĵedajoj” 70 mil personoj en [[Aŭstralio]], 53 mil en [[Novzelando]] kaj 20 mil en [[Kanado]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj religiuloj]] [[Kategorio:Fikciaj religioj]] [[Kategorio:Fikciaj kavaliroj]] 9pklaio5w8dj6n78kgm30edefrkf86l 0 106512 9420607 8545007 2026-07-05T05:49:31Z Sj1mor 12103 9420607 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Viktor FISCHL''' [Fiŝl], (lia alia nomo estis '''Avigdor DAGAN''') (naskiĝis la [[30-an de junio]] [[1912]] en [[Hradec Králové]] – mortis la [[28-an de majo]] [[2006]] en [[Jerusalemo]]) estis [[ĉeĥio|ĉeĥa]], [[judo|juda]] kaj [[israelo|israela]] [[poeto]], [[prozo|prozisto]], [[ĵurnalismo|ĵurnalisto]] kaj tradukisto. Viktor Fischl naskiĝis en [[Hradec Králové]], kie en gimnazio instruis lin [[Miloš Lukáš]], poste li studis juron en [[Prago]]. Post la studado li laboris kiel ĵurnalisto (redaktis cionisman ĵurnalon Judaj informoj) kaj parlamenta sekretario de la Juda partio. En [[1939]] li elmigris al [[Londono]], kie li laboris en eksterlanda rezist-movado kontraŭ [[Hitlero]] – aprile li estis prezentita al ministro de eksterlandaj aferoj [[Jan Masaryk]], kun kiu li kunlaboris ankaŭ post reveno al [[Ĉeĥoslovakio]]. En [[1940]] li kunfondis ekzilan ĉeĥoslovakan PEN-klub (kun [[František Langer]] kaj aliaj) kaj ĝis la fino de la milito estis ĝia sekretario. En [[1949]] li elmigris la duan fojon, ĉifoje al [[Israelo]], kie li akceptis la nomon [[Avigdor Dagan]] kaj vivis ĝis la morto en [[Jerusalemo]]. Kiel diplomato li laboris ĉe israelaj ambasadorejoj en [[Japanio]], [[Barmo]], [[Pollando]], [[Jugoslavio]], [[Norvegio]], [[Islando]], [[Aŭstrio]]. En [[1977]] li finis diplomatan karieron kaj dediĉis sin plena al literatura agado. == Poemaroj == * '''Jaro''' (Printempo, 1933) * '''Kniha nocí''' (Libro de la noktoj, 1936) * '''Hebrejské melodie''' (Hebreaj melodioj, 1936) * '''Evropské žalmy''' (Eŭropaj psalmoj, 1941) * '''Mrtvá ves''' (Morta vilaĝo, 1943 - pri [[Lidice]]) * '''Lyrický zápisník''' (Lirika notlibro, 1946) * '''Anglické sonety''' (Anglaj sonetoj, 1946) * '''Dům u tří houslí''' (Domo ĉe tri violonoj, 1981) * '''Krása šedin''' (Beleco de grizaj haroj, 1992) * '''Žalmy a poezie''' (Psalmoj kaj poezio, 1996) * '''Píseň o lítosti''' (Kanto pri bedaŭro, 1982) == Prozo == * '''Hovory s Janem Masarykem''' (Dialogoj kun Jan Masaryk, 1952) * '''Kuropění''' (Kokokriado, mateno, 1975) * '''Hrací hodiny''' (Lud- horloĝo, 1982) * '''Všichni moji strýčkové''' (Ĉiuj miaj onkloj, 1987) * '''Pátá čtvrť''' (La kvina kvartalo, 1990) * '''Jeruzalémské povídky''' (Jerusalemaj rakontoj, 1985) * '''Figarova zlatá svadba''' (La ora nupto de Figaro, 1987) * '''Svědek téměř stoletý''' (Atestanto preskaŭ centjara, 1988) * '''Dvorní šašci''' (Kortegaj bufonoj, 1990) * '''Strýček Bosko''' (Oĉjo Bosko, 1993) * '''Setkání''' (Renkontiĝo, 1994) * '''Říkali mu Sefi''' (Oni nomis lin Sefi, 1998) * '''Zátiší s houpacím koněm''' (Morta naturo kun balanca ĉevalo, 1998) == Tradukoj == * '''Poezie Starého zákona''' (Poezio de Malnova Testamento, 2002) == Pri Viktor Fischl == * '''Dva životy''' (Du vivoj, – interparolo de Dana Emingerová kun Viktor Fischl) * '''Setkání s Viktorem Fischlem''' (Renkontiĝo kun Viktor Fischl, 2002) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fischl, Viktor}} [[Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj]] ol1jqs4eqdqqif56la415n2osz5j1h6 0 109818 9420419 9254961 2026-07-04T18:20:52Z LilyKitty 25129 de felico 9420419 wikitext text/x-wiki '''Hedonismo''' (el la greka ''ηδονή'' [hedone], "[[plezuro]]") estas filozofia ismo, kiu prezentas la [[Plezuro|plezuron]] kiel la celo de la [[Ekzisto|ekzistado]]. Tamen, ne ĉiaj plezuroj estas hedonismaj, iaj devas esti forpuŝataj por eviti pli egan malplezuron al si mem aŭ al [[aliulo]]. Tiu kiu praktikas hedonismon estas nomata [[hedonisto]]. [[Maksimo]] de [[Nicolas de Chamfort]] resumas la hedonisman idealon: ''Ĝui kaj ĝuigi, vundante nek vin mem, nek aliulon, jen, mi pensas, la fundamento de ĉia [[moralo]].'' Hedonismo ne estas [[filozofio]] centrata je la celeco de sia propra ekzistado. Multe da hedonistaj filozofoj defendis poziciojn : [[ateismo|ateismajn]] aŭ [[Agnostikismo|agnostikajn]] ([[Epikuro]]), [[materialismo|materialismajn]] ([[Demokrito]]), [[Liberecanismo|liberecajn]], [[anarkiismo|anarkiismajn]] ([[Michel Onfray]] depostulas la [[Anarkio|anarkion]], kiel politika maniero de hedonismo). == Historio == La ismo estas [[Asocio|asociata]], ĉefe dum la [[antikveco]], al [[Aristipo el Cireno]] kaj al la [[cirenismo]], sed ankaŭ al [[Epikuro]], kvankam la difino de la plezuro estas malsama inter tiuj du filozofoj. Epikuro diris, ke nuntempa ekscesa plezuro devas esti evitata, se ĝi kondukas al estonta [[doloro]]. La cirenistoj diris, ke la plezuro ĉiam estas la nuntempa celo de la ago, eĉ se tiu fino estas relativigata kaj tempe ŝanĝas. [[Jeremy Bentham]], fondinto de la [[utilismo]], komprenis ĝin kiel "hedonisma kalkulo", kiu devis sistemigi la ideon de plezurdozo en la ''[[Filebo]]'' de [[Platono]]. Tiu kalkulo estas unu el la bazoj de la [[Modelado|modeladoj]] en la [[decidteorio]]. [[John Stuart Mill]], kiu adis la [[utilismo]], poste riproĉis al [[Jeremy Bentham|Bentham]] de ne doni kvalitan [[Hierarkio|hierarkion]] de la ecoj de la plezuroj. Sed tia hierarkio irigas el la hedonismo por penetrigi aliajn valorigadojn kaj aliajn finojn (kiel la "vivo bona pri la homo", kiu serĉas [[Valoro|valoron]] de [[feliĉo]] pli ol la plezurojn. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=hedonism}} * [[Asketismo]] * [[Deziro]] * [[Epikuranismo]] * [[Eŭdemonismo]] * [[Feliĉo]] * [[Plezuro]] * [[Michel Onfray]] == Bibliographie == * ''Filebo'', [[Platono]] * ''Letero al Menekeo'', [[Epikuro]] * ''La invento de la plezureco'', [[Michel Onfray]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hedonismo| ]] 5f3xkf7wcpx9wcghc2ean5buw54nsav 0 131910 9420244 9220844 2026-07-04T13:15:41Z Sj1mor 12103 9420244 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca departemento | nomo = Vaucluse | insigno = Blason département fr Vaucluse.svg | mapo = Département 84 in France.svg | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | numero = 84 | prefektejo = [[Avignon]] | subprefektejoj = [[Apt]]/Ate<br />[[Carpentras]] | prezidanto = Maurice Chabert | prefekto = Bernard Gonzalez | loĝantaro = 558861 | dato = 2014 | areo = 3567 | arondismentoj = 3 | kantonoj = 17 | interkomunumoj = 14 | komunumoj = 151 }} '''Vaucluse''' [{{IFA|voklyz}}] estas unu el la [[Departementoj de Francio|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Ĝi etendiĝas sur {{unuo|3567|km|2}} kaj havas {{formatnum:558861}} loĝantojn<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/esl/comparateur.asp?codgeo=DEP-84 | titolo = Chiffres clés : Département du Vaucluse (84) | alirmonatotago = 10-an de marto | alirjaro = 2013 | aŭtoro = [[Insee]] | lingvo = fr }}</ref>. La [[prefektejo]] de la departemento estas la historia urbo [[Avignon]]. Vaucluse havas landlimojn kun la departementoj [[Gard]], [[Ardèche]], [[Drôme]], [[Alpes-de-Haute-Provence]], [[Var]] kaj [[Bouches-du-Rhône]]. La departemento tute enhavas [[Komunumoj de Vaucluse|151 komunumojn]]. Tie loĝis [[Francesco Petrarca]] dum multaj jaroj. == Arondismentoj == La departemento dividiĝas al tri [[Listo de arondismentoj de Francio|arondismentoj]]: * [[arondismento Apt]]/Ate * [[arondismento Avignon]]/Avinhon * [[arondismento Carpentras]]/Carpentràs [[Dosiero:Avignon-place-palais.jpg|eta|maldekstra|Placo de la Papa Palaco ([[Avignon]])]] {{-|maldekstre}} == Notoj kaj fontoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Vaucluse]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vaucluse.fr/ Departementa konsilio de Vaucluse] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070630205350/http://www.vaucluse.fr/ |date=2007-06-30 }} * [http://www.vaucluse.pref.gouv.fr/ Prefektejo de Vaucluse] * [http://www.provenceguide.com/ Turismo en Vaucluse] {{Marko sur bildo komenco|bildo=Provence-Alpes-Cotes d'Azur region location map.svg|larĝo=400|floso=left}} {{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.2|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Altaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Altaj Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.78|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Marbordaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Marbordaj<br />Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.5|y=0.38|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Alpoj de Alta Provenco|<span style="color:#997700;"><small>Alpoj de<br />Alta Provenco</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.6|y=0.65|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Var (departemento)|<span style="color:#997700;"><small>Var</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Vaucluse|<span style="color:#006633;"><small>Vaucluse</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.25|y=0.6|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Bouches-du-Rhône|<span style="color:#997700;"><small>Riverbuŝoj<br />de Rodano</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo fino}} {{Projektoj}} {{departemento Vaucluse}} {{Navigilo Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vaucluse| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1793]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] 0fviboz4otbij5liea30p64p1jr05n4 0 134688 9420401 9213057 2026-07-04T17:54:01Z Moldur 2507 9420401 wikitext text/x-wiki En la filmaro [[Stelaj Militoj]] datoj kutime referencas al la evento de la "Batalo de Javino". Datoj antaŭ tiu evento portas la precizigon "abJ" (antaŭ la batalo de Javino), aliaj "pbJ" (post la batalo de Javino). == Ligiloj == * https://starwars.fandom.com/wiki/Galactic_Standard_Calendar {{ĝermo}} [[Kategorio:Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj kalendaroj]] 2621lnf2s5zzqq32v60srkt8cli1l58 9420455 9420401 2026-07-04T19:46:55Z Moldur 2507 9420455 wikitext text/x-wiki En la filmaro [[Stelaj Militoj]] datoj kutime referencas al la evento de la "Batalo de Javino". Datoj antaŭ tiu evento portas la precizigon "abJ" (antaŭ la batalo de Javino, {{lang-en|BBY, Before the Battle of Yavin}}), aliaj "pbJ" (post la batalo de Javino, {{lang-en|ABY, After the Battle of Yavin}}). En tiu tempokalkulo, unu "jaro" estas jaro sur la planedo ''Coruscant''. == Eksteraj ligiloj == * https://starwars.fandom.com/wiki/Galactic_Standard_Calendar {{ĝermo|Star Wars}} [[Kategorio:Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj kalendaroj]] g55qx1o16tk5glg4aeolxi6jgwa2omb 9420464 9420455 2026-07-04T20:17:15Z Sj1mor 12103 9420464 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En la filmaro [[Stelaj Militoj]] datoj kutime referencas al la evento de la "Batalo de Javino". Datoj antaŭ tiu evento portas la precizigon "abJ" (antaŭ la batalo de Javino, {{lang-en|BBY, Before the Battle of Yavin}}), aliaj "pbJ" (post la batalo de Javino, {{lang-en|ABY, After the Battle of Yavin}}). En tiu tempokalkulo, unu "jaro" estas jaro sur la planedo ''Coruscant''. == Eksteraj ligiloj == * https://starwars.fandom.com/wiki/Galactic_Standard_Calendar {{ĝermo|Star Wars}} [[Kategorio:Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj kalendaroj]] 9xa2efr1pzwxtnmfnymcigq7gn49mi3 0 136278 9420641 9400930 2026-07-05T08:02:29Z Sj1mor 12103 9420641 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Georgia O'Keeffe UVa.jpg|eta|O'Keeffe dum ŝia tempo ĉe la Universitato de Virginio, julio 1915]] '''Georgia Totto O'KEEFFE''' (prononcita ''Ĝorĝa Okiif'') (naskiĝinta [[15-a de novembro|15-an de novembro]], [[1887]] - mortinta [[6-a de marto|6-an de marto]], [[1986]]) estis [[Usono|Usona]] [[artisto|artistino]]. O'Keeffe estas ĉefa gravulino en Amerika [[arto]] ekde la [[1920-aj jaroj]]. Ŝi estas precipe konata por pentraĵoj en kiuj ŝi sintezis [[abstraktismo|abstraktaĵon]] kaj reprezentaĵon en pentraĵoj de floroj, ŝtonoj, obusoj, bestaj ostoj, kaj pejzaĝoj. Ŝiaj pentraĵoj prezentas krakete konturitajn formojn, kiuj estas plenplena je subtilaj tonaj movoj de variantaj koloroj, kaj ŝi ofte aliformigis sian subjektaĵon en potencajn abstraktajn bildojn. [[Dosiero:Georgia O'Keeffe MET DP234506 retouch.jpg|maldekstra|eta|200px|Foto per Alfred Stieglitz de O'Keeffe. Novjorko, 1918.]] == Frua Vivo == O'Keeffe naskiĝis en [[Sun Prairie (Viskonsino)|Sun Prairie]], [[Viskonsino]]. Ŝiaj gepatroj Francis Calyxtus O'Keeffe kaj Ida Totto O'Keeffe estis farmistoj laktobovaj. La patro de Ida Totto O'Keeffe, George, pro kiu Georgia nomiĝis, estis [[Hungario|hungara]] enmigrinto. Ŝi estis la unua knabino kaj la dua de sep infanoj O'Keeffe. Ŝi ĉeestis la lernejon Town Hall School en Viskonsino kaj ricevis artinstruadon de loka akvarelisto, Sarah Mann. Ŝi ĉeestis gimnazion ĉe Sacred Heart Academy en [[Madisono, Viskonsino]] kiel tieloĝanto inter 1901 kaj 1902. En aŭtuno de 1902 la familio O'Keeffe transloĝiĝis de Viskonsino al [[Williamsburg (Virginio)|Williamsburg]], [[Virginio (ŝtato)|Virginio]]. Georgia restis en Vinskonsino kun sia onklino kaj ĉeestis la Gimnazion de Madisono. Ŝi kuniĝis kun ŝia familio en Ŭiliamsburgo en 1903. Ŝi kompletigis gimnaziumadon kiel tieloĝanto ĉe Episkopa Instituto Chatham en Virginio (nun Chatham Hall), kaj diplomiĝis en 1905. En 1905, O'Keeffe ekstudis ĉe la [[Arta Instituto de Ĉikago]]. En 1907 ŝi ĉeestis la [[Ligon de Artstudentoj]] en [[Novjorko]], kie ŝi studis kun [[William Merritt Chase]]. En 1908, ŝi gajnis la William Merrit Chase nemovant-vivantan premon por ŝia olea pentraĵo ''Sentitola'' (Morta Kuniklo kun Kupra Poto). Ŝia premo estis stipendio ĉeesti la subĉielan somerlernejon de la Ligo ĉe [[Lago George]], Novjorko. Dum en la urbo en 1908, ŝi estis ĉeestinta ekspozicion de akvareloj de Rodin ĉe la 291 posedita per ŝia estonteca edzo, fotisto [[Alfred Stieglitz]]. En aŭtuno 1908 O'Keeffe reiris al Ĉikago, kie ŝi laboris kiel ilustristo, kaj oni pensas, ke en 1910 ŝi malsaniĝis kun [[morbilo]] kaj transloĝiĝis hejmen al Virginio. Ŝi estis ĉesinta pentradi en 1908 kiam sia familio havis financajn problemojn kaj ŝi konsciiĝis, ke ŝi ne povis subteni sin finance per pentrado. Ĉar ŝi ne povis tute dediĉi sin al ĝi, ŝi ne pentris ajn. Sed ŝi estis inspirita ekpentri denove en 1912, kiam ŝi ĉeestis klason ĉe la Somerlernejo de la Universitato de Virginio, kie ŝi estis enplektita al la novegaj ideoj de [[Arthur Wesley Dow]] per Alon Bement. La instruaĵoj de Dow instigis artistojn esprimi ilin mem per harmoniaj desegnoj de linio, koloro, kaj formo, kaj ili forte influis la pensumadon de O'Keeffe pri la proceso de artfarado. [[Dosiero:Blue-green.jpg|dekstra|300px|eta|''Bluo-verdo'', 1921]] == Novjorko == Stieglitz aranĝis, por ke O'Keeffe povis loĝi en la senloĝanta atelierapartamento, kaj ne post julio, li kaj O'Keeffe estis profunde enamiĝintaj, kaj li forlasis sian edzinon [[Emmeline Obermeyer Stieglitz]] por vivi kun O'Keeffe. En 1924, O'Keeffe kaj Stieglitz geedziĝis, post la netigo de lia divorco, kaj ili pasis vintron kaj printempon en [[Manhatano]] kaj someron kaj aŭtunon ĉe la domo de la familio Stieglitz ĉe Lago George en Supra Ŝtato [[Nov-Jorkio]]. Li estis ekkreinta fotojn de O'Keeffe kiam ŝi vizitis lin en Novjorko por vidi ŝian ekspozicio de 1917. Li daŭre fotadis ŝin, kaj en februaro, 1921, kvardek-kvin da liaj fotoj, enhavante multe de O'Keeffe, iuj el tiuj kiuj prezentis ŝin nude, estis ekspoziciita en retrospektiva ekspozicio de liaj verkoj, okazinta ĉe la Galerioj Anderson. La fotoj de O'Keeffe kreis publikan interesegon. Dum la fruaj jaroj de O'Keeffe en Novjorko ŝi konatiĝis kun multaj Amerikaj modernistoj, kiuj apartenis al la amika rondo de Stieglitz, ekzemple [[Charles Demuth]], [[Arthur Dove]], [[Marsden Hartley]], [[Paul Strand]] kaj [[Edward Steichen]]. La fotado de Strand, kaj ankaŭ tiu de Stieglitz kaj liaj multaj fotistaj amikoj, inspiris la verkon de O'Keeffe. Baldaŭ post ŝi transloĝiĝis al Novjorko, ŝi eklaboris ĉefe kun oleo, kiu reprezentis forŝoviĝo for de ŝia ĉefe akvarela laboro en la jaroj 1910-aj, kaj ne post la jaroj 1920-aj, ŝi ekfaris grandskalajn pentraĵojn de naturaj formoj en unua plano, kiel vidita per lupeo. Dum la [[1920-aj jaroj]], O'Keeffe faris ambaŭ naturajn kaj arkitekturajn formojn de la subjekto de ŝia verko. Ŝi pentris sian unuan grandskalan floran pentraĵon en 1924, ''Petunio, N-ro 2'', kiu estis unue ekspoziciita en 1925, kaj kompletigis signifoplenan pentraĵaron de Novjorkaj konstruaĵoj, kiel ''Urba Nokto'', ''Novjorko--Nokto'', 1926, kaj ''Radiatorkonstruaĵo--Nokto, Novjorko'', 1927. Komenciĝinte en 1923, Stieglitz organizis epsoziciojn de la verko de O'Keeffe ĉiujare, kaj ne post la mez-1920-aj jaroj, ŝi fariĝis konata kiel unu el la plej gravaj artistoj de Usono. Ŝia verko komandis altajn prezojn; en 1928 ses el ŝiaj ''calla''-liliaj pentraĵoj vendiĝis por 25,000 Usonaj dolaroj, kiu tiam estis la plej granda sumo iam pagita por grupo de pentraĵo de vivanta Amerika artisto. == Nov-Meksiko == [[Dosiero:O'Keeffe Home3.jpg|eta|300px|Hejmo de O'Keeffe en [[Nov-Meksiko]].]] Dum la somero de 1929 O'Keeffe iris al [[Nov-Meksiko]] kun Rebecca Strand, edzino de Paul Strand. Ili iris al [[Santa Fe]], poste al Albuquerque. O'Keeffe estis unue vizitinta Nov-Meksikon en 1917, kie ŝi pasis kelkajn tagojn revenante al [[Teksaso]] de ferioj en [[Kolorado]]. Inter 1929 kaj 1949 ŝi pasis parton de preskaŭ ĉiu jaro laborante en Nov-Meksiko. Dum ŝia dua somero tie, ŝi ekkolektis kaj ekpentris ostojn, kaj ŝi ekpentris la distingan arkitekturan kaj pejzaĝajn formojn de la regiono, reirinte al Novjorko ĉiuaŭtune. O'Keeffe malsaniĝis malfrue en 1932 kaj estis enmalsanulejigita por psikoneŭrozo en frua 1933. Ŝi ne denove pentris ĝis januaro 1934. Ŝi refortiĝis en Bermudoj dum la printempo de 1933 kaj 1934, kaj reiris al Nov-Meksiko dum la somero de 1934. Tiun aŭtunon, ŝi malkovris Fantoman Ranĉon, regionon norde de Abiquiu, kies pentrita dezerto kaj drame kolorigitaj, enormaj krutaĵoj kaj montetoj inspiris iujn el ŝiaj plej famaj pejzaĝoj. Dum la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj, la reputacio kaj populareco de O'Keeffe daŭre kreskis, kaj ŝi ricevis nombrajn komisionojn. Ŝia verko estis inkluzivita en ekspozicioj en kaj ĉirkaŭ Nov-Jorkio, kaj en la 1940-aj jaroj, kaj du unuvirinaj retrospektivoj estis donitaj al ŝi, la unua ĉe la Artinstituto de Ĉikago en 1943 kaj alia en 1946 ĉe la Muzeo de Moderna Arto en Nov-Jorkio, la unua iam donita per tiu muzeo al virino. Ŝi ankaŭ estis premiita honoraj titoloj per nombraj universitatoj, la unua per la Koleĝo de William kaj Mary en 1938, kaj dum la mez-1940-aj jaroj, la Muzeo Whitney de Amerika Arto monsubtenis projekton establi la unua katalogon de ŝiaj verkoj. Post la morto de Stiegitz en 1946, O'Keeffe pasis la venintajn tri somerojn plejparte en Nov-Jorkio finaranĝinte lian postlasaĵon, kaj en 1949 ŝi transloĝiĝis al Nov-Meksiko konstante. Dum la 1950-aj jaroj, O'Keeffe produktis serion de petranxoj trajtante arkitekturajn formojn. Unu distinga pentraĵo de tiu jardeko estas ''Ŝupetaro al la Luno'', 1958, kaj kiel rezulto de ŝia unuaj mondvojaĝoj en la malfruaj 1950-aj jaroj, ŝi produktis vastan serion de pentraĵoj de nuboj: ''Super La Nuboj 1'', 1962/1963, inspirita per tion, kion ŝi vidis el la fenestroj de aviadiloj. En 1962, ŝi elektiĝis al la 50-membra Amerika Akademio de Artoj kaj Literoj, sed ne post la fruaj 1970-aj jaroj, la okulpovo de O'Keeffe ekestis kompromisita per okulmalsaniĝo. O'Keeffe renkontis potiston Juan Hamilton en 1973, kiu ekfaris [[hejmtasko]]jn por la artisto kaj baldaŭ fariĝis ŝia amiko kaj proksima kamarado. Li instruis al ŝi kiel labori kun argilo kaj helpis ŝin kompletigi sian libron, ''Georgia O'Keeffe'', eldonitan en 1976, kaj ankaŭ la videoprojekton Perry miller Adato, ''Georgia O'Keeffe'', kiu aperis sur nacia televido en 1977. Ŝi kompletigis sian lastan nekunfarita verko en oleo en 1972, ''La Pretereco'', kaj laboris senhelpe en akvarelo kaj braĝo ĝis 1978 kaj en grafito ĝis 1984. En 1984 O'Keeffe transloĝiĝis al Santa Fe por esti pli proksima ol medicinejoj. Ŝi mortis ĉe Malsanulejo Sanktulo Vincent, Santa Fe la 6-an de marto, 1986 je la aĝo de 98. Ŝi estis kremaciita kaj ŝiaj cindroj verŝitaj ĉirkaŭ la Pedernal, la monto, kiun ŝi povis vidi el la korto de sia domo ĉe Fantomo Ranĉo. Ŝi pentris ĝin multajn fojojn kaj konsideris ĝin ŝia propra afero. == Postmorta Reputo == Post la morto de O'Keeffe, ŝia familio kontestis ŝian testamenton ĉar aldonoj faritaj al ĝi en la 1980-aj jaroj estis lasitaj ŝian tutan postlasaĵon al Hamilton. Ĝiaj akiroj estis translokigitaj la Muzeo Georgia O'Keeffe, establita en Santa Fe en 1997 por daŭrigi la bonegan artumadon de O'Keeffe. Tiuj akiroj enhavis grandan karoserion de ŝia verko, fotoj, arkivaj materialoj, kaj ŝia domo en Abiquiu, biblioteko, kaj posedaĵoj. == Vidu ankaŭ == * [[Floroj en arto]] == Referencoj == Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio la 16-an de novembro 2006. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj|O'Keeffe, Georgia]] g9spimyby1t7txxcftgp9aai0uezwye 0 136535 9420610 9259799 2026-07-05T05:54:00Z Sj1mor 12103 9420610 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Ĝenerala Roma Kalendaro''' ({{lang-la|''Calendarium Romanum Generale''}}) estas listo de tagoj dum la [[Liturgia Jaro]], kiujn oni festas ĉie, kie oni celebras la [[roma rito|roman liturgian riton]]. Aldonante al tiu ''ĝenerala'' kalendaro celebrojn de loka intereso, oni formas unuopajn romaritajn liturgiajn kalendarojn por landoj, [[diocezo]]j kaj religiaj [[ordeno]]j. Tiel ekzistas, krom la ĝenerala roma kalendaro, ankaŭ aparta aŭ loka roma kalendaro, kiu validas nur por la roma diocezo. Tiuj liturgiaj kalendaroj, la ĝenerala kaj la apartaj, por la roma rito povas mencii nur relative tre malmultajn sanktulojn. Por la ege pligranda listo de sanktuloj agnoskitaj de la katolika eklezio, oni konsultu la libron ''[[Roma martirologio|Martyrologium Romanum]]''. ==Klarigoj== La Ĝenerala Roma Kalendaro konsistas el du partoj: * la laŭ fiksitaj datoj, kiuj povas esti ** solenoj ** festoj ** memoroj (devigaj) ** aliaj datoj (libervolaj memoroj) * la ĉiujare datŝanĝiĝantaj, konforme al la ŝanĝiĝoj de la dato de Pasko [[Sanktulo]] povas esti karakterizita kiel: * [[abato]] * [[apostolo]] * [[diakono]] * [[doktoro de eklezio|doktor(in)o de la Eklezio]] * [[episkopo]] * [[martiro|martir(in)o]] * [[monaĥino]] * [[monaĥo]] * [[papo]] * [[sacerdoto]] * [[virgulino]] ==Januaro== * 01 [[Oktavo]] de Kristnasko / Soleno de la sankta Dipatrino [[Maria]] * 02 Memoro de [[Sankta Bazilio]] kaj [[Sankta Gregorio el Nacianco]], episkopoj kaj doktoroj de la eklezio * 03 Plej sankta Nomo de [[Jesuo]] * 06 Soleno de la [[Epifanio]] de la Sinjoro * 07 [[Sankta Rajmondo el Peñafort]], sacerdoto * 13 [[Sankta Hilario]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 17 Memoro de [[Sankta Antonio]], abato * 20 [[Sankta Fabiano]], papo kaj martiro, aŭ [[Sankta Sebastiano]], martiro * 21 Memoro de [[Sankta Agnesa]], virgulino kaj martirino * 22 [[Sankta Vincento]], diakono kaj martiro * 24 Memoro de [[Sankta Francisko de Salezo]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 25 Festo de la [[konverto|Konvertiĝo]] de la sankta apostolo [[Sankta Paŭlo|Paŭlo]] * 26 Memoro de [[Sankta Timoteo]] kaj [[Sankta Tito]], episkopoj * 27 [[Sankta Angela Merici]], virgulino * 28 Memoro de [[Sankta Tomaso el Akvino]], sacerdoto kaj doktoro de la eklezio * 31 Memoro de [[Sankta Johano Bosko]], sacerdoto ==Februaro== * 02 Festo de la [[Prezentado]] de [[Jesuo]] * 03 [[Sankta Blazio]], episkopo kaj martiro, aŭ [[Sankta Ansgaro]], episkopo * 05 Memoro de [[Sankta Agata]], virgulino kaj martirino * 06 Memoro de [[Sankta Paŭlo Miki]] kaj liaj kunuloj, martiroj * 08 [[Sankta Hieronimo Emiliani]] (= [[Sankta Hieronimo Emiliani|Ĵeromo Emiliani]]) aŭ [[Sankta Jozefina Bakhita]], virgulino * 10 Memoro de [[Sankta Skolastika]], virgulino * 11 [[Sankta Maria|Beata Virgulino Maria]] en [[Lurdo]] * 14 Memoro de [[Sankta Cirilo]], monaĥo, kaj [[Sankta Metodo]], episkopo * 17 La sep fondintoj de la ordeno de [[Servantoj de la Virgulino Maria]] * 21 [[Sankta Petro Damiani]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 22 Festo de la [[Katedro de Sankta apostolo Petro]] * 23 Memoro de [[Sankta Polikarpo]], episkopo kaj martiro ==Marto== * 04 [[Sankta Kazimiro]], pola [[princo]] * 07 Memoro de [[Sankta Perpetua]] kaj [[Sankta Felicitas]], martirinoj * 08 [[Sankta Johano de Dio]], monaĥo * 09 [[Sankta Franciska Romana]], monaĥino * 17 [[Sankta Patriko]], episkopo * 18 [[Sankta Cirilo el Jerusalemo]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 19 Soleno de [[Sankta Jozefo]], [[fianĉo]] de la beata Virgulino Maria * 23 [[Sankta Turibio el Mongrovejo]], episkopo * 25 Soleno de la [[Anonco de la Sinjoro]] ==Aprilo== * 02 [[Sankta Francisko de Paŭla]], [[ermito]] * 04 [[Sankta Izidoro]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 05 [[Sankta Vincento Ferrer]], sacerdoto * 07 Memoro de [[Sankta Johano Baptisto de la Salle]], sacerdoto * 11 Memoro de [[Sankta Stanislao]], episkopo kaj martiro * 13 [[Sankta Marteno la 1-a]], papo kaj martiro * 21 [[Sankta Anselmo]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 23 [[Sankta Georgo]], martiro * 23 [[Sankta Adalberto]] (= [[Sankta Adalberto|Vojtěch]]), episkopo kaj martiro * 24 [[Sankta Fidelis el Sigmaringen]], sacerdoto kaj martiro * 25 Festo de la sankta [[evangelio|evangeliisto]] [[Sankta Marko|Marko]] * 28 [[Sankta Petro Chanel]], sacerdoto kaj martiro * 28 [[Sankta Ludoviko Maria Grignion de Montfort]], sacerdoto * 29 Memoro de [[Sankta Katarina el Sieno]], virgulino kaj doktorino de la eklezio * 30 [[Pio la 5-a|Sankta Pio la 5-a]], papo ==Majo== * 01 [[Sankta Jozefo]], la laboristo * 02 Memoro de [[Sankta Atanazio]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 03 Festo de la sanktaj apostoloj [[Sankta Filipo|Filipo]] kaj [[Sankta Jakobo|Jakobo]] * 12 [[Sankta Nereo]] kaj [[Sankta Aĥileo]], martiroj, aŭ [[Sankta Pankracio]], martiro * 13 Beata Virgulino [[Sankta Maria|Maria]] en [[Fatima]] * 14 Festo de la sankta apostolo [[Sankta Mattias|Mattias]] * 18 [[Sankta Johano la 1-a]], papo kaj martiro * 20 [[Sankta Bernardeno el Sieno]], sacerdoto * 21 [[Sankta Kristoforo Magallanes]], sacerdoto, kaj liaj kunuloj, martiroj * 22 [[Rita de Cascia]], monaĥino * 25 [[Sankta Beda la Honorinda]], sacerdoto kaj doktoro de la eklezio * 25 [[Sankta Gregorio la 7-a]], papo * 25 [[Sankta Maria Magdalena de' Pazzi]], virgulino * 26 Memoro de [[Sankta Filipo Neri]], sacerdoto * 27 [[Sankta Aŭgusteno el Canterbury]], episkopo * 31 Festo de la [[Vizito de la Beata Virgulino Maria]] ==Junio== * 01 Memoro de [[Sankta Justeno]], martiro * 02 [[Sanktaj Marceleno kaj Petro]], martiroj * 03 Memoro de [[Sankta Karlo Lŭanga]] kaj liaj kunuloj, martiroj * 05 Memoro de [[Sankta Bonifacio]], episkopo kaj martiro * 06 [[Sankta Norberto]], episkopo * 09 [[Sankta Efraimo]], diakono kaj doktoro de la eklezio * 11 Memoro de la sankta apostolo [[Sankta Barnabaso|Barnabaso]] * 13 Memoro de [[Sankta Antonio el Padovo]], sacerdoto kaj doktoro de la eklezio * 19 [[Sankta Romualdo]], abato * 21 Memoro de [[Sankta Aloizio Gonzaga]], monaĥo * 22 [[Sankta Paŭleno el Nola]] aŭ Sankta episkopo [[Sankta Johano Fisher|Johano Fisher]] kaj [[Sankta Tomaso More]], martiroj * 24 Soleno de la Naskiĝo de [[Sankta Johano la Baptisto]] * 27 [[Sankta Cirilo el Aleksandrio]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 28 Memoro de [[Sankta Ireneo]], episkopo kaj martiro * 29 Soleno de la sanktaj apostoloj [[Sankta Petro|Petro]] kaj [[Sankta Paŭlo|Paŭlo]] * 30 La unuaj sanktaj martiroj de la Sankta Roma Eklezio ==Julio== * 03 Festo de la sankta apostolo [[Sankta Tomaso|Tomaso]] * 04 [[Sankta Elizabeta el Portugalio]] * 05 [[Sankta Antonio Maria Zaccaria]], sacerdoto * 06 [[Sankta Maria Goretti]], virgulino kaj martirino * 09 [[Sankta Aŭgusteno Zhao Rong]], sacerdoto * 11 Memoro de [[Sankta Benedikto]], abato * 13 [[Sankta Henriko la 2-a]], imperiestro * 14 [[Sankta Kamilo de Lellis]], sacerdoto * 15 Memoro de [[Sankta Bonaventuro]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 16 Beata Virgulino Maria de la monto [[Karmel]] * 20 [[Sankta Apolinaro]], episkopo kaj martiro * 21 [[Sankta Laŭrenco el Brindizio]], sacerdoto kaj doktoro de la eklezio * 22 Festo de [[Sankta Maria Magdalena]] * 23 [[Sankta Birgita]], monaĥino * 24 [[Ŝarbel Maĥluf|Sankta Ŝarbelo Maĥluf]], sacerdoto * 25 Festo de la sankta apostolo [[Sankta Jakobo|Jakobo]] * 26 Memoro de [[Sankta Joakimo]] kaj [[Sankta Anna]], gepatroj de la beata Virgulino Maria * 29 Memoro de [[Sankta Marta]] * 30 [[Sankta Petro Krizologo]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 31 Memoro de [[Sankta Ignaco el Loyola]], sacerdoto ==Aŭgusto== * 01 Memoro de Sankta [[Alfonso Maria de Liguori]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 02 [[Sankta Eŭsebio el Vercelli]], episkopo, aŭ [[Sankta Petro Juliano Eymard]], sacerdoto * 04 Memoro de [[Sankta Johano Maria Vianney]], sacerdoto * 05 Dediĉo de la baziliko de Sankta Maria Maggiore * 06 Festo de la [[Transfiguriĝo de la Sinjoro]] * 07 [[Sankta Ksisto la 2-a]], papo, kaj liaj kunuloj, martiroj, aŭ [[Sankta Kajetano]], sacerdoto * 08 Memoro de [[Sankta Dominiko]], sacerdoto * 09 [[Sankta Tereza Benedikta de la Kruco]] ([[Edith Stein]]), virgulino kaj martirino * 10 Festo de la sankta diakono kaj martiro [[Sankta Laŭrenco|Laŭrenco]] * 11 Memoro de [[Sankta Klara]], virgulino * 12 [[Sankta Johana Franciska de Chantal]], monaĥino * 13 Sankta papo [[Sankta Ponciano|Ponciano]] kaj sankta sacerdoto [[Sankta Hipolito|Hipolito]], martiroj * 14 Memoro de [[Sankta Maksimiliano Maria Kolbe]], sacerdoto kaj martiro * 15 Soleno de la [[Ĉielpreno de Maria]] * 16 [[Stefano la 1-a (Hungario)]], [[reĝo]] de [[Hungario]] * 19 Sankta [[Johano Eudes]], sacerdoto * 20 Memoro de [[Sankta Bernardo]], abato kaj doktoro de la eklezio * 21 Memoro de [[Sankta Pio la 10-a]], papo * 22 Memoro de Beata Virgulino [[Maria]], la [[Reĝino]] * 23 [[Sankta Roza el Limo]], virgulino * 24 Festo de la sankta apostolo [[Sankta Bartolomeo|Bartolomeo]] * 25 [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Sankta Ludoviko la 9-a]], reĝo de Francio * 25 [[Sankta Jozefo de Calasanz]], sacerdoto * 27 Memoro de [[Sankta Monika]] * 28 Memoro de [[Sankta Aŭgusteno]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 29 Memoro de la Pasiono de [[Sankta Johano la Baptisto]], martiro ==Septembro== * 03 Memoro de [[Sankta Gregorio la 1-a]], la Granda, papo kaj doktoro de la eklezio * 08 Festo de la [[Naskiĝo de la beata Virgulino Maria]] * 09 [[Sankta Petro Claver]], sacerdoto * 12 Plej sankta nomo de [[Maria]] * 13 Memoro de Sankta [[Johano Krizostomo]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 14 Festo de la [[Gloro de la Kruco]] * 15 Memoro de la [[Doloroj de la beata Virgulino Maria]] * 16 Memoro de Sankta papo [[Sankta Kornelio|Kornelio]] kaj Sankta episkopo [[Sankta Cipriano|Cipriano]], martiroj * 17 [[Sankta Roberto Bellarmino]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 19 [[Sankta Januaro]], episkopo kaj martiro * 20 Memoro de Sankta sacerdoto [[Sankta Andreo Kim Tae-gon|Andreo Kim Tae-gon]], [[Sankta Paŭlo Chong Ha-sang]] kaj iliaj kunuloj, martiroj * 21 Festo de la sankta apostolo kaj evangeliisto [[Sankta Mateo|Mateo]] * 23 Memoro de Sankta Pio el Pietrelcina ([[Padre Pio]]), sacerdoto * 26 [[Sankta Kosmaso]] kaj [[Sankta Damiano]], martiroj * 27 Memoro de [[Sankta Vincento de Paul]], sacerdoto * 28 [[Sankta Venceslao]], martiro * 28 [[Sankta Laŭrenco Ruiz]] kaj liaj kunuloj, martiroj * 29 Festo de la sanktaj [[ĉefanĝeloj]] [[Miĥaelo]], [[Gabrielo]] kaj [[Rafaelo]] * 30 Memoro de [[Sankta Hieronimo]] (= [[Sankta Hieronimo|Ĵeromo]]), sacerdoto kaj doktoro de la eklezio ==Oktobro== * 01 Memoro de [[Sankta Tereza de la Infano Jesuo]] ([[Tereza de Lisieux]]), virgulino kaj [[Doktoro de eklezio|doktorino de la eklezio]] * 02 Memoro de la sanktaj [[Gardanĝelo]]j * 04 Memoro de [[Sankta Francisko el Asizo]] * 06 [[Sankta Bruno]], sacerdoto * 07 Memoro de la [[Rozario]] de la beata Virgulino Maria * 09 Sankta episkopo [[Sankta Denizo|Denizo]] kaj liaj kunuloj, martiroj * 09 [[Sankta Johano Leonardi]], sacerdoto * 14 [[Sankta Kalisto la 1-a]], papo kaj martiro * 15 Memoro de [[Sankta Tereza de Jesuo]] ([[Tereza el Avila]]), virgulino kaj [[Doktoro de eklezio|doktorino de la eklezio]] * 16 [[Sankta Hedviga]], monaĥino, aŭ [[Sankta Margareta Maria Alacoque]], virgulino * 17 Memoro de [[Sankta Ignaco el Antioĥio]], episkopo kaj martiro * 18 Festo de la sankta evangeliisto [[Sankta Luko|Luko]] * 19 Sanktaj sacerdotoj [[Sankta Johano de Brebeuf|Johano de Brebeuf]] kaj [[Isaac Jogues]], kaj iliaj kunuloj, martiroj * 19 [[Sankta Paŭlo de la Kruco]], sacerdoto * 23 [[Sankta Johano de Kapestrano]], sacerdoto * 24 [[Sankta Antonio Maria Claret]], episkopo * 28 Festo de la sanktaj apostoloj [[Sankta Simon|Simon]] kaj [[Sankta Judas|Judas]] ==Novembro== * 01 Soleno de [[Ĉiuj Sanktuloj]] * 02 Memoriga tago pri ĉiuj mortintaj fideluloj * 03 [[Sankta Marteno de Porres]], monaĥo * 04 Memoro de [[Sankta Karlo Borromeo]], episkopo * 09 Dediĉo de la [[baziliko Sankta Johano de Laterano]] ([[Sankta Johano en Laterano]]) * 10 Memoro de [[Sankta Leono la 1-a]], la Granda, papo kaj doktoro de la eklezio * 11 Memoro de [[Sankta Marteno el Tours]], episkopo * 12 Memoro de [[Sankta Josafato]], episkopo kaj martiro * 15 [[Sankta Alberto]] la Granda, episkopo kaj doktoro de la eklezio * 16 [[Sankta Margarita el Skotlando]] aŭ [[Sankta Gertrudis]], virgulino * 17 Memoro de [[Sankta Elizabeta el Hungario]], monaĥino * 18 Dediĉo de la bazilikoj de la sanktaj apostoloj [[Sankta Petro|Petro]] kaj [[Sankta Paŭlo|Paŭlo]] (S. Pietro in Vaticano kaj S. Paolo fuori le mura) * 21 Memoro de la [[Prezentado de la beata Virgulino Maria]] * 22 Memoro de [[Sankta Cecilia]], virgulino kaj martirino * 23 [[Sankta Klemento la 1-a]], papo kaj martiro aŭ [[Sankta Kolumbano de Luxeuil]], abato * 24 Memoro de la sankta sacerdoto [[Sankta Andreo Dung Lac|Andreo Dung Lac]] kaj liaj kunuloj, martiroj * 25 [[Sankta Katarina el Aleksandrio]], virgulino kaj martirino * 30 Festo de la sankta apostolo [[Sankta Andreo|Andreo]] ==Decembro== * 03 Memoro de [[Sankta Francisko Xavier]], sacerdoto * 04 [[Sankta Johano el Damasko]], sacerdoto kaj doktoro de la eklezio * 06 [[Sankta Nikolao]], episkopo * 07 Memoro de [[Sankta Ambrozio]], episkopo kaj doktoro de la eklezio * 08 Festo de la [[Senmakula Koncipiĝo]] de [[Maria]] * 09 [[Sankta Johano Diego Cuauhtlatoatzin]] * 11 [[Sankta Damaso la 1-a]], papo * 12 [[Sankta Maria|Beata Virgulino Maria]] en [[Virgulino de Guadalupe (Meksikio)|Gvadalupo]] * 13 Memoro de [[Sankta Lucia]], virgulino kaj martirino * 14 Memoro de [[Sankta Johano de la Kruco]], sacerdoto kaj doktoro de la eklezio * 21 [[Sankta Petro Canisius]], sacerdoto kaj doktoro de la eklezio * 23 [[Sankta Johano de Kęty]], sacerdoto * 25 Soleno de la [[Kristnasko|Naskiĝo de la Sinjoro]] * 26 Festo de [[Sankta Stefano]], la unua martiro * 27 Festo de la sankta apostolo kaj evangeliisto [[Sankta Johano|Johano]] * 28 Festo de la sanktaj [[Senkulpaj Infanoj]] * 29 [[Sankta Tomaso Becket]], episkopo kaj martiro * 31 [[Sankta Silvestro la 1-a]], papo ==Variaj tagoj== Tiu ĉi listo samtempe donas superrigardon pri la [[liturgia Jaro]]. * [[Kristnaska festociklo]] ** [[Advento]] *** 4 adventaj dimanĉoj ** [[Kristnaska tempo]] *** Festo de la [[sankta familio]] Jesuo, Maria kaj Jozefo (dimanĉo en la oktavo de kristnasko, aŭ, se ne enestas dimanĉo, la 30-an de decembro) *** Festo de la [[bapto de la sinjoro]] (dimanĉo post Epifanio) * [[Ordinaraj dimanĉoj]] (unua parto) * [[Paska festociklo]] ** [[Karesmo]] *** [[Cindra merkredo]] (40 tagojn antaŭ pasko) *** [[Palmodimanĉo]] (dimanĉo antaŭ pasko) *** La [[sankta tagtrio]]: **** [[Sankta vendredo]] (vendredo antaŭ Pasko; la celebro komencas ĵaŭde vespere) **** [[Sankta sabato]] (tago antaŭ Pasko) **** [[Pasko]] ** [[Paska tempo]] *** [[Paska nokto]] *** [[Paska dimanĉo]] (dimanĉo post la unua printempa plenluno) *** [[Blanka dimanĉo]], dimanĉo de la dia mizerikordo (dimanĉo post pasko) *** [[Ĉieliro]] de Kristo (40 tagojn post pasko) *** [[Pentekosto]] (la 50-an tagon post pasko) * [[Ordinaraj dimanĉoj]] (dua parto) *** Soleno de la plej sankta [[triunuo]] (dimanĉo post pentekosto) *** Soleno de la plej sankta korpo kaj sango de Kristo (ĵaŭdo post triunuo) *** Soleno de la plej sankta koro de Jesuo (vendredo en la tria semajno post pentekosto) *** Memoro de la senmakula koro de la beata virgulino Maria (sabato en la tria semajno post pentekosto) *** Soleno de Jesuo Kristo, la reĝo (lasta dimanĉo de la liturgia jaro) == Bibliografio == * [https://archive.org/details/CalendariumRomanum1969 ''Calendarium Romanum ex decreto sacrosancti oecumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Pauli PP. VI promulgatum'' (Typis Polyglottis Vaticanis 1969)] [[Kategorio:Kalendaroj]] [[Kategorio:Liturgia jaro]] qgkzfhhho8lsbg2bw9a2qpypyxclsow 0 164285 9420237 9286771 2026-07-04T13:13:25Z ThomasPusch 1869 /* Insuloj en la Ĝirondo */ 9420237 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero}}[[Dosiero:Tug with bulk carrier.jpg|250ra|eta|[[Trenŝipo]] helpanta portŝipo sur la estuaro de la Ĝirondo por proksimiĝi al parto de la [[doko]] de [[Bordozo]].]] La '''Ĝirondo''' estas navigaciebla [[estuaro]], sed ofte nomita [[rivero]], en sudokcidenta [[Francio]] kaj formiĝas per la renkontiĝo de la riveroj [[Dordogne (rivero)|Dordogne]] kaj [[Garono]] (''Garonne''), ĵus sub la centro de [[Bordozo]] (''Bordeaux''). La Ĝirondo estas proksimume 65 kilometrojn (38 mejlojn) longa kaj 3-11 kilometrojn (2-7 mejlojn) vasta. La franca departemento [[Ĝirondio]] nomiĝas laŭ ĝi. La Ĝirondo estas la subjekto de tre fortaj [[tajdo|tajdaj]] kurentoj kaj oni devas tre zorge navigacii la riveron, kiel ajn granda aŭ kia ajn estas la boato. == Historio == Dum la epoko de la [[Franca Revolucio]] la [[Ĝirondanoj]] aŭ Ĝirondistoj estis membroj de la Ĝirondo, nome politika grupo funkcianta el 1791 al 1795. Ties nomo estis dekomence neformale aplikata ĉar la plej elstaraj partoprenantoj de tiu vidpunkto estis deputitoj en la Leĝofara Asembleo el la departemento de Ĝirondo. Dum la [[Dua Mondmilito]], la Ĝirondo estis la loko por Operacio Frankton, operacio de [[Britio|britaj]] soldatoj dum la Dua Mondmilito kun la tasko kaj objektivo de detrui ŝipojn en la dokoj de Bordeaux. == Insuloj en la Ĝirondo == En la estuaro inter la [[Pointe de Grave]] kaj ĉe la marpunkto kaj le bec d'Ambes, estas aro de insuletoj. La Île de Patiras grandas je 200 ha, kun [[lumturo]] por helpi navigacion en la estuaro. Vitoj kaj [[maizo]] estas kreskigitaj tie. La Île Sans-Pain kaj Île Bouchaud estus nun preskaŭ unuigitaj pro la eventuala redisvastiĝo de ŝlimo, kaj nun nomiĝas la Île Nouvelle (la ''Insulo Nova''). Ili entute kovras proksimume 265 [[hektaro]]jn, kaj estas posedataj per la Conservatoire du Littoral kaj manaĝitaj per la Departamento de la Ĝirondo. La Île Paté kovras proksimume 13 hektarojn kaj en [[2006]] estis private ekposedita. La [[insulo]] havas historian fortikaĵon konstruita inter [[1685]] kaj [[1693]] kiel parto de la nacia fortikaĵa programo, planita per Vauban. La konstruaĵo estas ovalforma, preskaŭ 12 metroj alte kaj estis origina ekipita per preskaŭ 30 kanonoj. Fortikaĵo Paté, kune kun Fortikaĵo Médoc, kaj la Citadelle de Blaye defendis la estuaron kaj Bordozon. Dum la Franca Revolucio la fortikaĵo estis uzata kiel malliberejo por sacerdotoj. En 2006, la Conseil Général decidis estigi la insulon ZPENS (''zone de pre-emption espace naturel sensible''). La stato de ZPENS protektas la insulon kontraŭ la konstruado. Se posedanto deziras vendi la insulon, la Departemento havas antaŭrajtas. Post du monatoj, la Conservatoire National du Littoral havas la venontan rajton, kaj post aliaj du monatoj, la urbeto de Blaye havas la finan antaŭrajton por akiri la insulon. La Île Verte, Île du Nord kaj Île Cazeau ampleksas proksimume 800 hektarojn kaj pro ilia natura stato, provizas bonan haltejon por migrantaj birdoj. La Île Margaŭ grandas je 25 hektaroj, kaj en [[2005]] dediĉis 14 el ili al vitoj kaj estas parto de la mondfama vinregiono de [[Médoc]]. ''Unua versio de tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio je la 17-a de februaro 2007.'' == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} [[Kategorio:Estuaroj]] [[Kategorio:Riveroj en Francio]] me6ro1fgwpsiux6s3975zb36zqb1vjb 9420238 9420237 2026-07-04T13:14:04Z ThomasPusch 1869 9420238 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero}}[[Dosiero:Tug with bulk carrier.jpg|250ra|eta|[[Trenŝipo]] helpanta portŝipo sur la estuaro de la Ĝirondo por proksimiĝi al parto de la [[doko]] de [[Bordozo]].]] La '''Ĝirondo'''<ref>[https://vortaro.net/#%C4%9Cirondo_kd kapvorto 'Ĝirondo' en PIV 2020, en en la reta versio ''vortaro.net''], sed ankaŭ jam en PIV 1970, p. 367</ref> estas navigaciebla [[estuaro]], sed ofte nomita [[rivero]], en sudokcidenta [[Francio]] kaj formiĝas per la renkontiĝo de la riveroj [[Dordogne (rivero)|Dordogne]] kaj [[Garono]] (''Garonne''), ĵus sub la centro de [[Bordozo]] (''Bordeaux''). La Ĝirondo estas proksimume 65 kilometrojn (38 mejlojn) longa kaj 3-11 kilometrojn (2-7 mejlojn) vasta. La franca departemento [[Ĝirondio]] nomiĝas laŭ ĝi. La Ĝirondo estas la subjekto de tre fortaj [[tajdo|tajdaj]] kurentoj kaj oni devas tre zorge navigacii la riveron, kiel ajn granda aŭ kia ajn estas la boato. == Historio == Dum la epoko de la [[Franca Revolucio]] la [[Ĝirondanoj]] aŭ Ĝirondistoj estis membroj de la Ĝirondo, nome politika grupo funkcianta el 1791 al 1795. Ties nomo estis dekomence neformale aplikata ĉar la plej elstaraj partoprenantoj de tiu vidpunkto estis deputitoj en la Leĝofara Asembleo el la departemento de Ĝirondo. Dum la [[Dua Mondmilito]], la Ĝirondo estis la loko por Operacio Frankton, operacio de [[Britio|britaj]] soldatoj dum la Dua Mondmilito kun la tasko kaj objektivo de detrui ŝipojn en la dokoj de Bordeaux. == Insuloj en la Ĝirondo == En la estuaro inter la [[Pointe de Grave]] kaj ĉe la marpunkto kaj le bec d'Ambes, estas aro de insuletoj. La Île de Patiras grandas je 200 ha, kun [[lumturo]] por helpi navigacion en la estuaro. Vitoj kaj [[maizo]] estas kreskigitaj tie. La Île Sans-Pain kaj Île Bouchaud estus nun preskaŭ unuigitaj pro la eventuala redisvastiĝo de ŝlimo, kaj nun nomiĝas la Île Nouvelle (la ''Insulo Nova''). Ili entute kovras proksimume 265 [[hektaro]]jn, kaj estas posedataj per la Conservatoire du Littoral kaj manaĝitaj per la Departamento de la Ĝirondo. La Île Paté kovras proksimume 13 hektarojn kaj en [[2006]] estis private ekposedita. La [[insulo]] havas historian fortikaĵon konstruita inter [[1685]] kaj [[1693]] kiel parto de la nacia fortikaĵa programo, planita per Vauban. La konstruaĵo estas ovalforma, preskaŭ 12 metroj alte kaj estis origina ekipita per preskaŭ 30 kanonoj. Fortikaĵo Paté, kune kun Fortikaĵo Médoc, kaj la Citadelle de Blaye defendis la estuaron kaj Bordozon. Dum la Franca Revolucio la fortikaĵo estis uzata kiel malliberejo por sacerdotoj. En 2006, la Conseil Général decidis estigi la insulon ZPENS (''zone de pre-emption espace naturel sensible''). La stato de ZPENS protektas la insulon kontraŭ la konstruado. Se posedanto deziras vendi la insulon, la Departemento havas antaŭrajtas. Post du monatoj, la Conservatoire National du Littoral havas la venontan rajton, kaj post aliaj du monatoj, la urbeto de Blaye havas la finan antaŭrajton por akiri la insulon. La Île Verte, Île du Nord kaj Île Cazeau ampleksas proksimume 800 hektarojn kaj pro ilia natura stato, provizas bonan haltejon por migrantaj birdoj. La Île Margaŭ grandas je 25 hektaroj, kaj en [[2005]] dediĉis 14 el ili al vitoj kaj estas parto de la mondfama vinregiono de [[Médoc]]. ''Unua versio de tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio je la 17-a de februaro 2007.'' == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} [[Kategorio:Estuaroj]] [[Kategorio:Riveroj en Francio]] takygksymp3z5awiupcheie3q4sbyxm 0 168162 9420515 8883424 2026-07-04T22:31:05Z ThomasPusch 1869 9420515 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Aidlingen.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Aidlingen in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 427 |areo = 26,56 |poŝtkodo = 71134 |tel_antaŭkodo = 07034 07056 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115001 |subdivido = 4 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 6 |retpaĝaro = [https://www.aidlingen.de/ www.aidlingen.de] |komunumestro = Ekkehardt Fauth }} '''Aidlingen''' {{prononco|AJDli''ng''n}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115001}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Kirche-Aidlingen.jpg|maldekstra|eta|upright|kirko Sankta Nikolao]] [[Dosiero:Schloß-Deufringen.jpg|maldekstra|eta|kastelo Deufringen]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 0z4xnpksedi50lfmiwutz4vesbw3oux 0 175396 9420510 9389118 2026-07-04T22:23:13Z ThomasPusch 1869 /* Esperanto-movado */ 9420510 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen-Gaertringen.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Gärtringen in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 476 |areo = 20,21 |poŝtkodo = 71112–71116 |tel_antaŭkodo = 07034 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115015 |subdivido = 2 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Rohrweg 2<br />71116 Gärtringen |retpaĝaro = [http://www.gaertringen.de/ www.gaertringen.de] |komunumestro = Michael Weinstein }} '''Gärtringen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115004}}}} loĝantojn. == Famuloj == * [[Johann Wilhelm Gmelin]] * [[Wilhelm Gmelin]] == Esperanto-movado == Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] tie, kaj plie la movada aktivulo [[Alois Eder]] kun sia familio loĝas en la komunumo. == Partnera komunumo == * {{flago|Aŭstrio}} [[Rohrau (Malsupra Aŭstrio)|Rohrau]], [[Malsupra Aŭstrio]] en [[Aŭstrio]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Kirche-Gärtringen.jpg|eta|maldekstra|200ra|<center>loka kirko]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] n0irort6b8n4pg12nft0r1eacnnoerl 9420511 9420510 2026-07-04T22:25:54Z ThomasPusch 1869 9420511 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen-Gaertringen.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Gärtringen in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 476 |areo = 20,21 |poŝtkodo = 71112–71116 |tel_antaŭkodo = 07034 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115015 |subdivido = 2 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Rohrweg 2<br />71116 Gärtringen |retpaĝaro = [http://www.gaertringen.de/ www.gaertringen.de] |komunumestro = Michael Weinstein }} '''Gärtringen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115004}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Famuloj == * [[Johann Wilhelm Gmelin]] * [[Wilhelm Gmelin]] == Esperanto-movado == Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] tie, kaj plie la movada aktivulo [[Alois Eder]] kun sia familio loĝas en la komunumo. == Partnera komunumo == * {{flago|Aŭstrio}} [[Rohrau (Malsupra Aŭstrio)|Rohrau]], [[Malsupra Aŭstrio]] en [[Aŭstrio]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Kirche-Gärtringen.jpg|eta|maldekstra|200ra|<center>loka kirko]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 8t7hb57qc1c5bi3fn3byrulc3talg6n 9420514 9420511 2026-07-04T22:30:38Z ThomasPusch 1869 9420514 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen-Gaertringen.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Gärtringen in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 476 |areo = 20,21 |poŝtkodo = 71112–71116 |tel_antaŭkodo = 07034 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115015 |subdivido = 2 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Rohrweg 2<br />71116 Gärtringen |retpaĝaro = [http://www.gaertringen.de/ www.gaertringen.de] |komunumestro = Michael Weinstein }} '''Gärtringen''' {{prononco|GERTringn}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115004}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Famuloj == * [[Johann Wilhelm Gmelin]] * [[Wilhelm Gmelin]] == Esperanto-movado == Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] tie, kaj plie la movada aktivulo [[Alois Eder]] kun sia familio loĝas en la komunumo. == Partnera komunumo == * {{flago|Aŭstrio}} [[Rohrau (Malsupra Aŭstrio)|Rohrau]], [[Malsupra Aŭstrio]] en [[Aŭstrio]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Kirche-Gärtringen.jpg|eta|maldekstra|200ra|<center>loka kirko]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] l6mdsog1ylyupwysqgss4l4uwsuqsia 0 175420 9420533 8216094 2026-07-04T23:13:41Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420533 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Gaeufelden.png |zomo = 10 |situo-bildo = Gäufelden in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 481 |areo = 20,07 |poŝtkodo = 71126 |tel_antaŭkodo = 07032 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115016 |subdivido = 3 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 1 |retpaĝaro = [https://www.gaeufelden.de/ www.gaeufelden.de] |komunumestro = Johannes Buchter }} '''Gäufelden''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115016}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Nebringen-gaeufelden-1900.jpg|eta|maldekstra|poŝtkarto de 1900]] [[Dosiero:Ackermann Gaeufelden-14 006.JPG|eta|maldekstra|enirejo al la "parko de skulptaĵoj"]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] rn6f262gja80xncorx8g2oa80vjvzdc 0 176133 9420534 7592985 2026-07-04T23:15:21Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420534 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Grafenau |blazono = DEU Grafenau COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Grafenau in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 417 |areo = 13,04 |poŝtkodo = 71120 |tel_antaŭkodo = 07033 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115054 |subdivido = 2 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Wittumstraße 1 |retpaĝaro = [http://www.grafenau-wuertt.de/ www.grafenau-wuertt.de] |komunumestro = Martin Thüringer }} '''Grafenau''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115054}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Schloss Dätzingen.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>kastelo Dätzingen]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 32qeq78vwsp3o95z8fl8tf4vfb4xy2u 0 176643 9420536 8223620 2026-07-04T23:16:33Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420536 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Herrenberg.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Herrenberg in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 460 |areo = 65,71 |poŝtkodo = 71070–71083 |poŝtkodo_malnova = 7033 |tel_antaŭkodo = 07032 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115021 |subdivido = Urbocentro (''Kernstadt'') kaj 7 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Marktplatz 5<br />71083 Herrenberg |retpaĝaro = [https://herrenberg.de/ herrenberg.de] |komunumestro = Thomas Sprißler |komunumestro-titolo = Oberbürgermeister |komunumestro-partio = [[Freie Wähler]] }} '''Herrenberg''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115021}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) == Bildaro == <gallery widths=200px> Dosiero:Herrrenberg marktplatz1.jpg Dosiero:S-Bahn Stuttgart Type 423.jpg Dosiero:Herrenberg bahnhof1.jpg Dosiero:Herrenberg Fruchtkasten.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == * Aliaj lokoj kun la nomo [[Herrenberg (apartigilo)|Herrenberg]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 9phto7awt4ak132z7344l4d974yvg82 0 176810 9420539 7593199 2026-07-04T23:17:29Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420539 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Hildrizhausen-wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Hildrizhausen in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 481 |areo = 12,17 |poŝtkodo = 71157 |tel_antaŭkodo = 07034 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115022 |adreso-komunumestraro = Herrenberger Straße 13 |retpaĝaro = [http://www.hildrizhausen.de/ www.hildrizhausen.de] |komunumestro = Matthias Schöck }} '''Hildrizhausen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115022}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Hildrizhausen, Andreas Kieser.png|eta|maldekstra|300px|<center>bildigo de 1683]] [[Dosiero:Ortskern Hildrizhausen.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>loka kirko Sankta Nikodemo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 0lkaljy2xi2hvms0sk7h9kc64x6qnol 0 177969 9420540 8861420 2026-07-04T23:19:30Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420540 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Jettingen-wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Jettingen in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 559 - 585 |areo = 21,12 |poŝtkodo = 71127–71131 |tel_antaŭkodo = 07452 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115053 |subdivido = 3 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Albstraße 2<br />71131 Jettingen |retpaĝaro = [https://www.jettingen.de/ www.jettingen.de] |komunumestro = Hans Michael Burkhardt }} [[Dosiero:Jettingen-rathaus.JPG|eta|maldekstra|300p|{{centre|la administrejo}}]] '''Jettingen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115053}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) En oktobro 2008 la nova komuna biblioteko estis malfermita. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) == Vidu ankaŭ == * [[Jettingen (Alzaco)]] {{-l}} <gallery widths=200> Dosiero:Jettingen-Unterjettingen-Michaelskirche.JPG|{{centre|la luterana Miĥaela kirko}} Dosiero:Schloss Sindlingen - panoramio.jpg|{{centre|historia kastelo, nomata ''Sindlingen''}} Dosiero:Mauritiuskirche in Sindlingen - panoramio.jpg|{{centre|la Maŭrica kirko ĉe la kastelo}} </gallery> [[Dosiero:Jettingen-panorama-oberjett.jpg|eta|maldekstra|800px|{{centre|panoramo}}]] {{projektoj}} {{distrikto Böblingen}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 9sbf5mf5tkd13g76iqgskat3cat5dwk 0 182323 9420210 8822592 2026-07-04T12:30:37Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Neustadt-R.jpg]] → [[File:DEU Neustadt am Rennsteig (Großbreitenbach) COA.svg]] JPG → SVG 9420210 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|pritraktas unu el pluraj samnomaj urboj kun la [[germana lingvo|germanlingva]] nomo ''Neustadt'' ("nova urbo") en [[Mezeŭropo]]. Pri la aliaj samnomaj urboj - cetere ekzistas formala komuna asocio de ĉiuj tiuj urboj - vidu la apartigilon [[Neustadt]].}} {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Neustadt am Rennsteig (Großbreitenbach) COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Neustadt in IK.svg |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Ilm]] |komunumo = [[Großbreitenbach]] |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-dato = fine de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] |alto = 785 |areo = 17.03 |poŝtkodo = 98701 |tel_antaŭkodo = 036781 |aŭtokodo = IK |retpaĝaro = [http://www.neustadtamrennsteig.de/ www.neustadtamrennsteig.de] }} '''Neustadt am Rennsteig''' estas loĝloko kaj eksa komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ilm]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]], kaj ekde januaro [[2019]] estas parto de la komunumo [[Großbreitenbach]]. Fine de la jaro [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] la loĝloko havis {{WikidataLoĝantaro}} loĝantojn. ==Vidindaĵoj== *[[Preĝejo Sankta Miĥaelo (Neustadt)|Preĝejo Sankta Miĥaelo]] *[[Rennsteig-muzeo (Neustadt)|Rennsteig-muzeo]] *[[Schwarzburga kirko (Neustadt)|Schwarzburga kirko]], pereinta ==Elstaruloj== *[[Karl Otto Beetz]], pedagogo == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) * {{Oficiala retejo|https://www.lg-grossbreitenbach.de}} de la urba komunumo [[Großbreitenbach]] ekde 2019 ({{de}}) [[Dosiero:Neustadt am rennsteig.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>vintra rigardo de sudokcidento]] [[Dosiero:Dorfplatz Neustadt.JPG|eta|maldekstra|300px|<center>centra placo]] [[Dosiero:Neustadt-a-R-Michaeliskirche.jpg|eta|maldekstra|200px|<center>loka kirko]] [[Dosiero:Wasserturm NeustadtRstg.JPG|eta|maldekstra|200px|<center>akvoturo]] {{projektoj}} {{distrikto Ilm}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ilm]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] 7rwb5n6zbo82w1ntejl4czatc7l0ny8 0 182847 9420518 7594230 2026-07-04T22:33:53Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420518 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Nufringen.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Nufringen in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 459 |areo = 10,04 |poŝtkodo = 71154 |tel_antaŭkodo = 07032 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115037 |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 28 |retpaĝaro = [http://www.nufringen.de www.nufringen.de] |komunumestro = Ulrike Binninger |komunumestro-titolo = Bürgermeister }} '''Nufringen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115037}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Nufringen, Andreas Kieser.png|eta|maldekstra|300px|<center>historia bildigo de 1681]] [[Dosiero:Nufringen-Ansicht von Nordosten mit Kirche über Kirchhofmauer und ehemaligem Grabenbereich-130408.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>mankas]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 9w6jr1a5wbbh42dxb22rh40lmizka62 9420519 9420518 2026-07-04T22:34:12Z ThomasPusch 1869 9420519 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Nufringen.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Nufringen in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 459 |areo = 10,04 |poŝtkodo = 71154 |tel_antaŭkodo = 07032 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115037 |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 28 |retpaĝaro = [http://www.nufringen.de www.nufringen.de] |komunumestro = Ulrike Binninger |komunumestro-titolo = Bürgermeister }} '''Nufringen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115037}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Nufringen, Andreas Kieser.png|eta|maldekstra|300px|<center>historia bildigo de 1681]] [[Dosiero:Nufringen-Ansicht von Nordosten mit Kirche über Kirchhofmauer und ehemaligem Grabenbereich-130408.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>mankas]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] jm0smp8682ufdyzzza414mue7nd3o6a 0 183179 9420531 8374961 2026-07-04T23:12:11Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420531 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Mötzingen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Mötzingen in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 533 |areo = 8,15 |poŝtkodo = 71159 |tel_antaŭkodo = 07452 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115034 |adreso-komunumestraro = Schloßgartenstraße 1 |retpaĝaro = [https://www.moetzingen.de/ www.moetzingen.de] |komunumestro = Thomas Sprißler }} '''Mötzingen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115034}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Ackermann Moetzingen-1103.jpg|eta|maldekstra|upright|loka fontano]] [[Dosiero:Ackermann Moetzingen-1104.jpg|eta|maldekstra|– detalo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 81d1ksfpg3zlam24bq7x3jcwee8cx99 0 184559 9420532 8445622 2026-07-04T23:13:15Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420532 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Schönaich COA.svg |blazono-ampl = 135 |zomo = 10 |situo-bildo = Schönaich in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 435 |areo = 14,16 |poŝtkodo = 71094–71101 |tel_antaŭkodo = 07031 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115044 |adreso-komunumestraro = Bühlstraße 10<br />71101 Schönaich |retpaĝaro = [https://www.schoenaich.de/ www.schoenaich.de] |komunumestro = Franz Grupp }} '''Schönaich''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115044}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Schönaich, Andreas Kieser.png|eta|maldekstra|bildigo de 1681]] [[Dosiero:Linde Schoenaich.jpg|eta|maldekstra|historia tilio]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] du37v3mny7ks6f1ncvel6j96mbwbslc 0 184580 9420517 8425805 2026-07-04T22:33:24Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420517 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Stadtwappen Renningen.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Renningen in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 409 |areo = 31,13 |poŝtkodo = 71264–71272 |tel_antaŭkodo = 07159 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115041 |subdivido = 2 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 1<br />71272 Renningen |retpaĝaro = [https://www.renningen.de/ www.renningen.de] |komunumestro = Wolfgang Faißt }} '''Renningen''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115041}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <gallery> Dosiero:Renningen2.jpg|komunumocentre Dosiero:NaturtheaterRenningen02.JPG|sceno de la loka subĉiela teatro Dosiero:Malmsheim Mitte.jpg|komunumoparto ''Malmsheim'' kun Dosiero:Malmsheim Rathaus.jpg|ties historia administrejo </gallery> {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] qcktmzizq9fey2w0iop8vkj7lyarl2t 0 185362 9420516 8433658 2026-07-04T22:32:40Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420516 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Rutesheim.png |zomo = 10 |situo-bildo = Rutesheim in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 447 |areo = 16,24 |poŝtkodo = 71277 |tel_antaŭkodo = 07152 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115042 |subdivido = 2 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Leonberger Straße 15 |retpaĝaro = [http://www.rutesheim.de www.rutesheim.de] |komunumestro = Dieter Hofmann }} '''Rutesheim''' {{prononco|RUteshajm}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115042}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La komunumoparto ''Perouse'' {{prononco|peRUZ}} origine estis setlejo de franclingvaj [[valdanoj]] forpelitaj el Francio kaj ĉi tie akceptitaj. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Rutesheim, Andreas Kieser.png|eta|maldekstra|300ra|<center>bildigo de 1682]] [[Dosiero:Perouse Zehntscheuer.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>historia stokejo de la komunumoparto ''Perouse'', konstruita de franclingvaj [[valdanoj|valdanaj]] rifuĝintoj]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] n8o20193ypiq0o12on7nt8v2bct1qaa 0 185830 9420535 8465808 2026-07-04T23:15:39Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420535 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Steinenbronn-wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Steinenbronn in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 431 |areo = 9,72 |poŝtkodo = 71144 |tel_antaŭkodo = 07157 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115046 |adreso-komunumestraro = Stuttgarter Straße 5 |retpaĝaro = [http://www.steinenbronn.de www.steinenbronn.de] |komunumestro = Johann Singer }} '''Steinenbronn''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115046}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Steinenbronn, Andreas Kieser.png|eta|maldekstra|300ra|<center>bildigo de 1683]] [[Dosiero:Steinenbronn - Kirche - geograph.org.uk - 7365.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>loka kirko]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] dt941tc43ye5ynqmizmq5qe84cbmplv 0 186761 9420538 8567324 2026-07-04T23:17:11Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420538 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Waldenbuch-wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Waldenbuch in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 362 |areo = 22,70 |poŝtkodo = 71111 |tel_antaŭkodo = 07157 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115048 |subdivido = 7 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Marktplatz 1 |retpaĝaro = [http://www.waldenbuch.de/ www.waldenbuch.de] |komunumestro = Michael Lutz }} '''Waldenbuch''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115048}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:WaldenbuchStadtkircheTurm.jpg|eta|<!-- _Turm_ _der_ _Stadtkirche_ -->]] [[Dosiero:WaldenbuchStadtkircheDetail.jpg|eta|<!-- _Ostgiebel_ _der_ _Stadtkirche_ -->]] [[Dosiero:WaldenbuchRitter.jpg|eta|<!-- Muzea Kavaliro -->]] [[Dosiero:WaldenbuchStadtkirche.jpg|eta|<!-- _Marktplatz_ _mit_ _Blick_ _auf_ die _Stadtkirche_ -->]] [[Dosiero:WaldenbuchPfarrhaus.jpg|eta|<!-- _Das_ _Alte_ _Pfarrhaus_ -->]] [[Dosiero:WaldenbuchSchloss.jpg|eta|<!-- _Schloss_ Waldenbuch -->]] [[Dosiero:WaldenbuchRathaus.jpg|eta|<!-- Urbodomo Waldenbuch -->]] [[Dosiero:WaldenbuchBackhaus.jpg|eta|<!-- _Altes_ _Backhaus_ -->]] <gallery> Dosiero:WaldenbuchMarktplatz.jpg|<!-- _Marktplatz_ _mit_ _Stammhaus_ _Wider_ --> Dosiero:WaldenbuchSchafhof.jpg|<!-- _Schafhof_ --> Dosiero:WaldenbuchPfarrscheuer.jpg|<!-- _Pfarrscheuer_ --> </gallery> {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 48oyn954fhkyx1ehh9ygbi71t7g8xom 0 186985 9420542 9022662 2026-07-04T23:20:08Z ThomasPusch 1869 9420542 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Weil der Stadt COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Weil der Stadt in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 406 |areo = 43,17 |poŝtkodo = 71255–71263 |tel_antaŭkodo = 07033 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115050 |subdivido = 5 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Marktplatz 4<br />71263 Weil der Stadt |retpaĝaro = [https://www.weil-der-stadt.de/ www.weil-der-stadt.de] |komunumestro = Hans-Josef Straub }} '''Weil der Stadt''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115050}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) == Gefiloj de la urbo == * [[Johann Brenz]], reformaciisto * [[Johano Keplero]], astronomo [[Dosiero:WeilderStadt 1742.jpg|eta|maldekstra|300ra|<!-- _Ansicht_ _von_ Weil der Stadt. _Kolorierter_ _Stich_, Augsburg um 1740. -->]] [[Dosiero:WdSt-Schafhausen.jpg|eta|<!-- 300 px|Weil der Stadt-_Schafhausen_ (1973 _eingemeindet_) -->]] [[Dosiero:WdSt-Rathaus.jpg|eta|<!-- Urbodomo Weil der Stadt -->]] [[Dosiero:Kepler-Geburtshaus.jpg|eta|<!-- Naskiĝdomo _von_ Keplero, _heute_ _Keplermuseum_ -->]] [[Dosiero:WdSt-PeterundPaul.jpg|eta|<!-- _Stadtkirche_ St. Petro (nomo) _und_ Paŭlo, Weil der Stadt -->]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] skvaewo40bmasokyof5fgrpjxwjl4dr 0 186986 9420541 8567787 2026-07-04T23:19:44Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9420541 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Weil im Schoenbuch.png |zomo = 10 |situo-bildo = Weil im Schönbuch in BB.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Böblingen]] |alto = 482 |areo = 26,14 |poŝtkodo = 71093 |tel_antaŭkodo = 07157, 07031 |aŭtokodo = BB |oficiala_kodo = 08115051 |subdivido = 6 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Marktplatz 3 |retpaĝaro = [https://www.weil-im-schoenbuch.de/ www.weil-im-schoenbuch.de] |komunumestro = Wolfgang Lahl }} '''Weil im Schönbuch''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Böblingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08115051}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Weil im Schönbuch, Andreas Kieser.png|eta|maldekstra|bildigo de 1683]] [[Dosiero:Weil im Schönbuch, 2013-05-23.jpg|eta|maldekstra|panoramo nuntempa]] {{Projektoj}} {{Distrikto Böblingen}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Böblingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 8xnzczqe0wdd5d1hk7a15dd6x3ikr9f 0 187287 9420672 9401259 2026-07-05T08:55:57Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9420672 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-GS|tipo1=reliefo |situo sur mapo2=Mosonmagyaróvár|situo de2=Situa mapo de Mosonmagyaróvár|zomo=11}} '''Mosonmagyaróvár''' [moŝonmadjarOvAr] estas [[urbo]] kaj [[kuracbanloko]] en [[Hungario]] en [[regiono]] [[Okcidenta Transdanubio]] en [[departemento]] [[Győr-Moson-Sopron]] en [[Distrikto Mosonmagyaróvár]], kies centro estas. La [[loknomo]] estas {{Lang-de|Wieselburg-Ungarisch Altenburg}}. La loknomo signifas: moson-madjara-malnova-fortikaĵo. Anstataŭ la longa nomo en la regiono oni neoficiale uzas la vorton '''Móvár'''. [[Dosiero:Mosonmagyaróvár – Óvári Szűz Mária Királynő és Szent Gotthárd templom.jpg|eta|maldekstre|Katolika kirko en Mosonmagyaróvár]] == Situo == Mosonmagyaróvár situas en [[Malgranda Hungara Ebenaĵo]] laŭ la ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]] inter [[Győr]] kaj [[Vieno]]. Ĝi troviĝas ĉe la kunfluo de [[rivero]]j [[Mosoni Duna]] kaj [[Leitha]]. La plej grava geografia trajto de teritorio de Mosonmagyaróvár estas, ke ĝi situas en la nordokcidenta angulo de Malgranda Ebenaĵo en la baseno de Győr, ĉe la renkonto de [[Szigetköz]] kaj la rando de [[Hanság]], en la mezo de ebenaĵo de Mosoni. La ebenaĵon apartigas la riveroj Mosoni Duna, kiu estas branĉo de Danubo) kaj Leitha kiu enfluas ĝin en la sudorienta parto de la urbo. [[Danubo]] dum la jarmiloj plenigis la teritorion per grua sedimento kiun kovras flava argila sablo en varia dikeco formante kelkloke montetojn, kiel Templomdomb en la norda parto de la urbo aŭ Királydomb en la koro de Moson. En [[1939]] Moson kaj Magyaróvár kuniĝis. La komunumo estas universitata kaj industria urbo. Apud la urbo estas radiostacio por la dua programo de Hungara Radio. == Salvo == {{Ĉefartikolo|Salvo en Mosonmagyaróvár}} Dum la revolucio en [[1956]] loĝantaro kuniĝis antaŭ [[kazerno]] de la limgardistoj. El [[mitralo]] la [[soldato]]j faris salvon. Ili uzis eksplodajn kuglojn, kiuj estis malpermesitaj laŭ la internaciaj kontraktoj. La rezulto estis terura, kaŭzinte gravajn vundojn kaj mortojn de pluraj homoj. Tiu okazintaĵo estis la plej terura en 1956. Post [[1990]] oni akuzis 4 ekssoldatojn, el kiuj 1 ricevis suspenditan verdikton pri 2 jaroj. [[Dosiero:Mosonmagyarovar-zamek.jpg|eta|Fortikaĵo de Mosonmagyaróvár]] [[Dosiero:Moson 2.JPG|eta|Urbomeza vido en Mosonmagyaróvár]] == Eduko == * [[Ekonomia Akademio (Magyaróvár)]] (nun jam [[fakultato]] de [[universitato]]) == Vidindaĵoj == * [[Fortikaĵo de Mosonmagyaróvár]] * [[Preĝejo Reĝino Sankta Maria (Mosonmagyaróvár)]] de [[1868]] * [[Preĝejo Johano Nepomuka (Mosonmagyaróvár)]] en la iama Moson * [[Luterana kirko (Mosonmagyaróvár)]] * [[Kalvinana kirko (Mosonmagyaróvár)]] == Famuloj == * en Mosonmagyaróvár naskiĝis kaj mortis: [[Ernő Báder]] * en Mosonmagyaróvár naskiĝis: ** [[abato]] [[Árpád Sixtus Dékány]] ** aktoroj [[Mónika Horváth]] kaj [[Josef Kainz]] ** altlerneja instruisto [[Péter Tamás Sótonyi]] ** [[animaciisto]] [[László Csáki]] ** [[István Fazekas (arkivisto)]] ** [[bestkuracisto]]j [[Balázs Harrach]] kaj [[Sándor Belák (bestokuracisto)|Sándor Belák]] ** [[bibliotekisto]] [[Ilona Ásványi]] ** drumisto [[Zoltán Pásztory]] ** [[fizikisto]]j [[Patrik Fazekas]] kaj [[György Grűner]] ** genetikisto [[Dénes Dudits]] ** luktisto [[Marianna Sastin]] ** [[matematikisto]]j [[József Fritz]] kaj [[Vilmos Totik]] ** muzikalkantisto [[Ádám Pásztor]] ** popolkantisto [[Zoltán Kátai]] ** [[skulptisto]] [[Sándor Kligl]] * en Moson naskiĝis: ** infankuracisto [[Magda Osztovics]] ** [[inĝeniero]] [[Béla Zorkóczy]] ** [[juĝisto]] [[Béla Bittó]] ** [[József Bakody (kuracisto)]] ** [[operkantisto]] [[Gizi Kármán]] ** [[violonisto]] [[Károly Flesch]] * en Magyaróvár naskiĝis: ** [[agronomo]]j [[Sándor Bánvárth]] kaj [[József Csiszár]] ** [[aktoro]] [[Tibor Puskás]] ** [[arkitekto]] [[Zoltán Legány]] ** bestokuracistoj [[Vilmos Csiszár]] kaj [[István Nyiredy]] ** [[ĉinologo]] [[László Bárdi]] ** [[filozofo]] [[Aranka Kiss]] ** [[fotisto]] [[János Manninger]] ** [[geografo]] [[Béla Sárfalvi]] ** [[jezuito]]j [[József Koller (monaĥo)|József Koller]], [[János Labos]] kaj [[Mihály Lipsicz]] ** inĝenieroj [[Miklós Hoff]] kaj [[Ferenc Modrovich]] ** [[ĵurnalisto]] [[Károly Zoltán Kovács]] ** [[kemiisto]]j [[Károly Vas]] kaj [[Irén Júlia Götz]] ** kostumisto [[Margit Bárdy]] ** [[ministro]] [[Frigyes Nagy]] ** piaristaj [[monaĥo]]j [[János Alber]], [[Kajetán Poor]] kaj [[János Reisinger (piaristo)|János Reisinger]] * en Moson aŭ Magyaróvár naskiĝis [[pentristo]] [[Ferenc Szalay]] * en Mosonmagyaróvár mortis: ** agronomoj [[József Csiszár]], [[Imre Görög (agronomo)|Imre Görög]], [[Emil Grábner]], [[József Gyárfás]] kaj [[Gyula Széles (1914)]] ** [[János Török (bestkuracisto)]] ** [[genetikisto]] [[Ilona Bajtay]] ** [[kuracisto]] [[Pál Szily]] ** [[pentristo]] [[Zoltán Gedeon]] * en Moson mortis: ** fabrikestro [[Ede Kühne]] * en Magyaróvár mortis: ** agronomoj [[Miklós Bittera]] kaj [[Béla Gróf]] ** akademiaj [[instruisto]]j [[Alfréd Krolopp]] kaj [[Pál Sporzon (1831)]] ** botanikisto [[György Linhart]] ** kemiisto [[Zsigmond Zalka]] ** piaristoj [[Ferenc Both]], [[Ede Ivánfi]] kaj [[Alajos Vashegyi]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Germanio}} [[Hattersheim am Main]], [[Germanio]] * {{Flago|Aŭstrio}} [[Stockerau]], [[Aŭstrio]] * {{Flago|Italio}} [[Arese]], [[Italio]] * {{Flago|Danio}} [[Hadsten]], [[Danio]] * {{Flago|Slovakio}} [[Šamorín]], [[Slovakio]] * {{Flago|Slovakio}} [[Senec]], Slovakio * {{Flago|Pollando}} [[Piotrków Trybunalski]], [[Pollando]] * {{Flago|Rumanio}} [[Sfântu Gheorghe]], [[Rumanio]] == Esperanto-movado == Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] tie. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Gravaj hungaraj urboj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mosonmagyaróvár| ]] 198lwi7bw9w9mqandhm9ebbkqanb04z 0 187600 9420360 9074933 2026-07-04T16:54:53Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9420360 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Wiek |blazono = Wappen Wiek.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Wiek in VR.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Antaŭpomerio-Rügen]] |komunumaro = [[Amt Nord-Rügen]] |alto = 2 |areo = 25,53 |poŝtkodo = 18556 |tel_antaŭkodo = 038391 |aŭtokodo = VR |oficiala_kodo = <!-- el vikidatumoj --> |adreso-komunumestraro = Ernst-Thälmann-Straße 37<br />18551 Sagard |retpaĝaro = [https://www.wiek-ruegen.de/ www.wiek-ruegen.de] |komunumestro = Petra Harder |komunumestro-titolo = Bürgermeister }} '''Wiek''' {{prononco|VI:K}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Antaŭpomerio-Rügen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] kaj estas parto de la insulo [[Rügen]] (''Rugeno'') en la [[Balta Maro]]. Administre ĝi apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[Amt Nord-Rügen]]'' de pluraj proksime kunlaborantaj najbaraj komunumoj. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|{{#invoke:Wikidata|claim|P439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². ==Gefiloj== *[[Karl Schwarz]], teologo kaj parlamentano == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) <!-- [[Dosiero:elektindas|eta|maldekstra|300ra|<center>priskribo]] --> {{Projektoj}} {{Distrikto Antaŭpomerio-Rügen}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Antaŭpomerio-Rügen]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] [[Kategorio:Rugeno]] 411j8gg8ie2ppyn6qx0yweavyuwplv5 9420382 9420360 2026-07-04T17:26:42Z Tirolischleioans 254019 /* Gefiloj */ 9420382 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Wiek |blazono = Wappen Wiek.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Wiek in VR.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Antaŭpomerio-Rügen]] |komunumaro = [[Amt Nord-Rügen]] |alto = 2 |areo = 25,53 |poŝtkodo = 18556 |tel_antaŭkodo = 038391 |aŭtokodo = VR |oficiala_kodo = <!-- el vikidatumoj --> |adreso-komunumestraro = Ernst-Thälmann-Straße 37<br />18551 Sagard |retpaĝaro = [https://www.wiek-ruegen.de/ www.wiek-ruegen.de] |komunumestro = Petra Harder |komunumestro-titolo = Bürgermeister }} '''Wiek''' {{prononco|VI:K}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Antaŭpomerio-Rügen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] kaj estas parto de la insulo [[Rügen]] (''Rugeno'') en la [[Balta Maro]]. Administre ĝi apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[Amt Nord-Rügen]]'' de pluraj proksime kunlaborantaj najbaraj komunumoj. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|{{#invoke:Wikidata|claim|P439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². ==Gefiloj== *[[Karl Schwarz]], teologo kaj parlamentano *[[Theodor Schwarz]], paroĥestro, pentristo kaj verkisto == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) <!-- [[Dosiero:elektindas|eta|maldekstra|300ra|<center>priskribo]] --> {{Projektoj}} {{Distrikto Antaŭpomerio-Rügen}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Antaŭpomerio-Rügen]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] [[Kategorio:Rugeno]] 9x8pngvrbvbsyknquy13cz11r4zg8kq 9420384 9420382 2026-07-04T17:27:20Z Tirolischleioans 254019 9420384 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Wiek |blazono = Wappen Wiek.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Wiek in VR.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Antaŭpomerio-Rügen]] |komunumaro = [[Amt Nord-Rügen]] |alto = 2 |areo = 25,53 |poŝtkodo = 18556 |tel_antaŭkodo = 038391 |aŭtokodo = VR |oficiala_kodo = <!-- el vikidatumoj --> |adreso-komunumestraro = Ernst-Thälmann-Straße 37<br />18551 Sagard |retpaĝaro = [https://www.wiek-ruegen.de/ www.wiek-ruegen.de] |komunumestro = Petra Harder |komunumestro-titolo = Bürgermeister }} '''Wiek''' {{prononco|VI:K}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Antaŭpomerio-Rügen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] kaj estas parto de la insulo [[Rügen]] (''Rugeno'') en la [[Balta Maro]]. Administre ĝi apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[Amt Nord-Rügen]]'' de pluraj proksime kunlaborantaj najbaraj komunumoj. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|{{#invoke:Wikidata|claim|P439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². ==Gefiloj== *[[Karl Schwarz]], teologo kaj parlamentano *[[theodor Schwarz (teologo)|Theodor Schwarz]], paroĥestro, pentristo kaj verkisto == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) <!-- [[Dosiero:elektindas|eta|maldekstra|300ra|<center>priskribo]] --> {{Projektoj}} {{Distrikto Antaŭpomerio-Rügen}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Antaŭpomerio-Rügen]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] [[Kategorio:Rugeno]] hnidqm66xml4eh4kz1j8i75msbkkq6z 0 188947 9420320 9377542 2026-07-04T16:32:53Z Sj1mor 12103 9420320 wikitext text/x-wiki Listo de renomaj personoj de [[Arad]] == A == * [[Ilona Aczél]]: aktorino * [[Sándor Albrecht]] ([[12-a de aŭgusto]] [[1885]] – [[Pozsony]], [[30-a de julio]] [[1958]]): komponisto, orgenisto, kapelestro. * [[György Alexics]] ([[14-a de septembro]] [[1864]] – [[Budapest]], [[7-a de februaro]] [[1936]]): rumandevena lingvisto, literaturhistoriisto, tradukisto. * [[Irma Allodiatoris]] ([[1-a de februaro]] [[1912]] – [[Budapest]], [[7-a de marto]] [[1988]]): antropologino, scienchistoriistino, bibliografino. * [[Loránd Almási Balogh]] ([[27-a de novembro]] [[1869]] – [[Budapest]], [[2-a de februaro]] [[1945]]): arkitekto, instruisto, verkisto. * [[Endre Andor]], familia nomo: ''Ráth'' ([[27-a de oktobro]] [[1897]] - ?): verkisto, literaturorganizanto. * [[Miklós Antal (juristo)|Miklós Antal]] (n. [[9-a de decembro]] [[1943]])): juristo, redaktoro, fakverkisto * [[Judit Angel]] (*[[3-a de januaro]] [[1963]]): muzeologino, gvidantino de artsekcio de loka muzeo.[http://artportal.hu/lexikon/muvtorteneszek/angel_judit] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101115204255/http://artportal.hu/lexikon/muvtorteneszek/angel_judit |date=2010-11-15 }} * [[Viola Ányos]] pentristino[http://biralat.hu/muveszek/anyos_viola_fajszi___.7145.html?pageid=56] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160907034846/http://biralat.hu/muveszek/anyos_viola_fajszi___.7145.html?pageid=56 |date=2016-09-07 }} * [[József Aradi]] (*[[18-a de aprilo]] [[1943]]): redaktoro, publicisto. * [[Dan Ardelean]] (*[[20-a de oktobro]] [[1946]]): komponisto, kapelestro de distra muziko. * [[Katalin Árpási]], ''Gerstner'' ([[Pest]], [[3-a de oktobro]] [[1854]] – Arad, [[29-a de decembro]] [[1932]]): aktorino. * [[János Aszódy]] ([[16-a de oktobro]] [[1908]] - [[Bukareŝto]], [[24-a de novembro]] [[1976]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Lajos Aulich]] generalo, unu el [[La 13 martiroj de Arad]] * [[Géza Austerweil]], hungara [[kemiisto]] * [[István Avar (Auer la 2-a)|István Avar]] ([[30-a de majo]] [[1905]] – [[Kaposvár]], [[15-a de oktobro]] [[1977]]): piedpilkisto (olimpikano). == B == * [[Imre Baász]] ([[22-a de februaro]] [[1941]] - [[Sfântu Gheorghe]], [[16-a de julio]] [[1991]]): grafikisto. * [[László Babocsik]] (*[[1942]]): pentristo. * [[Károly Bács (filo)]] ([[Dabas]], [[1849]] – Arad, aŭgusto [[1903]]): aktoro, reĝisoro. * [[András Bágya]], hungara komponisto naskiĝis en Arad * [[Katalin Bălaj]] (*[[5-a de junio]] [[1941]]): ĵurnalistino. * [[Gyula Balázs]] ([[24-a de junio]] [[1895]] – [[Budapest]], [[7-a de septembro]] [[1961]]): kuracisto, toksikologo, pioniro de venenesplorado * [[Gyula Bálint]] ([[1884]] - [[Pécs]], [[1956]]) pentristo * [[Béla Balla]] ([[24-a de aŭgusto]] [[1882]] - [[Baia Mare]], [[1965]]) pentristo. * [[László Balogh]] ([[9-a de junio]] [[1925]] – [[Budapest]], [[22-a de aprilo]] [[1958]]): kanalpurigisto, ekzekutita pro partopreno en revolucio hungara de [[1956]]-a jara. * [[Frigyes Fülöp Balla]] ([[Magyarpécska]], [[1871]] - [[Arad]], [[1937]]): pentristo. * [[Géza Balla]] ([[1909]] - [[Parizo]], [[1946]]): pentristo. * [[József Balla]] ([[1910]] -[[Baia Mare]], [[1991]]): pentristo. * Károly Balla ([[26-a de oktobro]] [[1909]] - ?): ĵurnalisto, poeto, redaktoro, tradukisto. * [[Ede Bánáti]]; ''Goldberger'' ([[1859]] – [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1929]]): aktoro. * [[Teréz Bánházy]] ([[Kecskemét]], [[1863]] – Arad, [[11-a de novembro]] [[1918]]): aktorino. * [[Ilona Bánhidy]] ([[1897]] – [[Budapest]], [[24-a de julio]] [[1974]]): aktorino. * [[József Bánhidy]] ([[11-a de junio]] [[1888]] – [[Miskolc]], [[12-a de junio]] [[1973]]): aktoro. * [[Jenő Bányász]] ([[23-a de novembro]] [[1884]] – [[Budapest]], [[31-a de majo]] [[1949]]): juristo, jurverkisto * [[Béla Barabás (politikisto)|Béla Barabás]] ([[12-a de decembro]] [[1855]] – samloke, [[28-a de majo]] [[1934]]): advokato, politikisto. * [[Ferenc Baranyai]] (*[[3-a de oktobro]] [[1923]]): pentristo. * Mihai Barbu (*[[1-a de septembro]] [[1937]]): skulptisto. * Veronica Bârlădeanu (*[[12-a de aŭgusto]] [[1930]]): tradukistino. * [[Andor Barna]] ([[9-a de septembro]] [[1881]] - ?): kantisto (tenoro). * [[Erzsi Baróti]] ([[17-a de februaro]] [[1900]] – [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1972]]): aktorino. * [[Aladár Benedek]], ''Iván Náray'' (Arad, [[20-a de septembro]] [[1843]] – [[Budapest]], [[30-a de novembro]] [[1915]]): poeto, verkisto, redaktoro. * [[Lajos Bérczy]] ([[11-a de septembro]] [[1874]] – [[23-a de marto]] [[1947]], Arad): publicisto, verkisto. * [[Sándor Berecz]] ((*[[11-a de novembro]] [[1953]]): ĵurnalisto. * [[Piroska Berényi]] ([[1916]] - [[?]]): pentristino * [[Jenő Béres]] ([[20-a de aprilo]] [[1912]] – [[Budapest]], [[29-a de majo]] [[1981]]): pentristo * József Bergesz ([[14-a de septembro]] [[1921]] -Arad, ?) ŝipisto (olimpikano) * [[Zoltán Bihari]] ([[26-a de aŭgusto]] [[1910]] – [[Budapest]], [[22-a de februaro]] [[1985]]): aktoro. * [[János Bing]] ([[1883]] – [[Dora]], [[22-a de septembro]] [[1965]]): hungara vinkomercisto, artaĵkolektanto, aktoro. * [[Tibor Bisztriczky]] ([[28-a de julio]] [[1908]] – [[Budapest]], [[12-a de novembro]] [[1983]]): violonisto. * [[Iván Bócsa]], biologo * [[Imre Bokor]] ([[2-a de februaro]] [[1881]] – [[Budapest]], [[19-a de aprilo]] [[1961]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[József Bokor]], pli maljuna (Arad, [[1838]] – [[Szigetvár]], [[22-a de septembro]] [[1902]]): aktoro. * [[Hermin Boránd]] ([[1852]] – [[Budapest]], [[20-a de junio]] [[1916]]): kantistino. * [[Melinda Borbély]] (n. [[4-a de aŭgusto]] [[1952]]): radioredaktorino en [[Târgu Mureş]]. * [[Elemér Bornemisza]]: kemiisto * [[Frigyes Boros]] (, ? [[1824]] – [[Szeged]], [[17-a de februaro]] [[1892]]): akvokonstrua inĝeniero * [[József Boros]] ([[17-a de oktobro]] [[1890]] – [[Saarbrücken]], [[11-a de novembro]] [[1962]]): kuracisto, internisto, universitata profesoro. * [[Ödön Borsos-Nachtnébel]], patologo * [[György Botond Bolics]] ([[22-a de oktobro]] [[1913]] – [[Budapest]], [[8-a de januaro]] [[1975]]): verkisto, inĝeniero. * Péter Bölöni (n. [[25-a de junio]] [[1969]]): redaktoro. * [[Zoltán Böszörményi]] (n. [[18-a de decembro]] [[1951]]) poeto, verkisto, publicisto * [[Kálmán Braun Bogdán]] ([[1905]] - [[15-a de marto]] [[1983]]): trejnisto de futbalo[http://www.nyugatijelen.com/sport/braun_bogdan_kalmanra_emlekezunk.php]. * [[Róbert Braun]] ([[7-a de januaro]] [[1879]] - [[Budapest]], [[12-a de februaro]] [[1937]]): sociologo, bibliotekisto. * [[Gyula Brendus]] (n. [[25-a de majo]] [[1940]]): kuracisto, politikisto. * [[Mariana Buruiană]] (n. [[11-a de julio]] [[1955]]): aktorino, verkistino, tradukistino. == C == * [[Áron Chorin]], [[rabeno]] mortinta en Arad * [[Ferenc Chorin]] (Arad, [[11-a de majo]] [[1842]] – [[Budapest]], [[20-a de januaro]] [[1925]]): komercisto. * [[Pia-Somona Costescu]] (*[[6-a de januaro]] [[1937]]): pentristino. * [[Mátyás Csányi]] ([[Szeged]], [[6-a de decembro]] [[1884]] – Arad, [[6-a de marto]] [[1962]]): komponisto, teatra kapelestro. * [[Lajos Csatay]] (Arad, [[1-a de aŭgusto]] [[1886]] – [[16-a de oktobro]] [[1944]]): ministro pri defendadafero. * [[Judit Csernyánszky]], pentristino * [[Sándor Csép]] (*[[1-a de majo]] [[1938]]): dramverkisto, televidredaktoro. * [[József Czédly]] ([[7-a de junio]] [[1926]] - [[Bukareŝto]], [[21-a de februaro]] [[2015]]): ekonomikisto, redaktoro * [[Károly Czédly]] ([[24-a de julio]] [[1899]] – [[19-a de marto]] [[1954]], samloke): publicisto, tradukisto. * [[Ferenc Czeyda-Pommersheim]] (Arad, [[9-a de julio]] [[1891]] – [[Budapest]], [[24-a de septembro]] [[1974]]): kirurgo, kandidato pri medicinsciencoj (1952) * [[Géza Cziffra]] (Arad, [[19-a de septembro]] [[1900]] – [[Dießen am Ammersee]], [[Germanio]], [[28-a de aprilo]] [[1989]]): filmreĝisoro, poeto, verkisto. * [[Győző Czigler]] ([[19-a de julio]] [[1850]] – [[Budapest]], [[28-a de marto]] [[1905]]): arkitekto, teknikuniversitata profesoro. * [[Kálmán Cziszter]] (n. [[25-a de januaro]] [[1943]]): inĝeniero pri konstruo, politikisto == D == * [[Lajos Dálnoki Nagy]] ([[Miskolc]], [[9-a de aprilo]] [[1862]] – Arad, [[2-a de marto]] [[1937]]): poeto, tradukisto, dramverkisto. * [[János Damjanich]] ([[Staza]], [[8-a de decembro]] [[1804]] – Arad, [[6-a de oktobro]] [[1849]]): generalo, estinta imperiestra oficiro, unu el la plej elstaraj militgvidantoj de la hungara libereclukto en [[1848]]-[[1849]], unu el [[La 13 martiroj de Arad]].[http://mek.oszk.hu/06100/06162/html/] * [[Nina Dancz]] (Arad, ? [[1855]] – [[Budapest]], [[12-a de majo]] [[1896]]): aktorino. * [[Tamás Deák]] ([[23-a de marto]] [[1928]] - [[Budapest]], [[24-a de januaro]] [[1986]]): verkisto, tradukisto. * [[Dominic Dembinski]] (*[[18-a de aŭgusto]] [[1957]]: reĝisoro. * [[Ottó Dembrovski]] ([[Hungarujo]], [[1942]] - Arad, [[5-a de novembro]] [[2009]]): piedpilkisto. * [[Károly Derecskey]], ''Charles'' (*[[2-a de junio]] [[1926]]): ĵurnalisto. * [[Arisztid Dessewffy]] ([[Csákány]], ? de junio [[1802]] – Arad, [[6-a de oktobro]] [[1849]]): generalo, unu el [[La 13 martiroj de Arad]]. * [[Viktor Déznai]] ([[25-a de majo]] [[1884]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1-a de decembro]] [[1968]]) publicisto * [[Erzsébet Dormán]] ([[24-a de decembro]] [[1890]] - ?) aktorino. * [[Júlia Dormán]]; ''Juci'' ([[2-a de februaro]] [[1885]] - ?) aktorino. * [[Ana Carolina Dovaly]] (*[[10-a de julio]] [[1978]]): slovaka poetino. * [[László Dörner]] (Arad, [[28-a de januaro]] [[1905]] – [[Budapest]], [[12-a de marto]] [[1984]]): tenisisto, trejnisto, sportgvidanto. * [[Sabin Drăgoi]] ([[Selişte]], [[18-a de junio]] [[1894]]- Arad, [[31-a de decembro]] [[1968]]): rumana komponisto, folkloristo. * [[János Drumár]] (Arad, [[4-a de aŭgusto]] [[1866]] – [[Hajdúhadház]], januaro [[1922]]): verkisto, muzikhistoriisto. == E == * [[Anton Eberwein]] (*[[25-a de julio]] [[1936]]): skulptisto. * [[Sándor Eckhardt]] (Arad, [[23-a de decembro]] [[1890]] – [[Budapest]], [[16-a de majo]] [[1969]]): literaturhistoriisto, lingvisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Ferenc Eckhart]] (Arad, [[18-a de novembro]] [[1885]] – [[Budapest]], [[28-a de julio]] [[1957]]): jur-kaj- ekonomihistoriisto, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Antal Edelspacher]] (Arad, [[14-a de aprilo]] [[1846]] – [[Budapest]], [[4-a de aprilo]] [[1894]]): lingvisto. * [[Jenő Edvi-Illés]] ([[19-a de decembro]] [[1886]] - [[Budapest]], [[4-a de julio]] [[1962]]): pentristo, grafikisto. * [[László Érckövi]] ([[20-a de junio]] [[1900]] –?): aktoro. * [[László Ernyes]], ''Ehrenfeld'' (Arad, [[21-a de aprilo]] [[1912]] – [[Timişoara]], [[30-a de aŭgusto]] [[1975]]): poeto, tradukisto, ĵurnalisto == F == * [[Gábor Fábián]] ([[Balatonalmádi|Vörösberény]], [[29-a de decembro]] [[1795]] – Arad, [[10-a de decembro]] [[1877]]): verkisto, tradukisto, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Károly Faludi]], ''Faludy'' ([[11-a de februaro]] [[1872]] – samloke, [[10-a de februaro]] [[1974]]): aktoro, amatora aviadilfaristo. * [[Borbála Faragó]] ([[4-a de aŭgusto]] [[1914]] – [[Bern]], [[29-a de januaro]] [[1975]]): eldonejredaktorino. * [[László Farkas]] (n. [[16-a de decembro]] [[1961]]): fizikisto, astronomo * [[Tibor Fáskerti]] ([[13-a de aprilo]] [[1889]] – [[Bukareŝto]], [[8-a de junio]] [[1964]]): rumania hungara filozofo, ĵurnalisto, verkisto, redaktoro. * [[Ferenc Fehér]] ([[5-a de junio]] [[1923]] – [[Budapest]], [[21-a de aŭgusto]] [[1970]]): inĝeniero pri mekaniko, generalmajoro. * [[Imre Fehér]] ([[5-a de aŭgusto]] [[1926]] – [[Budapest]], [[10-a de oktobro]] [[1975]]): filmreĝisoro. * [[Károly Fejér]], ''Károlyi József'' ([[Eger]], [[1790]] – Arad, [[29-a de oktobro]] [[1877]]): aktoro, teatrestro. * [[Levente Fekete]] (*[[21-a de aŭgusto]] [[1952]]): ceramikisto, dizajnisto. * [[Klára Feleki]], ''Feleki Kovács Klára'', ''Asztalos Mártonné'' ([[22-a de oktobro]] [[1906]] – [[Budapest]], [[13-a de januaro]] [[1969]]): aktorino, ĵurnalistino, tradukistino. * [[Irma Ferch]], edzino de [[János Koszó]]: komponistino * [[László Ferencz (verkisto)|László Ferencz]], originale ''László fenyves'' (*[[15-a de junio]] [[1911]] - ): redaktoro, verkisto. * [[Dénes Ficzay]] ([[27-a de decembro]] [[1921]] - samloke, [[2-a de marto]] [[1985]]): literaturhistoriisto, bibliografo. * [[Jánosné Follinus]]; ''Anna Lukácsy'', ''Antónia'' ([[1828]] – samloke, [[15-a de majo]] [[1870]]): aktorino. * [[Vilmosné Foltényi]]; ''Amália Szabó'' ([[15-a de marto]] [[1830]] – [[Debrecen]], [[3-a de decembro]] [[1901]]): aktorino. * [[István Fóriss]] aktoro. * [[László Földes]] ([[26-a de junio]] [[1922]] – [[Kolozsvár]], [[10-a de januaro]] [[1973]]): kritikisto, redaktoro. * [[Mária Földes]] ([[5-a de septembro]] [[1925]] – [[Tel-Avivo]], [[18-a de decembro]] [[1976]]): dramverkistino. * [[Vilmos Földessy]], hungara aktoro * [[László Füredi]] (*[[18-a de aprilo]] [[1928]]): komponisto, muzikkritikisto, muzikhistoriisto. * [[József Füzi]] (*[[1-a de januaro]] [[1931]]): biologo, lektoro. == G == * [[László Gagyi-Pálffy]] (*[[30-a de marto]] [[1962]]): fotoraportisto. * [[Márton Gajzágó]] (n. [[30-a de oktobro]] [[1942]]): ĵurnalisto, eldonejestro en [[Sfântu Gheorghe]]. * [[Gyula Gál]], ''Goldstein'' ([[5-a de novembro]] [[1865]] – [[Budapest]], [[26-a de februaro]] [[1945]]): aktoro. * [[Hermin Gál]] ([[4-a de februaro]] [[1863]] - ?) aktorino. * [[Mihály Galbács]] (*[[10-a de junio]] [[1924]]): studverkisto. * [[István Galló]] (n. [[8-a de novembro]] [[1930]]): kemiisto, sciencesploristo * [[Károly Gallovich]] ([[29-a de januaro]] [[1879]] - samloke, [[10-a de januaro]] [[1939]]): memlernanta verkisto. * [[Jenő Gárdonyi]] ([[6-a de septembro]] [[1900]] – [[Budapest]], [[4-a de majo]] [[1981]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Attila Gönczi]] (*[[8-a de decembro]] [[1959]]): inĝeniero pri mekaniko, adjunkto. * [[Gabriella Gujdár]] (n. [[27-a de julio]] [[1980]]): manaĝerino, raportistino, redaktoro, tradukistino * [[Jenő Glück]] (*[[27-a de septembro]] [[1927]]): historiisto. * [[János Gnadt]] (*[[1951]]): pentristo * [[Emma Gömöri]] ([[1896]] - [[Arad]], [[1978]]): aktorino. == H == * [[Imre Hajós]] ([[Újvidék]], [[24-a de septembro]] [[1905]] – [[Arad]], [[8-a de aprilo]] [[1977]]) – pentristo * [[Mariska Halassy]], hungara aktoro * [[János Halmos]] (Arad, [[27-a de decembro]] [[1887]] – [[Budapest]], [[7-a de oktobro]] [[1961]]): operkantisto (tenoro). * [[Sándor Hatvany Deutsch]], barono ([[17-a de novembro]] [[1852]] – [[Nagysurány]], [[18-a de februaro]] [[1913]]): vicprezidanto de la landasocio de fabrikitoj (GYOSZ). * [[Lajos Haug]], ''Hauk'' ([[Vieno]], [[1799]] – Arad, [[31-a de marto]] [[1850]]): aŭstridevena martiro de la revolucio kaj liberecbatalo en [[1848]]-[[1849]]. * [[Lajos Havi]] ([[1854]] – [[Szászrégen]], [[7-a de aprilo]] [[1917]]): aktoro, direktoro. * [[Gyula Heinrich]] (*[[11-a de majo]] [[1930]]): prielektrainĝeniero, universitata profesoro. * [[Béla Heintz]], arkitekto, fervoja ĉefkonsilisto * [[Laura Helvey]] ([[10-a de decembro]] [[1852]] – [[Budapest]], [[1-a de februaro]] [[1931]]): aktorino. * [[József Hevesi]] (*[[5-a de majo]] [[1848]]): kuracisto, publicisto, poeto. * [[István Holló]] ([[18-a de julio]] [[1903]] – [[Budapest]], [[26-a de februaro]] [[1984]]): inĝeniero pri mekaniko. * [[Lajos Homoródi]], ''Habereger'' ([[2-a de majo]] [[1911]] – [[Budapest]], [[22-a de januaro]] [[1982]]): geodeziinĝeniero, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Béla Horlay]] ([[9-a de marto]] [[1914]] – [[Budapest]], [[12-a de junio]] [[1978]]): internisto, ftizologo. * [[Mihály Horváth]] ([[28-a de majo]] [[1868]] – [[Budapest]], [[10-a de oktobro]] [[1938]]): kuracisto, fakverkisto. * [[Júlia Hrabovszky]] ([[21-a de januaro]] [[1863]] - [[Budapest]], [[29-a de aprilo]] [[1946]]): verkistino, tradukistino. * [[Árpád Hudy]] (*[[4-a de aŭgusto]] [[1935]]): ĵurnalisto, lingvisto. == I == * [[János Ilona]] (n. [[9-a de januaro]] [[1969]]): instruisto, publicisto, redaktoro * [[Katalin Ilosvay]]; ''Jäger'' (*[[17-a de septembro]] [[1923]]: aktorino. * [[László Inke]] ([[16-a de januaro]] [[1925]] - [[Budapest]], [[19-a de aŭgusto]] [[1992]]): aktoro. * [[János Irházi]] (*[[21-a de majo]] [[1959]]): verkisto, ĵurnalisto. == J == * [[Dániel Jób]] (Arad, [[22-a de decembro]] [[1880]] – [[Budapest]], [[20-a de novembro]] [[1955]]): verkisto, reĝisoro, teatrodirektoro. * [[Pál Jávor]] ([[31-a de januaro]] [[1902]] - [[Budapest]], [[14-a de aŭgusto]] [[1959]]): aktoro. * [[Imre Jenei]] (*[[22-a de aprilo]] [[1937]]): piedpilka majstrotrejnisto. * [[Attila Juhász]] ([[29-a de oktobro]] [[1896]] – samloke, [[24-a de februaro]] [[1965]]) – ĵurnalisto, verkisto. * [[Ferenc Juhász (reĝisoro)|Ferenc Juhász]] (Arad, [[11-a de aprilo]] [[1887]] – [[Zagrebo]], [[26-a de decembro]] [[1965]]): reĝisoro. == K == * [[Géza Kacziány]] ([[1856]] – [[Budapest]], [[3-a de decembro]] [[1939]]): verkisto, tradukisto, publicisto. * [[Erzsébet Kádár]], ''Dadányi Györgyné''; familinomo ''Csernovics'' ([[3-a de marto]] [[1901]] – [[Budapest]], [[26-a de aprilo]] [[1945]]): verkistino. * [[Zsolt Karácsonyi]] ([[27-a de aprilo]] [[1977]]) poeto, redaktoro * [[Győző Kara]] ([[Bonyhád]], [[25-a de novembro]] [[1860]] – [[26-a de junio]] [[1942]], Arad): literatur- kaj arthistoriisto, lernolibrverkisto, tradukisto. * [[Ilona Karay]] ([[18-a de decembro]] [[1866]] - [[Pécs]], [[7-a de februaro]] [[1881]]): poetino. * [[József Károly]] ([[28-a de aŭgusto]] [[1886]] – [[30-a de januaro]] [[1960]]) ĵurnalisto, verkisto * [[Sándor Károly]] ([[27-a de marto]] [[1894]] – [[29-a de januaro]] [[1964]]) verkisto. * [[Izidor Kaufmann]] ([[1853]] - [[1921]], [[Budapeŝto]]): pentristo * [[Lajos Kazinczy]] ([[Sátoraljaújhely|Széphalom]], [[20-a de oktobro]] [[1820]] – Arad, [[25-a de oktobro]] [[1849]]): patrujdefanda generalo ekzekutita. * [[Izabella Kelemen G.]] (*[[5-a de junio]] [[1963]]): eseistino, verkistino. * [[Ferenc Kelen]] (*[[23-a de februaro]] [[1924]]): fotoraportisto, fotoartisto. * [[Miklós Keller]] (Arad, [[30-a de oktobro]] [[1897]] – [[Budapest]], [[8-a de februaro]] [[1986]]): alkoholindustria fakulo. * [[Pál Kenyeres]] (*[[31-a de aŭgusto]] [[1913]] - ): ĵurnalisto, rakontisto. * [[János Kett Groza]] (*[[3-a de aŭgusto]] [[1941]]): pentristo. * [[Tamás Kisdy]], ''Vásárhelyi'' (? [[1909]] – [[Ĝenevo]], ?-a de marto [[1978]]): verkisto. * [[Francis Kish]] naskiĝ ''Francisc Kiss, Ferenc Kiss'' ([[Arad (Rumanio)]], [[10-a de majo]] [[1956]]) [http://franciskish.googlepages.com]{{404|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} belartisto, filmreĝisoro, poeto * [[Zoe Dora Kish]] naskiĝ ''Zoe Dora Ana Tămaş'' ([[Pâncota]] [[Rumanio]], [[21-a de oktobro]] [[1959]]) [http://franciskish.googlepages.com]{{404|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} belartisto * [[Ernő Kiss]] genaralo unu el [[La 13 martiroj de Arad]] * [[Jenő Kiss (remisto)|Jenő Kiss ]]''Nemeskéri Kiss'' (Arad, [[3-a de januaro]] [[1920]] – [[Budapest]], [[26-a de februaro]] [[1982]]): remisto (mondĉampiono). * [[Károly Kiss (pentristo)|Károly Kiss ]] ([[24-a de oktobro]] [[1883]] - [[Baia Mare]], [[30-a de majo]] [[1953]]): pentristo, ksilografisto. * [[Károly Kiss (ĵurnalisto)|Károly Kiss]] (*[[27-a de aprilo]] [[1949]]): ĵurnalisto, redaktoro, amatora aktoro. * [[Mihály Kiss]] ([[1857]] – [[Gombospuszta]], [[11-a de aŭgusto]] [[1914]]): dramverkisto, kantisto, aktoro. * [[József Klapka]] ([[1786]] – Arad, [[12-a de majo]] [[1863]]): presejposedanto, urbestro. * [[Lajos Kmetykó]] ([[22-a de marto]] [[1884]] – [[Budapest]], [[4-a de januaro]] [[1952]]): gimnastikisto (landĉampiono). * [[István Korda]] ([[11-a de oktobro]] [[1911]] – [[18-a de oktobro]] [[1984]], [[Cluj-Napoca]]) – romanverkisto, redaktoro, tradukisto. * [[Károly Kornis]] ([[19-a de aprilo]] [[1822]] – [[Pest]], [[27-a de januaro]] [[1862]]): juristo, univ. prof,, publicisto. * [[Viktor Kosinszky]] ([[15-a de junio]] [[1909]] – [[Budapest]], [[29-a de septembro]] [[1954]]): viberkulturisto, univ. prof. * Edzino de [[János Koszó]], ''[[Irma Ferch]]'' ([[1-a de januaro]] [[1903]] – [[Budapest]], [[15-a de oktobro]] [[1977]]): komponistino. * [[Endre Kotsis]] ([[7-a de majo]] [[1897]] – [[Budapest]], [[22-a de majo]] [[1954]]): arkitekto, teknikuniversitata profesoro. * [[Iván Kotsis]] ([[15-a de decembro]] [[1889]] – [[Budapest]], [[11-a de januaro]] [[1980]]): konstruinĝeniero, universitata profofesoro, laŭreato de [[Ybl-premio]] (1961). * [[Ágnes Anna Kovács]] (Arad, [[14-a de aŭgusto]] [[1975]] - [[Budapeŝto]], [[26-a de oktobro]] [[2008]]): aktorino. * [[Dezső Kovács]] (*[[1921]]): pentristo * [[Ferenc Kovács (verkisto)|Ferenc Kovács]] verkisto * [[Imre Kovács (nobela juĝisto)]] ([[13-a de decembro]] [[1792]] - [[Nagyvárad]], [[25-a de junio]] [[1862]]: poeto, dramverkisto, lokhistoriisto. * [[Erzsébet Kováts]] ([[1910]] - ?): aktorino. * [[Károly Kovács]] (n. [[10-a de aprilo]] [[1928]]): kameraisto * [[György Kozma L.]], hungara pulmonologo * [[Ferenc Kőrösy]] ([[Székesfehérvár]], [[1792]] – Arad, [[26-a de februaro]] [[1871]]): aktoro, direktoro. * [[Erzsébet Kövér]], ''rétháti'' (Arad, [[12-a de aŭgusto]] [[1895]] – [[9-a de majo]] [[1958]], [[Győr]]) – poetino, tradukistino, pe dagogo. * [[Mihály Kőmíves]] (*[[1942]]): aktoro. * [[Veron Krecsányi]] ([[24-a de januaro]] [[1879]] – [[Budapest]], [[29-a de novembro]] [[1966]]): aktoro. * [[Béla Kreith]], grafo ([[8-a de majo]] [[1851]] – [[Csüdőtelke]], [[12-a de novembro]] [[1916]]): ĵurnalisto, relikvokolektanto. * [[Miklós Krenner]] verkistnomo ''Spectator'' ([[Garamberzence]], [[Slovakio]], [[18-a de julio]] [[1875]] – [[11-a de aŭgusto]] [[1968]], [[Budapest]]): publicisto. * [[Aladár Kuncz]] ([[1-a de januaro]] [[1885]] - [[Budapest]], [[24-a de junio]] [[1931]]): hungara redaktoro, verkisto.[http://www.hunlit.hu/kunczaladar?language=en Pri la verkisto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312182730/http://www.hunlit.hu/kunczaladar?language=en |date=2007-03-12 }}angle;[http://translations.bookfinder.hu/indexa.htm Tradukaĵoj de lia ĉefverko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20001209172700/http://translations.bookfinder.hu/indexa.htm |date=2000-12-09 }}. * [[Andor Kuncz]] ([[8-a de decembro]] [[1887]] – [[Budapest]], [[10-a de oktobro]] [[1974]]): kuracisto, akuŝisto-ginekologo. * [[Ödön Kuncz]] ([[18-a de januaro]] [[1884]] – [[Budapest]], [[19-a de marto]] [[1965]]): juristo, ekonomo, univ. prof., korespondanta akademiano (1930–1949). * [[Vilmos Kürti]] ([[8-a de januaro]] [[1899]] – [[Budapest]], [[18-a de junio]] [[1966]]): geodeto, universitata profesoro. == L == * [[György Lahner]] ([[Necpál]], [[6-a de aŭgusto]] [[1795]] – Arad, [[6-a de oktobro]] [[1849]]): patrujdefandanta generalo, unu el [[La 13 martiroj de Arad]] * [[Ottó Lakatos]], hungara minoritano * [[Éva László]] ([[6-a de oktobro]] [[1923]] - [[Cluj-Napoca]], [[23-a de decembro]] [[1995]]) operkantistino (soprano) en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Elza Latinka]] ([[1895]] - [[1947]]) pentristino * [[Sándor Latinka]], ''Latinca'' (Arad, [[5-a de aprilo]] [[1886]] – [[Kaposvár]], [[17-a de septembro]] [[1919]]): politikisto. * [[Erzsébet Lázár]] (*[[22-a de aŭgusto]] [[1950]]): remistino (olimpikanino). * [[Vilmos Lázár]] ([[Nagybecskerek]], [[1815]] – Arad, [[6-a de oktobro]] [[1849]]): kolonelo, unu el [[La 13 martiroj de Arad]] * [[Fred Lebow]] (Arad, ''Fischel Lebowitz'' [[6-a de junio]] [[1932]] - [[9-a de oktobro]] [[1994]], [[Novjorko]]): rumana-amerikana maratonkuristo, organizinto de 'New-York-City-Marathon' und aliaj. * [[Karl Leiningen-Westerburg]], grafo ([[Ilbenstadt]], [[Hessen]], [[11-a de aprilo]] [[1819]] – Arad, [[6-a de oktobro]] [[1849]]): generalo, unu el [[La 13 martiroj de Arad]] * [[Gábor Lelkes]]; ''Siebig'' ([[28-a de novembro]] [[1929]]): aktoro. * [[János Lenkey]] ([[Eger]], [[7-a de septembro]] [[1807]] – Arad, [[19-a de februaro]] [[1850]]): generalo. * [[Béla Lészai]] (*[[26-a de julio]] [[1943]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[József Lippert]] (Arad, [[21-a de januaro]] [[1826]] – [[Gutenstein]], apud [[Vieno]], [[15-a de aŭgusto]] [[1902]]): arkitekto. * [[Sándor Lóránt-Lassner]] (? – [[25-a de septembro]] [[1937]], Arad) – poeto, grafikisto * [[Sándor Lukácsy]] (Arad, [[15-a de februaro]] [[1835]] – [[Budapest]], [[10-a de novembro]] [[1907]]): aktoro, reĝisoro, dramverkisto. == M == * [[Sándor Mádi]] (*[[1-a de marto]] [[1942]]): arkitekto. * [[Júlia Maár]] ([[Kaba]], [[1848]] –Arad, [[5-a de februaro]] [[1908]]): aktorino. * [[Endre Magyari]] ([[10-a de januaro]] [[1900]] – [[Budapest]], [[9-a de aprilo]] [[1968]]): inĝeniero pri mekaniko, telekomunkad- kaj elektroakustikfakulo. * [[Etelka Magyari]] (*[[8-a de aŭgusto]] [[1952]]): etnografia esploristino, koreografino. * [[Ilona Magyari]] (Arado, [[1890]] - [[Arado]], [[1964]]) pentristo * [[Sándor Magyari]] (*[[3-a de marto]] [[1939]]): verkisto, ekonomikisto. * [[Etelka Magyari]] (n. [[8-a de aŭgusto]] [[1952]]): instruistino, etnografia esploristino, koreografino * [[Ovidiu Maitec]] ([[13-a de decembro]] [[1925]] - [[Parizo]], [[18-a de marto]] [[2007]]): skulptisto. * [[Zoltán Makra]] ([[5-a de julio]] [[1915]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Béla Maresch]] (*[[15-a de julio]] [[1923]]): aktoro, reĝisoro. * [[Gyula Margittay]] ([[8-a de oktobro]] [[1878]] - [[Dunaföldvár]], [[17-a de septembro]] [[1929]]): aktoro. * [[Károly Marót]] ([[2-a de marto]] [[1885]] – [[Budapest]], [[27-a de oktobro]] [[1963]]): klasik-filologo, universitata profesoro, akademiano (1956), laŭreato de [[Kossuth-premio]] (1962). * [[Sándor Marót]] ([[4-a de julio]] [[1884]] – [[Auschwitz]], junio [[1944]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[György Matekovits]] (*[[31-a de majo]] [[1943]]): kuracisto, verkisto. * [[Ferenc Martos (verkisto)|Ferenc Martos]] ([[10-a de januaro]] [[1875]] – [[Budapest]], [[24-a de novembro]] [[1938]]): verkisto. * [[István Martzy]] ([[4-a de junio]] [[1907]] – [[Budapest]], [[13-a de februaro]] [[1975]]): akuŝisto-ginekologo. * [[József Matusek]] ([[15-a de februaro]] [[1907]] - ?, ?): remistino (olimpikanino). * [[Vilma Medgyaszai]] ([[3-a de majo]] [[1885]] – [[Budapest]], [[5-a de aprilo]] [[1972]]): aktorino. * [[Zsófia Méray-Horváth]] ([[30-a de decembro]] [[1889]] – [[Budapest]], [[25-a de aprilo]] [[1977]]): glitkuranta mondĉampionino (1912, 1913, 1914), lingvoinstruistino. * [[Sever Cornel Mermeze]] (*[[4-a de novembro]] [[1929]]): pentristo. * [[Béla Mészáros]] ([[20-a de januaro]] [[1893]]–?): aktoro. * [[Sándor László Mészáros]] ([[19-a de aprilo]] [[1889]] – [[Budapest]], [[13-a de septembro]] [[1972]]): aktoro. * [[Antal Meszlényi]] ([[18-a de novembro]] [[1863]] – [[Szeged]], [[7-a de februaro]] [[1929]]): juĝisto, jurverkisto. * [[Róbert Meszlényi]] ([[23-a de marto]] [[1883]] – [[Nógrádverőce]], [[28-a de februaro]] [[1946]]): komponisto kaj muzikverkisto. * [[János Mihálik]] ([[28-a de decembro]] [[1818]] – [[Budapest]], [[28-a de marto]] [[1892]]): akvoafera inĝeniero. * [[Károly Mihályfi]] ([[27-a de julio]] [[1856]] – [[Budapest]], [[13-a de majo]] [[1936]]): aktoro, deklamisto. * [[Mircea Mladin]] (n. Arad [[25-an de decembro]] [[1926]]): kameraisto. * [[Ilona Montagh]] ([[8-a de decembro]] [[1899]] - ?): aktorino. * [[Annamária Móré-Sághi]] ([[18-a de februaro]] [[1940]]) tekstilistino * [[István Mózer]] (*[[25-a de decembro]] [[1929]]): ĵurnalisto. * [[Ionel Munteanu]] (*[[14-a de decembro]] [[1938]]): skulptisto. * [[Lajos Müller]] ([[15-a de aŭgusto]] [[1902]] – [[Budapest]], [[1-a de aprilo]] [[1967]]): libroeldonisto. * [[Sándor Müller]] ([[12-a de oktobro]] [[1903]] – [[Budapest]], [[21-a de januaro]] [[1966]]): kemiisto, universitata profesoro, akademiano korespondanta (1946 kaj denove 1949), laŭreato de [[Kossuth-premio]] (1953). * [[Géza Muzsnay]], hungara inĝeniero == N == * [[Andor Nádrai]] ([[15-a de novembro]] [[1904]] – [[Budapest]], [[9-a de majo]] [[1965]]): pediatro, kandidato de medicinaj sciencoj (1952). * [[Dániel Nagy]] ([[Battonya]], [[11-a de aŭgusto]] [[1886]] – [[14-a de marto]] [[1944]], [[Budapest]]): verkisto, redaktoro ĝis [[1929]] en Arad. * [[Lajos Naményi]], ''Neumann'' ([[9-a de januaro]] [[1868]] – [[Budapest]], [[5-a de majo]] [[1905]]): teatrohistoriisto. * [[Döme Nedelkó]] (Lugos, [[1811]] – [[Budapest]], [[27-a de aprilo]] [[1882]]): dentisto, la unua ekstaordinara dentistprofesoro de universitato [[Pest]] . * [[Zoltán Náhlik]] (*[[5-a de oktobro]] [[1926]]): edukhistoriisto. * [[Júlia Németh]] (*[[28-a de julio]] [[1941]]): artkrikistino, redaktorino, ĵurnalistino. * [[Emil Némethy]] ([[17-a de februaro]] [[1867]] – [[Budapest]], [[6-a de novembro]] [[1943]]): inĝeniero pri mekaniko, unu el hungaraj pioniroj de la aviado. * [[Sándor Nikolits]] ([[16-a de marto]] [[1834]] – [[Budapest]], [[27-a de majo]] [[1895]]): komponisto. * [[Malvin Nógrádi]] ([[6-a de aprilo]] [[1890]] - ?): aktorino. * [[Irén Novák]] (?, ? - Arad, [[3-a de aŭgusto]] [[1928]]): aktorino. * [[Mátyás Nyilasi]], ''Ugrinovits'' ([[Győr]], [[12-a de aprilo]] [[1861]] – Arad, [[16-a de novembro]] [[1900]]): komikaktoro. == O == * [[Lehel Odry]]; ''Audry'' ([[Nemesmilitics]], [[30-a de novembro]] [[1837]] – Arad, [[5-a de februaro]] [[1920]]): kantisto (baritono), operreĝisoro. * [[Mária Ódry]] (*[[16-a de februaro]] [[1953]]): pentristino. * [[Gyula Oláh]] (Arad, [[23-a de februaro]] [[1836]] – [[Budapest]], [[18-a de junio]] [[1917]]): sanafera organizanto, inspektisto. * [[Lajos Olasz]] (?-?): aktoro, scenejdekoraciisto. * [[Irén Orosz]] (*[[22-a de septembro]] [[1907]] - ?): redaktorino, verkistino. * [[Gábor Osváth]] ([[18-a de januaro]] [[1939]] - [[Sfântu Gheorghe]], [[30-a de junio]] [[1991]]): verkisto. * [[Lajos Sándor Ördögh]] (Arad, [[31-a de januaro]] [[1907]] – [[13-a de decembro]] [[1979]], [[Braŝovo]]): ĵurnalisto, redaktoro. == P == * [[Albert Paál]] ([[30-a de aŭgusto]] [[1895]] - samloke, [[1968]]): pentristo. * [[Ákos Palla]] (Arad, [[9-a de aŭgusto]] [[1903]] – [[Budapest]], [[29-a de majo]] [[1967]]): medicinhistoriisto, bibliotekdirektoro. * [[Andor Papp]] redaktoro, verkisto * [[Ferenc Papp (sportisto)|Ferenc Papp]] (*[[12-a de decembro]] [[1944]]): ŝipisto (olimpikano). * [[Vilma Papp]] (*[[1953]]): kantistono (soprano). * [[Sándor Zsigmond Papp]] ([[1973]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Gábor Pascal]], ''Lehel'' (Arad, [[4-a de junio]] [[1894]] – [[New York]], [[6-a de julio]] [[1954]]): filmreĝisoro, filmproduktisto. * [[Sándor Pataky]] ([[26-a de julio]] [[1880]] – [[22-a de marto]] [[1969]]): pentristo, akvarelisto. * [[Gyula Pávai]] ([[Dej]], *[[17-a de januaro]] [[1939]]): instruisto, lokhistoriisto en [[Arad]]. * [[Dezső Pekár]] (Arad, [[17-a de novembro]] [[1873]] – [[Budapest]], [[4-a de julio]] [[1953]]): geofizikisto, ano krespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1922 – 1949). * [[Károly Pekár]] (Arad, [[16-a de decembro]] [[1869]] – [[Budapest]], [[20-a de aŭgusto]] [[1911]]): estetikisto, psikologo. * [[Mihály Pekár]] (Arad, [[21-a de aŭgusto]] [[1871]] – [[Vieno]], [[29-a de oktobro]] [[1942]]): kuracisto, fiziologo, universitata profesoro. * [[István Philippovits]] ([[Alsópetény]], [[9-a de februaro]] [[1822]] – Arad, [[3-a de marto]] [[1885]]): hungara aktoro, kantisto, direktoro. * [[János Pichler]] (Arad, [[24-a de junio]] [[1899]] – [[Budapest]], [[19-a de aŭgusto]] [[1984]]): akvoinĝeniero, fakverkisto. * [[Lajos Pintér]] (Arad, [[18-a de januaro]] [[1910]]- [[20-a de aprilo]] [[2005]], [[Bukareŝto]]): ĵurnalisto, muzikverkisto. * [[Ernő Poeltenberg]] ([[Vieno]], [[1813]] – Arad, [[6-a de oktobro]] [[1849]]): aŭstrdevena generalo, unu [[La 13 martiroj de Arad]] * [[László Póka]] (Arad, [[26-a de aprilo]] [[1908]] – [[Budapest]], [[13-a de aprilo]] [[1990]]): kirurgo, onkologo, universitata profesoro, doktoro de medicinaj sciencoj (1975). * [[István Pongrátz]] (*[[14-a de julio]] [[1936]]): ŝipisto (olimpikano). * [[Tiberiu Popovici]] (*[[15-a de februaro]] [[1906]] - ?, [[29-a de decembro]] [[1975]]): matematikisto, universitata profesoro, akademiano. * [[Sámuel Prepelitzay]] (? , [[1790]] – Arad, [[22-a de septembro]] [[1859]]): advokato, verkisto, subteananto de hungar teatroarto. * [[Péter Pál Puskel]] (*[[16-a de aprilo]] [[1941]]): ĵurnalisto. == R == * [[Géza Rab]] ([[8-a de junio]] [[1903]] – [[27-a de aprilo]] [[1979]], [[Budapest]]): poeto, ĵurnalisto. * [[Gábor Rácz]] (*[[15-a de junio]] [[1928]]): farmacisto, universitata profesoro. * [[János Rácz Kiss]] ([[20-a de novembro]] [[1919]] – [[Budapest]], [[23-a de julio]] [[1986]]): violonisto. * [[Erzsébet Rácz-Kotilla]] (*[[3-a de junio]] [[1925]]): farmacistino, universitata profesorino. * [[Gábor Rajnai]] ''Joanovics'' ([[11-a de majo]] [[1885]] – [[Budapest]], [[10-a de julio]] [[1961]]): aktoro, eterna membro de la [[Nemzeti Színház]], meritartisto (1955). * [[Sándor Rajnai]] ([[15-a de marto]] [[1911]] – [[Budapest]], [[9-a de majo]] [[1979]]): scenisto, scenejdekoraciisto, aktoro. * [[Elli Rajnay]]; ''Rajnai'' ([[30-a de aŭgusto]] [[1926]] – [[Budapest]], [[14-a de junio]] [[1983]]): aktorino. * [[Károly Ráth]], ''Roth'' ([[17-a de decembro]] [[1903]] – [[Budapest]], [[18-a de junio]] [[1985]]): ĵurnalisto, kolonelo de hungaraj ŝtatdefendaj aŭtoritatoj, diplomato. * [[László Réthy]] ([[Szarvas]], [[21-a de novembro]] [[1851]] – Arad, [[24-a de novembro]] [[1914]]): numizmatiko, etnografo, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1892). * [[Miklós Reusz]] operkomponisto * [[Ádám Réz]] ([[4-a de junio]] [[1926]] - [[Budapest]], [[13-a de septembro]] [[1978]]): tradukisto, kritikisto. * [[Pál Réz]] (*[[25-a de julio]] [[1925]]): literaturhistoriisto, tradukisto, kritikisto, redaktoro de monatrevuo [[Holmi]]. * [[György Rezes]] (? [[1911]] – [[Haifa]], [[28-a de aprilo]] [[1977]]): verkisto, ĵurnalisto, redaktoro. * [[Károly Rezik]] (*Arad, [[26-a de marto]] [[1887]] - ?): orgenista, instruisto pri muziko * [[Dezső Róna]] (Arad, ? – [[Budapest]], ?): kantisto (baso), reĝisoro, direktoro. * [[Ferenc Rónay]] ([[29-a de aprilo]] [[1900]] - [[Târgu Mureş]], [[6-a de aprilo]] [[1967]]): piedpilkisto (olimpikano). * [[Mária Roth-Szamosközi]] ([[20-a de junio]] [[1954]]): psikologino. * [[Kálmán Rozsnyay]], originala nomo ''Würbenthali van der Hoschke'' (Arad, [[22-a de junio]] [[1872]] – [[Nógrádverőce]], [[14-a de novembro]] [[1948]]): desegnisto, aktoro, ĵurnalisto. * [[Mátyás Rozsnyay]] ([[Szabadszállás]], [[14-a de majo]] [[1833]] – Arad, [[5-a de aŭgusto]] [[1895]]): farmacisto, inventisto, fakverkisto. * [[Bandi Rudas]] (Arad,? -?): aktoro, dancisto. == S == * [[Pál Salgó]] ([[19-a de marto]] [[1910]]) ĵurnalisto. * [[Zoltán Salkovits O.]] ([[1917]]- ?): pentristo. * [[István Sándor]] (*[[20-a de aŭgusto]] [[1951]]): arkitekto, kameraisto, sportjuĝisto. * [[László Sándor]] (*[[26-a de julio]] [[1927]]): inĝeniero pri mekaniko, adjunkto, fakverkisto. * [[László Sass]] ([[27-a de decembro]] [[1918]]): operkantisto (baritono). * [[Andrei Schiopu]] (*[[11-a de februaro]] [[1946]]): pentristo. * [[Eginald Schlattner]] (n. [[13-a de septembro]] [[1933]]): pastro, verkisto * [[József Schweidel]] ([[Zombor]], [[18-a de majo]] [[1796]] – Arad, [[6-a de oktobro]] [[1849]]): generalo, unu el [[La 13 martiroj de Arad]] * [[Rita Sebestyén]], Júlia (*[[2-a de junio]] [[1972]]): teatrologino,verkistino. * [[Ferenc Sehy]], ''Kemény'' ([[1765]] – [[Nagyvárad]], [[1799]]): aktoro en la unua hungara teatrotrupo, tradukisto. * [[József Serényi]] ([[27-a de februaro]] [[1905]] - [[24-a de aprilo]] [[1956]]) ĵurnalisto, redaktoro, poeto, novelisto * [[Dorel Sibii]] ([[12-a de decembro]] [[1943]] - ?): verkisto. * [[Ignác Silbergberg]], ''Salgó'' ([[1863]] – [[Budapest]], [[31-a de januaro]] [[1932]]): presisto, redaktoro. * [[Dezső Sima]] ([[1878]] - [[1933]]) pentristo * [[Blanka Simon]], ''Simon Norbertné'' ([[26-a de julio]] [[1878]] – [[Budapest]], [[27-a de septembro]] [[1959]]): loĝejkultura fakverkistino. * [[Gábor Dezső Simon]] ([[1-a de januaro]] [[1936]]) verkisto pri muziko, kritikisto, publicisto * [[József Simonyi]] barono ([[Nagykálló]], [[18-a de februaro]] [[1777]] - Arado, oktobro [[1831]]) husarkolonelo ''Simonyi óbester'' * [[Hajnalka Siska-Szabó]] ([[28-a de februaro]] [[1967]], [[Oradea]]): pentristino. * [[Zoltán Siska-Szabó]] ([[31-a de julio]] [[1963]], Arad): fotisto. * [[István Soós]] ([[Újarad]], [[1898]] - Arado, [[1967]]) pentristo * [[Csaba Sógor]] (*[[12-a de majo]] [[1964]]): reformita pastro, politikisto. * [[Magda Solymosán]] (?– Arad, aŭgusto [[1939]]): aktorino. * [[Sári Somló]] ([[7-a de marto]] [[1886]] – [[Kerepes]], marto [[1970]]): skulptistino, poetino, verkistino. * [[István Somogyi]] (*[[17-a de septembro]] [[1929]]): ŝipisto (olimpikano). * [[Zoltán Steinhübel]] (([[16-a de februaro]] [[1952]]): belartisto. * [[Lucian Suciu]] (*[[23-a de oktobro]] [[1956]]): poeto. * [[Ödön Sümegi]] ([[7-a de julio]] [[1882]] - ?) aktoro, reĝisoro, dramisto * [[Éva Stache]] (*[[2-a de februaro]] [[1956]]): kostum- kaj scenejprojektantino. * [[Albert Szabó]] ([[Nyitra]], [[1858]] - Arado, [[1-a de majo]] [[1929]]) mecenato * [[György Szabad]] (*[[4-a de aŭgusto]] [[1924]]): historiisto, politikisto. * [[Ede Szabados]] ([[Arado]], [[1867]] - [[Satmaro]], [[15-a de februaro]] [[1930]]) poeto * [[Eduárd Szabó]] (*[[1975]]) aktoro * [[Péter Szabó]] (*[[10-a de decembro]] [[1952]]): poeto. * [[Sándor Szabó]] (*[[6-a de oktobro]] [[1947]]): pentristo. * [[Tamás Szabó]] (*[[18-a de februaro]] [[1933]]): fotoartisto. * [[Amália Szákfy-Szabó]] ([[15-a de marto]] [[1830]] – [[Debrecen]], [[3-a de decembro]] [[1901]]): aktorino. * [[Miklós Szalay]], ''kiskamoni'' ([[2-a de novembro]] [[1930]] - [[Vieno]], [[29-a de septembro]] [[2003]]): komponisto. * [[György Szántó]] ([[Nové Mesto nad Váhom]], [[7-a de junio]] [[1893]] - [[Budapest]], [[11-a de septembro]] [[1961]]: pentristo, verkisto inter [[1922]] kaj [[1944]] vivinta en tiu urbo. * [[Zsigmond Szántó]] ([[Esztergom]], [[28-a de junio]] [[1861]] - Arad, [[1934]]) publicisto, literaturhistoriisto * [[Sándor Szarka]] ([[24-a de januaro]] [[1900]] – [[Budapest]], [[2-a de junio]] [[1947]]): kuracisto, akuŝisto-ginekologo, fakverkisto. * [[Gyula Szarvady]] ([[6-a de septembro]] [[1929]] - [[Kluĵo]], [[29-a de aprilo]] [[2001]]): komponisto, kapelestro. * [[Jenő Szebeni]] ([[1882]] - ?): pentristo. * [[Lajos Széll]] ([[13-a de marto]] [[1882]]- [[6-a de februaro]] [[1960]]) aŭtobiografia verkisto * [[Tivadar Szél]], ''Saile'' ([[22-a de oktobro]] [[1893]] – [[Budapest]], [[31-a de decembro]] [[1964]]): kuracisto, statistikisto, fakverkisto. * [[Károly Szelle]] ([[21-a de marto]] [[1891]]- [[1958]] kuracisto, muzikkomponisto * [[Jenő Szentimrei]], ''Kovács''([[14-a de decembro]], [[1891]] – [[Csucsa]], [[2-a de septembro]] [[1959]]): ĵurnalisto, poeto, verkisto. * [[Ödön Szentirmay]] ([[1-a de oktobro]] [[1876]] – [[Budapest]], [[18-a de januaro]] [[1953]]): jurverkisto. * [[Endre Széplaky]] (*[[29-a de januaro]] [[1927]]): aktoro. * [[Sándor Szilágyi (ĵurnalisto)|Sándor Szilágyi]] ([[18-a de decembro]] [[1883]] - [[Budapest]], komenco de decembro de [[1944]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[Aladár Szoboszlay]] ([[Mehala]], [[25-a de januaro]] [[1925]] – Arad, [[1-a de septembro]] [[1958]]): katolika pastro, politika egzekutito. * [[Oszkár Szomory]]: ĵurnalisto * [[Guilelm Şorban]] ([[2-a de februaro]] [[1876]] - [[Dej]], [[7-a de julio]] [[1923]]): komponisto. == T == * [[Dusán Tabakovits]] ([[17-a de julio]] [[1877]] – [[Budapest]], [[22-a de novembro]] [[1941]]): financfakulo. * [[Mária Tamás (pentristino)|Mária Tamás]] (n. [[19-a de februaro]] [[1948]]): pentristino. * Lajos [[Tarnóczi]] (Tarnóczy) ([[Szentes]], [[9-a de januaro]] [[1886]]) - Arado, [[16-a de aŭgusto]] [[1953]]) reformita eklezia verkisto * [[Nicolae Teodor]] ([[15-a de marto]] [[1916]] - ?): pentristo, scenejdekoraciisto * [[Emil Telmányi]] ([[22-a de junio]] [[1892]] – [[Holte]], [[Danio]], [[13-a de junio]] [[1988]]): violonisto. * [[Sándor Teplánszky]] ([[18-a de decembro]] [[1886]] – [[Budapest]], [[1944]]): pentristo. * [[Ion Tolan]] (n. [[7-a de junio]] [[1927]]): skulptisto. * [[Árpád Tóth]] ([[14-a de aprilo]] [[1886]] - [[Budapeŝto]], [[7-a de novembro]] [[1928]]): poeto, tradukisto.[http://mek.oszk.hu/01100/01112/01112.htm Ĉiuj poemoj]hungare, [http://www.hunlit.hu/totharpad?language=en Pri la poeto angle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312022534/http://www.hunlit.hu/totharpad?language=en |date=2007-03-12 }}. * [[Mária Tóth]] (n. [[6-a de aprilo]] [[1933]]): verkistino. * [[Ignác Török]] ([[Gödöllő]], [[23-a de junio]] [[1795]] – Arad, [[6-a de oktobro]] [[1849]]): generalo, unu el [[La 13 martiroj de Arad]] * [[Ferenc Túsz]] (n. [[15-a de novembro]] [[1940]]): inĝeniero pri elektro, docento. == U == * János Ujj (*[[30-a de januaro]] [[1942]]): instruisto, ĵurnalisto. * [[Géza Ulrich]] ([[Budapeŝto]], [[23-a de aprilo]] [[1881]] - [[Koloĵvaro]], [[1943]]) pentristo, scenejdekoraciisto * [[Ernő Unger]] (Arad, [[17-a de januaro]] [[1900]] – [[Budapest]], [[28-a de majo]] [[1968]]): kapelestro, komponisto, pianisto. == V == * [[Endre Vándor]] ([[1910]] - ?): pentristo. * [[János Vancsik]] (*[[23-a de majo]] [[1937]]): kuracisto, adjunkto. * [[Margit Váradi]] ([[Nadjvarado]], [[1880]] - Arado, [[1971]]) kantistino. * [[János Varga (advokato)]] mortis en Arad * [[Lajos Varjassy]] ([[3-a de aŭgusto]] [[1852]] - [[9-a de marto]] [[1934]]): ĵurnalisto * [[Lucian Vărsândan]] (*[[25-a de oktobro]] [[1975]]): poeto, prozaisto. * [[Gyöngyi Váry]] - hungara aktoro * [[József Vass]] ([[20-a de majo]] [[1867]] – [[Budapest]], [[10-a de marto]] [[1951]]): inĝeniero pri konstruaĵoj, inventisto. * [[Károly Vécsey]], grafo ([[Pest]], [[1807]] – Arad, [[6-a de oktobro]] [[1849]]): generalo, unu el la [[La 13 martiroj de Arad]] * [[László Miklós Vékás]] (n. [[5-a de decembro]] [[1945]]): fizikisto, scienca esploristo. * [[Károly Veres]] (*[[12-a de aprilo]] [[1927]]): remisto (olimpikano). * [[Lucia Verona]] (*[[4-a de marto]] [[1949]]): verkistino, ĵurnalistino, tradukistino. * [[Anna Vertán]] ([[Alsólendva]], [[6-a de januaro]] [[1876]] - [[3-a de marto]] [[1912]]): aktorino * [[József Vészi]] ([[6-a de novembro]] [[1858]] – [[Budapest]], [[23-a de januaro]] [[1940]]): verkisto, ĵurnalisto, redaktoro. * [[Zoltán Vidos]] ([[24-a de marto]] [[1900]] – [[Budapest]], [[25-a de decembro]] [[1975]]): konstruinĝeniero. * [[Károly Vilhelm]]: pentristo * [[Adolf Vorbuchner]], hungara episkopo * Mircea V. Stănescu ([[1841]]-[[1888]]): advokato, unu el gvidantoj de rumana nacia movado. == W == * [[Gyula Walder]] ([[18-a de februaro]] [[1872]] – [[Budapest]], [[17-a de oktobro]] [[1924]]): bankiero. * [[István Went]] ([[30-a de marto]] [[1899]] – [[Debrecen]], [[13-a de marto]] [[1963]]): kuracisto, universitata profesoro , ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1948), laŭreato de [[Kossuth-premio]] (1957). * [[Félix Bódog Widder ]] ([[1874]] - [[Budapest]], [[1939]]) pentristo * [[Endre Wild]] ([[31-a de majo]] [[1882]] - [[Rio de Janeiro]], [[28-a de julio]] [[1969]]): romkatolika eklezia verkisto, redaktoro * [[Lajos Wild]] ([[1892]] - [[Brazilo]]) kuracisto * [[Lajos Winkler]] ([[21-a de majo]] [[1863]] – [[Budapest]], [[14-a de aprilo]] [[1939]]): kemiisto, farmacisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1922). * [[József Wolfner]] ([[8-a de junio]] [[1856]] – [[Budapest]], [[16-a de februaro]] [[1932]]): libroeldonisto. == Z == * [[István Zerkovitz]], ([[1910]] - [[Budapeŝto]], [[1972]]): komponisto * [[Zoltán Zajzon]] ([[5-a de februaro]] [[1907]] – [[Budapest]], [[27-a de julio]] [[1980]]): inĝeniero, geodezo. * [[Béla Zala]] ([[5-a de decembro]] [[1898]] - [[3-a de majo]] [[1972]]): redaktoro, deklamisto * [[Jenő Záray]] ([[27-a de aŭgusto]] [[1881]] - [[27-a de aprilo]] [[1948]]): rakontisto, publicisto * [[Szilárd Zerinváry]] ([[8-a de februaro]] [[1915]] – [[Budapest]], [[1-a de januaro]] [[1958]]): astronomo, naturscienca verkisto. * [[Tibor Zima]] ([[Battonya]], [[2-a de decembro]] [[1882]] - post 1934): publicisto, redaktoro * [[Miklós Zöldi]], ''Zöldy'' ([[Nádudvar]], [[1821]] –Arad, [[7-a de januaro]] [[1876]]): aktoro. * [[Attila Znorovszky]] ([[ 16-a de majo]] [[1943]] - [[Bp.]], [[17-a de septembro]] [[1989]]): publicisto, reĝisoro. * [[Miklós Zsigmond]], Miksa Zeiner, [[1-a de marto]] [[1885]] - [[3-a de majo]] [[1973]]): ĵurnalisto, redaktoro ''' == Fontoj == * ''[http://artportal.hu/lexikon/muveszek Artportal.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140709045312/http://artportal.hu/lexikon/muveszek |date=2014-07-09 }}'' * ''[http://www.irodalom.org/uj/index.php Erdélyi magyar írók ligája] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120512164822/http://www.irodalom.org/uj/index.php |date=2012-05-12 }} * ''Erdélyi magyar ki kicsoda'', 2000. * ''Erdélyi magyar ki kicsoda'', 2010. * ''Ki kicsoda Aradtól Csíkszeredáig'', [[Pallas-Akadémia Könyvkiadó]], [[Csíkszereda]], 1997. * [[Zoltán Banner]]: ''Erdélyi magyar művészet a XX. században'', Képzőművészeti Kiadó, Budapest, 1990. * ''[[Magyar Színházművészeti Lexikon]]'' * ''[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon]'' * ''[http://mek.niif.hu/04000/04038/html/z.htm#Zsak%C3%B3Gyula Nyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100529142356/http://mek.niif.hu/04000/04038/html/z.htm#Zsak%C3%B3Gyula |date=2010-05-29 }}'' * ''[http://lexikon.kriterion.ro/ Romániai magyar irodalmi lexikon]'' * ''Romániai magyar ki kicsoda, 1997. * ''Új magyar irodalmi lexikon'', Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994. [[Kategorio:Rumanoj]] [[Kategorio:Hungaroj]] [[Kategorio:Arad]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaroj]] 4ale381s7pzynrh7lh1525gd650iof3 0 199677 9420247 8631666 2026-07-04T13:15:58Z Sj1mor 12103 9420247 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca departemento | nomo = Var | insigno = Blason département fr Var.svg | insignogrando = 100 | mapo = Département 83 in France.svg | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | numero = 83 | prefektejo = [[Toulon]]/Tolon | subprefektejoj = [[Brignoles]]/Brinhòla <br />[[Draguignan]]/Draguinhan | prezidanto = Marc Giraud | prefekto = Evence Richard | loĝantaro = 1021669 | dato = 2012 | areo = 5973 | arondismentoj = 3 | kantonoj = 23 | komunumaroj = 15 | komunumoj = 153 }} '''Var''' estas unu el la ses [[Francaj departementoj|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Francaj regionoj|regiono]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Ĝi etendiĝas sur {{unuo|5973|km|2}} kaj enhavis {{unuo|1021669}} loĝantojn en [[1999]]. La [[prefektejo]] de la departemento estas la historia urbo [[Toulon]]. Var havas landlimojn kun la departementoj [[Bouches-du-Rhône]], [[Vaucluse]] (nur kelkaj centoj da metroj), [[Alpes-de-Haute-Provence]] kaj [[Alpes-Maritimes]]. Ĝi plie estas bordata de la [[Mediteranea Maro]]. La departemento tute enhavas [[Komunumoj de Var|153 komunumojn]]. Rimarkindas, ke la nomo de la departemento estas tiu de la rivero [[Var (rivero)|Var]], kiu tamen ne fluas tra ĝi. == Arondismentoj == La departemento dividiĝas al tri [[Listo de arondismentoj de Francio|arondismentoj]]: * [[arondismento Draguignan]]/Draguinhan * [[arondismento Toulon]]/Tolon * [[arondismento Brignoles]]/Brinhòla == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Var]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.var.pref.gouv.fr/ Prefektejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110108025854/http://www.var.pref.gouv.fr/ |date=2011-01-08 }} * [http://www.cg83.fr/ Departementa Konsilio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040624084842/http://www.cg83.fr/ |date=2004-06-24 }} {{Marko sur bildo komenco|bildo=Provence-Alpes-Cotes d'Azur region location map.svg|larĝo=400|floso=left}} {{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.2|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Altaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Altaj Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.78|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Marbordaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Marbordaj<br />Alpoj</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.5|y=0.38|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Alpoj de Alta Provenco|<span style="color:#997700;"><small>Alpoj de<br />Alta Provenco</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo|x=0.6|y=0.65|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Var (departemento)|<span style="color:#006633;"><small>Var</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Vaucluse|<span style="color:#997700;"><small>Vaucluse</small></span>]]</div>}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.25|y=0.6|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Bouches-du-Rhône|<span style="color:#997700;"><small>Riverbuŝoj<br />de Rodano</small></span>]]</div>}}''' {{Marko sur bildo fino}} {{Projektoj}} {{Navigilo Francio}} {{departemento Var}} [[Kategorio:Var| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] 422s2wwjswuymisb3s338ey0uus24ls 0 202702 9420224 9395879 2026-07-04T12:51:05Z Sj1mor 12103 Titian 9420224 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo=Memportreto, ĉ. 1562 | dato de naskiĝo = ĉirkaŭ [[1485]] }} '''Tiziano VECELLI''' aŭ '''Tiziano VECELLIO''' (naskiĝis en [[Pieve di Cadore]], apud [[Belluno]] ([[Veneto]]) ĉirkaŭ [[1485]] - mortis en Venecio la [[27-a de aŭgusto|27-an de aŭgusto]] [[1576]]), en Esperanto konata pli simple kiel '''Ticiano''', kaj en iuj lingvoj '''Titian''', estis fama [[Venecio|venecia]] [[pentristo]] de la [[Renesanco]]. Unu el la plej famaj en Eŭropo siatempe, kaj la plej granda el la veneciaj artistoj post la morto de sia instruisto [[Giovanni Bellini]]. Dum lia vivtempo oni ofte kromnomis lin ''Da Cadore'', kiel aludo al lia naskiĝloko. Rigardata de siaj samtempuloj kiel "la suno inter etaj steloj", Ticiano estis unu el la plej variaj italaj pentristoj : li interesiĝis egalmezure pri [[portreto]]j kaj pejzaĝoj (per tiuj du ĝenroj li unue famiĝis), sed ankaŭ pri [[Mitologio|mitologiaj]] aŭ [[Religio|religiaj]] temoj. La vivo de Ticiano daŭris preskaŭ unu jarcenton, kaj la stilo de la artisto evoluis tiel multe, ke kelkaj kritikistoj rifuzas konsideri liajn plej fruajn kaj plej malfruajn pentraĵojn kiel verkojn fare de la sama homo. Sed la pli konstanta propreco de Ticiano estas la tre lerta uzado de [[koloro]]j. La riĉaj kaj nobelaj familioj de Italio, la reĝoj de Eŭropo kaj eĉ imperiestro [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 5-a]] (de la Habsburgoj) fieris aĉeti liajn pentraĵojn. Post la morto de [[Sebastiano del Piombo]] kaj sekvita de la morto de [[Giorgione]], li restis la granda kaj altranga Ticiano de la pentristoj de Venecio kaj sendube regis pri la venecia arta mondo dum ĉirkaŭ 60 jaroj. Laŭ li, li ekkomprenis nur fine de sia vivo, kion signifis la pentrarto. == Verkado == Liaj pentraĵoj elstaris pro siaj riĉaj koloroj, kio donis al ili ŝikecon kaj viglecon. Ticiano alportis novan homan aliron al religiaj bildoj, kaj la figuroj en ili ŝajnas naturaj kaj proksimaj al la realo (kiel la figuro de papo [[Paŭlo la 3-a]] en la verko ''Paŭlo la 3-a kaj liaj nevoj Alessandro kaj Otavio Parnesa''). En 1530 li pentris la portreton de imperiestro Karolo la 5-a, sekvitan de aliaj portretoj de la korteganoj. Karlo la 5-a rekompensis lin per la titolo de aristokrato, li kaj liaj infanoj. En siaj pentraĵoj li mirinde penetris la mensajn procezojn de la pentristoj kaj elmontras ilin senhezite. Elstara estas lia pentraĵo "Karolo la 5-a en Milberg" (1548, Madrido, [[Prado-Muzeo]]) en kiu li montras sian nekredeblan komprenon pri la detaloj de la rajdanto kaj de lia ĉevalo kaj akcesoraĵoj. Dum lia vizito al Romo en 1545 lin impresis la [[Roma Forumo|restaĵoj de klasika arkitekturo]] kaj la verkoj de [[Rafaelo]] kaj [[Mikelanĝelo]], sed Mikelanĝelo kontraŭis siajn verkojn. Unu el la plej famaj verkoj de Ticiano estas la [[Venuso de Urbino]], kiu estis relaborita el [[La dormanta Venuso]] de lia instruinto [[Giorgione]]. Lia ateliero krome produktis ampleksan serion de versioj de la temo [[Venuso kaj muzikisto]]. Ĝis liaj lastaj momentoj, li laboris pri la pentraĵo de la "[[Pietato (tipo de artaĵo)|Pieto]]" (nuntempe ekspoziciita ĉe la Akademia Galerio en Venecio), kiu estis destinita por lia propra tombo, kiel speco de potenca volo. Li ne sukcesis fini ĉi tiun laboron. Li estis entombigita en la [[Sankta Maria Glorplena de la Fratoj|Baziliko de Sankta Maria Glorioza di Ferrari]] ornamita per unu el liaj plej famaj pentraĵoj "La Leviĝo de la Virgino Ĉielen". === Aliaj verkoj === * [[Karlo la 5-a surĉevale en Mühlberg]] * [[Portreto de Viro (Ticiano)|Portreto de Viro]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Self-Portrait (by Titian) – Gemäldegalerie, Berlin.jpg|Memportreto Dosiero:Tizian 006.jpg |[[Ticiano]] – [[Resurekto de Jesuo]] Dosiero:Tizian - Venus von Urbino.jpg|''Venuso de Urbino''<br /><small>[[1538]] (119 x 165 cm)</small> Dosiero:Carlos_V_en_Mühlberg,_by_Titian,_from_Prado_in_Google_Earth.jpg|Karlo la 5-a surĉevale en Mühlberg Dosiero:Titian_-_Pope_Paul_III_with_his_Grandsons_Alessandro_and_Ottavio_Farnese_-_WGA22985.jpg|Ticiano, ''Papo Paŭlo la 3-a kaj Liaj Nepoj'', 1545–46. Oleo sur tolo, 210cm × 176cm, Museo di Capodimonte, Napolo. Kardinalo Alessandro Farnese staras malantaŭ papo Paŭlo la 3a. Ottavio Farnese dekstre prepariĝas kisi la piedojn de Paul. Dosiero:Frari (Venice) nave right - Monument of Titian.jpg|Tombo de Ticiano en [[Venecio]] </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Ticiano| ]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento]] nn3hxj0ua02ylgmh9mkq1myvvxzz4pk 0 214581 9420567 8825346 2026-07-05T00:06:58Z Claudio Pistilli 25073 9420567 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = Manuelo la 1-a de Portugalio |titolo = 14-a [[Listo de reĝoj de Portugalio|reĝo de Portugalio]] |dosiero = ManuelI-P.jpg |regado = [[1495]] ĝis [[1521]] |kronado = |devena nomo = |dosiero de blazono = |ceteraj titoloj = |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = |dato de morto = |loko de morto = | tombo = |antaŭulo = [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a]], lia kuzo |regento = |sekvanto = [[Johano la 3-a (Portugalio)|Johano la 3-a]], lia filo |edzino = [[Izabela de Hispanio]]{{-}}[[Maria de Hispanio (Portugalio)|Maria de Hispanio]]{{-}}[[Eleonora de Aŭstrio]] |idaro = |dinastio = }} '''''Dom'' Manuelo la 1-a''' (aŭ '''Emanuelo la 1-a''') estis la 14-a [[Listo de reĝoj de Portugalio|reĝo de Portugalio]]. Li naskiĝis en [[Alcochete]] la [[31-an de majo]] [[1469]] kaj mortis en [[Lisbono]] la [[13-an de decembro]] [[1521]]). Li estis la filo de la princo [[Fernando de Portugalio (Duko de Viseu)|Ferdinando de Portugalio]] ([[1433]]-[[1470]]), duko de Viseu, kaj de lia edzino [[Beatrico de Portugalio]] ([[1430]]-[[1506]]). Li estis do la kuzo de la reĝo [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a]], el kiu li heredis la tronon en [[1495]]. Oni kromnomis lin aŭ ''La Granda'', aŭ ''La Fortuna,'' ambaŭ pro la cirkonstancoj, kiuj kaŭzis lian kronadon, kaj pro la malkovro de [[Brazilo]] kaj la malkovro de la marvojo al [[Barato]], fare de liaj maristoj. Li reĝis ekde [[1495]] ĝis sia morto en [[1521]]. Li estis la unua reĝo de Portugalio kiu portis, kun la beno de la [[Papo]], la titolon "Kun la beno de Dio, Reĝo de [[Portugalio]] kaj [[Algarve|Algarves]], la maro ambaŭflanke de [[Afriko]], Lordo [[Gvineo]] kaj la konkero, velado kaj komerco en [[Etiopio]], [[Arabio|Arabujo]], [[Persujo]] kaj [[Barato]]" ([[Portugala lingvo|portugale]]: "''Pela Graça de Deus, Rei de Portugal e dos Algarves, d'Aquém e d'Além-Mar em África, Senhor da Guiné e da Conquista, Navegação e Comércio da Etiópia, Arábia, Pérsia e Índia''"). == Politiko == [[Dosiero:Manuel - Epistola de victoria contra infideles habita, 1507 - 4592250.tif|eta|''Epistola de victoria contra infideles habita'', 1507]] Dum la regado de Manuelo la 1-a, la Portugala Reĝlando ne intervenis en la konfliktoj inter [[Francujo]] kaj [[Hispanujo]], do sintenis neŭtrale en la diplomatio, kvankam li havis firmajn kaj bonajn rilatojn al la Hispana krono. Anstataŭ la batalo kontraŭ alia eŭropa nacio, la ibera ŝtato pluigis la koloniigon de [[Brazilo]] kaj [[Barato]]. En la reĝotempo de Manuelo, [[Vasco da Gama]] malkovris la maran vojon de Eŭropo al Barato, kio plifaciligis komercon kun la orientaj landoj, al kiuj Manuelo sendis 13 ŝipojn por eki la komercon kun la hindaj princoj. Koncerne enlandan politikon, Manuelo persekutis [[judo]]jn kaj [[maŭro]]jn. La prosekuto de la judoj estis kondiĉo de la hispana krono, por ke Manuelo rajtu edziĝi kun hispana princino.<ref>Livermore, Harold V. kaj aliaj.: ''Manuel I''. El: ''Encyclopaedia Britannica''. Ligilo: [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/363107/Manuel-I]. Vidita la 29-an de Novembro 2013.</ref> == Edzinoj == Manuelo edziĝis tri fojojn: * Lia unua edzino estis [[Izabela de Hispanio]], 1470-1498, filino de la [[Katolikaj Gereĝoj]] de Hispanio. * Lia dua edzino estis [[Maria de Hispanio (Portugalio)|Maria de Hispanio]], 1482-1517, ankaŭ filino de la [[Katolikaj Gereĝoj]], do fratino de Izabela. * Lia tria edzino estis [[Eleonora de Aŭstrio]], 1498-1558, filino de [[Filipo la 1-a (Kastilio)|Filipo la 1-a]] kaj [[Johana de Kastilio]], do nevino de la du antaŭaj, fratino de imperiestro [[Karolo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 5-a]]. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de reĝoj de Portugalio]] * [[Manuelisma stilo]] * [[Vasco da Gama]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dinastio Aviso]] [[Kategorio:Portugalaj reĝoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1469]] [[Kategorio:Mortintoj en 1521]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Lisbono]] [[Kategorio:Mortintoj en Lisbono]] 6rozr1mnaw0ood0yr9w70809sz1q1p6 9420568 9420567 2026-07-05T00:08:23Z Claudio Pistilli 25073 9420568 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = Manuelo la 1-a de Portugalio |titolo = 14-a [[Listo de reĝoj de Portugalio|reĝo de Portugalio]] |dosiero = ManuelI-P.jpg |regado = [[1495]] ĝis [[1521]] |kronado = |devena nomo = |dosiero de blazono = |ceteraj titoloj = |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = |dato de morto = |loko de morto = | tombo = |antaŭulo = [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a]], lia kuzo |regento = |sekvanto = [[Johano la 3-a (Portugalio)|Johano la 3-a]], lia filo |edzino = [[Izabela de Hispanio]]{{-}}[[Maria de Hispanio (Portugalio)|Maria de Hispanio]]{{-}}[[Eleonora de Aŭstrio]] |idaro = |dinastio = }} '''''Dom'' Manuelo la 1-a''' (aŭ '''Emanuelo la 1-a''') estis la 14-a [[Listo de reĝoj de Portugalio|reĝo de Portugalio]]. Li naskiĝis en [[Alcochete]] la [[31-an de majo]] [[1469]] kaj mortis en [[Lisbono]] la [[13-an de decembro]] [[1521]]). Li estis la filo de la princo [[Fernando de Portugalio (Duko de Viseu)|Ferdinando de Portugalio]] ([[1433]]-[[1470]]), duko de Viseu, kaj de lia edzino [[:en:Beatriz of Portugal, Duchess of Viseu|Beatrico de Portugalio]] ([[1430]]-[[1506]]). Li estis do la kuzo de la reĝo [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a]], el kiu li heredis la tronon en [[1495]]. Oni kromnomis lin aŭ ''La Granda'', aŭ ''La Fortuna,'' ambaŭ pro la cirkonstancoj, kiuj kaŭzis lian kronadon, kaj pro la malkovro de [[Brazilo]] kaj la malkovro de la marvojo al [[Barato]], fare de liaj maristoj. Li reĝis ekde [[1495]] ĝis sia morto en [[1521]]. Li estis la unua reĝo de Portugalio kiu portis, kun la beno de la [[Papo]], la titolon "Kun la beno de Dio, Reĝo de [[Portugalio]] kaj [[Algarve|Algarves]], la maro ambaŭflanke de [[Afriko]], Lordo [[Gvineo]] kaj la konkero, velado kaj komerco en [[Etiopio]], [[Arabio|Arabujo]], [[Persujo]] kaj [[Barato]]" ([[Portugala lingvo|portugale]]: "''Pela Graça de Deus, Rei de Portugal e dos Algarves, d'Aquém e d'Além-Mar em África, Senhor da Guiné e da Conquista, Navegação e Comércio da Etiópia, Arábia, Pérsia e Índia''"). == Politiko == [[Dosiero:Manuel - Epistola de victoria contra infideles habita, 1507 - 4592250.tif|eta|''Epistola de victoria contra infideles habita'', 1507]] Dum la regado de Manuelo la 1-a, la Portugala Reĝlando ne intervenis en la konfliktoj inter [[Francujo]] kaj [[Hispanujo]], do sintenis neŭtrale en la diplomatio, kvankam li havis firmajn kaj bonajn rilatojn al la Hispana krono. Anstataŭ la batalo kontraŭ alia eŭropa nacio, la ibera ŝtato pluigis la koloniigon de [[Brazilo]] kaj [[Barato]]. En la reĝotempo de Manuelo, [[Vasco da Gama]] malkovris la maran vojon de Eŭropo al Barato, kio plifaciligis komercon kun la orientaj landoj, al kiuj Manuelo sendis 13 ŝipojn por eki la komercon kun la hindaj princoj. Koncerne enlandan politikon, Manuelo persekutis [[judo]]jn kaj [[maŭro]]jn. La prosekuto de la judoj estis kondiĉo de la hispana krono, por ke Manuelo rajtu edziĝi kun hispana princino.<ref>Livermore, Harold V. kaj aliaj.: ''Manuel I''. El: ''Encyclopaedia Britannica''. Ligilo: [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/363107/Manuel-I]. Vidita la 29-an de Novembro 2013.</ref> == Edzinoj == Manuelo edziĝis tri fojojn: * Lia unua edzino estis [[Izabela de Hispanio]], 1470-1498, filino de la [[Katolikaj Gereĝoj]] de Hispanio. * Lia dua edzino estis [[Maria de Hispanio (Portugalio)|Maria de Hispanio]], 1482-1517, ankaŭ filino de la [[Katolikaj Gereĝoj]], do fratino de Izabela. * Lia tria edzino estis [[Eleonora de Aŭstrio]], 1498-1558, filino de [[Filipo la 1-a (Kastilio)|Filipo la 1-a]] kaj [[Johana de Kastilio]], do nevino de la du antaŭaj, fratino de imperiestro [[Karolo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 5-a]]. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de reĝoj de Portugalio]] * [[Manuelisma stilo]] * [[Vasco da Gama]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dinastio Aviso]] [[Kategorio:Portugalaj reĝoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1469]] [[Kategorio:Mortintoj en 1521]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Lisbono]] [[Kategorio:Mortintoj en Lisbono]] npcrfnpm1c7ek72a5a09r54nayly4g4 9420569 9420568 2026-07-05T00:08:56Z Claudio Pistilli 25073 9420569 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = Manuelo la 1-a de Portugalio |titolo = 14-a [[Listo de reĝoj de Portugalio|reĝo de Portugalio]] |dosiero = ManuelI-P.jpg |regado = [[1495]] ĝis [[1521]] |kronado = |devena nomo = |dosiero de blazono = |ceteraj titoloj = |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = |dato de morto = |loko de morto = | tombo = |antaŭulo = [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a]], lia kuzo |regento = |sekvanto = [[Johano la 3-a (Portugalio)|Johano la 3-a]], lia filo |edzino = [[Izabela de Hispanio]]{{-}}[[Maria de Hispanio (Portugalio)|Maria de Hispanio]]{{-}}[[Eleonora de Aŭstrio]] |idaro = |dinastio = }} '''''Dom'' Manuelo la 1-a''' (aŭ '''Emanuelo la 1-a''') estis la 14-a [[Listo de reĝoj de Portugalio|reĝo de Portugalio]]. Li naskiĝis en [[Alcochete]] la [[31-an de majo]] [[1469]] kaj mortis en [[Lisbono]] la [[13-an de decembro]] [[1521]]). Li estis la filo de la princo [[Fernando de Portugalio (Duko de Viseu)|Ferdinando de Portugalio]] ([[1433]]-[[1470]]), duko de Viseu, kaj de lia edzino [[:en:Beatriz of Portugal, Duchess of Viseu|Beatrica de Portugalio]] ([[1430]]-[[1506]]). Li estis do la kuzo de la reĝo [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a]], el kiu li heredis la tronon en [[1495]]. Oni kromnomis lin aŭ ''La Granda'', aŭ ''La Fortuna,'' ambaŭ pro la cirkonstancoj, kiuj kaŭzis lian kronadon, kaj pro la malkovro de [[Brazilo]] kaj la malkovro de la marvojo al [[Barato]], fare de liaj maristoj. Li reĝis ekde [[1495]] ĝis sia morto en [[1521]]. Li estis la unua reĝo de Portugalio kiu portis, kun la beno de la [[Papo]], la titolon "Kun la beno de Dio, Reĝo de [[Portugalio]] kaj [[Algarve|Algarves]], la maro ambaŭflanke de [[Afriko]], Lordo [[Gvineo]] kaj la konkero, velado kaj komerco en [[Etiopio]], [[Arabio|Arabujo]], [[Persujo]] kaj [[Barato]]" ([[Portugala lingvo|portugale]]: "''Pela Graça de Deus, Rei de Portugal e dos Algarves, d'Aquém e d'Além-Mar em África, Senhor da Guiné e da Conquista, Navegação e Comércio da Etiópia, Arábia, Pérsia e Índia''"). == Politiko == [[Dosiero:Manuel - Epistola de victoria contra infideles habita, 1507 - 4592250.tif|eta|''Epistola de victoria contra infideles habita'', 1507]] Dum la regado de Manuelo la 1-a, la Portugala Reĝlando ne intervenis en la konfliktoj inter [[Francujo]] kaj [[Hispanujo]], do sintenis neŭtrale en la diplomatio, kvankam li havis firmajn kaj bonajn rilatojn al la Hispana krono. Anstataŭ la batalo kontraŭ alia eŭropa nacio, la ibera ŝtato pluigis la koloniigon de [[Brazilo]] kaj [[Barato]]. En la reĝotempo de Manuelo, [[Vasco da Gama]] malkovris la maran vojon de Eŭropo al Barato, kio plifaciligis komercon kun la orientaj landoj, al kiuj Manuelo sendis 13 ŝipojn por eki la komercon kun la hindaj princoj. Koncerne enlandan politikon, Manuelo persekutis [[judo]]jn kaj [[maŭro]]jn. La prosekuto de la judoj estis kondiĉo de la hispana krono, por ke Manuelo rajtu edziĝi kun hispana princino.<ref>Livermore, Harold V. kaj aliaj.: ''Manuel I''. El: ''Encyclopaedia Britannica''. Ligilo: [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/363107/Manuel-I]. Vidita la 29-an de Novembro 2013.</ref> == Edzinoj == Manuelo edziĝis tri fojojn: * Lia unua edzino estis [[Izabela de Hispanio]], 1470-1498, filino de la [[Katolikaj Gereĝoj]] de Hispanio. * Lia dua edzino estis [[Maria de Hispanio (Portugalio)|Maria de Hispanio]], 1482-1517, ankaŭ filino de la [[Katolikaj Gereĝoj]], do fratino de Izabela. * Lia tria edzino estis [[Eleonora de Aŭstrio]], 1498-1558, filino de [[Filipo la 1-a (Kastilio)|Filipo la 1-a]] kaj [[Johana de Kastilio]], do nevino de la du antaŭaj, fratino de imperiestro [[Karolo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 5-a]]. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de reĝoj de Portugalio]] * [[Manuelisma stilo]] * [[Vasco da Gama]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dinastio Aviso]] [[Kategorio:Portugalaj reĝoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1469]] [[Kategorio:Mortintoj en 1521]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Lisbono]] [[Kategorio:Mortintoj en Lisbono]] 060iwcf2m0d1930fsiyjjsbs5sf96zf 0 217845 9420467 7831666 2026-07-04T20:22:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420467 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto libro}} '''''La Mava Lingvo: Neologismoj kaj Malneologismoj en Esperanto''''' (el ''mava'', t.e. malbona) estas titolo de eseo verkita de [[Jorge Camacho]], publikigita en 1999 en la libro ''[[Lingva Arto]]''. De oktobro 2007 troviĝas iom aktualigita versio en la [[blogo]] de ĝia aŭtoro. Ĝi estas parte respondo al la libro ''[[La Bona Lingvo]]'', de [[Claude Piron]]. Jorge Camacho kritikas ideojn de Claude Piron. == Vidu ankaŭ == * [[La Normala Lingvo]] * [[Neologismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo|Lingvo|Esperanto}} * [http://jorgecice.blogspot.com/2001/01/la-mava-lingvo-neologismoj-kaj.html "La Mava Lingvo"] * [http://www.liberafolio.org/2007/normalalingvo/ "La Normala Lingvo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071016174403/http://www.liberafolio.org/2007/normalalingvo |date=2007-10-16 }} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20mava%20lingvo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] {{DEFAŬLTORDIGO:Mava lingvo}} [[Kategorio:Eseoj]] [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1999]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] ieox1ro7hmiv7o8oyaw9h0m2rcxhp3p 0 217847 9420470 6495890 2026-07-04T20:45:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420470 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = La Normala Lingvo | aŭtoro = Toño del Barrio | eldonjaro = 2007 | eldonurbo = | eldoninto = Libera Folio | paĝoj = | isbn = | bildo = }} {{kursiva titolo}} '''''La Normala Lingvo''''' estas titolo de eseo verkita de [[Toño del Barrio]], ricevinta la trian premion en la [[Belartaj Konkursoj]] de [[UEA]], publikigita en la unua numero de la revuo [[Beletra Almanako]] kaj poste, [[interreto|rete]], en [[Libera Folio]]. Ĝi estas respondo al la libro ''[[La Bona Lingvo]]'' de [[Claude Piron]] kaj al la eseo ''[[La Mava Lingvo]]'' de [[Jorge Camacho]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.liberafolio.org/2007/normalalingvo/ ''La Normala Lingvo''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071016174403/http://www.liberafolio.org/2007/normalalingvo |date=2007-10-16 }} [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo|Normala lingvo]] t1rbmgyo7ee5j6vh0wr11t3dort0wyh 0 217905 9420715 8674919 2026-07-05T10:05:49Z Aidas 3488 /* Rilatoj al Esperanto */ 9420715 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio= |lando = Litovio |regiono = |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |regiono-ISO = LT |mapo2 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = |areo kodo = (+370) 37 |areo kodo tipo = Telefona prefikso |establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |establita tipo = Fondo |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |mapligilo = jes |zomo = 9 |parenco = [[Distrikto Kaunas|Kaunas]] |parenco tipo = Distrikto |parenco noto = ĝis julio 2010 |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = }} La subdistrikta komunumo '''Kaunas''' (Kaŭno), ene de la [[distrikto Kaunas]] en la centro de [[Litovio]], ĉiuflanke ĉirkaŭas la urbon [[Kaŭno]], sed ne inkluzivas ĝin. Ene de la komunumo, kiu kovras areon de 1496 kvadrataj kilometroj, la plej granda urbo estas ''[[Garliava]]'', neoficiala komunuma centro, ĉar la oficiala administrejo situas en la distrikta ĉefurbo. En {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}},<!-- por vikidatumoj: en 2020 estis --> el tio en la urbo Garliava mem estis 13 300. Pliaj urboj estas ''Domeikava'' (4 600 loĝantoj) kaj ''Raudondvaris'' (4 100 loĝantoj). Aparte konata loko en la komunumo tamen estas la pli malgranda urbeto [[Karmėlava]], kie troviĝas la [[flughaveno Kaŭno]]. La norda parto de la komunumo cetere troviĝas en la etnografia regiono [[Aŭkŝtajtio]] kaj la suda parto en la regiono [[Suvalkio]] - la limo inter ambaŭ regionoj estas la rivero [[Nemunas]], kiu dividas la komunumon. Parto de la komunuma teritorio estas la [[baraĵlago]] ''Kauno marios'' ("kaŭna maro"). == Rilatoj al Esperanto == Al la komunumo ankaŭ apartenas la loĝloko ''Noreikiškės'', kie en 1992 okazis la [[65-a SAT-Kongreso 1992]]. Borde de la [[baraĵlago]] ''Kauno marios'' situas la komunuma loĝloko ''Girionys'', kie en 1995 okazis la 31-aj [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]]. Alia vilaĝo en la komunumo estas ''Antalkija'', kie la 13-an kaj 14-an de junio 2026 okazis kultura esperantista renkontiĝo.<ref>[https://www.facebook.com/share/193z7Q1QsL informo en la] [[socia retejo]] [[Facebook]] ({{eo}})</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.krs.lt paĝoj de la komunumo (litovaj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220303100149/https://www.krs.lt/ |date=2022-03-03 }} [[Kategorio:Distrikto Kaunas]] [[Kategorio:Komunumoj de Litovio]] 6ugspm472bcpd2as9wt4n5uwhuyxhe9 9420716 9420715 2026-07-05T10:06:45Z Aidas 3488 /* Rilatoj al Esperanto */ 9420716 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio= |lando = Litovio |regiono = |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |regiono-ISO = LT |mapo2 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = |areo kodo = (+370) 37 |areo kodo tipo = Telefona prefikso |establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |establita tipo = Fondo |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |mapligilo = jes |zomo = 9 |parenco = [[Distrikto Kaunas|Kaunas]] |parenco tipo = Distrikto |parenco noto = ĝis julio 2010 |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = }} La subdistrikta komunumo '''Kaunas''' (Kaŭno), ene de la [[distrikto Kaunas]] en la centro de [[Litovio]], ĉiuflanke ĉirkaŭas la urbon [[Kaŭno]], sed ne inkluzivas ĝin. Ene de la komunumo, kiu kovras areon de 1496 kvadrataj kilometroj, la plej granda urbo estas ''[[Garliava]]'', neoficiala komunuma centro, ĉar la oficiala administrejo situas en la distrikta ĉefurbo. En {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}},<!-- por vikidatumoj: en 2020 estis --> el tio en la urbo Garliava mem estis 13 300. Pliaj urboj estas ''Domeikava'' (4 600 loĝantoj) kaj ''Raudondvaris'' (4 100 loĝantoj). Aparte konata loko en la komunumo tamen estas la pli malgranda urbeto [[Karmėlava]], kie troviĝas la [[flughaveno Kaŭno]]. La norda parto de la komunumo cetere troviĝas en la etnografia regiono [[Aŭkŝtajtio]] kaj la suda parto en la regiono [[Suvalkio]] - la limo inter ambaŭ regionoj estas la rivero [[Nemunas]], kiu dividas la komunumon. Parto de la komunuma teritorio estas la [[baraĵlago]] ''Kauno marios'' ("kaŭna maro"). == Rilatoj al Esperanto == Al la komunumo ankaŭ apartenas la loĝloko ''Noreikiškės'', kie en 1992 okazis la [[65-a SAT-Kongreso 1992]]. Borde de la [[baraĵlago]] ''Kauno marios'' situas la komunuma loĝloko ''Girionys'', kie en 1995 okazis la 31-aj [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]]. Alia vilaĝo en la komunumo estas ''Antalkija'', kie la 13-an kaj 14-an de junio 2026 okazis kultura esperantista renkontiĝo.<ref>[https://www.facebook.com/share/193z7Q1QsL informo en la] [[socia retejo]] [[Facebook]] ({{eo}})</ref> == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.krs.lt paĝoj de la komunumo (litovaj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220303100149/https://www.krs.lt/ |date=2022-03-03 }} [[Kategorio:Distrikto Kaunas]] [[Kategorio:Komunumoj de Litovio]] azjd8iadofozc6dp5fgg2dasj06lzjm 9420717 9420716 2026-07-05T10:07:17Z Aidas 3488 9420717 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio= |lando = Litovio |regiono = |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |regiono-ISO = LT |mapo2 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = |areo kodo = (+370) 37 |areo kodo tipo = Telefona prefikso |establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |establita tipo = Fondo |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |mapligilo = jes |zomo = 8 |parenco = [[Distrikto Kaunas|Kaunas]] |parenco tipo = Distrikto |parenco noto = ĝis julio 2010 |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = }} La subdistrikta komunumo '''Kaunas''' (Kaŭno), ene de la [[distrikto Kaunas]] en la centro de [[Litovio]], ĉiuflanke ĉirkaŭas la urbon [[Kaŭno]], sed ne inkluzivas ĝin. Ene de la komunumo, kiu kovras areon de 1496 kvadrataj kilometroj, la plej granda urbo estas ''[[Garliava]]'', neoficiala komunuma centro, ĉar la oficiala administrejo situas en la distrikta ĉefurbo. En {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}},<!-- por vikidatumoj: en 2020 estis --> el tio en la urbo Garliava mem estis 13 300. Pliaj urboj estas ''Domeikava'' (4 600 loĝantoj) kaj ''Raudondvaris'' (4 100 loĝantoj). Aparte konata loko en la komunumo tamen estas la pli malgranda urbeto [[Karmėlava]], kie troviĝas la [[flughaveno Kaŭno]]. La norda parto de la komunumo cetere troviĝas en la etnografia regiono [[Aŭkŝtajtio]] kaj la suda parto en la regiono [[Suvalkio]] - la limo inter ambaŭ regionoj estas la rivero [[Nemunas]], kiu dividas la komunumon. Parto de la komunuma teritorio estas la [[baraĵlago]] ''Kauno marios'' ("kaŭna maro"). == Rilatoj al Esperanto == Al la komunumo ankaŭ apartenas la loĝloko ''Noreikiškės'', kie en 1992 okazis la [[65-a SAT-Kongreso 1992]]. Borde de la [[baraĵlago]] ''Kauno marios'' situas la komunuma loĝloko ''Girionys'', kie en 1995 okazis la 31-aj [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]]. Alia vilaĝo en la komunumo estas ''Antalkija'', kie la 13-an kaj 14-an de junio 2026 okazis kultura esperantista renkontiĝo.<ref>[https://www.facebook.com/share/193z7Q1QsL informo en la] [[socia retejo]] [[Facebook]] ({{eo}})</ref> == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.krs.lt paĝoj de la komunumo (litovaj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220303100149/https://www.krs.lt/ |date=2022-03-03 }} [[Kategorio:Distrikto Kaunas]] [[Kategorio:Komunumoj de Litovio]] tq8yrhxqz7sm1xtoyjlsdv0pkd5chvp 9420719 9420717 2026-07-05T10:07:59Z Aidas 3488 /* Rilatoj al Esperanto */ 9420719 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio= |lando = Litovio |regiono = |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |regiono-ISO = LT |mapo2 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = |areo kodo = (+370) 37 |areo kodo tipo = Telefona prefikso |establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |establita tipo = Fondo |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |mapligilo = jes |zomo = 8 |parenco = [[Distrikto Kaunas|Kaunas]] |parenco tipo = Distrikto |parenco noto = ĝis julio 2010 |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = }} La subdistrikta komunumo '''Kaunas''' (Kaŭno), ene de la [[distrikto Kaunas]] en la centro de [[Litovio]], ĉiuflanke ĉirkaŭas la urbon [[Kaŭno]], sed ne inkluzivas ĝin. Ene de la komunumo, kiu kovras areon de 1496 kvadrataj kilometroj, la plej granda urbo estas ''[[Garliava]]'', neoficiala komunuma centro, ĉar la oficiala administrejo situas en la distrikta ĉefurbo. En {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}},<!-- por vikidatumoj: en 2020 estis --> el tio en la urbo Garliava mem estis 13 300. Pliaj urboj estas ''Domeikava'' (4 600 loĝantoj) kaj ''Raudondvaris'' (4 100 loĝantoj). Aparte konata loko en la komunumo tamen estas la pli malgranda urbeto [[Karmėlava]], kie troviĝas la [[flughaveno Kaŭno]]. La norda parto de la komunumo cetere troviĝas en la etnografia regiono [[Aŭkŝtajtio]] kaj la suda parto en la regiono [[Suvalkio]] - la limo inter ambaŭ regionoj estas la rivero [[Nemunas]], kiu dividas la komunumon. Parto de la komunuma teritorio estas la [[baraĵlago]] ''Kauno marios'' ("kaŭna maro"). == Rilatoj al Esperanto == Al la komunumo ankaŭ apartenas la loĝloko ''Noreikiškės'', kie en 1992 okazis la [[65-a SAT-Kongreso 1992]]. Borde de la [[baraĵlago]] ''Kauno marios'' situas la komunuma loĝloko ''Girionys'', kie en 1995 okazis la 31-aj [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]]. Alia vilaĝo en la komunumo estas ''Antalkija'', kie la 13-an kaj 14-an de junio [[2026]] okazis kultura esperantista renkontiĝo.<ref>[https://www.facebook.com/share/193z7Q1QsL informo en la] [[socia retejo]] [[Facebook]] ({{eo}})</ref> == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.krs.lt paĝoj de la komunumo (litovaj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220303100149/https://www.krs.lt/ |date=2022-03-03 }} [[Kategorio:Distrikto Kaunas]] [[Kategorio:Komunumoj de Litovio]] nuquwm9t3crkyh3bp7bqfpw4ynvprb1 0 221487 9420322 9358954 2026-07-04T16:33:30Z Sj1mor 12103 9420322 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Robert Schuman}} {{Informkesto homo | nomo = Robert Schumann | dosiero =Robert_Schumann.jpg | priskribo = germana komponisto | grandeco de dosiero = 199 |background = | dato de naskiĝo = {{dato|8|junio|1810}} | loko de naskiĝo = [[Zwickau]], [[Reĝlando Saksio]], [[Germanio]] | dato de morto = [[29-a de julio]] [[1856]] | loko de morto = [[Endenich]], [[Germanio]] }} '''Robert Alexander SCHUMANN''' (naskiĝis la [[8-an de junio]] [[1810]] en [[Zwickau]], [[Reĝlando Saksio|Saksio]], mortis la [[29-an de julio]] [[1856]] en [[Endenich]], proksime de [[Bonn]] kaj nun ties urboparto) estis [[germano|germana]] [[komponisto]], [[pianisto]] kaj influanta [[muzikkritikisto]]. Li estis unu el la plej famaj komponistoj de [[romantismo]] de la [[19-a jarcento]]. Lia edzino, [[Clara Schumann]], nask. Wieck, estis siatempe elstara pianisto kaj unu el la malmultaj inaj komponistoj. == Superrigardo pri lia vivo == Robert Schumann estis filo de librovendisto kaj eldonisto [[August Schumann]] ([[1773]]–[[1826]]). Jam en la aĝo de sep jaroj li ricevis pianolecionojn, studis en [[1828]]–[[1830]] sen granda emo juron en [[Lepsiko]] kaj [[Heidelberg]], vere tamen li sindediĉis tutplene al la muziko kaj ankaŭ komencis komponi. Krom la lernado de pianludo (ĉe [[Friedrich Wieck]], patro de lia posta edzino) kaj [[muzikteorio]] li entreprenis proprajn studojn helpe de la [[bontemperita klavarinstrumento]] de [[Johann Sebastian Bach]]. Fingra trostreĉo ja malebligis la karieron de virtuozo; ekestis tamen pluaj fruaj komponaĵoj. Dum jaroj li publikigis nur verkojn por piano. En [[1834]] Schumann fondis la „[[Neue Zeitschrift für Musik]]“ (nova revuo por muziko), en kiu la parte realaj, parte la inventitaj „Davidsbündler“ (David-liganoj; Eusebius, Florestan k.a.) luktis por alta, „poezia“ muziko. Decidiĝinte kaj sincere en sia romantika-idealisma artisteco, Schumann estis pro sia pli kaj pli forte alinterne direktita karaktero malsukcesa kiel instruisto kaj dirigento kaj kiel komponisto komence preskaŭ nekonata. En [[1840]] Schumann geedziĝis kontraŭ la rezisto de Friedrich Wiecks kun ties filino Clara; en la sama jaro li komponis grandan nombron da [[lido]]j. En [[1843]] li alvenis per [[Felix Mendelssohn Bartholdy]] al [[Konservatorio je Lepsiko|konservatorio de Lepsiko]], en [[1844]] kiel [[Dirigento|ĥordirigento]] al [[Dresdeno]]. En [[1850]] li fariĝis urba [[muzikdirektoro]] en [[Duseldorfo]] (tie lin vizitis en [[1853]] juna [[Johannes Brahms]]), tamen post kelka tempo spertis tie diversajn humiligojn kaj intrigojn. Jam en siaj junaj jaroj foje li estis sin anoncanta anima krizo fojfoje estis interpretata kiel [[psikozo]] kadre de [[dupolusa obstrukco]], kiu plene eksplodus en [[1854]] post provo de [[sinmortigo]]. Malsanulaj aktoj el la sanigejo Endenich tamen supozigas interligitecon inter la [[Nerva malsano|nervomalsano]] de Schumann kaj frua [[sifiliso]].<ref>Caspar Franzen: ''„Qualen fürchterlichster Melancholie“'', Dtsch Arztebl 2006; 103(30):A 2027-9</ref> Schumann mortis en 1856 en [[Endenich]]. == La fruaj jaroj == === Junaĝo === [[Dosiero:Zwickau Robert Schumann Birth House.jpg|eta|dekstra|300ra|Naskiĝdomo de Robert Schumann en Zwickau]] ''„mi sonĝis, mi estus droninta en la Rejno.“'' Ĉi tiun frazon Schuman notis en la aĝo de 19 jaroj en sian taglibron, en tempo, en kiu li ne povis antaŭvidi, ke li iam ajn pro profesiaj kaŭzoj loĝos en [[Rejnlando]] — kaj ke li tie per salto en la [[Rejno]]n provos sinmortigi. Jam frue Schumann skribis multe, ne nur taglibron. Krom sia artista emo al pianludo (lia patrino estis tre muzikema, tamen ne regis instrumenton) li ŝategis la [[literaturo]]n, heredaĵo de sia patro: August Schumann, kiu konsideris sin literaturisto, verkis romanojn, akiris transregione grandan famon kiel tradukiston de anglalingvaj verkistoj kaj estris kune kun sia frato ekde [[1807]] la eldonejan librovendejon „Gebrüder Schumann“ en Zwickau, kiu estis konata pro la prosperigo de ĝenerala klerigo per eldonado de klasikaj libroj el la tuta mondo en poŝlibra formato. Onidire li disponis pri granda privata biblioteko, kiu unuigis la klasikan literaturon tutmondan. Liaj plej aĝaj filoj poste laboris en la eldona komerco kaj ankaŭ la plej juna – Schumann havis kvar gefratojn: Emilie ([[1796]]), Eduard ([[1799]]), Carl ([[1801]]) kaj Julius ([[1805]]) – ankaŭ provis laŭiri liajn spurojn. Kiel junulo li ne nur verkis komponaĵojn, sed ankaŭ eseojn, poemojn kaj romanfragmentojn samkiel memkritikajn tekstojn. Precipe lin pregis la romantismaj verkistoj, tute aparte [[Jean Paul]]. August Schumann subtenis la muzikajn ambiciojn de sia ido. Nur por tiu li akiris [[pianego]]n, volonte aŭskultis lian ludadon, eĉ klopodis, kvankam malsukcese, donigi al li pianolecionojn ĉe [[Carl Maria von Weber]]. ''„Mi ĝuis la plej zorgeman kaj amoplenan edukadon“'' notis Robert Schumann poste. En [[1826]] August Schumann mortis en la aĝo de 53 jaroj. Li postlasis al sia familio ne tro modestan posedaĵon, la parton de Robert al ĉi tiu administris kiel zorganto tuko- kaj feraĵokomercisto Gottlob Rudel el Zwickau. La lerneja edukado de Schumann estis ampleksa. Li lernis la [[latina lingvo|latinan]], [[Greka lingvo|grekan]] kaj [[Franca lingvo|francan]] kaj validis kiel eksterkutima lingvotalentulo. Lia muzika edukado tamen restis (ĝis [[1828]]) preskaŭ [[diletanto|diletanta]]. Ĉar li pli bone ludis pianon ol lia instruisto, ĉi tiu rekomendis al li la memstudadon, kion Schumann provis realigi per la vizitado de muzikaj prezentadoj kaj la legado de partituroj kaj pianopartituroj de orkestraj verkoj. Kiel junulo li fondis lernejorkestron, krom tio ankaŭ literaturan asocion, en kiu li kun kunlernantoj laŭtlegis diversajn verkojn, i.a. ankaŭ ok dramojn de [[Friedrich Schiller]] en disdonataj roloj. Kiom serioza li konsideris tion, respegulas la asociaj statutoj, de li koncipitaj: Ili minacis "maldecan ridadon“ dum la legadoj per monpunoj. La gimnazian ekzamenon Schumann trapasis kun la vicbona noto „omnino dignus“. Dum tio lia patrino decidintis kune kun lia zorganto, ke Schumann studu [[jurosciencoj]]n, ĉar ambaŭ vidis en lia inklino al arto kaj precipe muziko nenian estontecon. Schumann obeis la deziron kaj sin enlistigis la 29-an de marto 1828 en [[Universitato de Lepsiko]] kiel jurstudento kaj aniĝis en Malnova Lepsika Kolegaro. En 1828 li enloĝis la saman loĝejon kiel lia amiko el la juneco [[Emil Flechsig]]. === Malŝatata studo === [[Lepsiko]], kun tiam ĉ. 41.000 loĝantoj post [[Dresdeno]] la duagranda urbo de [[Saksio]], lasis Schumann-on ne malimpresita: La urbo de komercaj foiroj, de la librokomerco kaj de la libropresado; renomaj eldonejoj kiel [[Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus|Brockhaus]], [[Reclam-Verlag|Reclam]] kaj [[Breitkopf & Härtel]] ĉi tie rezidis. La [[Gewandhaus|Lepsika Gewandhaus-Orkestro]] brilis kun prezentadoj, kiajn Schumann neniam travivis. Li skribis al sia patrino, ke li ''regule iras en la kolegiojn'' kaj pasigis sian tempon per muzikumado, verkado kaj legado, sekvis intertempe [[filozofio|filozofiajn]] prelegojn ekz. de [[Wilhelm Traugott Krug]], pasigis tamen ankaŭ kelkan antaŭtagmezon en negliĝa vesto ĉe "lirika maldiligentado". Lekciosalonon kun juraj okazigoj Schumann verŝajne neniam eniris en Lepsiko. Kelkfoje la konscienco turmentis lin, pri kio liaj tag- kaj jarlibroj faras raporton: : ''„Mi frostas, se mi pensas, kio fariĝus el mi.“'' Kaj poste: : ''„Malforte mi ne volas kaj rajtas esti. Se homo nur volas – li povas ĈION.“'' En la sama jaro Schumann renkontis en la domo de artoŝatanta profesoro la viron, kiu ŝanĝos lian vivon: [[Friedrich Wieck]]. Wieck, kiu origine studis teologion, akirintis famon kiel eksterkutiman pianinstruiston. Sian koncepton, kiu moviĝis inter praktika instruado ĉe la instrumento kaj muzikteoria edukado, li ĉe sia filino Clara ne nur sukcese elprovintis, sed eĉ pruvintis. Schumann decidis, submeti sin al li rilate muzikan pluedukadon. Tamen mankis decidaj fundamentoj kaj je la pianista metio kaj ankaŭ je la kompozicia tekniko. La seniluziiĝo estis granda, Schumann pli kaj pli ofte lasis sin senkulpigi ĉe Wieck kaj finfine ne plu iris al la lecionoj. Ĉar li volis meti finon al la ''„fatala malordemo“'' rilate la profesia edukado, Schumann iris por du semestroj al [[Heidelberg]], por finfine sin deciĉi al la jurstudo. Li aniĝis al la [[studenta korporacio]] [[Corps Saxo-Borussia Heidelberg|Saxo-Borussia]], fake la lokoŝanĝo tamen estis tempomalŝparo. El inter la tie oficantaj profesoroj nur la juristo [[Anton Friedrich Justus Thibaut|Thibaut]] povis fascini lin, ĉar tiu ĉi – mem alte muzika – okazigis en sia domo regulajn muzikvesperojn precipe kun verkoj de [[Giovanni Pierluigi da Palestrina|Palestrina]] kaj [[Georg Friedrich Händel]]. Ĉar tiutempe vojaĝo al [[Italio]] estis konsiderata ege vivnecesa, Schumann deluktis de sia patrino la rimedojn por tio. ''„Italio, Italio, ekde infanaĝo zumis en mia koro“'' li skribis al ŝi. Kio altiris lin tien, estis ''„la grandiozega, movema, viva vivo“''. Li volis konatiĝi kun la ''„blankaj brilaj urboj“, „La oranĝodoroj, sudlandaj floroj“'' kaj kompreneble kun la ''„Italinoj kun arde sopiregaj okuloj“''. Li vizitis la [[Teatro alla Scala|Milanan Skalon]] kaj estis impresita, sed entute li ne povis profiti de la itala muziko kaj precipe de tiu de [[Gioachino Rossini]]. == Returniĝo == [[Dosiero:Robert Schumann 1830.png|eta|dekstra|180ra|Robert Schumann, 1830]] Reveninte al Heidelberg, Schumann skribis post longa interna luktado la 30-an de julio 1830 al sia patrino, ke li intencas fariĝi profesia pianisto. ''„Se mi sekvas mian geniecon, tiu montras al mi la vojon al arto kaj mi kredas al la ĝusta vojo.“'' Ene de ses jaroj li volis ''„konkursi kun ĉiu alia pianludanto.“'' Laŭ lia peto la patrino sin turnis ''„kun tremo kaj interna timo“'' al [[Friedrich Wieck]], ĉar el sia vidpunkto Robert devus komenci la pianistan karieron jam dek jarojn antaŭe, por gajni al si per tio sian ''„panon por la vivo“''. Jam post du tagoj ŝi ricevis respondon. Wieck promesis, formi el Schumann ene de tri jaroj unu el la plej elstaraj pianistoj, kiu estos pli sprita ol [[Ignaz Moscheles]] kaj pli grandioza ol [[Johann Nepomuk Hummel]]. Tamen li ligis tion kun la kondiĉo, ke Schumann venku sian „senbridan fantazion kaj sian ŝanceliĝan intencon“ kaj regule aperu al la lecionoj. Schumann, plena je bonaj intencoj pri sia estonteco, do reiris al Lepsiko kaj tie ekloĝis en ĉambro en la domo de Wieck. === Fino de la pianista kariero === La multpromesa pianista kariero de Schumann subite finiĝis: Schumann, kiun en lia obstineco jam ĉiam ĝenis, ke la fingroj de unu mano staras en dependeco unu de la alia, je kio kelkaj – ekz. la kvara – montriĝis kiel aparte malfortaj, inventis novan mekanikan ilon, kiu donu al ĉiu unuopa fingro fortikan suverenecon. Dum tutaj noktoj elprovite ĉe la dekstra mano, tio rezultigis [[tendenosinovito]]n kun postsekva mova malkapablo de la tuta mano.<ref>Gerhard Böhme: ''Medizinische Porträts berühmter Komponisten'', Elsevier, 1981, ISBN 3-437-10689-9</ref> Kiam ĉi tiu malfortiĝis, la ringofingro de Schumann estis tiel difektita, ke ĝi ne plu taŭgis por profesia pianludado. Ĉi tiu tragedia memeksperimento neniigis lian pianistan karieron. === Novaj vojoj === Schumann koncentriĝis de nun sur la ellernado de komponteknikoj; valoran observomaterialon je tio liveris al li la „bontemperita klavarinstrumento“ de [[Johann Sebastian Bach]]. Komence Schumann komponis preskaŭ nure por piano, lia verko n-ro 1 estas la ''Variacioj sur la nomo ABEGG'', pecoj dediĉitaj al fikcia persono, la „grafino d'Abegg“, kaj baziĝantaj sur la tonsinsekvo A-B-E-G-G (germanaj notonomoj; en Esperanto estus la tonoj A-B♭-E-G-G). Al liaj unuaj komponaĵoj, kiuj atestas la personan stilon de Schumann, ankaŭ apartenas ''Papillons'' (op. 2), dediĉita al tri virinoj de proksima parenceco al Schumann. Li mem faris aludojn rilate ĉi tiun verkon, ke la miniaturoj estas inspiritaj per la romano ''Flegeljahre'' de [[Jean Paul]]. El liaj fruaj komponaĵoj menciindas ''Toccata'' (op. 7), altvirtuoza peco kun aparta ŝarĝo por la eksteraj, fakte pli malfortaj fingroj. En [[1833]] li komencis per ''Etüden im Orchestercharakter'' (studaĵoj laŭ orkestra stilo), ili estis publikigitaj en [[1837]] sub la titolo valida ĝis nun ''Sinfonische Etüden'' (simfoniecaj studaĵoj). Ili estas malpli [[Studaĵo (muziko)|studaĵoj]] laŭ vortsenco ol male variacioj pri temo je la komenco prezentata. [[Dosiero:Nzm.jpg|eta|dekstra|300ra|''„Neue Zeitschrift für Musik“'', titolo de eldono el 1850]] Kune kun Friedrich Wieck, [[Ludwig Schuncke]] kaj kelkaj pluaj amikoj Schumann fondis en [[1834]] la ''[[Neue Zeitschrift für Musik]]'' (Nova revuo pri muziko), konkurenca revuo al lepsika ''Allgemeinen musikalischen Zeitung''. Ĉar la aliaj tamen preskaŭ ne povis malŝpari tempon por la projekto, li surŝultrigis finfine la eldonistecon sole. En sia funkcio kiel kritikisto kaj [[muzikscienco|muziksciencisto]] li metis novajn skalojn, precipe li sin turnis kontraŭ mezkvaliteco kaj triviala virtuozeco. Je tio Schumann premis sur multajn el siaj kritikoj sian stampaĵon: tiun de la poezieca kritiko. Tio ja ne estis tute nova, jam [[E. T. A. Hoffmann]], kiu jardekojn antaŭe skribis sub pseŭdonimo ''Johannes Kreisler'' por ''Allgemeine musikalische Zeitung'', penis por simila stilo. Per Schumann ĉi tiu maniero de verkado vere fariĝis ĝenro. Ĝuste li, kies obstina neparolemo ja estas mita (Clara notis poste en la komunan geedzan taglibron, ke eĉ tri fojojn ŝi devas demandi „kio?“ por kompreni lin), jen evoluas al suprostato kaj montras parolemon, al kiu neniu nuanco fremdas. En liaj tekstoj preskaŭ ĉio estas reprezentata — serioza diskuto, milda moko, sed ankaŭ rikana neniigo. Kaj en ĉi tiu revuo kaj ankaŭ en liaj komponaĵoj grave rolas ĉe tio la fikciaj figuroj ''[[Florestan kaj Eusebius|Florestan]]'' (la pasia Schumann), ''[[Florestan kaj Eusebius|Eusebius]]'' (la Schumann profundiĝinta en si mem) kaj ''[[Florestan kaj Eusebius|Meister Raro]]'' (konsilanto — komence Friedrich Wieck baptopatris por ĉi tiu figuro). Ĉi tiujn diferencajn karakterojn Schumann uzis, por prezenti diversajn vidpunktojn pri verkoj. === La David-liganoj === Jam en 1833 ĉirkaŭ Schumann formiĝis rondo de junaj artistoj, kiuj regule renkontiĝis en la lepsika kafejo ''[[Zum Arabischen Coffe Baum]]''. Ili sin komprenis kiel mala poluso al la [[filistro (socio)|filistroj]], sin nomis [[Davidsbündler]] (David-liganoj) kaj portis – laŭ tradicio de la tiam ŝatataj sekretligoj – fantaziajn nomojn. La ligo ĉiam denove rolis en la verkoj de Schumann (ekz. en la ''Davidsbündlertänzen'', kiujn Schumann dediĉis al la amika komponisto [[Walther Wolfgang von Goethe]]; sed ankaŭ en ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]''). == Privataj evoluoj == === Amaferetoj === Kiam Schumann en 1830 konatiĝis pli bone kun [[Clara Schumann|Clara]] pro sia restado en la domo de Wieck, li povis nur malmulton fari kun la naŭ jarojn pli juna knabino. Foje li promenis kun ŝi kaj observis ŝian maturiĝon en la sekva tempo kun miksaĵo el miro kaj amuziĝo. Li havis kelkajn amaferetojn, kaj el tiu tempo li kunprenis ja ankaŭ memoraĵon, pri kiu li ne parolis ĝis 1855, kiu tamen kunkaŭzis lian fruan morton: la [[sifiliso]]. En 1834 Schumann gefianĉiĝis kun Ernestine von Fricken (nask. [[Zedtwitz#Personen|von Zedtwitz]]), kiun li tiam komprenis kiel filino de riĉa [[Bohemio|bohema]] [[barono]]. Ke temas pri bohema nobelo, ja estis ĝusta, tamen la propraĵa stato de Ernestine estis tute malbona, ĉar ŝi estis nur [[Adopto|adoptinfano]] kaj ne laŭleĝa heredonto. Schumann solvis la gefianĉecon antaŭ la paso de unu jaro. Malgraŭ tio li metis al ŝi muzikan memoraĵon: ''Carnaval''. La familio von Fricken devenis el la bohema urbeto ''[[Aš|Asch]]'' (germana skribmaniero); ĉi tiu lokonomo estas fundamento de ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]'' tiamaniere, ke Schumann transformis la literojn A-S-C-H en la notojn A-E♭-C-B kaj A♭-C-B kiel tonojn en la miniaturoj. Tio funkcias, ĉar en la germana lingvo oni prononcas la notonomon ''E♭'' same kiel la literumatan ''S'', krome la noton ''B'' oni skribas en germanlingvaj landoj ''H''. Unu peco havas la titolon ''Estrella'', unu estas dediĉita al ''Chiarina'', ankaŭ ne mankas ''Marsch der Davidsbündler gegen die Philister'' kiel krona finaĵo. La komenco de la peco, la ''Preambule'' same kiel la miniaturoj kun la titoloj ''[[Frédéric Chopin|Chopin]]'' kaj ''[[Niccolò Paganini|Paganini]]'' formas escepton en la uzado de la priskribita ludo kun literoj kaj notonomoj. === Serioza amo === Fine de 1835 Schumann kaj [[Clara Schumann|Clara]] interproksimiĝis, fakto, kiu ne restis kaŝita al la trozorgema patro Wieck. Li faris en la sekva tempo ĉion, por malebligi ĉian kontakton inter la ĵus geenamiĝintoj. Nenio plu eblis, neniu renkontiĝo, malofte leteroj, kiuj estis transdonataj sub preskaŭ konspiraj cirkonstancoj, rigardoj nur el la malproksimo. La krudeco de la maljuna Wieck nur pligrandigis la pasion. En 1840 Robert kaj Clara finis la ŝajne senesperan situacion per plendo antaŭ la juĝejo kun la celo, ke aŭ la patro konsentu la geedziĝon aŭ ke la juĝistoj alkonduku la konsenton. La 12-an de septembro 1840 la paro geedziĝis post aprobo de la alvokita juĝejo en la vilaĝa preĝejo de [[Lepsiko|Schönefeld]] ĉe Lepsiko kaj pasigis la posttagmezon sur kavalirbieno Mölkau. == Malakcepto == [[Dosiero:Robert Schumann 1839.jpg|eta|dekstra|250ra|Robert Schumann – [[litografio]] el la jaro 1839]] ''Kreisleriana''-n Schumann jam finfaris en [[1838]]. Laŭidee la peco estas dediĉita al la verkisto [[E.T.A. Hoffmann]], kiu uzas sian kapelmajstron Kreisler ne nur kiel pseŭdonimo por la revuo ''Leipziger musikalische Zeitung'', sed ankaŭ literature levis lin al karakterulo. Kiel atesto de muzika adoro Schumann dediĉis la verkon al [[Frédéric Chopin]], kiun li tre admiris.<ref>[[Neue Zürcher Zeitung]]: "[http://static.nzz.ch/files/4/2/0/19_1.3943420.08_1.3943420.1856++Tod+Robert+Schumann_1.3943420.pdf Robert Schumann]", 19. August 1856, S. 224</ref> La tiamaniere honorito tamen ne povis evoluigi apartan inklinon por la komponaĵoj de Schumann. Ankaŭ aliaj pianistoj kondutis reteneme pri liaj verkoj: [[Franz Liszt]], kiu enprenis kelkajn el liaj verkoj en sian repertuaron, suferis per ili laŭ propra eldiro "grandan fiaskon". La publiko ŝatis lin ne kiel interpretisto de malfacile komprenebla muziko, sed male volis travivi lin kiel aventurulon sur la klavaro. Eĉ Clara, kiu grave kontribuis al pli granda konateco de la pianoverkoj de Schumann, ludis dum koncertoj nur sporade la unu aŭ alian pecon de sia edzo. La aŭskultantoj preferis muzikon, kiu konvenis al ilia samtempa gusto kaj Schumann ne apartenis al tiu. [[Ludwig van Beethoven]] estis admirata, [[Felix Mendelssohn Bartholdy|Mendelssohn Bartholdy]], [[Frédéric Chopin|Chopin]] kaj [[Domenico Scarlatti|Scarlatti]] estis ŝatataj, [[Sigismund Thalberg]], [[Friedrich Kalkbrenner]], sed ankaŭ [[Henri Herz]], kiun Schumann malŝategis pro lia triviala pianomuziko, estis tiutempe ofte aŭdigitaj komponistoj. Provo de Schumann en 1838/[[1839]], establi sian revuon ''Neue Zeitschrift für Musik'' en [[Vieno]], fiaskis pro la tiam regantaj striktaj direktivoj de la aŭstra [[cenzuro]]. Sed en la sekva jaro [[1840]] Schumann estis honorita: La filozofia fakultejo de la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]] dekoraciis lin per [[honora doktoreco]]. == Ĉe la flanko de Clara == [[Dosiero:JH Schramm - Clara Wieck (Zeichnung 1840).jpg|eta|250ra|Clara Wieck 1840, mallonge antaŭ sia geedziĝo kun Robert Schumann]] En sia geedziĝo kun [[Clara Schumann]] Schumann provis ĉiam influi ŝian vivon kaj verkadon. Li ne deziris, ke ŝi, kiu akiris en tuta Eŭropo famon de grandioza pianistino, daŭrigus siajn koncertagadojn. Li ankaŭ volis, ke ŝiaj komponaĵoj, ĝis tiam cedantaj al la romantsima publikogusto, fariĝu pli seriozaj, do pli multe orientiĝu je lia verkado. Lia celo estis muzika dueco en unueco. Kaj tiel lidociklo publikigita en [[1841]] la recenzistojn metis en la embarason, ne povi diri, kiuj el la komponaĵoj estas atribuendaj al Robert kaj kiuj al Clara. === Tempo de kreado === Sendube tamen Schumann sin sentis flugilhava pro ĉi tiu nova vivosekcio kun Clara Schumann ĉe sia flanko. Ene de plej mallonga tempo ekestis lia simfonio n-o 1 en B♭-maĵoro, kies [[motivo (muziko)|motivo]], ludata de la latunblovistoj, baziĝas sur la poemteksto: ''„Oh wende, wende deinen Lauf. Im Tale blüht der Frühling auf!“''. La unuan prezentadon de la t.n. ''Frühlingssinfonie'' (printemposimfonio) direktis la 31-an de marto [[1841]] Felix Mendelssohn Bartholdy. Jam samjare Schumann finverkis simfonion en [[d-minoro]], en kies instrumentaron li origine enigis ankaŭ [[gitaro]]n. Unuafoje prezentita la 6-an de decembro 1841, ĝi tamen ne plaĉis al la publiko. 12 jarojn poste Schumann prilaboris ĝin, kaj nuntempe ĝi estas konata kiel lia 4-a kaj lasta simfonio. Ankaŭ en 1841 naskiĝis la unua filino de la ge-Schumann, Marie. [[Clara Schumann|Ok gefilojn]] havis la paro, la lasta filo [[Felix Schumann|Felix]] enmondiĝis, kiam Schumann jam restis en nervosanigejo. Laŭ lia deziro li estis baptata kun la persona nomo de Felix Mendelssohn Bartholdy. === Tempo de malespero === [[Dosiero:Robert u Clara Schumann 1847.jpg|eta|200ra|Robert kaj Clara Schumann 1847]] En [[1843]] Schumann estis por mallonga tempo instruisto ĉe la [[konservatorio]] je Lepsiko. Sed la financaj zorgoj kreskis. Clara denove turneis, i.a. al [[Rusio]], kio donis al ŝi 6000 talerojn. Schumann akompanis ŝin, en la rigardo de la admirantoj de Clara kiel edzo de eŭropvaste fama pianistino, kio por li estis terura humiligo. Kelkaj diskrete donis al li monon, treege ofendite Schumann notis tion en sian taglibron kun la aldono ''„Kaj la konduto de Klara je tio.“'' En [[1844]] frakasiĝis la espero de Schumann, fariĝi sukcedanto de Mendelssohn Bartholdy ĉe Gewandhaus en Lepsiko. Schumann post tio transloĝiĝis kun sia familio al [[Dresdeno]]. La sekvan tempon ĝis [[1846]] markis malsaniĝoj, li plendis pri laciĝo, nervomalforteco, stato de timiĝoj, kapturniĝoj – kaj li fariĝis melankolia. Robert Schumann suferis de [[dupolusa obstrukco]], ankaŭ nomata mania-depresiva malsano, je kiu li finfine viktimiĝis. Ne ekskludendas, ke la [[sifiliso]] kontribuis al la sanstato. La malsanodosieroj de Schumann, publikigitaj en [[2006]], dokumentas, ke li fakte suferis je ĉi tiu malsano, pri kies infektado li verŝajne jam sciis ekde 1831.<ref>Akio Mayeda: ''Robert Schumann in Endenich (1854–1856). Krankenakten, Briefzeugnisse und zeitgenössische Berichte'', Schott, Mainz, 2006, ISBN 3-7957-0527-4</ref> Per granda peno Schumann finverkis simfonion en C-maĵoro (nuntempe konata kiel n-o 2), prezentatan la 5-an de novembro en Gewandhaus en Lepsiko. Sukceson ĝi tiutempe ne alportis. Fiaskis kelkaj klopodoj, ricevi fiksan dungitecon ĉe koncerta aŭ opera domo en Saksio. Nur ekde decembro 1849 Schumann ricevis realan oferton: la sukcedon de [[Ferdinand Hiller]] kiel Urba Muzikdirektoro en [[Duseldorfo]]. La ge-Schumann hezitis. Saksio estis al ili hejmeca, la Rejnlando tiel malproksima. Sed la 1-an de septembro 1850 ili forlasis Dresdenon direkten al okcidento. == En Rejnlando == === Lumaj flankoj === [[Dosiero:Schumann daguerreotypie.jpg|eta|250ra|Robert Schumann – [[dagerotipio]] ĉ. 1850]] La akceptado de Robert Schumann en Duseldorfo estis elkora: La orkestro samkiel la ĥoro enstudintis kelkajn verkojn de li kaj estis aparte por li balo kaj vespermanĝo. Hiller persone enkondukis Schumann-on en artistajn rondojn. La vervemo de la rejnlandanoj vere infektis la ge-Schumann-ojn: Robert komponis kiel obsedita kaj koncipis ene de monato sian [[3-a simfonio (Schumann)|3-an simfonion]] en E♭-maĵoro, la t.n. ''„Rejnlandan“''. Laŭ [[Ludwig van Beethoven|Beethoven-eca]] humoro ([[E♭-maĵoro]] reprezentas heroecon) per ĝi Schumann priskribas sian unuajn impresojn, kiujn li ekhavas de la fremdejo, la movimentoj 1, 2 kaj 5 estas facilmova kaj plena je entuziasmo. La 3-a movimento kun la tempoindiko ''Nicht schnell'' (ne rapida) havas intermezan karakteron kaj estas ĝenra komponaĵo laŭmaniere de la pianominiaturoj de Schumann. La solena 4-a movimento memoras pri solena diservo en pompa eklezia konstruaĵo kaj estas pro tio foje ligata kun la konsekrado de la tiama [[ĉefepiskopo]] Johannes von Geissel al [[kardinalo]], kiu okazis la 12-an de novembro 1850 en la [[Katedralo de Kolonjo]]. Schumann mem tamen ne ĉeestis.<ref>Günther Spies: ''Reclams Musikführer Robert Schumann''. Reclam, 1997, Seite 273, ISBN 3-15-010435-1</ref> === Mallumaj flankoj === Same rapide, kiel la ge-Schumann-oj lasis sin sorĉumi de la rejnlanda mentaleco, same rapide venis la senreviĝo: La sinteno praktikata de la orkestro laŭ la parolturno "se ne hodiaŭ, tiam morgaŭ" ĝenis Schumann-on. Kiam ĝi do ĉeestis kompleta, li luktis kontraŭ fuŝitaj ekludoj. Kiam la latunblovistoj iam pro senatenteco prenis la instrumenton transponan en misan tonalon, anstataŭ kompreno tuj ekestis diskuto. Kaj la ĥoro babilis kaj ridis dum la proboj. Schumann sentis sin prenata por ne serioza. Jam fine de 1851 li pripensis, ĉesigi la laboron, sed sesa ido (Eugenie) sin anoncis. Post kiam Schumann post paŭzo denove sin prezentis kiel dirigento en decembro 1852, ekestis unuaj postuloj pri demisio. Schumann estis profundege vundita. Je pentekosto 1853 li prilaboris sian simfonion en d-minoro, ĉifoje ĝi estis akceptita bonvole far la publiko. === Admiranto el Hamburgo === [[Dosiero:Johannes Brahms 1853.jpg|eta|200ra|Johannes Brahms en 1853]] En la sama jaro la ge-Schumann-oj akceptis la viziton de juna muzikisto el Hamburgo, kiu ĝis tiam ne multe paroligis de si: [[Johannes Brahms]]. Fervore de ties povo kiel pianisto same kiel komponisto, Schumann igis la muzikeldonejon [[Breitkopf & Härtel]] al tio, publiki kelkajn verkojn de Brahms. Krome publikigis li, kiu la eldonistecon de ''Neue Zeitschrift für Musik'' jam ekde longe fordonis en aliajn manojn, eseon pri Brahms sub la titolo ''Neue Bahnen'' (Novaj vojoj). En tiu li preskaŭ himne nomas Brahms kiel elitulo, ''„kiu estas vokita, elparoli la plej altan esprimon de la tempo laŭ ideala maniero“''. La profetajn vortojn de Schumann Brahms sentis kiel granda devo, kiu fortigis sian skrupulan traktadon de siaj propraj komponaĵoj. Brahms daŭrigis en la sekvaj jaroj kelkan tendencon el la malfruaj verkoj de Schumann, ekzemple la emo de Schumann al „malnova“ muziko, precipe al la polifoniaj komponteknikoj de [[Johann Sebastian Bach]]. La komponaĵoj de Schumann havis pregan efikon sur Brahms. Tio montras ekz. komparo de la temoj el la 1-a movimento de la 1-a piankonĉerto de Brahms kun tiuj el la 1-a movimento de la violonkonĉerto de Schumann. Ĉi tiun profundan violonkonĉerton en d-minoro, kiun Robert Schumann verkis en 1853, maljuste retenis Clara Schumann kaj [[Johannes Brahms]]. La kaŭzo estis , ke [[violonisto]] [[Joseph Joachim]], kiu ludis la verkon nur dum proboj, opiniis partojn el ĝi kaj nome la trian movimenton kiel tro malfacilajn. Oni ne opiniis ĝin taŭga por publikigo. Nur en 1937 ĝi estis presata kaj unuafoje prezentata en [[Berlino]]. == La fino == La 10-an de februaro 1854 ja ne komencis la sufertempo de Schumann, lia sufero - kiel oni nun scias - kaŭzita de sifiliso kaj mania-depresiva malsano tamen rapide plimalboniĝis: Li plendis pri "aŭdafekcioj". Tonoj, akordoj, tutaj muzikpecoj tumultis en lia kapo kaj rabis al li la dormon. Tage kaj nokte Schumann nun estis observata far sia edzino kaj gefiloj kaj staris sub kuracista kontrolo, tamen la 27-an de februaro li povis forlasi la domon ĉe Bilker Straße en neobservata momento. Malgraŭ vivoplenaj stratoj je ĉi tiu karnavala lundo neniu rimarkis la figuron, kiu alstrebis la flosponton en Oberkassel. Robert Schumann grimpis trans la balustradon kaj sin faligis, post kiam li ĵetis sian edziĝoringon en la akvon, en la riveron. Rejnŝipistoj tiris la mortemulon sur ferdekon. Li estis kondukata hejmen kaj prizorgata de alvokita kuracisto. Lia edzino [[Clara Schumann|Clara]] rifuĝis kun siaj gefiloj al amikino. [[Dosiero:Bnschum1.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Schumann-domo Bonn|Schumann-domo]] en Bonn, la iama sanigejo]] Kiam Schumann estis transportata en la sanigejo resp. flegejo malfermita en 1854 de d-ro Franz Richarz en [[Endenich]] ĉe [[Bonn]], lia posteno kiel muzikdirektoro komence restis neokupita, la salajro estis plue transkontigata al la familio. Diversaj biografioj konjektis, ke Robert rigardus sin dum sia sufertempo kiel "krimulo", kiu povus "suferigi" sian amatan edzinon, kio motivigus lin iri propradecide en privatan sanigejon. Tio ĉi ne estas dokumentita per faktoj kaj intertempe tre disputata. En la taglibronotoj de Robert, kiuj atingas ĝis la 17-an de februaro, pri tio nenio tekstas. Tamen la fonto de la asertoj estas konata: La unua biografiisto pri Clara Schumann, Berthold Litzmann, disvastigis tion en sia trivoluma verko aperinta en 1908 ''Clara Schumann. Ein Künstlerleben. Nach Tagebüchern und Briefen''. La taglibrojn kaj leterojn, estantaj en lia posedaĵo, Litzmann tamen ne postlasis al la posteularo por trarigardo (onidire li bruligis ilin). Diversfoje (tiel ankaŭ Dieter Kühn en ''Clara Schumann. Klavier'') oni supozas, ke Litzmann klarigus la konduton de Clara post la enigado de ŝia edzo en la sanigejon (ŝi vizitis lin - tamen laŭkonsile de la kuracistoj - nur post pli ol du jaroj, nome du tagojn antaŭ lia morto) per tio, ke li prezentis Robert-on kiel riskon por ŝi kaj ŝia familio. Post la publikigo de la malsanodosiero ĉi tiu estas postplenumebla. En la unua jaro de sia restado en la sanigejo Schumann foje ankoraŭ ludis pianon. Li studis komponaĵojn de Brahms kaj legis multe. Sed pli kaj pli lin atingis halucinoj. Sur tiuj li reagis per kolereksplodoj kaj perforto kontraŭ la gardistoj. [[Bettina von Arnim]], [[Joseph Joachim]] kaj [[Johannes Brahms]] vizitis lin, raportis malsame pri lia farto. Clara vizitis Schumann nur mallonge antaŭ lia morto, la 27-an de julio 1856, kiam li jam rifuzis manĝi. La 29-an de julio li mortis; neniu ĉeestis. Je la vespero de la 31-a de julio 1856 Schumann estis entombigita sur la [[Alter Friedhof Bonn|Malnova Tombejo]] en Bonn. Clara transvivis sian edzon je 40 jaroj. Ŝi estis entombigita apud li en la komuna [[honortombo]]. == Verkaro == Robert Schumann verkis komponaĵojn ĉefe por piano, sed ankaŭ kantaĵojn, aranĝojn por orkestro, ĉambran muzikon kaj unu operon. Sube estas kelkaj el la ĉefaj komponaĵoj de Schumann. === Pianoverkoj === * ''[[Ok polonezoj]]'' por piano je 4 manoj, sen verknumero (1828) * Variacioj sur la nomo Abegg, Op. 1 (1830) * ''Papillons'', Op. 2 (1829-1831) * ''Studien für das Pianoforte nach Capricen von Paganini'' op. 3 (1832) * Intermezoj op. 4 (1832) * Impromptus über eine Romanze von [[Clara Schumann|Clara Wieck]] op. 5 (1-a versio: 1833, 2-a versio: 1850) * ''[[Davidsbündlertänze]]''. 18 Charakterstücke op. 6 (1837) * ''[[Tokato]]'' op. 7 (frua versio: 1829/1830,fina versio: 1833) * ''[http://www.youtube.com/watch?v=B_pgp8Rfnxo Allegro Op. 8]'' (1835) * ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]'' op. 9 (1833 kaj vintre 1834/1835) * ''Sechs Konzert-Etüden nach Capricen von Paganini'' op. 10 (1832/1833) * [[Sonato]] n-o 1 f♯-minora op. 11 (1832–1835) * ''[[Fantazipecoj op. 12]]'' (1837; n-o 7: verŝajne jam 1836) * 12 simfoniaj studaĵoj op. 13 (1-a versio: 1834–1835, eble ankaŭ 1836, 2-a versio: 1849–1851) * Koncerto sen orkestro (sonato n-o 3 f-minora) op. 14 (1-a versio: 1835/1836, 2-a versio: inter aprilo 1850 kaj junio 1852) * ''[[Kinderszenen]]'' ("Infanaĝaj scenoj") op. 15 (1838; n-o 6 kaj 9: supozeble jam 1837) * ''[[Kreisleriana]]'' op. 16 (1838) * Fantazio, Op. 17 (1836/1838) * ''Arabeske'', Op. 18 (1838–1839) * ''Blumenstück'' op. 19 (1838–1839) * ''[[Humoresko]]'' op. 20 (1838–1839) * ''Novelettes'', op. 21 (1838) * Sonato n-o 2 g-minora op. 22 (junio 1830, 1833, oktobro 1835 kaj decembro 1838) * ''Nachtstücke'' op. 23 (1839/1840) * ''Faschingsschwank aus Wien''. Fantazibildoj por piano op. 26 (n-oj 1-4: 1839; n-o 5: supozeble vintron 1839/1840) * Tri romancoj op. 28 (1839) * Skerco, ĝigo, romanco kaj fugeto op. 32 (n-oj 1-3: 1838; n-o 4: oktobre 1839) * Andante kaj variacioj B♭-maĵora por du pianoj op. 46 (1843) (originala versio por du pianoj, du violonĉeloj kaj korno) * Studaĵoj por pedalpianego. Ses pecoj laŭ kanona formo op. 56 (1845) * ''Skizoj por pedalpianego'' op. 58 (1845) * 6 [[fugo]]j pri BACH por [[orgeno]] aŭ pedalpianego op. 60 (1845; revizado: 1846) * ''Bilder aus Osten''. Ses impromptuoj op. 66 (je 4 manoj) (1848) * [[Album für die Jugend]] op. 68 (1848) * Kvar fugoj op. 72 (1845) * Kvar marŝoj op. 76 (1849) * ''Waldszenen''. Naŭ pecoj op. 82 (1848–1849) * Dek du pianopecoj je 4 manoj por malgrandaj kaj grandaj infanoj op. 85 (1849) * ''Bunte Blätter''. Dek kvar pianopecoj op. 99 (1834/1835(?)-1849, kompilado de la albumo: fine de 1850) * ''Ball-Szenen''. Naŭ karkerizaj pecoj (je 4 manoj) op. 109 (1849/1851) * ''[[Fantasiestücke op. 111 (Schumann)|Drei Fantasiestücke]]'' op. 111 (1851) * ''Drei Klaviersonaten für die Jugend'' op. 118 (1853) * ''Albumblätter''. 20 pianopecoj op. 124 (1832/1833, 1835–1839, 1841, 1843, 1845, 1853) * ''Sieben Klavierstücke in Fughettenform'' op. 126 (1853) * ''Kinderball''. Ses facilaj dancopecoj (je kvar manoj) op. 130 (1853; Nr. 3: verŝajne 1850) * ''Gesänge der Frühe''. Kvin pianopecoj op. 133 (1853) * [[Geistervariationen|Temo kun variacioj E♭-maĵora]] ''(Geistervariationen)'' (1854) === Simfonioj === * [[1-a simfonio (Schumann)|n-o 1 en B♭-maĵoro]] op. 38, ''Printempa simfonio'' (1841) * [[2-a simfonio (Schumann)|n-o 2 en C-maĵoro]] op. 61, (1845/1846, Revision 1846/1847) * [[3-a simfonio (Schumann)|n-o 3 en E♭-maĵoro]] op. 97, ''Rejnlanda simfonio'' (1850) * [[4-a simfonio (Schumann)|n-o 4 en d-minoro]] op. 120 (unua versio 1841, translaborado al fina versio 1851) * ''Jugendsinfonie'' resp. ''Zwickauer Sinfonie'' en g-minoro (1832/1833) === Konĉertaj verkoj === * [[pianokonĉerto (Schumann)|Konĉerto por piano]] kaj orkestro en a-minoro op. 54 (Originala versio de la 1-a movimento: majon 1841; revizado: aŭguste 1841, januare 1843, denove ĝisfine de julio 1845; 2-a kaj 3-a movimento: 1845) * Konĉertpeco por kvar kornoj kaj granda orkestro F-maĵoro op. 86 (18-an de februaro ĝis 11-an de marto 1849); ankaŭ versio por piano kaj orkestro far la komponisto * Introduktion und Allegro appassionato. Konĉertpeco por piano kaj orkestro op. 92 (18-an – 26-an de septembro 1849) * Konĉerto por violonĉelo kaj orkestro en a-minoro op. 129 (oktobro/novembro 1850); ankaŭ versio por violono kaj orkestro far la komponisto * Konĉert-''Allegro'' kun enkonduko por piano kaj orkestro op. 134 (24.–30. Aŭgusto 1853) * [[Violonkonĉerto (Schumann)|Konĉerto por violono kaj orkestro]] en d-minoro sen verknumero 23 (21-an de septembro ĝis 3-an de oktobro 1853) === Orkestroverkoj kaj ĥorverkoj kun orkestro (elekto) === * [[Uverturo]], skerco kaj finalo por orkestro op. 52 (1841/45) * ''Manfred''. Drameca poemo en tri partoj laŭ [[George Gordon Byron|Lord Byron]] op. 115 (1848) * [[Das Paradies und die Peri]]. Poeziaĵo el „Lalla Rookh“ de Thomas Moore por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 50 (teksto: 1841–42; skizado kaj ellaborado: 1843) * ''Der Rose Pilgerfahrt'' ([[Heinrich Moritz Horn]]) por kantsoloistoj, miksita ĥoro kaj orkestro op. 112 (1851) * ''Des Sängers Fluch''. Balado laŭ [[Ludwig Uhland]] por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 139 (teksto: 1851; skizoj kaj partituro: Januaro 1852; revidita la 9-an de oktobro 1852) * ''Missa sacra'' (Messe in c-Moll) por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 147 (Februaro ĝis aprilo 1852; ofertorio kaj versio kun orgenakompanado: marto 1853) * [[Rekviemo]] por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 148 (1852) * ''Szenen aus Goethes Faust'' por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro; verko sen verknumero 3 (1844–1853) === Ĉambromuziko === * Tri [[arĉkvarteto]]j op. 41, n-o 1 a-minora, n-o 2 F-maĵora, m-o 3 A-maĵora (1842) * [[Kvinteto E♭-maĵora op. 44 (Schumann)|Pianokvinteto E♭-maĵora op. 44]] (septembro/oktobro 1842) * [[Pianokvarteto]] E♭-maĵora op. 47 (oktobro/novembro 1842) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 1 d-minora op. 63 (1847) * Adaĝo kaj ''Allegro'' por piano kaj korno (violono aŭ violonĉelo laŭplaĉe) op. 70 (14-an – 17-an de februaro 1849) * [[Fantasiestücke op. 73 (Schumann)|Drei Fantasiestücke]] por piano kaj klarneto (violono aŭ violonĉelo laŭplaĉe) op. 73 (11-an – 13-an, eble 15-an de februaro 1849) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 2 F-maĵoro op. 80 (Skizado kaj ellaborado: 2-an – 4-an de aŭgusto 1847, revizado: 26-an de septembro ĝis 1-an de novembro 1847 kaj 5-an – 9-an de aprilo 1849) * [[Fantasiestücke op. 88 (Schumann)|Fantasiestücke op. 88]] por piano, violono kaj violonĉelo * Tri romancoj por hobojo kaj piano (violono aŭ klarneto laŭplaĉe) op. 94 (7-an – 12-an de decembro 1849) * ''Fünf Stücke im Volkston'' por violoncelo (violono laŭplaĉe) kaj piano op. 102 (13-an – 15-an kaj 17-an de aprilo 1849) * Violonsonato n-o 1 a--minora op. 105 (12-an – 16-an de septembro 1851) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 3 g-minora op. 110 (2-an – 9-an de oktobro 1851) * [[Märchenbilder (Schumann)|Märchenbilder]] por piano kaj vjolo (violono laŭplaĉe) op. 113 (1-an – 4-an de marto 1851) * Violonsonato n-o 2 d-minora op. 121 (26-an de oktobro ĝis 2-an de novembro 1851) * [[Märchenerzählungen (Schumann)|Märchenerzählungen]] por klarneto (violono laŭplaĉe), vjolo kaj piano op. 132 (9-an – 11-an de oktobro 1853) * Violonsonato n-o 3 a-minora sen verknumero 2 (inkluzive movimentojn 2 kaj 4 el la ''F.A.E.-Sonate'', komuna komponaĵo de Robert Schumann, Johannes Brahms kaj Albert Dietrich) (21-an de oktobro ĝis 1-an de novembro 1853) === Lidoj (elekto) === * ''Liederkreis'' laŭ [[Heinrich Heine]] por kantvoĉo kaj piano op. 24 (Februaro 1840) * ''Myrthen''. [[Lido]]ciklo por kantvoĉo kaj piano op. 25 (Januaro ĝis aprilo 1840) * Tri poemoj laŭ [[Emanuel Geibel]] por plurvoĉa kantado kaj piano op. 29 (n-o 1 und 2: Fine de julio/komence de aŭgusto 1840; n-o 3: oktobron 1840) * Tri poemoj laŭ [[Emanuel Geibel]] por kantvoĉo kaj piano op. 30 (31-an de julio ĝis 2-an de aŭgusto 1840) * Tri kantoj laŭ [[Adelbert von Chamisso]] por kantvoĉo kaj piano op. 31 (13-an kaj 14-an de julio 1840) * Dek du lidoj: Lidoserio laŭ [[Justinus Kerner]] por kantvoĉo kaj piano op. 35 (20-an de novembro ĝis 29-an de decembro 1840) * Dek du poemoj el ''Liebesfrühling'' de [[Friedrich Rückert]] por kantvoĉo kaj piano (kune kun Clara Schumann) op. 37 (1841) [[Dosiero:Schumann Liederkreis Mondnacht.png|eta|250ra|''„Liederkreis op. 39“:'' Komenco de la lido ''„Mondnacht“'']] [[Dosiero:Schumann Liederkreis Zwielicht.png|eta|250ra|''„Liederkreis op. 39“:'' Komenco de la lido ''„Zwielicht“'']] * [[Liederkreis op. 39 (Schumann)|Liederkreis op. 39]] laŭ [[Joseph von Eichendorff|Joseph Freiherrn von Eichendorff]] por kantvoĉo kaj piano (1-an ĝis 20-an de majo 1840; revizado 1849) * ''[[Frauenliebe und -leben]]''. Ok lidoj laŭ [[Adelbert von Chamisso]] por kantvoĉo kaj piano op. 42 (Skizado: 11-an kaj 12-an de julio, ellaborado: aŭgusto 1840, revizado: 7-an de majo 1843) * ''[[Dichterliebe]]''. Lidociklo el ''Buch der Lieder'' de [[Heinrich Heine]] por kantvoĉo kaj piano op. 48 (24-an de Mai ĝis 1-an de Juni 1840) * ''Belsatzar''. Balado laŭ [[Heinrich Heine]] por malalta kantvoĉo kaj piano op. 57 (7-an de februaro 1840) * Lieder für die Jugend op. 79 (fine de aprilo – fine de junio 1849) * ''Gedichte der Königin [[Maria Stuart]]'' por kantvoĉo kaj piano op. 135 (9-an – 10-an, 13-an – 15-an und 16-an de decembro 1852) === Ĥormuziko === * Romancoj kaj baladoj por miksita ĥoro, kajeroj 1 kaj 2 op. 67/op. 75 (marto/aprilo 1849) * Romancoj kaj baladoj por ĥoro, kajeroj 3 kaj 4 op. 145/op. 146 (1849) === Opero === * ''[[Genoveva (Oper)|Genoveva]]'' op. 81 (1847/48) == Monumentoj == [[Dosiero:Robertschumann.jpg|eta|250ra|Robert-Schumann, sidoskulpturo de [[Johannes Hartmann (skulptisto)|Johannes Hartmann]] in Zwickau]] [[Dosiero:Bonn Schumannhaus Robert Schumann Statue Hrdlicka 2009 05 31.jpg|eta|250ra|[[Alfred Hrdlicka]]:<br />''Robert Schumann'']] * 1875, Robert-Schumann-monumento ĉe Moritzbastei en [[Lepsiko]] * 1880, Monumento por la tombejo de Schumann sur [[Alter Friedhof Bonn|Alter Friedhof]] en [[Bonn]] de [[Adolf von Donndorf]] * 1901, Robert-Schumann-monumento sur Hauptmarkt en [[Zwickau]] de Johannes Hartmann, Lepsiko * 1901, Robert-Schumann-memortabulo en [[Aš|Aš/Asch]] ''([[Ĉeĥio]])'' * 1986, Robert-Schumann-steleo ĉe Zwingerteich malantaŭ la Semperoper en Dresdeno de [[Charlotte Sommer-Landgraf]] * 1997, Robert-Schumann-busto en Kurpark je [[Kreischa]] (ĉe [[Dresdeno]], [[Saksio]]) de Hans Kazzer * 2006, Robert-Schumann-monumento antaŭ la Schumann-domo en Bonn-Endenich de [[Alfred Hrdlicka]] == Filmigoj == * ''[[Amkanto (filmo)|Amkanto]]'' (Usono, 1947). Ĉefroluloj: [[Katharine Hepburn]] kiel Clara Schumann, [[Paul Henreid]] kiel Robert Schumann, krome: [[Leo G. Carroll]], [[Henry Daniell]]. Reĝio: [[Clarence Brown]] * ''[[Frühlingssinfonie (Film)|Frühlingssinfonie]]'' (Germanio 1982). Ĉefroluloj: [[Nastassja Kinski]] kiel Clara Schumann, [[Herbert Grönemeyer]] kiel Robert Schumann, krome [[André Heller]], [[Rolf Hoppe]], [[Gidon Kremer]], [[Bernhard Wicki]]. Reĝio: [[Peter Schamoni]]; libro: Peter Schamoni kaj [[Hans A. Neunzig]] * ''[[Dr. Robert Schumann, Teufelsromantiker]]'' (Germanio, 1999). Ĉefroluloj: [[Michael Maertens]] kiel Robert Schumann, [[Bettina Kurth]] kiel Clara Wieck, krome: [[Will Quadflieg]], [[Ulrich Wildgruber]], [[Monica Bleibtreu]]. Reĝio: [[Ernst-Günter Seibt]], [[Christine Soetbeer]] * ''[[Geliebte Clara]]'' (Germanio/Fancio/Hungario 2008). Ĉefroluloj: [[Martina Gedeck]] kiel Clara Schumann, [[Pascal Greggory]] kiel Robert Schumann kaj [[Malik Zidi]] kiel Johannes Brahms. Reĝio: [[Helma Sanders-Brahms]] * ''[[Hommage an Robert Schumann]]'' (Germanio, 2010). Ĉefroluloj: [[Marie Versini]] kiel Clara kaj [[Timur Sergeynia]]. Reĝio: [[Pierre Viallet]] == Pluaĵoj == Robert Schumann estis dumvive ĝis sia restado en Endenich fervora ludanto de [[ŝako]]. Tion dokumentas notoj en liaj taglibroj<ref>Robert Schumann: ''Leipziger Lebensbuch (Tagebuch) 1831–1838'', S. 163ff., Robert-Schumann-Haus Zwickau, Archiv-Nr. 4871,VII,A,a,4-A3</ref> pri ludantoj el lia studotempo en Lepsiko, partiofragmentoj kaj kopioj de finaj fazoj de ŝakludoj el libro. == Literaturo == [[Dosiero:DBP 1956 234 Robert Schumann.jpg|eta|250ra|[[Briefmarken-Jahrgang 1956 der Deutschen Bundespost|Briefmarke der Deutschen Bundespost (1956)]] zum 100. Todestag]] [[Dosiero:DDR-robertschumann20-1956.jpg|eta|250ra|Briefmarke der DDR (1956) zum 100. Todestag]] * Siegfried Kross: ''Robert Schumann im Spannungsfeld von Romantik und Biedermeier'', in: Bonner Geschichtsblätter Band 33 (1981), Bonner Heimat- und Geschichtsverein und Stadtarchiv Bonn * Barbara Meier: ''Robert Schumann'', überarbeitete Neuausgabe, Rowohlt Verlag, Reinbek 2010, ISBN 978-3-499-50714-4 * Leander Hotaki: ''Robert Schumanns Mottosammlung. Übertragung, Kommentar, Einführung'', Freiburg i.Br. 1998, ISBN 3-7930-9173-2 * Ernst Burger: ''Robert Schumann – Eine Lebenschronik in Bildern und Dokumenten'', Schott Verlag Mainz 1998, ISBN 3-7957-0343-3 * Arnfried Edler: ''Robert Schumann und seine Zeit'', Laaber-Verlag, 3. korrigierte und erweiterte Aufl. 2008, ISBN 978-3-89007-653-9 * Wolfgang Boetticher: ''Robert Schumann – Leben und Werk'', Noetzel Verlag 2004, ISBN 3-7959-0804-3 [http://www.nadir.org/nadir/periodika/jungle_world/_98/50/08b.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070701032934/http://www.nadir.org/nadir/periodika/jungle_world/_98/50/08b.htm |date=2007-07-01 }} * Udo Rauchfleisch: ''Robert Schumann – Eine psychoanalytische Annäherung'', Verlag Vandenhoeck & Ruprecht 2004, ISBN 3-525-01627-1 * Helmut Loos (Hrsg.): ''Robert Schumann. Interpretationen seiner Werke'', 2 Bände, Laaber-Verlag 2005, ISBN 3-89007-447-2 * Ulrich Tadday (Hrsg.): ''Schumann Handbuch'', Kassel und Stuttgart 2006, ISBN 3-476-01671-4 * Gerd Nauhaus und Ingrid Bodsch (Hrsg.): ''Dichtergarten für Musik. Eine Anthologie für Freunde der Literatur und Musik'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2007, ISBN 3-86600-003-0 / 978-3-86600-003-2 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Bernhard R. Appel (Hrsg.): ''Robert Schumann in Endenich (1854–1856). Krankenakten, Briefzeugnisse und zeitgenössische Berichte'', Verlag Schott, Mainz 2006, ISBN 3-7957-0527-4 * Ingrid Bodsch/ Gerd Nauhaus (Hrsg.): ''Zwischen Poesie und Musik. Robert Schumann – früh und spät. Begleitbuch zur gleichnamigen Sonderausstellung'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2006, ISBN 3-86600-000-6 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Gerd Nauhaus/ Ingrid Bodsch/ Ute Bär/ Susanna Kosmale (Hrsg.): ''Clara Schumann. Blumenbuch für Robert'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2006, ISBN 3-86600-001-4 [im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn vergriffen! Erhältlich nur noch in wenigen Exemplaren an der Kasse des Robert-Schumann-Hauses Zwickau] * Gerd Nauhaus/ Ingrid Bodsch (Hrsg.): ''Clara und Robert Schumann. Ehetagebücher'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2007, ISBN 3-86600-002-2 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Edda Burger-Güntert: ''Robert Schumanns Szenen aus Goethes Faust – Dichtung und Musik'', Rombach Verlag, Freiburg i.Br. 2006, ISBN 3-7930-9455-3 == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Robert Schumann}} {{Vikicitaro|Robert Schumann}} === Partituroj === * [http://imslp.org/wiki/Schumann Partituroj de la komponaĵoj de Schumann en IMSLP] === Literaturo de kaj pri Schumann === * {{DNB|118611666}} * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz68987.html#indexcontent Robert Schumann] en la ''Deutsche Biographie'' ({{de}}) * [http://www.saw-leipzig.de/forschung/projekte/edition-der-briefe-robert-und-clara-schumanns-mit-freunden-und-kuenstlerkollegen Saksa Akademio de Sciencoj]: Eldono de la leteroj de Robert kaj Clara Schumann kun amikoj kaj artokolegoj ({{de}}) * [http://schumannhaus-bonn.de/schumannhaus/schumann-biographie/ Robert Schumann, Biografio de G. Nauhaus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151018181736/http://schumannhaus-bonn.de/schumannhaus/schumann-biographie/ |date=2015-10-18 }} ({{de}}) * [http://www.zeno.org/Musik/M/Abert,+Hermann/Robert+Schumann La Schumann-biografio de [[Hermann Abert]] kiel digitala plenteksto] * [http://www.koelnklavier.de/quellen/schumann/_index.html koelnklavier.de] – Robert Schumann: Gesammelte Schriften über Musik und Musiker (Leipzig, 1854) – kiel konektita versio (eltiraĵoj) * [http://www.literaturport.de/index.php?id=28&tid=55&tid2=55&cHash=4f12e01712 Unuhora legaĵo el la fruaj geedzaj taglibroj de la Schumann] * [http://www.daskulturradio.de/programm/schema/sendungen/robert_schumann.html Robert Schumann. Elsendoserio okaze de la 200-a naskiĝdatreveno]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en [[RBB]], 3-an de januaro - 27-an de junio 2010, kun [http://www.daskulturradio.de/programm/schema/sendungen/robert_schumann/beitraege/robert_schumann_manuskripte.html manuskriptoj]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Sonregistraĵoj === * [http://www.impresario.ch/karaoke/index.php?query=Schumann Selektaj lidoj (MIDI)] * [http://pianosociety.com/cms/index.php?section=88 Piano Society – Schumann] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070709060956/http://pianosociety.com/cms/index.php?section=88 |date=2007-07-09 }} – libere alireblaj sonregistraĵoj * [http://www.classicistranieri.com/dblog/articolo.asp?articolo=6034 Davidsbündlertänze] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312042018/http://www.classicistranieri.com/dblog/articolo.asp?articolo=6034 |date=2007-03-12 }} – libere alirebla sonregistraĵo === Ceteraĵoj === * [http://www.schumannhaus-bonn.de La Schumann-domo en Bonn-Endenich] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171006212334/http://www.schumannhaus-bonn.de/ |date=2017-10-06 }} * [http://www.schumann-verein.de Schumann-domo en Lepsiko] * [http://www.robert-schumann-haus.de Naskigdomo de Schumann en Zwickau] * [http://www.schumann-gesellschaft.de/ Hejmpaĝaro de la Robert-Schumann-Gesellschaft Düsseldorf e.V.] * [http://www.schumanniade.de/ Hejmpaĝaro de Kunst- und Kulturverein „Robert Schumann“ Kreischa e.&nbsp;V. kaj de ties Schumann-festivalo] * [http://www.klassika.info/Komponisten/Schumann Informoj pri Robert Schumann kaj verklisto] * [http://www.schumann-portal.de schumann.portal.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060526035349/http://www.schumann-portal.de/ |date=2006-05-26 }} – Portalo pri Robert Schumann * [http://www.schumannzwickau.de/zitate_lebensregeln.asp Muzikaj domaj kaj vivreguloj ĉe www.schumannzwickau.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130615061900/http://www.schumannzwickau.de/zitate_lebensregeln.asp |date=2013-06-15 }} == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> {{Portalo Muziko}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|39}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schumann, Robert}} [[Kategorio:Robert Schumann| ]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Romantikaj komponistoj]] [[Kategorio:Zwickau]] 6pby3vpxmdj7ri2h1zhav1wolugqlc7 9420323 9420322 2026-07-04T16:34:03Z Sj1mor 12103 9420323 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Robert Schuman}} {{Informkesto gravulo | nomo = Robert Schumann | dosiero =Robert_Schumann.jpg | priskribo = germana komponisto | grandeco de dosiero = 199 |background = | dato de naskiĝo = {{dato|8|junio|1810}} | loko de naskiĝo = [[Zwickau]], [[Reĝlando Saksio]], [[Germanio]] | dato de morto = [[29-a de julio]] [[1856]] | loko de morto = [[Endenich]], [[Germanio]] }} '''Robert Alexander SCHUMANN''' (naskiĝis la [[8-an de junio]] [[1810]] en [[Zwickau]], [[Reĝlando Saksio|Saksio]], mortis la [[29-an de julio]] [[1856]] en [[Endenich]], proksime de [[Bonn]] kaj nun ties urboparto) estis [[germano|germana]] [[komponisto]], [[pianisto]] kaj influanta [[muzikkritikisto]]. Li estis unu el la plej famaj komponistoj de [[romantismo]] de la [[19-a jarcento]]. Lia edzino, [[Clara Schumann]], nask. Wieck, estis siatempe elstara pianisto kaj unu el la malmultaj inaj komponistoj. == Superrigardo pri lia vivo == Robert Schumann estis filo de librovendisto kaj eldonisto [[August Schumann]] ([[1773]]–[[1826]]). Jam en la aĝo de sep jaroj li ricevis pianolecionojn, studis en [[1828]]–[[1830]] sen granda emo juron en [[Lepsiko]] kaj [[Heidelberg]], vere tamen li sindediĉis tutplene al la muziko kaj ankaŭ komencis komponi. Krom la lernado de pianludo (ĉe [[Friedrich Wieck]], patro de lia posta edzino) kaj [[muzikteorio]] li entreprenis proprajn studojn helpe de la [[bontemperita klavarinstrumento]] de [[Johann Sebastian Bach]]. Fingra trostreĉo ja malebligis la karieron de virtuozo; ekestis tamen pluaj fruaj komponaĵoj. Dum jaroj li publikigis nur verkojn por piano. En [[1834]] Schumann fondis la „[[Neue Zeitschrift für Musik]]“ (nova revuo por muziko), en kiu la parte realaj, parte la inventitaj „Davidsbündler“ (David-liganoj; Eusebius, Florestan k.a.) luktis por alta, „poezia“ muziko. Decidiĝinte kaj sincere en sia romantika-idealisma artisteco, Schumann estis pro sia pli kaj pli forte alinterne direktita karaktero malsukcesa kiel instruisto kaj dirigento kaj kiel komponisto komence preskaŭ nekonata. En [[1840]] Schumann geedziĝis kontraŭ la rezisto de Friedrich Wiecks kun ties filino Clara; en la sama jaro li komponis grandan nombron da [[lido]]j. En [[1843]] li alvenis per [[Felix Mendelssohn Bartholdy]] al [[Konservatorio je Lepsiko|konservatorio de Lepsiko]], en [[1844]] kiel [[Dirigento|ĥordirigento]] al [[Dresdeno]]. En [[1850]] li fariĝis urba [[muzikdirektoro]] en [[Duseldorfo]] (tie lin vizitis en [[1853]] juna [[Johannes Brahms]]), tamen post kelka tempo spertis tie diversajn humiligojn kaj intrigojn. Jam en siaj junaj jaroj foje li estis sin anoncanta anima krizo fojfoje estis interpretata kiel [[psikozo]] kadre de [[dupolusa obstrukco]], kiu plene eksplodus en [[1854]] post provo de [[sinmortigo]]. Malsanulaj aktoj el la sanigejo Endenich tamen supozigas interligitecon inter la [[Nerva malsano|nervomalsano]] de Schumann kaj frua [[sifiliso]].<ref>Caspar Franzen: ''„Qualen fürchterlichster Melancholie“'', Dtsch Arztebl 2006; 103(30):A 2027-9</ref> Schumann mortis en 1856 en [[Endenich]]. == La fruaj jaroj == === Junaĝo === [[Dosiero:Zwickau Robert Schumann Birth House.jpg|eta|dekstra|300ra|Naskiĝdomo de Robert Schumann en Zwickau]] ''„mi sonĝis, mi estus droninta en la Rejno.“'' Ĉi tiun frazon Schuman notis en la aĝo de 19 jaroj en sian taglibron, en tempo, en kiu li ne povis antaŭvidi, ke li iam ajn pro profesiaj kaŭzoj loĝos en [[Rejnlando]] — kaj ke li tie per salto en la [[Rejno]]n provos sinmortigi. Jam frue Schumann skribis multe, ne nur taglibron. Krom sia artista emo al pianludo (lia patrino estis tre muzikema, tamen ne regis instrumenton) li ŝategis la [[literaturo]]n, heredaĵo de sia patro: August Schumann, kiu konsideris sin literaturisto, verkis romanojn, akiris transregione grandan famon kiel tradukiston de anglalingvaj verkistoj kaj estris kune kun sia frato ekde [[1807]] la eldonejan librovendejon „Gebrüder Schumann“ en Zwickau, kiu estis konata pro la prosperigo de ĝenerala klerigo per eldonado de klasikaj libroj el la tuta mondo en poŝlibra formato. Onidire li disponis pri granda privata biblioteko, kiu unuigis la klasikan literaturon tutmondan. Liaj plej aĝaj filoj poste laboris en la eldona komerco kaj ankaŭ la plej juna – Schumann havis kvar gefratojn: Emilie ([[1796]]), Eduard ([[1799]]), Carl ([[1801]]) kaj Julius ([[1805]]) – ankaŭ provis laŭiri liajn spurojn. Kiel junulo li ne nur verkis komponaĵojn, sed ankaŭ eseojn, poemojn kaj romanfragmentojn samkiel memkritikajn tekstojn. Precipe lin pregis la romantismaj verkistoj, tute aparte [[Jean Paul]]. August Schumann subtenis la muzikajn ambiciojn de sia ido. Nur por tiu li akiris [[pianego]]n, volonte aŭskultis lian ludadon, eĉ klopodis, kvankam malsukcese, donigi al li pianolecionojn ĉe [[Carl Maria von Weber]]. ''„Mi ĝuis la plej zorgeman kaj amoplenan edukadon“'' notis Robert Schumann poste. En [[1826]] August Schumann mortis en la aĝo de 53 jaroj. Li postlasis al sia familio ne tro modestan posedaĵon, la parton de Robert al ĉi tiu administris kiel zorganto tuko- kaj feraĵokomercisto Gottlob Rudel el Zwickau. La lerneja edukado de Schumann estis ampleksa. Li lernis la [[latina lingvo|latinan]], [[Greka lingvo|grekan]] kaj [[Franca lingvo|francan]] kaj validis kiel eksterkutima lingvotalentulo. Lia muzika edukado tamen restis (ĝis [[1828]]) preskaŭ [[diletanto|diletanta]]. Ĉar li pli bone ludis pianon ol lia instruisto, ĉi tiu rekomendis al li la memstudadon, kion Schumann provis realigi per la vizitado de muzikaj prezentadoj kaj la legado de partituroj kaj pianopartituroj de orkestraj verkoj. Kiel junulo li fondis lernejorkestron, krom tio ankaŭ literaturan asocion, en kiu li kun kunlernantoj laŭtlegis diversajn verkojn, i.a. ankaŭ ok dramojn de [[Friedrich Schiller]] en disdonataj roloj. Kiom serioza li konsideris tion, respegulas la asociaj statutoj, de li koncipitaj: Ili minacis "maldecan ridadon“ dum la legadoj per monpunoj. La gimnazian ekzamenon Schumann trapasis kun la vicbona noto „omnino dignus“. Dum tio lia patrino decidintis kune kun lia zorganto, ke Schumann studu [[jurosciencoj]]n, ĉar ambaŭ vidis en lia inklino al arto kaj precipe muziko nenian estontecon. Schumann obeis la deziron kaj sin enlistigis la 29-an de marto 1828 en [[Universitato de Lepsiko]] kiel jurstudento kaj aniĝis en Malnova Lepsika Kolegaro. En 1828 li enloĝis la saman loĝejon kiel lia amiko el la juneco [[Emil Flechsig]]. === Malŝatata studo === [[Lepsiko]], kun tiam ĉ. 41.000 loĝantoj post [[Dresdeno]] la duagranda urbo de [[Saksio]], lasis Schumann-on ne malimpresita: La urbo de komercaj foiroj, de la librokomerco kaj de la libropresado; renomaj eldonejoj kiel [[Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus|Brockhaus]], [[Reclam-Verlag|Reclam]] kaj [[Breitkopf & Härtel]] ĉi tie rezidis. La [[Gewandhaus|Lepsika Gewandhaus-Orkestro]] brilis kun prezentadoj, kiajn Schumann neniam travivis. Li skribis al sia patrino, ke li ''regule iras en la kolegiojn'' kaj pasigis sian tempon per muzikumado, verkado kaj legado, sekvis intertempe [[filozofio|filozofiajn]] prelegojn ekz. de [[Wilhelm Traugott Krug]], pasigis tamen ankaŭ kelkan antaŭtagmezon en negliĝa vesto ĉe "lirika maldiligentado". Lekciosalonon kun juraj okazigoj Schumann verŝajne neniam eniris en Lepsiko. Kelkfoje la konscienco turmentis lin, pri kio liaj tag- kaj jarlibroj faras raporton: : ''„Mi frostas, se mi pensas, kio fariĝus el mi.“'' Kaj poste: : ''„Malforte mi ne volas kaj rajtas esti. Se homo nur volas – li povas ĈION.“'' En la sama jaro Schumann renkontis en la domo de artoŝatanta profesoro la viron, kiu ŝanĝos lian vivon: [[Friedrich Wieck]]. Wieck, kiu origine studis teologion, akirintis famon kiel eksterkutiman pianinstruiston. Sian koncepton, kiu moviĝis inter praktika instruado ĉe la instrumento kaj muzikteoria edukado, li ĉe sia filino Clara ne nur sukcese elprovintis, sed eĉ pruvintis. Schumann decidis, submeti sin al li rilate muzikan pluedukadon. Tamen mankis decidaj fundamentoj kaj je la pianista metio kaj ankaŭ je la kompozicia tekniko. La seniluziiĝo estis granda, Schumann pli kaj pli ofte lasis sin senkulpigi ĉe Wieck kaj finfine ne plu iris al la lecionoj. Ĉar li volis meti finon al la ''„fatala malordemo“'' rilate la profesia edukado, Schumann iris por du semestroj al [[Heidelberg]], por finfine sin deciĉi al la jurstudo. Li aniĝis al la [[studenta korporacio]] [[Corps Saxo-Borussia Heidelberg|Saxo-Borussia]], fake la lokoŝanĝo tamen estis tempomalŝparo. El inter la tie oficantaj profesoroj nur la juristo [[Anton Friedrich Justus Thibaut|Thibaut]] povis fascini lin, ĉar tiu ĉi – mem alte muzika – okazigis en sia domo regulajn muzikvesperojn precipe kun verkoj de [[Giovanni Pierluigi da Palestrina|Palestrina]] kaj [[Georg Friedrich Händel]]. Ĉar tiutempe vojaĝo al [[Italio]] estis konsiderata ege vivnecesa, Schumann deluktis de sia patrino la rimedojn por tio. ''„Italio, Italio, ekde infanaĝo zumis en mia koro“'' li skribis al ŝi. Kio altiris lin tien, estis ''„la grandiozega, movema, viva vivo“''. Li volis konatiĝi kun la ''„blankaj brilaj urboj“, „La oranĝodoroj, sudlandaj floroj“'' kaj kompreneble kun la ''„Italinoj kun arde sopiregaj okuloj“''. Li vizitis la [[Teatro alla Scala|Milanan Skalon]] kaj estis impresita, sed entute li ne povis profiti de la itala muziko kaj precipe de tiu de [[Gioachino Rossini]]. == Returniĝo == [[Dosiero:Robert Schumann 1830.png|eta|dekstra|180ra|Robert Schumann, 1830]] Reveninte al Heidelberg, Schumann skribis post longa interna luktado la 30-an de julio 1830 al sia patrino, ke li intencas fariĝi profesia pianisto. ''„Se mi sekvas mian geniecon, tiu montras al mi la vojon al arto kaj mi kredas al la ĝusta vojo.“'' Ene de ses jaroj li volis ''„konkursi kun ĉiu alia pianludanto.“'' Laŭ lia peto la patrino sin turnis ''„kun tremo kaj interna timo“'' al [[Friedrich Wieck]], ĉar el sia vidpunkto Robert devus komenci la pianistan karieron jam dek jarojn antaŭe, por gajni al si per tio sian ''„panon por la vivo“''. Jam post du tagoj ŝi ricevis respondon. Wieck promesis, formi el Schumann ene de tri jaroj unu el la plej elstaraj pianistoj, kiu estos pli sprita ol [[Ignaz Moscheles]] kaj pli grandioza ol [[Johann Nepomuk Hummel]]. Tamen li ligis tion kun la kondiĉo, ke Schumann venku sian „senbridan fantazion kaj sian ŝanceliĝan intencon“ kaj regule aperu al la lecionoj. Schumann, plena je bonaj intencoj pri sia estonteco, do reiris al Lepsiko kaj tie ekloĝis en ĉambro en la domo de Wieck. === Fino de la pianista kariero === La multpromesa pianista kariero de Schumann subite finiĝis: Schumann, kiun en lia obstineco jam ĉiam ĝenis, ke la fingroj de unu mano staras en dependeco unu de la alia, je kio kelkaj – ekz. la kvara – montriĝis kiel aparte malfortaj, inventis novan mekanikan ilon, kiu donu al ĉiu unuopa fingro fortikan suverenecon. Dum tutaj noktoj elprovite ĉe la dekstra mano, tio rezultigis [[tendenosinovito]]n kun postsekva mova malkapablo de la tuta mano.<ref>Gerhard Böhme: ''Medizinische Porträts berühmter Komponisten'', Elsevier, 1981, ISBN 3-437-10689-9</ref> Kiam ĉi tiu malfortiĝis, la ringofingro de Schumann estis tiel difektita, ke ĝi ne plu taŭgis por profesia pianludado. Ĉi tiu tragedia memeksperimento neniigis lian pianistan karieron. === Novaj vojoj === Schumann koncentriĝis de nun sur la ellernado de komponteknikoj; valoran observomaterialon je tio liveris al li la „bontemperita klavarinstrumento“ de [[Johann Sebastian Bach]]. Komence Schumann komponis preskaŭ nure por piano, lia verko n-ro 1 estas la ''Variacioj sur la nomo ABEGG'', pecoj dediĉitaj al fikcia persono, la „grafino d'Abegg“, kaj baziĝantaj sur la tonsinsekvo A-B-E-G-G (germanaj notonomoj; en Esperanto estus la tonoj A-B♭-E-G-G). Al liaj unuaj komponaĵoj, kiuj atestas la personan stilon de Schumann, ankaŭ apartenas ''Papillons'' (op. 2), dediĉita al tri virinoj de proksima parenceco al Schumann. Li mem faris aludojn rilate ĉi tiun verkon, ke la miniaturoj estas inspiritaj per la romano ''Flegeljahre'' de [[Jean Paul]]. El liaj fruaj komponaĵoj menciindas ''Toccata'' (op. 7), altvirtuoza peco kun aparta ŝarĝo por la eksteraj, fakte pli malfortaj fingroj. En [[1833]] li komencis per ''Etüden im Orchestercharakter'' (studaĵoj laŭ orkestra stilo), ili estis publikigitaj en [[1837]] sub la titolo valida ĝis nun ''Sinfonische Etüden'' (simfoniecaj studaĵoj). Ili estas malpli [[Studaĵo (muziko)|studaĵoj]] laŭ vortsenco ol male variacioj pri temo je la komenco prezentata. [[Dosiero:Nzm.jpg|eta|dekstra|300ra|''„Neue Zeitschrift für Musik“'', titolo de eldono el 1850]] Kune kun Friedrich Wieck, [[Ludwig Schuncke]] kaj kelkaj pluaj amikoj Schumann fondis en [[1834]] la ''[[Neue Zeitschrift für Musik]]'' (Nova revuo pri muziko), konkurenca revuo al lepsika ''Allgemeinen musikalischen Zeitung''. Ĉar la aliaj tamen preskaŭ ne povis malŝpari tempon por la projekto, li surŝultrigis finfine la eldonistecon sole. En sia funkcio kiel kritikisto kaj [[muzikscienco|muziksciencisto]] li metis novajn skalojn, precipe li sin turnis kontraŭ mezkvaliteco kaj triviala virtuozeco. Je tio Schumann premis sur multajn el siaj kritikoj sian stampaĵon: tiun de la poezieca kritiko. Tio ja ne estis tute nova, jam [[E. T. A. Hoffmann]], kiu jardekojn antaŭe skribis sub pseŭdonimo ''Johannes Kreisler'' por ''Allgemeine musikalische Zeitung'', penis por simila stilo. Per Schumann ĉi tiu maniero de verkado vere fariĝis ĝenro. Ĝuste li, kies obstina neparolemo ja estas mita (Clara notis poste en la komunan geedzan taglibron, ke eĉ tri fojojn ŝi devas demandi „kio?“ por kompreni lin), jen evoluas al suprostato kaj montras parolemon, al kiu neniu nuanco fremdas. En liaj tekstoj preskaŭ ĉio estas reprezentata — serioza diskuto, milda moko, sed ankaŭ rikana neniigo. Kaj en ĉi tiu revuo kaj ankaŭ en liaj komponaĵoj grave rolas ĉe tio la fikciaj figuroj ''[[Florestan kaj Eusebius|Florestan]]'' (la pasia Schumann), ''[[Florestan kaj Eusebius|Eusebius]]'' (la Schumann profundiĝinta en si mem) kaj ''[[Florestan kaj Eusebius|Meister Raro]]'' (konsilanto — komence Friedrich Wieck baptopatris por ĉi tiu figuro). Ĉi tiujn diferencajn karakterojn Schumann uzis, por prezenti diversajn vidpunktojn pri verkoj. === La David-liganoj === Jam en 1833 ĉirkaŭ Schumann formiĝis rondo de junaj artistoj, kiuj regule renkontiĝis en la lepsika kafejo ''[[Zum Arabischen Coffe Baum]]''. Ili sin komprenis kiel mala poluso al la [[filistro (socio)|filistroj]], sin nomis [[Davidsbündler]] (David-liganoj) kaj portis – laŭ tradicio de la tiam ŝatataj sekretligoj – fantaziajn nomojn. La ligo ĉiam denove rolis en la verkoj de Schumann (ekz. en la ''Davidsbündlertänzen'', kiujn Schumann dediĉis al la amika komponisto [[Walther Wolfgang von Goethe]]; sed ankaŭ en ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]''). == Privataj evoluoj == === Amaferetoj === Kiam Schumann en 1830 konatiĝis pli bone kun [[Clara Schumann|Clara]] pro sia restado en la domo de Wieck, li povis nur malmulton fari kun la naŭ jarojn pli juna knabino. Foje li promenis kun ŝi kaj observis ŝian maturiĝon en la sekva tempo kun miksaĵo el miro kaj amuziĝo. Li havis kelkajn amaferetojn, kaj el tiu tempo li kunprenis ja ankaŭ memoraĵon, pri kiu li ne parolis ĝis 1855, kiu tamen kunkaŭzis lian fruan morton: la [[sifiliso]]. En 1834 Schumann gefianĉiĝis kun Ernestine von Fricken (nask. [[Zedtwitz#Personen|von Zedtwitz]]), kiun li tiam komprenis kiel filino de riĉa [[Bohemio|bohema]] [[barono]]. Ke temas pri bohema nobelo, ja estis ĝusta, tamen la propraĵa stato de Ernestine estis tute malbona, ĉar ŝi estis nur [[Adopto|adoptinfano]] kaj ne laŭleĝa heredonto. Schumann solvis la gefianĉecon antaŭ la paso de unu jaro. Malgraŭ tio li metis al ŝi muzikan memoraĵon: ''Carnaval''. La familio von Fricken devenis el la bohema urbeto ''[[Aš|Asch]]'' (germana skribmaniero); ĉi tiu lokonomo estas fundamento de ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]'' tiamaniere, ke Schumann transformis la literojn A-S-C-H en la notojn A-E♭-C-B kaj A♭-C-B kiel tonojn en la miniaturoj. Tio funkcias, ĉar en la germana lingvo oni prononcas la notonomon ''E♭'' same kiel la literumatan ''S'', krome la noton ''B'' oni skribas en germanlingvaj landoj ''H''. Unu peco havas la titolon ''Estrella'', unu estas dediĉita al ''Chiarina'', ankaŭ ne mankas ''Marsch der Davidsbündler gegen die Philister'' kiel krona finaĵo. La komenco de la peco, la ''Preambule'' same kiel la miniaturoj kun la titoloj ''[[Frédéric Chopin|Chopin]]'' kaj ''[[Niccolò Paganini|Paganini]]'' formas escepton en la uzado de la priskribita ludo kun literoj kaj notonomoj. === Serioza amo === Fine de 1835 Schumann kaj [[Clara Schumann|Clara]] interproksimiĝis, fakto, kiu ne restis kaŝita al la trozorgema patro Wieck. Li faris en la sekva tempo ĉion, por malebligi ĉian kontakton inter la ĵus geenamiĝintoj. Nenio plu eblis, neniu renkontiĝo, malofte leteroj, kiuj estis transdonataj sub preskaŭ konspiraj cirkonstancoj, rigardoj nur el la malproksimo. La krudeco de la maljuna Wieck nur pligrandigis la pasion. En 1840 Robert kaj Clara finis la ŝajne senesperan situacion per plendo antaŭ la juĝejo kun la celo, ke aŭ la patro konsentu la geedziĝon aŭ ke la juĝistoj alkonduku la konsenton. La 12-an de septembro 1840 la paro geedziĝis post aprobo de la alvokita juĝejo en la vilaĝa preĝejo de [[Lepsiko|Schönefeld]] ĉe Lepsiko kaj pasigis la posttagmezon sur kavalirbieno Mölkau. == Malakcepto == [[Dosiero:Robert Schumann 1839.jpg|eta|dekstra|250ra|Robert Schumann – [[litografio]] el la jaro 1839]] ''Kreisleriana''-n Schumann jam finfaris en [[1838]]. Laŭidee la peco estas dediĉita al la verkisto [[E.T.A. Hoffmann]], kiu uzas sian kapelmajstron Kreisler ne nur kiel pseŭdonimo por la revuo ''Leipziger musikalische Zeitung'', sed ankaŭ literature levis lin al karakterulo. Kiel atesto de muzika adoro Schumann dediĉis la verkon al [[Frédéric Chopin]], kiun li tre admiris.<ref>[[Neue Zürcher Zeitung]]: "[http://static.nzz.ch/files/4/2/0/19_1.3943420.08_1.3943420.1856++Tod+Robert+Schumann_1.3943420.pdf Robert Schumann]", 19. August 1856, S. 224</ref> La tiamaniere honorito tamen ne povis evoluigi apartan inklinon por la komponaĵoj de Schumann. Ankaŭ aliaj pianistoj kondutis reteneme pri liaj verkoj: [[Franz Liszt]], kiu enprenis kelkajn el liaj verkoj en sian repertuaron, suferis per ili laŭ propra eldiro "grandan fiaskon". La publiko ŝatis lin ne kiel interpretisto de malfacile komprenebla muziko, sed male volis travivi lin kiel aventurulon sur la klavaro. Eĉ Clara, kiu grave kontribuis al pli granda konateco de la pianoverkoj de Schumann, ludis dum koncertoj nur sporade la unu aŭ alian pecon de sia edzo. La aŭskultantoj preferis muzikon, kiu konvenis al ilia samtempa gusto kaj Schumann ne apartenis al tiu. [[Ludwig van Beethoven]] estis admirata, [[Felix Mendelssohn Bartholdy|Mendelssohn Bartholdy]], [[Frédéric Chopin|Chopin]] kaj [[Domenico Scarlatti|Scarlatti]] estis ŝatataj, [[Sigismund Thalberg]], [[Friedrich Kalkbrenner]], sed ankaŭ [[Henri Herz]], kiun Schumann malŝategis pro lia triviala pianomuziko, estis tiutempe ofte aŭdigitaj komponistoj. Provo de Schumann en 1838/[[1839]], establi sian revuon ''Neue Zeitschrift für Musik'' en [[Vieno]], fiaskis pro la tiam regantaj striktaj direktivoj de la aŭstra [[cenzuro]]. Sed en la sekva jaro [[1840]] Schumann estis honorita: La filozofia fakultejo de la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]] dekoraciis lin per [[honora doktoreco]]. == Ĉe la flanko de Clara == [[Dosiero:JH Schramm - Clara Wieck (Zeichnung 1840).jpg|eta|250ra|Clara Wieck 1840, mallonge antaŭ sia geedziĝo kun Robert Schumann]] En sia geedziĝo kun [[Clara Schumann]] Schumann provis ĉiam influi ŝian vivon kaj verkadon. Li ne deziris, ke ŝi, kiu akiris en tuta Eŭropo famon de grandioza pianistino, daŭrigus siajn koncertagadojn. Li ankaŭ volis, ke ŝiaj komponaĵoj, ĝis tiam cedantaj al la romantsima publikogusto, fariĝu pli seriozaj, do pli multe orientiĝu je lia verkado. Lia celo estis muzika dueco en unueco. Kaj tiel lidociklo publikigita en [[1841]] la recenzistojn metis en la embarason, ne povi diri, kiuj el la komponaĵoj estas atribuendaj al Robert kaj kiuj al Clara. === Tempo de kreado === Sendube tamen Schumann sin sentis flugilhava pro ĉi tiu nova vivosekcio kun Clara Schumann ĉe sia flanko. Ene de plej mallonga tempo ekestis lia simfonio n-o 1 en B♭-maĵoro, kies [[motivo (muziko)|motivo]], ludata de la latunblovistoj, baziĝas sur la poemteksto: ''„Oh wende, wende deinen Lauf. Im Tale blüht der Frühling auf!“''. La unuan prezentadon de la t.n. ''Frühlingssinfonie'' (printemposimfonio) direktis la 31-an de marto [[1841]] Felix Mendelssohn Bartholdy. Jam samjare Schumann finverkis simfonion en [[d-minoro]], en kies instrumentaron li origine enigis ankaŭ [[gitaro]]n. Unuafoje prezentita la 6-an de decembro 1841, ĝi tamen ne plaĉis al la publiko. 12 jarojn poste Schumann prilaboris ĝin, kaj nuntempe ĝi estas konata kiel lia 4-a kaj lasta simfonio. Ankaŭ en 1841 naskiĝis la unua filino de la ge-Schumann, Marie. [[Clara Schumann|Ok gefilojn]] havis la paro, la lasta filo [[Felix Schumann|Felix]] enmondiĝis, kiam Schumann jam restis en nervosanigejo. Laŭ lia deziro li estis baptata kun la persona nomo de Felix Mendelssohn Bartholdy. === Tempo de malespero === [[Dosiero:Robert u Clara Schumann 1847.jpg|eta|200ra|Robert kaj Clara Schumann 1847]] En [[1843]] Schumann estis por mallonga tempo instruisto ĉe la [[konservatorio]] je Lepsiko. Sed la financaj zorgoj kreskis. Clara denove turneis, i.a. al [[Rusio]], kio donis al ŝi 6000 talerojn. Schumann akompanis ŝin, en la rigardo de la admirantoj de Clara kiel edzo de eŭropvaste fama pianistino, kio por li estis terura humiligo. Kelkaj diskrete donis al li monon, treege ofendite Schumann notis tion en sian taglibron kun la aldono ''„Kaj la konduto de Klara je tio.“'' En [[1844]] frakasiĝis la espero de Schumann, fariĝi sukcedanto de Mendelssohn Bartholdy ĉe Gewandhaus en Lepsiko. Schumann post tio transloĝiĝis kun sia familio al [[Dresdeno]]. La sekvan tempon ĝis [[1846]] markis malsaniĝoj, li plendis pri laciĝo, nervomalforteco, stato de timiĝoj, kapturniĝoj – kaj li fariĝis melankolia. Robert Schumann suferis de [[dupolusa obstrukco]], ankaŭ nomata mania-depresiva malsano, je kiu li finfine viktimiĝis. Ne ekskludendas, ke la [[sifiliso]] kontribuis al la sanstato. La malsanodosieroj de Schumann, publikigitaj en [[2006]], dokumentas, ke li fakte suferis je ĉi tiu malsano, pri kies infektado li verŝajne jam sciis ekde 1831.<ref>Akio Mayeda: ''Robert Schumann in Endenich (1854–1856). Krankenakten, Briefzeugnisse und zeitgenössische Berichte'', Schott, Mainz, 2006, ISBN 3-7957-0527-4</ref> Per granda peno Schumann finverkis simfonion en C-maĵoro (nuntempe konata kiel n-o 2), prezentatan la 5-an de novembro en Gewandhaus en Lepsiko. Sukceson ĝi tiutempe ne alportis. Fiaskis kelkaj klopodoj, ricevi fiksan dungitecon ĉe koncerta aŭ opera domo en Saksio. Nur ekde decembro 1849 Schumann ricevis realan oferton: la sukcedon de [[Ferdinand Hiller]] kiel Urba Muzikdirektoro en [[Duseldorfo]]. La ge-Schumann hezitis. Saksio estis al ili hejmeca, la Rejnlando tiel malproksima. Sed la 1-an de septembro 1850 ili forlasis Dresdenon direkten al okcidento. == En Rejnlando == === Lumaj flankoj === [[Dosiero:Schumann daguerreotypie.jpg|eta|250ra|Robert Schumann – [[dagerotipio]] ĉ. 1850]] La akceptado de Robert Schumann en Duseldorfo estis elkora: La orkestro samkiel la ĥoro enstudintis kelkajn verkojn de li kaj estis aparte por li balo kaj vespermanĝo. Hiller persone enkondukis Schumann-on en artistajn rondojn. La vervemo de la rejnlandanoj vere infektis la ge-Schumann-ojn: Robert komponis kiel obsedita kaj koncipis ene de monato sian [[3-a simfonio (Schumann)|3-an simfonion]] en E♭-maĵoro, la t.n. ''„Rejnlandan“''. Laŭ [[Ludwig van Beethoven|Beethoven-eca]] humoro ([[E♭-maĵoro]] reprezentas heroecon) per ĝi Schumann priskribas sian unuajn impresojn, kiujn li ekhavas de la fremdejo, la movimentoj 1, 2 kaj 5 estas facilmova kaj plena je entuziasmo. La 3-a movimento kun la tempoindiko ''Nicht schnell'' (ne rapida) havas intermezan karakteron kaj estas ĝenra komponaĵo laŭmaniere de la pianominiaturoj de Schumann. La solena 4-a movimento memoras pri solena diservo en pompa eklezia konstruaĵo kaj estas pro tio foje ligata kun la konsekrado de la tiama [[ĉefepiskopo]] Johannes von Geissel al [[kardinalo]], kiu okazis la 12-an de novembro 1850 en la [[Katedralo de Kolonjo]]. Schumann mem tamen ne ĉeestis.<ref>Günther Spies: ''Reclams Musikführer Robert Schumann''. Reclam, 1997, Seite 273, ISBN 3-15-010435-1</ref> === Mallumaj flankoj === Same rapide, kiel la ge-Schumann-oj lasis sin sorĉumi de la rejnlanda mentaleco, same rapide venis la senreviĝo: La sinteno praktikata de la orkestro laŭ la parolturno "se ne hodiaŭ, tiam morgaŭ" ĝenis Schumann-on. Kiam ĝi do ĉeestis kompleta, li luktis kontraŭ fuŝitaj ekludoj. Kiam la latunblovistoj iam pro senatenteco prenis la instrumenton transponan en misan tonalon, anstataŭ kompreno tuj ekestis diskuto. Kaj la ĥoro babilis kaj ridis dum la proboj. Schumann sentis sin prenata por ne serioza. Jam fine de 1851 li pripensis, ĉesigi la laboron, sed sesa ido (Eugenie) sin anoncis. Post kiam Schumann post paŭzo denove sin prezentis kiel dirigento en decembro 1852, ekestis unuaj postuloj pri demisio. Schumann estis profundege vundita. Je pentekosto 1853 li prilaboris sian simfonion en d-minoro, ĉifoje ĝi estis akceptita bonvole far la publiko. === Admiranto el Hamburgo === [[Dosiero:Johannes Brahms 1853.jpg|eta|200ra|Johannes Brahms en 1853]] En la sama jaro la ge-Schumann-oj akceptis la viziton de juna muzikisto el Hamburgo, kiu ĝis tiam ne multe paroligis de si: [[Johannes Brahms]]. Fervore de ties povo kiel pianisto same kiel komponisto, Schumann igis la muzikeldonejon [[Breitkopf & Härtel]] al tio, publiki kelkajn verkojn de Brahms. Krome publikigis li, kiu la eldonistecon de ''Neue Zeitschrift für Musik'' jam ekde longe fordonis en aliajn manojn, eseon pri Brahms sub la titolo ''Neue Bahnen'' (Novaj vojoj). En tiu li preskaŭ himne nomas Brahms kiel elitulo, ''„kiu estas vokita, elparoli la plej altan esprimon de la tempo laŭ ideala maniero“''. La profetajn vortojn de Schumann Brahms sentis kiel granda devo, kiu fortigis sian skrupulan traktadon de siaj propraj komponaĵoj. Brahms daŭrigis en la sekvaj jaroj kelkan tendencon el la malfruaj verkoj de Schumann, ekzemple la emo de Schumann al „malnova“ muziko, precipe al la polifoniaj komponteknikoj de [[Johann Sebastian Bach]]. La komponaĵoj de Schumann havis pregan efikon sur Brahms. Tio montras ekz. komparo de la temoj el la 1-a movimento de la 1-a piankonĉerto de Brahms kun tiuj el la 1-a movimento de la violonkonĉerto de Schumann. Ĉi tiun profundan violonkonĉerton en d-minoro, kiun Robert Schumann verkis en 1853, maljuste retenis Clara Schumann kaj [[Johannes Brahms]]. La kaŭzo estis , ke [[violonisto]] [[Joseph Joachim]], kiu ludis la verkon nur dum proboj, opiniis partojn el ĝi kaj nome la trian movimenton kiel tro malfacilajn. Oni ne opiniis ĝin taŭga por publikigo. Nur en 1937 ĝi estis presata kaj unuafoje prezentata en [[Berlino]]. == La fino == La 10-an de februaro 1854 ja ne komencis la sufertempo de Schumann, lia sufero - kiel oni nun scias - kaŭzita de sifiliso kaj mania-depresiva malsano tamen rapide plimalboniĝis: Li plendis pri "aŭdafekcioj". Tonoj, akordoj, tutaj muzikpecoj tumultis en lia kapo kaj rabis al li la dormon. Tage kaj nokte Schumann nun estis observata far sia edzino kaj gefiloj kaj staris sub kuracista kontrolo, tamen la 27-an de februaro li povis forlasi la domon ĉe Bilker Straße en neobservata momento. Malgraŭ vivoplenaj stratoj je ĉi tiu karnavala lundo neniu rimarkis la figuron, kiu alstrebis la flosponton en Oberkassel. Robert Schumann grimpis trans la balustradon kaj sin faligis, post kiam li ĵetis sian edziĝoringon en la akvon, en la riveron. Rejnŝipistoj tiris la mortemulon sur ferdekon. Li estis kondukata hejmen kaj prizorgata de alvokita kuracisto. Lia edzino [[Clara Schumann|Clara]] rifuĝis kun siaj gefiloj al amikino. [[Dosiero:Bnschum1.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Schumann-domo Bonn|Schumann-domo]] en Bonn, la iama sanigejo]] Kiam Schumann estis transportata en la sanigejo resp. flegejo malfermita en 1854 de d-ro Franz Richarz en [[Endenich]] ĉe [[Bonn]], lia posteno kiel muzikdirektoro komence restis neokupita, la salajro estis plue transkontigata al la familio. Diversaj biografioj konjektis, ke Robert rigardus sin dum sia sufertempo kiel "krimulo", kiu povus "suferigi" sian amatan edzinon, kio motivigus lin iri propradecide en privatan sanigejon. Tio ĉi ne estas dokumentita per faktoj kaj intertempe tre disputata. En la taglibronotoj de Robert, kiuj atingas ĝis la 17-an de februaro, pri tio nenio tekstas. Tamen la fonto de la asertoj estas konata: La unua biografiisto pri Clara Schumann, Berthold Litzmann, disvastigis tion en sia trivoluma verko aperinta en 1908 ''Clara Schumann. Ein Künstlerleben. Nach Tagebüchern und Briefen''. La taglibrojn kaj leterojn, estantaj en lia posedaĵo, Litzmann tamen ne postlasis al la posteularo por trarigardo (onidire li bruligis ilin). Diversfoje (tiel ankaŭ Dieter Kühn en ''Clara Schumann. Klavier'') oni supozas, ke Litzmann klarigus la konduton de Clara post la enigado de ŝia edzo en la sanigejon (ŝi vizitis lin - tamen laŭkonsile de la kuracistoj - nur post pli ol du jaroj, nome du tagojn antaŭ lia morto) per tio, ke li prezentis Robert-on kiel riskon por ŝi kaj ŝia familio. Post la publikigo de la malsanodosiero ĉi tiu estas postplenumebla. En la unua jaro de sia restado en la sanigejo Schumann foje ankoraŭ ludis pianon. Li studis komponaĵojn de Brahms kaj legis multe. Sed pli kaj pli lin atingis halucinoj. Sur tiuj li reagis per kolereksplodoj kaj perforto kontraŭ la gardistoj. [[Bettina von Arnim]], [[Joseph Joachim]] kaj [[Johannes Brahms]] vizitis lin, raportis malsame pri lia farto. Clara vizitis Schumann nur mallonge antaŭ lia morto, la 27-an de julio 1856, kiam li jam rifuzis manĝi. La 29-an de julio li mortis; neniu ĉeestis. Je la vespero de la 31-a de julio 1856 Schumann estis entombigita sur la [[Alter Friedhof Bonn|Malnova Tombejo]] en Bonn. Clara transvivis sian edzon je 40 jaroj. Ŝi estis entombigita apud li en la komuna [[honortombo]]. == Verkaro == Robert Schumann verkis komponaĵojn ĉefe por piano, sed ankaŭ kantaĵojn, aranĝojn por orkestro, ĉambran muzikon kaj unu operon. Sube estas kelkaj el la ĉefaj komponaĵoj de Schumann. === Pianoverkoj === * ''[[Ok polonezoj]]'' por piano je 4 manoj, sen verknumero (1828) * Variacioj sur la nomo Abegg, Op. 1 (1830) * ''Papillons'', Op. 2 (1829-1831) * ''Studien für das Pianoforte nach Capricen von Paganini'' op. 3 (1832) * Intermezoj op. 4 (1832) * Impromptus über eine Romanze von [[Clara Schumann|Clara Wieck]] op. 5 (1-a versio: 1833, 2-a versio: 1850) * ''[[Davidsbündlertänze]]''. 18 Charakterstücke op. 6 (1837) * ''[[Tokato]]'' op. 7 (frua versio: 1829/1830,fina versio: 1833) * ''[http://www.youtube.com/watch?v=B_pgp8Rfnxo Allegro Op. 8]'' (1835) * ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]'' op. 9 (1833 kaj vintre 1834/1835) * ''Sechs Konzert-Etüden nach Capricen von Paganini'' op. 10 (1832/1833) * [[Sonato]] n-o 1 f♯-minora op. 11 (1832–1835) * ''[[Fantazipecoj op. 12]]'' (1837; n-o 7: verŝajne jam 1836) * 12 simfoniaj studaĵoj op. 13 (1-a versio: 1834–1835, eble ankaŭ 1836, 2-a versio: 1849–1851) * Koncerto sen orkestro (sonato n-o 3 f-minora) op. 14 (1-a versio: 1835/1836, 2-a versio: inter aprilo 1850 kaj junio 1852) * ''[[Kinderszenen]]'' ("Infanaĝaj scenoj") op. 15 (1838; n-o 6 kaj 9: supozeble jam 1837) * ''[[Kreisleriana]]'' op. 16 (1838) * Fantazio, Op. 17 (1836/1838) * ''Arabeske'', Op. 18 (1838–1839) * ''Blumenstück'' op. 19 (1838–1839) * ''[[Humoresko]]'' op. 20 (1838–1839) * ''Novelettes'', op. 21 (1838) * Sonato n-o 2 g-minora op. 22 (junio 1830, 1833, oktobro 1835 kaj decembro 1838) * ''Nachtstücke'' op. 23 (1839/1840) * ''Faschingsschwank aus Wien''. Fantazibildoj por piano op. 26 (n-oj 1-4: 1839; n-o 5: supozeble vintron 1839/1840) * Tri romancoj op. 28 (1839) * Skerco, ĝigo, romanco kaj fugeto op. 32 (n-oj 1-3: 1838; n-o 4: oktobre 1839) * Andante kaj variacioj B♭-maĵora por du pianoj op. 46 (1843) (originala versio por du pianoj, du violonĉeloj kaj korno) * Studaĵoj por pedalpianego. Ses pecoj laŭ kanona formo op. 56 (1845) * ''Skizoj por pedalpianego'' op. 58 (1845) * 6 [[fugo]]j pri BACH por [[orgeno]] aŭ pedalpianego op. 60 (1845; revizado: 1846) * ''Bilder aus Osten''. Ses impromptuoj op. 66 (je 4 manoj) (1848) * [[Album für die Jugend]] op. 68 (1848) * Kvar fugoj op. 72 (1845) * Kvar marŝoj op. 76 (1849) * ''Waldszenen''. Naŭ pecoj op. 82 (1848–1849) * Dek du pianopecoj je 4 manoj por malgrandaj kaj grandaj infanoj op. 85 (1849) * ''Bunte Blätter''. Dek kvar pianopecoj op. 99 (1834/1835(?)-1849, kompilado de la albumo: fine de 1850) * ''Ball-Szenen''. Naŭ karkerizaj pecoj (je 4 manoj) op. 109 (1849/1851) * ''[[Fantasiestücke op. 111 (Schumann)|Drei Fantasiestücke]]'' op. 111 (1851) * ''Drei Klaviersonaten für die Jugend'' op. 118 (1853) * ''Albumblätter''. 20 pianopecoj op. 124 (1832/1833, 1835–1839, 1841, 1843, 1845, 1853) * ''Sieben Klavierstücke in Fughettenform'' op. 126 (1853) * ''Kinderball''. Ses facilaj dancopecoj (je kvar manoj) op. 130 (1853; Nr. 3: verŝajne 1850) * ''Gesänge der Frühe''. Kvin pianopecoj op. 133 (1853) * [[Geistervariationen|Temo kun variacioj E♭-maĵora]] ''(Geistervariationen)'' (1854) === Simfonioj === * [[1-a simfonio (Schumann)|n-o 1 en B♭-maĵoro]] op. 38, ''Printempa simfonio'' (1841) * [[2-a simfonio (Schumann)|n-o 2 en C-maĵoro]] op. 61, (1845/1846, Revision 1846/1847) * [[3-a simfonio (Schumann)|n-o 3 en E♭-maĵoro]] op. 97, ''Rejnlanda simfonio'' (1850) * [[4-a simfonio (Schumann)|n-o 4 en d-minoro]] op. 120 (unua versio 1841, translaborado al fina versio 1851) * ''Jugendsinfonie'' resp. ''Zwickauer Sinfonie'' en g-minoro (1832/1833) === Konĉertaj verkoj === * [[pianokonĉerto (Schumann)|Konĉerto por piano]] kaj orkestro en a-minoro op. 54 (Originala versio de la 1-a movimento: majon 1841; revizado: aŭguste 1841, januare 1843, denove ĝisfine de julio 1845; 2-a kaj 3-a movimento: 1845) * Konĉertpeco por kvar kornoj kaj granda orkestro F-maĵoro op. 86 (18-an de februaro ĝis 11-an de marto 1849); ankaŭ versio por piano kaj orkestro far la komponisto * Introduktion und Allegro appassionato. Konĉertpeco por piano kaj orkestro op. 92 (18-an – 26-an de septembro 1849) * Konĉerto por violonĉelo kaj orkestro en a-minoro op. 129 (oktobro/novembro 1850); ankaŭ versio por violono kaj orkestro far la komponisto * Konĉert-''Allegro'' kun enkonduko por piano kaj orkestro op. 134 (24.–30. Aŭgusto 1853) * [[Violonkonĉerto (Schumann)|Konĉerto por violono kaj orkestro]] en d-minoro sen verknumero 23 (21-an de septembro ĝis 3-an de oktobro 1853) === Orkestroverkoj kaj ĥorverkoj kun orkestro (elekto) === * [[Uverturo]], skerco kaj finalo por orkestro op. 52 (1841/45) * ''Manfred''. Drameca poemo en tri partoj laŭ [[George Gordon Byron|Lord Byron]] op. 115 (1848) * [[Das Paradies und die Peri]]. Poeziaĵo el „Lalla Rookh“ de Thomas Moore por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 50 (teksto: 1841–42; skizado kaj ellaborado: 1843) * ''Der Rose Pilgerfahrt'' ([[Heinrich Moritz Horn]]) por kantsoloistoj, miksita ĥoro kaj orkestro op. 112 (1851) * ''Des Sängers Fluch''. Balado laŭ [[Ludwig Uhland]] por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 139 (teksto: 1851; skizoj kaj partituro: Januaro 1852; revidita la 9-an de oktobro 1852) * ''Missa sacra'' (Messe in c-Moll) por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 147 (Februaro ĝis aprilo 1852; ofertorio kaj versio kun orgenakompanado: marto 1853) * [[Rekviemo]] por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 148 (1852) * ''Szenen aus Goethes Faust'' por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro; verko sen verknumero 3 (1844–1853) === Ĉambromuziko === * Tri [[arĉkvarteto]]j op. 41, n-o 1 a-minora, n-o 2 F-maĵora, m-o 3 A-maĵora (1842) * [[Kvinteto E♭-maĵora op. 44 (Schumann)|Pianokvinteto E♭-maĵora op. 44]] (septembro/oktobro 1842) * [[Pianokvarteto]] E♭-maĵora op. 47 (oktobro/novembro 1842) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 1 d-minora op. 63 (1847) * Adaĝo kaj ''Allegro'' por piano kaj korno (violono aŭ violonĉelo laŭplaĉe) op. 70 (14-an – 17-an de februaro 1849) * [[Fantasiestücke op. 73 (Schumann)|Drei Fantasiestücke]] por piano kaj klarneto (violono aŭ violonĉelo laŭplaĉe) op. 73 (11-an – 13-an, eble 15-an de februaro 1849) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 2 F-maĵoro op. 80 (Skizado kaj ellaborado: 2-an – 4-an de aŭgusto 1847, revizado: 26-an de septembro ĝis 1-an de novembro 1847 kaj 5-an – 9-an de aprilo 1849) * [[Fantasiestücke op. 88 (Schumann)|Fantasiestücke op. 88]] por piano, violono kaj violonĉelo * Tri romancoj por hobojo kaj piano (violono aŭ klarneto laŭplaĉe) op. 94 (7-an – 12-an de decembro 1849) * ''Fünf Stücke im Volkston'' por violoncelo (violono laŭplaĉe) kaj piano op. 102 (13-an – 15-an kaj 17-an de aprilo 1849) * Violonsonato n-o 1 a--minora op. 105 (12-an – 16-an de septembro 1851) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 3 g-minora op. 110 (2-an – 9-an de oktobro 1851) * [[Märchenbilder (Schumann)|Märchenbilder]] por piano kaj vjolo (violono laŭplaĉe) op. 113 (1-an – 4-an de marto 1851) * Violonsonato n-o 2 d-minora op. 121 (26-an de oktobro ĝis 2-an de novembro 1851) * [[Märchenerzählungen (Schumann)|Märchenerzählungen]] por klarneto (violono laŭplaĉe), vjolo kaj piano op. 132 (9-an – 11-an de oktobro 1853) * Violonsonato n-o 3 a-minora sen verknumero 2 (inkluzive movimentojn 2 kaj 4 el la ''F.A.E.-Sonate'', komuna komponaĵo de Robert Schumann, Johannes Brahms kaj Albert Dietrich) (21-an de oktobro ĝis 1-an de novembro 1853) === Lidoj (elekto) === * ''Liederkreis'' laŭ [[Heinrich Heine]] por kantvoĉo kaj piano op. 24 (Februaro 1840) * ''Myrthen''. [[Lido]]ciklo por kantvoĉo kaj piano op. 25 (Januaro ĝis aprilo 1840) * Tri poemoj laŭ [[Emanuel Geibel]] por plurvoĉa kantado kaj piano op. 29 (n-o 1 und 2: Fine de julio/komence de aŭgusto 1840; n-o 3: oktobron 1840) * Tri poemoj laŭ [[Emanuel Geibel]] por kantvoĉo kaj piano op. 30 (31-an de julio ĝis 2-an de aŭgusto 1840) * Tri kantoj laŭ [[Adelbert von Chamisso]] por kantvoĉo kaj piano op. 31 (13-an kaj 14-an de julio 1840) * Dek du lidoj: Lidoserio laŭ [[Justinus Kerner]] por kantvoĉo kaj piano op. 35 (20-an de novembro ĝis 29-an de decembro 1840) * Dek du poemoj el ''Liebesfrühling'' de [[Friedrich Rückert]] por kantvoĉo kaj piano (kune kun Clara Schumann) op. 37 (1841) [[Dosiero:Schumann Liederkreis Mondnacht.png|eta|250ra|''„Liederkreis op. 39“:'' Komenco de la lido ''„Mondnacht“'']] [[Dosiero:Schumann Liederkreis Zwielicht.png|eta|250ra|''„Liederkreis op. 39“:'' Komenco de la lido ''„Zwielicht“'']] * [[Liederkreis op. 39 (Schumann)|Liederkreis op. 39]] laŭ [[Joseph von Eichendorff|Joseph Freiherrn von Eichendorff]] por kantvoĉo kaj piano (1-an ĝis 20-an de majo 1840; revizado 1849) * ''[[Frauenliebe und -leben]]''. Ok lidoj laŭ [[Adelbert von Chamisso]] por kantvoĉo kaj piano op. 42 (Skizado: 11-an kaj 12-an de julio, ellaborado: aŭgusto 1840, revizado: 7-an de majo 1843) * ''[[Dichterliebe]]''. Lidociklo el ''Buch der Lieder'' de [[Heinrich Heine]] por kantvoĉo kaj piano op. 48 (24-an de Mai ĝis 1-an de Juni 1840) * ''Belsatzar''. Balado laŭ [[Heinrich Heine]] por malalta kantvoĉo kaj piano op. 57 (7-an de februaro 1840) * Lieder für die Jugend op. 79 (fine de aprilo – fine de junio 1849) * ''Gedichte der Königin [[Maria Stuart]]'' por kantvoĉo kaj piano op. 135 (9-an – 10-an, 13-an – 15-an und 16-an de decembro 1852) === Ĥormuziko === * Romancoj kaj baladoj por miksita ĥoro, kajeroj 1 kaj 2 op. 67/op. 75 (marto/aprilo 1849) * Romancoj kaj baladoj por ĥoro, kajeroj 3 kaj 4 op. 145/op. 146 (1849) === Opero === * ''[[Genoveva (Oper)|Genoveva]]'' op. 81 (1847/48) == Monumentoj == [[Dosiero:Robertschumann.jpg|eta|250ra|Robert-Schumann, sidoskulpturo de [[Johannes Hartmann (skulptisto)|Johannes Hartmann]] in Zwickau]] [[Dosiero:Bonn Schumannhaus Robert Schumann Statue Hrdlicka 2009 05 31.jpg|eta|250ra|[[Alfred Hrdlicka]]:<br />''Robert Schumann'']] * 1875, Robert-Schumann-monumento ĉe Moritzbastei en [[Lepsiko]] * 1880, Monumento por la tombejo de Schumann sur [[Alter Friedhof Bonn|Alter Friedhof]] en [[Bonn]] de [[Adolf von Donndorf]] * 1901, Robert-Schumann-monumento sur Hauptmarkt en [[Zwickau]] de Johannes Hartmann, Lepsiko * 1901, Robert-Schumann-memortabulo en [[Aš|Aš/Asch]] ''([[Ĉeĥio]])'' * 1986, Robert-Schumann-steleo ĉe Zwingerteich malantaŭ la Semperoper en Dresdeno de [[Charlotte Sommer-Landgraf]] * 1997, Robert-Schumann-busto en Kurpark je [[Kreischa]] (ĉe [[Dresdeno]], [[Saksio]]) de Hans Kazzer * 2006, Robert-Schumann-monumento antaŭ la Schumann-domo en Bonn-Endenich de [[Alfred Hrdlicka]] == Filmigoj == * ''[[Amkanto (filmo)|Amkanto]]'' (Usono, 1947). Ĉefroluloj: [[Katharine Hepburn]] kiel Clara Schumann, [[Paul Henreid]] kiel Robert Schumann, krome: [[Leo G. Carroll]], [[Henry Daniell]]. Reĝio: [[Clarence Brown]] * ''[[Frühlingssinfonie (Film)|Frühlingssinfonie]]'' (Germanio 1982). Ĉefroluloj: [[Nastassja Kinski]] kiel Clara Schumann, [[Herbert Grönemeyer]] kiel Robert Schumann, krome [[André Heller]], [[Rolf Hoppe]], [[Gidon Kremer]], [[Bernhard Wicki]]. Reĝio: [[Peter Schamoni]]; libro: Peter Schamoni kaj [[Hans A. Neunzig]] * ''[[Dr. Robert Schumann, Teufelsromantiker]]'' (Germanio, 1999). Ĉefroluloj: [[Michael Maertens]] kiel Robert Schumann, [[Bettina Kurth]] kiel Clara Wieck, krome: [[Will Quadflieg]], [[Ulrich Wildgruber]], [[Monica Bleibtreu]]. Reĝio: [[Ernst-Günter Seibt]], [[Christine Soetbeer]] * ''[[Geliebte Clara]]'' (Germanio/Fancio/Hungario 2008). Ĉefroluloj: [[Martina Gedeck]] kiel Clara Schumann, [[Pascal Greggory]] kiel Robert Schumann kaj [[Malik Zidi]] kiel Johannes Brahms. Reĝio: [[Helma Sanders-Brahms]] * ''[[Hommage an Robert Schumann]]'' (Germanio, 2010). Ĉefroluloj: [[Marie Versini]] kiel Clara kaj [[Timur Sergeynia]]. Reĝio: [[Pierre Viallet]] == Pluaĵoj == Robert Schumann estis dumvive ĝis sia restado en Endenich fervora ludanto de [[ŝako]]. Tion dokumentas notoj en liaj taglibroj<ref>Robert Schumann: ''Leipziger Lebensbuch (Tagebuch) 1831–1838'', S. 163ff., Robert-Schumann-Haus Zwickau, Archiv-Nr. 4871,VII,A,a,4-A3</ref> pri ludantoj el lia studotempo en Lepsiko, partiofragmentoj kaj kopioj de finaj fazoj de ŝakludoj el libro. == Literaturo == [[Dosiero:DBP 1956 234 Robert Schumann.jpg|eta|250ra|[[Briefmarken-Jahrgang 1956 der Deutschen Bundespost|Briefmarke der Deutschen Bundespost (1956)]] zum 100. Todestag]] [[Dosiero:DDR-robertschumann20-1956.jpg|eta|250ra|Briefmarke der DDR (1956) zum 100. Todestag]] * Siegfried Kross: ''Robert Schumann im Spannungsfeld von Romantik und Biedermeier'', in: Bonner Geschichtsblätter Band 33 (1981), Bonner Heimat- und Geschichtsverein und Stadtarchiv Bonn * Barbara Meier: ''Robert Schumann'', überarbeitete Neuausgabe, Rowohlt Verlag, Reinbek 2010, ISBN 978-3-499-50714-4 * Leander Hotaki: ''Robert Schumanns Mottosammlung. Übertragung, Kommentar, Einführung'', Freiburg i.Br. 1998, ISBN 3-7930-9173-2 * Ernst Burger: ''Robert Schumann – Eine Lebenschronik in Bildern und Dokumenten'', Schott Verlag Mainz 1998, ISBN 3-7957-0343-3 * Arnfried Edler: ''Robert Schumann und seine Zeit'', Laaber-Verlag, 3. korrigierte und erweiterte Aufl. 2008, ISBN 978-3-89007-653-9 * Wolfgang Boetticher: ''Robert Schumann – Leben und Werk'', Noetzel Verlag 2004, ISBN 3-7959-0804-3 [http://www.nadir.org/nadir/periodika/jungle_world/_98/50/08b.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070701032934/http://www.nadir.org/nadir/periodika/jungle_world/_98/50/08b.htm |date=2007-07-01 }} * Udo Rauchfleisch: ''Robert Schumann – Eine psychoanalytische Annäherung'', Verlag Vandenhoeck & Ruprecht 2004, ISBN 3-525-01627-1 * Helmut Loos (Hrsg.): ''Robert Schumann. Interpretationen seiner Werke'', 2 Bände, Laaber-Verlag 2005, ISBN 3-89007-447-2 * Ulrich Tadday (Hrsg.): ''Schumann Handbuch'', Kassel und Stuttgart 2006, ISBN 3-476-01671-4 * Gerd Nauhaus und Ingrid Bodsch (Hrsg.): ''Dichtergarten für Musik. Eine Anthologie für Freunde der Literatur und Musik'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2007, ISBN 3-86600-003-0 / 978-3-86600-003-2 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Bernhard R. Appel (Hrsg.): ''Robert Schumann in Endenich (1854–1856). Krankenakten, Briefzeugnisse und zeitgenössische Berichte'', Verlag Schott, Mainz 2006, ISBN 3-7957-0527-4 * Ingrid Bodsch/ Gerd Nauhaus (Hrsg.): ''Zwischen Poesie und Musik. Robert Schumann – früh und spät. Begleitbuch zur gleichnamigen Sonderausstellung'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2006, ISBN 3-86600-000-6 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Gerd Nauhaus/ Ingrid Bodsch/ Ute Bär/ Susanna Kosmale (Hrsg.): ''Clara Schumann. Blumenbuch für Robert'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2006, ISBN 3-86600-001-4 [im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn vergriffen! Erhältlich nur noch in wenigen Exemplaren an der Kasse des Robert-Schumann-Hauses Zwickau] * Gerd Nauhaus/ Ingrid Bodsch (Hrsg.): ''Clara und Robert Schumann. Ehetagebücher'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2007, ISBN 3-86600-002-2 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Edda Burger-Güntert: ''Robert Schumanns Szenen aus Goethes Faust – Dichtung und Musik'', Rombach Verlag, Freiburg i.Br. 2006, ISBN 3-7930-9455-3 == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Robert Schumann}} {{Vikicitaro|Robert Schumann}} === Partituroj === * [http://imslp.org/wiki/Schumann Partituroj de la komponaĵoj de Schumann en IMSLP] === Literaturo de kaj pri Schumann === * {{DNB|118611666}} * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz68987.html#indexcontent Robert Schumann] en la ''Deutsche Biographie'' ({{de}}) * [http://www.saw-leipzig.de/forschung/projekte/edition-der-briefe-robert-und-clara-schumanns-mit-freunden-und-kuenstlerkollegen Saksa Akademio de Sciencoj]: Eldono de la leteroj de Robert kaj Clara Schumann kun amikoj kaj artokolegoj ({{de}}) * [http://schumannhaus-bonn.de/schumannhaus/schumann-biographie/ Robert Schumann, Biografio de G. Nauhaus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151018181736/http://schumannhaus-bonn.de/schumannhaus/schumann-biographie/ |date=2015-10-18 }} ({{de}}) * [http://www.zeno.org/Musik/M/Abert,+Hermann/Robert+Schumann La Schumann-biografio de [[Hermann Abert]] kiel digitala plenteksto] * [http://www.koelnklavier.de/quellen/schumann/_index.html koelnklavier.de] – Robert Schumann: Gesammelte Schriften über Musik und Musiker (Leipzig, 1854) – kiel konektita versio (eltiraĵoj) * [http://www.literaturport.de/index.php?id=28&tid=55&tid2=55&cHash=4f12e01712 Unuhora legaĵo el la fruaj geedzaj taglibroj de la Schumann] * [http://www.daskulturradio.de/programm/schema/sendungen/robert_schumann.html Robert Schumann. Elsendoserio okaze de la 200-a naskiĝdatreveno]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en [[RBB]], 3-an de januaro - 27-an de junio 2010, kun [http://www.daskulturradio.de/programm/schema/sendungen/robert_schumann/beitraege/robert_schumann_manuskripte.html manuskriptoj]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Sonregistraĵoj === * [http://www.impresario.ch/karaoke/index.php?query=Schumann Selektaj lidoj (MIDI)] * [http://pianosociety.com/cms/index.php?section=88 Piano Society – Schumann] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070709060956/http://pianosociety.com/cms/index.php?section=88 |date=2007-07-09 }} – libere alireblaj sonregistraĵoj * [http://www.classicistranieri.com/dblog/articolo.asp?articolo=6034 Davidsbündlertänze] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312042018/http://www.classicistranieri.com/dblog/articolo.asp?articolo=6034 |date=2007-03-12 }} – libere alirebla sonregistraĵo === Ceteraĵoj === * [http://www.schumannhaus-bonn.de La Schumann-domo en Bonn-Endenich] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171006212334/http://www.schumannhaus-bonn.de/ |date=2017-10-06 }} * [http://www.schumann-verein.de Schumann-domo en Lepsiko] * [http://www.robert-schumann-haus.de Naskigdomo de Schumann en Zwickau] * [http://www.schumann-gesellschaft.de/ Hejmpaĝaro de la Robert-Schumann-Gesellschaft Düsseldorf e.V.] * [http://www.schumanniade.de/ Hejmpaĝaro de Kunst- und Kulturverein „Robert Schumann“ Kreischa e.&nbsp;V. kaj de ties Schumann-festivalo] * [http://www.klassika.info/Komponisten/Schumann Informoj pri Robert Schumann kaj verklisto] * [http://www.schumann-portal.de schumann.portal.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060526035349/http://www.schumann-portal.de/ |date=2006-05-26 }} – Portalo pri Robert Schumann * [http://www.schumannzwickau.de/zitate_lebensregeln.asp Muzikaj domaj kaj vivreguloj ĉe www.schumannzwickau.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130615061900/http://www.schumannzwickau.de/zitate_lebensregeln.asp |date=2013-06-15 }} == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> {{Portalo Muziko}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|39}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schumann, Robert}} [[Kategorio:Robert Schumann| ]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Romantikaj komponistoj]] [[Kategorio:Zwickau]] ptdiqz1zu33mlclmbt77jpdpryjvysj 0 226782 9420416 9329225 2026-07-04T18:14:31Z Sj1mor 12103 9420416 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Jerusalema reĝlando | origina nomo = Roiaume de Jherusalem<br />Regnum Hierosolimitanum | jaro de estiĝo = 1099 | jaro de pereo = 1291 | antaŭ 1 = Fatima kaliflando | antaŭ 1 flago = Rectangular green flag.svg | post 1 = Mamluka sultanlando | post 1 flago = Sultanate of mamlucks flag.png | larĝeco de la 1-a kolumno = 51 | flago = Flag of the Kingdom of Jerusalem.jpg | flago grandeco = 110px | blazono = Blason Royaume de Jérusalem.svg | blazono grandeco = 90px | mapo = Map Crusader states 1135-eo.svg | mapo grandeco = 296px | ĉefurbo = [[Jerusalemo]] (1099 – 1187)<br />[[Akko]] (1191 – 1291) | nombro de loĝantoj = proksimume 250&nbsp;000 homoj sur provincoj<br />90&nbsp;000 - &nbsp;120&nbsp;000 eŭropanoj | nombro de loĝantoj noto = | lingvoj = [[latina]], [[malnovfranca]], [[itala]], [[greka]], [[araba]] | nacieca konsisto = [[frankoj]] (proksimume 25 % el la suma populacio), [[araboj]], [[judoj]], [[grekoj]], [[sirianoj]], ka. | religio = [[Romkatolika eklezio|romkatolika]], [[ortodoksismo|orientaj ortodoksistoj]], [[orienta eklezio]], [[judismo]], [[islamo]] | monunuo = [[deniero]] | ŝtata formo = [[monarkio]] | estiĝo = [[1099]] (okupo de [[Sankta Lando]] fare de krucistoj en la paso de la [[unua krucmilito]]) | pereo = [[1291]] (falo de [[Akko]] en la manojn de [[mamlukoj]]) }} '''Jerusalema reĝlando''' ([[malnovfranca lingvo|malnovfrance]] {{fremdlingve|fr|''Roiaume de Jherusalem''}}, [[latina lingvo|latine]] {{fremdlingve|la|''Regnum Hierosolimitanum''}}) estis [[krucistaj ŝtatoj|krucista ŝtato]] fondita en la [[Sankta Lando]] post la [[unua krucmilito|unua krucmilita ekspedicio]] en la jaro [[1099]]. La nova [[kristanismo|kristana]] reĝlando havis fermitajn aliancojn kun [[Okcidenta Eŭropo|okcidenteŭropaj]] [[monarkio]]j kaj kompare kun ili ĝi estis relative malgranda kaj malforta ŝtato, kiu devis esti ofte ekonomie kaj soldate subtenata el Eŭropo. Post la falo de [[graflando de Edessa]] en la manojn de [[Zengí]], la [[Mosulo|mosula]] [[atabego]], estis en la jaro [[1146]] proklamita de [[papo]] [[Eŭgeno la 2-a]] la [[dua krucmilito]] por defendi la [[Baziliko de Sankta tombo|sanktan tombon]]. Tiu ĉi ekspedicio eltiris kaj sieĝis [[Damasko]]n, sed ĝi finiĝis nefame. La [[4-an de julio]] de la jaro [[1187]], okdek ok jarojn post la konkero de [[Jerusalemo]] fare de la krucistoj, sultano [[Saladin]] venkis la reĝon [[Guy de Lusignan]] en [[batalo apud Hattín]], kaj poste li komencis grandan ofensivon kontraŭ krucistoj en [[Levantenio]]. Sekve eŭropanoj iniciatis la [[Tria krucmilito|trian krucmiliton]], en kiu partoprenis interalie la angla reĝo [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a Leona Koro]], la reĝo de [[Francio]] [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo Aŭgusto]] kaj la romia-germana imperiestro [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko Barbarosa]]. La krucmilito daŭris tri jarojn kaj eŭropanoj reakiris per batalo la [[Palestino|palestinan]] marbordon, sed por la ceteraj antaŭaj krucistaj ŝtatoj en [[Cisjordanio]] kaj Jerusalemo mem ili jam armee ne havis fortojn. Jerusalema reĝlando estis reduktita al malgranda strio de lando apud la mediteranea marbordo, reganta nur kelkajn urbojn kaj kun nova ĉefurbo [[Akko]], ĝis kiam ĝi estis en la jaro [[1291]] definitive neniigita fare de [[Ĥalil]], la [[mamlukoj|mamluka]] sultano. La reĝlando prenis la teritoriojn de hodiaŭa [[Israelo]], [[Cisjordanio]] kaj [[Gaza Sektoro]]. Apartenis al ĝi ankaŭ teritoriojn de hodiaŭa [[Libano]] norde, [[Sinajo]] sude kaj parto de hodiaŭa [[Jordanio]] kaj [[Sirio]]. La krucistoj same provis disvastigi siajn teritoriojn je [[Fatima kaliflando]], sed sensukcese. La palestinaj krucistoj estis forte ligitaj al siaj najbaroj, precipe al la [[Armena reĝlando en Kilikio]] kaj [[Bizanca Imperio]], danke al kiuj la latinaj krucistoj parte "[[oriento|orientizis sin]]". == La estiĝo de reĝlando kaj frua historio == {{Ĉefartikolo|Unua krucmilito|Sieĝo de Jerusalemo (1099)}} [[Dosiero:1099jerusalem.jpg|eta|maldekstra|200px|Sieĝo de Jerusalemo fare de krucistoj en la jaro 1099]] [[Dosiero:Godfrey of Bouillon, holding a pollaxe. (Manta Castle, Cuneo, Italy.jpg|eta|maldekstra|200px|Godefroi de Bouillon kiel Ŝirmanto de sankta tombo]] En la jaro [[1095]] papo [[Urbano la 1-a]] dum [[koncilio en Clermont]] proklamis la [[unua krucmilito|unuan krucmilitan marŝon kontraŭ nekreduloj]] kun celo helpi la orientajn kristanojn en batalo kontraŭ antaŭeniro de [[selĝukaj turkoj]] en [[Anatolio]]. Tamen Sankta lando fariĝis la ĉefa celo de intereso de tiu ĉi soldata ekspedicio. Sekve estis ekspediciita militmarŝo orienten kaj kulmino de la [[unua krucmilito|krucmilito]] estis la [[sieĝo de Jerusalemo (1099)|sieĝo de Jerusalemo]] en julio de [[1099]]. <ref>La Unua Krucmilito kaj aparte ties kulmino, la [[sieĝo de Jerusalemo (1099)|sieĝo de Jerusalemo]] en julio de [[1099]], estas vaste dokumentita en unua- kaj duarangaj fontoj. Vidu ekzemple [[angle]] Thomas Asbridge, ''The First Crusade: A New History'' ["La Unua Krucmilito: Nova Historio"] (Oksfordo: 2004); Christopher Tyerman, ''God's War: A New History of the Crusades'' ["Dia Milito: Nova Historio de la Krucmilitoj"] (eldonejo [[Penguin Books]]: 2006); kaj Jonathan Riley-Smith, ''The First Crusade and the Idea of Crusading'' ["La Unua Krucmilito kaj la ideo de krucmilitado"] (Pensilvanio: 1991).</ref> Ankoraŭ antaŭ la konkero de la urbo mem bruletis inter krucistoj disputo pri la estonta statuto de Jerusalemo kaj post ties konkero ĝi ekbrulis plene. Por solvi tiun ĉi demandon kunvenis [[koncilio]], kiun partoprenis la plej superaj ekleziaj altranguloj kaj soldataraj komandantoj. [[Kavaliro]]j kaj profanaj partoprenantoj de la ekspedicio opiniis, ke estus elektota laŭregula reĝo, sed la pastraro oponis, ke la registaro devus esti pure [[teokratio|teokrata]] kaj en pozicion de la reganto de urbo ĝi realigis episkopon Arnoldon Malecorn. La nobelaro rifuzis tion, ĉar ili ne volis rezigni pri sia parto de la konkero de Sankta lando utile al la eklezio, sed ili devis serĉi ian kandidaton inter si. Ĉefaj kandidatoj fariĝis du antaŭaj gvidantoj de la unua krucmilito: malsupralorena duko [[Godefroi de Bouillon]] kaj [[Raimond la 4-a de Toulouse|Raimond de Saint-Gilles]], grafo el [[Toulouse]]. Utile al Raimond atestis lia granda riĉeco, li plie ombrigis la ceterajn krucistajn gvidantojn per sia aĝo kaj spertoj. Krom tio li estis proksima parenco, en la tempo de la atako kontraŭ Jerusalemo jam mortinta, papa legato [[Adhémar Le Puy]], kiu uzis inter la partoprenantoj de la ekspedicio grandan seriozecon. Raimond spite al tio ne pruviĝis kiel armeestro, ĉe [[normanoj|normanaj]] partoprenantoj de la ekspedicio li ne estis ŝatata kaj subtenis lin eĉ ne parton de propraj soldatoj, kiuj post la konkero de Jerusalemo volis reveni reen Eŭropon. Raimon estis tial devigita jam plu ne klopodi pri la regado super Jerusalemo. La koncilio poste turniĝis al lia rivalo Godefroi. Tiu akceptis la proponon, sed li rifuzis titolon ''reĝo'' kaj akceptis sole titolon ''Ŝirmanto de Sankta tombo'' ({{fremdlingve|la|''Advocatus Sancti Sepulchri''}}) kun kaŭzigo, ke ''"neniu estus portinta oran kronon en la urbo, kie Kristo portis [[Dornokrono]]n"''. Sed Raimond estis pro tiu ĉi venko de Godefroi kolerigita, li rifuzis agnoski lian aŭtoritaton kaj konkeris [[Turo de Davido|jerusaleman citadelon]]. La nove destinita Ŝirmanto de Sankta tombo postulis, ke la citadelo estu tuj transdonita al li, sed la grafo de Toulouse malrapidis. Sed fine li transdonis Turon de Davido al [[Pierre de Narbonne]], la provensala episkopo, kiu estis aliancano de Raimond. Sed la episkopo ne volis partopreni en la disputo de grandpotenculoj kaj li transdonis armistice la citadelon al Godefroi de Bouillon. Raimond de Saint-Gilles, ne atendinta tiun ĉi tiron, furioziĝinte diris, ke ''"li jam ne ĝojas pri estimo, pri kiu li pretendas, kaj ke li jam ne povas resti ĉi tie..."'' Sekve la grafo fortiris eĉ kun sia soldataro el Jerusalemo ĝis [[Jeriĥo]]. Nova jerusalema ĉefepiskopo estis elektita klera, sed aroganta kaj nepopulara [[Arnoul de Chocques]]. Kiam Godefroi ekregis, li devis stariĝi al senpera minaco en aspekto de grandega armeo de [[fatima kaliflando]] subgvide de [[veziro]] [[al-Afdal]], kiu militmarŝis por denove konkeri Jerusalemon. La malamikiĝintaj eŭropaj kavaliroj tiel denove unuiĝis kaj ekmarŝis kun la armeo en suma nombro dek du mil kavaliroj kaj naŭ mil infanteriaj soldatoj renkonte al egiptoj. Al-Afdal, kiu estis certa pro sia superforto, malrapidis kun antaŭenmarŝo kaj atendis egiptan ŝiparon, kiu devis provizi lian armeon. La krucistoj, kiuj ekmarŝis renkonte al la islamanoj, ekatakis frumatene la duoblan malamikan soldataron. En la armeo de al-Afdal eksplodis paniko kaj la egiptoj kun grandaj perdoj ekretiriĝis al fortikaĵo [[Askalono]]. La veziro mem sukcesis fuĝi el la batalo. Per tiu ĉi venko la krucista venko estis finita kaj Jerusalema reĝlando estis certigita. Komence de la jaro [[1100]] la krucistoj finis disputojn kun lokaj arabaj [[emiro]]j, kiuj rifuzis agnoski la krucistojn kiel siajn [[feŭdo|feŭdajn senjorojn]]. Godefroi de Bouillon ekmarŝis printempe de 1100 por helpi al [[Tankred Galilea|Tankred]], la [[Galilea princlando|galilean princon]], en regionon de [[Transjordanio]], kiun ili sekve subjugis. Survoje reen ĝis Jerusalemo Godefroi ricevis mesaĝon pri alveno de granda venecia floto. La Ŝirmanto de Sankta tombo tial rapidis al urbo [[Jafo]], por ke li renkontiĝu kun venecianoj kaj interkonsentis kun ili la armean kunlaboron. Godefroi poste grave malsaniĝis kaj forveturis nur kun malgranda taĉmento ĝis Jerusalemo, dum ĉiuj liaj komandantoj, inter ili ankaŭ nova jerusalema [[patriarko]] [[Daimbert de Pizo]], komune kun soldataro plifortigita je la veneciaj fortoj elmarŝis kontraŭ haveno [[Ĥajfo]]. La unua krucista reganto de Jerusalemo Godefroi de Bouillon mortis la [[18-an de julio]] [[1100]] kaj komandanto de lia garnizono rapide sendis mesaĝiston ĝis [[Edessa]] al [[Baldueno la 1-a Jerusalema|Baldueno de Bouillon]], la frato de Godefroi, por ke li venu ĝis Jerusalemo kaj transprenu la heredaĵon. Pri la morto de Godefroi en sieĝejo antaŭ Ĥaifo eksciis ankaŭ la patriarko Daimbert de Piza, kiu havis siajn proprajn ambiciojn. La patriarko skribis leteron al antioĥa princo Bohemundo postulante lin, por ke li kiel eble plej baldaŭ alveturu al li kaj samtempe en la letero kiel la jerusalema patriarko li malpermesis al Baldueno vojaĝon ĝis Jerusalemo. Sed [[Bohemundo de Tarent]] neniam ricevis la leteron de Daimbert kaj nelonge post tio li estis militkaptita dum pli malgranda batalo kontraŭ turkoj. [[Baldueno de Boulogne]] dum nomumis sian kuzon en Edessa [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Balduenon Le Bourg]] kiel sia sekvanto kaj la 2-an de oktobro li ekiris al Jerusalemo. Patriarko Daimbert dume vane atendis la alvenon de sia aliancano el [[Antioĥio]], kiun li ne ĝisatendis, anstataŭ li alveturis Baldueno, kiu estis bonvenigita de pilgrimantoj eĉ de siaj samlandanoj el [[Loreno]]. La malvenkita Daimbert tial retiriĝis en monaĥejon sur [[monto Siono]]. Baldueno pli poste invitis lin ĝis la urbo kaj konfirmis lin en funkcio de la patriarko, per kio li egaligis rilatojn kaj Daimbert kronis lin en [[1100]] dum Kristnasko en [[Betleĥemo]] je ''reĝo''. [[Dosiero:Baldwin I of Jerusalem.gif|eta|200px|Kronado de la unua jerusalema reĝo Baldueno la 1-a]] [[Baldueno la 1-a Jerusalema|Reĝo Baldueno la 1-a]] sukcese disvastigis la teritorion de sia ŝtato; li konkeris havenurbojn [[Akko]]n ([[1104]]) kaj [[Bejruto]]n ([[1110]]). En la jaro [[1111]] la krucistan [[Outremer|Transmarejon]] vizitis kiel la unua eŭropa reganto la norvega reĝo [[Sigurdo la 1-a Jorsalfar|Sigurdo]], nomata ekde tiu tempo {{fremdlingve|no|''Jorsalfar''}}, en la [[malnovnorvega lingvo]] ''Jórsalafari'' (tiu, kiu tiris en Jerusalemon) - kaj partoprenis ankaŭ komune kun la krucistoj la sieĝadon de [[Sidono]], kiu post la trimonata sieĝado kapitulacis. Pro tio la krucistoj priregis escepte de haveno [[Tiro]] la tuta palestinan marbordon. Baldueno la 1-a ankaŭ uzis sian statuson de feŭda senjoro por pluaj [[krucistaj ŝtatoj]] norde, [[Edessa graflando]] (kiun li fondis), [[Antioĥa princlando]] kaj post la konkero de [[Tripolo (Libano)|Tripolo]] en la jaro [[1109]] ankaŭ [[Tripola graflando|Tripolan graflandon]]. La reĝo kelkfoje sukcese repuŝis atakojn de arabaj soldataroj el Egiptio en kelke da bataloj proksime de Ramlo kaj sur pluaj lokoj sudoriente de la lando kaj en la jaro [[1113]] ankaŭ turkajn atakojn el [[Mezopotamio|ĝazira]] [[Mosulo]] kaj [[Sirio|siria]] [[Damasko]]. Sed jam en la jaro [[1102]] la krucistoj suferis malvenkon, el kiu Baldueno nur apenaŭ eliris. La reĝo ankaŭ celis sian politikon al ekspandema direkto kaj ofte li atakis la arabajn teritoriojn malantaŭ [[Jordano]], kiujn li ne hezitis rabi. La krucistoj konkeris regionon de [[Moabo]] kaj [[Idumejo]], kie en la jaro [[1115]] ili fondis burgon [[Krak de Montréal]]. Lia dura antaŭenmarŝo baldaŭ ĝisatendis aprezon eĉ de reprezentantoj de la eklezio, kun kiuj li estis (frunte kun patriarko Daimbert) plimulte en disputo. Nombro de loĝantoj de la okcidenta [[rito]], da kiuj estis en Sankta Lando en la prekrucistaj tempoj tre malmulte, komencis ascendi kaj pluaj superfortoj por la novaj reĝlandoj alportis [[krucmilito el la jaro 1101]]. Italaj urbaj ŝtatoj [[Venecia respubliko]], [[Pisa]] aŭ [[Ĝenova respubliko]] komencis ludi en la krucistaj ŝtatoj gravan rolon. Itala ŝiparo helpis la krucistojn dum la konkero de la palestinaj havenoj, rekompenco pro la armea helpo estis por ili aldono de komercaj kvartaloj en tiuj ĉi nove konkeritaj urboj; italoj plu helpis kun plialtigado de latina populacio. Post armea militiro en [[Transjordanio]] en [[1115]] estis denove enloĝigita [[Jerusalemo]], kaj nome precipe de krucistaj vilaĝanoj el Eŭropo kaj de enlandaj kristanoj. Sed Jerusalema reĝlando suferis pro geografia distanco de la okcidenta Eŭropo kaj ties orienta limo ne estis ideala por defendlinio. Plimulto de teritorioj, kiujn tiutempe la jerusalema reĝo priregis, troviĝis en zono de teritorioj inter [[Mediteraneo]] kaj rivero [[Jordano]]. La landoj malantaŭ ĝi estis ofta okazejo de atakoj kaj armeaj kunpuŝiĝoj. [[Baldueno la 1-a Jerusalema]] mortis en la jaro [[1118]], eĉ ne lasinte heredanton. Lia laŭleĝa sekvanto tial fariĝis lia nevo, [[graflando de Edessa|grafo el Edessa]], Baldueno Le Bourg, kiu surtroniĝis kiel [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Baldueno la 2-a]]. Tiu ankaŭ montriĝis esti kapabla reganto, li sukcese defendis la reĝlandon kontraŭ invado de la selĝukaj turkoj kaj fatimaj egiptoj kaj plu li disvastigis la teritorion de Jerusalema reĝlando. [[Dosiero:Baldwin II ceeding the Temple of Salomon to Hugues de Payens and Gaudefroy de Saint-Homer.jpg|eta|maldekstra|200px|Baldueno la 2-a estas transdonanta la templon de Salomono en la manojn de [[Huguens de Payns]], la unua grandmajstro de ordeno de templanoj]] La venecia surmara subteno ebligis al [[frankoj]] konsideri pri atako kontraŭ iu el la lastaj arabaj enklavoj sur la palestina marbordo. Kiel verŝajnaj estis urboj [[Askalono]] aŭ [[Tiro]]. Urbo Askalono estis strategie signifa, sed por la komerco ĝi havis nur randan signifon, dume Tiro estis riĉa komerca centrejo. La venecianoj tial realigis atakon ĝuste kontraŭ Tiro kaj tiu vere en la jaro [[1124]] falis. La veneciaj komercistoj en la urbo akiris propran kvartalon, preĝejojn kaj juĝejan aŭtonomion. Dum la regado de Baldueno la 2-a estiĝis en Sankta Lando la unuaj [[kavaliraj ordenoj]] kaj plu pliprofundiĝis la influo de Jerusalemo super la [[krucistaj ŝtatoj]] [[Edessa graflando|Edessa]] kaj [[Antioĥa princlando]], kie Baldueno la 2-a fariĝis regento anstataŭ iliaj indisponitaj regantoj. La reĝo mem estis tamen dum sia regado kelkfoje malvenkita kaj militkaptita fare de [[selĝukoj]], sed lia regenteco kaj regado en Jerusalemo ne suferis pro tio. La filinoj de Baldueno estis poste edzinigitaj en la regantajn familiojn en [[Antioĥa princlando]] kaj [[graflando de Tripolo]], lia plej aĝa filino Melisenda estis post la morto de Baldueno heredonta la kronon en Jerusalemo. Al la Baldueno la 2-a kaj al reĝa konsilantaro estis klare, ke la princino ne povus regi sola, ili do tial klopodis certigi por ŝi avantaĝan nupton. Kun peto pri la elekto de konvena kandidato sur la jerusalema trono ili turniĝis al la franca reĝo [[Ludoviko la 6-a (Francio)|Ludoviko la 6-a]]. Reĝo Ludoviko, kiel eblan jerusaleman reĝon, rekomendis [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulkon la 5-an]], grafon el Anjou kaj kapon de potenca dinastio de [[Anĵuo#Dinastio Anĵuo|Anĵuo]]. == La vivo en la frua reĝlando == [[Dosiero:Jerusalem map.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Jerusalemo]] en la tempoj de [[krucmilitoj]]]] === Loĝigado de Transmarejo === Stabila konsistero de la palestina loĝantaro estis ĉiam vilaĝanoj. Oni taksas, ke en tiama tempo vivis en [[vilaĝo]]j proksimume kvaronmiliono plejparte de indiĝenaj loĝantoj. La vilaĝanoj estis plejparte [[islamano]]j, sed en la ĉirkaŭaĵo de [[Betleĥemo]], [[Ramlo]], [[Gaza-urbo|Gazo]], [[Kerako]] kaj orienta Galileo superis kristanoj. La ĉirkaŭaĵo de la nove fondataj [[:Kategorio:Krucistaj burgoj|krucistaj burgoj]] estis loĝigata de la kristanoj, kiuj havis apartajn privilegiojn kaj devojn: ili havis permesite noti sin kiel urbanoj kaj ili donis parton de rikolto kaj parton de militakiraĵo, kiun ili akiris je la islamanoj - el kio rezultas, ke krom la kamparanoj ili estis ankaŭ soldatoj. Post la konkero de [[Sankta Lando]] fare de la krucistoj la konsisto de la loĝantaro en la urboj principer ŝanĝiĝis. Post la [[unua krucmilito]] restis sur [[Proksima Oriento]] pertakse proksimume 10000 krucistoj-pilgrimantoj kaj malgranda nombro de [[kavaliro]]j. Estis do necese akiri por la nova reĝlando novajn loĝigantojn el Eŭropo. Fine de la [[1180-aj jaroj|okdekaj jaroj]] de la [[12-a jarcento]] vivis en [[Outremer|Transmarejo]] 90.000 ĝis 120.000 eŭropanoj. La okcidentaj vilaĝanoj loĝigadis precipe grandajn havenurbojn, precipe [[Akko]]n (kiu havis pertakse preskaŭ 40.000 loĝantojn) kaj [[Tiro]]n (30.000 loĝantojn). La loĝigado de Jerusalemo, malplena pro murdado, estis jam malfacila, ĉar ĝi estis nek komerca centro nek centrejo de metia produktado, la novajn loĝantojn plie mallogis ties negastema dezerta ĉirkaŭaĵo. Por loĝigi la urbon la jerusalemaj reĝoj klopodis logi koloniistojn per eksterordinaraj privilegioj. En la tempo de [[batalo apud Hattín]] Jerusalemo havis proksimume 20.000 loĝantojn. Spite al tio, ke [[latinanoj]] prezentis eble kvaronon de ĉiuj loĝantoj en la tuta Jerusalema reĝlando, en la urboj ili kreis plimulton. === La vivstilo de la transmaraj frankoj === [[Dosiero:Jerusalem Dome of the rock BW 13.JPG|eta|upright|200px|<small>[[Kupolo de la Roko]] en templa parto de Jerusalemo, konstruita en 691 de bizancaj konstruistoj laŭ ordono de kalifo [[Abd al-Malik]]. La krucistoj malĝuste konsideris, ke la Kupolo de la Roko estas la [[templo de Salomono]].</small>]] La krucistoj, kiuj ekloĝis en Sankta Lando, iom post iom akceptis la vivstilon de la lokaj homoj. Ili komencis vesti sin kiel [[Levantenio|levantenianoj]], se ili ŝanĝis siajn la vulgarajn [[lino|linajn]] vestojn je leĝera aerema tolo. Kelkaj latinanoj lasis kreski al si la [[barbo]]n kiel [[grekoj]] aŭ [[sirianoj]], aliaj razis sin. Same eŭropajn akomodiĝis al la loka manĝadstilo, ekz. ili komencis uzi [[manĝilaro]]jn. Sed diference de la naskiĝintaj araboj kaj grekoj, kiuj manĝis laŭ modelo de [[antikva Romio|antikvaj romianoj]], frankoj manĝonte ĉetabliĝis. [[Fulcher de Chartres]], la kronikisto de la unua krucmilito, skribis: :''"Ni, kiuj estis occidentanoj,'' (okcidentaj almigrintoj, ankaŭ nomataj latinanoj aŭ frankoj - latine {{fremdlingve|la|''Occident''}}) ''nun fariĝis orientanoj'' (latine {{fremdlingve|la|''Orient''}}). ''La devena romiano aŭ franko ĉi tie fariĝis galileano aŭ palestinano. Kaj homo, vivinta en Remeŝo aŭ Chartres, nun sentas sin esti civitano de Tiro aŭ Akko. Jam ni forgesis lokojn, kie ni naskiĝis. Multaj el ni jam ne plu konas ilin, aŭ ili certe ne parolas pri ili. Kelkaj el ni jam havas en tiu ĉi lando siajn domojn kaj siajn servistojn, kiuj apartenas al ili kvazaŭ pro hereda rajto. Aliaj edziĝis kun virino, kiu ne estas ilia samlandanino, sed ŝi estas ekzemple sirianino, armenino aŭ eĉ saracenino, kiu ricevis favoron de bapto. Kiu estis ĉi tie devene fremdulo, hodiaŭ estas samlandano."'' [[Dosiero:Europe 1142.jpg|eta|200px|Eŭropaj ŝtatoj kaj [[Proksima Oriento]] ĉirkaŭ la jaro [[1142]]]] Sed malgraŭ tio ili tute ne rezignis pri sia [[eŭropa identeco]]. La palestinaj frankoj eĉ plu interkompreniĝis per la [[malnovfranca lingvo|malnova franca]] (la latina lingvo estis lingvo de [[Klerulo|kleruloj]], [[Pastro|pastraro]] kaj oficaj dokumentoj) kaj plu ili anonciĝis al katolika [[konfesio]]. Sed ili perdis ankaŭ karakterizan religian [[fanatismo]]n kaj malamon rilate al alikredantoj, kiun abundis la nove venintaj pilgrimantoj. Tiuj ankaŭ, vidante la vivnivelon de siaj enlandaj samlandanoj, ne eliris el mirego. Male la vizitantoj el la oriento kaj ankaŭ la indiĝenaj araboj rigardis la frankojn senĉese kiel [[barbaro]]jn. Ankaŭ inter la okcidenta kaj la loka kulturo okazis nenia unuiĝo. Latinanoj plimulte ne interesiĝis pri la islama kulturo kaj iliaj okcidentaj kutimoj ne influis la enlandan kulturan vivon. Sur alta nivelo estis en Jerusalema reĝlando kuracista zorgo. La eŭropaj kuracistoj akiradis konojn kaj spertojn de pli progresintaj [[judoj]] kaj [[araboj]] kaj en la fruaj jaroj de la krucista reĝlando frankoj preferis la lokajn kuracistojn antaŭ siaj samlandanoj. Kronikisto [[Guillaume de Tiro]] skribis: :''"''(Frankoj)'' malŝatas la konojn kaj la praktikon de niaj latinaj kuracistoj kaj ili kredas nur al la judoj, samaritanoj, sirianoj kaj saracenoj."'' En Jerusalemo troviĝis kvar malsanulejoj kaj propran malsanulejon havis ankaŭ ceteraj grandaj urboj kiel [[Akko]], [[Nabulo]], [[Askalono]], [[Jafo]] kaj [[Tiro]]. Ĉiu malsanulejo havis kvar kuracistojn kaj kvar resanigistojn. Plimulton de la malsanulejoj administris [[Malta ordeno|ordeno de johanitoj]], kies misio estis precipe zorgo pri la kristanaj pilgrimantoj. === Eŭropanoj kaj la vivo en la urboj === La nenobela eŭropa loĝantaro estis en Oriento en duspeca pozicio: rilate al la krucista senjoraro ili estis servutuloj kaj rilate al la indiĝenoj la reganta klaso. La nenobelaj latinanoj devenis el ĉiuj anguloj de Eŭropo kaj rapide ili akomodiĝis al ĉi tieaj kondiĉoj. Tiuj ĉi loĝantoj vivis plimulte en la urboj, kie ili akiris statuson de burĝanoj (france - {{fremdlingve|fr|''bourgeois''}}). Tiuj rajtis proprumi senmoveblaĵojn, sed tiun ĉi postenon povis la nenobelaj eŭropanoj akiri enkadre de kelkaj privilegioj, eĉ kiam ili ekloĝis en vilaĝo ĉirkaŭ la nove fondataj burgoj. La burĝanoj estis ja anoj de [[socia klaso]], sed ili ne reprezentis liberan staton. Frunte de la urbo staris ''Urba konsilantaro'' (latine {{fremdlingve|la|''Curia Burgensium''}}, kiun nomumis la senjoro de la urbo kaj en kies frunto staris [[burggrafo]]. En kompetenco de Urba konsilantaro estis ankaŭ juĝi la orientajn kristanojn kaj islamanojn. En la havenurboj eksidis juĝejoj por surmaraj aferoj. En la grandaj komercaj centrejoj la italaj aĉetistoj havis ampleksaj privilegioj, kiuj havis propran aŭtonomion, preĝejojn kun pastro sendependa de la loka eklezio. Sed tiu ĉi posteno ne estis la sama en ĉiuj urboj kaj ĝi diferenciĝis en la unuopaj urboj. La komercistoj el [[Ĝenovo]], [[Venecio]], [[Pizo (Italio)|Pizo]], sed ankaŭ el [[Marsejlo]] kaj [[Amalfi]] havis la plej signifan postenon en urboj kontrolataj fare de la krucistoj. Aparta elemento en la italaj kvartaloj de la krucistaj urboj en Palestino estis komunumoj. Iliaj anoj sociale ne diferenciĝis de la ceteraj loĝantoj de urboj, sed ilia avantaĝa posteno en urbo estis reguligita per interkonsentoj kun la jerusalema reĝo, kiun en la tempoj de la konkero de la havenurboj helpis per leona parto la ŝiparoj de italaj ŝtatoj. === Muslimoj kaj la orientaj kristanoj === [[Dosiero:Slaves Zadib Yemen 13th century BNF Paris.jpg|eta|maldekstra|upright|200px|Arabaj komercistoj kun sklavoj]] La islamanoj kreis majoritan tavolon de la loĝantaro en la vilaĝoj, dume el la urboj ili estis elpelitaj. Plimulto de ili anonciĝis al [[ŝijaismo|ŝijaisma]] islamo agnoskante la fatiman kalifon en Kairo. En la enlando troviĝis ankaŭ [[sunao|sunaistoj]] kaj sude de la lando la krucistoj venis en kontakton kun [[bedueno]]j, kun kiuj la krucistoj ligis kunlaboradon. Inter [[Sidono]] kaj [[Hebron]]o estis vivantaj ŝijaismaj [[druzo]]j, kun kiuj ili tenis neniajn kontaktojn. [[Orienta kristanismo|Orientaj kristanoj]] dekomence bonvenigis la krucistajn soldatarojn kiel siajn liberigantojn de la islama superregado. La siriaj jakobitoj, parolantaj arabe, sed kies liturgia lingvo estis la siria, rajtis resti en la urboj kaj ankaŭ en la vilaĝoj. La orientaj ortodoksuloj, inter kiuj apartenis precipe [[grekoj]], parte ankaŭ [[armenoj]] kaj [[sirianoj]] ĝojis pro ŝirmo de la bizanca imperiestro, kvankam la lingvo de palestinaj grekoj estis plejparte la araba kaj en la urboj ili administris kelkajn memorigaĵojn. Sed la krucistoj plejparte ne fidis al ili. La krucista regado signifis por la orientaj kristanoj certan ekonomian plibonigon rilate al la islama regado, ĉar la krucistoj tiom ne pezigis ilin pro impostoj kiel la judojn kaj la islamanojn, kiuj pagis la samajn sumojn same kiel dum la islamanoj. Tamen pro la religia vidpunkto la krucistoj rilate al alikredantoj ne estis tiom toleremaj kiel araboj antaŭ ili. Frankoj prenis al la lokaj kristanismaj komunumoj la preĝejojn kaj neniam ili konfidis al ili aŭtonomion, kiun la islamanoj ne obĵetis al ili. Sed la jerusalema patriarko postulis la obeemon de ĉiuj kristanoj sendiference, ĉar li sentis sin kiel la plej supera reprezentanto de la kristanaro en Sankta Lando. Frankoj ligis tre amikajn rilatojn kun la kristanaj [[maronita eklezio|maronitoj]], kiuj vivis en la montaraj regionoj super Tripolo, kaj eĉ ili deĵoris en la jerusalema soldataro. En la jaro [[1182]] la maronitoj akceptis la aŭtoritaton de papo kaj ili estis envicigitaj en la latinan eklezion. === Nobelaro kaj feŭda sistemo === [[Dosiero:Asia minor 1140.jpg|eta|200px|Jerusalema reĝlando kaj la ceteraj [[krucistaj ŝtatoj]] ĉirkaŭ la jaro [[1140]]]] En Sanktan Landon kun la unua krucmilito venis plejparte etaj nobeloj, kiuj ne ludis en sia patrujo pli signifan politikan rolon kaj ili ne dependis tiel de la reĝo kiel la grandaj feŭduloj. Tio estis plejparte normanoj kaj francoj kaj la franca [[feŭdismo|feŭda establo]] estis en la krucistaj ŝtatoj fidele similigita. La baza unuo en la komuna organizaĵo estis [[feŭdo]], kiu estis donita al iu el la kavaliroj. La feŭdo estis kutime ia vilaĝo aŭ nur ties parto, se li devis dividiĝi pri ĝi kun alia kavaliro. La kavaliro havis el sia feŭdo financan [[rento]]n kaj li korpigis ĉi tie juĝan potencon. Pli poste kelkaj kavaliroj kunigis pli da feŭdoj komune kaj estiĝis tiel ''baronlandoj'' ({{fremdlingve|fr|''seigneurie''}} kaj markigo {{fremdlingve|fr|''seigneur''}} en tiama nocio ĝi signifis "feŭda senjoro"). La barono poste povis dividi sian inter siajn kavalirojn-feŭdulojn. Ĉar en Oriento estis post la unua krucmilito pli da grundo, ol la nobelaj konkerintoj, kelkaj simplaj batalanto enpenetris inter la nobelaron - ekzemple la potenca familio de [[Ibelinoj]] devenis el familio de pizaj komercistoj. En duono de la [[12-a jarcento]] estis en Jerusalema reĝlando ĉirkaŭ 20.000 nobeloj kaj 1.500 feŭduloj. Feŭdalismo en [[Levantenio]] en kelkaj aspektoj diferenciĝis de la sistemo en Eŭropo. Unue: feŭdo ĉi tie povis esti ankaŭ urbo aŭ urba kvartalo kaj enspezoj el ĝi. La alia diferencaĵo estis posteno de virino en la loka socio, kiu povis estis edzino de feŭdulo, feŭdulino, kaj ŝi povis ankaŭ heredi la feŭdojn (se ŝi ne havis viran parencon). En la paso de ducentjara historio de Jerusalema reĝlando la potenco de feŭduloj trairis per grandaj ŝanĝoj. Dekomence de la krucista regado en Palestino la plej supera aŭtoritato estis la potenco de reĝo, kiu donis kaj prenis la feŭdojn kaj kiu havis ankaŭ la plej suprean juĝan potencon. La potenco de baronoj ekde la fino de la 12-a jarcento kreskis kaj en la [[13-a jarcento]] la nobelaro jam en la reĝlando fakte regis. Signifan apogon de la reĝo en la lando kreis la reĝa posedaĵo, kiu kreis precipe grandurbojn Jerusalemo, Tiroso kaj Askalono - tiu okupis preskaŭ unu trionon de la lando, la reston okupis la senjorlandoj de baronoj. === La registaro kaj oficista aparataro === Jerusalema reĝlando estis monarkio hereda. La apogo de reĝo kaj samtempe ankaŭ lia opozicio estis ''Reĝa konsilantaro'' ({{fremdlingve|la|''Curia regnis''}}), kiuj jam dum la kronado de la unua reĝo Baldueno la 1-a deklaris sian rajton la reĝon "elekti" - do en la praktiko konfirmi surtronigonton kaj la jerusalema patriarko gvidis la kronadceremonion. En la reĝaj konsilantaroj povis do partopreni ĉiuj [[vasalo]]j de la reĝo, eĉ kiam la plej gravan rolon ludis [[barono]]j kun la plej grandaj posedaĵoj. En la konsilejo oni traktis pri ĉiuj politikaj, financaj, jurista kaj leĝara aferoj de Jerusalema reĝlando. Iliaj leĝpovoj estis neniel difinitaj kaj la lastan vorton havis do la reĝo. La reĝo havis surflanke ankaŭ altajn oficirojn. Lia plej supera reprezentanto estis ''seneskalo'', kiu havis kaj administran kaj ankaŭ artmean leĝpovon kaj li administris ankaŭ la impostojn. La plej supera komandanto de la armeo tuj post la reĝo estis ''konstablo'', lia vickomandanto estis poste ''marŝalo''. Pri la administraj aferoj, simile kiel en Eŭropo, zorgis ''kanceliero'' kaj la personan posedaĵon de la reĝo administris ''ĉambristo''. === Ekonomio === {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 style="margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #ffffff; vertical-align:top; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width:35%; float:right" |+Kronologio de la historio de Jerusalema reĝlando |- | [[1095]] | Papo [[Urbano la 2-a]] proklamas la [[unua krucmilito|unuan krucmiliton]]. |- | [[1099]] | Krucistoj konkeris Jerusalemon de [[Fatima kaliflando]] fine de la [[unua krucmilito]]. |- | [[1099]] | La unua reprezentanto de nove konkeritaj teritorioj fariĝas [[Godefroi de Bouillon]] ku titolo ''Ŝirmanto de Sankta Tombo''. |- | [[1100]] | [[Godefroi de Bouillon]] mortis kaj estis kronita la unua Jerusalema reĝo [[Baldueno la 1-a Jerusalema|Baldueno la 1-a]] |- | [[1101]]<br /> | Ekspediciita el Eŭropo subteniga [[krucmilito el 1101]] por krucistaj ŝtatoj. |- | [[1104]]<br /> | Krucistoj konkeris [[Akko]]n. |- | [[1110]] | Krucistoj konkeris [[Bejruto]]n. |- | [[1111]] | Krucistoj konkeris [[Sidono]]n. |- | [[1118]] | Reĝo [[Baldueno la 1-a Jerusalema|Baldueno la 1-a]] mortis, surtroniĝis lia nevo, [[Edessa graflando|grafo de Edessa]] [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Balduen Le Bourg]]. |- | [[1124]] | Krucistoj konkeris havenon [[Tiro]]n. |- | [[1131]] | [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Baldueno la 2-a]] mortis, surtroniĝis lia filino [[Melisenda Jerusalema|Melisenda]] kaj [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulko la 5-a de Anjou]]. |- | [[1134]] | Nesukcesa provo de [[graflando Jaffa kaj Askalon|grafo de Jafo]] pri palaca renverso kontraŭ reĝo [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulko]]. |- | [[1143]] | [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulko la 1-a]] mortis falinte de sur ĉevalo, surtroniĝis lia neplenkreska filo [[Baldueno la 3-a Jerusalema|Baldueno la 3-a]], regentino de la reĝlando fariĝis Melisenda, la patrino de la reĝo. |- | [[1144]] | [[Mosulo|Mosula]] [[atabego]] [[Zengí]] konkeris [[krucistaj ŝtatoj|krucistan]] [[Edessa graflando|Edessan graflandon]]. |- | [[1146]] | Papo [[Eŭgeno la 3-a]] proklamis la [[dua krucmilito|duan krucmiliton]]. |- | [[1147]] | En [[Sankta Lando|Sanktan landon]] venis kontingento de la [[dua krucmilito]]. |- | [[1148]] | La jerusalemaj soldataroj subtenataj de ekspedicio de la [[dua krucmilito]] nesukcese eksieĝis [[Damasko]]n. |- | [[1158]] | Komenco de la bizanca-jerusalema alianco. Reĝo Baldueno la 3-a edziĝis kun Theodora, la bofilino de bizanca imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno]]. |- | [[10-a de februaro]] [[1162]] | Mortis [[Baldueno la 3-a Jerusalema|Baldueno la 3-a]], surtroniĝis lia malpli aĝa frato [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio]]. |- | [[1163]] | [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio la 1-a]] aranĝis militiron en Egiption subtenata de la Bizanca ŝiparo. |- | [[1174]] | [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio la 1-a]] mortis, surtroniĝis [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]], regento de la reĝlando fariĝis [[Miles de Plancy]] kaj poste neoficiale [[Raimondo la 3-a de Tripolo|Raimondo la 3-a]]. |- | [[1180]] | Mortis [[listo de bizancaj imperiestroj|imperiestro]] [[Manuelo la 1-a Komneno|Manuelo la 1-a]] – la fino de Bizanca-Jerusalema alianco. |- | [[1185]] | Mortis [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]], surtroniĝis la neplenkreska [[Baldueno la 5-a Jerusalema|Baldueno la 5-a]], regento de la reĝlando fariĝis denove Raimondo la 3-a. |- | [[1186]] | [[Baldueno la 5-a Jerusalema|Baldueno la 5-a]] mortis, surtroniĝis lia patrino [[Sibilo Jerusalema|Sibilo]] kaj [[Guy de Lusignan]]. |- | [[4-a de julio]] [[1187]] | [[Batalo apud Hattín]] – [[Saladino]] venkis la jerusaleman soldataron. |- | [[aŭtuno]] de [[1187]] | [[Baliano de Ibelino]], [[Sieĝo de Jerusalemo (1187)|defendanto de Jerusalmeo]], transdonis la urbon al Saladino. |- | [[1187]] | Papo [[Gregorio la 8-a]] proklamis la [[tria krucmilito|trian krucmiliton]]. |- | [[1192]] | [[Tria krucmilito]], Jerusalema reĝlando estis parte rekonstruita, [[Akko]] fariĝis la ĉefurbo. |- | [[1192]] | La Jerusaleman kronon post morto de sia fratino ricevis [[Isabelo Jerusalema|Isabelo]] kaj [[Konrado de Montferrat]]. |- | [[1192]] | [[Konrado de Montferrat|Konrado la 1-a]] estis murdita kaj nova edzo de Isabelo kaj la Jerusalema reĝo fariĝis [[Henriko de Champagne]]. |- | [[1197]] | Mortis reĝo [[Henriko de Champagne]]. |- | [[1198]] | Nova edzo de reĝino Isabelo fariĝis [[Amaŭrio la 2-a de Lusignan]]. |- | [[1198]] | Papo [[Inocento la 3-a]] proklamis la [[kvara krucmilito|kvaran krucmiliton]], sed tiu fine ne atingis la Sanktan Landon. |- | [[1205]] | Mortis reĝo [[Amaŭrio la 2-a de Lusignan]] kaj reĝino [[Isabelo Jerusalema]], la tronon heredis [[Maria de Montferrat]], la neplenkreska filino de Isabelo, regento de la reĝlando fariĝis [[Johano de Ibelino, maljuna sinjoro de Bejruto|Johano de Ibelino]]. |- | [[1210]]<br /> | Reĝino [[Maria de Montferrat]] estis edzinigita al [[Johano de Brienne]], kiu fariĝis Jerusalema reĝo. |- | [[1212]] | Mortis reĝino [[Maria de Montferrat]], surtroniĝis [[Jolanda Jerusalema|Jolanda]], la neplenkreska filino de Maria kaj Johano, regento de la reĝlando fariĝis ŝia patro [[Johano de Brienne]]. |- | [[1213]] | Papo [[Inocento la 3-a]] proklamis la [[kvina krucmilito|kvinan krucmiliton]] kontraŭ Egiptio. |- | [[1221]] | La [[kvina krucmilito]] fiaskis. |- | [[1225]]<br /> | Reĝino Jolanda estis edzinigita al imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]], kiu fariĝis Jerusalema reĝo. |- | [[1228]] | [[Konrado la 2-a Jerusalema|Konrado la 2-a]] fariĝis la Jerusalema reĝo. |- | [[1228]] | [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] gvidis la [[sesa krucmilito|sesan krucmiliton]]. |- | [[1229]] | La [[18-an de februaro]] [[1229]] fermis [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] packontrakton por dek jaroj kun sultano [[Al-Kamil]] kaj la [[17-an de majo]] de la sama jaro li enpaŝis en Jerusalemon. |- | [[1244]] | Ĥorezmaj taĉmentoj en servoj de Egiptio konkeris reen [[Jerusalemo]]n. |- | [[1248]] | Estis proklamita la [[sepa krucmilito]] por rekonkero de [[Jerusalemo]], kiun gvidis franca reĝo [[Ludoviko la 9-a Sankta|Ludoviko la 9-a]]. |- | [[1254]]<br /> | La [[sepa krucmilito]] fiaskis. |- | [[1254]] | La Jerusalema reĝo fariĝis [[Konrado|Konrado la 3-a]]. |- | [[1268]] | [[Konrado|Konrado la 3-a]] estis ekzekutita, la reĝlando falis al [[Kipra reĝlando|Kipra reĝo]] [[Hugo la 3-a Kipra|Hugo la 3-a]] |- | [[1277]]<br /> | Titolon de la Jerusalema reĝo aĉetis [[Karolo de Anjou]], sed li ne estis agnoskita kiel reĝo fare de parto de akkaj baronoj. |- | [[1284]] | Mortis reĝo [[Hugo la 3-a Kipra|Hugo la 3-a]] kaj surtroniĝis [[Johano la 1-a Kipra]]. |- | [[1285]] | Mortis reĝo Johano la 1-a kaj kontraŭreĝo [[Karolo de Anjou]], sur Kipran-Kerusaleman tronon surtroniĝis [[Henrkio la 2-a Kipra|Henriko la 2-a]] |- | [[1291]]<br /> | [[Mamlukoj]] konkeris ĉefurbon [[Akko]]n kaj Jeruzalema reĝlando finis. |} [[Dosiero:KrakDesChevaliers.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Krak des Chevaliers]] en hodiaŭa Sirio]] [[Dosiero:Belvoir fortress.JPG|eta|maldekstra|200px|Ruinoj de burgo [[Belvoir]]]] Konsisto de la urboj en Jerusalema reĝlando, miksita kun la italaj komercistoj, kondukis al evoluo de [[ekonomiko]] prefere al la komerca ol al agrara direkto. [[Agrikulturo]] post falo de orientromia imperio stagnis, sed malgraŭ tio ĝi donis al la loĝantaro apud la marbordo nutraĵojn. La palestina enlando estis plimulte dezerta kaj la agrikulturo estis kulturebla nur sur kelke da lokoj en [[Galileo (regiono)|Galileo]] kaj apud rivero [[Jordano]], kie oni kulturis sudajn fruktojn. Kiel unu el malmultaj plantaĵoj, kiun la krucistoj importis al Oriento, estis [[vinbero]]. Ĉar la islamanoj drinki vinon ne rajtas, ili eĉ ne kulturis ĝin en siaj landoj. La regiono de Palestino estis ĉiam en la historio la kultura kaj komerca krucvojiĝo; kaj nome precipe tiutempe, kiam la krucista [[Outremer|Transmarejo]] fariĝis nodo de la komerco inter kristanisma Eŭropo kaj Oriento. La krucistoj devis eklerni komerci kun siaj islamaj najbaroj komerce eliri. La Siria enlando bezonis komerci kun Eŭropo, kien kondukis la vojo tra la palestinaj havenoj, el kio la krucistoj prenis pagojn. Necese estis ankaŭ certigi sekurecon al la islamaj karavanoj en la teritorio de Jerusalema reĝlando, loĝigado en la urboj kaj bona traktado. En la ekonomikon en la krucista reĝlando senĉese pli enpenetris [[templanoj]], kiuj jam en la 12-a jarcento laboris kun kredumo kaj konstruis ampleksan reton de bankoj, en kiu ili donis servojn senrilate al nacieco kaj religio. === Arkitekturo kaj arto === [[Dosiero:Melisende-Psalter f5v.jpg|eta|upright|maldekstra|200px|Aperaĵo de la eniro de kristanoj en Jerusalemon el [[psalmo|psalmaro de Mesalinda]]]] [[Dosiero:Church of the Holy Sepulchre - 1149.jpg|eta|maldekstra|upright|200px|Bildigo de Preĝejo de Sankta tombo en Jerusalemo post alikonstruo fare de krucistoj en la jaro 1149]] Plimulto de konstrua agado de la okcidentaj konkerintoj en Oriento koncentriĝis precipe al [[fortikaĵo]]j kaj [[burgo]]j: ''[[Krak de la Moabitoj]]'' en [[Kerak]] kaj ''[[Krak de Montréal]]'' en [[Transjordanio]], ''[[Belvoir]]'' proksime de [[Tiberias]] en hodiaŭa norda [[Israelo]], [[burgo]] ''[[Ibelin]]'' proksime de Jafo, [[templanoj|templana]] [[fortikaĵo]] ''[[La Roche Guillaume]]'' en Turkio kaj precipe fama burgo de [[malta ordeno|ordeno de johanitoj]] ''[[Krak des Chevaliers]]'' en hodiaŭa [[Sirio]] kaj multaj [[:Kategorio:Krucistaj burgoj|pluaj fortikaĵoj]]. Sed la krucistoj ne konstruis nur armean teknikon, sed ili celiĝis ankaŭ al preĝejoj, en kies konstruado krom aliaj partoprenis ankaŭ araboj kaj la loka loĝantaro. En Jerusalemo estis da preĝejoj dudek sep, en Tiro dek du kaj en Akko kvardek. Dum la regado de krucistoj okazis alikonstruado kaj ampleksigo de [[Baziliko de Sankta tombo]]. Tiu ĉi alikonstruo arkitektone eliras el tiama franca kaj mediteranea arkitekturo kaj ĝi estas sintezo de malfrue [[romaniko|romanika]] kaj frue [[gotiko|gotikaj]] elementoj. La alikonstruo kunigis ĉiujn en tiun tempon apartigitajn altarojn kaj ĝi estis finigita en la jaro [[1149]]. La krucista arto kaj arkitekturo kombinis [[gotiko|okcidentan gotikon]] kun [[bizanca stilo]] kaj [[islama arkitekturo]]. La grandaj urboj havis kutime [[banloko]]jn, kiuj estis similaj al la turkaj aŭ al antikvaj romiaj banlokoj. Virinoj vizitis la banlokojn same ofte kiel viroj, do dufoje ĝis trifoje dumsemajne kaj ili baniĝis aparte de la viroj. En la domoj ne mankis progresite solvita sociaj ekipaĵoj, kiuj mankis en plimulto de tiamaj urboj en la mondo. Unu el la plej fruaj ekzemploj de la krucista arto estas [[psalmaro de Mesalinda]], iluminita manuskripto farita inter la jaroj [[1135]] - [[1143]], kiu hodiaŭ estas lokigita en [[Brita biblioteko]]. Sed polimulto da manuskriptoj el la krucista [[Palestino]] ne konserviĝis kaj se jes, do poste plimulte el la [[13-a jarcento]]. == 12-a jarcento == === Edessa kaj Damasko === {{Ĉefartikolo|Sieĝo de Edessa|Dua krucmilito}} Kiam en la jaro [[1131]] mortis reĝo [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Baldueno la 2-a]], surtroniĝis lia filino [[Melisenda Jerusalema|Melisenda]] kun sia edzo [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulko de Anjou]], kiuj estis kronadumitaj en [[Baziliko de Sankta tombo|Templo de Sankta tombo]]. Dum ilia komuna regado Jerusalemo spertis la plej grandan ekonomian kaj kulturan progreson. [[Dosiero:Urfaskyline.jpg|eta|maldekstra|200px|Vido al Edessa el urba citadelo]] Kiam la nova reĝo surtroniĝis, la nordaj [[krucistaj ŝtatoj]] komencis [[subfoso|subfosi]] la jerusaleman aŭtoritaton kaj komencis konduti pli sendependeme kaj fine ili turniĝis kontraŭ la jerusalema reĝo. La reĝo unue fortiris ĝis [[Antioĥio]], kie intertempe princino Alice ekprenis la potencon kaj ne agnoskis la suverenecon de reĝo en Jerusalemo kaj antaŭenmarŝante norden Fulko renkontiĝis kun rezisto de [[Ponso la 1-a de Tripolo|Ponso]], la [[Tripola graflando|tripola grafo]] kaj Joscelino, grafo de Edessa. Danke al soldata superforto li eldevigis ilian retiriĝon kaj agnoskon de feŭda dependeco. Li poste surtronigis en [[Antioĥia princlando|Antioĥian princlandon]] [[Raimondo de Poitiers|Raimondon de Poitiers]]. En tendaron de la rezistantoj de Fulko apartenis ankaŭ [[Hugo de Le Puiset]], [[Graflando Jafo kaj Askalono|grafo de Jafo]] kaj [[Romain de Le Puy]], senjoro el Transjordanio, kiuj kontraŭ la reĝo nesukcese ekribelis. Dum la regado de reĝo Fulko okazis ankaŭ konstruado de multaj defendburgoj sur sudaj limoj de Jerusalema reĝlando. Stabila politika kaj armea situacio ebligis pluan evoluon de la komerco kaj alvenon de pluaj eŭropaj vilaĝanoj. En la reĝlando entreprenis nenur komercistoj el Eŭropo, sed komencis ĉi tie agadi ankaŭ arabaj komercistoj el [[Mezopotamio|Ĝaziro]] kaj [[Egiptio]]. La palestinaj havenoj en la krucistaj manoj fariĝis centrejoj de la komerco inter la kristana Eŭropo kaj la araba Oriento. [[Mosulo|Mosula]] [[atabego]] [[Zengí]] eluzis disputojn inter frankoj kaj li konkeris unu krucistan teritorion post la alia. La kulmino de lia militiro kontraŭ [[Tripola graflando]] kaj sieĝo de burgo [[Montferrand]], kie li militkaptis grafon de Tripolo kaj la reĝon mem, kiu alrapidis por helpi la tripolan grafon, ĉirkaŭis kun negranda taĉmento de liaj kavaliroj en fortikaĵo. Por ekmiro kaj de la krucistoj kaj de la islamanoj Zengí proponis kiel ŝanĝon kontraŭ la burgo honoran kapitulacion kaj tralason de la reĝo kaj liajn kunulojn kaj Fulko akceptis tion. La islamanoj akiris tiel la burgon de la granda strategia signifo. Zengí kaj Jerusalema reĝlando poste vivis en paco kaj la turka reganto turnis sian atentemon norden. En eksterlanda politiko Fulko la 1-a estis modera kaj fine de la [[1130-aj jaroj|tridekaj jaroj]] li fermis aliancon kun [[emiro]] de [[Damasko]], kiu devis pagi al la reĝo 20000 bizantiojn ĉiumonate. La alianco estis celita precipe kontraŭ [[Zengi]]. Eŭropanoj vere konservis la aliancon kaj en [[1139]] la granda jerusalema soldataro ekmarŝis por helpi Damaskon, kiun eksieĝis Zengí. Tiu, konstatinte, ke la krucistoj proksimiĝas al la urbo, retiriĝis de Damasko senbatale. La emiro de Damasko Unur poste konfirmis pluan amikecon inter sia lando kaj Jerusalema reĝlando per vizito de la reĝo en Akko kaj en urboj Jafo kaj Jerusalemo. [[Dosiero:Melisende and Fulk of Jerusalem.jpg|eta|maldekstra|upright|200px|Nupto de princino Melisenda kaj Fulko de Anjou, miniaturo de William de Tiro, ''Histoire de la Conquête de Jérusalem'']] En la jaro [[1143]] Fulko ĉasante falis de sur la ĉevalo kaj mortigis sin. Zengi tuj ekmarŝis kontraŭ la krucistaj ŝtatoj kaj en [[1144]] li konkeris [[graflando de Edessa|graflandon de Edessa]]. Reĝino [[Melisenda Jerusalema|Melisenda]], kiu nun fariĝis regentino anstataŭ sia pli aĝa neplenkreska filo, la estonta reĝo [[Baldueno la 3-a Jerusalema|Baldueno la 3-a]] kaj Reĝa konsilantaro donis al ili kiel konsilanton baronon [[Manassès de Hierges]], kiu post la morto de Fulko gvidis la jerusaleman soldataron. Sed en [[1147]] [[Zengí]] estis fare de sia eŭnuĥo [[Jarankeŝ]] murdita kaj la krucistoj atendis post lia morto disunuigon inter la islamanoj, kiuj batalos je la heredaĵo de Zengí. La nova jerusalema reĝo Baldueno la 3-a eksentis okazon kaj ekmarŝis kontraŭ Damasko, sed li atingis nenion per sia militiro kaj fine li retiriĝis reen ĝis Palestino. Je unu jaro pli poste aliris en la lando kontingento de la [[dua krucmilito]]. Renkontiĝon de la gvidantoj de la ekspedicio en [[Akko]] en la jaro [[1148]] partoprenis la franca reĝo [[Ludoviko la 7-a (Francio)|Ludoviko la 7-a]] kaj [[Sankta Romia Imperio|germana]] reĝo [[Konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]]. Kvankam kelkaj lokaj nobeloj, precipe poste la antioĥa princo [[Raimondo de Poitiers]], proponis ekataki [[Halepo]]n, kiu, se oni sukcesis konkeri ĝin, fariĝus bona bazo por rekonkero de [[Edessa]]. Sed la kunveno en Akko decidis pri militiro kontraŭ Damasko. Ne estas tute klare, kial la krucmilito devis direktiĝi al Damasko. Por la krucistoj venintaj kun la eŭropaj regantoj povis esti la nomo Damasko kunigita kun biblio, kio povis kaŭzi religian [[eŭforio]]n, dume la loko nomata Halepo diris al ili nenion. La jerusalemaj kavaliroj poste vidis eblecon rebonigi sian nesukcesan militiron, kiun ili entreprenis unu jaron antaŭe. Sed reĝo Fulko dum sia regado kun la damaska emiro fermis armisticon, kiu observis celon eviti al atentemo de la filo de Zengí kaj sekvanto [[Núr ad-Dín]]. La [[dua krucmilito]] poste vere ekmarŝis en la jaro [[1148]] al Damasko, por ke ĝi finiĝu post katastrofa sieĝo de Damasko per absoluta fiasko. === Veno de Baldueno la 3-a === [[Dosiero:Seal of Baldwin III of Jerusalem.jpg|eta|maldekstra|200px|Sigelo de reĝo Baldueno la 3-a]] Post tio, kiam la krucistoj nesukcese provis konkeri Damaskon, la islama reganto [[Núr ad-Dín]] ekmarŝis kontraŭ [[Antioĥio]]. Princon Raimondon de Poitiers, komune kun liaj aliancanoj el sekto de [[asasinoj]] Núr ad-Dín la [[29-an de junio]] [[1148]] ĉirkaŭis en lia tendaro apud [[Fons Murez]] kaj la tutan lian soldataron kun nombro de kvar mil da kavaliroj kaj mil da infanterianoj neniigis. Raimondo mem falis en la batalo. Nelonge post tio estis [[militkaptito|militkaptita]] la edessa grafo [[Joscelino la 2-a de Edessa|Joscelino la 2-a]] kaj lia edzino la restan parton de la [[graflando de Edessa]] vendis al [[Bizanca imperio]]. Post la morto de la antioĥa princo kaj la militkapto de la edessa grafo estis ankaŭ murdita la tripola grafo Raimondo la 2-a, pro kio lia ŝtato estis ĵetita en la internan krizon. La jerusalema reĝo unue ekmarŝis liberigi Antioĥion de Núr ad-Dín kaj poste li fermis kun li armisticon, per kio li akiris ripoztempon por tio, por ke li povu trovi novajn regontojn por la nordaj krucistaj ŝtatoj. Kvankam Edessa graflando jam de fakto ne ekzistis, nova titola grafo fariĝis [[Joscelino la 3-a de Edessa|Joscelino la 3-a]], filo de Joscelino la 2-a. Baldueno la 3-a ankaŭ fariĝis gardanto de la nova grafo de Tripolo, kiu estis neplenkreska kaj anstataŭ li fakte regis lia patrino. Fine la reĝo klopodis elekti fianĉon por la vidviĝinta antioĥa princino Konstancia, sed pro ŝia rezistemo tio tiel tri jaroj ne sukcesis. Sed fine ŝi elektis [[Renaud de Châtillon]], la neposedaĵhava franca kavaliro. Kvankam Baldueno la 3-a estis jam dudekjara, li devis senĉese dividiĝi je la potenco kun sia patrino Melisenda. Baldueno tial eldevigis al si je la jerusalema patriarko sian kronadon kiel memreganto de la reĝlando. Li kaŭzis malfermitan konflikton pro tio kun Melisenda kaj ŝia aliancano [[Manassès de Hierges]], en kiu Baldueno la 3-a venkis. La reĝino foriris en flankejon kaj Manassès de Hierges forlasis Proksiman Orienton. [[Dosiero:Manuelcomnenus.jpg|eta|upright|200px|La bizanca imperiestro Manuelo la 1-a Komneno laŭ kodekso el la jaro 1178]] En la jaro [[1153]] Baldueno la 3-a konkeris lastan lokon de la egipta potenco en Lavantenio - havenon [[Askalono]]n. La urbon akiris per [[apanaĝo]] [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio la 1-a]], la malpli aĝa frato de la reĝo. Per la konkero de Askalono la krucistoj priregis la tutan palestinan marbordon. Sed la ekspedicio kostis la kason de reĝo grandan monon kaj en la tempo, kiam Núr ad-Dín estis konkeranta Damaskon, la jerusalema reĝo estis devigita nur rigardi. === Alianco kun Bizanco === En la [[1150-aj jaroj|kvindekaj jaroj]] de la [[12-a jarcento]] la jerusalema politiko celis al pli varmaj rilatoj kun [[Bizanca imperio|bizanca imperiestro]], kio estis konfirmita printempe de [[1158]] per [[nupto]] de reĝo Baldueno kun nevino de imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno]]. Sed tiutempe la nova antioĥa princo [[Renaŭdo de Châtillon]] komune kun la armenaj aliancanoj ekatakis kaj rabis la bizancan Kipron. Baldueno la 3-a distancis sin de Renaŭdo kaj aŭtune de [[1158]] imperiestro Manuelo ekmarŝis al oriento, por ke li faru rebonigon kun la armenoj kaj Antioĥio. La armena princo Thoros estis malvenkita kaj Renaŭdo estis devigita humiliĝi antaŭ la imperiestro kaj ĵuri la feŭdan fidelecon. En la jaro [[1159]] mortis [[Berta de Sulzbach]], edzino de Manuelo kaj la imperiestro turniĝis al la jerusalema reĝo, por ke li rekomendu al li kiel novan edzinon iun el la krucistaj nobelinoj. Baldueno rekomendis al li sian nevinon Melisenda-n, filinon de la tripola grafo, sed la imperiestro fine elektis Maria-n, filinon de la antioĥa princino Konstanca. La imperiestro incitis pro sia decido Balduenon la 3-an, la jerusaleman kaj la tripolan kortegon, sed la rilatoj baldaŭ denove egaliĝis. En la jaro [[1163]] Baldueno la 3-a malsaniĝis kaj en [[Bejruto]] li mortis. Ĉar li mortis seninfana, surtroniĝis lia malpli aĝa frato [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio]], [[Graflando Jafo kaj Askalono|grafo el Jafo kaj Askalono]] === Amaŭrio la 1-a kaj kvin ekspedicioj en Egiption === Kiam Amaŭrio la 1-a surtroniĝis, Núr ad-Dín endanĝerigis ĉiujn [[krucistaj ŝtatoj|krucistajn ŝtatojn]] en [[Proksima Oriento]] kaj la reĝo konsciis necesecon de la daŭrigo de la amika kurso al Bizanco. Sed samtempe li estis konvinkita pri neceseco ekkonkeri la fatiman Egiption, kiu jam kiel ŝtato estis tute disharmoniigita, sed malgraŭ tio ĝi estis riĉa kaj strategie signifa. Sed pri Egiptio interesiĝis ankaŭ Núr ad-Dín, kiu ĉi tie en la jaro [[1163]] helpis al detronigita veziro [[Ŝávar]] reen en sian oficejon. Sed Ŝávar fine turniĝis al Núr ad-Dín dorse kaj kuniĝis kun la jerusalema reĝo. Tiu en la jaro [[1164]] invadis en [[Supra Egiptio|Supran Egiption]], kie en fortikaĵo [[Bilbajs]], norde de [[Kairo]], ĉirkaŭis la armeon de Núr ad-Dín gvidata de [[Asad ad-Dín Ŝírkúh]], la [[kurdoj|kurda]] [[emiro]]. Núr ad-Dín tial ekatakis kontraŭ la norda Sirio, li venkis super la unuiĝintaj tripolaj-antioĥaj soldataroj kaj la armenaj taĉmentoj kaj militkaptis iliajn komandantojn inkluzive de la antioĥa princo. En la jaro [[1167]] Ŝírkúh en Damasko amasigis novan soldataron por militiro en Egiption, kie akompanis lin ankaŭ lia nevo [[Saláh ad-Dín Jusúf ben Ajjúb]]. La egipta veziro Ŝávar denove turniĝis al Jerusalema reĝlando kaj pagis al Amaŭrio la 1-a 400.000 denaroj pro la soldata helpo. Irante tra la [[Sinajo|sinaja dezerto]] Amaŭrio provis fortranĉi la islamanojn kaj preskaŭ li sukcesis neniigi la sirian armeon. Sed fine Ŝírkúh aliris ĝis Egiptio kaj kampadis sub [[Piramidoj de Gizo|piramidoj en Giza]] sur la okcidenta bordo de [[Nilo]]. Amaŭrio aliris al la orienta bordo je kelke da tagoj pli poste, ĝoje bonvenigata de Ŝávar. Post unu monato de atendado Amaŭrio, kies soldataro estis pli nombra, forpelis Ŝírkúh-on je 150 kilometroj suden de Kairo. Ĉi tie ili renkontiĝis en senrezulta batalo kaj la islamanoj komencis antaŭeniri reen norden, kie ili konkeris [[Aleksandrio]]n. Tie la jerusaleman soldataroi sieĝis ilin. Sed Ŝírkúh nokte elglitis kun la soldataro kaj en la urbo restis nur Saláh ad-Dín kun malgranda taĉmento. Estiĝis [[pato|pata]] situacio kaj fine Ŝírkúh proponis al Amaŭrio armisticon. Super Aleksandrio restis flirti la jerusalema flago kaj restis ĉi tie krucista taĉmento. Ŝávar estis devigita pagi al la reĝo ĉiujare altan [[tributo]]n por la armea ŝirmo. [[Dosiero:BnF ms fr9084 fol272.jpg|eta|maldekstra|Imperiestro Manuelo la 1-a estas akceptanta jerusalemajn emisarojn, miniaturo devenanta el la 13-a jarcento el Akko]] [[Dosiero:All Gizah Pyramids.jpg|eta|Sub piramidoj en Giza kampadis monatojn armeestro de Núr ad-Dín, Asad ad-Dín Ŝírkúh]] Sed jam venontjare la krucistoj preparis novan ekspedicion ĝis Egiptio kaj en oktobro de [[1168]] pli malgranda kavalira taĉmento invadis en delton de nilo, kie ĝi masakris la lokan kristanan loĝantaron. Tiel estiĝis milito kontraŭ la antaŭ nelonga aliancano Ŝávar, ĉar li ne volis pagi la postulatan fare de la krucistoj tributon. Kiam poste reĝo Amaŭrio eksieĝis Kairon, egiptoj petis je helpo Núr ad-Dín-on. Tiu rapide sendis emiron Ŝírkúh-on kun la armeo ĝis Egiptio kaj tiu en januaro de [[1169]] devigis la jerusaleman soldataron, por ke ĝi retiriĝu ĝis Palestino. Ŝírkúh intertempe fariĝis nova egipta veziro kaj post lia morto transprenis tiun ĉi oficejon lia nevo Saláh ad-Dín Jusúf ben Ajjúb. Amaŭrio kaj la bizanca imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno|Manuelo]] konsideris la transprenon de potenco de Saláh ad-Dín en Egiptio komune kun Núr ad-Dín en Sirio kiel rompo de ekvilibro de fortoj. La imperiestro tial denove konspiris pluan egiptan militiron kaj promesis al la palestinaj frankoj ŝiparon kiel helpo. Sed la jerusalema armeo pro lastaj atakoj suferis grandajn perdojn kaj bezonis ian tempon por plenigi la staton. La bizancaj ŝipoj intertempe [[ankro (ŝipo)|ankris]] sur Kipro. Post longaj semajnoj krucista armeo vere ekiris el [[Levantenio]] kaj la grekaj ŝipoj tiel povis eknavigacii el la kipraj havenoj. La unuiĝinta bizanca-jerusalema ekspedicio ekatakis havenon [[Damietta]]-on, per kio Saláh ad-Dín-on, kiu atendis atakon kontraŭ la urbo [[Bilbajs]], ili sukcesis surprizi. Sed vintraj pluvoj kaj manko de provizoj malfortigis la atakantojn. La bizanca floto ankaŭ dum la tempo de atendado sur Kipro konsumis plimulton de siaj provizoj. Reĝo Amaŭrio ordonis por retiriĝi kaj retiriĝis same la ŝiparo de Manuelo, kiu estis survoje reen ĝis [[Konstantinopolo]] trafita per granda ŝtormo kaj grandparte neniigita. Per tio ankaŭ finiĝis kvin provoj de la krucistoj konkeri la teritoriojn en Egiptio. Spite al la katastrofo, per kiu finiĝis la komuna entrepreno, la alianco de Amaŭrio kaj Manuelo estis senĉese retenata. En la jaro [[1173]] proponis al la jerusalemaj krucistoj aliancon kontraŭ Núr ad-Dín la islama sekto de [[asasinoj]], kies [[ŝejĥo]] estis tiutempe [[Raŝíd ad–Dín Sinan]], inter la krucistoj konata kiel [[Maljunulo el montaro]]. Sed kontraŭ la alianco stariĝis [[templanoj]] kaj mortigis la asasinan mesaĝistaron. Amaŭrio la 1-a ekkoleregis, lasis la respondecajn templanojn aresti, per kio li rompis ilian netuŝeblecon kaj ĉe papo li eĉ postulis nuligon de la templana ordeno. La reĝo senkulpigis sin al Raŝídovi ad-Dín Sinan kaj Maljunulo el montaro akceptis la senkulpigon. En la jaro [[1174]] sultano [[Núr ad-Dín]] mortis kaj kelke da monatoj post li ankaŭ [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio la 1-a]]. Netutan semajnon post la morto de Amaŭrio kiel nova jerusalema reĝo estis kronita lia dektrijara filo kiel [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]]. La tempo ĝis la jaro [[1180]] estis plenigita per etaj interkvereloj inter Saláh ad-Dín kaj la nova reĝo. Nur post tio ili interkonsentis armisticon por du jaroj. En tiu jaro mortis ankaŭ imperiestro Manuelo la 1-a kaj pro lia morto Jerusalema reĝlando perdis la potencan aliancanon. == Muslima ofensivo kaj falo de la reĝlando == [[Dosiero:BaldwinIV.jpg|eta|maldekstra|200px|Ĉefepiskopo [[Vilhelmo de Tiro]] kaj Baldueno la 4-a, William estas distinganta ĉe la knabo simptomojn de lepro]] Amaŭrion sur la trono alternigis lia juna filo [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]], sed ĉe kiu jam en la infanaĝo estis rimarkataj simptomojn de [[lepro]]. Sed Baldueno la 4-a eĉ spite al tio montriĝis esti tre decidema kaj energia reĝo kaj armeestro. Tiutempe jam plene montriĝis la divido de la reĝa kortego kaj la jerusalemaj baronoj en du opiniajn grupojn. La unuan grupon kreis precipe nobeloj, kiuj naskiĝis en [[Sankta Lando]] kaj kies familioj ĉi tie vivis dum kelkaj generacioj. Kelkaj nove venintaj nobeloj diris al ili "Ĉevalidoj" pro iliaj kelkaj transprenitaj orientalaj kutimoj. Post la veno de Baldueno la 4-a tiuj ĉi nobeloj havis ankaŭ ĉe la kortego superecon. Iliaj ĉefaj reprezentantoj estis grafo de Tripolo [[Raimondo la 3-a Tripola|Raimondo la 3-a]] kaj barono de Ramla kaj Nabulo [[Baliano de Ibelino|Baliano]]. Ili pretekstis moderigitajn opiniojn por kunvivo kun la islamanoj kaj realigis rilate al ili ankaŭ de Bizanco pli renkontan politikon, armee celita por la defendo de lando. La alia grupo estis nobeloj, kiuj ne naskiĝis en Palestino, sed ili akiris ĉi tie senjorlandojn kaj en la araba mondo ili ne orientiĝis. Tiuj realigis rilate al la arabaj ŝtatoj atakeman kaj konkereman politikon kaj inter iliaj reprezentantoj apartenis fratoj [[Guy de Lusignan|Guy]] kaj [[Amaŭrio la 2-a de Lusignan|Amaŭrio]] [[Lusignan (nobela familio)|de Lusignan]] kaj ankaŭ [[Renaud de Châtillon]]. Ekde la jaro [[1180]] la favorantoj de pli agresema politiko akiris signifajn postenojn en ŝtata administrado kaj poste ankaŭ la decidantan vorton ĉe la kortego, kiam Sibilo, fratino de la reĝo, edziniĝis kun [[Graflando de Jafo kaj Askalono|grafo el Jafo kaj Askalono]] Guy de Lusignan. La kortega grupo de Guy ankaŭ sukcesis al la liberigita posteno de la jerusalema patriarko elekti [[Heraklios Jerusalema|Herakleion]], ĉefepiskopon de Caesarejo, dume Raimondo la 3-a kun siaj favorantoj realigis [[Guillaume de Tiro|Guillaumon de Tiro]], la akkan ĉefepiskopon, kronikiston kaj edukiston de Baldueno la 4-an. [[Dosiero:Schlacht von Montgisard 2.jpg|eta|200px|[[Batalo apud Montgisard]]: La malsana reĝo Baldueno la 4-a estas venkanta super Saladino]] En Egiptio intertempe kreskis post la morto de Núr ad-Dín la potenco de veziro [[Saláh ad-Dín Jusúf ben Ajjúb]], pli poste konata kiel [[Saladino]]. Saladino unue komencis unuigi la islamanoj en Sirio kaj kunpuŝiĝis kun rezisto de la regantoj de [[Halepo]] kaj [[Mosulo]], kiuj estis de la dinastio de [[Zengí]]. La jerusalemaj krucistoj, kiuj la novan minacon de Saladino bone konsciis, ĉiuforte klopodis subteni la zengiajn regantojn kaj en la jaro [[1176]] ili sukcesis malkonsili Saladinon de atako kontraŭ Halepo. Pro senĉesaj rabemaj incadoj de Renaŭdo de Châtillon kontraŭ komercaj karavanoj de araboj Saladino ekatakis kontraŭ Jerusalema reĝlando. En la frunton de la jerusalemaj soldataroj stariĝis Guy, bofrato de la reĝo, sed kiu montris nur sian hezitemon en batalo kaj liaj kontraŭuloj, frunte kun Raimondo la 3-a, devigis la reĝon revoki Guy-on el funkcio de komandanto. En la frunton spite al sia lepro stariĝis reĝo Baldueno persone kaj ŝakigis Guy-on de la sekvanteco por la trono per tio, ke li lasis kroni sian kvinjaran nevon kiel kronprincon. La vicreĝo fariĝis Raimondo la 3-a, kiu ankaŭ fariĝis la regento de reĝlando dum la tempo de neplenkreskeco de la juna Baldueno la 5-a kaj la komandanto de armeo. Raimondo la 3-a pruvis sian forton, kiam li forpelis Saladinon de sieĝo de Kerako, fortikaĵo de Renaŭdo de Châtillon, kie tiutempe okazis nupto de [[Homfroi la 4-a de Torono|Homfroi]], lia duonpatra filo, kaj de Isabela, malpli aĝa fratino de la reĝo, kaj kie ankaŭ ĉeestis granda nombro de signifaj nuptogastoj el vicoj de baronoj. En la jaro [[1185]] mortis la malsana reĝo [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]] kaj Raimondo la 3-a tiel povis plene ekpreni la regadon anstataŭ la juna reĝo el la firma pozicio de regento. Raimondo ankaŭ konkludis kun Saladino armisticon por kvar jaroj. Sed je unu jaro pli poste neatendite mortis la juna reĝo [[Baldueno la 5-a Jerusalema|Baldueno la 5-a]] kaj Raimondo perdis siajn rajtojn por la regenteco. La potenco transiris al [[Sibilo Jerusalema|Sibilo]], la patrino de la mortinta reĝo, kaj ŝian edzon Guy de Lusignan-on, kiuj post mallonga konflikto certigis la regadon en Jerusalemo. Raimondo la 3-a forveturis el Jerusalemo ĝis [[Tiberiado]], kie li interkonsentis kun Saladino en reciproka armistico. La kortega flanko de batalavidaj nobeloj tiel ĉi venis reen al la potenco. === Falo de Jerusalemo kaj la tria krucmilito === {{Ĉefartikolo|Batalo apud Hattín|Sieĝo de Jerusalemo (1187)|Tria krucmilito}} [[Dosiero:Guido di Lusignano.jpg|eta|maldekstra|upright|200px|La jerusalema reĝo [[Guy de Lusignan]], bildo de [[François-Édouard Picot]]]] Guy de Lusignan montriĝis kiel malbona kaj nedecidema reganto. La proksima aliancano de la reĝo Renaŭdo de Châtillon denove ekatakis kontraŭ saracena karavano kaj li forhaŭlis la militkaptitajn komercistojn kaj la varon ĝis [[Kerako]]. Saladino prenis tiun ĉi agadon kiel pretekston al milito kaj li komenciĝis prepariĝi al batalo. La nobeloj estis indignitaj pro la agado de Renaŭdo kaj [[Raimondo la 3-a de Tripolo]] kaj [[antioĥa princlando|antioĥa princo]] [[Bohemundo la 3-a de Antioĥio|Bohemundo la 3-a]] rifuzis havi kun la nova milito kontraŭ Saladino ion ajn komunan. Sed Guy de Lusignan komencis en la ĉirkaŭaĵo de [[Nazareto]] amasigi la plenan soldataron. La tripola grafo Raimondo fine aliĝis al la soldataro ankaŭ. Sed en la sekvanta batalo apud hattinaj anguloj la [[4-an de julio]] [[1187]] Saladino venkis super la jerusalema soldataro kaj militkaptis la reĝon kaj la ceterajn gvidantojn. Raimondo la 3-a, Baliano de Ibelino, Reginaldo de Sidono, patriarko Heraklio, la titola grafo de Edessa Joscelino la 3-a kaj proksimume tri miloj da pluaj kristanoj sukcesis liberiĝi. Renaud de Châtillon estis ekzekutita fare de Saladino kaj Guy de Lusignan kun la ceteraj estis kun honoroj forkondukitaj en militkaptitecon. Poste Saladino jam konkeris unu krucistan teritorion post la alia kaj la [[2-an de oktobro]] [[Sieĝo de Jerusalemo (1187)|falis Jerusalemo mem]], sole kelke da urboj kaj burgoj restis en la krucistaj manoj kiel haveno Tiro, kiun defendis onklo de Baldueno la 5-a [[Konrado de Montferrat]], kiu venis el [[Konstantinopolo]], urbo [[Antioĥio]], [[Tripolo]] kaj burgoj [[Beufort]], [[Chastel Blanc]], [[Marqab]], [[Tortosa]] a [[Krak des Chevaliers]]. [[Dosiero:Conrad-Picot.jpg|eta|upright|200px|[[Konrado de Montferrat]], defendanto de Tiro, bildo de François-Édouard Picot]] La perdo de [[Jerusalemo]] aŭtune de la jaro [[1187]] finigis por ia tempo la ekzistadon de Jerusalema reĝlando. Multaj loĝantoj fuĝis antaŭ Saladino ĝis Tiro, Tripolo aŭ Egiptio, de kie ili revenis reen en Eŭropon. La kristanoj, kiuj falis en la manojn de Saladino, povis elaĉeti sin; tiuj, kiuj ne povis pagi sin dé la islamanoj, falis en [[sklaveco]]n. En la konkeritaj teritorioj okazis granda ŝanĝo en la konsisto de loĝantaro. La kristanoj de la okcidenta rito devis foriri kaj sur ilian postenon venis islamanoj. La orientaj kristanoj povis resti, same kiel judoj, kies posteno eĉ rilate al la krucista regado pliboniĝis. La falo de Jerusalemo tremigis la tutan Eŭropon. Oni diras, ke papo [[Urbano la 3-a]] tiam mortis pro malĝojo, sed estas tre verŝajne, ke mortonte li ne havis tempon ekscii pri tiu ĉi malvenko. Lia sekvanto [[Gregorio la 8-a]] turniĝis al la eŭropaj reĝoj kun apelo, por ke ili revoku batalojn inter si kaj unuiĝu en novan [[krucmilito]]n. En Sanktan Landon post tio, kiam komencis veni la unuaj fuĝintoj kun informoj pri la katastrofo en Transmarejo, komencis flui pli malgrandaj armigitaj kontingentoj por helpi la krucistojn en Palestinon. Kiel la unua en Proksiman Orienton alrapidis [[normanoj|normanaj]] ŝipoj de la sicila reĝo [[Vilhelmo la 2-a (Sicilio)|Vilhelmo la 2-a]] kaj signife ili helpis dum defendo de Tiro kaj Tripolo. Pli poste alnavigaciis ŝipoj el [[Danio]], [[Flandrio]] kaj [[Anglio]] kaj ankaŭ kontribuis ŝiparoj de la italaj urbaj ŝtatoj. En kelke de pli postaj jaroj surlande kaj surmare ekis direkte al Sankta Lando grandegaj soldataroj de la eŭropaj monarkoj, inkluzive de kontingento de la franca reĝo [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo la 2-a Aŭgusto]], la angla reĝo [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a Leona koro]] kaj la romia-germana imperiestro [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a Barbaroso]]. En la historion tiuj ĉi malpli grandaj kaj pli grandaj apartigitaj migrantaj ekspedicioj enpaŝis sub kompleksa nomo la [[tria krucmilito]]. Somere de la jaro [[1188]] Saladino tralasis reĝon Guy de Lusignan-on kaj tiu ekiris ĝis [[Tiro]]. Sed la defendantoj de urbo kaj ties agnoskata komandanto [[Konrado de Monferrat]] rifuzis enlasi lin en la urbon kaj agnoski lin kiel reĝon. Sed Guy ne volis resti sidi senagade sub remparoj de Tiro kaj kun aro da siaj soldatoj kaj helpe de la piza ŝiparo li ekatakis [[Akko]]n. Pase de la tempo Guy ricevis pli da subtenaj fortoj de la lokaj frankoj, eĉ aliĝis al li ankaŭ Konrado, kaj pli poste ankaŭ de eŭropaj subtenaj fortoj el Francio kaj Anglio, frunte kun regantoj de ambaŭ landoj. La urbo kapitulacis al la krucistoj la [[12-an de julio]] [[1191]]. [[Dosiero:Folio from The book of knowledge of ingenious mechanical devices (1354 Mamluk copy). Part of a water clock (detail).jpg|eta|maldekstra|200px|Persa miniaturo el araba kodekso el fino de la 12-a jarcento apartenanta onidire al Saladino]] Post la konkero de urbo eksplodis denove disputo inter Guy kaj Konrado pri tio, kiu devas esti la nova jerusalema reĝo. Sed tiu ne intencis rezigni pri sia posteno. Rilate al tio, ke la edzino de Guy, reĝino Sibilo estis mortinta, laŭ multaj nobeloj li perdis siajn rajtojn por la reĝa titolo. La titolo tiel aŭtomate transiris al Isabelo, la fratino de Sibilo, kiu estis edziniĝinta al Homfroi la 4-a de Torono. Konrado lasis Isabelon kun Homfroi divorcigi kaj poste li mem edzigis sin kun ŝi, pro kio li fariĝis aspiranto je la trono. La eŭropaj reĝoj perigis kompromison: Guy de Lusignan devis ĝismorte resti la reĝo kaj Konrado kun Isabelo estis fariĝontaj liaj sekvantoj. Sed la faktan regadon en la lando tenis la angla reĝo Rikardo. La franca reĝo Filipo fornavigaciis el Akko la [[31-an de julio]] [[1191]]. Rikardo la 1-a restis ankoraŭ la tutan unu jaron ĝis oktobro de [[1192]] kaj fine li interkonsentis kun Saladino pri la kvinjara armistico, kiam la krucistoj devis teni la palestinan marbordon ĝis urbo [[Jafo]]. Jerusalemo devis fariĝi pilgrima loko libere alirebla por la kristanoj. La interkonsento estis konfirmita la [[2-an de septembro]] [[1192]] kaj Rikardo la 1-a ekiris al vojaĝo Eŭropon. Sed intertempe denove ekflamis spiteco inter Guy, sur kies flanko stariĝis [[Pizo|pizanoj]] kaj Konrado, kiun subtenis [[Ĝenovo|ĝenovanoj]]. Rikardo Leona koro ekkonstatinte, ke Konrado havas multe pli da favorantoj, nomumis lin la reĝo kaj Guy-on li dum rekompensis per Kipro, kiun li survoje al Sankta Lando konkeris je Bizanca imperio kaj kiun li turne vendis al [[templanoj]], do Guy devis unue aĉeti ĝin de ili. Per tio li igis estiĝi novan krucistan ŝtaton - [[Kipra reĝlando|Kipran reĝlandon]]. Sed Konrado de Montferrat estis post nelonge en Tiro murdita. Ordonon al lia murdo donis [[Maljunulo el montaro]]. Vidvino Isabelo estis poste edzinigita kun [[Henriko de Champagne]], la nevo de Rikardo. Henriko estis neniam kronita je reĝo, malgraŭ tio li fakte regis en Palestino. Post la mortoj de Saladino en la jaro [[1193]] kaj de la Guy de Lusignan je unu jaro pli poste li plifortigis sian pozicion kaj interkonsentis kun la frato de Guy, la kipra reĝo [[Amaŭrio la 2-a de Lusignan|Amaŭrio la 2-a]], kiu ne pretendis la jerusaleman tronon. Filino de Henriko kaj Isabelo estis pli poste edzinigita al [[Hugo la 1-a Kipra]], la filo de Amaŭrio, per kio estiĝis nova jerusalema reganta dinastio. == 13-a jarcento == [[Dosiero:Al-Kamil Muhammad al-Malik and Frederick II Holy Roman Emperor.jpg|maldekstra|eta|upright|200px|Imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] (maldekstre) dum renkontiĝo kun sultano [[Al-Kamil]]]] [[Dosiero:Blason Royaume de Jérusalem.svg|eta|200px|Blazono de Jerusalema reĝlando]] [[Dosiero:Armoiries Chypre Jérusalem.svg|eta|200px|Blazono de la unuiĝinta reĝlando jerusalema kaj kipra]] [[Dosiero:Armoiries Chypre 1393.svg|eta|200px|Blazono de reĝlando de Kipro, Armenio kaj Jerusalemo, post la jaro 1393]] La sekvantaj cent jaroj Jerusalema reĝlando estis ĉirkaŭita fare de la siria teritorio. Kontraŭe al la stato antaŭ Hattín kaj la ofensivo de Saladino ĝi estis nur torso. La ĉefurbo transloĝiĝis en la havenurbon [[Akko]]n kaj ĝi kontrolis regionon de marbordo de la hodiaŭa norda Israelo sude kaj la suda kaj la centra Libano kaj kontriolis urbojn [[Jafo]], [[Arsuf]], [[Tiro]], [[Sidono]] kaj [[Bejruto]]. Super kelkaj urboj kiel [[Askalono]] kaj kelkaj pluaj fortikaĵoj transprenis kontrolon [[Tripola graflando]] kaj [[Antioĥa princlando]]. Fakte jam en Sanktan Landon ne fluis okcidentaj koloniistoj kaj male la lokaj nobeloj foriradis en Kipran reĝlandon kaj novajn krucistajn ŝtatojn. La nova reĝo Henriko de Champagne mortis en la jaro [[1197]] kaj vidvino Isabelo edziniĝis kvarfojon, nome al frato de sia eksa bofrato Amaŭrio la 2-a de Lusignan. Post tio, kiam la tria krucmilito finiĝis per fiasko, estis planita la [[kvara krucmilito]], kiun gvidis [[Bonifaco de Montferrat|Bonifaco]], la frato de Konrado kaj Vilhelmo de Montferrat. Sed tiu ĉi krucmilito en la jaro [[1204]] konkeris kaj rabis [[Konstantinopolo]]n, la ĉefurbon de Bizanca imperio kaj la krucistoj ĉi tie establis centrejon de [[Latina imperio]]. La partoprenantoj de tiu ĉi ekspedicio neniam venis en Sanktan Landon. Post la morto de Amaŭrio kaj Isabelo la nova jerusalema reĝino fariĝis la juna filino de Isabelo kaj Konrado - [[Mario de Montferrat]], kiu estis edzinigita al multe pli aĝa kaj neposedaĵhava eŭropa kavaliro [[Johano de Brienne]]. Sed dum nasko de filino de Johano Mario mortis dumnaske kaj Johano regis plu kiel regento. Johano poste edziĝis kun Stefanio, la filino de [[Armena reĝlando en Kilikio|armena reĝo en Kilikio]] kaj partoprenis en la armenaj-antioĥaj disputoj sur flanko de armenoj. En la jaro [[1217]] estis proklamita la [[kvina krucmilito]] kaj en septembro de tiu jaro alnavigaciis en Akkon la aŭstra duko [[Leopoldo la 6-a Babenberga|Leopoldo la 6-a]], la hungara reĝo [[Andreo la 2-a (Hungario)|Andreo la 2-a]] kaj la kipra reĝo Hugo. Sed ili atingis nenion per komuna militiro kaj la eksterlandaj aliancanoj fine fornavigaciis el Palestino. En pluaj jaroj jam la kvina krucmilito fakte ne okazis en [[Sankta Lando]]. En la jaro [[1225]] la juna filino Johano de Brienne [[Jolanda Jerusalema]] edziniĝis kun romia-germana imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a Ŝtaŭfa]] el dinastio de [[Ŝtaŭfoj]]. Tiu detronigis Johanon de Brienne el la jerusalema trono kaj en la jaro [[1227]] li fornavigaciis [[Outremer|Orienton]]. Liaj rilatoj kun [[papa ŝtato]] ne estis la plej bonaj kaj tial li estis poste fare de papo ekskomunikita, sed tio ne ĝenis lin kaj je unu jaro pli poste li albordiĝis sur Kipro. Sed la imperiestro atingis prefere la diplomatajn ol la soldatajn rezultojn. En la jaro [[1229]] li diskutis kun la egipta sultano al-Kamil el dinastio de Ajjubidoj. En Jafo ambaŭ regantoj la [[11-an de februaro]] [[1229]] fermis interkonsenton pri la reveno de Jerusalemo sub la regadon de kristanoj, sed la islamanoj havis en la urbo la religian liberecon kaj moskeon de Omar kaj al-Aksá-on ili havis ankaŭ en siaj manoj. Sed malgraŭ tio li rikoltis nek ĉe la jerusalemaj kristanoj nek ĉe la eklezio en Eŭropo nenian admiron kaj ankoraŭ la saman jaron li revenis Italion. Post lia forveturo en Palestino kaj sur Kipro eksplodis ribelo, en kies frunto staris [[klano]] de [[Ibelinoj]], kontraŭ la aŭtoritato de imperiestro kaj en [[1230]] ili sukcesis foririgi la oficistojn de imperiestro el Kipro. Sed tuj kiam pasis la armistico interkonsentita de Frederiko, la [[kvarismedaj turkoj]] kun egiptanoj denove konkeris la nefortikigitan Jerusalemon. En pluaj jaroj jam la kvina krucmilito en Sankta Lando fakte ne okazis. En [[1239]] alnavigaciis la navara reĝo [[Teobaldo la 1-a Navarra|Teobaldo de Champagne]], kiu denove konkeris Jerusalemon kaj helpis la krucistojn dum sieĝado de Askalono, sed jam la sekvantan jaron li fornavigaciis el la lando. En oktobro de [[1240]] alvenis en Sanktan Landon [[Rikardo de Kornvalo]], la rekta reprezentanto de imperiestro Frederiko la 1-a kaj liaj interesoj. Rikardo kvietigis la konfliktojn inter akkaj baronoj kaj ilian reziston kontraŭ la romia-germana potenco en la reĝlando, li disvastigis la teritoriojn de Jerusalema reĝlando kaj fermis avantaĝan armisticcon kun la islamanoj. Sed tuj kiam Rikardo de Cornwall forveturis, la baronoj ekatakis kontraŭ la germana garnizono en Tiro kaj ili devigis ĝin kapitulaci. En [[1242]] estis elektita regentino de la reĝlando anstataŭ la neplenkreska reĝo [[Konrado la 4-a Ŝtaŭfa|Konrado la 2-a]], kiu estis atingonta la aĝon por sia memstara regado en [[1244]], la kipra reĝino Alice. Sed tiu baldaŭ mortis, do al ŝia posteno venis la leĝere influebla kipra reĝo Henriko, kiu ricevis titolon ''Senjoro de Jerusalemo'' ({{fremdlingve|fr|''Seigneur de Jérusalem''}}). La baronoj firmigis sian potencon kaj la regadon en la reĝlando ili koncentris en siajn manojn. Tiro estis elprenita el la reĝa influo kaj donita al [[Filipo de Montfort]] kaj la akka komunumo estis disigita. Jerusalemo la [[23-an de aŭgusto]] [[1244]] falis en la manojn de ĥorezmaj soldataroj en la egiptaj servoj kaj la lokaj kristanoj estis elpelitaj. En oktobro de la sama jaro la akka kavalira armeo subiĝis al egiptaj-ĥorezmaj fortoj kaj la reĝlando jam neniam rekonsciiĝis el tiu vundo. Tiu ĉi batalo estadas ankaŭ iam markata kiel "la dua Hattín". [[Dosiero:Louis IX.jpg|eta|maldekstra|200px|La franca reĝo [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a Sankta]]]] El haveno [[Aigues-Mortes]] en la jaro [[1248]] elnavigaciis frunte de la [[sepa krucmilito]], celita denove al Egiptio, la franca reĝo [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a Sankta]]. Sed la krucistoj estis en Egiptio malvenkitaj kaj Ludoviko kun kelke da francaj kaj kipraj nobeloj estis militkaptita. En la jaro [[1250]] la reĝo estis por elaĉetmono 400000 [[deniero]]j tralasita kaj li foriris ĝis Akko. En la tempo, kiam Ludoviko la 9-a estis tralasita el la militkaptiteco, estas venantaj en antaŭon de la eŭropa historio [[mamlukoj]]. Tiuj faris palacan renverson kaj establis tiel en Egiptio [[mamluka sultanlando|mamlukan sultanlandon]]. La franca reĝo restadis en [[Outremer|Transmarejo]] la tutajn kvar jarojn, dum kiuj li fakte regis al Jerusalema reĝlando. Post la forveturo de Ludoviko la 9-a en [[1254]] reen Francion mortis la juna reĝo [[Konrado la 4-a Ŝtaŭfa|Konrado la 4-a]] el la [[Ŝtaŭfoj|ŝtaŭfa]] dinastio kaj lia heredanto fariĝis lia dujara filo [[Konradino|Konrado la 3-a]]. En Jerusalema reĝlando intertempe eksplodis nova [[intercivitana milito]]: [[Pizo|Pizanoj]] komune kun [[templanoj]] stariĝis kontraŭ [[Venecia respubliko|venecianoj]], subtenataj de la familio de Ibelinoj kaj de [[Provensalio|provensalanoj]]. En stratoj de la ĉefurbo oni batalis, sur maroj batalis inter si la italaj ŝiparoj kaj diversaj intersaj grupoj rivalis je la restantaj urboj, kiujn la kristanoj ankoraŭ priregis. En la historio de Proksima Oriento komencis senĉese pli entrepreni [[mongoloj]]. Ĉar inter la mongoloj estis granda kvanto de [[nestorianismo|nestorianismaj kristanoj]], la kristanaj regantoj en [[Armena reĝlando en Kilikio|Kilikio]] kaj [[Antioĥa princlando|Antioĥio]] volonte agnoskis la mongolajn [[ĥano]]jn kiel siajn feŭdulojn. Sed la samon la baronoj en Jerusalema reĝlando rifuzis. La mongola ĥano [[Hülegü]], kiu fondis la mongolan [[ilĥanlando]]n en [[Persio]], postulis [[servuteco]]n ankaŭ de la mamlukoj en Egiptio. Tiuj rifuzis tion kaj decidiĝis por milito. Sed Hülegü estis post morto de sia frato tro okupita en Persio kaj la mamluka sultano [[Kutuz]] en la jaro [[1260]] venkis en [[Galileo (regiono)|Galileo]] apud [[Ajn Ĝalud]] super malpli fortaj mongolaj soldataroj gvidataj de kristana generalo Ketgugha. La jerusalemaj baronoj, kiuj interne estis tre malamikiĝintaj, ja permesis al la mamlukoj liberan traveturon tra ilia teritorio, sed alie ili konservis neŭtralecon. La potencaj centrejoj Mosulo kaj Halepo sekve denove revenis sub la islaman regadon. La mongoloj limigis sin al la regado en Persio kaj la krucistoj en Palestino jam ne povis fidi al ilia soldata helpo. Ankoraŭ en la jaro [[1260]] la mamluka sultano Kutuz estis murdita fare de sia armeestro [[Bajbars]], kiu venis sur lian postenon. Tiu je tri jaroj poste komencis ampleksan ofensivon kontraŭ la krucistoj kaj ekatakis rekte kontraŭ Akko. Tiu la krucistoj sukcesis, precipe danke al helpo de la krucistoj el [[Kipra reĝlando]] konservi. Sed Bajbars, nomata Panter, ĝis la jaro [[1268]] okupis la krucistajn apogpunktojn [[Ĉemara Cezareo]], [[Haifo]], [[Torono]], [[Arsuf]] kaj la tutan teritorion de Galileo. Sed la plej bona sukceso de Bajbars estis konkero de Antioĥio, kiu estis ŝirmo de la okcidentaj krucistoj seninterrompe dum 170 jaroj. Ununura helpo, kiu venis el Eŭropo, estis malgranda kontingento frunte kun la angla princo [[Eduardo la 1-a (Anglio)|Eduardo la 1-a]]. Tiu, kiam li estis eksciinta tre malbonan situacion en Palestino, interkonsentigis en la jaro [[1271]] kun Bajbars pacon por dek aúx dek unu jaroj kaj poste, kiam li estis eskapinta al la provo je atenco, revenis Eŭropon. [[Dosiero:SiegeOfAcre1291.jpg|eta|upright|200px|En bataloj sur remparoj de Akko en 1291 persone partoprenis ankaŭ grandmajstroj de kavaliraj ordenoj de johanitoj kaj templanoj]] Post la foriro de princo Eduardo la akkonaj baronoj komencis solvi demandon pri la sekvanteco sur la jerusalema trono. Post la morto de [[Konradino|Konrado la 3-a]] en la jaro [[1268]] la trono estis falonta al la kipra reĝo [[Hugo la 3-a Kipra|Hugo la 3-a]] el la kipra branĉo de la familio de Lusignanoj, sed alia aspirantino je la trono, la titola princino antioĥa, Maria, vendis siajn rajtojn al la trono al [[Karolo de Anjou]], la [[ekzekutisto]] de Konrado la 3-a, kaj tiu sendis ĝis Akko sian reprezentanton [[Rogero de San Severino|Rogeron de San Severino]]. La reĝlando tiel dividiĝis en du tendarojn. Dum urboj Tiro kaj Bejruto anonciĝis al Hugo la 3-a, Akko, Sidono kaj la templanoj agnoskis kiel sian reĝon, nome ĝis lia morto en la jaro [[1285]], kiam eĉ la resto de reĝlando agnoskis kiel laŭleĝan reĝon [[Henriko la 2-a Kipra|Henrikon]], la filon de Hugo. Henriko lasis sin en la jaro [[1286]] en Akko kroni sin la jerusalema reĝo, kio estis lasta glora evento en la krucista ĉefurbo. En la sama tempo estis enpaŝanta en Palestinon la soldataro de nova mamluka sultano [[Kalavuno]], kiu estis decidiĝinta forpeli la latinajn krucistojn el [[Levantenio]], kiu en la jaro [[1287]] konkeris [[Lakatio]]n kaj la [[19-an de aprilo]] [[1289]] prirabis Tripolon. En Akko aliris sur la veneciaj galeroj ununuraj fortoj el Eŭropo - taĉmento de la itala vilaĝanoj senditaj de la papo. Sed ili similigis pilgrimantajn krucistojn el tempoj de [[Petro Pilgrimanto]] kaj [[Gautier Sans-Avoir]]. Post tio, kiam la nove venintaj italoj komencis murdi en Akko la islamanojn, Kalavuno akceptis tion kiel pretekston por efektivigi intencon forpeli definitive la kristanojn el Proksima Oriento. Kiam Kalavuno en la jaro [[1290]] mortis, liajn planojn transprenis lia filo [[Kalil|al-Aŝraf Kalil]], kiu la [[5-an de aprilo]] [[1291]] eksieĝis [[Akko]]n. Vendrede la [[18-an de majo]] [[1291]] la sultano konkeris Akkon (sed eblas renkontiĝi eĉ kun la dato la [[17-an de majo]]). Ankoraŭ la plenajn dek tagojn rezistis la akka citadelo, kiun defendis la templanoj. La loĝantoj, kiuj ne savis sin per fuĝo sur la kipraj ŝipoj, estis parte murditaj, parte cenditaj en sklavecon. La epopeo de Jerusalema reĝlando sur [[Azio|azia]] tero, daŭranta preskaŭ du cent jaroj, finiĝis. Sed [[Kipra reĝlando]], kun kiu Akko ekde la tempoj de Hugo la 3-a kreis union, supervivis multajn pluajn dekjarojn. Dum la plenaj sep cent jaroj ĝis nuntempo kelkaj eŭropaj monarkoj kaj nobeloj portas titolon ''Jerusalema reĝo''. == Bibliografio == * Věra Hrochová. ''Křižáci v Levantě'' ["Krucistoj en Levantenio"]. Praha: Mladá Fronta, 1975. * Věra Hrochová; Miroslav Hroch. ''Křižáci ve Svaté zemi'' ["Krucistoj en la Sankta Lando"]. Praha: Mladá fronta, 1996. ISBN 80-204-0621-2. * Věra Hrochová. ''Křížové výpravy ve světle soudobých kronik'' ["La krucmilitoj en la lumo de nuntempaj kronikoj"]. Praha: Státní pedagogické nakladatelství, 1982. * [[Amin Maalouf]]. ''Les Croisades vues par les Arabes'' ["La krucmilitoj vidataj de la araboj"]. 1983. * Steven Runciman. ''A history of the Crusades I-III'' ["Historio de la krucmilitoj 1 ĝis 3"]. Harmondsworth: [[Penguin Books]], 1965. == Vidu ankaŭ == * [[Jerusalemo]] * [[Krucmilitoj]] * [[Edessa graflando]] * [[Antioĥa princlando]] * [[Tripola graflando]] * [[Latina imperio]] * [[Tesalonika reĝlando]] * [[Aĥaja princlando]] * [[Atena duklando]] * [[Duklando Naksos]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|cs|Jeruzalémské království|2098843}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.newadvent.org/cathen/08361a.htm Latin Kingdom of Jerusalem (1099-1291)] - Artikolo en Katolika enciklopedio * {{en}} [http://www.heraldica.org/topics/national/jerusale.htm Latin Kingdom of Jerusalem] en ''heraldica.org'' * {{en}} [http://lexicorient.com/e.o/jerusalem_kingd.htm Kingdom of Jerusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080209014554/http://lexicorient.com/e.o/jerusalem_kingd.htm |date=2008-02-09 }} Looklex Encyclopaedia * {{en}} [http://www.fotw.us/flags/crus-kj.html Kingdom of Jerusalem 1099-1291] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080218114731/http://www.fotw.us/flags/crus-kj.html |date=2008-02-18 }} * {{en}} [http://www.the-orb.net/textbooks/crusade/jerusalem.html The Kingdom of Jerusalem] * {{de}} [http://de.encarta.msn.com/encyclopedia_761576528/Königreich_Jerusalem.html Königreich Jerusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081007110616/http://de.encarta.msn.com/encyclopedia_761576528/K%C3%B6nigreich_Jerusalem.html |date=2008-10-07 }} * {{fr}} [http://www.cosmovisions.com/ChronoRoyaumeJerusalem.htm Le royaume latin de Jérusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111204102727/http://www.cosmovisions.com/ChronoRoyaumeJerusalem.htm |date=2011-12-04 }} * {{fr}} [http://fr.shvoong.com/books/27305-les-croisades-et-le-royaume/ Les Croisades Et Le Royaume De Jerusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080223132844/http://fr.shvoong.com/books/27305-les-croisades-et-le-royaume/ |date=2008-02-23 }} * {{it}} [http://www.pbmstoria.it/dizionari/storia_ant/g/g027.htm REGNO DI GERUSALEMME] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080229220916/http://www.pbmstoria.it/dizionari/storia_ant/g/g027.htm |date=2008-02-29 }} * {{ru}} [http://dnevnik.bigmir.net/view_article/community/39935/ Иерусалимское королевство] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080326004352/http://dnevnik.bigmir.net/view_article/community/39935/ |date=2008-03-26 }} {{Elstara}} {{ADLS|2008|09}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reĝoj de Jerusalemo| ]] [[Kategorio:Krucistaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Historio de Jerusalemo]] [[Kategorio:Historio de Israelo]] [[Kategorio:Historio de Sirio]] [[Kategorio:Historio de Libano]] [[Kategorio:Historio de Jordanio]] [[Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Azio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1090-1099]] [[Kategorio:Aperis en 1099]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1290-1299]] [[Kategorio:1291]] 0bnoj661gcdx1w8hk3w7vlf0w7m6jzn 9420500 9420416 2026-07-04T21:47:06Z Filozofo 3592 /* */ Gramatika korekto 9420500 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Jerusalema reĝlando | origina nomo = Roiaume de Jherusalem<br />Regnum Hierosolimitanum | jaro de estiĝo = 1099 | jaro de pereo = 1291 | antaŭ 1 = Fatima kaliflando | antaŭ 1 flago = Rectangular green flag.svg | post 1 = Mamluka sultanlando | post 1 flago = Sultanate of mamlucks flag.png | larĝeco de la 1-a kolumno = 51 | flago = Flag of the Kingdom of Jerusalem.jpg | flago grandeco = 110px | blazono = Blason Royaume de Jérusalem.svg | blazono grandeco = 90px | mapo = Map Crusader states 1135-eo.svg | mapo grandeco = 296px | ĉefurbo = [[Jerusalemo]] (1099 – 1187)<br />[[Akko]] (1191 – 1291) | nombro de loĝantoj = proksimume 250&nbsp;000 homoj sur provincoj<br />90&nbsp;000 - &nbsp;120&nbsp;000 eŭropanoj | nombro de loĝantoj noto = | lingvoj = [[latina]], [[malnovfranca]], [[itala]], [[greka]], [[araba]] | nacieca konsisto = [[frankoj]] (proksimume 25 % el la suma populacio), [[araboj]], [[judoj]], [[grekoj]], [[sirianoj]], ka. | religio = [[Romkatolika eklezio|romkatolika]], [[ortodoksismo|orientaj ortodoksistoj]], [[orienta eklezio]], [[judismo]], [[islamo]] | monunuo = [[deniero]] | ŝtata formo = [[monarkio]] | estiĝo = [[1099]] (okupo de [[Sankta Lando]] fare de krucistoj en la paso de la [[unua krucmilito]]) | pereo = [[1291]] (falo de [[Akko]] en la manojn de [[mamlukoj]]) }} '''Jerusalema reĝlando''' ([[malnovfranca lingvo|malnovfrance]] {{fremdlingve|fr|''Roiaume de Jherusalem''}}, [[latina lingvo|latine]] {{fremdlingve|la|''Regnum Hierosolimitanum''}}) estis [[krucistaj ŝtatoj|krucista ŝtato]] fondita en la [[Sankta Lando]] post la [[unua krucmilito|unua krucmilita ekspedicio]] en la jaro [[1099]]. La nova [[kristanismo|kristana]] reĝlando havis fermitajn aliancojn kun [[Okcidenta Eŭropo|okcidenteŭropaj]] [[monarkio]]j kaj kompare kun ili ĝi estis relative malgranda kaj malforta ŝtato, kiu devis esti ofte ekonomie kaj soldate subtenata el Eŭropo. Post la falo de [[graflando de Edessa]] en la manojn de [[Zengí]], la [[Mosulo|mosula]] [[atabego]], estis en la jaro [[1146]] proklamita de [[papo]] [[Eŭgeno la 2-a]] la [[dua krucmilito]] por defendi la [[Baziliko de Sankta tombo|sanktan tombon]]. Tiu ĉi ekspedicio eltiris kaj sieĝis [[Damasko]]n, sed ĝi finiĝis nefame. La [[4-an de julio]] de la jaro [[1187]], okdek ok jarojn post la konkero de [[Jerusalemo]] fare de la krucistoj, sultano [[Saladin]] venkis la reĝon [[Guy de Lusignan]] en [[batalo apud Hattín]], kaj poste li komencis grandan ofensivon kontraŭ krucistoj en [[Levantenio]]. Sekve eŭropanoj iniciatis la [[Tria krucmilito|trian krucmiliton]], en kiu partoprenis interalie la angla reĝo [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a Leona Koro]], la reĝo de [[Francio]] [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo Aŭgusto]] kaj la romia-germana imperiestro [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko Barbarosa]]. La krucmilito daŭris tri jarojn kaj eŭropanoj reakiris per batalo la [[Palestino|palestinan]] marbordon, sed por la ceteraj antaŭaj krucistaj ŝtatoj en [[Cisjordanio]] kaj Jerusalemo mem ili jam armee ne havis fortojn. Jerusalema reĝlando estis reduktita al malgranda strio de lando apud la mediteranea marbordo, reganta nur kelkajn urbojn kaj kun nova ĉefurbo [[Akko]], ĝis kiam ĝi estis en la jaro [[1291]] definitive neniigita fare de [[Ĥalil]], la [[mamlukoj|mamluka]] sultano. La reĝlando prenis la teritoriojn de hodiaŭa [[Israelo]], [[Cisjordanio]] kaj [[Gaza Sektoro]]. Apartenis al ĝi ankaŭ teritoriojn de hodiaŭa [[Libano]] norde, [[Sinajo]] sude kaj parto de hodiaŭaj [[Jordanio]] kaj [[Sirio]]. La krucistoj same provis disvastigi siajn teritoriojn je [[Fatima kaliflando]], sed sensukcese. La palestinaj krucistoj estis forte ligitaj al siaj najbaroj, precipe al la [[Armena reĝlando en Kilikio]] kaj [[Bizanca Imperio]], danke al kiuj la latinaj krucistoj parte "[[oriento|orientizis sin]]". == La estiĝo de reĝlando kaj frua historio == {{Ĉefartikolo|Unua krucmilito|Sieĝo de Jerusalemo (1099)}} [[Dosiero:1099jerusalem.jpg|eta|maldekstra|200px|Sieĝo de Jerusalemo fare de krucistoj en la jaro 1099]] [[Dosiero:Godfrey of Bouillon, holding a pollaxe. (Manta Castle, Cuneo, Italy.jpg|eta|maldekstra|200px|Godefroi de Bouillon kiel Ŝirmanto de sankta tombo]] En la jaro [[1095]] papo [[Urbano la 1-a]] dum [[koncilio en Clermont]] proklamis la [[unua krucmilito|unuan krucmilitan marŝon kontraŭ nekreduloj]] kun celo helpi la orientajn kristanojn en batalo kontraŭ antaŭeniro de [[selĝukaj turkoj]] en [[Anatolio]]. Tamen Sankta lando fariĝis la ĉefa celo de intereso de tiu ĉi soldata ekspedicio. Sekve estis ekspediciita militmarŝo orienten kaj kulmino de la [[unua krucmilito|krucmilito]] estis la [[sieĝo de Jerusalemo (1099)|sieĝo de Jerusalemo]] en julio de [[1099]]. <ref>La Unua Krucmilito kaj aparte ties kulmino, la [[sieĝo de Jerusalemo (1099)|sieĝo de Jerusalemo]] en julio de [[1099]], estas vaste dokumentita en unua- kaj duarangaj fontoj. Vidu ekzemple [[angle]] Thomas Asbridge, ''The First Crusade: A New History'' ["La Unua Krucmilito: Nova Historio"] (Oksfordo: 2004); Christopher Tyerman, ''God's War: A New History of the Crusades'' ["Dia Milito: Nova Historio de la Krucmilitoj"] (eldonejo [[Penguin Books]]: 2006); kaj Jonathan Riley-Smith, ''The First Crusade and the Idea of Crusading'' ["La Unua Krucmilito kaj la ideo de krucmilitado"] (Pensilvanio: 1991).</ref> Ankoraŭ antaŭ la konkero de la urbo mem bruletis inter krucistoj disputo pri la estonta statuto de Jerusalemo kaj post ties konkero ĝi ekbrulis plene. Por solvi tiun ĉi demandon kunvenis [[koncilio]], kiun partoprenis la plej superaj ekleziaj altranguloj kaj soldataraj komandantoj. [[Kavaliro]]j kaj profanaj partoprenantoj de la ekspedicio opiniis, ke estus elektota laŭregula reĝo, sed la pastraro oponis, ke la registaro devus esti pure [[teokratio|teokrata]] kaj en pozicion de la reganto de urbo ĝi realigis episkopon Arnoldon Malecorn. La nobelaro rifuzis tion, ĉar ili ne volis rezigni pri sia parto de la konkero de Sankta lando utile al la eklezio, sed ili devis serĉi ian kandidaton inter si. Ĉefaj kandidatoj fariĝis du antaŭaj gvidantoj de la unua krucmilito: malsupralorena duko [[Godefroi de Bouillon]] kaj [[Raimond la 4-a de Toulouse|Raimond de Saint-Gilles]], grafo el [[Toulouse]]. Utile al Raimond atestis lia granda riĉeco, li plie ombrigis la ceterajn krucistajn gvidantojn per sia aĝo kaj spertoj. Krom tio li estis proksima parenco, en la tempo de la atako kontraŭ Jerusalemo jam mortinta, papa legato [[Adhémar Le Puy]], kiu uzis inter la partoprenantoj de la ekspedicio grandan seriozecon. Raimond spite al tio ne pruviĝis kiel armeestro, ĉe [[normanoj|normanaj]] partoprenantoj de la ekspedicio li ne estis ŝatata kaj subtenis lin eĉ ne parton de propraj soldatoj, kiuj post la konkero de Jerusalemo volis reveni reen Eŭropon. Raimon estis tial devigita jam plu ne klopodi pri la regado super Jerusalemo. La koncilio poste turniĝis al lia rivalo Godefroi. Tiu akceptis la proponon, sed li rifuzis titolon ''reĝo'' kaj akceptis sole titolon ''Ŝirmanto de Sankta tombo'' ({{fremdlingve|la|''Advocatus Sancti Sepulchri''}}) kun kaŭzigo, ke ''"neniu estus portinta oran kronon en la urbo, kie Kristo portis [[Dornokrono]]n"''. Sed Raimond estis pro tiu ĉi venko de Godefroi kolerigita, li rifuzis agnoski lian aŭtoritaton kaj konkeris [[Turo de Davido|jerusaleman citadelon]]. La nove destinita Ŝirmanto de Sankta tombo postulis, ke la citadelo estu tuj transdonita al li, sed la grafo de Toulouse malrapidis. Sed fine li transdonis Turon de Davido al [[Pierre de Narbonne]], la provensala episkopo, kiu estis aliancano de Raimond. Sed la episkopo ne volis partopreni en la disputo de grandpotenculoj kaj li transdonis armistice la citadelon al Godefroi de Bouillon. Raimond de Saint-Gilles, ne atendinta tiun ĉi tiron, furioziĝinte diris, ke ''"li jam ne ĝojas pri estimo, pri kiu li pretendas, kaj ke li jam ne povas resti ĉi tie..."'' Sekve la grafo fortiris eĉ kun sia soldataro el Jerusalemo ĝis [[Jeriĥo]]. Nova jerusalema ĉefepiskopo estis elektita klera, sed aroganta kaj nepopulara [[Arnoul de Chocques]]. Kiam Godefroi ekregis, li devis stariĝi al senpera minaco en aspekto de grandega armeo de [[fatima kaliflando]] subgvide de [[veziro]] [[al-Afdal]], kiu militmarŝis por denove konkeri Jerusalemon. La malamikiĝintaj eŭropaj kavaliroj tiel denove unuiĝis kaj ekmarŝis kun la armeo en suma nombro dek du mil kavaliroj kaj naŭ mil infanteriaj soldatoj renkonte al egiptoj. Al-Afdal, kiu estis certa pro sia superforto, malrapidis kun antaŭenmarŝo kaj atendis egiptan ŝiparon, kiu devis provizi lian armeon. La krucistoj, kiuj ekmarŝis renkonte al la islamanoj, ekatakis frumatene la duoblan malamikan soldataron. En la armeo de al-Afdal eksplodis paniko kaj la egiptoj kun grandaj perdoj ekretiriĝis al fortikaĵo [[Askalono]]. La veziro mem sukcesis fuĝi el la batalo. Per tiu ĉi venko la krucista venko estis finita kaj Jerusalema reĝlando estis certigita. Komence de la jaro [[1100]] la krucistoj finis disputojn kun lokaj arabaj [[emiro]]j, kiuj rifuzis agnoski la krucistojn kiel siajn [[feŭdo|feŭdajn senjorojn]]. Godefroi de Bouillon ekmarŝis printempe de 1100 por helpi al [[Tankred Galilea|Tankred]], la [[Galilea princlando|galilean princon]], en regionon de [[Transjordanio]], kiun ili sekve subjugis. Survoje reen ĝis Jerusalemo Godefroi ricevis mesaĝon pri alveno de granda venecia floto. La Ŝirmanto de Sankta tombo tial rapidis al urbo [[Jafo]], por ke li renkontiĝu kun venecianoj kaj interkonsentis kun ili la armean kunlaboron. Godefroi poste grave malsaniĝis kaj forveturis nur kun malgranda taĉmento ĝis Jerusalemo, dum ĉiuj liaj komandantoj, inter ili ankaŭ nova jerusalema [[patriarko]] [[Daimbert de Pizo]], komune kun soldataro plifortigita je la veneciaj fortoj elmarŝis kontraŭ haveno [[Ĥajfo]]. La unua krucista reganto de Jerusalemo Godefroi de Bouillon mortis la [[18-an de julio]] [[1100]] kaj komandanto de lia garnizono rapide sendis mesaĝiston ĝis [[Edessa]] al [[Baldueno la 1-a Jerusalema|Baldueno de Bouillon]], la frato de Godefroi, por ke li venu ĝis Jerusalemo kaj transprenu la heredaĵon. Pri la morto de Godefroi en sieĝejo antaŭ Ĥaifo eksciis ankaŭ la patriarko Daimbert de Piza, kiu havis siajn proprajn ambiciojn. La patriarko skribis leteron al antioĥa princo Bohemundo postulante lin, por ke li kiel eble plej baldaŭ alveturu al li kaj samtempe en la letero kiel la jerusalema patriarko li malpermesis al Baldueno vojaĝon ĝis Jerusalemo. Sed [[Bohemundo de Tarent]] neniam ricevis la leteron de Daimbert kaj nelonge post tio li estis militkaptita dum pli malgranda batalo kontraŭ turkoj. [[Baldueno de Boulogne]] dum nomumis sian kuzon en Edessa [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Balduenon Le Bourg]] kiel sia sekvanto kaj la 2-an de oktobro li ekiris al Jerusalemo. Patriarko Daimbert dume vane atendis la alvenon de sia aliancano el [[Antioĥio]], kiun li ne ĝisatendis, anstataŭ li alveturis Baldueno, kiu estis bonvenigita de pilgrimantoj eĉ de siaj samlandanoj el [[Loreno]]. La malvenkita Daimbert tial retiriĝis en monaĥejon sur [[monto Siono]]. Baldueno pli poste invitis lin ĝis la urbo kaj konfirmis lin en funkcio de la patriarko, per kio li egaligis rilatojn kaj Daimbert kronis lin en [[1100]] dum Kristnasko en [[Betleĥemo]] je ''reĝo''. [[Dosiero:Baldwin I of Jerusalem.gif|eta|200px|Kronado de la unua jerusalema reĝo Baldueno la 1-a]] [[Baldueno la 1-a Jerusalema|Reĝo Baldueno la 1-a]] sukcese disvastigis la teritorion de sia ŝtato; li konkeris havenurbojn [[Akko]]n ([[1104]]) kaj [[Bejruto]]n ([[1110]]). En la jaro [[1111]] la krucistan [[Outremer|Transmarejon]] vizitis kiel la unua eŭropa reganto la norvega reĝo [[Sigurdo la 1-a Jorsalfar|Sigurdo]], nomata ekde tiu tempo {{fremdlingve|no|''Jorsalfar''}}, en la [[malnovnorvega lingvo]] ''Jórsalafari'' (tiu, kiu tiris en Jerusalemon) - kaj partoprenis ankaŭ komune kun la krucistoj la sieĝadon de [[Sidono]], kiu post la trimonata sieĝado kapitulacis. Pro tio la krucistoj priregis escepte de haveno [[Tiro]] la tuta palestinan marbordon. Baldueno la 1-a ankaŭ uzis sian statuson de feŭda senjoro por pluaj [[krucistaj ŝtatoj]] norde, [[Edessa graflando]] (kiun li fondis), [[Antioĥa princlando]] kaj post la konkero de [[Tripolo (Libano)|Tripolo]] en la jaro [[1109]] ankaŭ [[Tripola graflando|Tripolan graflandon]]. La reĝo kelkfoje sukcese repuŝis atakojn de arabaj soldataroj el Egiptio en kelke da bataloj proksime de Ramlo kaj sur pluaj lokoj sudoriente de la lando kaj en la jaro [[1113]] ankaŭ turkajn atakojn el [[Mezopotamio|ĝazira]] [[Mosulo]] kaj [[Sirio|siria]] [[Damasko]]. Sed jam en la jaro [[1102]] la krucistoj suferis malvenkon, el kiu Baldueno nur apenaŭ eliris. La reĝo ankaŭ celis sian politikon al ekspandema direkto kaj ofte li atakis la arabajn teritoriojn malantaŭ [[Jordano]], kiujn li ne hezitis rabi. La krucistoj konkeris regionon de [[Moabo]] kaj [[Idumejo]], kie en la jaro [[1115]] ili fondis burgon [[Krak de Montréal]]. Lia dura antaŭenmarŝo baldaŭ ĝisatendis aprezon eĉ de reprezentantoj de la eklezio, kun kiuj li estis (frunte kun patriarko Daimbert) plimulte en disputo. Nombro de loĝantoj de la okcidenta [[rito]], da kiuj estis en Sankta Lando en la prekrucistaj tempoj tre malmulte, komencis ascendi kaj pluaj superfortoj por la novaj reĝlandoj alportis [[krucmilito el la jaro 1101]]. Italaj urbaj ŝtatoj [[Venecia respubliko]], [[Pisa]] aŭ [[Ĝenova respubliko]] komencis ludi en la krucistaj ŝtatoj gravan rolon. Itala ŝiparo helpis la krucistojn dum la konkero de la palestinaj havenoj, rekompenco pro la armea helpo estis por ili aldono de komercaj kvartaloj en tiuj ĉi nove konkeritaj urboj; italoj plu helpis kun plialtigado de latina populacio. Post armea militiro en [[Transjordanio]] en [[1115]] estis denove enloĝigita [[Jerusalemo]], kaj nome precipe de krucistaj vilaĝanoj el Eŭropo kaj de enlandaj kristanoj. Sed Jerusalema reĝlando suferis pro geografia distanco de la okcidenta Eŭropo kaj ties orienta limo ne estis ideala por defendlinio. Plimulto de teritorioj, kiujn tiutempe la jerusalema reĝo priregis, troviĝis en zono de teritorioj inter [[Mediteraneo]] kaj rivero [[Jordano]]. La landoj malantaŭ ĝi estis ofta okazejo de atakoj kaj armeaj kunpuŝiĝoj. [[Baldueno la 1-a Jerusalema]] mortis en la jaro [[1118]], eĉ ne lasinte heredanton. Lia laŭleĝa sekvanto tial fariĝis lia nevo, [[graflando de Edessa|grafo el Edessa]], Baldueno Le Bourg, kiu surtroniĝis kiel [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Baldueno la 2-a]]. Tiu ankaŭ montriĝis esti kapabla reganto, li sukcese defendis la reĝlandon kontraŭ invado de la selĝukaj turkoj kaj fatimaj egiptoj kaj plu li disvastigis la teritorion de Jerusalema reĝlando. [[Dosiero:Baldwin II ceeding the Temple of Salomon to Hugues de Payens and Gaudefroy de Saint-Homer.jpg|eta|maldekstra|200px|Baldueno la 2-a estas transdonanta la templon de Salomono en la manojn de [[Huguens de Payns]], la unua grandmajstro de ordeno de templanoj]] La venecia surmara subteno ebligis al [[frankoj]] konsideri pri atako kontraŭ iu el la lastaj arabaj enklavoj sur la palestina marbordo. Kiel verŝajnaj estis urboj [[Askalono]] aŭ [[Tiro]]. Urbo Askalono estis strategie signifa, sed por la komerco ĝi havis nur randan signifon, dume Tiro estis riĉa komerca centrejo. La venecianoj tial realigis atakon ĝuste kontraŭ Tiro kaj tiu vere en la jaro [[1124]] falis. La veneciaj komercistoj en la urbo akiris propran kvartalon, preĝejojn kaj juĝejan aŭtonomion. Dum la regado de Baldueno la 2-a estiĝis en Sankta Lando la unuaj [[kavaliraj ordenoj]] kaj plu pliprofundiĝis la influo de Jerusalemo super la [[krucistaj ŝtatoj]] [[Edessa graflando|Edessa]] kaj [[Antioĥa princlando]], kie Baldueno la 2-a fariĝis regento anstataŭ iliaj indisponitaj regantoj. La reĝo mem estis tamen dum sia regado kelkfoje malvenkita kaj militkaptita fare de [[selĝukoj]], sed lia regenteco kaj regado en Jerusalemo ne suferis pro tio. La filinoj de Baldueno estis poste edzinigitaj en la regantajn familiojn en [[Antioĥa princlando]] kaj [[graflando de Tripolo]], lia plej aĝa filino Melisenda estis post la morto de Baldueno heredonta la kronon en Jerusalemo. Al la Baldueno la 2-a kaj al reĝa konsilantaro estis klare, ke la princino ne povus regi sola, ili do tial klopodis certigi por ŝi avantaĝan nupton. Kun peto pri la elekto de konvena kandidato sur la jerusalema trono ili turniĝis al la franca reĝo [[Ludoviko la 6-a (Francio)|Ludoviko la 6-a]]. Reĝo Ludoviko, kiel eblan jerusaleman reĝon, rekomendis [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulkon la 5-an]], grafon el Anjou kaj kapon de potenca dinastio de [[Anĵuo#Dinastio Anĵuo|Anĵuo]]. == La vivo en la frua reĝlando == [[Dosiero:Jerusalem map.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Jerusalemo]] en la tempoj de [[krucmilitoj]]]] === Loĝigado de Transmarejo === Stabila konsistero de la palestina loĝantaro estis ĉiam vilaĝanoj. Oni taksas, ke en tiama tempo vivis en [[vilaĝo]]j proksimume kvaronmiliono plejparte de indiĝenaj loĝantoj. La vilaĝanoj estis plejparte [[islamano]]j, sed en la ĉirkaŭaĵo de [[Betleĥemo]], [[Ramlo]], [[Gaza-urbo|Gazo]], [[Kerako]] kaj orienta Galileo superis kristanoj. La ĉirkaŭaĵo de la nove fondataj [[:Kategorio:Krucistaj burgoj|krucistaj burgoj]] estis loĝigata de la kristanoj, kiuj havis apartajn privilegiojn kaj devojn: ili havis permesite noti sin kiel urbanoj kaj ili donis parton de rikolto kaj parton de militakiraĵo, kiun ili akiris je la islamanoj - el kio rezultas, ke krom la kamparanoj ili estis ankaŭ soldatoj. Post la konkero de [[Sankta Lando]] fare de la krucistoj la konsisto de la loĝantaro en la urboj principer ŝanĝiĝis. Post la [[unua krucmilito]] restis sur [[Proksima Oriento]] pertakse proksimume 10000 krucistoj-pilgrimantoj kaj malgranda nombro de [[kavaliro]]j. Estis do necese akiri por la nova reĝlando novajn loĝigantojn el Eŭropo. Fine de la [[1180-aj jaroj|okdekaj jaroj]] de la [[12-a jarcento]] vivis en [[Outremer|Transmarejo]] 90.000 ĝis 120.000 eŭropanoj. La okcidentaj vilaĝanoj loĝigadis precipe grandajn havenurbojn, precipe [[Akko]]n (kiu havis pertakse preskaŭ 40.000 loĝantojn) kaj [[Tiro]]n (30.000 loĝantojn). La loĝigado de Jerusalemo, malplena pro murdado, estis jam malfacila, ĉar ĝi estis nek komerca centro nek centrejo de metia produktado, la novajn loĝantojn plie mallogis ties negastema dezerta ĉirkaŭaĵo. Por loĝigi la urbon la jerusalemaj reĝoj klopodis logi koloniistojn per eksterordinaraj privilegioj. En la tempo de [[batalo apud Hattín]] Jerusalemo havis proksimume 20.000 loĝantojn. Spite al tio, ke [[latinanoj]] prezentis eble kvaronon de ĉiuj loĝantoj en la tuta Jerusalema reĝlando, en la urboj ili kreis plimulton. === La vivstilo de la transmaraj frankoj === [[Dosiero:Jerusalem Dome of the rock BW 13.JPG|eta|upright|200px|<small>[[Kupolo de la Roko]] en templa parto de Jerusalemo, konstruita en 691 de bizancaj konstruistoj laŭ ordono de kalifo [[Abd al-Malik]]. La krucistoj malĝuste konsideris, ke la Kupolo de la Roko estas la [[templo de Salomono]].</small>]] La krucistoj, kiuj ekloĝis en Sankta Lando, iom post iom akceptis la vivstilon de la lokaj homoj. Ili komencis vesti sin kiel [[Levantenio|levantenianoj]], se ili ŝanĝis siajn la vulgarajn [[lino|linajn]] vestojn je leĝera aerema tolo. Kelkaj latinanoj lasis kreski al si la [[barbo]]n kiel [[grekoj]] aŭ [[sirianoj]], aliaj razis sin. Same eŭropajn akomodiĝis al la loka manĝadstilo, ekz. ili komencis uzi [[manĝilaro]]jn. Sed diference de la naskiĝintaj araboj kaj grekoj, kiuj manĝis laŭ modelo de [[antikva Romio|antikvaj romianoj]], frankoj manĝonte ĉetabliĝis. [[Fulcher de Chartres]], la kronikisto de la unua krucmilito, skribis: :''"Ni, kiuj estis occidentanoj,'' (okcidentaj almigrintoj, ankaŭ nomataj latinanoj aŭ frankoj - latine {{fremdlingve|la|''Occident''}}) ''nun fariĝis orientanoj'' (latine {{fremdlingve|la|''Orient''}}). ''La devena romiano aŭ franko ĉi tie fariĝis galileano aŭ palestinano. Kaj homo, vivinta en Remeŝo aŭ Chartres, nun sentas sin esti civitano de Tiro aŭ Akko. Jam ni forgesis lokojn, kie ni naskiĝis. Multaj el ni jam ne plu konas ilin, aŭ ili certe ne parolas pri ili. Kelkaj el ni jam havas en tiu ĉi lando siajn domojn kaj siajn servistojn, kiuj apartenas al ili kvazaŭ pro hereda rajto. Aliaj edziĝis kun virino, kiu ne estas ilia samlandanino, sed ŝi estas ekzemple sirianino, armenino aŭ eĉ saracenino, kiu ricevis favoron de bapto. Kiu estis ĉi tie devene fremdulo, hodiaŭ estas samlandano."'' [[Dosiero:Europe 1142.jpg|eta|200px|Eŭropaj ŝtatoj kaj [[Proksima Oriento]] ĉirkaŭ la jaro [[1142]]]] Sed malgraŭ tio ili tute ne rezignis pri sia [[eŭropa identeco]]. La palestinaj frankoj eĉ plu interkompreniĝis per la [[malnovfranca lingvo|malnova franca]] (la latina lingvo estis lingvo de [[Klerulo|kleruloj]], [[Pastro|pastraro]] kaj oficaj dokumentoj) kaj plu ili anonciĝis al katolika [[konfesio]]. Sed ili perdis ankaŭ karakterizan religian [[fanatismo]]n kaj malamon rilate al alikredantoj, kiun abundis la nove venintaj pilgrimantoj. Tiuj ankaŭ, vidante la vivnivelon de siaj enlandaj samlandanoj, ne eliris el mirego. Male la vizitantoj el la oriento kaj ankaŭ la indiĝenaj araboj rigardis la frankojn senĉese kiel [[barbaro]]jn. Ankaŭ inter la okcidenta kaj la loka kulturo okazis nenia unuiĝo. Latinanoj plimulte ne interesiĝis pri la islama kulturo kaj iliaj okcidentaj kutimoj ne influis la enlandan kulturan vivon. Sur alta nivelo estis en Jerusalema reĝlando kuracista zorgo. La eŭropaj kuracistoj akiradis konojn kaj spertojn de pli progresintaj [[judoj]] kaj [[araboj]] kaj en la fruaj jaroj de la krucista reĝlando frankoj preferis la lokajn kuracistojn antaŭ siaj samlandanoj. Kronikisto [[Guillaume de Tiro]] skribis: :''"''(Frankoj)'' malŝatas la konojn kaj la praktikon de niaj latinaj kuracistoj kaj ili kredas nur al la judoj, samaritanoj, sirianoj kaj saracenoj."'' En Jerusalemo troviĝis kvar malsanulejoj kaj propran malsanulejon havis ankaŭ ceteraj grandaj urboj kiel [[Akko]], [[Nabulo]], [[Askalono]], [[Jafo]] kaj [[Tiro]]. Ĉiu malsanulejo havis kvar kuracistojn kaj kvar resanigistojn. Plimulton de la malsanulejoj administris [[Malta ordeno|ordeno de johanitoj]], kies misio estis precipe zorgo pri la kristanaj pilgrimantoj. === Eŭropanoj kaj la vivo en la urboj === La nenobela eŭropa loĝantaro estis en Oriento en duspeca pozicio: rilate al la krucista senjoraro ili estis servutuloj kaj rilate al la indiĝenoj la reganta klaso. La nenobelaj latinanoj devenis el ĉiuj anguloj de Eŭropo kaj rapide ili akomodiĝis al ĉi tieaj kondiĉoj. Tiuj ĉi loĝantoj vivis plimulte en la urboj, kie ili akiris statuson de burĝanoj (france - {{fremdlingve|fr|''bourgeois''}}). Tiuj rajtis proprumi senmoveblaĵojn, sed tiun ĉi postenon povis la nenobelaj eŭropanoj akiri enkadre de kelkaj privilegioj, eĉ kiam ili ekloĝis en vilaĝo ĉirkaŭ la nove fondataj burgoj. La burĝanoj estis ja anoj de [[socia klaso]], sed ili ne reprezentis liberan staton. Frunte de la urbo staris ''Urba konsilantaro'' (latine {{fremdlingve|la|''Curia Burgensium''}}, kiun nomumis la senjoro de la urbo kaj en kies frunto staris [[burggrafo]]. En kompetenco de Urba konsilantaro estis ankaŭ juĝi la orientajn kristanojn kaj islamanojn. En la havenurboj eksidis juĝejoj por surmaraj aferoj. En la grandaj komercaj centrejoj la italaj aĉetistoj havis ampleksaj privilegioj, kiuj havis propran aŭtonomion, preĝejojn kun pastro sendependa de la loka eklezio. Sed tiu ĉi posteno ne estis la sama en ĉiuj urboj kaj ĝi diferenciĝis en la unuopaj urboj. La komercistoj el [[Ĝenovo]], [[Venecio]], [[Pizo (Italio)|Pizo]], sed ankaŭ el [[Marsejlo]] kaj [[Amalfi]] havis la plej signifan postenon en urboj kontrolataj fare de la krucistoj. Aparta elemento en la italaj kvartaloj de la krucistaj urboj en Palestino estis komunumoj. Iliaj anoj sociale ne diferenciĝis de la ceteraj loĝantoj de urboj, sed ilia avantaĝa posteno en urbo estis reguligita per interkonsentoj kun la jerusalema reĝo, kiun en la tempoj de la konkero de la havenurboj helpis per leona parto la ŝiparoj de italaj ŝtatoj. === Muslimoj kaj la orientaj kristanoj === [[Dosiero:Slaves Zadib Yemen 13th century BNF Paris.jpg|eta|maldekstra|upright|200px|Arabaj komercistoj kun sklavoj]] La islamanoj kreis majoritan tavolon de la loĝantaro en la vilaĝoj, dume el la urboj ili estis elpelitaj. Plimulto de ili anonciĝis al [[ŝijaismo|ŝijaisma]] islamo agnoskante la fatiman kalifon en Kairo. En la enlando troviĝis ankaŭ [[sunao|sunaistoj]] kaj sude de la lando la krucistoj venis en kontakton kun [[bedueno]]j, kun kiuj la krucistoj ligis kunlaboradon. Inter [[Sidono]] kaj [[Hebron]]o estis vivantaj ŝijaismaj [[druzo]]j, kun kiuj ili tenis neniajn kontaktojn. [[Orienta kristanismo|Orientaj kristanoj]] dekomence bonvenigis la krucistajn soldatarojn kiel siajn liberigantojn de la islama superregado. La siriaj jakobitoj, parolantaj arabe, sed kies liturgia lingvo estis la siria, rajtis resti en la urboj kaj ankaŭ en la vilaĝoj. La orientaj ortodoksuloj, inter kiuj apartenis precipe [[grekoj]], parte ankaŭ [[armenoj]] kaj [[sirianoj]] ĝojis pro ŝirmo de la bizanca imperiestro, kvankam la lingvo de palestinaj grekoj estis plejparte la araba kaj en la urboj ili administris kelkajn memorigaĵojn. Sed la krucistoj plejparte ne fidis al ili. La krucista regado signifis por la orientaj kristanoj certan ekonomian plibonigon rilate al la islama regado, ĉar la krucistoj tiom ne pezigis ilin pro impostoj kiel la judojn kaj la islamanojn, kiuj pagis la samajn sumojn same kiel dum la islamanoj. Tamen pro la religia vidpunkto la krucistoj rilate al alikredantoj ne estis tiom toleremaj kiel araboj antaŭ ili. Frankoj prenis al la lokaj kristanismaj komunumoj la preĝejojn kaj neniam ili konfidis al ili aŭtonomion, kiun la islamanoj ne obĵetis al ili. Sed la jerusalema patriarko postulis la obeemon de ĉiuj kristanoj sendiference, ĉar li sentis sin kiel la plej supera reprezentanto de la kristanaro en Sankta Lando. Frankoj ligis tre amikajn rilatojn kun la kristanaj [[maronita eklezio|maronitoj]], kiuj vivis en la montaraj regionoj super Tripolo, kaj eĉ ili deĵoris en la jerusalema soldataro. En la jaro [[1182]] la maronitoj akceptis la aŭtoritaton de papo kaj ili estis envicigitaj en la latinan eklezion. === Nobelaro kaj feŭda sistemo === [[Dosiero:Asia minor 1140.jpg|eta|200px|Jerusalema reĝlando kaj la ceteraj [[krucistaj ŝtatoj]] ĉirkaŭ la jaro [[1140]]]] En Sanktan Landon kun la unua krucmilito venis plejparte etaj nobeloj, kiuj ne ludis en sia patrujo pli signifan politikan rolon kaj ili ne dependis tiel de la reĝo kiel la grandaj feŭduloj. Tio estis plejparte normanoj kaj francoj kaj la franca [[feŭdismo|feŭda establo]] estis en la krucistaj ŝtatoj fidele similigita. La baza unuo en la komuna organizaĵo estis [[feŭdo]], kiu estis donita al iu el la kavaliroj. La feŭdo estis kutime ia vilaĝo aŭ nur ties parto, se li devis dividiĝi pri ĝi kun alia kavaliro. La kavaliro havis el sia feŭdo financan [[rento]]n kaj li korpigis ĉi tie juĝan potencon. Pli poste kelkaj kavaliroj kunigis pli da feŭdoj komune kaj estiĝis tiel ''baronlandoj'' ({{fremdlingve|fr|''seigneurie''}} kaj markigo {{fremdlingve|fr|''seigneur''}} en tiama nocio ĝi signifis "feŭda senjoro"). La barono poste povis dividi sian inter siajn kavalirojn-feŭdulojn. Ĉar en Oriento estis post la unua krucmilito pli da grundo, ol la nobelaj konkerintoj, kelkaj simplaj batalanto enpenetris inter la nobelaron - ekzemple la potenca familio de [[Ibelinoj]] devenis el familio de pizaj komercistoj. En duono de la [[12-a jarcento]] estis en Jerusalema reĝlando ĉirkaŭ 20.000 nobeloj kaj 1.500 feŭduloj. Feŭdalismo en [[Levantenio]] en kelkaj aspektoj diferenciĝis de la sistemo en Eŭropo. Unue: feŭdo ĉi tie povis esti ankaŭ urbo aŭ urba kvartalo kaj enspezoj el ĝi. La alia diferencaĵo estis posteno de virino en la loka socio, kiu povis estis edzino de feŭdulo, feŭdulino, kaj ŝi povis ankaŭ heredi la feŭdojn (se ŝi ne havis viran parencon). En la paso de ducentjara historio de Jerusalema reĝlando la potenco de feŭduloj trairis per grandaj ŝanĝoj. Dekomence de la krucista regado en Palestino la plej supera aŭtoritato estis la potenco de reĝo, kiu donis kaj prenis la feŭdojn kaj kiu havis ankaŭ la plej suprean juĝan potencon. La potenco de baronoj ekde la fino de la 12-a jarcento kreskis kaj en la [[13-a jarcento]] la nobelaro jam en la reĝlando fakte regis. Signifan apogon de la reĝo en la lando kreis la reĝa posedaĵo, kiu kreis precipe grandurbojn Jerusalemo, Tiroso kaj Askalono - tiu okupis preskaŭ unu trionon de la lando, la reston okupis la senjorlandoj de baronoj. === La registaro kaj oficista aparataro === Jerusalema reĝlando estis monarkio hereda. La apogo de reĝo kaj samtempe ankaŭ lia opozicio estis ''Reĝa konsilantaro'' ({{fremdlingve|la|''Curia regnis''}}), kiuj jam dum la kronado de la unua reĝo Baldueno la 1-a deklaris sian rajton la reĝon "elekti" - do en la praktiko konfirmi surtronigonton kaj la jerusalema patriarko gvidis la kronadceremonion. En la reĝaj konsilantaroj povis do partopreni ĉiuj [[vasalo]]j de la reĝo, eĉ kiam la plej gravan rolon ludis [[barono]]j kun la plej grandaj posedaĵoj. En la konsilejo oni traktis pri ĉiuj politikaj, financaj, jurista kaj leĝara aferoj de Jerusalema reĝlando. Iliaj leĝpovoj estis neniel difinitaj kaj la lastan vorton havis do la reĝo. La reĝo havis surflanke ankaŭ altajn oficirojn. Lia plej supera reprezentanto estis ''seneskalo'', kiu havis kaj administran kaj ankaŭ artmean leĝpovon kaj li administris ankaŭ la impostojn. La plej supera komandanto de la armeo tuj post la reĝo estis ''konstablo'', lia vickomandanto estis poste ''marŝalo''. Pri la administraj aferoj, simile kiel en Eŭropo, zorgis ''kanceliero'' kaj la personan posedaĵon de la reĝo administris ''ĉambristo''. === Ekonomio === {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 style="margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #ffffff; vertical-align:top; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width:35%; float:right" |+Kronologio de la historio de Jerusalema reĝlando |- | [[1095]] | Papo [[Urbano la 2-a]] proklamas la [[unua krucmilito|unuan krucmiliton]]. |- | [[1099]] | Krucistoj konkeris Jerusalemon de [[Fatima kaliflando]] fine de la [[unua krucmilito]]. |- | [[1099]] | La unua reprezentanto de nove konkeritaj teritorioj fariĝas [[Godefroi de Bouillon]] ku titolo ''Ŝirmanto de Sankta Tombo''. |- | [[1100]] | [[Godefroi de Bouillon]] mortis kaj estis kronita la unua Jerusalema reĝo [[Baldueno la 1-a Jerusalema|Baldueno la 1-a]] |- | [[1101]]<br /> | Ekspediciita el Eŭropo subteniga [[krucmilito el 1101]] por krucistaj ŝtatoj. |- | [[1104]]<br /> | Krucistoj konkeris [[Akko]]n. |- | [[1110]] | Krucistoj konkeris [[Bejruto]]n. |- | [[1111]] | Krucistoj konkeris [[Sidono]]n. |- | [[1118]] | Reĝo [[Baldueno la 1-a Jerusalema|Baldueno la 1-a]] mortis, surtroniĝis lia nevo, [[Edessa graflando|grafo de Edessa]] [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Balduen Le Bourg]]. |- | [[1124]] | Krucistoj konkeris havenon [[Tiro]]n. |- | [[1131]] | [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Baldueno la 2-a]] mortis, surtroniĝis lia filino [[Melisenda Jerusalema|Melisenda]] kaj [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulko la 5-a de Anjou]]. |- | [[1134]] | Nesukcesa provo de [[graflando Jaffa kaj Askalon|grafo de Jafo]] pri palaca renverso kontraŭ reĝo [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulko]]. |- | [[1143]] | [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulko la 1-a]] mortis falinte de sur ĉevalo, surtroniĝis lia neplenkreska filo [[Baldueno la 3-a Jerusalema|Baldueno la 3-a]], regentino de la reĝlando fariĝis Melisenda, la patrino de la reĝo. |- | [[1144]] | [[Mosulo|Mosula]] [[atabego]] [[Zengí]] konkeris [[krucistaj ŝtatoj|krucistan]] [[Edessa graflando|Edessan graflandon]]. |- | [[1146]] | Papo [[Eŭgeno la 3-a]] proklamis la [[dua krucmilito|duan krucmiliton]]. |- | [[1147]] | En [[Sankta Lando|Sanktan landon]] venis kontingento de la [[dua krucmilito]]. |- | [[1148]] | La jerusalemaj soldataroj subtenataj de ekspedicio de la [[dua krucmilito]] nesukcese eksieĝis [[Damasko]]n. |- | [[1158]] | Komenco de la bizanca-jerusalema alianco. Reĝo Baldueno la 3-a edziĝis kun Theodora, la bofilino de bizanca imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno]]. |- | [[10-a de februaro]] [[1162]] | Mortis [[Baldueno la 3-a Jerusalema|Baldueno la 3-a]], surtroniĝis lia malpli aĝa frato [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio]]. |- | [[1163]] | [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio la 1-a]] aranĝis militiron en Egiption subtenata de la Bizanca ŝiparo. |- | [[1174]] | [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio la 1-a]] mortis, surtroniĝis [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]], regento de la reĝlando fariĝis [[Miles de Plancy]] kaj poste neoficiale [[Raimondo la 3-a de Tripolo|Raimondo la 3-a]]. |- | [[1180]] | Mortis [[listo de bizancaj imperiestroj|imperiestro]] [[Manuelo la 1-a Komneno|Manuelo la 1-a]] – la fino de Bizanca-Jerusalema alianco. |- | [[1185]] | Mortis [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]], surtroniĝis la neplenkreska [[Baldueno la 5-a Jerusalema|Baldueno la 5-a]], regento de la reĝlando fariĝis denove Raimondo la 3-a. |- | [[1186]] | [[Baldueno la 5-a Jerusalema|Baldueno la 5-a]] mortis, surtroniĝis lia patrino [[Sibilo Jerusalema|Sibilo]] kaj [[Guy de Lusignan]]. |- | [[4-a de julio]] [[1187]] | [[Batalo apud Hattín]] – [[Saladino]] venkis la jerusaleman soldataron. |- | [[aŭtuno]] de [[1187]] | [[Baliano de Ibelino]], [[Sieĝo de Jerusalemo (1187)|defendanto de Jerusalmeo]], transdonis la urbon al Saladino. |- | [[1187]] | Papo [[Gregorio la 8-a]] proklamis la [[tria krucmilito|trian krucmiliton]]. |- | [[1192]] | [[Tria krucmilito]], Jerusalema reĝlando estis parte rekonstruita, [[Akko]] fariĝis la ĉefurbo. |- | [[1192]] | La Jerusaleman kronon post morto de sia fratino ricevis [[Isabelo Jerusalema|Isabelo]] kaj [[Konrado de Montferrat]]. |- | [[1192]] | [[Konrado de Montferrat|Konrado la 1-a]] estis murdita kaj nova edzo de Isabelo kaj la Jerusalema reĝo fariĝis [[Henriko de Champagne]]. |- | [[1197]] | Mortis reĝo [[Henriko de Champagne]]. |- | [[1198]] | Nova edzo de reĝino Isabelo fariĝis [[Amaŭrio la 2-a de Lusignan]]. |- | [[1198]] | Papo [[Inocento la 3-a]] proklamis la [[kvara krucmilito|kvaran krucmiliton]], sed tiu fine ne atingis la Sanktan Landon. |- | [[1205]] | Mortis reĝo [[Amaŭrio la 2-a de Lusignan]] kaj reĝino [[Isabelo Jerusalema]], la tronon heredis [[Maria de Montferrat]], la neplenkreska filino de Isabelo, regento de la reĝlando fariĝis [[Johano de Ibelino, maljuna sinjoro de Bejruto|Johano de Ibelino]]. |- | [[1210]]<br /> | Reĝino [[Maria de Montferrat]] estis edzinigita al [[Johano de Brienne]], kiu fariĝis Jerusalema reĝo. |- | [[1212]] | Mortis reĝino [[Maria de Montferrat]], surtroniĝis [[Jolanda Jerusalema|Jolanda]], la neplenkreska filino de Maria kaj Johano, regento de la reĝlando fariĝis ŝia patro [[Johano de Brienne]]. |- | [[1213]] | Papo [[Inocento la 3-a]] proklamis la [[kvina krucmilito|kvinan krucmiliton]] kontraŭ Egiptio. |- | [[1221]] | La [[kvina krucmilito]] fiaskis. |- | [[1225]]<br /> | Reĝino Jolanda estis edzinigita al imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]], kiu fariĝis Jerusalema reĝo. |- | [[1228]] | [[Konrado la 2-a Jerusalema|Konrado la 2-a]] fariĝis la Jerusalema reĝo. |- | [[1228]] | [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] gvidis la [[sesa krucmilito|sesan krucmiliton]]. |- | [[1229]] | La [[18-an de februaro]] [[1229]] fermis [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] packontrakton por dek jaroj kun sultano [[Al-Kamil]] kaj la [[17-an de majo]] de la sama jaro li enpaŝis en Jerusalemon. |- | [[1244]] | Ĥorezmaj taĉmentoj en servoj de Egiptio konkeris reen [[Jerusalemo]]n. |- | [[1248]] | Estis proklamita la [[sepa krucmilito]] por rekonkero de [[Jerusalemo]], kiun gvidis franca reĝo [[Ludoviko la 9-a Sankta|Ludoviko la 9-a]]. |- | [[1254]]<br /> | La [[sepa krucmilito]] fiaskis. |- | [[1254]] | La Jerusalema reĝo fariĝis [[Konrado|Konrado la 3-a]]. |- | [[1268]] | [[Konrado|Konrado la 3-a]] estis ekzekutita, la reĝlando falis al [[Kipra reĝlando|Kipra reĝo]] [[Hugo la 3-a Kipra|Hugo la 3-a]] |- | [[1277]]<br /> | Titolon de la Jerusalema reĝo aĉetis [[Karolo de Anjou]], sed li ne estis agnoskita kiel reĝo fare de parto de akkaj baronoj. |- | [[1284]] | Mortis reĝo [[Hugo la 3-a Kipra|Hugo la 3-a]] kaj surtroniĝis [[Johano la 1-a Kipra]]. |- | [[1285]] | Mortis reĝo Johano la 1-a kaj kontraŭreĝo [[Karolo de Anjou]], sur Kipran-Kerusaleman tronon surtroniĝis [[Henrkio la 2-a Kipra|Henriko la 2-a]] |- | [[1291]]<br /> | [[Mamlukoj]] konkeris ĉefurbon [[Akko]]n kaj Jeruzalema reĝlando finis. |} [[Dosiero:KrakDesChevaliers.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Krak des Chevaliers]] en hodiaŭa Sirio]] [[Dosiero:Belvoir fortress.JPG|eta|maldekstra|200px|Ruinoj de burgo [[Belvoir]]]] Konsisto de la urboj en Jerusalema reĝlando, miksita kun la italaj komercistoj, kondukis al evoluo de [[ekonomiko]] prefere al la komerca ol al agrara direkto. [[Agrikulturo]] post falo de orientromia imperio stagnis, sed malgraŭ tio ĝi donis al la loĝantaro apud la marbordo nutraĵojn. La palestina enlando estis plimulte dezerta kaj la agrikulturo estis kulturebla nur sur kelke da lokoj en [[Galileo (regiono)|Galileo]] kaj apud rivero [[Jordano]], kie oni kulturis sudajn fruktojn. Kiel unu el malmultaj plantaĵoj, kiun la krucistoj importis al Oriento, estis [[vinbero]]. Ĉar la islamanoj drinki vinon ne rajtas, ili eĉ ne kulturis ĝin en siaj landoj. La regiono de Palestino estis ĉiam en la historio la kultura kaj komerca krucvojiĝo; kaj nome precipe tiutempe, kiam la krucista [[Outremer|Transmarejo]] fariĝis nodo de la komerco inter kristanisma Eŭropo kaj Oriento. La krucistoj devis eklerni komerci kun siaj islamaj najbaroj komerce eliri. La Siria enlando bezonis komerci kun Eŭropo, kien kondukis la vojo tra la palestinaj havenoj, el kio la krucistoj prenis pagojn. Necese estis ankaŭ certigi sekurecon al la islamaj karavanoj en la teritorio de Jerusalema reĝlando, loĝigado en la urboj kaj bona traktado. En la ekonomikon en la krucista reĝlando senĉese pli enpenetris [[templanoj]], kiuj jam en la 12-a jarcento laboris kun kredumo kaj konstruis ampleksan reton de bankoj, en kiu ili donis servojn senrilate al nacieco kaj religio. === Arkitekturo kaj arto === [[Dosiero:Melisende-Psalter f5v.jpg|eta|upright|maldekstra|200px|Aperaĵo de la eniro de kristanoj en Jerusalemon el [[psalmo|psalmaro de Mesalinda]]]] [[Dosiero:Church of the Holy Sepulchre - 1149.jpg|eta|maldekstra|upright|200px|Bildigo de Preĝejo de Sankta tombo en Jerusalemo post alikonstruo fare de krucistoj en la jaro 1149]] Plimulto de konstrua agado de la okcidentaj konkerintoj en Oriento koncentriĝis precipe al [[fortikaĵo]]j kaj [[burgo]]j: ''[[Krak de la Moabitoj]]'' en [[Kerak]] kaj ''[[Krak de Montréal]]'' en [[Transjordanio]], ''[[Belvoir]]'' proksime de [[Tiberias]] en hodiaŭa norda [[Israelo]], [[burgo]] ''[[Ibelin]]'' proksime de Jafo, [[templanoj|templana]] [[fortikaĵo]] ''[[La Roche Guillaume]]'' en Turkio kaj precipe fama burgo de [[malta ordeno|ordeno de johanitoj]] ''[[Krak des Chevaliers]]'' en hodiaŭa [[Sirio]] kaj multaj [[:Kategorio:Krucistaj burgoj|pluaj fortikaĵoj]]. Sed la krucistoj ne konstruis nur armean teknikon, sed ili celiĝis ankaŭ al preĝejoj, en kies konstruado krom aliaj partoprenis ankaŭ araboj kaj la loka loĝantaro. En Jerusalemo estis da preĝejoj dudek sep, en Tiro dek du kaj en Akko kvardek. Dum la regado de krucistoj okazis alikonstruado kaj ampleksigo de [[Baziliko de Sankta tombo]]. Tiu ĉi alikonstruo arkitektone eliras el tiama franca kaj mediteranea arkitekturo kaj ĝi estas sintezo de malfrue [[romaniko|romanika]] kaj frue [[gotiko|gotikaj]] elementoj. La alikonstruo kunigis ĉiujn en tiun tempon apartigitajn altarojn kaj ĝi estis finigita en la jaro [[1149]]. La krucista arto kaj arkitekturo kombinis [[gotiko|okcidentan gotikon]] kun [[bizanca stilo]] kaj [[islama arkitekturo]]. La grandaj urboj havis kutime [[banloko]]jn, kiuj estis similaj al la turkaj aŭ al antikvaj romiaj banlokoj. Virinoj vizitis la banlokojn same ofte kiel viroj, do dufoje ĝis trifoje dumsemajne kaj ili baniĝis aparte de la viroj. En la domoj ne mankis progresite solvita sociaj ekipaĵoj, kiuj mankis en plimulto de tiamaj urboj en la mondo. Unu el la plej fruaj ekzemploj de la krucista arto estas [[psalmaro de Mesalinda]], iluminita manuskripto farita inter la jaroj [[1135]] - [[1143]], kiu hodiaŭ estas lokigita en [[Brita biblioteko]]. Sed polimulto da manuskriptoj el la krucista [[Palestino]] ne konserviĝis kaj se jes, do poste plimulte el la [[13-a jarcento]]. == 12-a jarcento == === Edessa kaj Damasko === {{Ĉefartikolo|Sieĝo de Edessa|Dua krucmilito}} Kiam en la jaro [[1131]] mortis reĝo [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Baldueno la 2-a]], surtroniĝis lia filino [[Melisenda Jerusalema|Melisenda]] kun sia edzo [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulko de Anjou]], kiuj estis kronadumitaj en [[Baziliko de Sankta tombo|Templo de Sankta tombo]]. Dum ilia komuna regado Jerusalemo spertis la plej grandan ekonomian kaj kulturan progreson. [[Dosiero:Urfaskyline.jpg|eta|maldekstra|200px|Vido al Edessa el urba citadelo]] Kiam la nova reĝo surtroniĝis, la nordaj [[krucistaj ŝtatoj]] komencis [[subfoso|subfosi]] la jerusaleman aŭtoritaton kaj komencis konduti pli sendependeme kaj fine ili turniĝis kontraŭ la jerusalema reĝo. La reĝo unue fortiris ĝis [[Antioĥio]], kie intertempe princino Alice ekprenis la potencon kaj ne agnoskis la suverenecon de reĝo en Jerusalemo kaj antaŭenmarŝante norden Fulko renkontiĝis kun rezisto de [[Ponso la 1-a de Tripolo|Ponso]], la [[Tripola graflando|tripola grafo]] kaj Joscelino, grafo de Edessa. Danke al soldata superforto li eldevigis ilian retiriĝon kaj agnoskon de feŭda dependeco. Li poste surtronigis en [[Antioĥia princlando|Antioĥian princlandon]] [[Raimondo de Poitiers|Raimondon de Poitiers]]. En tendaron de la rezistantoj de Fulko apartenis ankaŭ [[Hugo de Le Puiset]], [[Graflando Jafo kaj Askalono|grafo de Jafo]] kaj [[Romain de Le Puy]], senjoro el Transjordanio, kiuj kontraŭ la reĝo nesukcese ekribelis. Dum la regado de reĝo Fulko okazis ankaŭ konstruado de multaj defendburgoj sur sudaj limoj de Jerusalema reĝlando. Stabila politika kaj armea situacio ebligis pluan evoluon de la komerco kaj alvenon de pluaj eŭropaj vilaĝanoj. En la reĝlando entreprenis nenur komercistoj el Eŭropo, sed komencis ĉi tie agadi ankaŭ arabaj komercistoj el [[Mezopotamio|Ĝaziro]] kaj [[Egiptio]]. La palestinaj havenoj en la krucistaj manoj fariĝis centrejoj de la komerco inter la kristana Eŭropo kaj la araba Oriento. [[Mosulo|Mosula]] [[atabego]] [[Zengí]] eluzis disputojn inter frankoj kaj li konkeris unu krucistan teritorion post la alia. La kulmino de lia militiro kontraŭ [[Tripola graflando]] kaj sieĝo de burgo [[Montferrand]], kie li militkaptis grafon de Tripolo kaj la reĝon mem, kiu alrapidis por helpi la tripolan grafon, ĉirkaŭis kun negranda taĉmento de liaj kavaliroj en fortikaĵo. Por ekmiro kaj de la krucistoj kaj de la islamanoj Zengí proponis kiel ŝanĝon kontraŭ la burgo honoran kapitulacion kaj tralason de la reĝo kaj liajn kunulojn kaj Fulko akceptis tion. La islamanoj akiris tiel la burgon de la granda strategia signifo. Zengí kaj Jerusalema reĝlando poste vivis en paco kaj la turka reganto turnis sian atentemon norden. En eksterlanda politiko Fulko la 1-a estis modera kaj fine de la [[1130-aj jaroj|tridekaj jaroj]] li fermis aliancon kun [[emiro]] de [[Damasko]], kiu devis pagi al la reĝo 20000 bizantiojn ĉiumonate. La alianco estis celita precipe kontraŭ [[Zengi]]. Eŭropanoj vere konservis la aliancon kaj en [[1139]] la granda jerusalema soldataro ekmarŝis por helpi Damaskon, kiun eksieĝis Zengí. Tiu, konstatinte, ke la krucistoj proksimiĝas al la urbo, retiriĝis de Damasko senbatale. La emiro de Damasko Unur poste konfirmis pluan amikecon inter sia lando kaj Jerusalema reĝlando per vizito de la reĝo en Akko kaj en urboj Jafo kaj Jerusalemo. [[Dosiero:Melisende and Fulk of Jerusalem.jpg|eta|maldekstra|upright|200px|Nupto de princino Melisenda kaj Fulko de Anjou, miniaturo de William de Tiro, ''Histoire de la Conquête de Jérusalem'']] En la jaro [[1143]] Fulko ĉasante falis de sur la ĉevalo kaj mortigis sin. Zengi tuj ekmarŝis kontraŭ la krucistaj ŝtatoj kaj en [[1144]] li konkeris [[graflando de Edessa|graflandon de Edessa]]. Reĝino [[Melisenda Jerusalema|Melisenda]], kiu nun fariĝis regentino anstataŭ sia pli aĝa neplenkreska filo, la estonta reĝo [[Baldueno la 3-a Jerusalema|Baldueno la 3-a]] kaj Reĝa konsilantaro donis al ili kiel konsilanton baronon [[Manassès de Hierges]], kiu post la morto de Fulko gvidis la jerusaleman soldataron. Sed en [[1147]] [[Zengí]] estis fare de sia eŭnuĥo [[Jarankeŝ]] murdita kaj la krucistoj atendis post lia morto disunuigon inter la islamanoj, kiuj batalos je la heredaĵo de Zengí. La nova jerusalema reĝo Baldueno la 3-a eksentis okazon kaj ekmarŝis kontraŭ Damasko, sed li atingis nenion per sia militiro kaj fine li retiriĝis reen ĝis Palestino. Je unu jaro pli poste aliris en la lando kontingento de la [[dua krucmilito]]. Renkontiĝon de la gvidantoj de la ekspedicio en [[Akko]] en la jaro [[1148]] partoprenis la franca reĝo [[Ludoviko la 7-a (Francio)|Ludoviko la 7-a]] kaj [[Sankta Romia Imperio|germana]] reĝo [[Konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]]. Kvankam kelkaj lokaj nobeloj, precipe poste la antioĥa princo [[Raimondo de Poitiers]], proponis ekataki [[Halepo]]n, kiu, se oni sukcesis konkeri ĝin, fariĝus bona bazo por rekonkero de [[Edessa]]. Sed la kunveno en Akko decidis pri militiro kontraŭ Damasko. Ne estas tute klare, kial la krucmilito devis direktiĝi al Damasko. Por la krucistoj venintaj kun la eŭropaj regantoj povis esti la nomo Damasko kunigita kun biblio, kio povis kaŭzi religian [[eŭforio]]n, dume la loko nomata Halepo diris al ili nenion. La jerusalemaj kavaliroj poste vidis eblecon rebonigi sian nesukcesan militiron, kiun ili entreprenis unu jaron antaŭe. Sed reĝo Fulko dum sia regado kun la damaska emiro fermis armisticon, kiu observis celon eviti al atentemo de la filo de Zengí kaj sekvanto [[Núr ad-Dín]]. La [[dua krucmilito]] poste vere ekmarŝis en la jaro [[1148]] al Damasko, por ke ĝi finiĝu post katastrofa sieĝo de Damasko per absoluta fiasko. === Veno de Baldueno la 3-a === [[Dosiero:Seal of Baldwin III of Jerusalem.jpg|eta|maldekstra|200px|Sigelo de reĝo Baldueno la 3-a]] Post tio, kiam la krucistoj nesukcese provis konkeri Damaskon, la islama reganto [[Núr ad-Dín]] ekmarŝis kontraŭ [[Antioĥio]]. Princon Raimondon de Poitiers, komune kun liaj aliancanoj el sekto de [[asasinoj]] Núr ad-Dín la [[29-an de junio]] [[1148]] ĉirkaŭis en lia tendaro apud [[Fons Murez]] kaj la tutan lian soldataron kun nombro de kvar mil da kavaliroj kaj mil da infanterianoj neniigis. Raimondo mem falis en la batalo. Nelonge post tio estis [[militkaptito|militkaptita]] la edessa grafo [[Joscelino la 2-a de Edessa|Joscelino la 2-a]] kaj lia edzino la restan parton de la [[graflando de Edessa]] vendis al [[Bizanca imperio]]. Post la morto de la antioĥa princo kaj la militkapto de la edessa grafo estis ankaŭ murdita la tripola grafo Raimondo la 2-a, pro kio lia ŝtato estis ĵetita en la internan krizon. La jerusalema reĝo unue ekmarŝis liberigi Antioĥion de Núr ad-Dín kaj poste li fermis kun li armisticon, per kio li akiris ripoztempon por tio, por ke li povu trovi novajn regontojn por la nordaj krucistaj ŝtatoj. Kvankam Edessa graflando jam de fakto ne ekzistis, nova titola grafo fariĝis [[Joscelino la 3-a de Edessa|Joscelino la 3-a]], filo de Joscelino la 2-a. Baldueno la 3-a ankaŭ fariĝis gardanto de la nova grafo de Tripolo, kiu estis neplenkreska kaj anstataŭ li fakte regis lia patrino. Fine la reĝo klopodis elekti fianĉon por la vidviĝinta antioĥa princino Konstancia, sed pro ŝia rezistemo tio tiel tri jaroj ne sukcesis. Sed fine ŝi elektis [[Renaud de Châtillon]], la neposedaĵhava franca kavaliro. Kvankam Baldueno la 3-a estis jam dudekjara, li devis senĉese dividiĝi je la potenco kun sia patrino Melisenda. Baldueno tial eldevigis al si je la jerusalema patriarko sian kronadon kiel memreganto de la reĝlando. Li kaŭzis malfermitan konflikton pro tio kun Melisenda kaj ŝia aliancano [[Manassès de Hierges]], en kiu Baldueno la 3-a venkis. La reĝino foriris en flankejon kaj Manassès de Hierges forlasis Proksiman Orienton. [[Dosiero:Manuelcomnenus.jpg|eta|upright|200px|La bizanca imperiestro Manuelo la 1-a Komneno laŭ kodekso el la jaro 1178]] En la jaro [[1153]] Baldueno la 3-a konkeris lastan lokon de la egipta potenco en Lavantenio - havenon [[Askalono]]n. La urbon akiris per [[apanaĝo]] [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio la 1-a]], la malpli aĝa frato de la reĝo. Per la konkero de Askalono la krucistoj priregis la tutan palestinan marbordon. Sed la ekspedicio kostis la kason de reĝo grandan monon kaj en la tempo, kiam Núr ad-Dín estis konkeranta Damaskon, la jerusalema reĝo estis devigita nur rigardi. === Alianco kun Bizanco === En la [[1150-aj jaroj|kvindekaj jaroj]] de la [[12-a jarcento]] la jerusalema politiko celis al pli varmaj rilatoj kun [[Bizanca imperio|bizanca imperiestro]], kio estis konfirmita printempe de [[1158]] per [[nupto]] de reĝo Baldueno kun nevino de imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno]]. Sed tiutempe la nova antioĥa princo [[Renaŭdo de Châtillon]] komune kun la armenaj aliancanoj ekatakis kaj rabis la bizancan Kipron. Baldueno la 3-a distancis sin de Renaŭdo kaj aŭtune de [[1158]] imperiestro Manuelo ekmarŝis al oriento, por ke li faru rebonigon kun la armenoj kaj Antioĥio. La armena princo Thoros estis malvenkita kaj Renaŭdo estis devigita humiliĝi antaŭ la imperiestro kaj ĵuri la feŭdan fidelecon. En la jaro [[1159]] mortis [[Berta de Sulzbach]], edzino de Manuelo kaj la imperiestro turniĝis al la jerusalema reĝo, por ke li rekomendu al li kiel novan edzinon iun el la krucistaj nobelinoj. Baldueno rekomendis al li sian nevinon Melisenda-n, filinon de la tripola grafo, sed la imperiestro fine elektis Maria-n, filinon de la antioĥa princino Konstanca. La imperiestro incitis pro sia decido Balduenon la 3-an, la jerusaleman kaj la tripolan kortegon, sed la rilatoj baldaŭ denove egaliĝis. En la jaro [[1163]] Baldueno la 3-a malsaniĝis kaj en [[Bejruto]] li mortis. Ĉar li mortis seninfana, surtroniĝis lia malpli aĝa frato [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio]], [[Graflando Jafo kaj Askalono|grafo el Jafo kaj Askalono]] === Amaŭrio la 1-a kaj kvin ekspedicioj en Egiption === Kiam Amaŭrio la 1-a surtroniĝis, Núr ad-Dín endanĝerigis ĉiujn [[krucistaj ŝtatoj|krucistajn ŝtatojn]] en [[Proksima Oriento]] kaj la reĝo konsciis necesecon de la daŭrigo de la amika kurso al Bizanco. Sed samtempe li estis konvinkita pri neceseco ekkonkeri la fatiman Egiption, kiu jam kiel ŝtato estis tute disharmoniigita, sed malgraŭ tio ĝi estis riĉa kaj strategie signifa. Sed pri Egiptio interesiĝis ankaŭ Núr ad-Dín, kiu ĉi tie en la jaro [[1163]] helpis al detronigita veziro [[Ŝávar]] reen en sian oficejon. Sed Ŝávar fine turniĝis al Núr ad-Dín dorse kaj kuniĝis kun la jerusalema reĝo. Tiu en la jaro [[1164]] invadis en [[Supra Egiptio|Supran Egiption]], kie en fortikaĵo [[Bilbajs]], norde de [[Kairo]], ĉirkaŭis la armeon de Núr ad-Dín gvidata de [[Asad ad-Dín Ŝírkúh]], la [[kurdoj|kurda]] [[emiro]]. Núr ad-Dín tial ekatakis kontraŭ la norda Sirio, li venkis super la unuiĝintaj tripolaj-antioĥaj soldataroj kaj la armenaj taĉmentoj kaj militkaptis iliajn komandantojn inkluzive de la antioĥa princo. En la jaro [[1167]] Ŝírkúh en Damasko amasigis novan soldataron por militiro en Egiption, kie akompanis lin ankaŭ lia nevo [[Saláh ad-Dín Jusúf ben Ajjúb]]. La egipta veziro Ŝávar denove turniĝis al Jerusalema reĝlando kaj pagis al Amaŭrio la 1-a 400.000 denaroj pro la soldata helpo. Irante tra la [[Sinajo|sinaja dezerto]] Amaŭrio provis fortranĉi la islamanojn kaj preskaŭ li sukcesis neniigi la sirian armeon. Sed fine Ŝírkúh aliris ĝis Egiptio kaj kampadis sub [[Piramidoj de Gizo|piramidoj en Giza]] sur la okcidenta bordo de [[Nilo]]. Amaŭrio aliris al la orienta bordo je kelke da tagoj pli poste, ĝoje bonvenigata de Ŝávar. Post unu monato de atendado Amaŭrio, kies soldataro estis pli nombra, forpelis Ŝírkúh-on je 150 kilometroj suden de Kairo. Ĉi tie ili renkontiĝis en senrezulta batalo kaj la islamanoj komencis antaŭeniri reen norden, kie ili konkeris [[Aleksandrio]]n. Tie la jerusaleman soldataroi sieĝis ilin. Sed Ŝírkúh nokte elglitis kun la soldataro kaj en la urbo restis nur Saláh ad-Dín kun malgranda taĉmento. Estiĝis [[pato|pata]] situacio kaj fine Ŝírkúh proponis al Amaŭrio armisticon. Super Aleksandrio restis flirti la jerusalema flago kaj restis ĉi tie krucista taĉmento. Ŝávar estis devigita pagi al la reĝo ĉiujare altan [[tributo]]n por la armea ŝirmo. [[Dosiero:BnF ms fr9084 fol272.jpg|eta|maldekstra|Imperiestro Manuelo la 1-a estas akceptanta jerusalemajn emisarojn, miniaturo devenanta el la 13-a jarcento el Akko]] [[Dosiero:All Gizah Pyramids.jpg|eta|Sub piramidoj en Giza kampadis monatojn armeestro de Núr ad-Dín, Asad ad-Dín Ŝírkúh]] Sed jam venontjare la krucistoj preparis novan ekspedicion ĝis Egiptio kaj en oktobro de [[1168]] pli malgranda kavalira taĉmento invadis en delton de nilo, kie ĝi masakris la lokan kristanan loĝantaron. Tiel estiĝis milito kontraŭ la antaŭ nelonga aliancano Ŝávar, ĉar li ne volis pagi la postulatan fare de la krucistoj tributon. Kiam poste reĝo Amaŭrio eksieĝis Kairon, egiptoj petis je helpo Núr ad-Dín-on. Tiu rapide sendis emiron Ŝírkúh-on kun la armeo ĝis Egiptio kaj tiu en januaro de [[1169]] devigis la jerusaleman soldataron, por ke ĝi retiriĝu ĝis Palestino. Ŝírkúh intertempe fariĝis nova egipta veziro kaj post lia morto transprenis tiun ĉi oficejon lia nevo Saláh ad-Dín Jusúf ben Ajjúb. Amaŭrio kaj la bizanca imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno|Manuelo]] konsideris la transprenon de potenco de Saláh ad-Dín en Egiptio komune kun Núr ad-Dín en Sirio kiel rompo de ekvilibro de fortoj. La imperiestro tial denove konspiris pluan egiptan militiron kaj promesis al la palestinaj frankoj ŝiparon kiel helpo. Sed la jerusalema armeo pro lastaj atakoj suferis grandajn perdojn kaj bezonis ian tempon por plenigi la staton. La bizancaj ŝipoj intertempe [[ankro (ŝipo)|ankris]] sur Kipro. Post longaj semajnoj krucista armeo vere ekiris el [[Levantenio]] kaj la grekaj ŝipoj tiel povis eknavigacii el la kipraj havenoj. La unuiĝinta bizanca-jerusalema ekspedicio ekatakis havenon [[Damietta]]-on, per kio Saláh ad-Dín-on, kiu atendis atakon kontraŭ la urbo [[Bilbajs]], ili sukcesis surprizi. Sed vintraj pluvoj kaj manko de provizoj malfortigis la atakantojn. La bizanca floto ankaŭ dum la tempo de atendado sur Kipro konsumis plimulton de siaj provizoj. Reĝo Amaŭrio ordonis por retiriĝi kaj retiriĝis same la ŝiparo de Manuelo, kiu estis survoje reen ĝis [[Konstantinopolo]] trafita per granda ŝtormo kaj grandparte neniigita. Per tio ankaŭ finiĝis kvin provoj de la krucistoj konkeri la teritoriojn en Egiptio. Spite al la katastrofo, per kiu finiĝis la komuna entrepreno, la alianco de Amaŭrio kaj Manuelo estis senĉese retenata. En la jaro [[1173]] proponis al la jerusalemaj krucistoj aliancon kontraŭ Núr ad-Dín la islama sekto de [[asasinoj]], kies [[ŝejĥo]] estis tiutempe [[Raŝíd ad–Dín Sinan]], inter la krucistoj konata kiel [[Maljunulo el montaro]]. Sed kontraŭ la alianco stariĝis [[templanoj]] kaj mortigis la asasinan mesaĝistaron. Amaŭrio la 1-a ekkoleregis, lasis la respondecajn templanojn aresti, per kio li rompis ilian netuŝeblecon kaj ĉe papo li eĉ postulis nuligon de la templana ordeno. La reĝo senkulpigis sin al Raŝídovi ad-Dín Sinan kaj Maljunulo el montaro akceptis la senkulpigon. En la jaro [[1174]] sultano [[Núr ad-Dín]] mortis kaj kelke da monatoj post li ankaŭ [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio la 1-a]]. Netutan semajnon post la morto de Amaŭrio kiel nova jerusalema reĝo estis kronita lia dektrijara filo kiel [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]]. La tempo ĝis la jaro [[1180]] estis plenigita per etaj interkvereloj inter Saláh ad-Dín kaj la nova reĝo. Nur post tio ili interkonsentis armisticon por du jaroj. En tiu jaro mortis ankaŭ imperiestro Manuelo la 1-a kaj pro lia morto Jerusalema reĝlando perdis la potencan aliancanon. == Muslima ofensivo kaj falo de la reĝlando == [[Dosiero:BaldwinIV.jpg|eta|maldekstra|200px|Ĉefepiskopo [[Vilhelmo de Tiro]] kaj Baldueno la 4-a, William estas distinganta ĉe la knabo simptomojn de lepro]] Amaŭrion sur la trono alternigis lia juna filo [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]], sed ĉe kiu jam en la infanaĝo estis rimarkataj simptomojn de [[lepro]]. Sed Baldueno la 4-a eĉ spite al tio montriĝis esti tre decidema kaj energia reĝo kaj armeestro. Tiutempe jam plene montriĝis la divido de la reĝa kortego kaj la jerusalemaj baronoj en du opiniajn grupojn. La unuan grupon kreis precipe nobeloj, kiuj naskiĝis en [[Sankta Lando]] kaj kies familioj ĉi tie vivis dum kelkaj generacioj. Kelkaj nove venintaj nobeloj diris al ili "Ĉevalidoj" pro iliaj kelkaj transprenitaj orientalaj kutimoj. Post la veno de Baldueno la 4-a tiuj ĉi nobeloj havis ankaŭ ĉe la kortego superecon. Iliaj ĉefaj reprezentantoj estis grafo de Tripolo [[Raimondo la 3-a Tripola|Raimondo la 3-a]] kaj barono de Ramla kaj Nabulo [[Baliano de Ibelino|Baliano]]. Ili pretekstis moderigitajn opiniojn por kunvivo kun la islamanoj kaj realigis rilate al ili ankaŭ de Bizanco pli renkontan politikon, armee celita por la defendo de lando. La alia grupo estis nobeloj, kiuj ne naskiĝis en Palestino, sed ili akiris ĉi tie senjorlandojn kaj en la araba mondo ili ne orientiĝis. Tiuj realigis rilate al la arabaj ŝtatoj atakeman kaj konkereman politikon kaj inter iliaj reprezentantoj apartenis fratoj [[Guy de Lusignan|Guy]] kaj [[Amaŭrio la 2-a de Lusignan|Amaŭrio]] [[Lusignan (nobela familio)|de Lusignan]] kaj ankaŭ [[Renaud de Châtillon]]. Ekde la jaro [[1180]] la favorantoj de pli agresema politiko akiris signifajn postenojn en ŝtata administrado kaj poste ankaŭ la decidantan vorton ĉe la kortego, kiam Sibilo, fratino de la reĝo, edziniĝis kun [[Graflando de Jafo kaj Askalono|grafo el Jafo kaj Askalono]] Guy de Lusignan. La kortega grupo de Guy ankaŭ sukcesis al la liberigita posteno de la jerusalema patriarko elekti [[Heraklios Jerusalema|Herakleion]], ĉefepiskopon de Caesarejo, dume Raimondo la 3-a kun siaj favorantoj realigis [[Guillaume de Tiro|Guillaumon de Tiro]], la akkan ĉefepiskopon, kronikiston kaj edukiston de Baldueno la 4-an. [[Dosiero:Schlacht von Montgisard 2.jpg|eta|200px|[[Batalo apud Montgisard]]: La malsana reĝo Baldueno la 4-a estas venkanta super Saladino]] En Egiptio intertempe kreskis post la morto de Núr ad-Dín la potenco de veziro [[Saláh ad-Dín Jusúf ben Ajjúb]], pli poste konata kiel [[Saladino]]. Saladino unue komencis unuigi la islamanoj en Sirio kaj kunpuŝiĝis kun rezisto de la regantoj de [[Halepo]] kaj [[Mosulo]], kiuj estis de la dinastio de [[Zengí]]. La jerusalemaj krucistoj, kiuj la novan minacon de Saladino bone konsciis, ĉiuforte klopodis subteni la zengiajn regantojn kaj en la jaro [[1176]] ili sukcesis malkonsili Saladinon de atako kontraŭ Halepo. Pro senĉesaj rabemaj incadoj de Renaŭdo de Châtillon kontraŭ komercaj karavanoj de araboj Saladino ekatakis kontraŭ Jerusalema reĝlando. En la frunton de la jerusalemaj soldataroj stariĝis Guy, bofrato de la reĝo, sed kiu montris nur sian hezitemon en batalo kaj liaj kontraŭuloj, frunte kun Raimondo la 3-a, devigis la reĝon revoki Guy-on el funkcio de komandanto. En la frunton spite al sia lepro stariĝis reĝo Baldueno persone kaj ŝakigis Guy-on de la sekvanteco por la trono per tio, ke li lasis kroni sian kvinjaran nevon kiel kronprincon. La vicreĝo fariĝis Raimondo la 3-a, kiu ankaŭ fariĝis la regento de reĝlando dum la tempo de neplenkreskeco de la juna Baldueno la 5-a kaj la komandanto de armeo. Raimondo la 3-a pruvis sian forton, kiam li forpelis Saladinon de sieĝo de Kerako, fortikaĵo de Renaŭdo de Châtillon, kie tiutempe okazis nupto de [[Homfroi la 4-a de Torono|Homfroi]], lia duonpatra filo, kaj de Isabela, malpli aĝa fratino de la reĝo, kaj kie ankaŭ ĉeestis granda nombro de signifaj nuptogastoj el vicoj de baronoj. En la jaro [[1185]] mortis la malsana reĝo [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]] kaj Raimondo la 3-a tiel povis plene ekpreni la regadon anstataŭ la juna reĝo el la firma pozicio de regento. Raimondo ankaŭ konkludis kun Saladino armisticon por kvar jaroj. Sed je unu jaro pli poste neatendite mortis la juna reĝo [[Baldueno la 5-a Jerusalema|Baldueno la 5-a]] kaj Raimondo perdis siajn rajtojn por la regenteco. La potenco transiris al [[Sibilo Jerusalema|Sibilo]], la patrino de la mortinta reĝo, kaj ŝian edzon Guy de Lusignan-on, kiuj post mallonga konflikto certigis la regadon en Jerusalemo. Raimondo la 3-a forveturis el Jerusalemo ĝis [[Tiberiado]], kie li interkonsentis kun Saladino en reciproka armistico. La kortega flanko de batalavidaj nobeloj tiel ĉi venis reen al la potenco. === Falo de Jerusalemo kaj la tria krucmilito === {{Ĉefartikolo|Batalo apud Hattín|Sieĝo de Jerusalemo (1187)|Tria krucmilito}} [[Dosiero:Guido di Lusignano.jpg|eta|maldekstra|upright|200px|La jerusalema reĝo [[Guy de Lusignan]], bildo de [[François-Édouard Picot]]]] Guy de Lusignan montriĝis kiel malbona kaj nedecidema reganto. La proksima aliancano de la reĝo Renaŭdo de Châtillon denove ekatakis kontraŭ saracena karavano kaj li forhaŭlis la militkaptitajn komercistojn kaj la varon ĝis [[Kerako]]. Saladino prenis tiun ĉi agadon kiel pretekston al milito kaj li komenciĝis prepariĝi al batalo. La nobeloj estis indignitaj pro la agado de Renaŭdo kaj [[Raimondo la 3-a de Tripolo]] kaj [[antioĥa princlando|antioĥa princo]] [[Bohemundo la 3-a de Antioĥio|Bohemundo la 3-a]] rifuzis havi kun la nova milito kontraŭ Saladino ion ajn komunan. Sed Guy de Lusignan komencis en la ĉirkaŭaĵo de [[Nazareto]] amasigi la plenan soldataron. La tripola grafo Raimondo fine aliĝis al la soldataro ankaŭ. Sed en la sekvanta batalo apud hattinaj anguloj la [[4-an de julio]] [[1187]] Saladino venkis super la jerusalema soldataro kaj militkaptis la reĝon kaj la ceterajn gvidantojn. Raimondo la 3-a, Baliano de Ibelino, Reginaldo de Sidono, patriarko Heraklio, la titola grafo de Edessa Joscelino la 3-a kaj proksimume tri miloj da pluaj kristanoj sukcesis liberiĝi. Renaud de Châtillon estis ekzekutita fare de Saladino kaj Guy de Lusignan kun la ceteraj estis kun honoroj forkondukitaj en militkaptitecon. Poste Saladino jam konkeris unu krucistan teritorion post la alia kaj la [[2-an de oktobro]] [[Sieĝo de Jerusalemo (1187)|falis Jerusalemo mem]], sole kelke da urboj kaj burgoj restis en la krucistaj manoj kiel haveno Tiro, kiun defendis onklo de Baldueno la 5-a [[Konrado de Montferrat]], kiu venis el [[Konstantinopolo]], urbo [[Antioĥio]], [[Tripolo]] kaj burgoj [[Beufort]], [[Chastel Blanc]], [[Marqab]], [[Tortosa]] a [[Krak des Chevaliers]]. [[Dosiero:Conrad-Picot.jpg|eta|upright|200px|[[Konrado de Montferrat]], defendanto de Tiro, bildo de François-Édouard Picot]] La perdo de [[Jerusalemo]] aŭtune de la jaro [[1187]] finigis por ia tempo la ekzistadon de Jerusalema reĝlando. Multaj loĝantoj fuĝis antaŭ Saladino ĝis Tiro, Tripolo aŭ Egiptio, de kie ili revenis reen en Eŭropon. La kristanoj, kiuj falis en la manojn de Saladino, povis elaĉeti sin; tiuj, kiuj ne povis pagi sin dé la islamanoj, falis en [[sklaveco]]n. En la konkeritaj teritorioj okazis granda ŝanĝo en la konsisto de loĝantaro. La kristanoj de la okcidenta rito devis foriri kaj sur ilian postenon venis islamanoj. La orientaj kristanoj povis resti, same kiel judoj, kies posteno eĉ rilate al la krucista regado pliboniĝis. La falo de Jerusalemo tremigis la tutan Eŭropon. Oni diras, ke papo [[Urbano la 3-a]] tiam mortis pro malĝojo, sed estas tre verŝajne, ke mortonte li ne havis tempon ekscii pri tiu ĉi malvenko. Lia sekvanto [[Gregorio la 8-a]] turniĝis al la eŭropaj reĝoj kun apelo, por ke ili revoku batalojn inter si kaj unuiĝu en novan [[krucmilito]]n. En Sanktan Landon post tio, kiam komencis veni la unuaj fuĝintoj kun informoj pri la katastrofo en Transmarejo, komencis flui pli malgrandaj armigitaj kontingentoj por helpi la krucistojn en Palestinon. Kiel la unua en Proksiman Orienton alrapidis [[normanoj|normanaj]] ŝipoj de la sicila reĝo [[Vilhelmo la 2-a (Sicilio)|Vilhelmo la 2-a]] kaj signife ili helpis dum defendo de Tiro kaj Tripolo. Pli poste alnavigaciis ŝipoj el [[Danio]], [[Flandrio]] kaj [[Anglio]] kaj ankaŭ kontribuis ŝiparoj de la italaj urbaj ŝtatoj. En kelke de pli postaj jaroj surlande kaj surmare ekis direkte al Sankta Lando grandegaj soldataroj de la eŭropaj monarkoj, inkluzive de kontingento de la franca reĝo [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo la 2-a Aŭgusto]], la angla reĝo [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a Leona koro]] kaj la romia-germana imperiestro [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a Barbaroso]]. En la historion tiuj ĉi malpli grandaj kaj pli grandaj apartigitaj migrantaj ekspedicioj enpaŝis sub kompleksa nomo la [[tria krucmilito]]. Somere de la jaro [[1188]] Saladino tralasis reĝon Guy de Lusignan-on kaj tiu ekiris ĝis [[Tiro]]. Sed la defendantoj de urbo kaj ties agnoskata komandanto [[Konrado de Monferrat]] rifuzis enlasi lin en la urbon kaj agnoski lin kiel reĝon. Sed Guy ne volis resti sidi senagade sub remparoj de Tiro kaj kun aro da siaj soldatoj kaj helpe de la piza ŝiparo li ekatakis [[Akko]]n. Pase de la tempo Guy ricevis pli da subtenaj fortoj de la lokaj frankoj, eĉ aliĝis al li ankaŭ Konrado, kaj pli poste ankaŭ de eŭropaj subtenaj fortoj el Francio kaj Anglio, frunte kun regantoj de ambaŭ landoj. La urbo kapitulacis al la krucistoj la [[12-an de julio]] [[1191]]. [[Dosiero:Folio from The book of knowledge of ingenious mechanical devices (1354 Mamluk copy). Part of a water clock (detail).jpg|eta|maldekstra|200px|Persa miniaturo el araba kodekso el fino de la 12-a jarcento apartenanta onidire al Saladino]] Post la konkero de urbo eksplodis denove disputo inter Guy kaj Konrado pri tio, kiu devas esti la nova jerusalema reĝo. Sed tiu ne intencis rezigni pri sia posteno. Rilate al tio, ke la edzino de Guy, reĝino Sibilo estis mortinta, laŭ multaj nobeloj li perdis siajn rajtojn por la reĝa titolo. La titolo tiel aŭtomate transiris al Isabelo, la fratino de Sibilo, kiu estis edziniĝinta al Homfroi la 4-a de Torono. Konrado lasis Isabelon kun Homfroi divorcigi kaj poste li mem edzigis sin kun ŝi, pro kio li fariĝis aspiranto je la trono. La eŭropaj reĝoj perigis kompromison: Guy de Lusignan devis ĝismorte resti la reĝo kaj Konrado kun Isabelo estis fariĝontaj liaj sekvantoj. Sed la faktan regadon en la lando tenis la angla reĝo Rikardo. La franca reĝo Filipo fornavigaciis el Akko la [[31-an de julio]] [[1191]]. Rikardo la 1-a restis ankoraŭ la tutan unu jaron ĝis oktobro de [[1192]] kaj fine li interkonsentis kun Saladino pri la kvinjara armistico, kiam la krucistoj devis teni la palestinan marbordon ĝis urbo [[Jafo]]. Jerusalemo devis fariĝi pilgrima loko libere alirebla por la kristanoj. La interkonsento estis konfirmita la [[2-an de septembro]] [[1192]] kaj Rikardo la 1-a ekiris al vojaĝo Eŭropon. Sed intertempe denove ekflamis spiteco inter Guy, sur kies flanko stariĝis [[Pizo|pizanoj]] kaj Konrado, kiun subtenis [[Ĝenovo|ĝenovanoj]]. Rikardo Leona koro ekkonstatinte, ke Konrado havas multe pli da favorantoj, nomumis lin la reĝo kaj Guy-on li dum rekompensis per Kipro, kiun li survoje al Sankta Lando konkeris je Bizanca imperio kaj kiun li turne vendis al [[templanoj]], do Guy devis unue aĉeti ĝin de ili. Per tio li igis estiĝi novan krucistan ŝtaton - [[Kipra reĝlando|Kipran reĝlandon]]. Sed Konrado de Montferrat estis post nelonge en Tiro murdita. Ordonon al lia murdo donis [[Maljunulo el montaro]]. Vidvino Isabelo estis poste edzinigita kun [[Henriko de Champagne]], la nevo de Rikardo. Henriko estis neniam kronita je reĝo, malgraŭ tio li fakte regis en Palestino. Post la mortoj de Saladino en la jaro [[1193]] kaj de la Guy de Lusignan je unu jaro pli poste li plifortigis sian pozicion kaj interkonsentis kun la frato de Guy, la kipra reĝo [[Amaŭrio la 2-a de Lusignan|Amaŭrio la 2-a]], kiu ne pretendis la jerusaleman tronon. Filino de Henriko kaj Isabelo estis pli poste edzinigita al [[Hugo la 1-a Kipra]], la filo de Amaŭrio, per kio estiĝis nova jerusalema reganta dinastio. == 13-a jarcento == [[Dosiero:Al-Kamil Muhammad al-Malik and Frederick II Holy Roman Emperor.jpg|maldekstra|eta|upright|200px|Imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] (maldekstre) dum renkontiĝo kun sultano [[Al-Kamil]]]] [[Dosiero:Blason Royaume de Jérusalem.svg|eta|200px|Blazono de Jerusalema reĝlando]] [[Dosiero:Armoiries Chypre Jérusalem.svg|eta|200px|Blazono de la unuiĝinta reĝlando jerusalema kaj kipra]] [[Dosiero:Armoiries Chypre 1393.svg|eta|200px|Blazono de reĝlando de Kipro, Armenio kaj Jerusalemo, post la jaro 1393]] La sekvantaj cent jaroj Jerusalema reĝlando estis ĉirkaŭita fare de la siria teritorio. Kontraŭe al la stato antaŭ Hattín kaj la ofensivo de Saladino ĝi estis nur torso. La ĉefurbo transloĝiĝis en la havenurbon [[Akko]]n kaj ĝi kontrolis regionon de marbordo de la hodiaŭa norda Israelo sude kaj la suda kaj la centra Libano kaj kontriolis urbojn [[Jafo]], [[Arsuf]], [[Tiro]], [[Sidono]] kaj [[Bejruto]]. Super kelkaj urboj kiel [[Askalono]] kaj kelkaj pluaj fortikaĵoj transprenis kontrolon [[Tripola graflando]] kaj [[Antioĥa princlando]]. Fakte jam en Sanktan Landon ne fluis okcidentaj koloniistoj kaj male la lokaj nobeloj foriradis en Kipran reĝlandon kaj novajn krucistajn ŝtatojn. La nova reĝo Henriko de Champagne mortis en la jaro [[1197]] kaj vidvino Isabelo edziniĝis kvarfojon, nome al frato de sia eksa bofrato Amaŭrio la 2-a de Lusignan. Post tio, kiam la tria krucmilito finiĝis per fiasko, estis planita la [[kvara krucmilito]], kiun gvidis [[Bonifaco de Montferrat|Bonifaco]], la frato de Konrado kaj Vilhelmo de Montferrat. Sed tiu ĉi krucmilito en la jaro [[1204]] konkeris kaj rabis [[Konstantinopolo]]n, la ĉefurbon de Bizanca imperio kaj la krucistoj ĉi tie establis centrejon de [[Latina imperio]]. La partoprenantoj de tiu ĉi ekspedicio neniam venis en Sanktan Landon. Post la morto de Amaŭrio kaj Isabelo la nova jerusalema reĝino fariĝis la juna filino de Isabelo kaj Konrado - [[Mario de Montferrat]], kiu estis edzinigita al multe pli aĝa kaj neposedaĵhava eŭropa kavaliro [[Johano de Brienne]]. Sed dum nasko de filino de Johano Mario mortis dumnaske kaj Johano regis plu kiel regento. Johano poste edziĝis kun Stefanio, la filino de [[Armena reĝlando en Kilikio|armena reĝo en Kilikio]] kaj partoprenis en la armenaj-antioĥaj disputoj sur flanko de armenoj. En la jaro [[1217]] estis proklamita la [[kvina krucmilito]] kaj en septembro de tiu jaro alnavigaciis en Akkon la aŭstra duko [[Leopoldo la 6-a Babenberga|Leopoldo la 6-a]], la hungara reĝo [[Andreo la 2-a (Hungario)|Andreo la 2-a]] kaj la kipra reĝo Hugo. Sed ili atingis nenion per komuna militiro kaj la eksterlandaj aliancanoj fine fornavigaciis el Palestino. En pluaj jaroj jam la kvina krucmilito fakte ne okazis en [[Sankta Lando]]. En la jaro [[1225]] la juna filino Johano de Brienne [[Jolanda Jerusalema]] edziniĝis kun romia-germana imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a Ŝtaŭfa]] el dinastio de [[Ŝtaŭfoj]]. Tiu detronigis Johanon de Brienne el la jerusalema trono kaj en la jaro [[1227]] li fornavigaciis [[Outremer|Orienton]]. Liaj rilatoj kun [[papa ŝtato]] ne estis la plej bonaj kaj tial li estis poste fare de papo ekskomunikita, sed tio ne ĝenis lin kaj je unu jaro pli poste li albordiĝis sur Kipro. Sed la imperiestro atingis prefere la diplomatajn ol la soldatajn rezultojn. En la jaro [[1229]] li diskutis kun la egipta sultano al-Kamil el dinastio de Ajjubidoj. En Jafo ambaŭ regantoj la [[11-an de februaro]] [[1229]] fermis interkonsenton pri la reveno de Jerusalemo sub la regadon de kristanoj, sed la islamanoj havis en la urbo la religian liberecon kaj moskeon de Omar kaj al-Aksá-on ili havis ankaŭ en siaj manoj. Sed malgraŭ tio li rikoltis nek ĉe la jerusalemaj kristanoj nek ĉe la eklezio en Eŭropo nenian admiron kaj ankoraŭ la saman jaron li revenis Italion. Post lia forveturo en Palestino kaj sur Kipro eksplodis ribelo, en kies frunto staris [[klano]] de [[Ibelinoj]], kontraŭ la aŭtoritato de imperiestro kaj en [[1230]] ili sukcesis foririgi la oficistojn de imperiestro el Kipro. Sed tuj kiam pasis la armistico interkonsentita de Frederiko, la [[kvarismedaj turkoj]] kun egiptanoj denove konkeris la nefortikigitan Jerusalemon. En pluaj jaroj jam la kvina krucmilito en Sankta Lando fakte ne okazis. En [[1239]] alnavigaciis la navara reĝo [[Teobaldo la 1-a Navarra|Teobaldo de Champagne]], kiu denove konkeris Jerusalemon kaj helpis la krucistojn dum sieĝado de Askalono, sed jam la sekvantan jaron li fornavigaciis el la lando. En oktobro de [[1240]] alvenis en Sanktan Landon [[Rikardo de Kornvalo]], la rekta reprezentanto de imperiestro Frederiko la 1-a kaj liaj interesoj. Rikardo kvietigis la konfliktojn inter akkaj baronoj kaj ilian reziston kontraŭ la romia-germana potenco en la reĝlando, li disvastigis la teritoriojn de Jerusalema reĝlando kaj fermis avantaĝan armisticcon kun la islamanoj. Sed tuj kiam Rikardo de Cornwall forveturis, la baronoj ekatakis kontraŭ la germana garnizono en Tiro kaj ili devigis ĝin kapitulaci. En [[1242]] estis elektita regentino de la reĝlando anstataŭ la neplenkreska reĝo [[Konrado la 4-a Ŝtaŭfa|Konrado la 2-a]], kiu estis atingonta la aĝon por sia memstara regado en [[1244]], la kipra reĝino Alice. Sed tiu baldaŭ mortis, do al ŝia posteno venis la leĝere influebla kipra reĝo Henriko, kiu ricevis titolon ''Senjoro de Jerusalemo'' ({{fremdlingve|fr|''Seigneur de Jérusalem''}}). La baronoj firmigis sian potencon kaj la regadon en la reĝlando ili koncentris en siajn manojn. Tiro estis elprenita el la reĝa influo kaj donita al [[Filipo de Montfort]] kaj la akka komunumo estis disigita. Jerusalemo la [[23-an de aŭgusto]] [[1244]] falis en la manojn de ĥorezmaj soldataroj en la egiptaj servoj kaj la lokaj kristanoj estis elpelitaj. En oktobro de la sama jaro la akka kavalira armeo subiĝis al egiptaj-ĥorezmaj fortoj kaj la reĝlando jam neniam rekonsciiĝis el tiu vundo. Tiu ĉi batalo estadas ankaŭ iam markata kiel "la dua Hattín". [[Dosiero:Louis IX.jpg|eta|maldekstra|200px|La franca reĝo [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a Sankta]]]] El haveno [[Aigues-Mortes]] en la jaro [[1248]] elnavigaciis frunte de la [[sepa krucmilito]], celita denove al Egiptio, la franca reĝo [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a Sankta]]. Sed la krucistoj estis en Egiptio malvenkitaj kaj Ludoviko kun kelke da francaj kaj kipraj nobeloj estis militkaptita. En la jaro [[1250]] la reĝo estis por elaĉetmono 400000 [[deniero]]j tralasita kaj li foriris ĝis Akko. En la tempo, kiam Ludoviko la 9-a estis tralasita el la militkaptiteco, estas venantaj en antaŭon de la eŭropa historio [[mamlukoj]]. Tiuj faris palacan renverson kaj establis tiel en Egiptio [[mamluka sultanlando|mamlukan sultanlandon]]. La franca reĝo restadis en [[Outremer|Transmarejo]] la tutajn kvar jarojn, dum kiuj li fakte regis al Jerusalema reĝlando. Post la forveturo de Ludoviko la 9-a en [[1254]] reen Francion mortis la juna reĝo [[Konrado la 4-a Ŝtaŭfa|Konrado la 4-a]] el la [[Ŝtaŭfoj|ŝtaŭfa]] dinastio kaj lia heredanto fariĝis lia dujara filo [[Konradino|Konrado la 3-a]]. En Jerusalema reĝlando intertempe eksplodis nova [[intercivitana milito]]: [[Pizo|Pizanoj]] komune kun [[templanoj]] stariĝis kontraŭ [[Venecia respubliko|venecianoj]], subtenataj de la familio de Ibelinoj kaj de [[Provensalio|provensalanoj]]. En stratoj de la ĉefurbo oni batalis, sur maroj batalis inter si la italaj ŝiparoj kaj diversaj intersaj grupoj rivalis je la restantaj urboj, kiujn la kristanoj ankoraŭ priregis. En la historio de Proksima Oriento komencis senĉese pli entrepreni [[mongoloj]]. Ĉar inter la mongoloj estis granda kvanto de [[nestorianismo|nestorianismaj kristanoj]], la kristanaj regantoj en [[Armena reĝlando en Kilikio|Kilikio]] kaj [[Antioĥa princlando|Antioĥio]] volonte agnoskis la mongolajn [[ĥano]]jn kiel siajn feŭdulojn. Sed la samon la baronoj en Jerusalema reĝlando rifuzis. La mongola ĥano [[Hülegü]], kiu fondis la mongolan [[ilĥanlando]]n en [[Persio]], postulis [[servuteco]]n ankaŭ de la mamlukoj en Egiptio. Tiuj rifuzis tion kaj decidiĝis por milito. Sed Hülegü estis post morto de sia frato tro okupita en Persio kaj la mamluka sultano [[Kutuz]] en la jaro [[1260]] venkis en [[Galileo (regiono)|Galileo]] apud [[Ajn Ĝalud]] super malpli fortaj mongolaj soldataroj gvidataj de kristana generalo Ketgugha. La jerusalemaj baronoj, kiuj interne estis tre malamikiĝintaj, ja permesis al la mamlukoj liberan traveturon tra ilia teritorio, sed alie ili konservis neŭtralecon. La potencaj centrejoj Mosulo kaj Halepo sekve denove revenis sub la islaman regadon. La mongoloj limigis sin al la regado en Persio kaj la krucistoj en Palestino jam ne povis fidi al ilia soldata helpo. Ankoraŭ en la jaro [[1260]] la mamluka sultano Kutuz estis murdita fare de sia armeestro [[Bajbars]], kiu venis sur lian postenon. Tiu je tri jaroj poste komencis ampleksan ofensivon kontraŭ la krucistoj kaj ekatakis rekte kontraŭ Akko. Tiu la krucistoj sukcesis, precipe danke al helpo de la krucistoj el [[Kipra reĝlando]] konservi. Sed Bajbars, nomata Panter, ĝis la jaro [[1268]] okupis la krucistajn apogpunktojn [[Ĉemara Cezareo]], [[Haifo]], [[Torono]], [[Arsuf]] kaj la tutan teritorion de Galileo. Sed la plej bona sukceso de Bajbars estis konkero de Antioĥio, kiu estis ŝirmo de la okcidentaj krucistoj seninterrompe dum 170 jaroj. Ununura helpo, kiu venis el Eŭropo, estis malgranda kontingento frunte kun la angla princo [[Eduardo la 1-a (Anglio)|Eduardo la 1-a]]. Tiu, kiam li estis eksciinta tre malbonan situacion en Palestino, interkonsentigis en la jaro [[1271]] kun Bajbars pacon por dek aúx dek unu jaroj kaj poste, kiam li estis eskapinta al la provo je atenco, revenis Eŭropon. [[Dosiero:SiegeOfAcre1291.jpg|eta|upright|200px|En bataloj sur remparoj de Akko en 1291 persone partoprenis ankaŭ grandmajstroj de kavaliraj ordenoj de johanitoj kaj templanoj]] Post la foriro de princo Eduardo la akkonaj baronoj komencis solvi demandon pri la sekvanteco sur la jerusalema trono. Post la morto de [[Konradino|Konrado la 3-a]] en la jaro [[1268]] la trono estis falonta al la kipra reĝo [[Hugo la 3-a Kipra|Hugo la 3-a]] el la kipra branĉo de la familio de Lusignanoj, sed alia aspirantino je la trono, la titola princino antioĥa, Maria, vendis siajn rajtojn al la trono al [[Karolo de Anjou]], la [[ekzekutisto]] de Konrado la 3-a, kaj tiu sendis ĝis Akko sian reprezentanton [[Rogero de San Severino|Rogeron de San Severino]]. La reĝlando tiel dividiĝis en du tendarojn. Dum urboj Tiro kaj Bejruto anonciĝis al Hugo la 3-a, Akko, Sidono kaj la templanoj agnoskis kiel sian reĝon, nome ĝis lia morto en la jaro [[1285]], kiam eĉ la resto de reĝlando agnoskis kiel laŭleĝan reĝon [[Henriko la 2-a Kipra|Henrikon]], la filon de Hugo. Henriko lasis sin en la jaro [[1286]] en Akko kroni sin la jerusalema reĝo, kio estis lasta glora evento en la krucista ĉefurbo. En la sama tempo estis enpaŝanta en Palestinon la soldataro de nova mamluka sultano [[Kalavuno]], kiu estis decidiĝinta forpeli la latinajn krucistojn el [[Levantenio]], kiu en la jaro [[1287]] konkeris [[Lakatio]]n kaj la [[19-an de aprilo]] [[1289]] prirabis Tripolon. En Akko aliris sur la veneciaj galeroj ununuraj fortoj el Eŭropo - taĉmento de la itala vilaĝanoj senditaj de la papo. Sed ili similigis pilgrimantajn krucistojn el tempoj de [[Petro Pilgrimanto]] kaj [[Gautier Sans-Avoir]]. Post tio, kiam la nove venintaj italoj komencis murdi en Akko la islamanojn, Kalavuno akceptis tion kiel pretekston por efektivigi intencon forpeli definitive la kristanojn el Proksima Oriento. Kiam Kalavuno en la jaro [[1290]] mortis, liajn planojn transprenis lia filo [[Kalil|al-Aŝraf Kalil]], kiu la [[5-an de aprilo]] [[1291]] eksieĝis [[Akko]]n. Vendrede la [[18-an de majo]] [[1291]] la sultano konkeris Akkon (sed eblas renkontiĝi eĉ kun la dato la [[17-an de majo]]). Ankoraŭ la plenajn dek tagojn rezistis la akka citadelo, kiun defendis la templanoj. La loĝantoj, kiuj ne savis sin per fuĝo sur la kipraj ŝipoj, estis parte murditaj, parte cenditaj en sklavecon. La epopeo de Jerusalema reĝlando sur [[Azio|azia]] tero, daŭranta preskaŭ du cent jaroj, finiĝis. Sed [[Kipra reĝlando]], kun kiu Akko ekde la tempoj de Hugo la 3-a kreis union, supervivis multajn pluajn dekjarojn. Dum la plenaj sep cent jaroj ĝis nuntempo kelkaj eŭropaj monarkoj kaj nobeloj portas titolon ''Jerusalema reĝo''. == Bibliografio == * Věra Hrochová. ''Křižáci v Levantě'' ["Krucistoj en Levantenio"]. Praha: Mladá Fronta, 1975. * Věra Hrochová; Miroslav Hroch. ''Křižáci ve Svaté zemi'' ["Krucistoj en la Sankta Lando"]. Praha: Mladá fronta, 1996. ISBN 80-204-0621-2. * Věra Hrochová. ''Křížové výpravy ve světle soudobých kronik'' ["La krucmilitoj en la lumo de nuntempaj kronikoj"]. Praha: Státní pedagogické nakladatelství, 1982. * [[Amin Maalouf]]. ''Les Croisades vues par les Arabes'' ["La krucmilitoj vidataj de la araboj"]. 1983. * Steven Runciman. ''A history of the Crusades I-III'' ["Historio de la krucmilitoj 1 ĝis 3"]. Harmondsworth: [[Penguin Books]], 1965. == Vidu ankaŭ == * [[Jerusalemo]] * [[Krucmilitoj]] * [[Edessa graflando]] * [[Antioĥa princlando]] * [[Tripola graflando]] * [[Latina imperio]] * [[Tesalonika reĝlando]] * [[Aĥaja princlando]] * [[Atena duklando]] * [[Duklando Naksos]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|cs|Jeruzalémské království|2098843}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.newadvent.org/cathen/08361a.htm Latin Kingdom of Jerusalem (1099-1291)] - Artikolo en Katolika enciklopedio * {{en}} [http://www.heraldica.org/topics/national/jerusale.htm Latin Kingdom of Jerusalem] en ''heraldica.org'' * {{en}} [http://lexicorient.com/e.o/jerusalem_kingd.htm Kingdom of Jerusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080209014554/http://lexicorient.com/e.o/jerusalem_kingd.htm |date=2008-02-09 }} Looklex Encyclopaedia * {{en}} [http://www.fotw.us/flags/crus-kj.html Kingdom of Jerusalem 1099-1291] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080218114731/http://www.fotw.us/flags/crus-kj.html |date=2008-02-18 }} * {{en}} [http://www.the-orb.net/textbooks/crusade/jerusalem.html The Kingdom of Jerusalem] * {{de}} [http://de.encarta.msn.com/encyclopedia_761576528/Königreich_Jerusalem.html Königreich Jerusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081007110616/http://de.encarta.msn.com/encyclopedia_761576528/K%C3%B6nigreich_Jerusalem.html |date=2008-10-07 }} * {{fr}} [http://www.cosmovisions.com/ChronoRoyaumeJerusalem.htm Le royaume latin de Jérusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111204102727/http://www.cosmovisions.com/ChronoRoyaumeJerusalem.htm |date=2011-12-04 }} * {{fr}} [http://fr.shvoong.com/books/27305-les-croisades-et-le-royaume/ Les Croisades Et Le Royaume De Jerusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080223132844/http://fr.shvoong.com/books/27305-les-croisades-et-le-royaume/ |date=2008-02-23 }} * {{it}} [http://www.pbmstoria.it/dizionari/storia_ant/g/g027.htm REGNO DI GERUSALEMME] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080229220916/http://www.pbmstoria.it/dizionari/storia_ant/g/g027.htm |date=2008-02-29 }} * {{ru}} [http://dnevnik.bigmir.net/view_article/community/39935/ Иерусалимское королевство] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080326004352/http://dnevnik.bigmir.net/view_article/community/39935/ |date=2008-03-26 }} {{Elstara}} {{ADLS|2008|09}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reĝoj de Jerusalemo| ]] [[Kategorio:Krucistaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Historio de Jerusalemo]] [[Kategorio:Historio de Israelo]] [[Kategorio:Historio de Sirio]] [[Kategorio:Historio de Libano]] [[Kategorio:Historio de Jordanio]] [[Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Azio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1090-1099]] [[Kategorio:Aperis en 1099]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1290-1299]] [[Kategorio:1291]] 5zr1or20hwdoqsurll7f50o3p5ztqbj 9420638 9420500 2026-07-05T07:51:10Z Moldur 2507 [[sisterona akuzativo]] 9420638 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Jerusalema reĝlando | origina nomo = Roiaume de Jherusalem<br />Regnum Hierosolimitanum | jaro de estiĝo = 1099 | jaro de pereo = 1291 | antaŭ 1 = Fatima kaliflando | antaŭ 1 flago = Rectangular green flag.svg | post 1 = Mamluka sultanlando | post 1 flago = Sultanate of mamlucks flag.png | larĝeco de la 1-a kolumno = 51 | flago = Flag of the Kingdom of Jerusalem.jpg | flago grandeco = 110px | blazono = Blason Royaume de Jérusalem.svg | blazono grandeco = 90px | mapo = Map Crusader states 1135-eo.svg | mapo grandeco = 296px | ĉefurbo = [[Jerusalemo]] (1099 – 1187)<br />[[Akko]] (1191 – 1291) | nombro de loĝantoj = proksimume 250&nbsp;000 homoj sur provincoj<br />90&nbsp;000 - &nbsp;120&nbsp;000 eŭropanoj | nombro de loĝantoj noto = | lingvoj = [[latina]], [[malnovfranca]], [[itala]], [[greka]], [[araba]] | nacieca konsisto = [[frankoj]] (proksimume 25 % el la suma populacio), [[araboj]], [[judoj]], [[grekoj]], [[sirianoj]], ka. | religio = [[Romkatolika eklezio|romkatolika]], [[ortodoksismo|orientaj ortodoksistoj]], [[orienta eklezio]], [[judismo]], [[islamo]] | monunuo = [[deniero]] | ŝtata formo = [[monarkio]] | estiĝo = [[1099]] (okupo de [[Sankta Lando]] fare de krucistoj en la paso de la [[unua krucmilito]]) | pereo = [[1291]] (falo de [[Akko]] en la manojn de [[mamlukoj]]) }} '''Jerusalema reĝlando''' ([[malnovfranca lingvo|malnovfrance]] {{fremdlingve|fr|''Roiaume de Jherusalem''}}, [[latina lingvo|latine]] {{fremdlingve|la|''Regnum Hierosolimitanum''}}) estis [[krucistaj ŝtatoj|krucista ŝtato]] fondita en la [[Sankta Lando]] post la [[unua krucmilito|unua krucmilita ekspedicio]] en la jaro [[1099]]. La nova [[kristanismo|kristana]] reĝlando havis fermitajn aliancojn kun [[Okcidenta Eŭropo|okcidenteŭropaj]] [[monarkio]]j kaj kompare kun ili ĝi estis relative malgranda kaj malforta ŝtato, kiu devis esti ofte ekonomie kaj soldate subtenata el Eŭropo. Post la falo de [[graflando de Edessa]] en la manojn de [[Zengí]], la [[Mosulo|mosula]] [[atabego]], estis en la jaro [[1146]] proklamita de [[papo]] [[Eŭgeno la 2-a]] la [[dua krucmilito]] por defendi la [[Baziliko de Sankta tombo|sanktan tombon]]. Tiu ĉi ekspedicio eltiris kaj sieĝis [[Damasko]]n, sed ĝi finiĝis nefame. La [[4-an de julio]] de la jaro [[1187]], okdek ok jarojn post la konkero de [[Jerusalemo]] fare de la krucistoj, sultano [[Saladin]] venkis la reĝon [[Guy de Lusignan]] en [[batalo apud Hattín]], kaj poste li komencis grandan ofensivon kontraŭ krucistoj en [[Levantenio]]. Sekve eŭropanoj iniciatis la [[Tria krucmilito|trian krucmiliton]], en kiu partoprenis interalie la angla reĝo [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a Leona Koro]], la reĝo de [[Francio]] [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo Aŭgusto]] kaj la romia-germana imperiestro [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko Barbarosa]]. La krucmilito daŭris tri jarojn kaj eŭropanoj reakiris per batalo la [[Palestino|palestinan]] marbordon, sed por la ceteraj antaŭaj krucistaj ŝtatoj en [[Cisjordanio]] kaj Jerusalemo mem ili jam armee ne havis fortojn. Jerusalema reĝlando estis reduktita al malgranda strio de lando apud la mediteranea marbordo, reganta nur kelkajn urbojn kaj kun nova ĉefurbo [[Akko]], ĝis kiam ĝi estis en la jaro [[1291]] definitive neniigita fare de [[Ĥalil]], la [[mamlukoj|mamluka]] sultano. La reĝlando prenis la teritoriojn de hodiaŭa [[Israelo]], [[Cisjordanio]] kaj [[Gaza Sektoro]]. Apartenis al ĝi ankaŭ teritorioj de hodiaŭa [[Libano]] norde, [[Sinajo]] sude kaj parto de hodiaŭaj [[Jordanio]] kaj [[Sirio]]. La krucistoj same provis disvastigi siajn teritoriojn je [[Fatima kaliflando]], sed sensukcese. La palestinaj krucistoj estis forte ligitaj al siaj najbaroj, precipe al la [[Armena reĝlando en Kilikio]] kaj [[Bizanca Imperio]], danke al kiuj la latinaj krucistoj parte "[[oriento|orientizis sin]]". == La estiĝo de reĝlando kaj frua historio == {{Ĉefartikolo|Unua krucmilito|Sieĝo de Jerusalemo (1099)}} [[Dosiero:1099jerusalem.jpg|eta|maldekstra|200px|Sieĝo de Jerusalemo fare de krucistoj en la jaro 1099]] [[Dosiero:Godfrey of Bouillon, holding a pollaxe. (Manta Castle, Cuneo, Italy.jpg|eta|maldekstra|200px|Godefroi de Bouillon kiel Ŝirmanto de sankta tombo]] En la jaro [[1095]] papo [[Urbano la 1-a]] dum [[koncilio en Clermont]] proklamis la [[unua krucmilito|unuan krucmilitan marŝon kontraŭ nekreduloj]] kun celo helpi la orientajn kristanojn en batalo kontraŭ antaŭeniro de [[selĝukaj turkoj]] en [[Anatolio]]. Tamen Sankta lando fariĝis la ĉefa celo de intereso de tiu ĉi soldata ekspedicio. Sekve estis ekspediciita militmarŝo orienten kaj kulmino de la [[unua krucmilito|krucmilito]] estis la [[sieĝo de Jerusalemo (1099)|sieĝo de Jerusalemo]] en julio de [[1099]]. <ref>La Unua Krucmilito kaj aparte ties kulmino, la [[sieĝo de Jerusalemo (1099)|sieĝo de Jerusalemo]] en julio de [[1099]], estas vaste dokumentita en unua- kaj duarangaj fontoj. Vidu ekzemple [[angle]] Thomas Asbridge, ''The First Crusade: A New History'' ["La Unua Krucmilito: Nova Historio"] (Oksfordo: 2004); Christopher Tyerman, ''God's War: A New History of the Crusades'' ["Dia Milito: Nova Historio de la Krucmilitoj"] (eldonejo [[Penguin Books]]: 2006); kaj Jonathan Riley-Smith, ''The First Crusade and the Idea of Crusading'' ["La Unua Krucmilito kaj la ideo de krucmilitado"] (Pensilvanio: 1991).</ref> Ankoraŭ antaŭ la konkero de la urbo mem bruletis inter krucistoj disputo pri la estonta statuto de Jerusalemo kaj post ties konkero ĝi ekbrulis plene. Por solvi tiun ĉi demandon kunvenis [[koncilio]], kiun partoprenis la plej superaj ekleziaj altranguloj kaj soldataraj komandantoj. [[Kavaliro]]j kaj profanaj partoprenantoj de la ekspedicio opiniis, ke estus elektota laŭregula reĝo, sed la pastraro oponis, ke la registaro devus esti pure [[teokratio|teokrata]] kaj en pozicion de la reganto de urbo ĝi realigis episkopon Arnoldon Malecorn. La nobelaro rifuzis tion, ĉar ili ne volis rezigni pri sia parto de la konkero de Sankta lando utile al la eklezio, sed ili devis serĉi ian kandidaton inter si. Ĉefaj kandidatoj fariĝis du antaŭaj gvidantoj de la unua krucmilito: malsupralorena duko [[Godefroi de Bouillon]] kaj [[Raimond la 4-a de Toulouse|Raimond de Saint-Gilles]], grafo el [[Toulouse]]. Utile al Raimond atestis lia granda riĉeco, li plie ombrigis la ceterajn krucistajn gvidantojn per sia aĝo kaj spertoj. Krom tio li estis proksima parenco, en la tempo de la atako kontraŭ Jerusalemo jam mortinta, papa legato [[Adhémar Le Puy]], kiu uzis inter la partoprenantoj de la ekspedicio grandan seriozecon. Raimond spite al tio ne pruviĝis kiel armeestro, ĉe [[normanoj|normanaj]] partoprenantoj de la ekspedicio li ne estis ŝatata kaj subtenis lin eĉ ne parton de propraj soldatoj, kiuj post la konkero de Jerusalemo volis reveni reen Eŭropon. Raimon estis tial devigita jam plu ne klopodi pri la regado super Jerusalemo. La koncilio poste turniĝis al lia rivalo Godefroi. Tiu akceptis la proponon, sed li rifuzis titolon ''reĝo'' kaj akceptis sole titolon ''Ŝirmanto de Sankta tombo'' ({{fremdlingve|la|''Advocatus Sancti Sepulchri''}}) kun kaŭzigo, ke ''"neniu estus portinta oran kronon en la urbo, kie Kristo portis [[Dornokrono]]n"''. Sed Raimond estis pro tiu ĉi venko de Godefroi kolerigita, li rifuzis agnoski lian aŭtoritaton kaj konkeris [[Turo de Davido|jerusaleman citadelon]]. La nove destinita Ŝirmanto de Sankta tombo postulis, ke la citadelo estu tuj transdonita al li, sed la grafo de Toulouse malrapidis. Sed fine li transdonis Turon de Davido al [[Pierre de Narbonne]], la provensala episkopo, kiu estis aliancano de Raimond. Sed la episkopo ne volis partopreni en la disputo de grandpotenculoj kaj li transdonis armistice la citadelon al Godefroi de Bouillon. Raimond de Saint-Gilles, ne atendinta tiun ĉi tiron, furioziĝinte diris, ke ''"li jam ne ĝojas pri estimo, pri kiu li pretendas, kaj ke li jam ne povas resti ĉi tie..."'' Sekve la grafo fortiris eĉ kun sia soldataro el Jerusalemo ĝis [[Jeriĥo]]. Nova jerusalema ĉefepiskopo estis elektita klera, sed aroganta kaj nepopulara [[Arnoul de Chocques]]. Kiam Godefroi ekregis, li devis stariĝi al senpera minaco en aspekto de grandega armeo de [[fatima kaliflando]] subgvide de [[veziro]] [[al-Afdal]], kiu militmarŝis por denove konkeri Jerusalemon. La malamikiĝintaj eŭropaj kavaliroj tiel denove unuiĝis kaj ekmarŝis kun la armeo en suma nombro dek du mil kavaliroj kaj naŭ mil infanteriaj soldatoj renkonte al egiptoj. Al-Afdal, kiu estis certa pro sia superforto, malrapidis kun antaŭenmarŝo kaj atendis egiptan ŝiparon, kiu devis provizi lian armeon. La krucistoj, kiuj ekmarŝis renkonte al la islamanoj, ekatakis frumatene la duoblan malamikan soldataron. En la armeo de al-Afdal eksplodis paniko kaj la egiptoj kun grandaj perdoj ekretiriĝis al fortikaĵo [[Askalono]]. La veziro mem sukcesis fuĝi el la batalo. Per tiu ĉi venko la krucista venko estis finita kaj Jerusalema reĝlando estis certigita. Komence de la jaro [[1100]] la krucistoj finis disputojn kun lokaj arabaj [[emiro]]j, kiuj rifuzis agnoski la krucistojn kiel siajn [[feŭdo|feŭdajn senjorojn]]. Godefroi de Bouillon ekmarŝis printempe de 1100 por helpi al [[Tankred Galilea|Tankred]], la [[Galilea princlando|galilean princon]], en regionon de [[Transjordanio]], kiun ili sekve subjugis. Survoje reen ĝis Jerusalemo Godefroi ricevis mesaĝon pri alveno de granda venecia floto. La Ŝirmanto de Sankta tombo tial rapidis al urbo [[Jafo]], por ke li renkontiĝu kun venecianoj kaj interkonsentis kun ili la armean kunlaboron. Godefroi poste grave malsaniĝis kaj forveturis nur kun malgranda taĉmento ĝis Jerusalemo, dum ĉiuj liaj komandantoj, inter ili ankaŭ nova jerusalema [[patriarko]] [[Daimbert de Pizo]], komune kun soldataro plifortigita je la veneciaj fortoj elmarŝis kontraŭ haveno [[Ĥajfo]]. La unua krucista reganto de Jerusalemo Godefroi de Bouillon mortis la [[18-an de julio]] [[1100]] kaj komandanto de lia garnizono rapide sendis mesaĝiston ĝis [[Edessa]] al [[Baldueno la 1-a Jerusalema|Baldueno de Bouillon]], la frato de Godefroi, por ke li venu ĝis Jerusalemo kaj transprenu la heredaĵon. Pri la morto de Godefroi en sieĝejo antaŭ Ĥaifo eksciis ankaŭ la patriarko Daimbert de Piza, kiu havis siajn proprajn ambiciojn. La patriarko skribis leteron al antioĥa princo Bohemundo postulante lin, por ke li kiel eble plej baldaŭ alveturu al li kaj samtempe en la letero kiel la jerusalema patriarko li malpermesis al Baldueno vojaĝon ĝis Jerusalemo. Sed [[Bohemundo de Tarent]] neniam ricevis la leteron de Daimbert kaj nelonge post tio li estis militkaptita dum pli malgranda batalo kontraŭ turkoj. [[Baldueno de Boulogne]] dum nomumis sian kuzon en Edessa [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Balduenon Le Bourg]] kiel sia sekvanto kaj la 2-an de oktobro li ekiris al Jerusalemo. Patriarko Daimbert dume vane atendis la alvenon de sia aliancano el [[Antioĥio]], kiun li ne ĝisatendis, anstataŭ li alveturis Baldueno, kiu estis bonvenigita de pilgrimantoj eĉ de siaj samlandanoj el [[Loreno]]. La malvenkita Daimbert tial retiriĝis en monaĥejon sur [[monto Siono]]. Baldueno pli poste invitis lin ĝis la urbo kaj konfirmis lin en funkcio de la patriarko, per kio li egaligis rilatojn kaj Daimbert kronis lin en [[1100]] dum Kristnasko en [[Betleĥemo]] je ''reĝo''. [[Dosiero:Baldwin I of Jerusalem.gif|eta|200px|Kronado de la unua jerusalema reĝo Baldueno la 1-a]] [[Baldueno la 1-a Jerusalema|Reĝo Baldueno la 1-a]] sukcese disvastigis la teritorion de sia ŝtato; li konkeris havenurbojn [[Akko]]n ([[1104]]) kaj [[Bejruto]]n ([[1110]]). En la jaro [[1111]] la krucistan [[Outremer|Transmarejon]] vizitis kiel la unua eŭropa reganto la norvega reĝo [[Sigurdo la 1-a Jorsalfar|Sigurdo]], nomata ekde tiu tempo {{fremdlingve|no|''Jorsalfar''}}, en la [[malnovnorvega lingvo]] ''Jórsalafari'' (tiu, kiu tiris en Jerusalemon) - kaj partoprenis ankaŭ komune kun la krucistoj la sieĝadon de [[Sidono]], kiu post la trimonata sieĝado kapitulacis. Pro tio la krucistoj priregis escepte de haveno [[Tiro]] la tuta palestinan marbordon. Baldueno la 1-a ankaŭ uzis sian statuson de feŭda senjoro por pluaj [[krucistaj ŝtatoj]] norde, [[Edessa graflando]] (kiun li fondis), [[Antioĥa princlando]] kaj post la konkero de [[Tripolo (Libano)|Tripolo]] en la jaro [[1109]] ankaŭ [[Tripola graflando|Tripolan graflandon]]. La reĝo kelkfoje sukcese repuŝis atakojn de arabaj soldataroj el Egiptio en kelke da bataloj proksime de Ramlo kaj sur pluaj lokoj sudoriente de la lando kaj en la jaro [[1113]] ankaŭ turkajn atakojn el [[Mezopotamio|ĝazira]] [[Mosulo]] kaj [[Sirio|siria]] [[Damasko]]. Sed jam en la jaro [[1102]] la krucistoj suferis malvenkon, el kiu Baldueno nur apenaŭ eliris. La reĝo ankaŭ celis sian politikon al ekspandema direkto kaj ofte li atakis la arabajn teritoriojn malantaŭ [[Jordano]], kiujn li ne hezitis rabi. La krucistoj konkeris regionon de [[Moabo]] kaj [[Idumejo]], kie en la jaro [[1115]] ili fondis burgon [[Krak de Montréal]]. Lia dura antaŭenmarŝo baldaŭ ĝisatendis aprezon eĉ de reprezentantoj de la eklezio, kun kiuj li estis (frunte kun patriarko Daimbert) plimulte en disputo. Nombro de loĝantoj de la okcidenta [[rito]], da kiuj estis en Sankta Lando en la prekrucistaj tempoj tre malmulte, komencis ascendi kaj pluaj superfortoj por la novaj reĝlandoj alportis [[krucmilito el la jaro 1101]]. Italaj urbaj ŝtatoj [[Venecia respubliko]], [[Pisa]] aŭ [[Ĝenova respubliko]] komencis ludi en la krucistaj ŝtatoj gravan rolon. Itala ŝiparo helpis la krucistojn dum la konkero de la palestinaj havenoj, rekompenco pro la armea helpo estis por ili aldono de komercaj kvartaloj en tiuj ĉi nove konkeritaj urboj; italoj plu helpis kun plialtigado de latina populacio. Post armea militiro en [[Transjordanio]] en [[1115]] estis denove enloĝigita [[Jerusalemo]], kaj nome precipe de krucistaj vilaĝanoj el Eŭropo kaj de enlandaj kristanoj. Sed Jerusalema reĝlando suferis pro geografia distanco de la okcidenta Eŭropo kaj ties orienta limo ne estis ideala por defendlinio. Plimulto de teritorioj, kiujn tiutempe la jerusalema reĝo priregis, troviĝis en zono de teritorioj inter [[Mediteraneo]] kaj rivero [[Jordano]]. La landoj malantaŭ ĝi estis ofta okazejo de atakoj kaj armeaj kunpuŝiĝoj. [[Baldueno la 1-a Jerusalema]] mortis en la jaro [[1118]], eĉ ne lasinte heredanton. Lia laŭleĝa sekvanto tial fariĝis lia nevo, [[graflando de Edessa|grafo el Edessa]], Baldueno Le Bourg, kiu surtroniĝis kiel [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Baldueno la 2-a]]. Tiu ankaŭ montriĝis esti kapabla reganto, li sukcese defendis la reĝlandon kontraŭ invado de la selĝukaj turkoj kaj fatimaj egiptoj kaj plu li disvastigis la teritorion de Jerusalema reĝlando. [[Dosiero:Baldwin II ceeding the Temple of Salomon to Hugues de Payens and Gaudefroy de Saint-Homer.jpg|eta|maldekstra|200px|Baldueno la 2-a estas transdonanta la templon de Salomono en la manojn de [[Huguens de Payns]], la unua grandmajstro de ordeno de templanoj]] La venecia surmara subteno ebligis al [[frankoj]] konsideri pri atako kontraŭ iu el la lastaj arabaj enklavoj sur la palestina marbordo. Kiel verŝajnaj estis urboj [[Askalono]] aŭ [[Tiro]]. Urbo Askalono estis strategie signifa, sed por la komerco ĝi havis nur randan signifon, dume Tiro estis riĉa komerca centrejo. La venecianoj tial realigis atakon ĝuste kontraŭ Tiro kaj tiu vere en la jaro [[1124]] falis. La veneciaj komercistoj en la urbo akiris propran kvartalon, preĝejojn kaj juĝejan aŭtonomion. Dum la regado de Baldueno la 2-a estiĝis en Sankta Lando la unuaj [[kavaliraj ordenoj]] kaj plu pliprofundiĝis la influo de Jerusalemo super la [[krucistaj ŝtatoj]] [[Edessa graflando|Edessa]] kaj [[Antioĥa princlando]], kie Baldueno la 2-a fariĝis regento anstataŭ iliaj indisponitaj regantoj. La reĝo mem estis tamen dum sia regado kelkfoje malvenkita kaj militkaptita fare de [[selĝukoj]], sed lia regenteco kaj regado en Jerusalemo ne suferis pro tio. La filinoj de Baldueno estis poste edzinigitaj en la regantajn familiojn en [[Antioĥa princlando]] kaj [[graflando de Tripolo]], lia plej aĝa filino Melisenda estis post la morto de Baldueno heredonta la kronon en Jerusalemo. Al la Baldueno la 2-a kaj al reĝa konsilantaro estis klare, ke la princino ne povus regi sola, ili do tial klopodis certigi por ŝi avantaĝan nupton. Kun peto pri la elekto de konvena kandidato sur la jerusalema trono ili turniĝis al la franca reĝo [[Ludoviko la 6-a (Francio)|Ludoviko la 6-a]]. Reĝo Ludoviko, kiel eblan jerusaleman reĝon, rekomendis [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulkon la 5-an]], grafon el Anjou kaj kapon de potenca dinastio de [[Anĵuo#Dinastio Anĵuo|Anĵuo]]. == La vivo en la frua reĝlando == [[Dosiero:Jerusalem map.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Jerusalemo]] en la tempoj de [[krucmilitoj]]]] === Loĝigado de Transmarejo === Stabila konsistero de la palestina loĝantaro estis ĉiam vilaĝanoj. Oni taksas, ke en tiama tempo vivis en [[vilaĝo]]j proksimume kvaronmiliono plejparte de indiĝenaj loĝantoj. La vilaĝanoj estis plejparte [[islamano]]j, sed en la ĉirkaŭaĵo de [[Betleĥemo]], [[Ramlo]], [[Gaza-urbo|Gazo]], [[Kerako]] kaj orienta Galileo superis kristanoj. La ĉirkaŭaĵo de la nove fondataj [[:Kategorio:Krucistaj burgoj|krucistaj burgoj]] estis loĝigata de la kristanoj, kiuj havis apartajn privilegiojn kaj devojn: ili havis permesite noti sin kiel urbanoj kaj ili donis parton de rikolto kaj parton de militakiraĵo, kiun ili akiris je la islamanoj - el kio rezultas, ke krom la kamparanoj ili estis ankaŭ soldatoj. Post la konkero de [[Sankta Lando]] fare de la krucistoj la konsisto de la loĝantaro en la urboj principer ŝanĝiĝis. Post la [[unua krucmilito]] restis sur [[Proksima Oriento]] pertakse proksimume 10000 krucistoj-pilgrimantoj kaj malgranda nombro de [[kavaliro]]j. Estis do necese akiri por la nova reĝlando novajn loĝigantojn el Eŭropo. Fine de la [[1180-aj jaroj|okdekaj jaroj]] de la [[12-a jarcento]] vivis en [[Outremer|Transmarejo]] 90.000 ĝis 120.000 eŭropanoj. La okcidentaj vilaĝanoj loĝigadis precipe grandajn havenurbojn, precipe [[Akko]]n (kiu havis pertakse preskaŭ 40.000 loĝantojn) kaj [[Tiro]]n (30.000 loĝantojn). La loĝigado de Jerusalemo, malplena pro murdado, estis jam malfacila, ĉar ĝi estis nek komerca centro nek centrejo de metia produktado, la novajn loĝantojn plie mallogis ties negastema dezerta ĉirkaŭaĵo. Por loĝigi la urbon la jerusalemaj reĝoj klopodis logi koloniistojn per eksterordinaraj privilegioj. En la tempo de [[batalo apud Hattín]] Jerusalemo havis proksimume 20.000 loĝantojn. Spite al tio, ke [[latinanoj]] prezentis eble kvaronon de ĉiuj loĝantoj en la tuta Jerusalema reĝlando, en la urboj ili kreis plimulton. === La vivstilo de la transmaraj frankoj === [[Dosiero:Jerusalem Dome of the rock BW 13.JPG|eta|upright|200px|<small>[[Kupolo de la Roko]] en templa parto de Jerusalemo, konstruita en 691 de bizancaj konstruistoj laŭ ordono de kalifo [[Abd al-Malik]]. La krucistoj malĝuste konsideris, ke la Kupolo de la Roko estas la [[templo de Salomono]].</small>]] La krucistoj, kiuj ekloĝis en Sankta Lando, iom post iom akceptis la vivstilon de la lokaj homoj. Ili komencis vesti sin kiel [[Levantenio|levantenianoj]], se ili ŝanĝis siajn la vulgarajn [[lino|linajn]] vestojn je leĝera aerema tolo. Kelkaj latinanoj lasis kreski al si la [[barbo]]n kiel [[grekoj]] aŭ [[sirianoj]], aliaj razis sin. Same eŭropajn akomodiĝis al la loka manĝadstilo, ekz. ili komencis uzi [[manĝilaro]]jn. Sed diference de la naskiĝintaj araboj kaj grekoj, kiuj manĝis laŭ modelo de [[antikva Romio|antikvaj romianoj]], frankoj manĝonte ĉetabliĝis. [[Fulcher de Chartres]], la kronikisto de la unua krucmilito, skribis: :''"Ni, kiuj estis occidentanoj,'' (okcidentaj almigrintoj, ankaŭ nomataj latinanoj aŭ frankoj - latine {{fremdlingve|la|''Occident''}}) ''nun fariĝis orientanoj'' (latine {{fremdlingve|la|''Orient''}}). ''La devena romiano aŭ franko ĉi tie fariĝis galileano aŭ palestinano. Kaj homo, vivinta en Remeŝo aŭ Chartres, nun sentas sin esti civitano de Tiro aŭ Akko. Jam ni forgesis lokojn, kie ni naskiĝis. Multaj el ni jam ne plu konas ilin, aŭ ili certe ne parolas pri ili. Kelkaj el ni jam havas en tiu ĉi lando siajn domojn kaj siajn servistojn, kiuj apartenas al ili kvazaŭ pro hereda rajto. Aliaj edziĝis kun virino, kiu ne estas ilia samlandanino, sed ŝi estas ekzemple sirianino, armenino aŭ eĉ saracenino, kiu ricevis favoron de bapto. Kiu estis ĉi tie devene fremdulo, hodiaŭ estas samlandano."'' [[Dosiero:Europe 1142.jpg|eta|200px|Eŭropaj ŝtatoj kaj [[Proksima Oriento]] ĉirkaŭ la jaro [[1142]]]] Sed malgraŭ tio ili tute ne rezignis pri sia [[eŭropa identeco]]. La palestinaj frankoj eĉ plu interkompreniĝis per la [[malnovfranca lingvo|malnova franca]] (la latina lingvo estis lingvo de [[Klerulo|kleruloj]], [[Pastro|pastraro]] kaj oficaj dokumentoj) kaj plu ili anonciĝis al katolika [[konfesio]]. Sed ili perdis ankaŭ karakterizan religian [[fanatismo]]n kaj malamon rilate al alikredantoj, kiun abundis la nove venintaj pilgrimantoj. Tiuj ankaŭ, vidante la vivnivelon de siaj enlandaj samlandanoj, ne eliris el mirego. Male la vizitantoj el la oriento kaj ankaŭ la indiĝenaj araboj rigardis la frankojn senĉese kiel [[barbaro]]jn. Ankaŭ inter la okcidenta kaj la loka kulturo okazis nenia unuiĝo. Latinanoj plimulte ne interesiĝis pri la islama kulturo kaj iliaj okcidentaj kutimoj ne influis la enlandan kulturan vivon. Sur alta nivelo estis en Jerusalema reĝlando kuracista zorgo. La eŭropaj kuracistoj akiradis konojn kaj spertojn de pli progresintaj [[judoj]] kaj [[araboj]] kaj en la fruaj jaroj de la krucista reĝlando frankoj preferis la lokajn kuracistojn antaŭ siaj samlandanoj. Kronikisto [[Guillaume de Tiro]] skribis: :''"''(Frankoj)'' malŝatas la konojn kaj la praktikon de niaj latinaj kuracistoj kaj ili kredas nur al la judoj, samaritanoj, sirianoj kaj saracenoj."'' En Jerusalemo troviĝis kvar malsanulejoj kaj propran malsanulejon havis ankaŭ ceteraj grandaj urboj kiel [[Akko]], [[Nabulo]], [[Askalono]], [[Jafo]] kaj [[Tiro]]. Ĉiu malsanulejo havis kvar kuracistojn kaj kvar resanigistojn. Plimulton de la malsanulejoj administris [[Malta ordeno|ordeno de johanitoj]], kies misio estis precipe zorgo pri la kristanaj pilgrimantoj. === Eŭropanoj kaj la vivo en la urboj === La nenobela eŭropa loĝantaro estis en Oriento en duspeca pozicio: rilate al la krucista senjoraro ili estis servutuloj kaj rilate al la indiĝenoj la reganta klaso. La nenobelaj latinanoj devenis el ĉiuj anguloj de Eŭropo kaj rapide ili akomodiĝis al ĉi tieaj kondiĉoj. Tiuj ĉi loĝantoj vivis plimulte en la urboj, kie ili akiris statuson de burĝanoj (france - {{fremdlingve|fr|''bourgeois''}}). Tiuj rajtis proprumi senmoveblaĵojn, sed tiun ĉi postenon povis la nenobelaj eŭropanoj akiri enkadre de kelkaj privilegioj, eĉ kiam ili ekloĝis en vilaĝo ĉirkaŭ la nove fondataj burgoj. La burĝanoj estis ja anoj de [[socia klaso]], sed ili ne reprezentis liberan staton. Frunte de la urbo staris ''Urba konsilantaro'' (latine {{fremdlingve|la|''Curia Burgensium''}}, kiun nomumis la senjoro de la urbo kaj en kies frunto staris [[burggrafo]]. En kompetenco de Urba konsilantaro estis ankaŭ juĝi la orientajn kristanojn kaj islamanojn. En la havenurboj eksidis juĝejoj por surmaraj aferoj. En la grandaj komercaj centrejoj la italaj aĉetistoj havis ampleksaj privilegioj, kiuj havis propran aŭtonomion, preĝejojn kun pastro sendependa de la loka eklezio. Sed tiu ĉi posteno ne estis la sama en ĉiuj urboj kaj ĝi diferenciĝis en la unuopaj urboj. La komercistoj el [[Ĝenovo]], [[Venecio]], [[Pizo (Italio)|Pizo]], sed ankaŭ el [[Marsejlo]] kaj [[Amalfi]] havis la plej signifan postenon en urboj kontrolataj fare de la krucistoj. Aparta elemento en la italaj kvartaloj de la krucistaj urboj en Palestino estis komunumoj. Iliaj anoj sociale ne diferenciĝis de la ceteraj loĝantoj de urboj, sed ilia avantaĝa posteno en urbo estis reguligita per interkonsentoj kun la jerusalema reĝo, kiun en la tempoj de la konkero de la havenurboj helpis per leona parto la ŝiparoj de italaj ŝtatoj. === Muslimoj kaj la orientaj kristanoj === [[Dosiero:Slaves Zadib Yemen 13th century BNF Paris.jpg|eta|maldekstra|upright|200px|Arabaj komercistoj kun sklavoj]] La islamanoj kreis majoritan tavolon de la loĝantaro en la vilaĝoj, dume el la urboj ili estis elpelitaj. Plimulto de ili anonciĝis al [[ŝijaismo|ŝijaisma]] islamo agnoskante la fatiman kalifon en Kairo. En la enlando troviĝis ankaŭ [[sunao|sunaistoj]] kaj sude de la lando la krucistoj venis en kontakton kun [[bedueno]]j, kun kiuj la krucistoj ligis kunlaboradon. Inter [[Sidono]] kaj [[Hebron]]o estis vivantaj ŝijaismaj [[druzo]]j, kun kiuj ili tenis neniajn kontaktojn. [[Orienta kristanismo|Orientaj kristanoj]] dekomence bonvenigis la krucistajn soldatarojn kiel siajn liberigantojn de la islama superregado. La siriaj jakobitoj, parolantaj arabe, sed kies liturgia lingvo estis la siria, rajtis resti en la urboj kaj ankaŭ en la vilaĝoj. La orientaj ortodoksuloj, inter kiuj apartenis precipe [[grekoj]], parte ankaŭ [[armenoj]] kaj [[sirianoj]] ĝojis pro ŝirmo de la bizanca imperiestro, kvankam la lingvo de palestinaj grekoj estis plejparte la araba kaj en la urboj ili administris kelkajn memorigaĵojn. Sed la krucistoj plejparte ne fidis al ili. La krucista regado signifis por la orientaj kristanoj certan ekonomian plibonigon rilate al la islama regado, ĉar la krucistoj tiom ne pezigis ilin pro impostoj kiel la judojn kaj la islamanojn, kiuj pagis la samajn sumojn same kiel dum la islamanoj. Tamen pro la religia vidpunkto la krucistoj rilate al alikredantoj ne estis tiom toleremaj kiel araboj antaŭ ili. Frankoj prenis al la lokaj kristanismaj komunumoj la preĝejojn kaj neniam ili konfidis al ili aŭtonomion, kiun la islamanoj ne obĵetis al ili. Sed la jerusalema patriarko postulis la obeemon de ĉiuj kristanoj sendiference, ĉar li sentis sin kiel la plej supera reprezentanto de la kristanaro en Sankta Lando. Frankoj ligis tre amikajn rilatojn kun la kristanaj [[maronita eklezio|maronitoj]], kiuj vivis en la montaraj regionoj super Tripolo, kaj eĉ ili deĵoris en la jerusalema soldataro. En la jaro [[1182]] la maronitoj akceptis la aŭtoritaton de papo kaj ili estis envicigitaj en la latinan eklezion. === Nobelaro kaj feŭda sistemo === [[Dosiero:Asia minor 1140.jpg|eta|200px|Jerusalema reĝlando kaj la ceteraj [[krucistaj ŝtatoj]] ĉirkaŭ la jaro [[1140]]]] En Sanktan Landon kun la unua krucmilito venis plejparte etaj nobeloj, kiuj ne ludis en sia patrujo pli signifan politikan rolon kaj ili ne dependis tiel de la reĝo kiel la grandaj feŭduloj. Tio estis plejparte normanoj kaj francoj kaj la franca [[feŭdismo|feŭda establo]] estis en la krucistaj ŝtatoj fidele similigita. La baza unuo en la komuna organizaĵo estis [[feŭdo]], kiu estis donita al iu el la kavaliroj. La feŭdo estis kutime ia vilaĝo aŭ nur ties parto, se li devis dividiĝi pri ĝi kun alia kavaliro. La kavaliro havis el sia feŭdo financan [[rento]]n kaj li korpigis ĉi tie juĝan potencon. Pli poste kelkaj kavaliroj kunigis pli da feŭdoj komune kaj estiĝis tiel ''baronlandoj'' ({{fremdlingve|fr|''seigneurie''}} kaj markigo {{fremdlingve|fr|''seigneur''}} en tiama nocio ĝi signifis "feŭda senjoro"). La barono poste povis dividi sian inter siajn kavalirojn-feŭdulojn. Ĉar en Oriento estis post la unua krucmilito pli da grundo, ol la nobelaj konkerintoj, kelkaj simplaj batalanto enpenetris inter la nobelaron - ekzemple la potenca familio de [[Ibelinoj]] devenis el familio de pizaj komercistoj. En duono de la [[12-a jarcento]] estis en Jerusalema reĝlando ĉirkaŭ 20.000 nobeloj kaj 1.500 feŭduloj. Feŭdalismo en [[Levantenio]] en kelkaj aspektoj diferenciĝis de la sistemo en Eŭropo. Unue: feŭdo ĉi tie povis esti ankaŭ urbo aŭ urba kvartalo kaj enspezoj el ĝi. La alia diferencaĵo estis posteno de virino en la loka socio, kiu povis estis edzino de feŭdulo, feŭdulino, kaj ŝi povis ankaŭ heredi la feŭdojn (se ŝi ne havis viran parencon). En la paso de ducentjara historio de Jerusalema reĝlando la potenco de feŭduloj trairis per grandaj ŝanĝoj. Dekomence de la krucista regado en Palestino la plej supera aŭtoritato estis la potenco de reĝo, kiu donis kaj prenis la feŭdojn kaj kiu havis ankaŭ la plej suprean juĝan potencon. La potenco de baronoj ekde la fino de la 12-a jarcento kreskis kaj en la [[13-a jarcento]] la nobelaro jam en la reĝlando fakte regis. Signifan apogon de la reĝo en la lando kreis la reĝa posedaĵo, kiu kreis precipe grandurbojn Jerusalemo, Tiroso kaj Askalono - tiu okupis preskaŭ unu trionon de la lando, la reston okupis la senjorlandoj de baronoj. === La registaro kaj oficista aparataro === Jerusalema reĝlando estis monarkio hereda. La apogo de reĝo kaj samtempe ankaŭ lia opozicio estis ''Reĝa konsilantaro'' ({{fremdlingve|la|''Curia regnis''}}), kiuj jam dum la kronado de la unua reĝo Baldueno la 1-a deklaris sian rajton la reĝon "elekti" - do en la praktiko konfirmi surtronigonton kaj la jerusalema patriarko gvidis la kronadceremonion. En la reĝaj konsilantaroj povis do partopreni ĉiuj [[vasalo]]j de la reĝo, eĉ kiam la plej gravan rolon ludis [[barono]]j kun la plej grandaj posedaĵoj. En la konsilejo oni traktis pri ĉiuj politikaj, financaj, jurista kaj leĝara aferoj de Jerusalema reĝlando. Iliaj leĝpovoj estis neniel difinitaj kaj la lastan vorton havis do la reĝo. La reĝo havis surflanke ankaŭ altajn oficirojn. Lia plej supera reprezentanto estis ''seneskalo'', kiu havis kaj administran kaj ankaŭ artmean leĝpovon kaj li administris ankaŭ la impostojn. La plej supera komandanto de la armeo tuj post la reĝo estis ''konstablo'', lia vickomandanto estis poste ''marŝalo''. Pri la administraj aferoj, simile kiel en Eŭropo, zorgis ''kanceliero'' kaj la personan posedaĵon de la reĝo administris ''ĉambristo''. === Ekonomio === {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 style="margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #ffffff; vertical-align:top; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width:35%; float:right" |+Kronologio de la historio de Jerusalema reĝlando |- | [[1095]] | Papo [[Urbano la 2-a]] proklamas la [[unua krucmilito|unuan krucmiliton]]. |- | [[1099]] | Krucistoj konkeris Jerusalemon de [[Fatima kaliflando]] fine de la [[unua krucmilito]]. |- | [[1099]] | La unua reprezentanto de nove konkeritaj teritorioj fariĝas [[Godefroi de Bouillon]] ku titolo ''Ŝirmanto de Sankta Tombo''. |- | [[1100]] | [[Godefroi de Bouillon]] mortis kaj estis kronita la unua Jerusalema reĝo [[Baldueno la 1-a Jerusalema|Baldueno la 1-a]] |- | [[1101]]<br /> | Ekspediciita el Eŭropo subteniga [[krucmilito el 1101]] por krucistaj ŝtatoj. |- | [[1104]]<br /> | Krucistoj konkeris [[Akko]]n. |- | [[1110]] | Krucistoj konkeris [[Bejruto]]n. |- | [[1111]] | Krucistoj konkeris [[Sidono]]n. |- | [[1118]] | Reĝo [[Baldueno la 1-a Jerusalema|Baldueno la 1-a]] mortis, surtroniĝis lia nevo, [[Edessa graflando|grafo de Edessa]] [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Balduen Le Bourg]]. |- | [[1124]] | Krucistoj konkeris havenon [[Tiro]]n. |- | [[1131]] | [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Baldueno la 2-a]] mortis, surtroniĝis lia filino [[Melisenda Jerusalema|Melisenda]] kaj [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulko la 5-a de Anjou]]. |- | [[1134]] | Nesukcesa provo de [[graflando Jaffa kaj Askalon|grafo de Jafo]] pri palaca renverso kontraŭ reĝo [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulko]]. |- | [[1143]] | [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulko la 1-a]] mortis falinte de sur ĉevalo, surtroniĝis lia neplenkreska filo [[Baldueno la 3-a Jerusalema|Baldueno la 3-a]], regentino de la reĝlando fariĝis Melisenda, la patrino de la reĝo. |- | [[1144]] | [[Mosulo|Mosula]] [[atabego]] [[Zengí]] konkeris [[krucistaj ŝtatoj|krucistan]] [[Edessa graflando|Edessan graflandon]]. |- | [[1146]] | Papo [[Eŭgeno la 3-a]] proklamis la [[dua krucmilito|duan krucmiliton]]. |- | [[1147]] | En [[Sankta Lando|Sanktan landon]] venis kontingento de la [[dua krucmilito]]. |- | [[1148]] | La jerusalemaj soldataroj subtenataj de ekspedicio de la [[dua krucmilito]] nesukcese eksieĝis [[Damasko]]n. |- | [[1158]] | Komenco de la bizanca-jerusalema alianco. Reĝo Baldueno la 3-a edziĝis kun Theodora, la bofilino de bizanca imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno]]. |- | [[10-a de februaro]] [[1162]] | Mortis [[Baldueno la 3-a Jerusalema|Baldueno la 3-a]], surtroniĝis lia malpli aĝa frato [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio]]. |- | [[1163]] | [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio la 1-a]] aranĝis militiron en Egiption subtenata de la Bizanca ŝiparo. |- | [[1174]] | [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio la 1-a]] mortis, surtroniĝis [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]], regento de la reĝlando fariĝis [[Miles de Plancy]] kaj poste neoficiale [[Raimondo la 3-a de Tripolo|Raimondo la 3-a]]. |- | [[1180]] | Mortis [[listo de bizancaj imperiestroj|imperiestro]] [[Manuelo la 1-a Komneno|Manuelo la 1-a]] – la fino de Bizanca-Jerusalema alianco. |- | [[1185]] | Mortis [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]], surtroniĝis la neplenkreska [[Baldueno la 5-a Jerusalema|Baldueno la 5-a]], regento de la reĝlando fariĝis denove Raimondo la 3-a. |- | [[1186]] | [[Baldueno la 5-a Jerusalema|Baldueno la 5-a]] mortis, surtroniĝis lia patrino [[Sibilo Jerusalema|Sibilo]] kaj [[Guy de Lusignan]]. |- | [[4-a de julio]] [[1187]] | [[Batalo apud Hattín]] – [[Saladino]] venkis la jerusaleman soldataron. |- | [[aŭtuno]] de [[1187]] | [[Baliano de Ibelino]], [[Sieĝo de Jerusalemo (1187)|defendanto de Jerusalmeo]], transdonis la urbon al Saladino. |- | [[1187]] | Papo [[Gregorio la 8-a]] proklamis la [[tria krucmilito|trian krucmiliton]]. |- | [[1192]] | [[Tria krucmilito]], Jerusalema reĝlando estis parte rekonstruita, [[Akko]] fariĝis la ĉefurbo. |- | [[1192]] | La Jerusaleman kronon post morto de sia fratino ricevis [[Isabelo Jerusalema|Isabelo]] kaj [[Konrado de Montferrat]]. |- | [[1192]] | [[Konrado de Montferrat|Konrado la 1-a]] estis murdita kaj nova edzo de Isabelo kaj la Jerusalema reĝo fariĝis [[Henriko de Champagne]]. |- | [[1197]] | Mortis reĝo [[Henriko de Champagne]]. |- | [[1198]] | Nova edzo de reĝino Isabelo fariĝis [[Amaŭrio la 2-a de Lusignan]]. |- | [[1198]] | Papo [[Inocento la 3-a]] proklamis la [[kvara krucmilito|kvaran krucmiliton]], sed tiu fine ne atingis la Sanktan Landon. |- | [[1205]] | Mortis reĝo [[Amaŭrio la 2-a de Lusignan]] kaj reĝino [[Isabelo Jerusalema]], la tronon heredis [[Maria de Montferrat]], la neplenkreska filino de Isabelo, regento de la reĝlando fariĝis [[Johano de Ibelino, maljuna sinjoro de Bejruto|Johano de Ibelino]]. |- | [[1210]]<br /> | Reĝino [[Maria de Montferrat]] estis edzinigita al [[Johano de Brienne]], kiu fariĝis Jerusalema reĝo. |- | [[1212]] | Mortis reĝino [[Maria de Montferrat]], surtroniĝis [[Jolanda Jerusalema|Jolanda]], la neplenkreska filino de Maria kaj Johano, regento de la reĝlando fariĝis ŝia patro [[Johano de Brienne]]. |- | [[1213]] | Papo [[Inocento la 3-a]] proklamis la [[kvina krucmilito|kvinan krucmiliton]] kontraŭ Egiptio. |- | [[1221]] | La [[kvina krucmilito]] fiaskis. |- | [[1225]]<br /> | Reĝino Jolanda estis edzinigita al imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]], kiu fariĝis Jerusalema reĝo. |- | [[1228]] | [[Konrado la 2-a Jerusalema|Konrado la 2-a]] fariĝis la Jerusalema reĝo. |- | [[1228]] | [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] gvidis la [[sesa krucmilito|sesan krucmiliton]]. |- | [[1229]] | La [[18-an de februaro]] [[1229]] fermis [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] packontrakton por dek jaroj kun sultano [[Al-Kamil]] kaj la [[17-an de majo]] de la sama jaro li enpaŝis en Jerusalemon. |- | [[1244]] | Ĥorezmaj taĉmentoj en servoj de Egiptio konkeris reen [[Jerusalemo]]n. |- | [[1248]] | Estis proklamita la [[sepa krucmilito]] por rekonkero de [[Jerusalemo]], kiun gvidis franca reĝo [[Ludoviko la 9-a Sankta|Ludoviko la 9-a]]. |- | [[1254]]<br /> | La [[sepa krucmilito]] fiaskis. |- | [[1254]] | La Jerusalema reĝo fariĝis [[Konrado|Konrado la 3-a]]. |- | [[1268]] | [[Konrado|Konrado la 3-a]] estis ekzekutita, la reĝlando falis al [[Kipra reĝlando|Kipra reĝo]] [[Hugo la 3-a Kipra|Hugo la 3-a]] |- | [[1277]]<br /> | Titolon de la Jerusalema reĝo aĉetis [[Karolo de Anjou]], sed li ne estis agnoskita kiel reĝo fare de parto de akkaj baronoj. |- | [[1284]] | Mortis reĝo [[Hugo la 3-a Kipra|Hugo la 3-a]] kaj surtroniĝis [[Johano la 1-a Kipra]]. |- | [[1285]] | Mortis reĝo Johano la 1-a kaj kontraŭreĝo [[Karolo de Anjou]], sur Kipran-Kerusaleman tronon surtroniĝis [[Henrkio la 2-a Kipra|Henriko la 2-a]] |- | [[1291]]<br /> | [[Mamlukoj]] konkeris ĉefurbon [[Akko]]n kaj Jeruzalema reĝlando finis. |} [[Dosiero:KrakDesChevaliers.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Krak des Chevaliers]] en hodiaŭa Sirio]] [[Dosiero:Belvoir fortress.JPG|eta|maldekstra|200px|Ruinoj de burgo [[Belvoir]]]] Konsisto de la urboj en Jerusalema reĝlando, miksita kun la italaj komercistoj, kondukis al evoluo de [[ekonomiko]] prefere al la komerca ol al agrara direkto. [[Agrikulturo]] post falo de orientromia imperio stagnis, sed malgraŭ tio ĝi donis al la loĝantaro apud la marbordo nutraĵojn. La palestina enlando estis plimulte dezerta kaj la agrikulturo estis kulturebla nur sur kelke da lokoj en [[Galileo (regiono)|Galileo]] kaj apud rivero [[Jordano]], kie oni kulturis sudajn fruktojn. Kiel unu el malmultaj plantaĵoj, kiun la krucistoj importis al Oriento, estis [[vinbero]]. Ĉar la islamanoj drinki vinon ne rajtas, ili eĉ ne kulturis ĝin en siaj landoj. La regiono de Palestino estis ĉiam en la historio la kultura kaj komerca krucvojiĝo; kaj nome precipe tiutempe, kiam la krucista [[Outremer|Transmarejo]] fariĝis nodo de la komerco inter kristanisma Eŭropo kaj Oriento. La krucistoj devis eklerni komerci kun siaj islamaj najbaroj komerce eliri. La Siria enlando bezonis komerci kun Eŭropo, kien kondukis la vojo tra la palestinaj havenoj, el kio la krucistoj prenis pagojn. Necese estis ankaŭ certigi sekurecon al la islamaj karavanoj en la teritorio de Jerusalema reĝlando, loĝigado en la urboj kaj bona traktado. En la ekonomikon en la krucista reĝlando senĉese pli enpenetris [[templanoj]], kiuj jam en la 12-a jarcento laboris kun kredumo kaj konstruis ampleksan reton de bankoj, en kiu ili donis servojn senrilate al nacieco kaj religio. === Arkitekturo kaj arto === [[Dosiero:Melisende-Psalter f5v.jpg|eta|upright|maldekstra|200px|Aperaĵo de la eniro de kristanoj en Jerusalemon el [[psalmo|psalmaro de Mesalinda]]]] [[Dosiero:Church of the Holy Sepulchre - 1149.jpg|eta|maldekstra|upright|200px|Bildigo de Preĝejo de Sankta tombo en Jerusalemo post alikonstruo fare de krucistoj en la jaro 1149]] Plimulto de konstrua agado de la okcidentaj konkerintoj en Oriento koncentriĝis precipe al [[fortikaĵo]]j kaj [[burgo]]j: ''[[Krak de la Moabitoj]]'' en [[Kerak]] kaj ''[[Krak de Montréal]]'' en [[Transjordanio]], ''[[Belvoir]]'' proksime de [[Tiberias]] en hodiaŭa norda [[Israelo]], [[burgo]] ''[[Ibelin]]'' proksime de Jafo, [[templanoj|templana]] [[fortikaĵo]] ''[[La Roche Guillaume]]'' en Turkio kaj precipe fama burgo de [[malta ordeno|ordeno de johanitoj]] ''[[Krak des Chevaliers]]'' en hodiaŭa [[Sirio]] kaj multaj [[:Kategorio:Krucistaj burgoj|pluaj fortikaĵoj]]. Sed la krucistoj ne konstruis nur armean teknikon, sed ili celiĝis ankaŭ al preĝejoj, en kies konstruado krom aliaj partoprenis ankaŭ araboj kaj la loka loĝantaro. En Jerusalemo estis da preĝejoj dudek sep, en Tiro dek du kaj en Akko kvardek. Dum la regado de krucistoj okazis alikonstruado kaj ampleksigo de [[Baziliko de Sankta tombo]]. Tiu ĉi alikonstruo arkitektone eliras el tiama franca kaj mediteranea arkitekturo kaj ĝi estas sintezo de malfrue [[romaniko|romanika]] kaj frue [[gotiko|gotikaj]] elementoj. La alikonstruo kunigis ĉiujn en tiun tempon apartigitajn altarojn kaj ĝi estis finigita en la jaro [[1149]]. La krucista arto kaj arkitekturo kombinis [[gotiko|okcidentan gotikon]] kun [[bizanca stilo]] kaj [[islama arkitekturo]]. La grandaj urboj havis kutime [[banloko]]jn, kiuj estis similaj al la turkaj aŭ al antikvaj romiaj banlokoj. Virinoj vizitis la banlokojn same ofte kiel viroj, do dufoje ĝis trifoje dumsemajne kaj ili baniĝis aparte de la viroj. En la domoj ne mankis progresite solvita sociaj ekipaĵoj, kiuj mankis en plimulto de tiamaj urboj en la mondo. Unu el la plej fruaj ekzemploj de la krucista arto estas [[psalmaro de Mesalinda]], iluminita manuskripto farita inter la jaroj [[1135]] - [[1143]], kiu hodiaŭ estas lokigita en [[Brita biblioteko]]. Sed polimulto da manuskriptoj el la krucista [[Palestino]] ne konserviĝis kaj se jes, do poste plimulte el la [[13-a jarcento]]. == 12-a jarcento == === Edessa kaj Damasko === {{Ĉefartikolo|Sieĝo de Edessa|Dua krucmilito}} Kiam en la jaro [[1131]] mortis reĝo [[Baldueno la 2-a Jerusalema|Baldueno la 2-a]], surtroniĝis lia filino [[Melisenda Jerusalema|Melisenda]] kun sia edzo [[Fulko la 1-a Jerusalema|Fulko de Anjou]], kiuj estis kronadumitaj en [[Baziliko de Sankta tombo|Templo de Sankta tombo]]. Dum ilia komuna regado Jerusalemo spertis la plej grandan ekonomian kaj kulturan progreson. [[Dosiero:Urfaskyline.jpg|eta|maldekstra|200px|Vido al Edessa el urba citadelo]] Kiam la nova reĝo surtroniĝis, la nordaj [[krucistaj ŝtatoj]] komencis [[subfoso|subfosi]] la jerusaleman aŭtoritaton kaj komencis konduti pli sendependeme kaj fine ili turniĝis kontraŭ la jerusalema reĝo. La reĝo unue fortiris ĝis [[Antioĥio]], kie intertempe princino Alice ekprenis la potencon kaj ne agnoskis la suverenecon de reĝo en Jerusalemo kaj antaŭenmarŝante norden Fulko renkontiĝis kun rezisto de [[Ponso la 1-a de Tripolo|Ponso]], la [[Tripola graflando|tripola grafo]] kaj Joscelino, grafo de Edessa. Danke al soldata superforto li eldevigis ilian retiriĝon kaj agnoskon de feŭda dependeco. Li poste surtronigis en [[Antioĥia princlando|Antioĥian princlandon]] [[Raimondo de Poitiers|Raimondon de Poitiers]]. En tendaron de la rezistantoj de Fulko apartenis ankaŭ [[Hugo de Le Puiset]], [[Graflando Jafo kaj Askalono|grafo de Jafo]] kaj [[Romain de Le Puy]], senjoro el Transjordanio, kiuj kontraŭ la reĝo nesukcese ekribelis. Dum la regado de reĝo Fulko okazis ankaŭ konstruado de multaj defendburgoj sur sudaj limoj de Jerusalema reĝlando. Stabila politika kaj armea situacio ebligis pluan evoluon de la komerco kaj alvenon de pluaj eŭropaj vilaĝanoj. En la reĝlando entreprenis nenur komercistoj el Eŭropo, sed komencis ĉi tie agadi ankaŭ arabaj komercistoj el [[Mezopotamio|Ĝaziro]] kaj [[Egiptio]]. La palestinaj havenoj en la krucistaj manoj fariĝis centrejoj de la komerco inter la kristana Eŭropo kaj la araba Oriento. [[Mosulo|Mosula]] [[atabego]] [[Zengí]] eluzis disputojn inter frankoj kaj li konkeris unu krucistan teritorion post la alia. La kulmino de lia militiro kontraŭ [[Tripola graflando]] kaj sieĝo de burgo [[Montferrand]], kie li militkaptis grafon de Tripolo kaj la reĝon mem, kiu alrapidis por helpi la tripolan grafon, ĉirkaŭis kun negranda taĉmento de liaj kavaliroj en fortikaĵo. Por ekmiro kaj de la krucistoj kaj de la islamanoj Zengí proponis kiel ŝanĝon kontraŭ la burgo honoran kapitulacion kaj tralason de la reĝo kaj liajn kunulojn kaj Fulko akceptis tion. La islamanoj akiris tiel la burgon de la granda strategia signifo. Zengí kaj Jerusalema reĝlando poste vivis en paco kaj la turka reganto turnis sian atentemon norden. En eksterlanda politiko Fulko la 1-a estis modera kaj fine de la [[1130-aj jaroj|tridekaj jaroj]] li fermis aliancon kun [[emiro]] de [[Damasko]], kiu devis pagi al la reĝo 20000 bizantiojn ĉiumonate. La alianco estis celita precipe kontraŭ [[Zengi]]. Eŭropanoj vere konservis la aliancon kaj en [[1139]] la granda jerusalema soldataro ekmarŝis por helpi Damaskon, kiun eksieĝis Zengí. Tiu, konstatinte, ke la krucistoj proksimiĝas al la urbo, retiriĝis de Damasko senbatale. La emiro de Damasko Unur poste konfirmis pluan amikecon inter sia lando kaj Jerusalema reĝlando per vizito de la reĝo en Akko kaj en urboj Jafo kaj Jerusalemo. [[Dosiero:Melisende and Fulk of Jerusalem.jpg|eta|maldekstra|upright|200px|Nupto de princino Melisenda kaj Fulko de Anjou, miniaturo de William de Tiro, ''Histoire de la Conquête de Jérusalem'']] En la jaro [[1143]] Fulko ĉasante falis de sur la ĉevalo kaj mortigis sin. Zengi tuj ekmarŝis kontraŭ la krucistaj ŝtatoj kaj en [[1144]] li konkeris [[graflando de Edessa|graflandon de Edessa]]. Reĝino [[Melisenda Jerusalema|Melisenda]], kiu nun fariĝis regentino anstataŭ sia pli aĝa neplenkreska filo, la estonta reĝo [[Baldueno la 3-a Jerusalema|Baldueno la 3-a]] kaj Reĝa konsilantaro donis al ili kiel konsilanton baronon [[Manassès de Hierges]], kiu post la morto de Fulko gvidis la jerusaleman soldataron. Sed en [[1147]] [[Zengí]] estis fare de sia eŭnuĥo [[Jarankeŝ]] murdita kaj la krucistoj atendis post lia morto disunuigon inter la islamanoj, kiuj batalos je la heredaĵo de Zengí. La nova jerusalema reĝo Baldueno la 3-a eksentis okazon kaj ekmarŝis kontraŭ Damasko, sed li atingis nenion per sia militiro kaj fine li retiriĝis reen ĝis Palestino. Je unu jaro pli poste aliris en la lando kontingento de la [[dua krucmilito]]. Renkontiĝon de la gvidantoj de la ekspedicio en [[Akko]] en la jaro [[1148]] partoprenis la franca reĝo [[Ludoviko la 7-a (Francio)|Ludoviko la 7-a]] kaj [[Sankta Romia Imperio|germana]] reĝo [[Konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]]. Kvankam kelkaj lokaj nobeloj, precipe poste la antioĥa princo [[Raimondo de Poitiers]], proponis ekataki [[Halepo]]n, kiu, se oni sukcesis konkeri ĝin, fariĝus bona bazo por rekonkero de [[Edessa]]. Sed la kunveno en Akko decidis pri militiro kontraŭ Damasko. Ne estas tute klare, kial la krucmilito devis direktiĝi al Damasko. Por la krucistoj venintaj kun la eŭropaj regantoj povis esti la nomo Damasko kunigita kun biblio, kio povis kaŭzi religian [[eŭforio]]n, dume la loko nomata Halepo diris al ili nenion. La jerusalemaj kavaliroj poste vidis eblecon rebonigi sian nesukcesan militiron, kiun ili entreprenis unu jaron antaŭe. Sed reĝo Fulko dum sia regado kun la damaska emiro fermis armisticon, kiu observis celon eviti al atentemo de la filo de Zengí kaj sekvanto [[Núr ad-Dín]]. La [[dua krucmilito]] poste vere ekmarŝis en la jaro [[1148]] al Damasko, por ke ĝi finiĝu post katastrofa sieĝo de Damasko per absoluta fiasko. === Veno de Baldueno la 3-a === [[Dosiero:Seal of Baldwin III of Jerusalem.jpg|eta|maldekstra|200px|Sigelo de reĝo Baldueno la 3-a]] Post tio, kiam la krucistoj nesukcese provis konkeri Damaskon, la islama reganto [[Núr ad-Dín]] ekmarŝis kontraŭ [[Antioĥio]]. Princon Raimondon de Poitiers, komune kun liaj aliancanoj el sekto de [[asasinoj]] Núr ad-Dín la [[29-an de junio]] [[1148]] ĉirkaŭis en lia tendaro apud [[Fons Murez]] kaj la tutan lian soldataron kun nombro de kvar mil da kavaliroj kaj mil da infanterianoj neniigis. Raimondo mem falis en la batalo. Nelonge post tio estis [[militkaptito|militkaptita]] la edessa grafo [[Joscelino la 2-a de Edessa|Joscelino la 2-a]] kaj lia edzino la restan parton de la [[graflando de Edessa]] vendis al [[Bizanca imperio]]. Post la morto de la antioĥa princo kaj la militkapto de la edessa grafo estis ankaŭ murdita la tripola grafo Raimondo la 2-a, pro kio lia ŝtato estis ĵetita en la internan krizon. La jerusalema reĝo unue ekmarŝis liberigi Antioĥion de Núr ad-Dín kaj poste li fermis kun li armisticon, per kio li akiris ripoztempon por tio, por ke li povu trovi novajn regontojn por la nordaj krucistaj ŝtatoj. Kvankam Edessa graflando jam de fakto ne ekzistis, nova titola grafo fariĝis [[Joscelino la 3-a de Edessa|Joscelino la 3-a]], filo de Joscelino la 2-a. Baldueno la 3-a ankaŭ fariĝis gardanto de la nova grafo de Tripolo, kiu estis neplenkreska kaj anstataŭ li fakte regis lia patrino. Fine la reĝo klopodis elekti fianĉon por la vidviĝinta antioĥa princino Konstancia, sed pro ŝia rezistemo tio tiel tri jaroj ne sukcesis. Sed fine ŝi elektis [[Renaud de Châtillon]], la neposedaĵhava franca kavaliro. Kvankam Baldueno la 3-a estis jam dudekjara, li devis senĉese dividiĝi je la potenco kun sia patrino Melisenda. Baldueno tial eldevigis al si je la jerusalema patriarko sian kronadon kiel memreganto de la reĝlando. Li kaŭzis malfermitan konflikton pro tio kun Melisenda kaj ŝia aliancano [[Manassès de Hierges]], en kiu Baldueno la 3-a venkis. La reĝino foriris en flankejon kaj Manassès de Hierges forlasis Proksiman Orienton. [[Dosiero:Manuelcomnenus.jpg|eta|upright|200px|La bizanca imperiestro Manuelo la 1-a Komneno laŭ kodekso el la jaro 1178]] En la jaro [[1153]] Baldueno la 3-a konkeris lastan lokon de la egipta potenco en Lavantenio - havenon [[Askalono]]n. La urbon akiris per [[apanaĝo]] [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio la 1-a]], la malpli aĝa frato de la reĝo. Per la konkero de Askalono la krucistoj priregis la tutan palestinan marbordon. Sed la ekspedicio kostis la kason de reĝo grandan monon kaj en la tempo, kiam Núr ad-Dín estis konkeranta Damaskon, la jerusalema reĝo estis devigita nur rigardi. === Alianco kun Bizanco === En la [[1150-aj jaroj|kvindekaj jaroj]] de la [[12-a jarcento]] la jerusalema politiko celis al pli varmaj rilatoj kun [[Bizanca imperio|bizanca imperiestro]], kio estis konfirmita printempe de [[1158]] per [[nupto]] de reĝo Baldueno kun nevino de imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno]]. Sed tiutempe la nova antioĥa princo [[Renaŭdo de Châtillon]] komune kun la armenaj aliancanoj ekatakis kaj rabis la bizancan Kipron. Baldueno la 3-a distancis sin de Renaŭdo kaj aŭtune de [[1158]] imperiestro Manuelo ekmarŝis al oriento, por ke li faru rebonigon kun la armenoj kaj Antioĥio. La armena princo Thoros estis malvenkita kaj Renaŭdo estis devigita humiliĝi antaŭ la imperiestro kaj ĵuri la feŭdan fidelecon. En la jaro [[1159]] mortis [[Berta de Sulzbach]], edzino de Manuelo kaj la imperiestro turniĝis al la jerusalema reĝo, por ke li rekomendu al li kiel novan edzinon iun el la krucistaj nobelinoj. Baldueno rekomendis al li sian nevinon Melisenda-n, filinon de la tripola grafo, sed la imperiestro fine elektis Maria-n, filinon de la antioĥa princino Konstanca. La imperiestro incitis pro sia decido Balduenon la 3-an, la jerusaleman kaj la tripolan kortegon, sed la rilatoj baldaŭ denove egaliĝis. En la jaro [[1163]] Baldueno la 3-a malsaniĝis kaj en [[Bejruto]] li mortis. Ĉar li mortis seninfana, surtroniĝis lia malpli aĝa frato [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio]], [[Graflando Jafo kaj Askalono|grafo el Jafo kaj Askalono]] === Amaŭrio la 1-a kaj kvin ekspedicioj en Egiption === Kiam Amaŭrio la 1-a surtroniĝis, Núr ad-Dín endanĝerigis ĉiujn [[krucistaj ŝtatoj|krucistajn ŝtatojn]] en [[Proksima Oriento]] kaj la reĝo konsciis necesecon de la daŭrigo de la amika kurso al Bizanco. Sed samtempe li estis konvinkita pri neceseco ekkonkeri la fatiman Egiption, kiu jam kiel ŝtato estis tute disharmoniigita, sed malgraŭ tio ĝi estis riĉa kaj strategie signifa. Sed pri Egiptio interesiĝis ankaŭ Núr ad-Dín, kiu ĉi tie en la jaro [[1163]] helpis al detronigita veziro [[Ŝávar]] reen en sian oficejon. Sed Ŝávar fine turniĝis al Núr ad-Dín dorse kaj kuniĝis kun la jerusalema reĝo. Tiu en la jaro [[1164]] invadis en [[Supra Egiptio|Supran Egiption]], kie en fortikaĵo [[Bilbajs]], norde de [[Kairo]], ĉirkaŭis la armeon de Núr ad-Dín gvidata de [[Asad ad-Dín Ŝírkúh]], la [[kurdoj|kurda]] [[emiro]]. Núr ad-Dín tial ekatakis kontraŭ la norda Sirio, li venkis super la unuiĝintaj tripolaj-antioĥaj soldataroj kaj la armenaj taĉmentoj kaj militkaptis iliajn komandantojn inkluzive de la antioĥa princo. En la jaro [[1167]] Ŝírkúh en Damasko amasigis novan soldataron por militiro en Egiption, kie akompanis lin ankaŭ lia nevo [[Saláh ad-Dín Jusúf ben Ajjúb]]. La egipta veziro Ŝávar denove turniĝis al Jerusalema reĝlando kaj pagis al Amaŭrio la 1-a 400.000 denaroj pro la soldata helpo. Irante tra la [[Sinajo|sinaja dezerto]] Amaŭrio provis fortranĉi la islamanojn kaj preskaŭ li sukcesis neniigi la sirian armeon. Sed fine Ŝírkúh aliris ĝis Egiptio kaj kampadis sub [[Piramidoj de Gizo|piramidoj en Giza]] sur la okcidenta bordo de [[Nilo]]. Amaŭrio aliris al la orienta bordo je kelke da tagoj pli poste, ĝoje bonvenigata de Ŝávar. Post unu monato de atendado Amaŭrio, kies soldataro estis pli nombra, forpelis Ŝírkúh-on je 150 kilometroj suden de Kairo. Ĉi tie ili renkontiĝis en senrezulta batalo kaj la islamanoj komencis antaŭeniri reen norden, kie ili konkeris [[Aleksandrio]]n. Tie la jerusaleman soldataroi sieĝis ilin. Sed Ŝírkúh nokte elglitis kun la soldataro kaj en la urbo restis nur Saláh ad-Dín kun malgranda taĉmento. Estiĝis [[pato|pata]] situacio kaj fine Ŝírkúh proponis al Amaŭrio armisticon. Super Aleksandrio restis flirti la jerusalema flago kaj restis ĉi tie krucista taĉmento. Ŝávar estis devigita pagi al la reĝo ĉiujare altan [[tributo]]n por la armea ŝirmo. [[Dosiero:BnF ms fr9084 fol272.jpg|eta|maldekstra|Imperiestro Manuelo la 1-a estas akceptanta jerusalemajn emisarojn, miniaturo devenanta el la 13-a jarcento el Akko]] [[Dosiero:All Gizah Pyramids.jpg|eta|Sub piramidoj en Giza kampadis monatojn armeestro de Núr ad-Dín, Asad ad-Dín Ŝírkúh]] Sed jam venontjare la krucistoj preparis novan ekspedicion ĝis Egiptio kaj en oktobro de [[1168]] pli malgranda kavalira taĉmento invadis en delton de nilo, kie ĝi masakris la lokan kristanan loĝantaron. Tiel estiĝis milito kontraŭ la antaŭ nelonga aliancano Ŝávar, ĉar li ne volis pagi la postulatan fare de la krucistoj tributon. Kiam poste reĝo Amaŭrio eksieĝis Kairon, egiptoj petis je helpo Núr ad-Dín-on. Tiu rapide sendis emiron Ŝírkúh-on kun la armeo ĝis Egiptio kaj tiu en januaro de [[1169]] devigis la jerusaleman soldataron, por ke ĝi retiriĝu ĝis Palestino. Ŝírkúh intertempe fariĝis nova egipta veziro kaj post lia morto transprenis tiun ĉi oficejon lia nevo Saláh ad-Dín Jusúf ben Ajjúb. Amaŭrio kaj la bizanca imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno|Manuelo]] konsideris la transprenon de potenco de Saláh ad-Dín en Egiptio komune kun Núr ad-Dín en Sirio kiel rompo de ekvilibro de fortoj. La imperiestro tial denove konspiris pluan egiptan militiron kaj promesis al la palestinaj frankoj ŝiparon kiel helpo. Sed la jerusalema armeo pro lastaj atakoj suferis grandajn perdojn kaj bezonis ian tempon por plenigi la staton. La bizancaj ŝipoj intertempe [[ankro (ŝipo)|ankris]] sur Kipro. Post longaj semajnoj krucista armeo vere ekiris el [[Levantenio]] kaj la grekaj ŝipoj tiel povis eknavigacii el la kipraj havenoj. La unuiĝinta bizanca-jerusalema ekspedicio ekatakis havenon [[Damietta]]-on, per kio Saláh ad-Dín-on, kiu atendis atakon kontraŭ la urbo [[Bilbajs]], ili sukcesis surprizi. Sed vintraj pluvoj kaj manko de provizoj malfortigis la atakantojn. La bizanca floto ankaŭ dum la tempo de atendado sur Kipro konsumis plimulton de siaj provizoj. Reĝo Amaŭrio ordonis por retiriĝi kaj retiriĝis same la ŝiparo de Manuelo, kiu estis survoje reen ĝis [[Konstantinopolo]] trafita per granda ŝtormo kaj grandparte neniigita. Per tio ankaŭ finiĝis kvin provoj de la krucistoj konkeri la teritoriojn en Egiptio. Spite al la katastrofo, per kiu finiĝis la komuna entrepreno, la alianco de Amaŭrio kaj Manuelo estis senĉese retenata. En la jaro [[1173]] proponis al la jerusalemaj krucistoj aliancon kontraŭ Núr ad-Dín la islama sekto de [[asasinoj]], kies [[ŝejĥo]] estis tiutempe [[Raŝíd ad–Dín Sinan]], inter la krucistoj konata kiel [[Maljunulo el montaro]]. Sed kontraŭ la alianco stariĝis [[templanoj]] kaj mortigis la asasinan mesaĝistaron. Amaŭrio la 1-a ekkoleregis, lasis la respondecajn templanojn aresti, per kio li rompis ilian netuŝeblecon kaj ĉe papo li eĉ postulis nuligon de la templana ordeno. La reĝo senkulpigis sin al Raŝídovi ad-Dín Sinan kaj Maljunulo el montaro akceptis la senkulpigon. En la jaro [[1174]] sultano [[Núr ad-Dín]] mortis kaj kelke da monatoj post li ankaŭ [[Amaŭrio la 1-a Jerusalema|Amaŭrio la 1-a]]. Netutan semajnon post la morto de Amaŭrio kiel nova jerusalema reĝo estis kronita lia dektrijara filo kiel [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]]. La tempo ĝis la jaro [[1180]] estis plenigita per etaj interkvereloj inter Saláh ad-Dín kaj la nova reĝo. Nur post tio ili interkonsentis armisticon por du jaroj. En tiu jaro mortis ankaŭ imperiestro Manuelo la 1-a kaj pro lia morto Jerusalema reĝlando perdis la potencan aliancanon. == Muslima ofensivo kaj falo de la reĝlando == [[Dosiero:BaldwinIV.jpg|eta|maldekstra|200px|Ĉefepiskopo [[Vilhelmo de Tiro]] kaj Baldueno la 4-a, William estas distinganta ĉe la knabo simptomojn de lepro]] Amaŭrion sur la trono alternigis lia juna filo [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]], sed ĉe kiu jam en la infanaĝo estis rimarkataj simptomojn de [[lepro]]. Sed Baldueno la 4-a eĉ spite al tio montriĝis esti tre decidema kaj energia reĝo kaj armeestro. Tiutempe jam plene montriĝis la divido de la reĝa kortego kaj la jerusalemaj baronoj en du opiniajn grupojn. La unuan grupon kreis precipe nobeloj, kiuj naskiĝis en [[Sankta Lando]] kaj kies familioj ĉi tie vivis dum kelkaj generacioj. Kelkaj nove venintaj nobeloj diris al ili "Ĉevalidoj" pro iliaj kelkaj transprenitaj orientalaj kutimoj. Post la veno de Baldueno la 4-a tiuj ĉi nobeloj havis ankaŭ ĉe la kortego superecon. Iliaj ĉefaj reprezentantoj estis grafo de Tripolo [[Raimondo la 3-a Tripola|Raimondo la 3-a]] kaj barono de Ramla kaj Nabulo [[Baliano de Ibelino|Baliano]]. Ili pretekstis moderigitajn opiniojn por kunvivo kun la islamanoj kaj realigis rilate al ili ankaŭ de Bizanco pli renkontan politikon, armee celita por la defendo de lando. La alia grupo estis nobeloj, kiuj ne naskiĝis en Palestino, sed ili akiris ĉi tie senjorlandojn kaj en la araba mondo ili ne orientiĝis. Tiuj realigis rilate al la arabaj ŝtatoj atakeman kaj konkereman politikon kaj inter iliaj reprezentantoj apartenis fratoj [[Guy de Lusignan|Guy]] kaj [[Amaŭrio la 2-a de Lusignan|Amaŭrio]] [[Lusignan (nobela familio)|de Lusignan]] kaj ankaŭ [[Renaud de Châtillon]]. Ekde la jaro [[1180]] la favorantoj de pli agresema politiko akiris signifajn postenojn en ŝtata administrado kaj poste ankaŭ la decidantan vorton ĉe la kortego, kiam Sibilo, fratino de la reĝo, edziniĝis kun [[Graflando de Jafo kaj Askalono|grafo el Jafo kaj Askalono]] Guy de Lusignan. La kortega grupo de Guy ankaŭ sukcesis al la liberigita posteno de la jerusalema patriarko elekti [[Heraklios Jerusalema|Herakleion]], ĉefepiskopon de Caesarejo, dume Raimondo la 3-a kun siaj favorantoj realigis [[Guillaume de Tiro|Guillaumon de Tiro]], la akkan ĉefepiskopon, kronikiston kaj edukiston de Baldueno la 4-an. [[Dosiero:Schlacht von Montgisard 2.jpg|eta|200px|[[Batalo apud Montgisard]]: La malsana reĝo Baldueno la 4-a estas venkanta super Saladino]] En Egiptio intertempe kreskis post la morto de Núr ad-Dín la potenco de veziro [[Saláh ad-Dín Jusúf ben Ajjúb]], pli poste konata kiel [[Saladino]]. Saladino unue komencis unuigi la islamanoj en Sirio kaj kunpuŝiĝis kun rezisto de la regantoj de [[Halepo]] kaj [[Mosulo]], kiuj estis de la dinastio de [[Zengí]]. La jerusalemaj krucistoj, kiuj la novan minacon de Saladino bone konsciis, ĉiuforte klopodis subteni la zengiajn regantojn kaj en la jaro [[1176]] ili sukcesis malkonsili Saladinon de atako kontraŭ Halepo. Pro senĉesaj rabemaj incadoj de Renaŭdo de Châtillon kontraŭ komercaj karavanoj de araboj Saladino ekatakis kontraŭ Jerusalema reĝlando. En la frunton de la jerusalemaj soldataroj stariĝis Guy, bofrato de la reĝo, sed kiu montris nur sian hezitemon en batalo kaj liaj kontraŭuloj, frunte kun Raimondo la 3-a, devigis la reĝon revoki Guy-on el funkcio de komandanto. En la frunton spite al sia lepro stariĝis reĝo Baldueno persone kaj ŝakigis Guy-on de la sekvanteco por la trono per tio, ke li lasis kroni sian kvinjaran nevon kiel kronprincon. La vicreĝo fariĝis Raimondo la 3-a, kiu ankaŭ fariĝis la regento de reĝlando dum la tempo de neplenkreskeco de la juna Baldueno la 5-a kaj la komandanto de armeo. Raimondo la 3-a pruvis sian forton, kiam li forpelis Saladinon de sieĝo de Kerako, fortikaĵo de Renaŭdo de Châtillon, kie tiutempe okazis nupto de [[Homfroi la 4-a de Torono|Homfroi]], lia duonpatra filo, kaj de Isabela, malpli aĝa fratino de la reĝo, kaj kie ankaŭ ĉeestis granda nombro de signifaj nuptogastoj el vicoj de baronoj. En la jaro [[1185]] mortis la malsana reĝo [[Baldueno la 4-a Jerusalema|Baldueno la 4-a]] kaj Raimondo la 3-a tiel povis plene ekpreni la regadon anstataŭ la juna reĝo el la firma pozicio de regento. Raimondo ankaŭ konkludis kun Saladino armisticon por kvar jaroj. Sed je unu jaro pli poste neatendite mortis la juna reĝo [[Baldueno la 5-a Jerusalema|Baldueno la 5-a]] kaj Raimondo perdis siajn rajtojn por la regenteco. La potenco transiris al [[Sibilo Jerusalema|Sibilo]], la patrino de la mortinta reĝo, kaj ŝian edzon Guy de Lusignan-on, kiuj post mallonga konflikto certigis la regadon en Jerusalemo. Raimondo la 3-a forveturis el Jerusalemo ĝis [[Tiberiado]], kie li interkonsentis kun Saladino en reciproka armistico. La kortega flanko de batalavidaj nobeloj tiel ĉi venis reen al la potenco. === Falo de Jerusalemo kaj la tria krucmilito === {{Ĉefartikolo|Batalo apud Hattín|Sieĝo de Jerusalemo (1187)|Tria krucmilito}} [[Dosiero:Guido di Lusignano.jpg|eta|maldekstra|upright|200px|La jerusalema reĝo [[Guy de Lusignan]], bildo de [[François-Édouard Picot]]]] Guy de Lusignan montriĝis kiel malbona kaj nedecidema reganto. La proksima aliancano de la reĝo Renaŭdo de Châtillon denove ekatakis kontraŭ saracena karavano kaj li forhaŭlis la militkaptitajn komercistojn kaj la varon ĝis [[Kerako]]. Saladino prenis tiun ĉi agadon kiel pretekston al milito kaj li komenciĝis prepariĝi al batalo. La nobeloj estis indignitaj pro la agado de Renaŭdo kaj [[Raimondo la 3-a de Tripolo]] kaj [[antioĥa princlando|antioĥa princo]] [[Bohemundo la 3-a de Antioĥio|Bohemundo la 3-a]] rifuzis havi kun la nova milito kontraŭ Saladino ion ajn komunan. Sed Guy de Lusignan komencis en la ĉirkaŭaĵo de [[Nazareto]] amasigi la plenan soldataron. La tripola grafo Raimondo fine aliĝis al la soldataro ankaŭ. Sed en la sekvanta batalo apud hattinaj anguloj la [[4-an de julio]] [[1187]] Saladino venkis super la jerusalema soldataro kaj militkaptis la reĝon kaj la ceterajn gvidantojn. Raimondo la 3-a, Baliano de Ibelino, Reginaldo de Sidono, patriarko Heraklio, la titola grafo de Edessa Joscelino la 3-a kaj proksimume tri miloj da pluaj kristanoj sukcesis liberiĝi. Renaud de Châtillon estis ekzekutita fare de Saladino kaj Guy de Lusignan kun la ceteraj estis kun honoroj forkondukitaj en militkaptitecon. Poste Saladino jam konkeris unu krucistan teritorion post la alia kaj la [[2-an de oktobro]] [[Sieĝo de Jerusalemo (1187)|falis Jerusalemo mem]], sole kelke da urboj kaj burgoj restis en la krucistaj manoj kiel haveno Tiro, kiun defendis onklo de Baldueno la 5-a [[Konrado de Montferrat]], kiu venis el [[Konstantinopolo]], urbo [[Antioĥio]], [[Tripolo]] kaj burgoj [[Beufort]], [[Chastel Blanc]], [[Marqab]], [[Tortosa]] a [[Krak des Chevaliers]]. [[Dosiero:Conrad-Picot.jpg|eta|upright|200px|[[Konrado de Montferrat]], defendanto de Tiro, bildo de François-Édouard Picot]] La perdo de [[Jerusalemo]] aŭtune de la jaro [[1187]] finigis por ia tempo la ekzistadon de Jerusalema reĝlando. Multaj loĝantoj fuĝis antaŭ Saladino ĝis Tiro, Tripolo aŭ Egiptio, de kie ili revenis reen en Eŭropon. La kristanoj, kiuj falis en la manojn de Saladino, povis elaĉeti sin; tiuj, kiuj ne povis pagi sin dé la islamanoj, falis en [[sklaveco]]n. En la konkeritaj teritorioj okazis granda ŝanĝo en la konsisto de loĝantaro. La kristanoj de la okcidenta rito devis foriri kaj sur ilian postenon venis islamanoj. La orientaj kristanoj povis resti, same kiel judoj, kies posteno eĉ rilate al la krucista regado pliboniĝis. La falo de Jerusalemo tremigis la tutan Eŭropon. Oni diras, ke papo [[Urbano la 3-a]] tiam mortis pro malĝojo, sed estas tre verŝajne, ke mortonte li ne havis tempon ekscii pri tiu ĉi malvenko. Lia sekvanto [[Gregorio la 8-a]] turniĝis al la eŭropaj reĝoj kun apelo, por ke ili revoku batalojn inter si kaj unuiĝu en novan [[krucmilito]]n. En Sanktan Landon post tio, kiam komencis veni la unuaj fuĝintoj kun informoj pri la katastrofo en Transmarejo, komencis flui pli malgrandaj armigitaj kontingentoj por helpi la krucistojn en Palestinon. Kiel la unua en Proksiman Orienton alrapidis [[normanoj|normanaj]] ŝipoj de la sicila reĝo [[Vilhelmo la 2-a (Sicilio)|Vilhelmo la 2-a]] kaj signife ili helpis dum defendo de Tiro kaj Tripolo. Pli poste alnavigaciis ŝipoj el [[Danio]], [[Flandrio]] kaj [[Anglio]] kaj ankaŭ kontribuis ŝiparoj de la italaj urbaj ŝtatoj. En kelke de pli postaj jaroj surlande kaj surmare ekis direkte al Sankta Lando grandegaj soldataroj de la eŭropaj monarkoj, inkluzive de kontingento de la franca reĝo [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo la 2-a Aŭgusto]], la angla reĝo [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a Leona koro]] kaj la romia-germana imperiestro [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a Barbaroso]]. En la historion tiuj ĉi malpli grandaj kaj pli grandaj apartigitaj migrantaj ekspedicioj enpaŝis sub kompleksa nomo la [[tria krucmilito]]. Somere de la jaro [[1188]] Saladino tralasis reĝon Guy de Lusignan-on kaj tiu ekiris ĝis [[Tiro]]. Sed la defendantoj de urbo kaj ties agnoskata komandanto [[Konrado de Monferrat]] rifuzis enlasi lin en la urbon kaj agnoski lin kiel reĝon. Sed Guy ne volis resti sidi senagade sub remparoj de Tiro kaj kun aro da siaj soldatoj kaj helpe de la piza ŝiparo li ekatakis [[Akko]]n. Pase de la tempo Guy ricevis pli da subtenaj fortoj de la lokaj frankoj, eĉ aliĝis al li ankaŭ Konrado, kaj pli poste ankaŭ de eŭropaj subtenaj fortoj el Francio kaj Anglio, frunte kun regantoj de ambaŭ landoj. La urbo kapitulacis al la krucistoj la [[12-an de julio]] [[1191]]. [[Dosiero:Folio from The book of knowledge of ingenious mechanical devices (1354 Mamluk copy). Part of a water clock (detail).jpg|eta|maldekstra|200px|Persa miniaturo el araba kodekso el fino de la 12-a jarcento apartenanta onidire al Saladino]] Post la konkero de urbo eksplodis denove disputo inter Guy kaj Konrado pri tio, kiu devas esti la nova jerusalema reĝo. Sed tiu ne intencis rezigni pri sia posteno. Rilate al tio, ke la edzino de Guy, reĝino Sibilo estis mortinta, laŭ multaj nobeloj li perdis siajn rajtojn por la reĝa titolo. La titolo tiel aŭtomate transiris al Isabelo, la fratino de Sibilo, kiu estis edziniĝinta al Homfroi la 4-a de Torono. Konrado lasis Isabelon kun Homfroi divorcigi kaj poste li mem edzigis sin kun ŝi, pro kio li fariĝis aspiranto je la trono. La eŭropaj reĝoj perigis kompromison: Guy de Lusignan devis ĝismorte resti la reĝo kaj Konrado kun Isabelo estis fariĝontaj liaj sekvantoj. Sed la faktan regadon en la lando tenis la angla reĝo Rikardo. La franca reĝo Filipo fornavigaciis el Akko la [[31-an de julio]] [[1191]]. Rikardo la 1-a restis ankoraŭ la tutan unu jaron ĝis oktobro de [[1192]] kaj fine li interkonsentis kun Saladino pri la kvinjara armistico, kiam la krucistoj devis teni la palestinan marbordon ĝis urbo [[Jafo]]. Jerusalemo devis fariĝi pilgrima loko libere alirebla por la kristanoj. La interkonsento estis konfirmita la [[2-an de septembro]] [[1192]] kaj Rikardo la 1-a ekiris al vojaĝo Eŭropon. Sed intertempe denove ekflamis spiteco inter Guy, sur kies flanko stariĝis [[Pizo|pizanoj]] kaj Konrado, kiun subtenis [[Ĝenovo|ĝenovanoj]]. Rikardo Leona koro ekkonstatinte, ke Konrado havas multe pli da favorantoj, nomumis lin la reĝo kaj Guy-on li dum rekompensis per Kipro, kiun li survoje al Sankta Lando konkeris je Bizanca imperio kaj kiun li turne vendis al [[templanoj]], do Guy devis unue aĉeti ĝin de ili. Per tio li igis estiĝi novan krucistan ŝtaton - [[Kipra reĝlando|Kipran reĝlandon]]. Sed Konrado de Montferrat estis post nelonge en Tiro murdita. Ordonon al lia murdo donis [[Maljunulo el montaro]]. Vidvino Isabelo estis poste edzinigita kun [[Henriko de Champagne]], la nevo de Rikardo. Henriko estis neniam kronita je reĝo, malgraŭ tio li fakte regis en Palestino. Post la mortoj de Saladino en la jaro [[1193]] kaj de la Guy de Lusignan je unu jaro pli poste li plifortigis sian pozicion kaj interkonsentis kun la frato de Guy, la kipra reĝo [[Amaŭrio la 2-a de Lusignan|Amaŭrio la 2-a]], kiu ne pretendis la jerusaleman tronon. Filino de Henriko kaj Isabelo estis pli poste edzinigita al [[Hugo la 1-a Kipra]], la filo de Amaŭrio, per kio estiĝis nova jerusalema reganta dinastio. == 13-a jarcento == [[Dosiero:Al-Kamil Muhammad al-Malik and Frederick II Holy Roman Emperor.jpg|maldekstra|eta|upright|200px|Imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] (maldekstre) dum renkontiĝo kun sultano [[Al-Kamil]]]] [[Dosiero:Blason Royaume de Jérusalem.svg|eta|200px|Blazono de Jerusalema reĝlando]] [[Dosiero:Armoiries Chypre Jérusalem.svg|eta|200px|Blazono de la unuiĝinta reĝlando jerusalema kaj kipra]] [[Dosiero:Armoiries Chypre 1393.svg|eta|200px|Blazono de reĝlando de Kipro, Armenio kaj Jerusalemo, post la jaro 1393]] La sekvantaj cent jaroj Jerusalema reĝlando estis ĉirkaŭita fare de la siria teritorio. Kontraŭe al la stato antaŭ Hattín kaj la ofensivo de Saladino ĝi estis nur torso. La ĉefurbo transloĝiĝis en la havenurbon [[Akko]]n kaj ĝi kontrolis regionon de marbordo de la hodiaŭa norda Israelo sude kaj la suda kaj la centra Libano kaj kontriolis urbojn [[Jafo]], [[Arsuf]], [[Tiro]], [[Sidono]] kaj [[Bejruto]]. Super kelkaj urboj kiel [[Askalono]] kaj kelkaj pluaj fortikaĵoj transprenis kontrolon [[Tripola graflando]] kaj [[Antioĥa princlando]]. Fakte jam en Sanktan Landon ne fluis okcidentaj koloniistoj kaj male la lokaj nobeloj foriradis en Kipran reĝlandon kaj novajn krucistajn ŝtatojn. La nova reĝo Henriko de Champagne mortis en la jaro [[1197]] kaj vidvino Isabelo edziniĝis kvarfojon, nome al frato de sia eksa bofrato Amaŭrio la 2-a de Lusignan. Post tio, kiam la tria krucmilito finiĝis per fiasko, estis planita la [[kvara krucmilito]], kiun gvidis [[Bonifaco de Montferrat|Bonifaco]], la frato de Konrado kaj Vilhelmo de Montferrat. Sed tiu ĉi krucmilito en la jaro [[1204]] konkeris kaj rabis [[Konstantinopolo]]n, la ĉefurbon de Bizanca imperio kaj la krucistoj ĉi tie establis centrejon de [[Latina imperio]]. La partoprenantoj de tiu ĉi ekspedicio neniam venis en Sanktan Landon. Post la morto de Amaŭrio kaj Isabelo la nova jerusalema reĝino fariĝis la juna filino de Isabelo kaj Konrado - [[Mario de Montferrat]], kiu estis edzinigita al multe pli aĝa kaj neposedaĵhava eŭropa kavaliro [[Johano de Brienne]]. Sed dum nasko de filino de Johano Mario mortis dumnaske kaj Johano regis plu kiel regento. Johano poste edziĝis kun Stefanio, la filino de [[Armena reĝlando en Kilikio|armena reĝo en Kilikio]] kaj partoprenis en la armenaj-antioĥaj disputoj sur flanko de armenoj. En la jaro [[1217]] estis proklamita la [[kvina krucmilito]] kaj en septembro de tiu jaro alnavigaciis en Akkon la aŭstra duko [[Leopoldo la 6-a Babenberga|Leopoldo la 6-a]], la hungara reĝo [[Andreo la 2-a (Hungario)|Andreo la 2-a]] kaj la kipra reĝo Hugo. Sed ili atingis nenion per komuna militiro kaj la eksterlandaj aliancanoj fine fornavigaciis el Palestino. En pluaj jaroj jam la kvina krucmilito fakte ne okazis en [[Sankta Lando]]. En la jaro [[1225]] la juna filino Johano de Brienne [[Jolanda Jerusalema]] edziniĝis kun romia-germana imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a Ŝtaŭfa]] el dinastio de [[Ŝtaŭfoj]]. Tiu detronigis Johanon de Brienne el la jerusalema trono kaj en la jaro [[1227]] li fornavigaciis [[Outremer|Orienton]]. Liaj rilatoj kun [[papa ŝtato]] ne estis la plej bonaj kaj tial li estis poste fare de papo ekskomunikita, sed tio ne ĝenis lin kaj je unu jaro pli poste li albordiĝis sur Kipro. Sed la imperiestro atingis prefere la diplomatajn ol la soldatajn rezultojn. En la jaro [[1229]] li diskutis kun la egipta sultano al-Kamil el dinastio de Ajjubidoj. En Jafo ambaŭ regantoj la [[11-an de februaro]] [[1229]] fermis interkonsenton pri la reveno de Jerusalemo sub la regadon de kristanoj, sed la islamanoj havis en la urbo la religian liberecon kaj moskeon de Omar kaj al-Aksá-on ili havis ankaŭ en siaj manoj. Sed malgraŭ tio li rikoltis nek ĉe la jerusalemaj kristanoj nek ĉe la eklezio en Eŭropo nenian admiron kaj ankoraŭ la saman jaron li revenis Italion. Post lia forveturo en Palestino kaj sur Kipro eksplodis ribelo, en kies frunto staris [[klano]] de [[Ibelinoj]], kontraŭ la aŭtoritato de imperiestro kaj en [[1230]] ili sukcesis foririgi la oficistojn de imperiestro el Kipro. Sed tuj kiam pasis la armistico interkonsentita de Frederiko, la [[kvarismedaj turkoj]] kun egiptanoj denove konkeris la nefortikigitan Jerusalemon. En pluaj jaroj jam la kvina krucmilito en Sankta Lando fakte ne okazis. En [[1239]] alnavigaciis la navara reĝo [[Teobaldo la 1-a Navarra|Teobaldo de Champagne]], kiu denove konkeris Jerusalemon kaj helpis la krucistojn dum sieĝado de Askalono, sed jam la sekvantan jaron li fornavigaciis el la lando. En oktobro de [[1240]] alvenis en Sanktan Landon [[Rikardo de Kornvalo]], la rekta reprezentanto de imperiestro Frederiko la 1-a kaj liaj interesoj. Rikardo kvietigis la konfliktojn inter akkaj baronoj kaj ilian reziston kontraŭ la romia-germana potenco en la reĝlando, li disvastigis la teritoriojn de Jerusalema reĝlando kaj fermis avantaĝan armisticcon kun la islamanoj. Sed tuj kiam Rikardo de Cornwall forveturis, la baronoj ekatakis kontraŭ la germana garnizono en Tiro kaj ili devigis ĝin kapitulaci. En [[1242]] estis elektita regentino de la reĝlando anstataŭ la neplenkreska reĝo [[Konrado la 4-a Ŝtaŭfa|Konrado la 2-a]], kiu estis atingonta la aĝon por sia memstara regado en [[1244]], la kipra reĝino Alice. Sed tiu baldaŭ mortis, do al ŝia posteno venis la leĝere influebla kipra reĝo Henriko, kiu ricevis titolon ''Senjoro de Jerusalemo'' ({{fremdlingve|fr|''Seigneur de Jérusalem''}}). La baronoj firmigis sian potencon kaj la regadon en la reĝlando ili koncentris en siajn manojn. Tiro estis elprenita el la reĝa influo kaj donita al [[Filipo de Montfort]] kaj la akka komunumo estis disigita. Jerusalemo la [[23-an de aŭgusto]] [[1244]] falis en la manojn de ĥorezmaj soldataroj en la egiptaj servoj kaj la lokaj kristanoj estis elpelitaj. En oktobro de la sama jaro la akka kavalira armeo subiĝis al egiptaj-ĥorezmaj fortoj kaj la reĝlando jam neniam rekonsciiĝis el tiu vundo. Tiu ĉi batalo estadas ankaŭ iam markata kiel "la dua Hattín". [[Dosiero:Louis IX.jpg|eta|maldekstra|200px|La franca reĝo [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a Sankta]]]] El haveno [[Aigues-Mortes]] en la jaro [[1248]] elnavigaciis frunte de la [[sepa krucmilito]], celita denove al Egiptio, la franca reĝo [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a Sankta]]. Sed la krucistoj estis en Egiptio malvenkitaj kaj Ludoviko kun kelke da francaj kaj kipraj nobeloj estis militkaptita. En la jaro [[1250]] la reĝo estis por elaĉetmono 400000 [[deniero]]j tralasita kaj li foriris ĝis Akko. En la tempo, kiam Ludoviko la 9-a estis tralasita el la militkaptiteco, estas venantaj en antaŭon de la eŭropa historio [[mamlukoj]]. Tiuj faris palacan renverson kaj establis tiel en Egiptio [[mamluka sultanlando|mamlukan sultanlandon]]. La franca reĝo restadis en [[Outremer|Transmarejo]] la tutajn kvar jarojn, dum kiuj li fakte regis al Jerusalema reĝlando. Post la forveturo de Ludoviko la 9-a en [[1254]] reen Francion mortis la juna reĝo [[Konrado la 4-a Ŝtaŭfa|Konrado la 4-a]] el la [[Ŝtaŭfoj|ŝtaŭfa]] dinastio kaj lia heredanto fariĝis lia dujara filo [[Konradino|Konrado la 3-a]]. En Jerusalema reĝlando intertempe eksplodis nova [[intercivitana milito]]: [[Pizo|Pizanoj]] komune kun [[templanoj]] stariĝis kontraŭ [[Venecia respubliko|venecianoj]], subtenataj de la familio de Ibelinoj kaj de [[Provensalio|provensalanoj]]. En stratoj de la ĉefurbo oni batalis, sur maroj batalis inter si la italaj ŝiparoj kaj diversaj intersaj grupoj rivalis je la restantaj urboj, kiujn la kristanoj ankoraŭ priregis. En la historio de Proksima Oriento komencis senĉese pli entrepreni [[mongoloj]]. Ĉar inter la mongoloj estis granda kvanto de [[nestorianismo|nestorianismaj kristanoj]], la kristanaj regantoj en [[Armena reĝlando en Kilikio|Kilikio]] kaj [[Antioĥa princlando|Antioĥio]] volonte agnoskis la mongolajn [[ĥano]]jn kiel siajn feŭdulojn. Sed la samon la baronoj en Jerusalema reĝlando rifuzis. La mongola ĥano [[Hülegü]], kiu fondis la mongolan [[ilĥanlando]]n en [[Persio]], postulis [[servuteco]]n ankaŭ de la mamlukoj en Egiptio. Tiuj rifuzis tion kaj decidiĝis por milito. Sed Hülegü estis post morto de sia frato tro okupita en Persio kaj la mamluka sultano [[Kutuz]] en la jaro [[1260]] venkis en [[Galileo (regiono)|Galileo]] apud [[Ajn Ĝalud]] super malpli fortaj mongolaj soldataroj gvidataj de kristana generalo Ketgugha. La jerusalemaj baronoj, kiuj interne estis tre malamikiĝintaj, ja permesis al la mamlukoj liberan traveturon tra ilia teritorio, sed alie ili konservis neŭtralecon. La potencaj centrejoj Mosulo kaj Halepo sekve denove revenis sub la islaman regadon. La mongoloj limigis sin al la regado en Persio kaj la krucistoj en Palestino jam ne povis fidi al ilia soldata helpo. Ankoraŭ en la jaro [[1260]] la mamluka sultano Kutuz estis murdita fare de sia armeestro [[Bajbars]], kiu venis sur lian postenon. Tiu je tri jaroj poste komencis ampleksan ofensivon kontraŭ la krucistoj kaj ekatakis rekte kontraŭ Akko. Tiu la krucistoj sukcesis, precipe danke al helpo de la krucistoj el [[Kipra reĝlando]] konservi. Sed Bajbars, nomata Panter, ĝis la jaro [[1268]] okupis la krucistajn apogpunktojn [[Ĉemara Cezareo]], [[Haifo]], [[Torono]], [[Arsuf]] kaj la tutan teritorion de Galileo. Sed la plej bona sukceso de Bajbars estis konkero de Antioĥio, kiu estis ŝirmo de la okcidentaj krucistoj seninterrompe dum 170 jaroj. Ununura helpo, kiu venis el Eŭropo, estis malgranda kontingento frunte kun la angla princo [[Eduardo la 1-a (Anglio)|Eduardo la 1-a]]. Tiu, kiam li estis eksciinta tre malbonan situacion en Palestino, interkonsentigis en la jaro [[1271]] kun Bajbars pacon por dek aúx dek unu jaroj kaj poste, kiam li estis eskapinta al la provo je atenco, revenis Eŭropon. [[Dosiero:SiegeOfAcre1291.jpg|eta|upright|200px|En bataloj sur remparoj de Akko en 1291 persone partoprenis ankaŭ grandmajstroj de kavaliraj ordenoj de johanitoj kaj templanoj]] Post la foriro de princo Eduardo la akkonaj baronoj komencis solvi demandon pri la sekvanteco sur la jerusalema trono. Post la morto de [[Konradino|Konrado la 3-a]] en la jaro [[1268]] la trono estis falonta al la kipra reĝo [[Hugo la 3-a Kipra|Hugo la 3-a]] el la kipra branĉo de la familio de Lusignanoj, sed alia aspirantino je la trono, la titola princino antioĥa, Maria, vendis siajn rajtojn al la trono al [[Karolo de Anjou]], la [[ekzekutisto]] de Konrado la 3-a, kaj tiu sendis ĝis Akko sian reprezentanton [[Rogero de San Severino|Rogeron de San Severino]]. La reĝlando tiel dividiĝis en du tendarojn. Dum urboj Tiro kaj Bejruto anonciĝis al Hugo la 3-a, Akko, Sidono kaj la templanoj agnoskis kiel sian reĝon, nome ĝis lia morto en la jaro [[1285]], kiam eĉ la resto de reĝlando agnoskis kiel laŭleĝan reĝon [[Henriko la 2-a Kipra|Henrikon]], la filon de Hugo. Henriko lasis sin en la jaro [[1286]] en Akko kroni sin la jerusalema reĝo, kio estis lasta glora evento en la krucista ĉefurbo. En la sama tempo estis enpaŝanta en Palestinon la soldataro de nova mamluka sultano [[Kalavuno]], kiu estis decidiĝinta forpeli la latinajn krucistojn el [[Levantenio]], kiu en la jaro [[1287]] konkeris [[Lakatio]]n kaj la [[19-an de aprilo]] [[1289]] prirabis Tripolon. En Akko aliris sur la veneciaj galeroj ununuraj fortoj el Eŭropo - taĉmento de la itala vilaĝanoj senditaj de la papo. Sed ili similigis pilgrimantajn krucistojn el tempoj de [[Petro Pilgrimanto]] kaj [[Gautier Sans-Avoir]]. Post tio, kiam la nove venintaj italoj komencis murdi en Akko la islamanojn, Kalavuno akceptis tion kiel pretekston por efektivigi intencon forpeli definitive la kristanojn el Proksima Oriento. Kiam Kalavuno en la jaro [[1290]] mortis, liajn planojn transprenis lia filo [[Kalil|al-Aŝraf Kalil]], kiu la [[5-an de aprilo]] [[1291]] eksieĝis [[Akko]]n. Vendrede la [[18-an de majo]] [[1291]] la sultano konkeris Akkon (sed eblas renkontiĝi eĉ kun la dato la [[17-an de majo]]). Ankoraŭ la plenajn dek tagojn rezistis la akka citadelo, kiun defendis la templanoj. La loĝantoj, kiuj ne savis sin per fuĝo sur la kipraj ŝipoj, estis parte murditaj, parte cenditaj en sklavecon. La epopeo de Jerusalema reĝlando sur [[Azio|azia]] tero, daŭranta preskaŭ du cent jaroj, finiĝis. Sed [[Kipra reĝlando]], kun kiu Akko ekde la tempoj de Hugo la 3-a kreis union, supervivis multajn pluajn dekjarojn. Dum la plenaj sep cent jaroj ĝis nuntempo kelkaj eŭropaj monarkoj kaj nobeloj portas titolon ''Jerusalema reĝo''. == Bibliografio == * Věra Hrochová. ''Křižáci v Levantě'' ["Krucistoj en Levantenio"]. Praha: Mladá Fronta, 1975. * Věra Hrochová; Miroslav Hroch. ''Křižáci ve Svaté zemi'' ["Krucistoj en la Sankta Lando"]. Praha: Mladá fronta, 1996. ISBN 80-204-0621-2. * Věra Hrochová. ''Křížové výpravy ve světle soudobých kronik'' ["La krucmilitoj en la lumo de nuntempaj kronikoj"]. Praha: Státní pedagogické nakladatelství, 1982. * [[Amin Maalouf]]. ''Les Croisades vues par les Arabes'' ["La krucmilitoj vidataj de la araboj"]. 1983. * Steven Runciman. ''A history of the Crusades I-III'' ["Historio de la krucmilitoj 1 ĝis 3"]. Harmondsworth: [[Penguin Books]], 1965. == Vidu ankaŭ == * [[Jerusalemo]] * [[Krucmilitoj]] * [[Edessa graflando]] * [[Antioĥa princlando]] * [[Tripola graflando]] * [[Latina imperio]] * [[Tesalonika reĝlando]] * [[Aĥaja princlando]] * [[Atena duklando]] * [[Duklando Naksos]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|cs|Jeruzalémské království|2098843}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.newadvent.org/cathen/08361a.htm Latin Kingdom of Jerusalem (1099-1291)] - Artikolo en Katolika enciklopedio * {{en}} [http://www.heraldica.org/topics/national/jerusale.htm Latin Kingdom of Jerusalem] en ''heraldica.org'' * {{en}} [http://lexicorient.com/e.o/jerusalem_kingd.htm Kingdom of Jerusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080209014554/http://lexicorient.com/e.o/jerusalem_kingd.htm |date=2008-02-09 }} Looklex Encyclopaedia * {{en}} [http://www.fotw.us/flags/crus-kj.html Kingdom of Jerusalem 1099-1291] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080218114731/http://www.fotw.us/flags/crus-kj.html |date=2008-02-18 }} * {{en}} [http://www.the-orb.net/textbooks/crusade/jerusalem.html The Kingdom of Jerusalem] * {{de}} [http://de.encarta.msn.com/encyclopedia_761576528/Königreich_Jerusalem.html Königreich Jerusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081007110616/http://de.encarta.msn.com/encyclopedia_761576528/K%C3%B6nigreich_Jerusalem.html |date=2008-10-07 }} * {{fr}} [http://www.cosmovisions.com/ChronoRoyaumeJerusalem.htm Le royaume latin de Jérusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111204102727/http://www.cosmovisions.com/ChronoRoyaumeJerusalem.htm |date=2011-12-04 }} * {{fr}} [http://fr.shvoong.com/books/27305-les-croisades-et-le-royaume/ Les Croisades Et Le Royaume De Jerusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080223132844/http://fr.shvoong.com/books/27305-les-croisades-et-le-royaume/ |date=2008-02-23 }} * {{it}} [http://www.pbmstoria.it/dizionari/storia_ant/g/g027.htm REGNO DI GERUSALEMME] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080229220916/http://www.pbmstoria.it/dizionari/storia_ant/g/g027.htm |date=2008-02-29 }} * {{ru}} [http://dnevnik.bigmir.net/view_article/community/39935/ Иерусалимское королевство] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080326004352/http://dnevnik.bigmir.net/view_article/community/39935/ |date=2008-03-26 }} {{Elstara}} {{ADLS|2008|09}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reĝoj de Jerusalemo| ]] [[Kategorio:Krucistaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Historio de Jerusalemo]] [[Kategorio:Historio de Israelo]] [[Kategorio:Historio de Sirio]] [[Kategorio:Historio de Libano]] [[Kategorio:Historio de Jordanio]] [[Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Azio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1090-1099]] [[Kategorio:Aperis en 1099]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1290-1299]] [[Kategorio:1291]] rztecoyh1f90ml1q3goy3m7u1p8lrza 0 228234 9420325 7281359 2026-07-04T16:35:21Z ThomasPusch 1869 9420325 wikitext text/x-wiki '''Aerosonilo''' estas ĉiu [[muzikilo]] en kiu rekta vibrostimulado produktas la sonon. Ĝi estas kategorio en la '''Hornbostel-Sachs-sistematiko''' (prononco {{prononco|HORNbostl-ZAKS}}, tie sub la [[greka lingvo|grek]]-devena nomo ''Aerophon'' [aerofon] de ''ἀήρ'' „aero“ kaj ''φωνή'' „sono“). Aerosoniloj estas plue subdividitaj je * ''liberaj aerosoniloj'', en kiuj la vibranta aero ne estas limigata per la instrumento, kaj * ''(veraj) blovinstrumentoj'', en kiuj la vibranta aero estas limigata per la instrumento. Por la praktika uzo la diferencado laŭ la tonproduktado estas plejofte pli senchava, dum tiu en la skemo de Hornbostel kaj Sachs sekvas nur sur la dua nivelo. == Subkategorioj == === Deflankigo-Aerosoniloj === Ĉe ili la preterfluanta aero estas dividata kaj tiel modifita, ke ekestas sono. * ''Flutoj (aerfoliaj instrumentoj)'' - Ĉe [[transversa fluto]] aerfluo estas kondukata trans akraĵo, kiu dividas la aerfluon modifante ĝin tiel, ke ekestas [[songenerado]]. * ''Liberaj deflankigo-aerosoniloj'' – La svingiĝo de la aero kaŭzita de la refrakto de la aero ne estas limigita per instrumentokorpo, k.e. [[vipo]]. === Interromp-aerosoniloj === Je tio la preterfluanta aero estas periode interrompata, kio generas sonon. ;Memsonaj interromp-aerosoniloj :La preterfluanta aero estas periode interrompata per elemento movita per la aerfluo, kio generas sonon. Oni diferencas: :* ''Anĉo-aerosoniloj'' - Ĉe instrumentoj kun [[Anĉo (tongenerilo)|anĉo]] , ankaŭ nomita [[lameno]], la preterfluanta aero estas periode interrompata per [[oscilado]]j de tiuj ĉi anĉoj, kio generas sonon. Tiu ĉi grupo inkluzivas aerosonilojn kun :** trabatanta anĉo, k.e. [[akordiono]] :** surbata anĉo, k.e. [[saksofono]] :** duoblaj anĉoj (kontraŭbataj anĉoj), k.e. [[hobojo]] :* ''lipton- aerosoniloj (trumpetecaj instrumentoj)'' – La kutima, kvankam parte trompa nomo por ĉi tiu grupo de aerosoniloj estas ''[[Latuna blovinstrumento|latunaj blovinstrumentoj]] ''. Ĉe ili homaj [[lipo]]j eksvingas aerkolonon, kio generas sonon ĉe la fino de la ambaŭflanke malferma tubo, k.e. ĉe [[trumpeto]], [[klariono]] kaj [[alpokorno]]. ;Nememsonaj interromp-aerosoniloj :La preterfluanta aero estas regule interrompata perelemento ne movigata per la aerfluo, je kio ekestas sonproduktado, kiel ekz. ĉe la [[siblilo]] kaj la [[sireno]]. === Eksplodem-aerosoniloj === La aero je tiu estas unufoje plidensigita. Ekzemploj: [[Udu]] kaj [[Ghatam]]. == Fonto == Germanlingva vikipedio ==Vidu ankaŭ== * [[Blovinstrumento]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927190319/http://web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm |date=2007-09-27 }} La skemo de Hornbostel kaj Sachs (1914) [[Kategorio:Aerosoniloj|!]] 2y5pnkz69frn0ajgcqy1xe4kwsd3b8d 9420330 9420325 2026-07-04T16:36:35Z ThomasPusch 1869 /* Eksplodem-aerosoniloj */ 9420330 wikitext text/x-wiki '''Aerosonilo''' estas ĉiu [[muzikilo]] en kiu rekta vibrostimulado produktas la sonon. Ĝi estas kategorio en la '''Hornbostel-Sachs-sistematiko''' (prononco {{prononco|HORNbostl-ZAKS}}, tie sub la [[greka lingvo|grek]]-devena nomo ''Aerophon'' [aerofon] de ''ἀήρ'' „aero“ kaj ''φωνή'' „sono“). Aerosoniloj estas plue subdividitaj je * ''liberaj aerosoniloj'', en kiuj la vibranta aero ne estas limigata per la instrumento, kaj * ''(veraj) blovinstrumentoj'', en kiuj la vibranta aero estas limigata per la instrumento. Por la praktika uzo la diferencado laŭ la tonproduktado estas plejofte pli senchava, dum tiu en la skemo de Hornbostel kaj Sachs sekvas nur sur la dua nivelo. == Subkategorioj == === Deflankigo-Aerosoniloj === Ĉe ili la preterfluanta aero estas dividata kaj tiel modifita, ke ekestas sono. * ''Flutoj (aerfoliaj instrumentoj)'' - Ĉe [[transversa fluto]] aerfluo estas kondukata trans akraĵo, kiu dividas la aerfluon modifante ĝin tiel, ke ekestas [[songenerado]]. * ''Liberaj deflankigo-aerosoniloj'' – La svingiĝo de la aero kaŭzita de la refrakto de la aero ne estas limigita per instrumentokorpo, k.e. [[vipo]]. === Interromp-aerosoniloj === Je tio la preterfluanta aero estas periode interrompata, kio generas sonon. ;Memsonaj interromp-aerosoniloj :La preterfluanta aero estas periode interrompata per elemento movita per la aerfluo, kio generas sonon. Oni diferencas: :* ''Anĉo-aerosoniloj'' - Ĉe instrumentoj kun [[Anĉo (tongenerilo)|anĉo]] , ankaŭ nomita [[lameno]], la preterfluanta aero estas periode interrompata per [[oscilado]]j de tiuj ĉi anĉoj, kio generas sonon. Tiu ĉi grupo inkluzivas aerosonilojn kun :** trabatanta anĉo, k.e. [[akordiono]] :** surbata anĉo, k.e. [[saksofono]] :** duoblaj anĉoj (kontraŭbataj anĉoj), k.e. [[hobojo]] :* ''lipton- aerosoniloj (trumpetecaj instrumentoj)'' – La kutima, kvankam parte trompa nomo por ĉi tiu grupo de aerosoniloj estas ''[[Latuna blovinstrumento|latunaj blovinstrumentoj]] ''. Ĉe ili homaj [[lipo]]j eksvingas aerkolonon, kio generas sonon ĉe la fino de la ambaŭflanke malferma tubo, k.e. ĉe [[trumpeto]], [[klariono]] kaj [[alpokorno]]. ;Nememsonaj interromp-aerosoniloj :La preterfluanta aero estas regule interrompata perelemento ne movigata per la aerfluo, je kio ekestas sonproduktado, kiel ekz. ĉe la [[siblilo]] kaj la [[sireno]]. === Eksplodem-aerosoniloj === La aero je tiu estas unufoje plidensigita. Ekzemploj: [[Udu]] kaj [[Ghatam]] ([[gatamo]]). == Fonto == Germanlingva vikipedio ==Vidu ankaŭ== * [[Blovinstrumento]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927190319/http://web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm |date=2007-09-27 }} La skemo de Hornbostel kaj Sachs (1914) [[Kategorio:Aerosoniloj|!]] trwmx2v6bcfydaolk98oa7nlh7606xv 9420345 9420330 2026-07-04T16:40:04Z ThomasPusch 1869 /* Interromp-aerosoniloj */ 9420345 wikitext text/x-wiki '''Aerosonilo''' estas ĉiu [[muzikilo]] en kiu rekta vibrostimulado produktas la sonon. Ĝi estas kategorio en la '''Hornbostel-Sachs-sistematiko''' (prononco {{prononco|HORNbostl-ZAKS}}, tie sub la [[greka lingvo|grek]]-devena nomo ''Aerophon'' [aerofon] de ''ἀήρ'' „aero“ kaj ''φωνή'' „sono“). Aerosoniloj estas plue subdividitaj je * ''liberaj aerosoniloj'', en kiuj la vibranta aero ne estas limigata per la instrumento, kaj * ''(veraj) blovinstrumentoj'', en kiuj la vibranta aero estas limigata per la instrumento. Por la praktika uzo la diferencado laŭ la tonproduktado estas plejofte pli senchava, dum tiu en la skemo de Hornbostel kaj Sachs sekvas nur sur la dua nivelo. == Subkategorioj == === Deflankigo-Aerosoniloj === Ĉe ili la preterfluanta aero estas dividata kaj tiel modifita, ke ekestas sono. * ''Flutoj (aerfoliaj instrumentoj)'' - Ĉe [[transversa fluto]] aerfluo estas kondukata trans akraĵo, kiu dividas la aerfluon modifante ĝin tiel, ke ekestas [[songenerado]]. * ''Liberaj deflankigo-aerosoniloj'' – La svingiĝo de la aero kaŭzita de la refrakto de la aero ne estas limigita per instrumentokorpo, k.e. [[vipo]]. === Interromp-aerosoniloj === Je tio la preterfluanta aero estas periode interrompata, kio generas sonon. ;Memsonaj interromp-aerosoniloj :La preterfluanta aero estas periode interrompata per elemento movita per la aerfluo, kio generas sonon. Oni diferencas: :* ''Anĉo-aerosoniloj'' - Ĉe instrumentoj kun [[Anĉo (tongenerilo)|anĉo]] , ankaŭ nomita [[lameno]], la preterfluanta aero estas periode interrompata per [[oscilado]]j de tiuj ĉi anĉoj, kio generas sonon. Tiu ĉi grupo inkluzivas aerosonilojn kun :** trabatanta anĉo, k.e. [[akordiono]] :** surbata anĉo, k.e. [[saksofono]], [[klarneto]] :** duoblaj anĉoj (kontraŭbataj anĉoj), k.e. [[hobojo]], [[ŝenajo]], [[ŝalmo]] :* ''lipton- aerosoniloj (trumpetecaj instrumentoj)'' – La kutima, kvankam parte trompa nomo por ĉi tiu grupo de aerosoniloj estas ''[[Latuna blovinstrumento|latunaj blovinstrumentoj]] ''. Ĉe ili homaj [[lipo]]j eksvingas aerkolonon, kio generas sonon ĉe la fino de la ambaŭflanke malferma tubo, k.e. ĉe [[trumpeto]], [[klariono]] kaj [[alpokorno]]. ;Nememsonaj interromp-aerosoniloj :La preterfluanta aero estas regule interrompata perelemento ne movigata per la aerfluo, je kio ekestas sonproduktado, kiel ekz. ĉe la [[siblilo]] kaj la [[sireno]]. === Eksplodem-aerosoniloj === La aero je tiu estas unufoje plidensigita. Ekzemploj: [[Udu]] kaj [[Ghatam]] ([[gatamo]]). == Fonto == Germanlingva vikipedio ==Vidu ankaŭ== * [[Blovinstrumento]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927190319/http://web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm |date=2007-09-27 }} La skemo de Hornbostel kaj Sachs (1914) [[Kategorio:Aerosoniloj|!]] 7qpyh3d9xhu7zbabgl7hujmhowncgbc 9420346 9420345 2026-07-04T16:40:39Z ThomasPusch 1869 /* Subkategorioj */ 9420346 wikitext text/x-wiki '''Aerosonilo''' estas ĉiu [[muzikilo]] en kiu rekta vibrostimulado produktas la sonon. Ĝi estas kategorio en la '''Hornbostel-Sachs-sistematiko''' (prononco {{prononco|HORNbostl-ZAKS}}, tie sub la [[greka lingvo|grek]]-devena nomo ''Aerophon'' [aerofon] de ''ἀήρ'' „aero“ kaj ''φωνή'' „sono“). Aerosoniloj estas plue subdividitaj je * ''liberaj aerosoniloj'', en kiuj la vibranta aero ne estas limigata per la instrumento, kaj * ''(veraj) blovinstrumentoj'', en kiuj la vibranta aero estas limigata per la instrumento. Por la praktika uzo la diferencado laŭ la tonproduktado estas plejofte pli senchava, dum tiu en la skemo de Hornbostel kaj Sachs sekvas nur sur la dua nivelo. == Subkategorioj == === Deflankigo-Aerosoniloj === Ĉe ili la preterfluanta aero estas dividata kaj tiel modifita, ke ekestas sono. * ''Flutoj (aerfoliaj instrumentoj)'' - Ĉe [[transversa fluto]] aerfluo estas kondukata trans akraĵo, kiu dividas la aerfluon modifante ĝin tiel, ke ekestas [[songenerado]]. * ''Liberaj deflankigo-aerosoniloj'' – La svingiĝo de la aero kaŭzita de la refrakto de la aero ne estas limigita per instrumentokorpo, k.e. [[vipo]]. === Interromp-aerosoniloj === Je tio la preterfluanta aero estas periode interrompata, kio generas sonon. ;Memsonaj interromp-aerosoniloj :La preterfluanta aero estas periode interrompata per elemento movita per la aerfluo, kio generas sonon. Oni diferencas: :* ''Anĉo-aerosoniloj'' - Ĉe instrumentoj kun [[anĉo]], ankaŭ nomita [[lameno]], la preterfluanta aero estas periode interrompata per [[oscilado]]j de tiuj ĉi anĉoj, kio generas sonon. Tiu ĉi grupo inkluzivas aerosonilojn kun :** trabatanta anĉo, k.e. [[akordiono]] :** surbata anĉo, k.e. [[saksofono]], [[klarneto]] :** duoblaj anĉoj (kontraŭbataj anĉoj), k.e. [[hobojo]], [[ŝenajo]], [[ŝalmo]] :* ''lipton- aerosoniloj (trumpetecaj instrumentoj)'' – La kutima, kvankam parte trompa nomo por ĉi tiu grupo de aerosoniloj estas ''[[Latuna blovinstrumento|latunaj blovinstrumentoj]] ''. Ĉe ili homaj [[lipo]]j eksvingas aerkolonon, kio generas sonon ĉe la fino de la ambaŭflanke malferma tubo, k.e. ĉe [[trumpeto]], [[klariono]] kaj [[alpokorno]]. ;Nememsonaj interromp-aerosoniloj :La preterfluanta aero estas regule interrompata perelemento ne movigata per la aerfluo, je kio ekestas sonproduktado, kiel ekz. ĉe la [[siblilo]] kaj la [[sireno]]. === Eksplodem-aerosoniloj === La aero je tiu estas unufoje plidensigita. Ekzemploj: [[Udu]] kaj [[Ghatam]] ([[gatamo]]). == Fonto == Germanlingva vikipedio ==Vidu ankaŭ== * [[Blovinstrumento]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927190319/http://web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm |date=2007-09-27 }} La skemo de Hornbostel kaj Sachs (1914) [[Kategorio:Aerosoniloj|!]] dlmc8my6e2ay2om70cpt4r3dtjncwa5 0 228307 9420439 9395378 2026-07-04T18:45:39Z Sj1mor 12103 9420439 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=novklasika pentristo|apa=Davido (apartigilo)}} {{Informkesto artisto | nomo = Jacques-Louis David | dosiero = David_Self_Portrait.jpg | priskribo = Memportreto ([[1794]]) | grandeco de bildo = |background = | dato de naskiĝo = [[30-a de aŭgusto]] [[1748]] | loko de naskiĝo = [[Parizo]], [[Francio]] | dato de morto = [[29-a de decembro]] [[1825]] | loko de morto = [[Bruselo]], [[Belgio]] }} '''Jacques-Louis DAVID''' (naskiĝis la {{daton|30|aŭgusto|1748}}, mortis la {{daton|29|decembro|1825}}) estis [[Francio|franca]] pentristo de sufiĉa influo en la stilo [[Novklasikismo|novklasika]]. Li serĉis la inspiron en la skulptaj kaj mitologiaj modeloj de la [[Antikva Grekio]], surbaze de ties aŭstereco kaj severeco, kio taŭgis kun la morala etoso de la lastaj jaroj de la [[Antikva Reĝimo]]. Pli poste David iĝis aktiva partopreninto en la [[Franca Revolucio]] kaj amiko de [[Robespiero]]; vere li regis la artojn sub la reĝimo de la Franca Respubliko. Enkarcerigita post la falo de Robespiero el la povo, pli poste aliĝis al nova politika reĝimo, tiu de [[Napoléon Bonaparte]]. En tiu epoko li disvolvigis sian 'Imperian Stilon', elstara pro la uzado de varmaj koloroj laŭ la venezia stilo. Inter multnombraj disĉiploj menciindas [[Antoine-Jean Gros]], [[Anne-Louis Girodet de Roussy-Trioson|Anne-Louis Girodet de Roucy-Triosson]] kaj la plej konata el ĉiuj: [[Jean Auguste Dominique Ingres]]. Pro tio li iĝis la plej influa pentristo de la franca arto de la [[19-a jarcento]], ĉefe ĉe la akademiaj pentraĵoj. == Fruaj jaroj == Jacques-Louis David naskiĝis ene de riĉa familio en [[Parizo]], la [[30an de aŭgusto]] [[1748]]. Je lia naŭa jaro, lia patro estis mortigita en duelo kaj lia patrino lasis lin je la zorgo de onkloj François Buron kaj Jacques-François Desmaisons kiuj estis riĉaj arkitektoj. Ili certigis bonan edukadon por li, sed Jacques-Louis David neniam estis elstara studento: dum la klasoj kovris siajn librojn per desegnoj. Tuj montris deziron esti pentristo, sed la familio volis, ke li estu [[arkitekto]]. Fine li venkis kaj iris al la ateliero de [[François Boucher]], plej grava pentristo de la epoko kaj malproksima parenco de David. Boucher estis dekomence [[Rokoko|Rokoka]] pentristo, sed tiam li estis pli novklasika. Boucher decidis sendi David ĉe sia amiko [[Joseph-Marie Vien]], mezkvalita pentristo, sed tre novklasika antaŭ la hegemonia Rokoko. Tie David ĉeestis ĉe la Akademio de pentrarto kaj skulptarto, situa kie nune estas la [[Louvre]]. David klopodis atingi la Premion de Romo kvar fojojn. Ĉe unu el ili laŭ la legendo, li malsukcesis ĉar li ne estis konsultinta kun Vien, unu el la tribunalanoj. Ĉe alia ĉar Vien pensis, ke aliaj kandidatoj jam dum jaroj klopodis venki kaj David povis atendi ankoraŭ plu. Kiel protesto, David komencis malsatstrikon. Fine en 1774, David atingis tiun premion. Plej kutima estus ĉeesti alian akademion antaŭ iri al la Akademio en Romo, sed la influo de Vien permesis lin iri rekte al [[Romo]] en 1775, kiam Vien estis elektita direktoro de la Akademio de Francio en Romo. Jam en [[Italio]], David ĝuuis maĵtroverkojn kaj la ruinojn de la antikva Romo. David plenigis multajn kajerojn per materialo uzota dum la resto de sia vivo. Dum lia ĉeesto en Romo, li studis la grandajn "maestrojn", el kiuj lia preferata estis [[Rafaelo]]. En 1779, David povis viziti la ruinojn de [[Pompejo (urbo)|Pompejo]] kiuj impresis lin. De tiam li decidis "revoluciigi" la mondon de la pentrarto per apliko de "eterna" idearo de la klasikismo. == Unuaj verkoj == La samakademianoj de David malfacile rilatiĝis kun li, sed agnoskis lian talenton. Onii permesis lin resti ĉe la Franca Akademio en Romo dum unu plia jaro, sed post kvin jaroj en Romo, li revenis al Parizo. Tie li trafis helpantojn kiuj influis por lia favoro kaj membrigis lin ĉe la Reĝa Akademio. Li sendis al la akademio du pentraĵojn, kiuj estis inkluditaj en la Salono de Parizo de 1781, granda honoro. Li estis laŭdata de samtempaj pentristoj, sed la administrado de la Reĝa Akademio malfavoris tiun naskintan stelon. Post la Salono, la Reĝo permesis lin loĝi ĉe la Louvre, privilegio tre dezirata de grandaj artistoj. Kiam la entreprenisto de la reĝaj konstruaĵoj, M. Pecol, negocis kun David, li petisl in edziĝi al sia filino, Marguerite Charlotte. Tiu geedziĝo havigis al David monon kaj poste kvar gefilojn. David havis proprajn disĉiplojn, inter 40 kaj 50, kaj la registaro mendis «Horacio defendita de sia patro», sed Jacques tuj decidis: «Nur en Romo mi povas pentri romanojn». Lia bopatro havigis lin la monon bezonotan por la veturado kaj David iris al Romok un sia edzino kaj tri el siaj disĉiploj, unu el kiuj, Jean-Germain Drouais, estis la tiujara venkinto de la Premio de Romo. [[Dosiero:David-Oath of the Horatii-1784.jpg|dekstre|eta|213px|''Ĵuro de la Horacioj'' ([[1784]])]] En Romo, David pentris sian faman '''''Ĵuro de la Horacioj'''''. La temoj ripetiĝos en postaj verkoj kiel la ''Ĵuro de la Pilkejo'' kaj la ''Distribuo de la agloj''. Dum en la ''Ĵuro de la Horacioj'' kaj ''Ĵuro de la Pilkejo'' oni fokuzigas la gravon de la maskla memofero pro la lando kaj pro patriotismo, la ''Distribuo de la agloj'' aperos la memofero pro la imperiestro ([[Napoleono]]) kaj la gravo de la glorio atingita en la batalkampo. En 1787, David ne sukcesis iĝi la Direktoro de la Franca Akademia en Romo, deziratega posteno. La grafo kiu devis fari tiun elekton diris, ke David estas tro juna, sed li diris, ke li apogoslin post 6 aŭ 12 jaroj. Tiu situacio estus unu el lamultaj pro kio li atakegos kontraŭ la Akademio en venontaj jaroj. [[Dosiero:David - The Death of Socrates.jpg|dekstre|eta|150px|''La morto de Sokrato'' ([[1787]])]] [[Dosiero:DavidBrutusSonsCorps.jpg|maldekstre|eta|211px|''La liktoroj alportas al Bruto la korpojn de liaj filoj'', <small>[[1789]]</small>]] Por la salono de 1787, David ekspoziciis sian faman '''''Morto de Sokrato'''''. Li mortiĝas ĉirkaŭita de filozofoj kaj samfamilianoj. La kritikistoj komparis tiun verkon kun la [[Siksta Kapelo]] de [[Mikelanĝelo]] kaj kun la Ĉambroj de [[Rafaelo]]. [[Denis Diderot]] diris, ke ĝi ŝajnis kvazaŭ li estis kopiinta ĝin el antikva [[basa reliefo]]. La temo de la pentraĵo estis tre moda por la politika etoso de la epoko. La sekva pentraĵo estis '''''La liktoroj alportas al Bruto la korpojn de liaj filoj'''''. La verko iĝis alloga por la epoko. Antaŭ la malfermo de la Salono, jam estis komencinta la [[Franca Revolucio]]. Oni estis stariginta la [[Nacia Konvencio|Nacian Konvencion]] kaj jam estis atakita la [[Bastille]]. La reĝa kortego ne volis insurekcian propagandon kaj tiele oni devis kontroli ĉiujn ekspoziciotajn verkojn. Oni malpermesis kelkajn portretojn de famuloj, kiel tiu de kemiisto de neakceptata partio. Kiam la ĵurnaloj anoncis, ke la registaro malpermesis ankaŭ ''La liktoroj alportas al Bruto la korpon de liaj filoj'', la popolo koleriĝis kaj finfine oni akceptis la pentraĵon, protektita de studentoj de arto. La pentraĵo reprezentas [[Lucio Junio Bruto]], la romia estro, bedaŭra pro liaj perditaj filoj, mortigitaj de li mem por defendi la respublikon kontraŭ la monarkio kiun volis restarigi la filoj. La tuta pentraĵo estis respublika [[simbolo]], kaj pro tio ĝi estis gravega kaj sukcesa en tiuj tempoj en Francio. == La Revolucio == Dekomence, David apogis la Revolucion, estante amiko de [[Robespiero]] kaj membro de la [[Jakobeno|klubo jakobina]]. Dum aliaj abandonis la landon serĉe de pli bona situacio, David restis por helpi detrui la malnovan ordon; li estis reĝocido kiu voĉdonis en la Nacia KOnvencio favore de la ekzekuto de [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]]. Ne certa kial li faris tion, ĉar por li estus pli da ŝancoj sub reĝo ol sub la nova ordo; kelkaj supozas, ke la amo de David por ĉio klasika pelis lin ŝati tiun periodon, inkludante respublikan registaron. Aliaj opinias, ke la ŝlosilo de la revolucia kariero de la artisto estis en sia personeco. Sendube, la artisteco de David, lia ŝanĝemo, arda entuziasmo kaj fiera sendependo helpis lin kontraŭstari la ĝistiaman ordon sed tio ne klarigas plene la emon por la respublika reĝimo. Tuj, David kritikegis la Reĝan Akademion de Pentrarto kaj Skulptarto. Tiu atako estis probable kaŭzita pro la hipokriteco de la organizo kaj ties persona malemo kontraŭ lia verko, kiel oni vidis en antaŭaj momentoj de la vivo de David. La Reĝa Akademio krome estis plena je reĝistoj, kaj la klopodo de David reformi ĝin estis malakceptata de la membroj. Tamen la Nacia Konvencio ordonis ŝanĝojn por adaptigi ĝin al la nova konstitucio. [[Dosiero:Le Serment du Jeu de paume.jpg|eta|dekstre|200px|''la ĵuro de la Pilkejo'' (1791)]] David ekverkis tiam ĉe io kio poste persekutos lin: propagando por la nova respubliko. La pentraĵo de David de Bruto montriĝis dum la ludo de la teatraĵo ''Bruto'' de [[Voltaire]]. La publiko respondis brue kaj aprobe. La 20an de junio de [[1790]] okazis la jariĝo de la unua akto de ribelo kontraŭ la reĝo, la [[Ĵuro de la Pilkejo]]. Tie estis David. Por rememori la eventon en pentraĵo, la jakobenoj, revoluciuloj kiuj kutime kunsidis en jakobeno monaĥejo, decidis elekti tiun pentriston. David akceptis kaj ekverkis en grandega tolo. La pentraĵo neniam finiĝis pro la inmenso grando (10,67 metroj por 10,97 m) kaj pro tio, ke la personoj portretotaj antaŭ li malaperis dum la [[Teroro]], sed ekzistas kelkaj finitaj desegnoj kaj partoj de la origina tolo montrantaj senfaraj korpoj kun entute pentritaj kapoj. Kiam Voltero mortiĝis en 1778, la eklezio ne faris eklezian entombigon por li kaj lia korpo estis entombigita ĉe monaĥejo. Post unu jaro, la malnovaj amikoj de Voltero ekkampanjis por atingi, ke lia korpo estu entonmigita en la [[Panteono de Parizo|Panteono]], ĉar la posedaĵoj de la eklezio estis konfiskita de la franca registaro. En 1791 nomumis David por estri la organizan komitaton de la ceremonio kaj paradon tra la stratoj de Parizo ĝis la Panteono. Spite la pluvo kaj la opozicio de la konservativuloj, la evento okaziĝis. Ĝis 100,000 personoj vidis kiel oni alportis la «Patron de la Revolucio» al ripozejo. Estis la unua de multaj okazaĵoj kiujn David organizis por la respublikon. Kiel ekzemple pro la martiroj kiuj mortiĝis kontraŭ la reĝistoj. Tiuj funebraĵoj similigis la religiajn okazaĵojn de la grekaj kaj romiaj paganoj kaj multaj vidis ilin kiel saturnalaĵojn. En 1791, la Reĝo klopodis abandoni la landon, sed kiam li estis je malpli ol 50&nbsp;km de la svisa landlimo li estis arestita. [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] sekrete petis reenpovigon al la imperiestro [[Jozefo la 2-a]], frato de [[Marie-Antoinette]]. Tio estis akceptita kaj [[Aŭstrio]] minacis [[Francio]]n kaze, ke la reĝa pao vundiĝus. Kiel reago, la popolo arestis la Reĝon. Kiam la nova Nacia Konvencio unuafoje kunsidis, David sidiĝis kun siaj amikoj [[Jean-Paul Marat]] kaj Robespiero. En la konvencio, David tuj estis kromnomita «kruelega teroristo». Robespiero postulis la morton de la reĝo. La Nacia Konvencio juĝis la reĝon [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludovikon la 16-an]] kaj David voĉdonis favore de la morto de la Reĝo. La edzino de David, kiu estis reĝisto, divorcis pro tio. Kiam [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] estis ekzekutita la 21-an de januaro de [[1793]], jam estis mortinta alia homo — [[Louis Michel Le Peletier de Saint-Fargeau]]. Le Peletier estis mortigita la antaŭan tagon de reĝalisma korpogardisto, kiel revenĝo pro estis voĉdoninta favore de la mortigo de la reĝo. David respondecis pri la organizado de la funebraĵo, kaj pentris ''Le Peletier mortigita''. En tiu pentraĵo videblas la glavo de la mortiginto pendita el unusola ĉevalharo super la korpo de Le Peletier, koncepto inspirita ĉe la fama [[glavo de Damoklo]], kiu bildigis la malsekurecon de la povon. La glavo trapasas paperon sur kiu estas skribita «Mi voĉdonas por la morto de la tirano» kaj la dato estis 20a de januaro de 1793. La pentraĵo estis poste detruita de la reĝalisma filino de Le Peletier, kaj oni konas nur danke al desegno, gravuraĵo, kaj tiutempaj priskriboj. Tamen tiu verko estis gravega en la kariero de David, ĉar estis la unua pentraĵo finita dum la Franca Revolucio, farita en malpli da tri monatoj kaj verko per kiu li komencis la periodon de regenerigo kiu sekvis per ''[[La morto de Marat]]'', majstroverko de David. [[Dosiero:Death of Marat by David.jpg|eta|280px|maldekstre|[[La morto de Marat]]]] [[Marat]], revolucia ĵurnalisto kaj parlamentano, kaj amiko de David, estis mortigita la 13-a de julio de 1793 de la [[Girondino|girondinino]] [[Charlotte Corday]]. David denove organizis spektaklan funebraĵon, kaj Marat estis enterigita en la Panteono. Ĉar li mortiĝis en [[banujo]], David volis, ke lia korpo estis merĝita en la banujo dum la funebra parado, sed la korpo jam ekputriĝis kaj pro tio anstataŭe ĝi estis laŭvice malsekigita per akvo dum la homaro estis vidinta ĝin, plena je enormaj vundoj. ''La morto de Marat'' eble estas la plej konata verko de David. La pentristo devis labori rapide, sed la rezulto estis simpla kaj ĉiopova bildo. Post la ekzekuto de la reĝo, eksplodis la milito inter la nova respubliko kaj pli malpli ĉiu potenco de Eŭropo, kaj la militoj en kiuj Francio devis lukti malsukcesis. La [[Komitato de Publika Sano]] estis estrita de Robespiero. La komitato estis tre rigora; [[Marie-Antoinette d'Autriche|Marie-Antoinette]] estis kondamnita je [[gilotino]], evento reprezentata en fama desegno de David. Dum la Teroro, David organizis sian lastan ceremonion: la festivalo de la Suprema Estaĵo. Robespier estis rimarkinta pri la eksterordinara propagandilo kiuj estis tiuj revoluciaj ceremonioj, kaj decidis krei novan religion, miksante moralan idearon kun respubliko, surbaze de ideoj de [[Rousseau]], kun Robespiero kiel nova suprema pastro. La 20-a de prerialo (laŭ la nova [[Franca respublika kalendaro]], Robespiero diskursis, descendis ŝtupojn, kaj per torĉo kiun donis al li David, bruligis kartonan imagon simboligantan ateismon, malkaŝante imagon de saĝeco sub ĝi. La festo akcelis la falon de la «Senkoruptulo». Poste, kelkaj vidis kiel la metodoj de David estis elakceptitaj de [[Lenin]], [[Mussolini]] aŭ [[Hitler]]. Tiu eventoj de amasa propagando unuiĝas la amasojn. Tuje la milito ekpliboniĝis; franca armeo trairis [[Belgio]]n, kaj jam ne ekzistis la urĝo krei la Komitaton de Publika Sano. Tiam konspiruloj arestis Robespieron en la Nacia Asembleo kaj gilotinis lin, finigante la reĝimon de la teroro en kiu estis ekzekutitaj miloj da personoj. Dum lia aresto, David kriis al sia amiko «se vi trinkos la venenon, mi trinkos ĝin kun vi». Post tio, oni supozas, ke li "malsaniĝis" kaj ne kunsidis la posttagmezan sesion, pro "[[stomaka doloro]]", kio savis lin el esti gilotinata kun Robespiero. == Direktorio == La morto de Robespiero finigis la periodon de la teroro kaj oni eniris en la lasta fazo de la Franca Revolucio: la [[Direktorio (Francio)|Direktorio]], kies aŭtoritatoj ordonis la areston kaj enkarcerigon de David. Enkarcere, David pentris sian [[Memportreto]]n, kie li aperas pli juna ol li estis vere. Li portretis same sian provoson. Post vizito de sia edzino, David konceptis la ideon rakonti la historion de la [[sabinoj|sabeninoj]]. Oni diras, ke ''La interveno de la sabeninoj'' (finita en 1799), reale reprezentas postan momenton: la paco pro intermeto de la sabeninoj inter la batalintoj, oni pentris honore sian edzinon, ĉar estas la temo de la verko amo supervenkanta la konflikton. La pentraĵo estis vidata ankaŭ kiel peto al la homoj unuiĝi denove post la sanga fazo de la Revolucio. [[Dosiero:The Intervention of the Sabine Women.jpg|dekstre|eta|300px|''La interveno de la sabeninoj'',<small>[[1799]], oleo sur tolo, 385 x 522 cm, [[Luvro]], [[Parizo]]</small>]] Tiu pentraĵo kaŭzis ankaŭ la atenton de [[Napoleono]]. La historio de la pentraĵo estas jena: «La romianoj estis forrabintaj la filinojn de siaj najbaroj, la sabenoj. Kiel revenĝo, la sabenoj atakis Romon, kvankam ne tuje -ĉar Hersilio, filino de Tatius, la estro de los sabenoj, estis edziniĝinta kun [[Romulo kaj Remo|Romulo]], la romia estro, kaj estis naskinta du filojn kun li dume. En la pentraĵo oni vidas Hersilion inter ŝia patro kaj ŝia edzo kaj samtempe petas ambaŭflankajn batalantojn ne separu la edzinojn el la edzoj aŭ la patrinojn el la filoj. Aliaj sabeninoj unuiĝas en tiuj deziroj». Dum tiu epoko, la martiroj de la revolucio estis forigitaj el la Panteono kaj enterigitaj en komuna grundo, kaj oni detruis revoluciajn skulptaĵojn. Kiam David estis finfine liberigita, la lando estis ŝanĝita. Lia edzino sukcesis malenkarcerigi lin kaj li verkis leterojn al sia antaŭa edzino dirante, ke li neniam ĉesis ami ŝin. Li reedziĝis al ŝi en 1796. Fine, komplete restarigita en sia posteno, li reprenis denove lernantojn kaj retiriĝis el la politiko. == Napoleono == [[Dosiero:Jacques-Louis David - Le Sacre de Napoléon.jpg|maldekstre|eta|300px|''[[La kronigo de Napoleono]]'', ([[1806]]).]] En unu de la grandaj hazardaj koincidaĵoj de la historio, la intima asocio de David kun la Komitato de Publika Sano dum la Teroro rezultis je la fakto, ke li subskribis la morton de iu Alexandre de Beauharnais, malgrava nobelulo. La vidvino de Beauharnais, Josephine de Beauharnais, estos poste konata tutmonde kiel Jozefino Bonaparto, Imperiestrino de la francoj. Estis ŝia kronigo farita de ŝia edzo, Napoleono la 1-a, kion David reprezentis tiom memorinde en la ''Kronigo de Napoleono kaj Jozefino, decembre de 1804''. [[Dosiero:Jacques-Louis David 007.jpg|eta|200px|Bonaparte ĉe la trapasejo Granda Sankta Bernardo]] David estis admirinta Napoleonon ekde ilia unua renkonto, impresita de la klasikaj trajtoj de la tiama Generalo Bonaparte. Petinte, ke la trookupita kaj senpacienca generalo pozu por li, David estis kapabla atingi skizon de Napoleono en la jaro 1797. David dokumentis la vizaĝon de la konkeristo de Italio, sed la tuta bildo de la Generalo Bonaparte eltenanta la pactraktato kun Aŭstrio restis senfinite. Napoleono ege estimis lin, kaj petis lin, akompanu sin al [[Egiptio]] en 1798, sed David malakceptis la proponon, pro tio, ke li estas tro maljuna por aventuroj kaj kiel anstataŭanto li sendis sian lernanton, [[Antoine-Jean Gros]]. Post la sucesa puĉo de [[18a de Brumero]] de Napoleono en la jaro 1799, kiel Unua Konsulo mendis al David rememorigi sian kuraĝan trapason de Alpoj. La trapasejo de Sankta Bernardo permesis al la francoj surprizi la aŭstrian armeon kaj atingi venkon en la [[batalo de Marengo]] la 14an de junio de [[1800]]. Kvankam Napoleno trapasis la Alpojn per mulino, li petis, ke oni pentru lin «serenan sur sovaĝa ĉevalo». David plenumis la peton per la ''[[Bonaparte ĉe la trapasejo Granda Sankta Bernardo]]''. Post la proklamo de la Imperio en 1804, David iĝis la oficiala kortuma pentristo de la reĝimo. Unu el la verkoj kiujn oni mendis al David estis ''La kronigo de Napoleono en Notre Dame''. Al David oni permesis vidi la eventon. Li petis planojn de [[Dipatrino de Parizo|Notre Dame]] kaj la partoprenintoj en la kronigo venis al lia pentrejo por individue pozi, kvankam neniam la Imperiestro (la ununura fojo kiam David atingis pozadon de li estis en 1797). David sukcesis je privataj pozadoj de la Imperiestrino Jozefino kaj la fratino de Napoleono, [[Carolina Bonaparte|Carolina Murat]], danke al meceno [[Joaĥimo Murat]], bofrato de la Imperiestro. Por la fono, David uzis la ĥoranojn de Notre Dame. Ankaŭ la Papo pozis por la pentraĵo, kaj fakte benis Davidon. Napoleono venis vidi la pentriston, rigardis fikse la pentraĵon dum unu horo kaj diris «David, mi omaĝas vin». David devis refari kelkajn partojn de la pentraĵo pro kapricoj de Napoleono, kaj pro tiu pentraĵo, David ricevis nur 24.000 frankojn. == Ekzilo == Post kiam la [[Burbono (dinastio)|Burbonoj]] revenis al la povo, David troviĝis en la listo de proskribituloj pro estis estintaj revoluciuloj kaj bonapartanoj, ĉar li estis voĉdoninta pro la ekzekuto de [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] kaj probable li iom intervenis ĉe la morto de [[Ludoviko la 17-a (Francio)|Ludoviko la 17-a]]. La nova burbona reĝo, [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludoviko la 18-a]], tamen, amnestiis lin kaj eĉ proponis al postenon kiel kortuma pentristo. David rifuzis kaj preferis ekzikii en [[Bruselo]], Belgio. Tie, li pentris ''Amo kaj Psiko'' (1817) kaj vivis ĝis siaj lastaj tagoj trankvile kun sia edzino, kun kiu li regeedziĝis. Dum tiu tempo, li pentris ĉefe grandajn pentraĵojn pri mitologio kaj portretoj de bruselanoj kaj napoleonanaj enmigrintoj, kiel ''La generalo Gérard'' (1816). Lia lasta granda verko, ''Marso malarmigita de Venuso kaj la Gracioj'' estis komencita en 1822 kaj finita unu jaron antaŭ lia morto. La pentraĵo montriĝis unue en Bruselo kaj poste en Parizo, kie la ekslernantoj de David amase venis vidi la pentraĵon. La ekspoziciantoj enspezis 13.000 frankojn, kio indikas, ke estis pli da 10.000 vizitantoj, tre alta nombro en tiu epoko. Kiam David eliris el la teatro, estis frapita de ĉaro kaj mortiĝis poste pro kordeformigo, la [[29an de decembro]] de [[1825]]. Post lia morto, kelkaj el liaj pentraĵoj vendiĝis en aŭkcio en Parizo, laŭ malaltaj prezoj. La fama pentraĵo de Marat montriĝis nur en speciala aparta salono, por ne kolerigi la publikon. Oni ne permesis, ke la korpo de David revenu al Francio, spite la familipetojn, pro la interveno kiun David havis en la ekzekuto de Luizo la 16-a kaj pro tio li estis enterigita en Bruselo, sed lia koro estis alportita al la tombejo [[Père Lachaise]], en Parizo. == Verkoj == La ĉefaj verkoj de David estas jenaj: * ''La morto de Seneko'', [[1773]], [[Malgranda Palaco (Parizo)|Malgranda Palaco]], [[Parizo]] * ''Sankta Roko petanta antaŭ la Virgulino por la kuro de pestomalsanuloj'', [[1780]], Muzeo de Belartoj, [[Marsejlo]] * ''Doloro kaj ĝemo de Andromako sur la korpo de Hektoro'', [[1783]], École nationale supérieure des Beaux-arts, Parizo * ''Belisario'', [[1784]], [[Luvro]], Parizo * ''Ĵuro de la Horacioj'', 1784, Luvro, Parizo * ''La morto de Sokrato'', [[1787]], [[Metropolitan Museum of Art]], [[Novjorko]] * ''Lavoisier kaj sia edzino'', [[1788]], Metropolitan Museum of Art, Novjorko * ''La liktoroj alportas al Bruto la korpon de liaj filoj'', [[1789]], [[Luvro]], [[Parizo]] * ''La grafino de Sorcy-Thélusson'', [[1790]], [[Alte Pinakothek]], [[Munkeno]] * ''La ĵuro de la Pilkejo'' (skizoj de [[1791]]), [[Kastelo de Versailles]] * ''[[La morto de Marat]]'', [[1793]], ([[Reĝaj Muzeoj de Belartoj de Belgio]], [[Bruselo]]) * ''La forrabo de la sabeninoj'', [[1799]], Luvro, Parizo * ''Bonaparte ĉe la trapasejo Granda Sankta Bernardo,'' 1799, [[Kastelo de Malmaison]], [[Yvelines]] * ''Madame Récamier'', 1800, Luvro, Parizo * ''La kronigo de Napoleono'', [[1805]]-[[1807]], Luvro, Parizo * ''Napoleono ĉe sia buroo'' [[1812]], [[National Gallery of Art]], [[Vaŝingtono]] * ''Leonido en la Termopiloj'', [[1814]], Luvro, París. == Elektitaj disĉiploj == * [[Friedrich Johann Gottlieb Lieder]] * [[Alexandre-François Caminade]] == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="180"> Image:Jacques-Louis David- Andromache Mourning Hector.JPG|''Doloro kaj ĝemo de Andromako sur la korpo de Hektoro'' (1783) Image:David - Belisarius.jpg|''Belisario almozpetanta'' (1784) Image:David - Portrait of Monsieur Lavoisier and His Wife.jpg|''Lavoisier kaj sia edzino'' (1788) Image:Les Amours de Pâris et d'Hélène (painting by Jacques-Louis David).jpg|''Amoj de Pariso kaj Heleno'' (1788) Image:David - Portrait.JPG|''Anne-Marie-Louise Thélusson, Grafino de Sorcy'' (1790) Image:Madame Récamier painted by Jacques-Louis David in 1800.jpg|''Madame Récamier'' (1800) Image:Jacques-Louis_David_018.jpg|''La papo Pio la 7-a'' (1805) Image:The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries, by Jacques-Louis David (1812) - National Gallery of Art (Samuel H. Kress Foundation) - 2.jpg|''Napoleono ĉe sia buroo,'' (1812) Image:Léonidas aux Thermopyles (Jacques-Louis David).PNG|''Leonido'' (1814) Image:David_Etienne_Maurice_Gerard.jpg|''La generalo Gérard'' (1816) Image:David - Emmanuel Joseph Sieyès.png|''Emmanuel Joseph Sièyes'' (1817) Image:Jacques-Louis David - Mars desarme par Venus.JPG|''Marso malarmigita de Venuso kaj la Gracioj'' (1824) </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|David, Jacques Louis}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Unua Franca Imperio]] tfjjrb4hwi3b5yrrbi1ig7ewek2ed3x 0 229729 9420713 9081238 2026-07-05T09:51:21Z Alifono 114488 9420713 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''{{fremdlingve|en|Cory DOCTOROW}}''' ([[17-a de julio]] [[1971]] en [[Toronto]], [[Kanado]] —) estas [[Kanado|kanada]]-brita juda [[verkisto]] de [[sciencfikcio]], [[blogo|blogisto]], prelegisto kaj ĵurnalisto. Li subtenas fleksebligon de [[Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj|kopirajtaj leĝoj]] kaj eĉ publikigis plurajn el siaj libroj uzante la sistemon de [[Krea Komunaĵo|krea komunaĵa licenso]] (en: ''Creative Commons'') por kelkaj verkoj, kaj fikcia kaj malfikcia. Liaj laboro ofte temas pri kontrolado en la socio teknologia kaj la rilato inter homoj kaj teknologio. Li estas laborinta por {{fremdlingve|en|[[Electronic Frontier Foundation]]}} kaj kiel profesoro vizitanta en la [[Universitato de Suda Kalifornio]]. == Fikcio == ''{{fremdlingve|en|[[Down and Out in the Magic Kingdom]]}}'', la unua romano de {{fremdlingve|en|Doctorow}} publikiĝis je januaro en 2003 kaj estis la unua romano publikita kiel verko sub la [[Krea Komunaĵo|krea komunaĵa licenso]]. La permesilo rajtigis legantojn disdoni la version ciferecan se ili ne profitis mone kaj ne sur ĝi kreas novajn verkojn. La du versioj, kaj la papera kaj la cifera, samtempe publikiĝis. Je marto en 2003, ''{{fremdlingve|en|Down and Out in the Magic Kingdom}}'', republikiĝis kun nova permesilo, kiu permesas krei novajn verkojn bazitajn sur ĝi (kiel [[fanfikcio]]), sed daŭre malpermesas mone profiti. Sekveca rakonteto, nomigita ''Truncat'', publikiĝis je Salon.com je aŭgusto 2003. La aliaj du romanoj de {{fremdlingve|en|Doctorow}} uzas samajn permesilojn de ''{{fremdlingve|en|Creative Commons}}'', kiuj malpermesas krei novajn verkojn bazitajn sur ĝi kaj mone profiti de tio, sed permesas disdonadon. Ĉiuj havis kaj ciferecan kaj paperan version publikitan samtempe. <!-- He won the John W. Campbell Award for Best New Writer in 2000, the Locus Award for Best First Novel for Down and Out in the Magic Kingdom in 2003, and in 2004 he won the Sunburst award for best Canadian Science Fiction Book for his short story collection, A Place So Foreign and Eight More. This collection also contained his short story "0wnz0red", which was nominated for the 2003 Nebula Award.--> == Traduko al Esperanto == Estas Esperanta traduko de la romano [[Little Brother (romano de Doctorow)|''Little Brother'']] tradukita de [[Edmund Grimley Evans]] kun la titolo "''Malgranda Gefrato''". La teksto estas publikiga en retejo kiu permesas ŝanĝi la [[Genro (gramatiko)|seksajn]] [[Pronomo|pronomojn]] de la teksto laŭ onia plaĉo. En 2023 la [[Esperanto-Asocio de Britio]] lanĉas samtempe du versiojn de la Esperanta traduko. La du tradukoj de Edmund Grimley Evans nomiĝas ''Malgranda frato'' (en klasika Esperanto) kaj ''Malgranda sibo'' (en tute [[seksneŭtrala lingvaĵo]]).<ref>[https://www.liberafolio.org/2023/05/16/kial-malgranda-frato-igis-sibo-kaj-ri/ Kial malgranda frato iĝis sibo kaj ri?] - libera folio 2023-05-16</ref> == Elektitaj libroj == * ''Malgranda sibo'', Esperanto-Asocio de Britio, Barlaston, 2023, ISBN 978-0902756670 * ''Malgranda frato'', Esperanto-Asocio de Britio, Barlaston, 2023, 283 paĝoj, ISBN 978-0902756663. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (angle) [http://www.craphound.com Craphound.com] — la blogo persona de {{fremdlingve|en|Cory Doctorow}} * (angle) [http://www.boingboing.net BoingBoing] * [https://rano.org/frateto/ Malgranda gefrato] - Esperanta traduko de la romano ''Little Brother'' == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Doctorow, Cory}} [[Kategorio:Anglaj ontarianoj]] [[Kategorio:Kanadaj verkistoj]] [[Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj]] 3k2no6yqajybdqtwk69au1lq0utxqvn 9420714 9420713 2026-07-05T09:54:10Z Alifono 114488 9420714 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''{{fremdlingve|en|Cory DOCTOROW}}''' ([[17-a de julio]] [[1971]] en [[Toronto]], [[Kanado]] —) estas [[Kanado|kanada]]-brita juda [[verkisto]] de [[sciencfikcio]], [[blogo|blogisto]], prelegisto kaj ĵurnalisto. Li subtenas fleksebligon de [[Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj|kopirajtaj leĝoj]] kaj eĉ publikigis plurajn el siaj libroj uzante la sistemon de [[Krea Komunaĵo|krea komunaĵa licenso]] (en: ''Creative Commons'') por kelkaj verkoj, kaj fikcia kaj malfikcia. Liaj laboro ofte temas pri kontrolado en la socio teknologia kaj la rilato inter homoj kaj teknologio. Li estas laborinta por {{fremdlingve|en|[[Electronic Frontier Foundation]]}} kaj kiel profesoro vizitanta en la [[Universitato de Suda Kalifornio]]. == Fikcio == ''{{fremdlingve|en|[[Down and Out in the Magic Kingdom]]}}'', la unua romano de {{fremdlingve|en|Doctorow}} publikiĝis je januaro en 2003 kaj estis la unua romano publikita kiel verko sub la [[Krea Komunaĵo|krea komunaĵa licenso]]. La permesilo rajtigis legantojn disdoni la version ciferecan se ili ne profitis mone kaj ne sur ĝi kreas novajn verkojn. La du versioj, kaj la papera kaj la cifera, samtempe publikiĝis. Je marto en 2003, ''{{fremdlingve|en|Down and Out in the Magic Kingdom}}'', republikiĝis kun nova permesilo, kiu permesas krei novajn verkojn bazitajn sur ĝi (kiel [[fanfikcio]]), sed daŭre malpermesas mone profiti. Sekveca rakonteto, nomigita ''Truncat'', publikiĝis je Salon.com je aŭgusto 2003. La aliaj du romanoj de {{fremdlingve|en|Doctorow}} uzas samajn permesilojn de ''{{fremdlingve|en|Creative Commons}}'', kiuj malpermesas krei novajn verkojn bazitajn sur ĝi kaj mone profiti de tio, sed permesas disdonadon. Ĉiuj havis kaj ciferecan kaj paperan version publikitan samtempe. <!-- He won the John W. Campbell Award for Best New Writer in 2000, the Locus Award for Best First Novel for Down and Out in the Magic Kingdom in 2003, and in 2004 he won the Sunburst award for best Canadian Science Fiction Book for his short story collection, A Place So Foreign and Eight More. This collection also contained his short story "0wnz0red", which was nominated for the 2003 Nebula Award.--> == Traduko al Esperanto == Estas Esperanta traduko de la romano [[Little Brother (romano de Doctorow)|''Little Brother'']] tradukita de [[Edmund Grimley Evans]] kun la titolo "''Malgranda Gefrato''". La teksto estas publikiga en retejo kiu permesas ŝanĝi la [[Genro (gramatiko)|seksajn]] [[Pronomo|pronomojn]] de la teksto laŭ onia plaĉo. En 2023 la [[Esperanto-Asocio de Britio]] lanĉas samtempe du versiojn de la Esperanta traduko. La du tradukoj de Edmund Grimley Evans nomiĝas ''Malgranda frato'' (en klasika Esperanto) kaj ''Malgranda sibo'' (en tute [[seksneŭtrala lingvaĵo]]).<ref>[https://www.liberafolio.org/2023/05/16/kial-malgranda-frato-igis-sibo-kaj-ri/ Kial malgranda frato iĝis sibo kaj ri?] - libera folio 2023-05-16</ref> == Elektitaj libroj == * ''Malgranda sibo'', Esperanto-Asocio de Britio, Barlaston, 2023, 283 paĝoj, ISBN 978-0902756670. * ''Malgranda frato'', Esperanto-Asocio de Britio, Barlaston, 2023, 382 paĝoj, ISBN 978-0902756663. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (angle) [http://www.craphound.com Craphound.com] — la blogo persona de {{fremdlingve|en|Cory Doctorow}} * (angle) [http://www.boingboing.net BoingBoing] * [https://rano.org/frateto/ Malgranda gefrato] - Esperanta traduko de la romano ''Little Brother'' == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Doctorow, Cory}} [[Kategorio:Anglaj ontarianoj]] [[Kategorio:Kanadaj verkistoj]] [[Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj]] ltxpdmvkvs5g18lvcfdnv5cnzwve9v9 9420725 9420714 2026-07-05T10:22:38Z Alifono 114488 /* Fikcio */ 9420725 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''{{fremdlingve|en|Cory DOCTOROW}}''' ([[17-a de julio]] [[1971]] en [[Toronto]], [[Kanado]] —) estas [[Kanado|kanada]]-brita juda [[verkisto]] de [[sciencfikcio]], [[blogo|blogisto]], prelegisto kaj ĵurnalisto. Li subtenas fleksebligon de [[Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj|kopirajtaj leĝoj]] kaj eĉ publikigis plurajn el siaj libroj uzante la sistemon de [[Krea Komunaĵo|krea komunaĵa licenso]] (en: ''Creative Commons'') por kelkaj verkoj, kaj fikcia kaj malfikcia. Liaj laboro ofte temas pri kontrolado en la socio teknologia kaj la rilato inter homoj kaj teknologio. Li estas laborinta por {{fremdlingve|en|[[Electronic Frontier Foundation]]}} kaj kiel profesoro vizitanta en la [[Universitato de Suda Kalifornio]]. Li estas ofta preleganto pri [[Aŭtorrajto|aŭtorrajtaj]] aferoj. == Vivkuro == Cory Efram Doctorow estas de [[Aŝkenazoj|aŝkenaza]] deveno. [ 4 ] Lia patroflanka avo naskiĝis en kio fariĝis [[Pollando]] kaj lia patroflanka avino estis el [[Sankt-Peterburgo|Leningrado]] (Sankt-Peterburgo), Rusio. Ambaŭ fuĝis de la antaŭenmarŝo de [[Nazia Germanio]] orienten dum la [[Dua Mondmilito]], kaj rezulte la patro de Doctorow naskiĝis en rifuĝinta tendaro proksime de [[Bakuo]], [[Azerbajĝano]]<ref>(en) Doctorow, C. (la 2-an de septembro 2009). "''[https://www.boingboing.net/2009/09/02/azeri-donkey-video-b.html Azeri 'donkey video' bloggers arrested]''". [https://web.archive.org/web/20090905051959/http://www.boingboing.net/2009/09/02/azeri-donkey-video-b.html Arkivita de la originalo], la 5-a de septembro 2009. Prenita la 2-an de septembro 2009 </ref>. Liaj geavoj kaj patro migris el [[Sovetunio]] al [[Kanado]]. La familio de la patrino de Doctorow estis rumana de ukrain-rusa deveno<ref>(en) Jacobsen, Scott Douglas (la 9-an de julio 2018). "''[https://in-sightjournal.com/2018/07/08/doctorow-one/ An Interview with Cory Efram Doctorow (Part One)]''". In-Sight Publishing. [https://web.archive.org/web/20200630141442/https://in-sightjournal.com/2018/07/08/doctorow-one/ Arkivita de la originalo], la 30-an de junio 2020. Alirdato: la 29-an de junio 2020.</ref>. Thomas Rankin en ''Gvidlibro pri Literaturaj Majstroj kaj Iliaj Verkoj'' (2007)<ref>(en) Rankin, Thomas. (Januaro 2007). ''"Cory Doctorow". Guide to Literary Masters & Their Works''. Salem Press. p. 1. Ebsco.</ref> priskribas Doctorow kiel "malproksiman kuzon de la aŭtoro EL Doctorow". == Fikcio == ''{{fremdlingve|en|[[Down and Out in the Magic Kingdom]]}}'', la unua romano de {{fremdlingve|en|Doctorow}} publikiĝis je januaro en 2003 kaj estis la unua romano publikita kiel verko sub la [[Krea Komunaĵo|krea komunaĵa licenso]]. La permesilo rajtigis legantojn disdoni la version ciferecan se ili ne profitis mone kaj ne sur ĝi kreas novajn verkojn. La du versioj, kaj la papera kaj la cifera, samtempe publikiĝis. Je marto en 2003, ''{{fremdlingve|en|Down and Out in the Magic Kingdom}}'', republikiĝis kun nova permesilo, kiu permesas krei novajn verkojn bazitajn sur ĝi (kiel [[fanfikcio]]), sed daŭre malpermesas mone profiti. Sekveca rakonteto, nomigita ''Truncat'', publikiĝis je Salon.com je aŭgusto 2003. La aliaj du romanoj de {{fremdlingve|en|Doctorow}} uzas samajn permesilojn de ''{{fremdlingve|en|Creative Commons}}'', kiuj malpermesas krei novajn verkojn bazitajn sur ĝi kaj mone profiti de tio, sed permesas disdonadon. Ĉiuj havis kaj ciferecan kaj paperan version publikitan samtempe. Li estis nomumita por la Kanada [[Programo Fulbright|Fulbright]]-Katedro por Publika Diplomatio de 2006–2007 ĉe la USC Centro pri Publika Diplomatio. En 2012 li ricevis honoran doktorecon de la [[Malferma Universitato de Britio|Open University de Britio]]. == Traduko al Esperanto == Estas Esperanta traduko de la romano [[Little Brother (romano de Doctorow)|''Little Brother'']] tradukita de [[Edmund Grimley Evans]] kun la titolo "''Malgranda Gefrato''". La teksto estas publikiga en retejo kiu permesas ŝanĝi la [[Genro (gramatiko)|seksajn]] [[Pronomo|pronomojn]] de la teksto laŭ onia plaĉo. En 2023 la [[Esperanto-Asocio de Britio]] lanĉas samtempe du versiojn de la Esperanta traduko. La du tradukoj de Edmund Grimley Evans nomiĝas ''Malgranda frato'' (en klasika Esperanto) kaj ''Malgranda sibo'' (en tute [[seksneŭtrala lingvaĵo]]).<ref>[https://www.liberafolio.org/2023/05/16/kial-malgranda-frato-igis-sibo-kaj-ri/ Kial malgranda frato iĝis sibo kaj ri?] - libera folio 2023-05-16</ref> == Elektitaj libroj == * ''Malgranda sibo'', Esperanto-Asocio de Britio, Barlaston, 2023, 283 paĝoj, ISBN 978-0902756670. * ''Malgranda frato'', Esperanto-Asocio de Britio, Barlaston, 2023, 382 paĝoj, ISBN 978-0902756663. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (angle) [http://www.craphound.com Craphound.com] — la blogo persona de {{fremdlingve|en|Cory Doctorow}} * (angle) [http://www.boingboing.net BoingBoing] * [https://rano.org/frateto/ Malgranda gefrato] - Esperanta traduko de la romano ''Little Brother'' == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Doctorow, Cory}} [[Kategorio:Anglaj ontarianoj]] [[Kategorio:Kanadaj verkistoj]] [[Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj]] erks4tfvinc8wnos6cjsfb91niwntwj 0 232242 9420415 8790430 2026-07-04T18:13:59Z Sj1mor 12103 9420415 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = [[Jerusalema reĝlando|Reĝo de Jerusalemo]] | dosiero = Guido di Lusignano.jpg | priskribo de dosiero = Guy de Lusignan en imago de franca pentristo [[Francois-Edouard Picot]] el la jaro 1843, ''Salles des Croisades'', Versailles | dato de naskiĝo = [[1150]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Jerusalema reĝlando|Reĝo de Jerusalemo]] | dosiero = Blason Royaume de Jérusalem.svg | periodo = 1186–1192 <br /> (1186–1190 kun Sibilo) | antaŭ = [[Baldueno la 5-a (Jerusalemo)|Baldueno la 5-a]] | post = [[Izabela (Jerusalemo)|Izabela]] kaj [[Konrado de Montferrat]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Kipra reĝlando|Reĝo de Kipro]] | dosiero = Coat of Arms of the House of Lusignan (Kings of Cyprus).svg | periodo = 1192–1194 | antaŭ = – ''(posteno kreita)'' | post = [[Amalriko (Kipro)|Amalriko]] }} }} '''Guy de Lusignan''' ([[1150]] – [[1194]]) estis franca kavaliro, kiu per nupto kun [[Jerusalemo|jerusalema]] princino Sibilo fariĝis [[Jerusalema reĝlando|jerusalema reĝo]] kaj kiu alkondukis la reĝlandon en [[batalo apud Hattin|katastrofon apud Hattin]] la [[4-an de julio]] [[1187]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio|krucmilitoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Personoj de krucmilitoj (kristanoj)]] [[Kategorio:Dinastio Lusignan]] [[Kategorio:Kipraj reĝoj]] [[Kategorio:Reĝoj de Jerusalemo]] [[Kategorio:Francaj militistoj]] [[Kategorio:Francaj nobeloj]] rj5ewk013rrtk4fhzgvuk784esgbijb 0 234101 9420314 9043849 2026-07-04T16:20:31Z ThomasPusch 1869 9420314 wikitext text/x-wiki {{informkesto muzikilo |Nomo=HOBOJO |Tonetendo=Tiel skribata:<br />[[Dosiero:Range oboe.png|130ra|centre]] |Klasigo=[[Ligna blovinstrumento]] |Parencaj= * [[ŝalmo]] * [[ŝenajo]] * [[fagoto]] * [[klarneto]] |koloro=#FFAE80 }} [[Dosiero:6 Oboen.jpg|eta|maldekstra|250ra|Renesanca hobojo (shawm), baroka hobojo (kopio de Olivier Cottet de la originalo de Stanesby), klasika hobojo frua 19-a jarcento (kopio de Sand Dalton de la originalo de Johann Friedrich Floth), viena hobojo frua 20-a jarcento, viena hobojo malfrua 20-a jarcento kaj moderna hobojo]] '''Hobojo''' estas [[ligna blovinstrumento]]. La muzikilo karakteriziĝas per konusa tubo, duopa [[anĉo]] kaj [[klapo]]j. La vorto etimologie venas de la [[franca]] vorto ''hautbois'' (lignaĵo kun alta sono), komence transprenita al la [[germana lingvo]] kiel ''Hoboe'' (nuntempe en la [[germana]] samkiel en pluraj aliaj naciaj lingvoj la vorto estas ''Oboe'' sen komenca "H"). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=hoboj}} * [http://www.bremer-oboe-band.de/index/interessantes/instrumente.html galerio de malnovaj hobojoj kaj informoj pri la evoluo de la muzikilo (paĝoj germanaj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071203014950/http://www.bremer-oboe-band.de/index/interessantes/instrumente.html |date=2007-12-03 }} * [http://musicforoboe.net "Muziko por Hobojo" reta versio de la bibliografio de prihoboja literaturo inter la jaroj 1650 kaj 1800 (paĝoj anglaj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200208163912/http://musicforoboe.net/ |date=2020-02-08 }} * [http://music.wcu.edu/st/ob.htm ekzemplaj sondokumentoj (paĝoj anglaj] * [http://www.oboistgallery.8m.net diversaj hobojaj solistoj kun ekzemplaj sondokumentoj ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180303003444/http://www.oboistgallery.8m.net/ |date=2018-03-03 }} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Hobojo| ]] aodynjf59ezym6y6tf0h574nu9ewiwm 9420315 9420314 2026-07-04T16:23:42Z ThomasPusch 1869 9420315 wikitext text/x-wiki {{informkesto muzikilo |Nomo=HOBOJO |Tonetendo=Tiel skribata:<br />[[Dosiero:Range oboe.png|130ra|centre]] |Klasigo=[[Ligna blovinstrumento]] |Parencaj= <br/> * [[ŝalmo]] * [[ŝenajo]] * [[fagoto]] * [[klarneto]] |koloro=#FFAE80 }} [[Dosiero:6 Oboen.jpg|eta|maldekstra|250ra|Renesanca hobojo (shawm), baroka hobojo (kopio de Olivier Cottet de la originalo de Stanesby), klasika hobojo frua 19-a jarcento (kopio de Sand Dalton de la originalo de Johann Friedrich Floth), viena hobojo frua 20-a jarcento, viena hobojo malfrua 20-a jarcento kaj moderna hobojo]] '''Hobojo''' estas [[ligna blovinstrumento]]. La muzikilo karakteriziĝas per konusa tubo, duopa [[anĉo]] kaj [[klapo]]j. La vorto etimologie venas de la [[franca]] vorto ''hautbois'' (lignaĵo kun alta sono), komence transprenita al la [[germana lingvo]] kiel ''Hoboe'' (nuntempe en la [[germana]] samkiel en pluraj aliaj naciaj lingvoj la vorto estas ''Oboe'' sen komenca "H"). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=hoboj}} * [http://www.bremer-oboe-band.de/index/interessantes/instrumente.html galerio de malnovaj hobojoj kaj informoj pri la evoluo de la muzikilo (paĝoj germanaj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071203014950/http://www.bremer-oboe-band.de/index/interessantes/instrumente.html |date=2007-12-03 }} * [http://musicforoboe.net "Muziko por Hobojo" reta versio de la bibliografio de prihoboja literaturo inter la jaroj 1650 kaj 1800 (paĝoj anglaj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200208163912/http://musicforoboe.net/ |date=2020-02-08 }} * [http://music.wcu.edu/st/ob.htm ekzemplaj sondokumentoj (paĝoj anglaj] * [http://www.oboistgallery.8m.net diversaj hobojaj solistoj kun ekzemplaj sondokumentoj ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180303003444/http://www.oboistgallery.8m.net/ |date=2018-03-03 }} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Hobojo| ]] 6uhiadfqxceb1itd0o7wveu83f4t05s 0 236134 9420216 9352085 2026-07-04T12:37:59Z Stephan1000000 118133 461 9420216 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio | ĝenro = Animacia [[serialkomedio]], [[satiro]], [[nigra humuro]] |N-ro de epizodoj=461|N-ro de sezonoj=24}} '''''Family Guy''''' (''Familia Ulo'') estas usona desegnofilma serio en elpensita urbo Quahog (sur [[Rod-Insulo]]). Ĝin kreis, verkis [[Seth MacFarlane]], kiu ankaŭ kontribuas la programon ofte per sia voĉo. La serion ekelsendis la televida kanalo [[FOX]] en [[1999]]. Kvankam oni ĉesigis la serion en [[2002]], la sukcesaj vendoj de [[DVD]] kaj bonaj spektaj kvantoj ĉe kablokanalo [[Adult Swim]] helpis, ke la FOX en [[2005]] denove prenis la serion en la programaron. La ''Family Guy'' ofte uzas "cutaway"-scenojn, kiuj estas fakte romp-skeĉoj, ne ligitaj al la ĉefa historieto. Pro tio oni ofte kritikis la serion. La Fox Boradcasting Company en [[1999]] atentis en paŭzo de la [[Superbowl]] pri la kurtfilmoj Larry (antaŭulo de ''Family Guy'') kaj ili kontraktis por du jarsezonoj. Ĉe fino de la dua jarsezono, la entrepreno volis ĉesigi la serion, sed pro internaj problemoj kaj je premo de la spektantoj, oni mendis la 3-an jarsezonon, poste oni ĉesigis ĉe Fox. La ripetoj de la serio aperis ĉe la desegnofilma kanalo [[Cartoon Network]] ĉe la bloko [[Adult Swim]] kaj kaŭzis spektantoaltiron, dume la DVD-eldonoj bone vendiĝis (pli ol 2,2 milionoj). Tio kondukis la tio, ke FOX denove interesiĝis pri la serio kaj la ''Family Guy'' en [[2004]] reaperis sur la ekrano kun du pluaj jarsezonoj kaj DVD-filmo (''Stewie Griffin: The Untold Story''). La sesa jarsezono aperis en aŭtuno de 2007. La familio nomiĝas en la serio Griffin, la dika ĉ. 40-jara patro Peter, ties dekkelk-jara dika filo Chris, la tridek-kelkjara patrino Lois kaj ilia filino Meg, kiuj lastaj okupiĝas ĉefe pri sia ekstero, krome la eta Stewie kaj inteligenta parolanta hundo Brian. En 2020 [[Mike Henry]] (la voĉo de la najbaro Cleveland Brown) diris, ke ili [[:n:eo:La Simpsonoj ne plu uzos blankulojn por voĉigi ne-blankulajn rolulojn|ne plu voĉigos]] tiun ĉi neblankulan rolulon. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Family Guy}} * [http://www.familyguy.com Oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Family Guy| ]] [[Kategorio:Usonaj animaciaj televidserioj]] [[Kategorio:Televidaj serioj pri familioj]] ewljyfsg7ezb0datnr98dgtdx2x303g 0 241175 9420700 8977239 2026-07-05T09:23:38Z Kani 670 /* Loĝregiono */ 9420700 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo |image= |priskribo= |grupo=Batekeoj }} La '''batekeoj''' (aliaj nomoj: ''Baréké'', ''Teke'', ''Batio'', ''Tio'' aŭ ''Tyo'') estas [[etno]] ja la okcidenta bordo de Centr-Afriko. == Loĝregiono == La batekeoj apartenas al la [[bantuoj]]. Ili vivas plejparte en [[Gabono]] kaj [[Demokratia Respubliko Kongo]]. Taksata nombro en [[2000]]: * '''Gabono''': 54.000 (4%de la loĝantaro) * '''Respubliko Kongo''': 508.000 (18%) * '''Demokratia Respubliko Kongo''': 267.000 (< 1%) <!-- laut http://ikuska.com/Africa/Etnologia/Pueblos/bateke/index.htm--> == Historio == Per la [[portugalio|portugalaj]] esplorvojaĝantoj ili en la 16-a jarcento venis en kontakton kun la eŭropanoj. Inter la 16-a kaj 18-a jarcentoj la tiama reĝlando de la batekeoj partoprenis en la [[sklavokomerco]] inter Afriko kaj la eŭropaj [[kolonio]]j en Ameriko. En la 1880-aj jaroj la batekeoj per la oficiro kaj esploristo [[Pierre Brazza|Pierre Savorgnan de Brazza]] subiĝis sub la regnon de [[Francio]], kiam ilia reĝo kun la titolo ''Makoko'' faris [[protektorato|protektoratkontrakton]]. La ekde 1967 en Gabono reganta prezidento [[Omar Bongo]] estas batekeo. {{Etnoj en Demokratia Respubliko Kongo}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Etnoj en Afriko|Batekeoj]] [[Kategorio:Etnoj en Gabono|Batekeoj]] [[Kategorio:Etnoj en Respubliko Kongo|Batekeoj]] [[Kategorio:Etnoj en Demokratia Respubliko Kongo|Batekeoj]] re11639itt8ezqwwbh8h0670rj6iing 0 245540 9420591 9369411 2026-07-05T03:55:44Z Tymewalk 129187 [[:en:WP:CLEANER|WPCleaner]] v2.05 - Riparis per [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] (Sekcia titolo duobla) 9420591 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio}}'''''Kyle XY''''' estas [[Usono|usona]] [[televidserio]] kreita de Eric Bress kaj J. Mackye Gruber. Ĝin elsendas ekde la 26-a de junio 2007 [[Freeform|ABC Family]]. ==Scenaro== Junulo vekiĝas nude en la arbaro Viktor Falls, apud [[Seattle]]. Li memoras kaj scias nenion, kvazaŭ novnaskito. Oni metas lin en junulan malliberejon, kaj tie li renkontas la doktoron Nicole Trager. Ŝi estas fascinata de la kapabloj de la junulo, kiun ŝi nomas Kyle [kajl], kaj decidas konduki lin en sian hejmon, kontraŭ la opinio de siaj edzo kaj du gefiloj. Kyle akceptiĝas en la [[familio]], kaj provas havi normalan vivon. Sed iom post iom aperas misteroj pri li: lia manko de [[umbiliko]], liaj mirigaj korpaj kaj mensaj kapabloj, lia nenormale alta cerba funkcio, kaj multaj aliaj. ==Aktoroj== ===Ĉefroluloj=== * [[Matt Dallas]]: Kyle * [[Marguerite MacIntyre]]: Nicole Trager * [[Bruce Thomas]]: Stephen Trager * [[Jean-Luc Bilodeau]]: Josh Trager * [[April Matson]]: Lori Trager * [[Chris Olivero]]: Declan McDonough * [[Kirsten Prout]]: Amanda Bloom * [[Jaimie Alexander]]: Jessi Hollander ===Flankaj roluloj=== * [[Nicholas Lea]]: Tom Foss * [[Chelan Simmons]]: Hillary Shepard * [[Magda Apanowicz]]: Andy Jensen * [[Martin Cummins]]: Brian Taylor * [[J. Eddie Peck]]: Adam Baylin * [[Ally Sheedy]]: Sarah * [[Teryl Rothery]]: Carol Bloom * [[Cory Monteith]]: Charlie Tanner * [[Leah Cairns]]: Emily Hollander * [[Josh Zuckerman]]: Mark * [[Conrad Coates]]: Julian Ballantine == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb titolo}} * [http://abcfamily.go.com/abcfamily/path/section_Shows+Kyle-XY/page_Detail Oficiala paĝaro] ({{en}}) {{ĝermo|televido}} [[Kategorio:Usonaj televidaj serioj]] [[Kategorio:Televidaj programoj de Freeform]] 0rvne86nbwqdtf4rqd3t2l5ihgge51t 0 248840 9420482 9272032 2026-07-04T21:14:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420482 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:La Quotidiana.jpg|eta|reight|Gazetkapo de La Quotidiana]] '''La Quotidiana''' estas la ununura [[taggazeto]] en [[romanĉa lingvo]]. Ĝi aperas de lundo al vendredo. La redaktejo de La Quotidiana troviĝas en la urbo [[Ilanz]] (romanĉe ''Glion''). La Quotidiana precipe informas pri la okazaĵoj en romanĉa [[Svislando]] kaj la [[Kantono Grizono|grizona]] politiko. Nacia politiko havas malpli da pezo kaj internaciaj novaĵoj maloftas. Apartaĵo estas, ke artikoloj en La Quotidiana aperas en la kvin romanĉaj idiomoj (''sursilvana'', ''valadera'', ''surmirana'', ''putera'' kaj ''sutsilvana''). Uzata estas ankaŭ la ''grizonromana'' (romanĉe: ''Rumantsch-grischun'') la oficiala romanĉa skriblingvo kreita de [[Heinrich Schmid]] en la jaro [[1982]]. La Quotidiana aperis la unuan fojon la 6-an de januaro [[1997]]. Ĝi anstataŭis [[Fögl Ladin]] (1941-1996, gazeto por [[Engadino]] kaj [[Val Müstair]]), [[Gasetta Romontscha]] (1857-1996, gazeto por [[Surselva]]) kaj [[Casa Paterna/La Punt]] (1920-1996, gazeto protestanta de [[Sutselva]] kaj [[Surselva]]). La eldonkvanto atingas 5400 ekzemplerojn (2008). Vendredon la oficiala gazeto de [[Surselva]] estas integrita en La Quotidiana kaj tiel la vendreda eldono atingas 14000 ekzemplerojn. Kvankam La Quotidiana estas la unua superregiona gazeto en la romanĉa lingvo, ĝi ne sukcesis enradikiĝi en [[Engadino]] kaj [[Surmeir]]. La plej multajn abonantojn ĝi havas en [[Surselva]] kaj tial enhavas superproporcian parton da temoj el la regiono de Surselva. Alia malforta punkto estas, ke la sola romanĉlingva gazeto enhavas ekskluzive germanlingvajn anoncojn. (Eĉ la retpaĝo de La Quotidiana estas ĉirkaŭigita de germanlingva navigadsurfaco.) == Fonto == Tiu-ĉi artikolo baziĝas sur traduko de la artikolo [[:rm:La Quotidiana|La Quotidiana]] de la romanĉlingva vikipedio. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de la gazetoj kaj revuoj de Svislando]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.suedostschweiz.ch/epaper/tageszeitungen?publication=lq Retejo de "La Quotidiana"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120830173009/http://www.suedostschweiz.ch/epaper/tageszeitungen/?publication=lq |date=2012-08-30 }} [[Kategorio:Gazetoj de Svislando]] [[Kategorio:Romanĉa lingvo]] lgqbp8ffxsqeouopxl6d6wlu7oy9y3t 0 249241 9420594 9371344 2026-07-05T03:57:06Z Tymewalk 129187 [[:en:WP:CLEANER|WPCleaner]] v2.05 - Riparis per [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] (Sekcia titolo duobla) 9420594 wikitext text/x-wiki La '''estraro de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo''' estas la plej alta gvida organo de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]], elektita de la [[Komitato de TEJO]]. Laŭstatute la TEJO-estraro konsistas el prezidanto, ĝenerala sekretario, kasisto kaj minimume 2 kaj maksimume 6 pliaj estraranoj.<ref>[http://www.esperanto.org/tejo/tejo/regularo/e-regularo_ch2.html statuto de TEJO en ties regularo (validas versio de aŭgusto 1989)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝis 2015 la estraro elektiĝas en kunveno de la [[komitato de TEJO]] kadre de la [[Internacia Junulara Kongreso]] en julio aŭ aŭgusto de malpara jaro, ekde 2017, la Estraro estas elektita ĉiujare <ref>[https://docs.google.com/viewer?pid=forums&srcid=MTM0MjkxNDA0MzczMzE4MzIyNDIBMTY3NTA5NzQzNjAyNTM3OTEyNTABdnpPXzFfNXJDQUFKATAuMQEBdjI protokolo de komitatkunveno dum la IJF]</ref>. Nur kaze ke la komitato en tiu kunveno ne estas [[kvorumo|kvoruma]] (do ne kunvenis sufiĉe da komitatanoj por ke la kunveno estu decidopova), necesas posta letera voĉdono inter ĉiuj komitatanoj, kio postulas pli da tempo kaj signifas, ke la antaŭa estraro restas en ofico ĝis la fino de tiu letera voĉdono. == Aktuala TEJO-estraro (de 2025 ĝis 2026) == La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2025) por la oficperiodo 2025-2026, komencante en septembro 2024<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Ana Ribeiro]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Espoir Kasati]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} === 2024 ĝis 2025 === La Estraro reelektita rete (en marto 2025) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en marto 2025<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: 2-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Ana Ribeiro]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2024) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en septembro 2024<ref name=":0">[https://sezonoj.ru/2024/10/tejo-149/ Estraro de TEJO 2024-2025 laŭ] [[La Ondo de Esperanto]]</ref><ref name=":1">[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2024-2025/ kaj laŭ la oficiala retejo ''tejo.org''] ([https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2024/10/Snapinsta.app_460518362_517338274328992_7454459845811038644_n_1080.jpg jen kun ne tranĉita listo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michal Matúšov]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Igor Almeida]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: 1-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Shneur Agronin]]: 2-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} === 2023 ĝis 2024 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2023|79-a IJK]]) por la oficperiodo 2023-2024<ref>[https://www.tejo.org/estraro-2023-2024// Estraro de TEJO 2023-2024]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Tyron Surmon]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Michal Matúšov]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Patricio Agustín Iglesias]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Snehaĝa Venkatesh]]: vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ada Florence Iracadukunda]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Abhinav Varma]]: estrarano (ĝis la 10-a de decembro 2023); [[Igor Almeida]]: estrarano}} === 2022 ĝis 2023 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2022|78-a IJK]]) por la oficperiodo 2022-2023<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2022-2023/ Estraro de TEJO 2022-2023]</ref><ref>[https://groups.google.com/g/tejo-komitato/c/Y2dd5wfWonw]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Albert Stalin Garrido]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; Edukado, Scienco, kaj Kulturo; Kongresoj; Rilatoj kun UEA & ILEI; Volontuloj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tobiasz Kubisiowski]]: ĝenerala sekretario; Adoleska Agado, Sekretaria Rondo, Volontuloj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Wilson Foo Yu Kang]]: kasisto; Financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto Bergerat]]: vicprezidanto; Eksteraj Rilatoj; Projektoj kaj Subvencioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tyron Surmon]]: vicprezidanto; Informado + Kontakto; Retaj Eventoj; Arkivado; Rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nickson Kasolene]]: estrarano; Talento; Daŭripoveco}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luana França]]: estrarano; Egaleco; Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David Ruíz Sánchez]]: estrarano; Aktivula Trejnado; Patronoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Patricio Agustín Iglesias]]: estrarano; Landa kaj Faka Agado; Junaj Amikoj de Esperanto}} === 2021 ĝis 2022 === La Estraro elektita en la [[IJK 2021|77-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2021-2022<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2021-2022/]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Léon Kamenický]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Veronika Venislovas]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Albert Stalin Garrido]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Inès Kahin]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto-Bergerat]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Matheus Arantes Pacheco]]: estrarano (ĝis la {{dato|4|februaro|2022}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/02/04/matheus-pacheco-eksigita-el-la-estraro-de-tejo/ Matheus Pacheco eksigita el la estraro de TEJO]</ref>; [[Tyron Surmon]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]] (Alekĉjo): estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Nicolas Kasolene]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Uriel Gurdián]]: estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Tobiasz Kubisiowski]]: estrarano;}} === 2020 ĝis 2021 === La Estraro elektita en la [[IJK 2020|76-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2020–2021<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2020-2021/ Estraro de TEJO 2020-2021]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Charlotte Scherping Larsson]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Carlos Pesquera Alonso]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klára Ertl]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robert Nielsen]]: estrarano (ĝis la {{dato|10|novembro|2020}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2020/11/10/demisiis-tejo-estrarano-robert-nielsen Demisiis TEJO-estrarano Robert Nielsen]</ref>; [[Albert Stalin Garrido]]: estrarano;}} === 2019 ĝis 2020 === La Estraro elektita en la [[IJK 2019|75-a IJK]] en Liptovský Hrádok, Slovakio, por la oficperiodo 2019–2020<ref>[https://www.tejo.org/la-estraro-de-tejo-2019-2020/ La Estraro de TEJO 2019-2020]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joop Kiefte]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Catherine Neilson]]: ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mounir Abjiou]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jung Yuro]] (Unika): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luis Miguel Obando]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Koffitché Koufionou]]: estrarano}} === 2018 ĝis 2019 === La Estraro elektita en la [[IJK 2018|74-a IJK]] en Badaĥozo, Hispanio, por la oficperiodo 2018–2019<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2018-2019/ aktuala estraro]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Léon Kamenický]]: unua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hans Becklin]] (Hanso): estrarano (ĝis la {{dato|14|04|2019}}<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/9K31phFKsZk/6wZknLRgCAAJ</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: estrarano (ekde 2019<ref>https://www.tejo.org/nia-teamo/tomas-stano/</ref><!-- https://web.archive.org/web/20260118191521/https://www.tejo.org/tomas-stano-la-nova-estrarano-de-tejo/ --><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.tejo.org/teamo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-04-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230120084015/https://www.tejo.org/teamo/ |arkivdato=2023-01-20 }}</ref>); [[Arturo Crespo]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|12|2018}}<ref>https://www.liberafolio.org/2018/12/31/la-komitato-de-tejo-eksigis-estraranon/</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Kossi Gadoufia Edah]] (Kingslim): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Olga Șevcenco]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|05|2019}}<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/kaYCL49XJoU</ref>);}} === 2017 ĝis 2018 === La Estraro elektita en la [[IJK 2017|73-a IJK]] en Aneho, Togolando, por la oficperiodo 2017–2018<ref>[https://tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ estraro 2017-2018, post la elektiĝo en 2017, sen foto,] [https://web.archive.org/web/20260214070821/https://www.tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ kaj arkivigite laŭ stato de februaro 2026, kun foto]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180105180147/https://www.tejo.org/organizo/strukturo/estraro la estraro 2017-2018, kun foto, arkivigita en januaro 2018]</ref> (la unua, kiu daŭras nur unu jaron): * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; kunordigo (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe ĝenerala sekretario)<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/v1fSlZw2vhU</ref>; <br />[[Konstanze Schönfeld]] (Tuŝka): anstataŭa prezidanto (laŭ la statuto de TEJO) (ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); kunordigo, eksteraj rilatoj, homaj rimedoj; <br />[[Enric Baltasar]]: prezidanto; kunordigo, landa agado (ĝis la {{dato|02|01|2018}})<ref>http://www.liberafolio.org/2017/12/31/demisiis-la-prezidanto-de-tejo/</ref><ref>https://tejo.org/letero-de-la-prezidanto/</ref>}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Charlotte Scherping Larsson]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe estrarano); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA; [[Hoan Tran]] (Ĝojo): ĝenerala sekretario (ĝis la {{dato|22|01|2018}});}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): unua vicprezidanto (anstataŭa prezidanto ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); eksteraj rilatoj, homaj rimedoj;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto; eksteraj rilatoj, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marc Konijnenberg]] (Marko): estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Charlotte Scherping Larsson]]: estrarano (ĝis la {{dato|22|01|2018}}); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Cyprien Guiya]]: estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Doniben Jimenez Jaramillo]]: estrarano; [[pasporta servo]] (ĝis la {{dato|02|02|2018}})<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/LHHgemyCN6M/i7LgGCJFBQAJ</ref>}} === 2015 ĝis 2017 === La Estraro elektita en la [[IJK 2015|71-a IJK]] en Visbadeno, Germanio, por la oficperiodo 2015–2017<ref>[https://tejo.org/organizo/strukturo/estraro/ estraro 2017-2018]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michael Boris Mandirola]]: prezidanto; kunordigo, eksteraj rilatoj, aktivula trejnado, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Arina Osipova]]: ĝenerala sekretario; edukado, kongresoj, rilatoj kun ILEI, rilatoj kun Fondumo Zamenhof, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Cédric Marchal]]: kasisto; financoj, subvencipetado, adoleska agado, moviĝeblo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Juliana Evandro]]: vicprezidanto; kulturo, homaj rimedoj, Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Enric Baltasar]]: merkatiko, kunlaborado pri informado kun UEA, landa agado, scienca kaj faka agado, Movada Rubriko kaj TEJO Aktuale (ekde la {{dato|20|09|2016}}); [[Ariadna García Gutiérrez]]: landa agado, scienca kaj faka agado (ĝis la [[11-a de aŭgusto]] [[2016]])}} === 2013 ĝis 2015 === La Estraro elektita en la [[IJK 2013|69-a IJK]] en Nazareto, Israelo<ref>[https://www.tejo.org/eo/estraro aktuala estraro]</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tomasz Szymula]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|18|11|2014}}); [[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario; [[Pasporta Servo]] (ĝis la {{dato|18|11|2014}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto; financoj, subvencipetado, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: unua vicprezidanto; landa agado, edukado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: dua vicprezidanto; kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]]: informado, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Veronika Poór]]: homaj rimedoj, aktivula trejnado, faka kaj scienca agado}} === 2011 ĝis 2013 === Estraro elektita dum [[IJK 2011]] en Kievo, Ukrainio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto, kunordigo, homaj rimedoj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|20|05|2012}}); [[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario, kulturo (ĝis la {{dato|20|05|2012}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto, tria vicprezidanto, financoj, subvencipetado (ekde la 4-a de aprilo 2012); [[Alisa Nikitina]]: kasisto, financoj, subvencipetado (ĝis la 4-a de aprilo 2012))}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nico Huurman]]: tria vicprezidanto, aktivula trejnado, seminarioj (ĝis la 4-a de aprilo 2012)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: estrarano pri kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Petra Smidéliusz]]: estrarano pri landa agado kaj edukado}} === 2009 ĝis 2011 === Estraro elektita dum [[IJK 2009]] en Liberec', Ĉeĥio<ref name="TEJO-vikio">TEJO-vikio: {{Citreto | Titolo =Pasintaj TEJO-Estraroj | URL =https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj | Alirjaro=2012 | Alirdato=29-an de aprilo }} </ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Oleksandra Kovjazina]] (Saŝa Kovjazina, Олександра Ковязина): unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Irmina Szustak]]: dua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Łukasz Żebrowski]]: tria vicprezidanto, kongresoj, seminarioj kaj aktivula trejnado}} === 2007 ĝis 2009 === Estraro elektita dum 51a [[Internacia Seminario|IS]] 2007/08 Würzburg<ref name="TEJO-vikio"/>, ĉar dum [[IJK 2007]] en Hanojo, Vjetnamio la Komitato ne havis kvorumon. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Anna-Laura Wickström]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Vildana Delalić]]: estrarano pri kongresoj kaj seminarioj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogener Pavinski]]: estrarano pri landa agado}} === 2005 ĝis 2007 === Estraro elektita dum [[IJK 2005]] en Zakopane, Pollando<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Heming Welde Thorbjørnsen]] (2005-06), [[David-Emil Wickström]] (2006-07), [[Haris Subašić]] (2007): prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Valentina Sidorova|Valentina (Tina) Sidorova]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David-Emil Wickström]]: unua vicprezidanto, kongresoj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Haris Subašić]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[François Hounsounou]]: landa agado kaj rilatoj kun [[ILEI]]}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Chuck Smith]]: informado}} === 2003 ĝis 2005 === Estraro elektita dum [[IJK 2003]] en Lesjöfors, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Bertrand Hugon]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleks Kadar]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: eksteraj rilatoj kaj rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jevgenij Gaus]]: informado, aktivula trejnado, instruado}} === 2001 ĝis 2003 === Estraro elektita dum [[IJK 2001]] en Strasburgo, Francio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/2001">''TEJO-Tutmonde''. '''4/2001''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Holger Boos]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Katja Ignatieva]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]]: informado (ĝis februaro 2003)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nastja Koĵevnikova]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Federico Breda]]: eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marko Lins]]: rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mayrim Sandoval]]: landa agado}} === 1999 ĝis 2001 === Estraro elektita dum [[IJK 1999]] en Veszprém, Hungario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1999">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1999''': 31</ref><ref name="TT_4/2000">''TEJO-Tutmonde''. '''4/2000''': 27</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Sjoerd Bosga]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleksandr Blinov]] (1999-2000): ĝenerala sekretario, eksteraj rilatoj; [[Vladimíra Chvátalová|Vladimíra (Vladka) Chvátalová]] (2000-2001): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Holger Boos]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joaquin Rosillo Vega Acosta]]: informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Grigorij Arosev]] (1999-2000): landa agado kaj seminarioj; [[Aleksandr Blinov|Aleksandr (Saŝa) Blinov]] (2000-2001): landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]] (2000-2001): eksteraj rilatoj}} === 1997 ĝis 1999 === Estraro elektita dum [[IJK 1997]] en Assisi, Italio kaj ŝanĝita dum [[IJK 1998]] en Rijeko, Kroatio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1997">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1997''': 35</ref><ref name="TT_4/1998">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1998''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joseph Truong]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Pascal Lécaille]] (1997-1998); [[Anna-Lena Eriksson]] (1998-1999): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj, seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: vicprezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Reza Torabi]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sjoerd Bosga]]: informado, infanoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Attila Kaszás]] (1997-1998): aktivula trejnado}} === 1995 ĝis 1997 === Estraro elektita dum [[IJK 1995]] en Serovo, Rusio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1995">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1995''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Danny ten Haaf]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marion Grosjean-Bélisle]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jorg De Mulder]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: kongresoj, KER-seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[James Rezende Piton]]: informado, latinameriko}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: Eŭropa Junulara Esperanto-Oficejo en Bonn}} === 1993 ĝis 1995 === Estraro elektita dum [[IJK 1993]] en Vraca, Bulgario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1994">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1994''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Giovanni Grossi]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto, vicprezidanto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Edlyn Teske]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zdravka Bojĉeva]]: vicsekretario}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klaus Dahmann]]: landa agado, aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jelena Lebedeva]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1991 ĝis 1993 === Estraro elektita dum [[IJK 1991]] en Karlskoga, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1991''': 2</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Yves Bellefeuille]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]]: unua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sabira Ståhlberg]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado - seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andrej Ananjin]]: aktivula trejnado - kunlaboro Oriento-Okcidento}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1989 ĝis 1991 === Estraro elektita dum [[IJK 1989]] en Kerkrade, Nederlando<ref name="TT_4/1989">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1989''': 6</ref><ref name="TT_1/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''1/1991''': 3</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado, eksteraj rilatoj, studenta kaj faka agado, rilatoj kun UEA, Zamenhof-Centro en Bjalistoko}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Louise Frith]] (1989-1990), [[Yves Bellefeuille]] (1990-1991): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Hardo Bourguignon]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]] (1989-1990): vicprezidanto, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]] (1990-1991): vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Claude Rouget]]: servoj, financoj, administrado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: informado, kulturo}} === 1987 ĝis 1989 === Estraro elektita dum [[IJK 1987]] en Krakovo, Pollando<ref name="TT_4/1988">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1988''': 32</ref><ref name="RE_10/1987">''Revuo Esperanto''. '''982 (10/1987)''': 181</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Dietrich M. Weidmann]]: ĝenerala sekretario, landa agado}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Claude Rouget]]: kasisto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sándor Hideg]]: eldonaĵoj, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rezsö Baross]]: kultura kaj faka agadoj}} === 1985 ĝis 1987 === Estraro elektita dum [[IJK 1985]] en Eringerfeld, Germanio<ref name="Gvidlibro1986">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1986 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1986 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref><ref name="Gvidlibro1987">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1987 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1987 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, jubilea jaro}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jan Koszmaluk]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Alex Humet]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: unua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: dua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jarosław Parzyszek]]: aktivula trejnado, membraro}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Norberto Saletti]]: kultura kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj}} === 1983 ĝis 1985 === Estraro elektita dum [[IJK 1983]] en Debrecen, Hungario<ref name="TT_6/1983">''TEJO-Tutmonde''. '''6/1983''': 3</ref><ref name="Jarlibro1985">{{citaĵo de libro |titolo=Jarlibro 1985 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1985 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=40 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Norberto Saletti]]: ĝenerala sekretario, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[André Staes]] (1983-1984), [[Alex Humet]] (1984-1985): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: unua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zsófia Kóródy|Zsófia Kóródy Barossné]]: dua vicprezidanto, scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jan Koszmaluk]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Neven Kovačić]]: landa agado en ekstereŭropaj landoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: landa agado en Eŭropo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj, seminarioj}} === 1981 ĝis 1983 === Estraro elektita paperpoŝte, ĉar dum [[IJK 1981]] en Oaxtepec, Meksiko la Komitato ne havis kvorumon<ref name="TT_0/1982">''TEJO-Tutmonde''. '''0/1982''': 6</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Amri Wandel]]: prezidanto, landa agado en Koreio kaj Japanio}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Csaba Lendvay]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ian Jackson]]: financoj, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Bormann]]: landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Lennartz]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreás Lucács]]: scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ian Tarrant]]: eksteraj rilatoj}} === 1938 ĝis ... === La Estraro elektita en la [[IJK 1938|1-a IJK]] en [[Groet]], Nederlando. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Pieter Krijt]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Floris Meydam]]: sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marinus van der Horst]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth van Veenendaal-Bouwes]]: redaktorino de ''[[La Juna Vivo]]''}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hendrik Schut]]: filmservo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[J. van Dijk]]}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:TEJO]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO| ]] n34k0wea0h0qdshlzcgmi2xz9kbprof 0 254566 9420654 8882676 2026-07-05T08:23:51Z Sj1mor 12103 9420654 wikitext text/x-wiki '''Fluthorloĝo''' (aŭ ''orgenhorloĝo'') estas altvalora meĥanika [[horloĝo]] kombinita kun malgranda [[orgeno]]. Je antaŭelektita horo eksonas muziko mastrumata per stiftrulo. La ĉefa epoko de la konstruado de fluthorloĝoj estis la fina 18-a jarcento. Oni konstruis ilin por bonstata, kulture altrangaj rondoj, kleraj personoj kun respektiva arta kaj muzika kompreno. La plej fajnajn pecojn oni konstruis en [[Vieno]] kaj [[Berlino]]. Pli simplajn fluthorloĝojn oni konstruis ĝis ĉ. 1850 grandkvante en la [[Nigra Arbaro]]. Tiuj ludis por distrado ankaŭ en [[gastejo]]j. Pluraj famaj komponistoj verkis aparte por ĉi tiu instrumento, ekz. [[Georg Friedrich Händel]], [[Carl Philipp Emanuel Bach]], [[Joseph Haydn]], [[Antonio Salieri]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] aŭ [[Ludwig van Beethoven]]. Fluthorloĝoj kun grandaj limigoj estas konsiderendaj kiel sonregistraĵoj el sia epoko; ili devigis la komponiston je ekzaktaj plenumaj ordonoj rilate tempon kaj ornamojn. La kunigo de ventilaro kaj rulo allasas deduktojn pri minimumaj tempoj kaj faras historiajn fluthorloĝojn interesa por demandoj pri historie korekta koncertado. Elstarajn registraĵojn de la verkoj de Mozart oni dekoracias per la premio „Wiener Flötenuhr“ (Viena Fluthorloĝo). <gallery> Dosiero:Matthias Naeschke Tischflötenuhr.JPG|Tablofluthorloĝo Dosiero:Tischflötenuhr Matthias Naeschke komplettes Flötenwerk.JPG|Fluthorloĝo kun kompleta flutmeĥanismo de M.Naeschke Dosiero:Schwarzwälder Flötenuhr um 1820.JPG|[[Ŝvarcvaldo|Ŝvarcvalda]] fluthorloĝo ĉ. 1820 Dosiero:Floeten-Uhr.png|Granda fluthorloĝo </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.uni-leipzig.de/~mim/musik/exponat/mi/kombinst/musikaut/nr.01/01d1.html Fluthorlxogo, muzikinstrumenta muzeo Univ. Leipzig] [[Kategorio:Meĥanikaj muzikiloj]] qst41xoxkr7yiqrc15zrnhzzgjywazi 9420655 9420654 2026-07-05T08:24:27Z Sj1mor 12103 9420655 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Fluthorloĝo''' (aŭ ''orgenhorloĝo'') estas altvalora meĥanika [[horloĝo]] kombinita kun malgranda [[orgeno]]. Je antaŭelektita horo eksonas muziko mastrumata per stiftrulo. La ĉefa epoko de la konstruado de fluthorloĝoj estis la fina 18-a jarcento. Oni konstruis ilin por bonstata, kulture altrangaj rondoj, kleraj personoj kun respektiva arta kaj muzika kompreno. La plej fajnajn pecojn oni konstruis en [[Vieno]] kaj [[Berlino]]. Pli simplajn fluthorloĝojn oni konstruis ĝis ĉ. 1850 grandkvante en la [[Nigra Arbaro]]. Tiuj ludis por distrado ankaŭ en [[gastejo]]j. Pluraj famaj komponistoj verkis aparte por ĉi tiu instrumento, ekz. [[Georg Friedrich Händel]], [[Carl Philipp Emanuel Bach]], [[Joseph Haydn]], [[Antonio Salieri]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] aŭ [[Ludwig van Beethoven]]. Fluthorloĝoj kun grandaj limigoj estas konsiderendaj kiel sonregistraĵoj el sia epoko; ili devigis la komponiston je ekzaktaj plenumaj ordonoj rilate tempon kaj ornamojn. La kunigo de ventilaro kaj rulo allasas deduktojn pri minimumaj tempoj kaj faras historiajn fluthorloĝojn interesa por demandoj pri historie korekta koncertado. Elstarajn registraĵojn de la verkoj de Mozart oni dekoracias per la premio „Wiener Flötenuhr“ (Viena Fluthorloĝo). <gallery> Dosiero:Matthias Naeschke Tischflötenuhr.JPG|Tablofluthorloĝo Dosiero:Tischflötenuhr Matthias Naeschke komplettes Flötenwerk.JPG|Fluthorloĝo kun kompleta flutmeĥanismo de M.Naeschke Dosiero:Schwarzwälder Flötenuhr um 1820.JPG|[[Ŝvarcvaldo|Ŝvarcvalda]] fluthorloĝo ĉ. 1820 Dosiero:Floeten-Uhr.png|Granda fluthorloĝo </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.uni-leipzig.de/~mim/musik/exponat/mi/kombinst/musikaut/nr.01/01d1.html Fluthorlxogo, muzikinstrumenta muzeo Univ. Leipzig] [[Kategorio:Meĥanikaj muzikiloj]] shs1w1w9rmgtvns7wx42f4gw44yuf4b 1 261442 9420347 2163470 2026-07-04T16:41:58Z ThomasPusch 1869 9420347 wikitext text/x-wiki ==La vorto "aerofono"== Ŝajnas al mi ke la Esperantigo "aerofono" estas invento de la Vikipedio. Ne eblas trovi ekstervikipedian uzon de "aerofono" en la esperantlingva Interreto. Laŭ mi, multe pli taŭga Esperantigo estus "aerosonilo". "Fono" havas tute alian signifon en Esperanto, do "aerofono" estas miskomprenebla. Ĉi-kaze klare preferindas uzi la eblecojn de Esperanta vortfarado anstataŭ krei novradikon. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 10:36, 14. Okt 2008 (UTC) :Mi nun efektivigis ĉi tiun ŝanĝon. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 14:14, 7. Feb 2009 (UTC) ::Prave, eĉ se en 2009 neniu alia vidis tiun noton. e94iox3lard9iwvvf9y2hvip62ydkrx 9420352 9420347 2026-07-04T16:47:02Z ThomasPusch 1869 9420352 wikitext text/x-wiki ==La vorto "aerofono"== Ŝajnas al mi ke la Esperantigo "aerofono" estas invento de la Vikipedio. Ne eblas trovi ekstervikipedian uzon de "aerofono" en la esperantlingva Interreto. Laŭ mi, multe pli taŭga Esperantigo estus "aerosonilo". "Fono" havas tute alian signifon en Esperanto, do "aerofono" estas miskomprenebla. Ĉi-kaze klare preferindas uzi la eblecojn de Esperanta vortfarado anstataŭ krei novradikon. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 10:36, 14. Okt 2008 (UTC) :Mi nun efektivigis ĉi tiun ŝanĝon. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 14:14, 7. Feb 2009 (UTC) ::Prave, eĉ se en 2009 neniu alia vidis tiun noton. == Ruĝa ligilo == Mi ne scias kiu kulpis pri tiu eta miso, kaj povas facile esti ke tiu ruĝa ligilo estis multe pli frue ol jarojn aŭ jardekon poste venis teksto. Sed ĉiukaze mi mallonge notas mian observon: la ruĝa ligilo [[anĉo (tongenerilo)]] ne sencas. Ĝi volas ĝuste priskribi tion pri kio temas la simpla titolo [[anĉo]]. Kiam ekzistas blua ligilo, indas uzi ĝin kaj ne krei "artefaritajn ruĝajn ligilojn". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:46, 4 jul. 2026 (UTC) 1tl4iqzhwl5vftoepvz38pv0cbtd9tv 9420509 9420352 2026-07-04T22:19:46Z ThomasPusch 1869 /* Ruĝa ligilo */ 9420509 wikitext text/x-wiki ==La vorto "aerofono"== Ŝajnas al mi ke la Esperantigo "aerofono" estas invento de la Vikipedio. Ne eblas trovi ekstervikipedian uzon de "aerofono" en la esperantlingva Interreto. Laŭ mi, multe pli taŭga Esperantigo estus "aerosonilo". "Fono" havas tute alian signifon en Esperanto, do "aerofono" estas miskomprenebla. Ĉi-kaze klare preferindas uzi la eblecojn de Esperanta vortfarado anstataŭ krei novradikon. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 10:36, 14. Okt 2008 (UTC) :Mi nun efektivigis ĉi tiun ŝanĝon. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 14:14, 7. Feb 2009 (UTC) ::Prave, eĉ se en 2009 neniu alia vidis tiun noton. == Ruĝa ligilo == Mi ne scias kiu kulpis pri tiu eta miso, kaj povas facile esti ke tiu ruĝa ligilo estis multe pli frue ol jarojn aŭ jardekon poste venis teksto. Sed ĉiukaze mi mallonge notas mian observon: la ruĝa ligilo [[anĉo (tongenerilo)]] ne sencas. Ĝi volas ĝuste priskribi tion pri kio temas la simpla titolo [[anĉo]] (ekde 2 mar. 2008). Kiam ekzistas blua ligilo, indas uzi ĝin kaj ne krei "artefaritajn ruĝajn ligilojn". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:46, 4 jul. 2026 (UTC) imu554kdezgbso7z4vl7l5ka0a4o5n0 0 280193 9420452 8698020 2026-07-04T19:31:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420452 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | ŝtato = {{Hispanio}} <!-- parametro "lando" kreas ĝenan ruĝan kategorion --> | regiono = {{Ekstremaduro}} | provinco = {{provinco Badaĥozo}} | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Vegas Altas]] | tipo1 = reliefo | situo de = situo en [[Ekstremaduro]] | tipo2 = reliefo | situo de2 = situo en [[Hispanio]] kaj en tuta [[Iberio]] | zomo = 9 | regiono-ISO = ES-EX | situo sur mapo2 = Hispanio | estro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} }} '''La Haba''' estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco Badaĥozo]] ''(Badajoz)'' kaj la [[regiono]] [[Ekstremaduro]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas ''jabeños''. == Situo == La Haba estas situa en la centra parto de Ekstremaduro, je altitudo de 305 m; je 120 km de [[Badajoz]], provinca ĉefurbo kaj tre proksime de [[Don Benito]] kaj de [[Villanueva de la Serena]] gravaj urboj de la respektivaj [[komarko]]j nome [[Vegas Altas]] kaj [[La Serena]] kaj oni povas diri, ke inter ambaŭ estas La Haba, plie en La Serena. La surfaco de ties teritorio estas de 86,6 km². == Historio == [[Dosiero:Pregxejo de La Haba.jpg|eta|maldekstre|Preĝejo de La Haba.]] [[Dosiero:Antigua-21a-januaro.jpg|eta|maldekstre|Ponto de Antigua; 21-a de januaro 2023.]] [[Dosiero:Antigua-21-januaro.jpg|eta|maldekstre|Ermitejo de Antigua; 21-a de januaro 2023.]] La zono estis jam loĝata antaŭ la romia epoko, kiel sugestas ŝtono de romia altaro uzata kiel baptujo en ermitejo Antigua, romiepoka ponto super la rivero Ortigas kaj ĉefe multnombraj tomboj elfositaj en roko en la ĉirkaŭaĵoj de tiu ermitejo. Dokumente oni scias, ke tiu teritorio estis konkerita al la islamanoj tempe de [[Fernando la 3-a de Kastilio|Fernando la 3-a]] kaj pasis al la Ordeno de Alcántara, kiel la tuta komarko de [[La Serena (Hispanio)|La Serena]], kie elstaris la superulejo de [[Magacela]] kaj la praktika pli atingebla sidejo de [[Villanueva de la Serena]], kies domaro estis La Haba, ĝis [[1554]], kiam la reĝo [[Karlo la 1-a de Hispanio]] sendependigis ĝin per la titolo de ''villa'' kontraŭ la pago de 1.346.500 maravedioj. == Monumentoj == La vilaĝo prezentas unuetaĝajn blankajn domojn tipajn en la regiono kaj en Andaluzio kun stalo por ĉevalaro kaj subtegmenton por agrikulturaĵoj. La plej propra elemento estas ornamaĵo kaj plifortaĵoj el [[granito]], kies laborado estis tradicia en la vilaĝo kaj ebla kialo por la etimologio de la nomo. Multaj granitaj blazonoj estas restaĵoj de la nobelularo de la [[17a jarcento|17a]] kaj [[18-a jarcento]]j. Multaj montras simbolojn de la Ordeno de Alcántara kaj apartenis al la Grafoj de Montalbán kaj al tiu de Campos de Orellana, inter aliaj. * Preĝejo de Sankta Johano Baptisto * Ermitejo de ''Nuestra Señora De La Antigua'' je 9 km de la vilaĝo en tre natura medio de la 15a jarcento, sed sur loko jam loĝata de antaŭromia epoko. La sonorilturo estas aparta kaj ligata al la ĉefe konstruaĵo per arkaro. Estas romia ŝtono konvertita en baptujo kaj proksimaj homoformaj tomboj, krom aliaj restaĵoj de antaŭromia setlado. Proksime estas ponto de romia deveno kaj mezepoka rekonstruo. ==Bildoj== <gallery> Tipa angulo.jpg|Tipa angulo de La Haba. Suda flanko de la pregxejo.jpg|Suda flanko de la preĝejo. Cikoninestoj.jpg|Cikoninestoj sur la preĝejtegmento. La Haba,sude.jpg|La Haba, sude. </gallery> [[File:La Haba, panoramo.jpg|thumb|650px|maldekstre|La Haba, panoramo, fone la montaro de [[Magacela]].]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.lahaba.es Oficiala retejo de La Haba] * [http://www.nuevoportal.com/andando/pueblos/extrema/badajoz/lahaba.html#historia Andando por España] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090521125432/http://www.nuevoportal.com/andando/pueblos/extrema/badajoz/lahaba.html#historia |date=2009-05-21 }} * [http://www.dip-badajoz.es/publicaciones/reex/rcex_2_2002/estudios_10_rcex_2_2002.pdf Libro pri ermitejo de Nuestra Señora de La Antigua] * [http://www.extremaduralternativa.net/antinuclear/haba.htm Minejoj de La Haba] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080305005923/http://www.extremaduralternativa.net/antinuclear/haba.htm |date=2008-03-05 }} * [http://www.dip-badajoz.es/municipios/comarcas/c_villanueva/la_haba/entrada.htm Diputacio de Badajoz] * [http://www.pueblos-espana.org/extremadura/badajoz/la+haba/ Vilaĝoj de Hispanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080513180029/http://www.pueblos-espana.org/extremadura/badajoz/la+haba/ |date=2008-05-13 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Municipoj de Badaĥozo]] [[Kategorio:Provinco Badaĥozo]] b0pq534yamtwg4vka18fl4m6m40nef8 0 308320 9420513 9303188 2026-07-04T22:28:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420513 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''The Winter's Tale''''' ([[Esperanto|Esperante]]: '''''La Vintra Fabelo''''') estas [[teatraĵo]] de [[William Shakespeare]], unue publikigita en [[1623]]. Kvankam ĝi estis listita kiel komedio kiam unuafoje aperis, kelkaj modernaj eldonistoj reklasigis ĝin kiel [[amhistorio]]. Kelkaj kritikistoj, inter ili W. W. Lawrence (Lawrence, 9-13), konsideras ke ĝi estas unu el la "problemverkoj", ĉar la unua tri aktoj estas plenaj je intensa psikologia [[dramo]], dum la lastaj du aktoj estas komediaj kaj havas [[feliĉa fino|feliĉan finon]]. Tamen la verko iĝis populara kaj ĝuis produktojn laŭ variaj formoj kaj adaptoj fare de diversaj teatristoj komence de David Garrick en ties adapto nomita ''Florizel and Perdita'' (premierita en 1754 kaj publikata en 1756), kaj denove en la 19a jarcento, kiam la tria "pastoral" akto iĝis ege populara. En la dua duono de la 20a jarcento ''The Winter's Tale'' estis ofte ludata foje sukcese kaj foje malsukcese. La verko uzas inter aliaj rolulon ege kuriozan ĉar temas pri [[urso]]. Oni ne scias ĉu Shakespeare uzis realan urson aŭ aktoron maskitan. La ''[[Royal Shakespeare Company]]'' uzis grandan silkotolaĵon simbole kaj urson kaj ventegon en kiu Antigono veturas. == Fontoj == [[Dosiero:Leslie - Autolycus.jpg|image|eta|maldekstra|300px|''Aŭtoliko'' (1836) de [[Charles Robert Leslie]]]] [[Dosiero:John Opie - Winter's Tale, Act II. Scene III.jpg|350px|eta|Akto II, sceno 3: Antigono ĵuras lojalecon al Leonto, klopode savi la vivon de la juna fratino de Leonto. El pentraĵo de John Opie laŭmende de la ''Boydell Shakespeare Gallery'' por presado kaj montrado.]] La precipa temo de Winter's Tale devenas el la amhistorio de Robert Greene nome ''Pandosto'', publikita en 1590. [[Shakespeare]] faras ŝanĝoj por fari pli tragedian la historion kaj por fari deksesan vakuon inter la tria kaj kvara aktoj. Estis malgrandaj ŝanĝoj en nomoj, lokoj kaj malgrandaj historidetaloj, sed la plej grandaj ŝanĝoj rilatas al la survivado de Hermiono kaj la memmortigo de Leonto (Pandosto) fine de la verko. La rolulo ekvivalento al Hermiono en ''Pandosto'' mortiĝas post la akuzo de adulteco, dum la ekvivalento de Leonto rigardas siajn farojn (inklude sangadulto kun sia filino) kaj memmrtigas. La survivado de Hermiono kreas distingan teman diverĝon el ''Pandosto''. Robert Greene sekvas la kutiman intencon de la helenistika amhistorio kie la reveno de perdita princo aŭ princino refaras ordon kaj havigas sencon de fermiteco kiu similas al la [[Providenco]]. [[Shakespeare]] kontraste faras ke la ordon refaras la maljunuloj de la generacio de la unuigo de Leonto kaj Hermiono. Leonto ne nur vivas, sed ŝajnas insisti sur la feliĉa fino de la verko. <!--It has been suggested that the use of a [[pastoral]] [[Romance (genre)|romance]] from the 1590s indicates that at the end of his career, [[Shakespeare]] felt a renewed interest in the dramatic contexts of his youth. Minor influences also suggest such an interest. As in ''[[Pericles, Prince of Tyre|Pericles]]'', he uses a [[Greek chorus|chorus]] to advance the action in the manner of the naive dramatic tradition; the use of a bear in the scene on the Bohemian seashore is almost certainly indebted to ''[[Mucedorus]]'',<ref>C. F. Tucker Brooke, ''The Shakespeare Apocrypha,'' Oxford, Clarendon press, 1908; pp. 103-26.</ref> a chivalric romance revived at court around 1610. One modern historian, [[Eric Ives]], believes that the play is really a parody of the fall of Queen [[Anne Boleyn]], who was beheaded on false charges of [[adultery]] on the orders of her husband [[Henry VIII of England|Henry VIII]] in 1536. There are numerous parallels between the two stories - including the fact that one of Henry's closest friends, [[Sir Henry Norreys]], was beheaded as one of Anne's supposed lovers and he refused to confess in order to save his life – claiming that everyone knew the Queen was innocent. If this theory is followed then [[Perdita]] becomes a dramatic presentation of Anne's only daughter, Queen [[Elizabeth I of England|Elizabeth I]].--> <!--== Date and text == [[Dosiero:FirstFolioWintersTale.jpg|200px|dekstra|eta|[[Facsimile]] of the first page of ''The Winter's Tale'' from the ''[[First Folio]]'', published in 1623]] According to Dr. Samuel A. Tannenbaum, "scholars had been disputing for considerably more than half a century whether ''The Winter's Tale'' was one of Shakespeare's earliest plays or one of his latest."<ref>Shakespearean Scraps, chapter: "The Forman Notes" (1933). Tannenbaum reports that "Malone had at first decided that it was written in 1594; subsequently he seems to have assigned it to 1604; later still, to 1613; and finally he settled on 1610-11. Hunter assigned it to about 1605."</ref> Charles Barrell assigned a latest date of 1594 [http://www.sourcetext.com/sourcebook/library/barrell/21-40/31pirate.htm], while many critics believe the play is one of Shakespeare's later works, possibly written in 1610 or 1611.<ref>F. E. Halliday, ''A Shakespeare Companion 1564-1964,'' Baltimore, Penguin, 1964; p. 532.</ref> The play was not published until the [[First Folio]] of 1623. However, some researchers, including Charles Barrell and A.R. Cairncross, believe that a pirated version of the play was listed in the Stationers Register on May 22, 1594, under the title "a Wynters nightes pastime".[http://www.sourcetext.com/sourcebook/library/barrell/21-40/31pirate.htm] == Performance == The earliest recorded performance of the play was recorded by [[Simon Forman]], the Elizabethan "figure caster" or astrologer, who noted in his journal on 11 May 1611 that he saw ''The Winter's Tale'' at the [[Globe Theatre|Globe playhouse]]. The play was then performed in front of King James at Court on 5 November 1611. The play was also acted at [[Whitehall Palace|Whitehall]] during the festivities preceding [[Elizabeth of Bohemia|Princess Elizabeth's]] marriage to [[Frederick V, Elector Palatine]], on 14 February 1613. Later Court performances occurred on 7 April 1618, 18 January 1623, and 16 January 1634><ref>All dates [[Old Style and New Style dates|new style]].</ref> ''The Winter's Tale'' was not revived during the [[English Restoration|Restoration]], unlike many other Shakespearean plays. It was performed in 1741 at Goodman's Fields and in 1742 at [[Royal Opera House|Covent Garden]]. Adaptations, titled ''The Sheep-Shearing'' and ''Florizal and Perdita'', were acted at Covent Garden in 1754 and at [[Theatre Royal, Drury Lane|Drury Lane]] in 1756.<ref>Halliday, p. 532-3.</ref> The most famous recent production was staged by [[Peter Brook]] in [[London]] in 1951 and starred [[John Gielgud]] as Leontes. Other notable stagings featured [[John Philip Kemble]] in 1811, [[Samuel Phelps]] in 1845, and [[Charles Kean]] in an 1856 production that was famous for its elaborate sets and costumes. [[Johnston Forbes-Robertson]] played Leontes memorably in 1887, and [[Herbert Beerbohm Tree]] took on the role in 1906. The longest-running [[Broadway theatre|Broadway]] production starred [[Henry Daniell]] and [[Jessie Royce Landis]], and ran for 39 performances in 1946. In 1980, [[David Jones (director)]], former Associate Artistic Director of the [[Royal Shakespeare Company]] chose to launch his new theatre company at the [[Brooklyn Academy of Music]] (BAM) with ''The Winter's Tale'' starring Brian Murray supported by Jones' new company at BAM <ref>"Brooklyn Bets on Rep", T. E. Kalem, ''Time Magazine'', 3 March 1980</ref> In 1983, the [[Riverside Shakespeare Company]] mounted a production based on the [[First Folio]] text at [[The Shakespeare Center]] in Manhattan. In 1993 [[Adrian Noble]] won a Globe Award for Best Director for his [[Royal Shakespeare Company]] adaptation, which then was successfully brought to the [[Brooklyn Academy of Music]] in 1994. <ref>"Critics Notebook", Ben Brantley, ''The New York Times'', 22 April 1994.</ref> In 2009, three separate productions were staged. [[Sam Mendes]] inaugurated his transatlantic "Bridge Project" directing ''The Winter's Tale'' with a cast featuring [[Simon Russell Beale]] (Leontes), [[Rebecca Hall]] (Hermione), [[Ethan Hawke]] (Autolycus) and [[Sinéad Cusack]] (Paulina). The [[Royal Shakespeare Company]]<ref>[http://www.rsc.org.uk/WhatsOn/7291.aspx RSC listing]</ref> and [[Theatre Delicatessen]]<ref>[http://www.thestage.co.uk/reviews/review.php/24199/the-winters-tale The Stage review of [Theatre Delicatessen&#93;'s ''The Winter's Tale'']</ref> also staged productions of ''The Winter's Tale'' in 2009. The play is in the repertory of the [[New York Shakespeare Festival]] in Central Park in 2010.--> == Roluloj == * '''Leonto''' - La Reĝo de Sicilio, kaj deinfana amiko de la Reĝo de Bohemio Polikseno. Li ĵaluzas ke Polikseno havis aferon kun ties edzino, Hermiono; tiu ĵaluzo detruigas lian familion. * '''Hermiono''' - La virta kaj bela Reĝino de Sicilio. False akuzata pri malfideleco fare de ŝia edzo, Leonto, ŝi ŝajne mortas pro doloro post esti defendita de la [[Orakolo de Delfo]], sed revivigita je la verkofino. * '''Perdita''' - La filino de Leonto kaj Hermiono. Ĉar ŝia patro kredas ke ŝi estas neleĝa, ŝi estas abandonita ĉe la marbordo de Bohemio, kaj alportita pastisto. Senscia pri sia reĝa deveno, ŝi enamiĝas de la bohemia princo Florizel. * '''Polikseno''' - La Reĝo de Bohemio, kaj knaba amiko de Leonto. Li estis false akuzata pri amafero kun la edzino de Leonto kaj fuĝas el Sicilio kun sia edzino. Poste li vidas en somno sian ununuran filon enamiĝinta de filino de paŝtisto, kiu estas fakte la sicilia princino. * '''Florizel''' - Ununura filo kaj heredonto de Polikseno; enamiĝas de Perdita, senscie de ŝia reĝa stirpo, kaj defias sian patron per fuĝo kun ŝi. * '''Kamilo''' - Honesta sicilia nobelulo, malakceptas obeo la ordonojn de Leonto de venenigi Poliksenon, kaj decidas anstataŭe iri el Sicilio kaj eniri al la servo de la Reĝo de Bohemio. * '''Paŭlina''' - Nobelulino de Sicilio, fiera je sia defendo de la virto de Hermiono, kaj rigora en sia kondamno de Leonto post la morto de Hermiono. Ŝi estas ankaŭ agento de la (ŝajna) resurekto de la mortinta reĝino. * '''Aŭtoliko''' - Trompema kolportisto kiu ŝtelas la monujon de la klaŭno, sed fine helpas la fuĝon de Perdita kaj Florizel. * '''Paŝtisto''' - Trafas na Perdita kiam ŝi estas infana kaj zorgas ŝin kiel sian propran filinon. * '''Antigono''' - Edzo de Paŭlina kaj ankaŭ lojala defendanto de Hermiono. Li devas abandoni la infanan Perdita ĉe la bohemia marbordo. * '''Klaŭno''' - La filo de la paŝtisto, kaj adoptita frato de Perdita. * '''Mamiljo''' - Juna princo de Sicilio, filo de Leonto kaj de Hermiono. Li mortas eble pro doloro, ĉar lia patro enkarcerigis lian patrinon. * '''Kleomeno''' - Senjoro de Sicilio, sendita al [[Delfo]] demandi la [[Orakolo]]n pri la kulpo de Hermiono. * '''Diono''' - Sicilia senjoro, kiu akompanas Kleomenon al Delfo. * '''Emilia''' - Unu de la damoj de Hermiono. * '''Arĥidamo''' - Senjoro de Bohemio. == Resumo == [[Dosiero:Wageman - Fawcett as Autolycus.jpg|eta|maldekstra|John Fawcett kiel Aŭtoliko en "The Winter's Tale" (1828) de Thomas Charles Wageman]] Leonto, Reĝo de [[Sicilio]] kaj Polikseno, Reĝo de [[Bohemio]] estas amiko de junaĝo. Polikseno vizitas Sicilion, kaj ĝuas la renkonton kun la malnova amiko. Tamen, post naŭ monatoj, Polikseno sopiras revenon kaj vidi sian propran filon. Leonto klopodas, ke Polikseno restu plu, sed sensukcese. Leonto tiam decidas sendi sian edzinon, Reĝinon Hermionon, klopodi konvinki Poliksenon. Hermiono konsentas kaj konvinkas tiun sukcese. Leonto miras, ke Hermiono facile konvinkis Poliksenon kaj ĵaluze freneziĝas ke la graveda edzino estis havinta amaferon kun Polikseno kaj sekve la filo estas [[bastardo]]. Leonto ordonas Kamilon, sicilian senjoron, venenigi Poliksenon. Kiam Kamilo anstataŭe avertas Poliksenon kaj ambaŭ foriras al Bohemio, Leonto arestas Hermionon pro adulto kaj konspiro. Paŭlina, korteganino kaj arda amikino de Hermiono, klopodas viziti Hermionon sensukcese, sed almenaŭ servistino avertas ŝin ke Hermiono trofrue naskis filinon en prizonon. Paŭlina klopodante konvinkon alportas la bebon al Leonto, kiu koleras, kaj kredas ke Antigono, sicilia kortegano kaj edzo de Paŭlina, konspiris kun Paŭlina. Leonto decidas mortigi la supozitan bastardon de Polikseno kaj Hermiono kaj ordonas Antigonon abandoni la bebon. Dum juĝado, Hermiono ne sukcesas kortuŝi Leonton. Informo el la [[Delfa Orakolo]] senkulpigas ŝin, sed Leonto defias la orakolon. Sed li tuj ekscias, ke lia juna filo, Mamiljo, dolormortis, kion antaŭvidis la Oraklo. Hermiono svenas kaj oni diras, ke ŝi mortis. Leonto bedaŭras sian misjuĝadon kaj promesas plori por sia mortintaj edzino kaj filo por la tuta vivo. Antigono, nescia pri la ŝanĝo ĉe Leonto, plenumas ties iamajn ordonojn abandoni la ĵus naskitan filinon de Hermiono ĉe la marbordo de Bohemio. Antigono pro reva vidaĵo nomigis la infaninon "Perdita" (latina vorto samsignife esperante). Li volas zorgi pri ŝi, sed Antigono estas tiam subite atakata kaj manĝata de urso. Feliĉe Perdita estas savita de paŝtisto kaj ties filo konata kiel "Klaŭno." Kun la infano venas multe da mono kaj nun la paŝtisto estas riĉa. <!--[[Father Time|Time]] enters and announces the passage of sixteen years. Leontes has spent the sixteen years mourning his wife and children. In Bohemia, Polixenes and Camillo become aware that Florizel (Polixenes' son) has become infatuated with a shepherdess. They attend a sheep-shearing festival (in disguise) and confirm that the young Prince Florizel plans to marry a shepherd's beautiful young daughter (Perdita, who knows nothing of her royal heritage). Polixenes objects to the marriage and threatens the young couple. Quickly, the lovers flee to Sicilia with the help of Camillo, and Polixenes pursues them. Eventually, with a bit of help from a comical rogue/[[pickpocket]] named Autolycus, Perdita's heritage is revealed and she reunites with her father Leontes. The kings are reconciled and both approve of Florizel and Perdita's marriage. They all go to visit a statue of Hermione kept by Paulina. Miraculously, the statue comes to life and speaks, appearing to be the real Hermione, who went into hiding to await the fulfilment of the oracle's prophecy and be reunited with her daughter. == Debates == [[Dosiero:Perdita Anthony Frederick Augustus Sandys.jpg|eta|dekstra|200px|''Perdita'' by [[Anthony Frederick Augustus Sandys]]]] === The statue === While the language Paulina uses in the final scene evokes the sense of a magical ritual, one often-overlooked moment in 5.2 shows us the far likelier case - that Paulina hid Hermione at a remote location to protect her from Leontes' wrath and that the re-animation of Hermione does not derive from any magic. When the Third Gentleman announces that the members of the court have gone to Paulina's dwelling to see the statue, the Second Gentleman offers this exposition: "I thought she had some great matter there in hand, for she [Paulina] hath privately twice or thrice a day, ever since the death of Hermione, visited that removed house" (5.2.104-106). What's more, Leontes is surprised that the statue is wrinkled, unlike the Hermione he remembers. Paulina answers his concern by claiming that the age-progression attests to the "carver's excellence", which makes her look "as [if] she lived now." Hermione later asserts that her desire to see her daughter allowed her to endure 16 years of sequestration. Hermione, after her unveiling, says to Perdita, "thou shalt hear that I, / Knowing by Paulina that the oracle / Gave hope thou wast in being, have preserved / Myself to see the issue" (5.3.126-129) === The seacoast of Bohemia === Shakespeare's fellow playwright [[Ben Jonson]] ridiculed the presence in the play of a seacoast and a desert in Bohemia, since the kingdom of Bohemia (which roughly corresponds to the modern-day [[Czech Republic]]) had neither a coast (being landlocked) nor a desert.<ref name=wylie>{{cite book |title=The Winter's Tale |editor-last= Wylie|editor-first=Laura J. |editor-link= |coauthors= |year=1912 |publisher=Macmillan |location=New York |oclc=2365500 |page=147 |pages= |url= |accessdate=|quote=Shakespeare follows Greene in giving Bohemia a seacoast, an error that has provoked the discussion of critics from Ben Jonson on.}}</ref><ref>Ben Jonson, 'Conversations with Drummond of Hawthornden', in Herford and Simpson, ed. ''Ben Jonson'', vol. 1, p. 139.</ref> Shakespeare's source, the romance ''Pandosto'' by Robert Greene, had the shipwreck instead take place on the Sicilian coast.<ref>[http://www.archive.org/stream/dorastusfawnia00thomuoft/dorastusfawnia00thomuoft_djvu.txt Greene's 'Pandosto' or 'Dorastus and Fawnia' : being the original of Shakespeare's 'Winter's tale'], P.G. Thomas , editor. Oxford University Press, 1907</ref> However, in the 13th century under [[Ottokar II of Bohemia]] the kingdom of [[Bohemia]] did stretch to the Adriatic, and it was, in fact, possible to sail from a kingdom of Sicily to the seacoast of Bohemia.<ref>See [[John Henry Pyle Pafford|J.H. Pafford]], ed. ''The Winter's Tale'', Arden Edition, 1962, p. 66</ref> Moreover, in Shakespeare's time, [[Rudolf II, Holy Roman Emperor|Rudolph]], king of Bohemia, also was [[Holy Roman Emperor]] and ruled over the Adriatic coast neighboring the [[Venetian Republic]], a fact noted by some Oxfordian scholars [See: [[Shakespearean authorship#Geographical knowledge|authorship]]], who find it significant that the Earl of Oxford was traveling in the Adriatic region during this brief span of time. Jonathan Bate offers the simple explanation that the court of King James was politically allied with that of Rudolph, and the characters and dramatic roles of the rulers of Sicily and Bohemia were reversed for reasons of political sensitivity. Indeed, had not Shakespeare made this departure from his sources the play's performance at the wedding celebrations of Princess Elizabeth, a future queen of Bohemia, could not have taken place.<ref name="bate2008">{{Cite book|last=Bate|first=Jonathan|authorlink=Jonathan Bate|title=Soul of the Age|publisher=Viking|location=London|date=2008|page=305|chapter=Shakespeare and Jacobean Geopolitics|isbn=978-0-670-91482-1}}</ref> In 1891, Edmund O. von Lippmann pointed out that "Bohemia" was also a rare name for [[Apulia]] in southern [[Italy]].<ref>Edmund O. von Lippmann, 'Shakespeare's Ignorance?', ''New Review'' 4 (1891), 250-4.</ref> More influential was [[Thomas Hanmer]]'s [[1744]] argument that Bohemia is a printed error for [[Bithynia]], an ancient nation in [[Asia Minor]];<ref>Thomas Hanmer, ''The Works of Shakespeare'' (Oxford, 1743-4), vol. 2.</ref> this theory was adopted in [[Charles Kean]]'s influential nineteenth century production of the play, which featured a resplendent Bythinian court. The [[pastoral]] [[genre]] is not known for precise verisimilitude, and, like the assortment of mixed references to ancient [[religion]] and contemporary religious figures and customs, this possible inaccuracy may have been included to underscore the play's fantastical and chimeric quality. As Andrew Gurr puts it, Bohemia may have been given a seacoast "to flout geographical realism, and to underline the unreality of place in the play".<ref>Andrew Gurr, 'The Bear, the Statue, and Hysteria in ''The Winter's Tale'', ''Shakespeare Quarterly 34'' (1983), p. 422.</ref> Another theory explaining the existence of the seacoast in Bohemia is suggested in Shakespeare's chosen title of the play. A winter's tale is something associated with parents telling children stories of legends around a fireside: by using this title it is implying to the audience not to take these details too seriously.<ref>See C.H. Herford, ed. ''The Winter's Tale'', The Warwick Shakespeare edition, p.xv.</ref> === Dildos === One comic moment in the play deals with a servant not realizing that poetry featuring references to [[dildo]]s is vulgar, presumably from not knowing what the word means. This play and [[Ben Jonson]]'s play ''[[The Alchemist (play)|The Alchemist]]'' (1610) are typically cited as the first usage of the word in publication.<ref>See, for instance, {{citation|contribution=dildo¹|url=http://dictionary.oed.com/cgi/entry/50064101|title=[[Oxford English Dictionary|OED Online]]|edition=2nd|location=Oxford|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1989|accessdate=21 April 2009}}, which cites Jonson's 1610 edition of ''[[The Alchemist (play)|The Alchemist]]'' ("Here I find ... The seeling fill'd with poesies of the candle: And Madame, with a Dildo, writ o' the walls.": Act V, scene iii) and Shakespeare's ''The Winter's Tale'' (dated 1611) ("He has the prettiest Loue-songs for Maids ... with such delicate burthens of Dildo's and Fadings.": Act IV, scene iv).</ref> ''The Alchemist'' was printed first, but the debate about the date of the play's composition makes it unclear which was the first scripted use of the word, which is, of course, much older.<ref>The first reference in the ''[[Oxford English Dictionary]]'' is [[Thomas Nashe]]'s ''Choise of Valentines or the Merie Ballad of Nash his Dildo'' (''c.'' 1593); in the 1899 edition, the following sentence appears: "Curse [[eunuch|Eunuke]] dilldo, senceless counterfet."</ref> == Who is "A man ... Dwelt by a Church-yard"? == [[Dosiero:WINTERS TALE FOLIO 1.jpg|eta|420px|Top left corner of page 282 from the [[First Folio]] of ''The Winter's Tale''.<ref>Page 282 from the First Folio of Shakespeare's ''The Winter's Tale'', reproduced on the program cover of the Riverside Shakespeare Company's production of the play, 25 February 1983.</ref>]] What, exactly is the "winter's tale" referred to in the title? One possible answer was suggested in a 1983 production of the uncut [[First Folio]] script of ''The Winter's Tale'' by the [[Riverside Shakespeare Company]] at [[The Shakespeare Center]], in which the director, W. Stuart McDowell, posited an answer to who the man is in the story told by Mamillius, and hence what, exactly, is the "winter's tale". The production, which combined modern (Grace Kelly's Monaco) and historical (pastoral 18th century England) periods, staged a magical transformation when Mamillius begins to recount the "winter's tale" to his mother, Hermione. According the program note, the concept arose from the moment in the '''First Folio''' text when Mamillius is asked to "tell's a Tale", to which the boy responds with "There was a man...dwelt by a Church-yard..." According to the Riverside program, McDowell's interpretation posited that these eight words - the entirety of "A sad Tale" that's "best for Winter" - are nothing less than a prophecy concerning Leontes, who would some day dwell by a graveyard (i.e., church-yard), mourning the passing of Hermione and Mamillius for whose deaths he had himself to blame.<ref>Seymour Isenberg, "Sunny Winter", in ''The New York Shakespeare Society Bulletin'', (Dr. Bernard Beckerman, Chairman; Columbia University) March 1983, p. 25.</ref> == Film/Television adaptions == There have been two film versions, one silent version in [[1910]]<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0131137/ ''The Winter's Tale'' (1910)]</ref> and a [[1967]] version starring [[Laurence Harvey]] as Leontes<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0063820/ ''The Winter's Tale'' (1968)]</ref>. Another [[The Winter's Tale (film)|film adaption]], starring [[Dougray Scott]] as Leontes, is due for release in 2009, directed by [[Waris Hussein]] and written by [[Mark Umbers]]<ref>[http://www.imdb.com/title/tt1130910/ ''The Winter's Tale'' (2009)]</ref>. A [[British Broadcasting Corporation|BBC]] production was televised in [[1981]]. It was produced by [[Jonathan Miller]], directed by [[Jane Howell]] and starred [[Jeremy Kemp]] as Leontes. There have been several other BBC versions televised as well.--> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Brooke, C. F. Tucker. 1908. ''The Shakespeare Apocrypha,'' Oxford, Clarendon press, 1908; pp.&nbsp;103-26. * Gurr, Andrew. 1983. "The Bear, the Statue, and Hysteria in ''The Winter's Tale''", ''Shakespeare Quarterly 34'' (1983), p.&nbsp;422. * Halliday, F. E. 1964. ''A Shakespeare Companion 1564-1964,'' Baltimore, Penguin, 1964; p.&nbsp;532. * Hanmer, Thomas. 1743. ''The Works of Shakespeare'' (Oxford, 1743-4), vol. 2. * Isenberg, Seymour. 1983. "Sunny Winter", ''The New York Shakespeare Society Bulletin'', (Dr. Bernard Beckerman, Chairman; [[Columbia University]]) March, 1983, p.&nbsp;25-26. * Jonson, Ben. "Conversations with Drummond of Hawthornden", in Herford and Simpson, ed. ''Ben Jonson'', vol. 1, p.&nbsp;139. * Kalem, T. E. 1980. "Brooklyn Bets on Rep", ''Time Magazine'', March 3, 1980. * Von Lippmann, Edmund O. 1891. "Shakespeare's Ignorance?", ''New Review'' 4 (1891), 250-4. * McDowell, W. Stuart. 1983. Director's note in the program for the Riverside Shakespeare Company production of ''The Winter's Tale'', New York City, February 25, 1983. * Pafford, John Henry Pyle. 1962, ed. ''The Winter's Tale'', Arden Edition, 1962, p.&nbsp;66. * Tannenbaum, Dr. Samuel A. 1933. " Shakespearean Scraps", chapter: "The Forman Notes" (1933). * Verzella, Massimo, “Iconografia femminile in The Winter's Tale”, Merope, XII, 31 (settembre 2001), pp.&nbsp;49-68; * Verzella, Massimo,“Petrarchism and anti-Petrarchism in The Winter's Tale” in Merope, numero speciale dedicato agli Studi di Shakespeare in Italia, a cura di Michael Hattaway e Clara Mucci, XVII, 46-47 (Set. 2005- Gen. 2006), pp.&nbsp;161-179. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Vintra Fabelo, La}} * [http://william-shakespeare.classic-literature.co.uk/the-winters-tale/ The Winters Tale] — HTML versio de tiu titolo. * [http://publicliterature.org/winterstale/ Winter's Tale] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090123083805/http://publicliterature.org/winterstale/ |date=2009-01-23 }} — Plena teksto HTML. * [http://www.gutenberg.net/etext/2248 Winters Tale]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041009155752/http://www.gutenberg.net/etext/2248 |date=2004-10-09 }} — plain vanilla text from [[Project Gutenberg]] * [http://the-tech.mit.edu/Shakespeare/winters_tale/full.html Origina teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080724022102/http://the-tech.mit.edu/Shakespeare/winters_tale/full.html |date=2008-07-24 }} * [[s:Author:William Shakespeare|Shakespeare's Plays]] ĉe Wikisource * [http://www.opensourceshakespeare.org/concordance/ Kongruoj de la verkaro de Shakespeare] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20Vintra%20Fabelo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj komedioj]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo]] 0ascql5klylhu68dbgi9bv8lfuaafdx 0 308617 9420287 9150411 2026-07-04T15:04:44Z ThomasPusch 1869 + iuj bluaj internaj ligiloj 9420287 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" ! colspan="2" style="background:#0084C9; color: #fff" | Kandidatoj al la<br /> <big>Somera Olimpiko 2012</big> |- | colspan="2" style="background:#e8b030; text-align: center;" | '''[[Londono]]''' <small><br />[[Parizo]] · [[Madrido]] · [[Novjorko]] · [[Moskvo]]</small> | |- | colspan="2" align="center" style="font-size:85%; padding:1ex" | [[Dosiero:London 2012 Olympic Games bid logo.jpg|220px|Emblemo de Londono 2012]] <br />[[Somera Olimpiko 2012]] |- | colspan="2" align="center" style="font-size:85%; padding:1ex" | [[Dosiero:Bids for the 2012 Summer Olympics.svg|220px]] |- ! colspan="2" style="background:#000; color: #fff" | Detaloj |- | valign="top" | '''Komitato''' {{!!}} [[Internacia Olimpika Komitato]] |- | valign="top" | '''Elektita dum''' {{!!}} [[117-a IOK-sesio]] |- ! colspan="2" style="background:#009E49; color: #fff" | Gravaj datoj |- | valign="top" | '''Unua fazo''' {{!!}} [[15-a de julio]] [[2003]] |- | valign="top" | '''Dua fazo''' {{!!}} [[15-a de januaro]] [[2004]] |- | valign="top" | '''Fina listo''' {{!!}} [[18-a de majo]] [[2004]] |- | valign="top" | '''Decido''' {{!!}} [[6-a de julio]] [[2005]] |- ! colspan="2" style="background:#E5053A; color:#fff" {{!}} Decido |- | valign="top" | '''Venkinto''' {{!!}} [[Londono]] (54 voĉdonoj) |- | valign="top" | '''Malvenkinto''' {{!!}} [[Parizo]] (50 voĉdonoj) |} <!-- {{Somera Olimpiko 2012}} Noto: La [[ŝablono:Somera Olimpiko 2012]] nun estas preskaŭ tute anglalingva, kaj el la multaj necesaj artikoloj ekzistas nur du. Ĝis kiam la ŝablono kaj ligitaj artikoloj ne estas esperantlingvaj, indas nevidebligi la ŝablonuzon. --> Entute naŭ urboj estis '''kandidatoj al la [[Somera Olimpiko 2012]]''' kaj estis oficiale agnoskitaj de la [[Internacia Olimpika Komitato]] (IOK). La Komitato unue elektis kvin el ili : [[Madrido]], [[Moskvo]], [[Novjorko]], [[Parizo]] kaj [[Londono]], kiu fine venkis la konkurson. La brita ĉefurbo tiel fariĝis la unua urbo, kiu gastigos la [[Olimpiaj ludoj|Olimpiajn Ludojn]] por la tria fojo<ref name="CNN">[http://www.cnn.com/2005/SPORT/07/06/singapore.olympics/index.html "London wins 2012 Olympics"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081014163952/http://www.cnn.com/2005/SPORT/07/06/singapore.olympics/index.html |date=2008-10-14 }}. CNN. 2005-07-07.</ref>. La kandidatiĝa proceduro por la Somera Olimpiko 2012 estis rigardita kiel unu el la plej vigle kontestitaj debatoj en la tuta historio de IOK<ref name="MSNBC">[http://www.msnbc.msn.com/id/8476616/ "London named 2012 Olympics host"]. MSNBC. 2005-07-18.</ref>. Parizo longe restis konsiderata kiel la plej grava favorato de la proceduro<ref name="BBC frontrunner">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/front_page/4655555.stm "London beats Paris to 2012 Games"]. [[BBC Sport]]. 2005-07-06.</ref>, sed la subtenantoj de Londono sukcese influis la tutfinan decidon de la Komitato<ref name="CNN"/>. Madrido estis ankaŭ rigardita kiel ebla favorato, sed la hispana ĉefurbo ne ricevis sufiĉe multajn voĉdonojn por venki Parizon kaj Londonon<ref name="Spain">[http://www.thinkspain.com/news-spain/2228 "Spain bids for 2012 Olympics"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061231115037/http://www.thinkspain.com/news-spain/2228 |date=2006-12-31 }}. ThinkSpain. 2004-01-15.</ref>. Ankaŭ multe malutilis al la kandidatiĝo de Madrido tio, ke [[Hispanio]] jam gastigis la [[Somera Olimpiko 1992|Someran Olimpikon 1992]] en [[Barcelono]]. Post teknika ekzameno de la naŭ originalaj kandidatdosieroj, la kvin unuaj urboj estis elektitaj la [[18-an de majo]] [[2004]] kaj fariĝis la oficialaj kandidatoj. Estis eliminitaj la aliaj kandidatiĝintaj urboj, nome [[Havano]], [[Istanbulo]], [[Lepsiko]] kaj [[Rio-de-Ĵanejro]]<ref name="IOC2012election">[http://www.olympic.org/uk/games/london/election_uk.asp "London 2012 Election"]. Olympic Games. International Olympic Committee.</ref>. Kvar el la kvin elektitaj urboj estis prestiĝaj naciaj ĉefurboj, tiel ke des pli kreskis tutmonda intereso kaj pasio pri la fina fazo de la proceduro. Parizo kaj Madrido obtenis pli multajn poentojn okaze de la unua ekzameno de siaj dosieroj. Komence de [[2005]], pli detala taksado de la kandidatoj preskaŭ egaligis Parizon kaj Londonon kaj instigis specifan rivalecon inter la du ĉefurboj antaŭ la fina baloto. Post kvar-raŭnda baloto dum la [[117-a IOK-sesio]] en [[Singapuro]] la [[6-an de julio]] [[2005]], Londono estis fine elektita de la komitatanoj. Moskvo, Novjorko kaj Madrido estis eliminitaj ekde la unuaj tri raŭndoj. Londono venkis la finan raŭndon danke al plimulto de kvar voĉdonoj kompare kun Parizo, kaj fariĝis la gastigonta urbo de la Somera Olimpiko 2012. Dum la monato post la baloto, membroj de la pariza delegitaro asertis, ke la delegitaro de Londono malrespektis plurajn regulojn de IOK. La ĉefa akuzo rilatis al publika subtenado fare de [[Tony Blair]] antaŭ la fina voĉdono sed ankaŭ al tio, ke Londono pretis proponi variajn donacojn al alvenontaj atletoj<ref name="wrongf"/>. Publika deklaro de IOK-prezidanto [[Jacques Rogge]] refutis tiujn akuzojn kaj aldonis, ke la konkurso estis justa<ref name="wrongg"/>. Aperis alia polemiko pro ĵurnalisma raporto en la brita televidserio ''[[Panorama (televida serio)|Panorama]]'', kiu malkaŝis korupto-skandalon rilate al la IOK-membro [[Ivan Slavkov]] kaj al aliaj agentoj, kiuj proponis doni sian voĉdonon al iu ajn kandidato kontraŭ mono<ref name="BBC BuyingGames"/>. Ĉar la Internacia Olimpika Komitato estis jam malfortigita de la [[skandalo de la Vintra Olimpiko 2002]], ĝi tre rapide kaj tre severe punis la kulpulojn<ref name="Slavkov expelled"/>. == Proceduro == La olimpika kandidatiĝa proceduro komenciĝas per la prezento de la dosiero de kandidata urbo al la [[Internacia Olimpika Komitato]] (IOK) fare de ĝia [[Nacia Olimpika Komitato]] (NOK). Ĝi finiĝas per la elekto de la olimpika urbo fare de la membroj de IOK dum ordinara sesio. La tuta proceduro estas regulita de la [[Olimpika Ĉarto]], kiel mencias la 34-a Regulo de la 5-a Ĉapitro<ref name="Charter">(PDF) [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_122.pdf Olympic Charter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110723070003/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_122.pdf |date=2011-07-23 }}. International Olympic Committee. 2004-09-01.</ref>. Ekde [[1999]], la proceduro konsistas en du apartaj fazoj. Dum la unua fazo, kiu komencas tuj post la fino de la templimo por kandidatiĝo, oni petas al la "kandidatantaj urboj" plenigi demandaron pri variaj temoj, kiuj precipe gravas por la sukcesa organizado de olimpiaj ludoj. Danke al tiuj informoj, la IOK analizas la gastigkapablecon, kvalitojn kaj mankojn de ĉiu urbo. Post akurata ekzameno de la demandaroj kaj de la aliaj elementoj de ĉiu dosiero, la ekzekutivo de IOK elektas la urbojn, kiuj rajtas partopreni en la sekva fazo. La dua fazo fakte estas la vera kandidatiĝa proceduro : la antaŭe akceptitaj kandidatantaj urboj devas respondi al dua demandaro, kiu havas la formon de pli ampleksa kaj pli detala kandidatdosiero<ref name="CityElectionProc">[http://www.olympic.org/uk/organisation/missions/cities_uk.asp "Host City Election Procedure"]. International Olympic Committee.</ref>. Tiuj dosieroj estas zorgeme studitaj de la Taksado-Komisiono de IOK, kiu interalie entenas IOK-membrojn kaj reprezentantojn de internaciaj sportaj federacioj, membrojn de Naciaj Olimpikaj Komitatoj, atletojn, membrojn de la [[Internacia Paralimpika Komitato]] kaj internaciajn ekspertojn pri variaj fakoj<ref name="EvalCommis"/>. La membroj de la Taksado-Komisiono tiam plenumas kvartagajn vizitojn de ĉiu kandidatanta urbo, kie ili kontrolas la proponitajn lokojn kaj iom pli studas detalojn de la kandidata dosiero. La Taksado-Komisiono sendas la rezultojn de siaj inspektoj per raporto al membroj de la Internacia Olimpika Komitato, minimume unu monaton antaŭ la balonta IOK-sesio<ref name="CityElectionProc"/>. La IOK-sesio, kiu elektas la venontan olimpikan urbon, normale okazu en lando, kiu ne proponis kandidaton<ref name="CityElectionProc"/>. Rajtas baloti la kuniĝantaj aktivaj IOK-membroj (escepte de honoraj membroj), ĉiu po unu voĉdono. Ne rajtas baloti la membroj el landoj, kie situas kandidatanta urbo, ĝis kiam la koncernata urbo estas eliminita. La baloto mem konsistas en sinsekvaj raŭndoj, ĝis kiam unu kandidato akiras plimulton de la voĉdonoj. Se tio ne okazas ekde la unua raŭndo, la malplej sukcesa kandidato estas eliminita kaj nova balotraŭndo komenciĝas. Kaze de egaleco de voĉdonoj inter la du malplej sukcesaj kandidatoj, okazas speciala subbaloto inter ili, kaj la gajnanto rajtas aliri al la sekva raŭndo. Post ĉiu raŭndo la eliminitan kandidaton oni oficiale anoncas<ref name="ElectionProc">[http://www.olympic.org/uk/utilities/faq_detail_uk.asp?rdo_cat=24_55_0 "FAQ - ELECTION OF AN OLYMPIC GAMES HOST CITY - Host city election"]. International Olympic Committee.</ref><ref name="SingElectionProc">[http://www.olympic.org/uk/news/events/117_session/election_uk.asp "Election procedure"]. 117th IOC Session. International Olympic Committee.</ref></small>. Post la elekto de la olimpika urbo, la delegitaro de tiu urbo subskribas la "Kontrakton de la Gastiganta Urbo" kun IOK, kiu per tiu akto komisias la organizadon de la venonta Olimpiko al la gastiganta urbo kaj al la loka Nacia Olimpika Komitato<ref name="HostCityContract">[http://www.olympic.org/uk/organisation/ocog/index_uk.asp "The Organising Committees of the Olympic Games"]. The Movement. International Olympic Committee.</ref>. === Taksado de la pretendantaj urboj === La templimo por kandidatiĝi al la [[Somera Olimpiko 2012]] estis la [[15-a de julio]] [[2003]]. La naŭ urboj, kiuj sciigis sian kandidatiĝon antaŭ tiu dato, sekve ankaŭ konformis al la templimo por respondi al la demandaro de la unua fazo antaŭ la [[15-a de januaro]] [[2004]]<ref name="2012candidproc"/>. Post la analizo de la demandaro, IOK indikis averaĝan poentaron por ĉiu urbo surbaze de la respondoj al ĉiuj dekunu temoj de la demandaro : politika kaj socia kunteksto, ĝeneralaj terinstalaĵoj, sportejoj, Olimpika Vilaĝo, medio, loĝado, transporto, sekureco, pasintaj spertoj, financo kaj heredaĵo. Se la poentaro de kandidato superis 6 (minimuma sojlo antaŭdifinita de IOK), la kandidata urbo estis serioze konsiderebla por gastigi la Olimpikon. Alikaze, kandidato ne havis multajn ŝancojn<ref name="Report1">(PDF) [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_809.pdf Report by the IOC candidature acceptance working group to the IOC Executive Board] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080627111251/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_809.pdf |date=2008-06-27 }}. International Olympic Committee. 2004-03-12. pp. 97.</ref>. La akceptitaj kandidatoj estis anoncitaj de IOK la [[18-an de majo]] [[2004]]<ref name="2012candidproc">[http://www.olympic.org/uk/news/events/117_session/candidature_uk.asp "Candidature Procedure for the 2012 Olympic Games"]. International Olympic Committee.</ref>></small> : * {{flago|Francio}} '''[[Parizo]]''' — 8,5 poentoj * {{flago|Hispanio}} '''[[Madrido]]''' — 8,3 poentoj * {{flago|Britio}} '''[[Londono]]''' — 7,6 poentoj * {{flago|Usono}} '''[[Novjorko]]''' — 7,5 poentoj * {{flago|Rusio}} '''[[Moskvo]]''' — 6,5 poentoj * {{flago|Germanio}} [[Lepsiko]] — 6,0 poentoj * {{flago|Brazilo}} [[Rio-de-Ĵanejro]] — 5,1 poentoj * {{flago|Turkio}} [[Istanbulo]] — 4,8 poentoj * {{flago|Kubo}} [[Havano]] — 3,7 poentoj La kvin urboj kun plejmultaj poentoj sukcese aliris al la sekva fazo kiel oficialaj kandidatoj<ref name="2012candidproc"/>. Konforme al la olimpika regularo, IOK permesis al ĉiuj kandidatoj uzi la simbolon de la olimpikaj ringoj por iliaj kandidatiĝaj emblemoj. === Taksado de la kandidatoj === Ĉiu oficiala kandidato donis sian dosieron al [[IOK]] antaŭ la [[15-a de novembro]] [[2004]]. Post periodo de analizado de la dosieroj, ĉiu urbo estis vizitita de la Taksado-Komisiono de IOK, kiu konsistis el dekdu membroj kaj estis prezidita de la [[Maroko|maroka]] IOK-membro [[Nawal El Moutawakel]]<ref name="EvalCommis">[http://www.olympic.org/uk/news/events/117_session/commission_uk.asp "Role and composition of the Evaluation Commission"]. 117th IOC Session. International Olympic Committee.</ref>. La kvar-tagaj vizitoj okazis inter la [[3-a de februaro]] kaj la [[17-a de marto]] [[2005]]<ref name="2012candidproc"/> : * {{flago|Hispanio}} [[Madrido]] — 3-a / 6-a de februaro * {{flago|Britio}} [[Londono]] — 16-a / 19-a de februaro * {{flago|Usono}} [[Novjorko]] — 21-a / 24-a de februaro * {{flago|Francio}} [[Parizo]] — 9-a / 12-a de marto * {{flago|Rusio}} [[Moskvo]] — 14-a / 17-a de marto La pariza kandidatiĝo spertis du malavantaĝojn dum la vizito. Pluraj strikoj kaj manifestacioj okazis dum la periodo de la vizito. Cetere publikiĝis raporto, kiu anoncis ke [[Guy Drut]], IOK-membro kaj grava membro de la pariza delegitaro, estus baldaŭ akuzita pri korupto rilate al la financado de politika partio<ref name="wrongb">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=1&id=1110389129 "Day One Of Paris 2012 Inspection By IOC"]. GamesBids.</ref>. IOK publikigis la taksadraportojn de la komisiono por la kvin kandidataj urboj la [[6-an de junio]] [[2005]]<ref name="2012candidproc"/>. Kvankam tiuj dokumentoj ne proponis poentarojn aŭ rangojn, la raporto pri Parizo estis ŝajne la plej favora. Ankaŭ tre favora estis la raporto pri Londono, kies delegitaro sukcese korektis multajn malavantaĝojn antaŭe rimarkitajn dum la unua fazo en [[2004]]. Novjorko kaj Madrido ankaŭ obtenis ĝenerale bonajn taksadojn, dum Moskvo aperis kiel la malplej forta kandidato<ref name="wrongc">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=1&id=1118060827 Paris, London and New York Get Glowing IOC Reports"]. GamesBids.</ref>. Je la sama tago aperis grava malavantaĝo por la novjorka kandidatiĝo, kiam la ŝtato [[Novjorkio]] oficiale rifuzis financi la konstruadon de la [[stadiono West Side]], fundamentan elementon en la olimpika dosiero de Novjorko<ref name="wrongd">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=1&id=1118096992 "Funding For New York 2012 Olympic Stadium Rejected"]. GamesBids.</ref>. La novjorka delegitaro ja ellaboris novan projekton antaŭ la fino de la sama semajno, sed tia grava ŝanĝo nur unu monaton antaŭ la fina baloto signife malfortigis la ŝancojn de tiu urbo. Dum la tuta proceduro ĝis la fina baloto de la [[117-a IOK-sesio]], Parizo estis daŭre rigardita kiel la favorato, despli ke ĝia kandidatiĝo estis la tria depost la [[1990-aj jaroj]] (la urbo jam antaŭe kandidatiĝis al la [[Somera Olimpiko 1992|Someraj Olimpikoj 1992]] kaj [[Somera Olimpiko 2008|2008]]). La kandidateco de Londono origine estis rangita larĝe malantaŭ tiu de Parizo, sed tiu situacio ekŝanĝis la [[19-an de majo]] [[2004]], kiam [[Sebastian Coe]] estis nomumita kiel la nova estro de la projekto "Londono 2012"<ref name="BidPhotoFinish">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=1&id=1117995476 "Race For 2012 Summer Olympics Could be Photo Finish"]. GamesBids. 2005-06-05.</ref>. Fine de [[aŭgusto]] [[2004]] multiĝis raportoj, kiuj prognozis streĉan batalon inter Londono kaj Parizo<ref name="wronge">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=1&id=1093970849 "London And Paris Tie In 2012 Bid"]. GamesBids.</ref>. Dum la fina fazo ĵus antaŭ la 117-a IOK-sesio, la ŝancoj de Londono kaj Parizo aperis pli kaj pli samvaloraj. Kiam oni petis al IOK-prezidanto [[Jacques Rogge]] lian opinion pri la plej verŝajna gajnonto, li respondis al la kunigitaj ĵurnalistoj la jenon : "''mi ne povas prognozi tion, ĉar mi ne scias, kiel la IOK-membroj balotos. Sed mi intime sentas, ke tio estos tre streĉa. Eble estos diferenco de nur dek voĉdonoj, eble malpli''"<ref name="Rogge quote">[http://www.sailing.org/default.asp?ID=j1lFh5uql "Rogge Arrives in Singapore"]. International Sailing Federation. 2005-07-01.</ref>. === Fina elektprocezo === {{Ĉefartikolo|117-a IOK-sesio}} [[Dosiero:117th IOC Session logo.png|eta|dekstra|200px|Aparta speco de hibrida [[Orkidacoj|orkidaco]] estis kultivita por celebri la IOK-sesion en [[Singapuro]]. La floro, nomita "''Vanda''", devenas de la nacia floro ''[[Vanda Miss Joaquim]]''.]] La inaŭgura ceremonio de la [[117-a IOK-sesio]] okazis la [[5-an de julio]] [[2005]] en la teatrejo [[Esplanade – Theatres on the Bay]] en [[Singapuro]]. [[Lee Hsien Loong]], la [[Ĉefministro de Singapuro|singapura ĉefministro]], estis honora invitito kaj oficiale inaŭguris la sesion. La ceremonio komenciĝis per kantoj, dancoj kaj prezentoj de variaj luktosportoj, ĉiuj rilate al la ĝenerala temo "''Unu Voĉo, Unu Ritmo, Unu Mondo''"<ref name="InSingapore">[http://www.mfa.gov.sg/experience/jul2005/images/InSingapre2.pdf "The Olympics in Singapore"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080229031331/http://www.mfa.gov.sg/experience/jul2005/images/InSingapre2.pdf |date=2008-02-29 }} (PDF). Singapore Ministry of Foreign Affairs.</ref>. La [[6-a de julio]] [[2005]] estis la tago de la baloto, kiu okazis en la konferencejo Raffles City. Ĝi komenciĝis je 1:00 [[UTC]] per la kvin unu-horaj finaj prezentoj de la kandidataj urboj, laŭ la jena ordo : [[Parizo]], [[Novjorko]], [[Moskvo]], [[Londono]] kaj [[Madrido]]. La prezentoj estis sekvitaj de duonhora [[gazetkonferenco]], kiu finiĝis je 9:00 UTC. Prezento de la fina raporto de la Taksado-Komisiono estis proponita ĵus antaŭ la baloto<ref name="SessionCalendar">[http://www.olympic.org/uk/news/events/117_session/program_uk.asp "Session Calendar"]. 117th IOC Session. International Olympic Committee.</ref>. El la 116&#160;aktivaj membroj de la Internacia Olimpika Komitato, 17 ne rajtis voĉdoni en la unua raŭndo, tiel ke restis 99&#160;validaj voĉdonantoj<ref name="WhoVotes">[http://www.olympic.org/uk/news/events/117_session/full_story_uk.asp?id=1339 "Election of the host city for the Games of the XXX Olympiad – Who votes?"]. 117th IOC Session (International Olympic Committee).</ref>. {| class="wikitable" !colspan=2| IOK-membroj sen voĉdonrajto (17) |- ! Membroj el landoj<br />kun kandidataj urboj (13)!! Aliaj membroj (4) |- valign=top |width=50%| * {{flago|Francio}} [[Jean-Claude Killy]] * {{flago|Francio}} Henri Serandour * {{flago|Usono}} Anita L. Defrantz * {{flago|Usono}} James L. Easton * {{flago|Usono}} [[Bob Ctvrtlik|Robert Ctvrtlik]] * {{flago|Rusio}} Vitalij Smirnov * {{flago|Rusio}} Ŝamil Tarpiŝĉev * {{flago|Rusio}} [[Aleksandr Popov]] * {{flago|Britio}} Princino Anna de Britio * {{flago|Britio}} Craig Reedie * {{flago|Britio}} Phil Craven * {{flago|Hispanio}} María del Pilar de Borbón * {{flago|Hispanio}} [[Juan Antonio Samaranch Salisachs|Juan Antonio Samaranch]] |width=50%| * {{flago|Belgio}} [[Jacques Rogge]] (IOK-prezidanto) * {{flago|Bulgario}} [[Ivan Slavkov]] (forbarita) * {{flago|Grekio}} Nikos Filaretos (foresta) * {{flago|Francio}} [[Guy Drut]] (foresta) |} La elektronika baloto komenciĝis je 10:26 UTC. La tri unuaj raŭndoj sinsekve eliminis Moskvon, Novjorkon kaj Madridon. Post kiam kandidata urbo estis eliminita, la IOK-membroj el la lando de tiu urbo denove rajtis partopreni en la sekvaj raŭndoj. Londono kaj Parizo ambaŭ atingis la finan, kvaran raŭndon, kiu okazis je 10:45 UTC. Post unu horo, je 11:49 UTC, Londono estis formale anoncita kiel la gajninto de la prezidanto [[Jacques Rogge]]<ref name="BBC frontrunner"/>. Proksimume unu miliardo da spektantoj vidis la senperan televidan transsendon de la anonco<ref name="InSingapore"/>. Post la anonco, oni publikigis la precizan rezulton de la baloto : Londono obtenis plej multajn voĉdonojn en la unua, tria kaj lasta raŭndoj, dum Madrido gajnis la duan raŭndon kaj estis malgraŭe eliminita en la tria. Finfine estis diferenco de nur kvar voĉdonoj en la fina raŭndo inter Parizo kaj Londono, tiel konfirmante ke la du kandidatoj ambaŭ havis seriozajn ŝancojn. {| class=wikitable |+ '''Elekto de la Olimpika Urbo 2012 — Balotrezultoj''' |- ! Urbo ! abbr ="country" | Lando | bgcolor="silver" |'''1-a Raŭndo''' | bgcolor="silver" |'''2-a Raŭndo''' | bgcolor="silver" |'''3-a Raŭndo''' | bgcolor="silver" |'''4-a Raŭndo''' |- | [[Londono]] || {{flago|Britio}} ||'''22'''||27||'''39'''||'''54''' |- | [[Parizo]] || {{flago|Francio}} ||21||25||33||50 |- | [[Madrido]] || {{flago|Hispanio}} ||20||'''32'''||31||— |- | [[Novjorko]] || {{flago|Britio}} ||19||16||—||— |- | [[Moskvo]] || {{flago|Rusio}} ||15||—||—||— |} == Prezento de la kandidatoj == === Londono === [[Dosiero:London 2012 train.jpg|eta|dekstra|200px|Dekoraciita vagono de la [[metroo de Londono]].]] Ĉar [[Birmingham]] kaj [[Manchester]] jam malsukcesis gastigi la [[Somera Olimpiko 1992|Somerajn Olimpikojn 1992]], [[Somera Olimpiko 1996|1996]] kaj [[Somera Olimpiko 2000|2000]], la [[Brita Olimpika Asocio]] (BOA) decidis, ke Londono estis la plej taŭga brita urbo por kandidatiĝi al la Somera Olimpiko 2012<ref name="BBC London">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/olympics_2012/4233055.stm "Rivals for 2012: London"]. [[BBC Sport]].</ref>. La centra argumento de la londona dosiero estis la areo [[Lower Lea Valley]], kiun oni plani aliformi en mondskalan [[Olimpika Parko (Londono)|Olimpikan Parkon]] kaj Vilaĝon. Ĝin konektos al la brita ĉefurbo altrapida naveto kromnomita la "Olimpika Ĵetlanco", krom la jam ekzistantaj transportrimedoj, kiuj kapablas transigi 240&#160;000&#160;homojn po horo<ref name="Train">[http://www.alwaystouchout.com/project/44 "Stratford Olympic Park"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070320223510/http://www.alwaystouchout.com/project/44 |date=2007-03-20 }}. 2006-01-25.</ref>. Post la fino de la Olimpiko, la areo normale fariĝos la plej vasta urba parko disvolvita en [[Eŭropo]] ekde 150 jaroj kun areo de 2&#160;km². Tie situos la Olimpika Medicina Instituto (OMI) kaj sporta resanigejo<ref name="OMI">[http://www.olympics.org.uk/OMI/home.aspx "Olympic Medical Institute"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070219141051/http://www.olympics.org.uk/OMI/home.aspx |date=2007-02-19 }}.</ref>. La londona dosiero promesis gravan plibonigon de la [[metroo de Londono]] por bone akcepti la venontan homamason, sed ankaŭ projektis plian financan investadon por novaj olimpikaj lokoj tra la tuta urbo. Londono estis rigardita kiel la dua favorato de la baloto post Parizo. Pro intensa influigo fare de la londona teamo fine de la elektprocezo, Londono tamen sukcesis superforti Parizon<ref name="CNN"/>. La celebrado de la venko estis ruinigita de la [[Teroristaj atakoj de Londono en julio 2005|teroristaj atakoj en Londono de la 7-a de julio 2005]] en la metroo. Pro tio rapide aperis antaŭtimoj pri la sekureco de la Olimpiko 2012, tiel ke IOK kaj britaj oficialuloj tuj provis trankviligi londonanojn pri tio<ref>[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=1&id=1120759363 "London Terrorist Attack Won’t Affect Host City Status Says IOC – Celebration Cancelled"]. GamesBids. 2005-07-07.</ref><ref>[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=1&id=1120936727 "London Will Stage Safe And Secure Games Says Sports Minister"]. GamesBids. 2005-07-09.</ref></small>. === Parizo === [[Dosiero:l'Hotel de Ville, Paris 2012.jpg|eta|200px|Emblemo de "Parizo 2012" ĉe la fasado de la [[urbdomo de Parizo]].]] Parizo estis ofte rigardita kiel la plej verŝajna favorato por fariĝi la Olimpika Urbo en [[2012]]<ref name="BBC frontrunner"/>, pro tio ke la franca ĉefurbo jam perdis siajn antaŭajn kandidatiĝojn al la [[Somera Olimpiko 1992|Someraj Olimpikoj 1992]] kaj [[Somera Olimpiko 2008|2008]], respektive kontraŭ [[Barcelono]] kaj [[Pekino]]. La pariza dosiero planis konstrui la olimpikajn sportejojn en la nordaj kaj okcidentaj ĉirkaŭurboj, kun la olimpika vilaĝo meze de tiu areo kaj maksimuma transporta tempo de malpli ol dek minutoj<ref name="BBC Paris">[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics_2004/olympics_2012/3092943.stm "Rivals for 2012: Paris"]. [[BBC Sport]]. 2005-06-08.</ref>. La projekto ricevis altan poentaron el IOK pro la bonstata transportsistemo de la urbo kaj pro la multaj proksimaj instalaĵoj, kiuj ebligis akcepti grandan nombron da turistoj. La kandidatiĝo estis tutkore subtenita de multaj parizanoj kaj pli ĝenerale de multaj francoj<ref name="ParisReport">(PDF) [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_947.pdf Report of the IOC Evaluation Commission for the Games of the XXX Olympiad in 2012] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080229031354/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_947.pdf |date=2008-02-29 }} - Paris. International Olympic Committee. 2005-06-06.</ref>. Kvankam jam ekzistis granda parto de la planitaj olimpikejoj, inkluzive de la granda [[stadiono de Francio]], la projekto ankaŭ proponis konstrui provizorajn sportejojn, kiuj post la Olimpiko estus moveblaj kaj rekonstrueblaj alie<ref name="ParisReport"/>. La pariza teamo volonte emfazis la riĉan kulturan kaj olimpikan historion de Parizo, sed ankaŭ la grandan sperton de tiu urbo rilate al la gastigo de gravaj sportaj okazaĵoj, ekzemple la [[Futbala Mondpokalo 1998]] kaj la atletisma mondĉampionado de [[2003]]<ref name="ParisReport"/>. Ĉiuj tiuj argumentoj multe favorigis Parizon. === Madrido === [[Dosiero:Madrid2012 palaciocorreos.jpg|eta|dekstra|200px|La [[Palaco de Komunikaĵoj]] de [[Madrido]] kun la emblemo de la Olimpiko 2012 sur la horloĝturo.]] Komence de [[2003]], Madrido venkis [[Sevilo]]n por reprezenti Hispanion kiel internacia kandidato al la venonta Olimpiko<ref name="Spainbids">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=5&id=1043157581 "Madrid Chosen Spain’s Candidate For 2012 Bid"]. GamesBids. 2003-01-21.</ref>. Madrido prezentis superaveraĝan dosieron, kiu planis konstrui preskaŭ ĉiujn sportejojn ene de tri ĉirkaŭurboj proksime al la urbocentro<ref name="BBC Madrid">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/olympics_2012/3092939.stm "Rivals for 2012: Madrid"]. [[BBC Sport]]. 2005-06-08.</ref>. Danke al pluraj jam ekzistantaj instalaĵoj promesis la dosiero, ke la entuta kosto de la Olimpiko restus malalta, dum la novaj sportejoj daŭre aktiviĝus post la Olimpiko kaj daŭre kontribuus al la olimpika tradicio de la urbo<ref name="BBC Madrid" />. Por la unua fojo en la historio de Olimpikaj Ludoj, la transportado de la centmiloj da turistoj kunveniĝantaj en la ĉefurbo nur baziĝus sur publikaj transportiloj<ref name="BBC Madrid"/>. Ĉiuj sportejoj kaj publikaj transportoj funkcius laŭ la dosiero per [[Renoviĝanta energio|renoviĝantaj energioj]], tiel subtenante idealon de "''verda Olimpiko''"<ref name="BBC Madrid" />. La urbo jam havis longan sperton rilate al eŭropaj kaj mondĉampionadoj de pluraj olimpikaj sportoj<ref name="MadridReport">(PDF) [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_948.pdf Report of the IOC Evaluation Commission for the Games of the XXX Olympiad in 2012 - Madrid] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110723064459/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_948.pdf |date=2011-07-23 }}. International Olympic Committee. 2005-06-06.</ref>. Inter la kvin kandidataj urboj, Madrido estis la plej kore subtenata de la urba kaj nacia loĝantaro<ref name="MadridReport"/>, kaj ĝia kandidatiĝo estis helpita de la subteno de la eksa IOK-prezidanto [[Juan Antonio Samaranch]], kiu klopodis por arigi voĉdonojn favorajn al la hispana ĉefurbo<ref name="MadridSamaranch">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=1&id=1120494361 "Madrid 2012 Gets Support From Samaranch"]. GamesBids. 2005-07-04.</ref>. Dum la lastaj fazoj de la elektprocezo, IOK-membro [[Alberto la 2-a (Monako)|Alberto la 2-a de Monako]] publike dubis pri la sekureco de Madrido, aludante al la [[Madridaj atakoj de la 11-a de marto 2004|teroristaj atakoj de la 11-a de marto 2004]], okaze de kiuj pereis 191&#160;homoj. La hispana delegitaro precipe ofendiĝis pri tiu rimarko kaj rigardis la finan venkon de Londono super Madrido kiel konsekvencon de la kritiko de Alberto<ref name="AlbertMonaco">[http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2005/07/11/jjoo2012/1121111500.html "Alberto de Mónaco niega haber sido "teledirigido""] (hispane). El Mundo. 2005-07-13.</ref>. Nur unu tagon post la oficiala elekto de Londono kiel olimpika urbo cetere okazis la [[Teroristaj atakoj de Londono en julio 2005|londonaj teroristaj atakoj de julio 2005]], kiuj kaŭzis la morton de 52&#160;homoj. === Novjorko === [[Dosiero:NYC2012USCClock.jpg|eta|dekstra|200px|Horloĝo en Union Square ([[Novjorko]]), montrante la ceteran tempon antaŭ la fina elekto de la olimpika urbo.]] [[Novjorko]] estis proponita prefere ol [[San-Francisko]] dum la [[Usono|usona]] interna elektprocezo en [[2002]]. La novjorka delegitaro proponis la tiel nomitan planon "''Olympic X''" : du ĉefaj transportlinioj kunligus la plurajn olimpikajn centrojn en [[Manhatano]], [[Kvinzo]], [[Broklino]] kaj eĉ [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] en [[Nov-Ĵerzejo]]. Olimpika vilaĝo kun 8&#160;550 dormĉambroj situus je la kruciĝo de la du transportlinioj<ref name="NYReport">(PDF) [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_949.pdf Report of the IOC Evaluation Commission for the Games of the XXX Olympiad in 2012 - New York] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070418181412/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_949.pdf |date=2007-04-18 }}. International Olympic Committee. 2005-06-06.</ref>. En la olimpikaj centroj, al la jam ekzistantaj sportejoj kiel [[Madison Square Garden]], la [[stadiono Yankee]], [[Centra Parko (Novjorko)|Centra Parko]], [[USTA Billie Jean King National Tennis Center|USTA Tennis Center]], la [[stadiono Giants]] kaj [[Izod Center]] (parto de [[Meadowlands Sports Complex]]) aldoniĝus novaj sportejoj, nomitaj Queensbridge Athletic Center, Greenbelt Equestrian Center kaj Flushing Meadows Regatta Center<ref name="NYvenues">Lieber, Jill (2004-05-18). [http://www.usatoday.com/sports/olympics/summer/2004-05-18-nyc-venues_x.htm "Home improvements"]. USA Today.</ref>. La urbo cetere posedis abundajn instalaĵojn kaj altkvalitan sperton pri la organizado de internaciaj okazaĵoj. Ĝi cetere finance kapablis reklamacii sin tra la tuta mondo<ref name="NYReport"/>. Gravan problemon tamen trafis la kandidatiĝo, kiam la [[Novjorkio|novjorkia ŝtato]] rifuzis aprobi la konstruadon de la planita [[stadiono West Side]], kiu estis la ĉefa sportejo de la projekto, tiel multe malfavorigante la ŝancojn de tiu kandidato<ref name="BBC New York">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympics_2004/olympics_2012/3092947.stm "Rivals for 2012: New York"]. [[BBC Sport]]. 2005-06-08</ref>. La dosiero de la urbo revigliĝis, kiam la novjorka delegitaro anoncis interkonsenton pri la konstruado de nova stadiono ([[Citi Field]]), kiun oni prezentis kiel taŭgan ĉefsportejon por la olimpikaj ceremonioj kaj eventoj<ref name="BBC New York"/>. Novjorko neniam estis rigardita kiel favorato, kaj ĝiaj ŝancoj despli malgraviĝis, kiam [[Vankuvero]] ([[Brita Kolumbio]]) obtenis la organizadon de la [[Vintra Olimpiko 2010]]. === Moskvo === [[Dosiero:Manezhnaya moscow 2012.jpg|eta|dekstra|200px|[[Maneĝa placo en Moskvo|Maneĝa Placo]] en [[Moskvo]] kun la emblemo de la Olimpiko 2012.]] La projekto de [[Moskvo]] por la Olimpiko 2012 celis profiti el la sperto jam akirita dum la [[Somera Olimpiko 1980]]. Ĝi proponis, ke ĉiuj olimpikaj sportejoj situu en la internaj limoj de la rusia ĉefurbo kaj ĉirkaŭ la [[Moskva (rivero)|rivero Moskvo]], tiel ke ĝi historie estus unu el "''la plej kompaktaj Olimpikoj''" laŭ la rusa delegitestro [[Valerij Ŝancev]]<ref name="BBC Moscow">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/olympics_2012/3071399.stm "Rivals for 2012: Moscow"]. [[BBC Sport]]. 2005-06-08.</ref>. Ĉiuj ekzistantaj sportejoj spertus ampleksan renovigon, kaj novaj sportejoj estus konstruitaj kaj sukcese testitaj antaŭ la komenco de la Olimpiko<ref name="MoscowReport">(PDF) [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_950.pdf Report of the IOC Evaluation Commission for the Games of the XXX Olympiad in 2012 - Moscow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080229031333/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_950.pdf |date=2008-02-29 }}. International Olympic Committee. 2005-06-06.</ref>. La centra elemento kaj kerno de la moskva dosiero estis la nova, moderna olimpika vilaĝo, kiun oni planis konstrui ĉe la bordoj de la rivero<ref name="MoscowReport"/>. Malgraŭ vigla subteno de la urbo kaj de la tuta rusia loĝantaro, kaj malgraŭ la olimpika sperto de Moskvo, la kandidatiĝo de tiu urbo suferis pro nesufiĉaj instalaĵoj kaj antikva transportsistemo, kiuj verŝajne ne taŭgus por akcepti ĉiujn vizitantojn de la Olimpiko<ref name="MoscowReport"/>. == Polemikoj == === Olimpika aludo de Tony Blair === En [[decembro]] [[2003]], [[Britio|brita]] [[ĉefministro]] [[Tony Blair]] parolis pri la londona kandidatiĝo okaze de "sporta matenmanĝo", kiun li ĉeestis dum ŝtatkonferenco en [[Nigerio]]<ref name="OlympicPitch">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympics_2004/olympics_2012/3340169.stm "Blair denies 'Olympic pitch'"]. [[BBC Sport]]. 2003-12-22.</ref>. Blair menciis la kandidatiĝon rilate al la senproblema gastigo de la [[Ludoj de la Komunumo de Nacioj]] de [[2002]] en [[Manchester]]: "''La sukceso de la Ludoj de la Komunumo de Nacioj parte inspiris nian kandidatiĝon al la Olimpiko''"<ref name="OlympicPitch"/>. Ĉar la [[Internacia Olimpika Komitato]] klare malpermesas iun ajn internacian reklamon de la kandidatoj antaŭ la fina elektprocezo, ĝi skribis leteron al la brita delegitaro, postulante klarigon pri tiu supozita malrespekto de la olimpika regularo<ref name="OlympicPitch"/>. La estro de la Federacio de la Ludoj de la Komunumo de Nacioj, la estro de la [[Brita Olimpika Asocio]] sed ankaŭ delegitoj de [[Downing Street]] kaj de la projekto "Londono 2012" negis iun ajn malrespekton de la kodekso de IOK. Ili insistis, ke al la raportita komento fare de Tony Blair mankis la kunteksto de la konversacio, kaj ke la brita ĉefministro neniel intencis reklamacii la kandidatiĝon<ref name="OlympicPitch"/>. Por malebligi novajn malrespektojn, la juristo [[Michael Beloff]] estis tamen nomumita kiel la "etika konsilisto" de la londona delegitaro du monatojn post la incidento<ref name="Beloff">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/olympics_2012/3455573.stm "London appoints ethics tsar"]. [[BBC Sport]]. 2004-02-03.</ref>. === Korupto-skandalo de Ivan Slavkov === La [[4-an de aŭgusto]] [[2004]], la brita televida serio ''[[Panorama (televida serio)|Panorama]]'' diskonigis la rezultojn de jarlonga enketo, okaze de kiu la ĵurnalistoj false prezentis sin kiel konsilantojn de la fikcia firmao "New London Ventures", kiu laŭ ili celis defendi la interesojn de londonaj firmaoj kaj subteni la Olimpikon 2012 en [[Londono]]. La raporto malkaŝis, ke kelkaj olimpikaj agentoj povis promesi la voĉdonojn de pluraj IOK-membroj por la londona dosiero, kontraŭ mono aŭ aliaj favoroj<ref name="BBC BuyingGames">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/panorama/4649677.stm "Buying the Games"]. BBC News. 2005-07-06.</ref>. La diskreta ĵurnalista teamo sekrete filmis renkonton kun unu el tiuj agentoj, Goran Takac, kiu prezentis ilin al [[Ivan Slavkov]], IOK-membro kaj prezidanto de la [[Bulgara Olimpika Komitato]]<ref name="BBC BuyingGames"/>. Slavkov deklaris, ke li konsentis pri traktado, ĉar li ankoraŭ ne certis pri la kandidata urbo, kiu ricevus lian voĉdonon<ref name="BBC Slavkov">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/panorama/4652861.stm "The case against Slavkov"]. BBC News. 2005-07-06.</ref>. Takac aldonis, ke la posteno de Slavkov en IOK estis tre utila avantaĝo por preteratenti la rigorajn regulojn rilate al renkontoj kun aliaj IOK-membroj, kaj ke la prezo de tiu servo estis jam inkludita en la ciferoj antaŭe donitaj al la ĵurnalistoj<ref name="BBC Slavkov"/>. Dum la tagoj antaŭ la dissendo de la televidserio, la Etiko-Komisiono de IOK instigis enketon pri la akuzoj de la filmo<ref name="BBC IOCenquiry">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/olympics_2012/3938619.stm "Olympic votes 'up for sale'"]. [[BBC Sport]]. 2004-07-30.</ref>. Kvankam la ĵurnalistoj de ''Panorama'' jam atentigis, ke la londona delegitaro neniel partoprenis en la raporto, la delegitoj de "Londono 2012" publikigis ceterajn komunikaĵojn. Ili asertis, ke la delegitaro neniel partoprenis aŭ sciis pri la ĵurnalista enketo, tiel esperante malproksimigi ilin el la skandalo : "''mi devas klarigi tion, ke Londono 2012 sciis nenion pri tio - ni kaŝas nenion''", diris [[Alan Pascoe]], la vicprezidanto de Londono 2012. Li cetere promesis "''fari ĉion fareblan por kunlabori ''[kun la IOK-enketo]'' kaj forviŝi tiun aferon el la tagordo''"<ref name="BBC IOCenquiry"/>. [[Sebastian Coe]], tiutempe ankaŭ vicprezidanto, konfirmis la deklarojn de Pascoe kaj asertis, ke "''Londono 2012 agis taŭge kaj etike tra la tuta kandidatiĝa procezo''"<ref name="BBC IOCenquiry"/>. Post la diskonigo de la televida raporto, IOK-membroj kaj oficialuloj agnoskis la plenan senkulpecon de Londono 2012<ref name="ChinaDaily">[http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-08/13/content_365058.htm "IOC clears London group of bid corruption"]. China Daily. 2004-08-13.</ref>. Post la raporto, IOK provizore forbaris Ivan Slavkov kaj malpermesis al li ĉeesti la [[Somera Olimpiko 2004|Someran Olimpikon 2004]]<ref name="BBC BuyingGames"/>. [[Jacques Rogge]] klamis, ke li estis "''kolera homo, ĉar kelkaj homoj ne respektas la regulojn.''". "''Sub mia estreco,'' li aldonis, ''estos nula toleremo pri maletika konduto''"<ref name="BBC BuyingGames"/>. Raporto de la Etiko-Komisiono de IOK publikiĝis la [[25-an de oktobro]] [[2004]] : ĝi kulpigis Slavkov kaj agnoskis la verecon de la enketo de la [[BBC]]. "''La kompleta registrigo de la renkonto inter S-ro Slavkov kaj la du ĵurnalistoj malkaŝas ke : ''[...]'' neniam kaj neniel protestis S-ro Slavkov kontraŭ tiu diskuto rilate al kontrakto por akiri voĉdonojn favorajn al kandidata urbo el IOK-membroj, kiujn li kaj S-ro Takac kapablus influi''"<ref name="BBC Slavkov"/><ref name="EthicsSlavkov">(PDF) [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_912.pdf IOC Ethics Commission: Decision with recommendations] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070614193934/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_912.pdf |date=2007-06-14 }}. International Olympic Committee. 2004-10-25.</ref></small>. Eksciante pri tiu akuzo, Slavkov replikis, ke li fakte ĉeestis tiun renkonton por ruze kapti la supozitajn koruptantojn<ref name="BBC BuyingGames"/>. La raporto de la Etiko-Komisiono tamen cetere menciis, ke "''neniam dum la renkonto evidentiĝas, ke S-ro Slavkov nur intencis konstati la delikton de tiuj koruptantoj de IOK-membroj''"<ref name="BBC Slavkov"/>. La raporto sekve atentigas, ke Slavkov ricevis "''neniun mandaton por 'trovi la verajn radikojn de korupto'", kaj ke li principe devis ricevi monon el Takac<ref name="BBC Slavkov"/>. Konkludis la raporto jene : {{Cquote| ''S-ro Slavkov senhonorigis la bonfamon kaj reputacion de la Olimpika Movado kaj de IOK ''[...]'' Partopreno de IOK-membro al tiu "traktado" kredebligis la hipotezon de la ĵurnalistoj, laŭ kiuj en IOK ekzistis membroj kaj agentoj, kiuj povis korupti aliajn IOK-membrojn.''<ref name="BBC Slavkov"/>. }} La [[7-an de julio]] [[2005]], dum la [[117-a IOK-sesio]], Ivan Slavkov estis definitive forbarita el la organizaĵo post baloto kun 84 favoraj voĉdonoj kontraŭ 12 malfavoraj voĉdonoj<ref name="Slavkov expelled">[http://www.olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=1415 "SINGAPORE 2005: Session Receives Reports"]. International Olympic Committee. 2005-07-07.</ref>. === Francaj kritikoj post la baloto === La pariza delegitaro, estrita de la urbestro [[Bertrand Delanoë]], asertis ke [[Tony Blair]] kaj la londona delegitaro malrespektis la IOK-regularon. La jenon ekzemple diris Delanoë la [[11-an de julio]] [[2005]] : "''Ili ne respektis la regulojn establitajn de la Internacia Olimpika Komitato. Mi ne diras, ke li alproksimiĝis al la flava linio, mi diras ke ili transpasis la flavan linion''"<ref name="wrongf">[http://www.lexpansion.com/art/134.0.133407.0.html "JO 2012: Delanoë relance la polémique"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516062416/http://www.lexpansion.com/art/134.0.133407.0.html |date=2008-05-16 }} (france). L'Expansion. 2005-07-11.</ref><ref name="wrongf2">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=1&id=1121098753 "London’s Bid Breached Rules Said Paris Mayor – Blair Spokesman Calls It "Fair""]. GamesBids. 2005-07-11.</ref></small>. Ja estis polemika ago de la londonaj delegitoj, kiam ili proponis variajn donacojn al partoprenontaj atletoj, inkluzive de senpagaj flugoj, manĝoj, kuponoj por longdistancaj telefonado kaj aliaj financaj avantaĝoj. Tuj post la anonco de tiu iniciativo, Londono nuligis ĝin, plej verŝajne pro rimarko de [[Jacques Rogge]], kiu timis la komencon de "''kandidata milito''"<ref name="LondonIncentives">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/olympics_2012/4475017.stm "London withdraws 2012 incentives"]. [[BBC Sport]]. 2005-04-23.</ref>. Parizo ankaŭ asertis, ke la influigo fare de Tony Blair estis kontraŭregula. Tio estis forte kontestita de [[Downing Street]]<ref name="wrongf2"/>. Ne antaŭ la [[4-a de aŭgusto]] [[2005]] Jacques Rogge definitive malpermesis pliajn polemikojn, deklarante : "''Mi jam plene klarigis ke, miaopinie, la konkuro estis justa. Ĝi estis plenumita konforme al la reguloj, kiujn ni establis''"<ref name="wrongg">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=1&id=1123175331 "Rogge Calls 2012 Host City Competition "Fair""]. GamesBids. 2005-08-04.</ref>. La komentoj de Delanoë estis cetere kritikitaj de pluraj parizaj politikistoj. [[Claude Goasguen]], prezidento de la grupo [[UMP]] en la [[konsilio de Parizo]], deklaris : "''Oni ne rajtas fari tian akuzon sen liveri iun ajn pruvon''"<ref name="wrongf"/>. Eĉ antaŭ la baloto ekzistis en [[Singapuro]] jam streĉa rilato inter la franca kaj brita delegitaroj. La pariza teamo konsideris registri plendon kontraŭ la londonaj konsultistoj Jim Sloman kaj Rod Sheard, kiuj deklaris ke la [[stadiono de Francio]] ne taŭgis por [[atletismo]]. Tia deklaro kontraŭis la regulojn de IOK, laŭ kiuj neniu kandidato rajtis fari komenton pri alia kandidato<ref name="wrongh">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=1&id=1120494836 "IOC President Steps In To Diffuse Potential Dispute"]. GamesBids. 2005-07-04.</ref>. La londona teamo rapide malkonfirmis, ke la du homoj estis kunlaborantoj de la projekto "Londono 2012". Ĝi cetere rimarkis, ke iliaj opinioj ne reprezentis la opiniojn de la londona teamo<ref name="wrongh"/>. === Erara voĉdono de Lambis Nikolaou === Alex Gilady, [[Israelo|israela]] IOK-membro kaj membro de la Kunordigo-Komisiono de IOK por Londono 2012, deklaris la [[23-an de decembro]] [[2005]] ke [[Madrido]] teorie devis atingi la duan rangon egale kun [[Parizo]] en la tria raŭndo de la baloto, sed ke tio ne okazis pro premo de erara butono fare de la [[Grekio|greka]] membro Lambis Nikolaou<ref name="wrongi">[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/other_sports/olympics_2012/4553116.stm "'Voting error' gave London Games"]. BBC News. 2005-12-23.</ref>. Li plie konjektis, ke alikaze Madrido estus venkinta Parizon en la sekva malegalpartiga baloto kaj estus venkinta Londonon en la lasta raŭndo<ref name="wrongi"/>. Craig Reedie, brita IOK-membro, tamen kontestis tiun hipotezon, dirante : "''deklaro, laŭ kiu nenomata membro 'eble' faris ion kiu 'eble' estus kaŭzinta ion alian kiu 'eble' estus kaŭzinta malsaman rezulton, estas la tipa bagatela babilado, kiu okazas post multaj IOK-balotoj''"<ref name="wrongi"/>. Fine de [[2005]], Lambis Nikolaou ankaŭ kontestis la aserton de Gilady : "''Ĉiuj teoriumadoj koncerne mian rolon en la tria raŭndo de la baloto de la Olimpika Urbo 2012 estas tute senbazaj. Mi deklaras, ke mi ne voĉdonis dum la tria raŭndo, kiel mi jam anoncis dum la koncernata baloto''"<ref name="wrongj">[http://www.tiscali.co.uk/news/newswire.php/news/reuters/2005/12/28/topnews/iocmemberdeniesvotingblunder.html "IOC member denies voting blunder"]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Reuters, Tiscali. 2005-12-28.</ref>. Tiu deklaro estis konfirmita de la balotstatistikoj de IOK<ref name="IOCLambis">[http://www.olympic.org/uk/news/events/117_session/full_story_uk.asp?id=1591 "IOC Reiterates Voting Details For Host City Of The XXX Olympiad"]. International Olympic Committee. 2005-12-27.</ref>, kiuj demonstris, ke Parizo estus venkinta Madridon en la tria raŭndo eĉ se Nikolaou estus voĉdoninta por Madrido. Gilady poste pardonpetis per letero al Nikolaou kaj atentigis, ke li neniam prononcis la nomon de Nikolaou<ref name="wrongj"/>. === Kuirarta komento de Jacques Chirac === [[Prezidento de la Respubliko (Francio)|Franca prezidento]] [[Jacques Chirac]] kaŭzis alian polemikon nur unu tagon antaŭ la fina elekto de la Olimpika Urbo fare de la [[Internacia Olimpika Komitato]]. Li interalie deklaris, ke "''la nura kuirarto malpli bona ol la brita estis la finna''", kaj ke "''la nura kontribuo de britoj al eŭropa agrokulturo estas la malsano de la freneza bovino''" (t.e. la [[Bova Spongoforma Encefalopatio|bova spongoforma encefalopatio]]). La komentoj de Chirac estis rigarditaj kiel malsportemaj, ĉar laŭ tradicia etiko oni ne kritiku rivalajn urbojn. Cetere devis voĉdoni du membroj el [[Finnlando]] por la fina baloto. Ĉar Parizo estis vaste rigardita kiel la favorato, ĝia streĉa malvenko kontraŭ Parizo igis multajn francojn kredi, ke la komentoj de Chirac kulpis pri tio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20050705/chirac_british_food_050705?s_name=&no_ads= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-02-06 |arkivurl=https://archive.today/20120529113808/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20050705/chirac_british_food_050705?s_name=&no_ads= |arkivdato=2012-05-29 }}</ref>. == Aliaj konsideritaj kandidatoj == Krom la naŭ oficiale akceptitaj kandidatoj, aliaj urboj deziris kandidatiĝi al la [[Somera Olimpiko 2012]]. Tiuj dosieroj tamen estis aŭ interne rifuzitaj de la [[Nacia Olimpika Komitato|Naciaj Olimpikaj Komitatoj]] (kaze de pluraj urboj en la sama lando), aŭ ne estis prezentitaj al la [[Internacia Olimpika Komitato]], aŭ estis nuligitaj antaŭ administrada finpretiĝo<ref name="Gamesbids2012">[http://www.gamesbids.com/english/bids/2012.shtml "2012 Summer Olympic Games Bids"]. GamesBids.</ref>. La [[Nigerio|nigeria]] ĉefurbo [[Abuĝo]] planis prezenti kandidatiĝon por fariĝi la unua olimpika urbo en [[Afriko]]. La urbo tamen ne finpretigis sian dosieron<ref name="Nigeriabid">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=5&id=1029868264 "Nigeria To Bid For 2012 Olympic Games"]. GamesBids. 2002-08-20.</ref>. En [[Azio]], tri urboj montris intereson pri la Olimpiko sed ne oficiale publikigis kandidatiĝon : [[Hajderabado]]<ref name="Hyderabad">[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/31812946.cms "We will bid for 2012 Olympics"]. ''[[The Times of India]]''. 2002-12-20.</ref>, [[Nov-Delhio]]<ref name="New Delhi">[http://archives.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/south/04/25/india.olympic/index.html "India chases ultimate Olympic glory"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070720203102/http://archives.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/south/04/25/india.olympic/index.html |date=2007-07-20 }}. CNN. 2002-04-25.</ref> kaj [[Telavivo]]<ref name="Tel Aviv">[http://www.sportbusiness.com/news/140571/tel-aviv-considers-olympic-bid "Tel Aviv Considers Olympic Bid"]. SportBusiness. 2001-09-27.</ref>. En [[Sud-Ameriko]], la Brazila Olimpika Komitato elektis [[Rio-de-Ĵanejro]]n prefere ol [[San-Paŭlo]]<ref name="Brazilbids">[http://www.cob.org.br/site/sobre_cob/candidaturas.asp "Candidaturas"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070107120135/http://www.cob.org.br/site/sobre_cob/candidaturas.asp |date=2007-01-07 }} (portugallingve). Brazilian Olympic Committee.</ref>. Se Rio-de-Ĵanejro estus elektita de IOK, ĝi estus fariĝinta la unua olimpika urbo en Sud-Ameriko. En [[Kanado]], [[Toronto]] unue ambiciis gajni la Olimpikon 2012, post kiam ĝi perdis sian kandidatiĝon al la [[Somera Olimpiko 2008]]. Ĉar [[Vankuvero]] jam obtenis la [[Vintra Olimpiko 2010|Vintran Olimpikon]], la toronta municipo tamen nuligis tiun projekton<ref name="Canadabids">Lawlor, Allison (2003-07-02). [http://evalu8.org/staticpage?page=review&siteid=2833 "Already with the Whining and Sour-Grapes: 'Toronto's hopes dashed'"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061014134427/http://evalu8.org/staticpage?page=review&siteid=2833 |date=2006-10-14 }}. The Globe & Mail.</ref>. En [[Usono]], [[Novjorko]] estis elektita de la [[Usona Olimpika Komitato]] prefere ol [[San-Francisko]]<ref name="USAbids">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=5&id=1036282899 "New York Wins USOC Nomination For 2012 Olympic Bid"]. GamesBids. 2002-11-02.</ref>, kvankam pluraj aliaj urboj ankaŭ deziris fariĝi la usona kandidato por la Olimpiko 2012 : inter ili estis [[Houston (Teksaso)|Houston]], [[Vaŝingtono]] (kunlabore kun la proksimaj urboj [[Baltimore (Marilando)|Baltimore]]), [[Cincinnati (Ohio)|Cincinnati]], [[Dallas (Teksaso)|Dallas]], [[Pittsburgh (Pensilvanio)|Pittsburgh]], [[Los-Anĝeleso (Kalifornio)|Los-Anĝeleso]] kaj [[Tampa]] (kunlabore kun [[Orlando (Florido)|Orlando]]<ref name="USAbids2">[http://www.gamesbids.com/english/bids/usa.shtml "New York City 2012 Summer Olympic Games Bid"]. GamesBids.</ref>). Pluraj eŭropaj urboj deziris konkuri kontraŭ Londono, Madrido, Moskvo kaj Parizo, kaj do esperis akiri la subtenon de siaj respektivaj Naciaj Olimpikaj Komitatoj. [[Germanio]] elektis [[Lepsiko]]n prefere ol [[Duseldorfo]], [[Frankfurto]], [[Hamburgo]] kaj [[Stutgarto]]<ref name="Germanybids">[http://www.gamesbids.com/english/bids/leipzig.shtml "Leipzig 2012 Summer Olympic Games Bid"]. GamesBids.</ref>. En [[Hispanio]], kontraŭ Madrido perdis [[Sevilo]]<ref name="Spainbids"/>. Aliaj menciitaj urboj estis [[Budapeŝto]]<ref name="Budapest">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=5&id=1051734705 "Hungary Drops Its 2012 Bid Intentions"]. GamesBids. 2003-04-30.</ref>, [[Milano]], [[Romo]]<ref name="Italybids">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=5&id=1057935342 "Italy To Pass On 2012; Considers Milan 2016 Olympic Bid"]. GamesBids. 2003-07-11.</ref>, [[Stokholmo]], [[Göteborg]], [[Malmö]], [[Oslo]] kaj [[Kopenhago]]<ref name="Swedenbids">"Several Cities Consider 2012 Olympic Bid". GamesBids. 2000-11-20.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} === Oficialaj retejoj de kandidatoj === * {{en}} [http://www.london2012.org/en Londono 2012] ([https://web.archive.org/web/20050105005314/http://www.london2012.com/en/news/publications/Candidatefile/Candidatefile.htm kandidatdosiero]) * {{es}} [http://www.madridolimpico.net/ Madrido 2012] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121018051959/http://www.madridolimpico.net/ |date=2012-10-18 }} === IOK-raportoj === * {{en}} [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_809.pdf IOK-raporto pri la Akcepto de Kandidatoj (12-a de majo 2004)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080627111251/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_809.pdf |date=2008-06-27 }} [[Dosiero:Gnome-mime-application-pdf.svg|20px|PDF-dosiero]] * {{en}} [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_952.pdf IOK-raporto de la Taksado-Komisiono (6-a de junio 2005)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051026013323/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_952.pdf |date=2005-10-26 }} [[Dosiero:Gnome-mime-application-pdf.svg|20px|PDF-dosiero]] ** {{en}} [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_946.pdf Ĉapitro: Londono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110723064037/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_946.pdf |date=2011-07-23 }} [[Dosiero:Gnome-mime-application-pdf.svg|20px|PDF-dosiero]] ** {{en}} [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_948.pdf Ĉapitro: Madrido] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110723064459/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_948.pdf |date=2011-07-23 }} [[Dosiero:Gnome-mime-application-pdf.svg|20px|PDF-dosiero]] ** {{en}} [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_950.pdf Ĉapitro: Moskvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080229031333/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_950.pdf |date=2008-02-29 }} [[Dosiero:Gnome-mime-application-pdf.svg|20px|PDF-dosiero]] ** {{en}} [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_949.pdf Ĉapitro: Novjorko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070418181412/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_949.pdf |date=2007-04-18 }} [[Dosiero:Gnome-mime-application-pdf.svg|20px|PDF-dosiero]] ** {{en}} [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_947.pdf Ĉapitro: Parizo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080229031354/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_947.pdf |date=2008-02-29 }} [[Dosiero:Gnome-mime-application-pdf.svg|20px|PDF-dosiero]] === Aliaj ligiloj === * {{en}} [http://www.olympic.org/uk/news/events/117_session/index_uk.asp 117-a IOK sesio] * {{en}} [http://www.olympic.org/common/asp/launchvideo.asp?name=117session/announcement_117session.wmv Oficiala anonco de la Olimpika Urbo 2012] [[Dosiero:Nuvola apps kaboodle.png|20px|WMV-dosiero]] {{Elstara}} {{ADLS|2010|16}} <!-- kaj 17 --> [[Kategorio:Somera Olimpiko 2012]] e8zx9112uzynvga6n1q2fzj0ivksns8 0 315045 9420459 9409467 2026-07-04T19:49:08Z Kani 670 /* 21a jarcento */ 9420459 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} La '''Premio Nadal de romano''' estas komerca [[literatura premio]] kiu ekzistas en [[Hispanio]] el [[1944]] por la plej bona neeldonita verko elektita de '''Eldonejo Destino''' (apartenanta nun al ''Grupo Planeta'' ekde komencoj de la [[1990-aj jaroj]]). Ĝi estas la literatura premio plej malnova en [[Hispanio]] kaj inter ties premiitoj troviĝas gravaj figuroj de la [[hispana literaturo]] de la [[20a jarcento]]. En 2010 la premio konsistis el 18 000 eŭroj kaj oni ricevas ĝin komence de januaro ĉiujare en [[Barcelono]]. ==Historio== La unua romano premiita estis '''''[[Nada (romano)|Nada]]''''', de '''[[Carmen Laforet]]'''. Post la akiro de ''Eldonejo Destino'' fare de la ''Grupo Planeta'' komence de la 1990-aj jaroj, la Premio Nadal iĝis multe pli komerca, kaj ekricevis ĝin jam famaj verkistoj anstataŭ novaj, kio okazis ĝis tiam. Inter la premiitaj verkoj elstare pasis al la historio de la [[hispana literaturo]], kune kun ''[[Nada]]'' (1944), de [[Carmen Laforet]], ''[[La sombra del ciprés es alargada]]'' (1947), de [[Miguel Delibes]], ''[[El Jarama]]'' (1955), de [[Rafael Sánchez Ferlosio]], ''[[Entre visillos]]'' (1957), de [[Carmen Martín Gaite]], kaj ''La soledad era esto'' (1990), de [[Juan José Millás]]. Aliaj prestiĝaj verkistoj kiuj ricevis la Premion Nadal estas [[Elena Quiroga]] (en 1950), [[Ana María Matute]] (en 1959), [[Ramiro Pinilla]] (en 1960), [[Álvaro Cunqueiro]] (en 1968) kaj [[Francisco Umbral]] (en 1975) aŭ, pli ĵuse, [[Fernando Arrabal]] (en 1982), [[Manuel Vicent]] (en 1986), [[Gustavo Martín Garzo]] (en 1999), [[Lorenzo Silva]] (en 2000) kaj [[Andrés Trapiello]] (en 2003). En 2009 estis la lasta fojo en kiu oni havigis ankaŭ duan premion nomita "finalisto"; ekde tiam nur la unua premio, tio estas la Premio Nadal estas havigita. Inter gravaj verkistoj kiuj iam iĝis finalistoj, sed ne ricevis la premion Nadal menciindas [[Manuel Mur Oti]] (1948), [[Jesús López Pacheco]] (1956), [[Lauro Olmo]] (1957), [[Armando López Salinas]] (1959), ktp. ==Venkintoj== * 1944: [[Carmen Laforet]] pro ''Nada'' * 1945: José Félix Tapia pro ''La Luna ha entrado en casa'' * 1946: [[José María Gironella]] pro ''Un hombre'' * 1947: [[Miguel Delibes]] pro ''La sombra del ciprés es alargada'' * 1948: [[Sebastián Juan Arbó]] pro ''Sobre las piedras grises'' * 1949: José Suárez Carreño pro ''Las últimas horas'' * 1950: [[Elena Quiroga]] pro ''Viento del Norte'' * 1951: [[Luis Romero]] pro ''La noria'' * 1952: [[Dolores Medio]] pro ''Nosotros, los Rivero'' * 1953: Lluïsa Forrellad pro ''Siempre en capilla'' * 1954: Francisco José Alcántara pro ''La muerte le sienta bien a Villalobos'' * 1955: [[Rafael Sánchez Ferlosio]] pro ''[[El Jarama]]'' * 1956: José Luis Martín Descalzo pro ''La frontera de Dios'' * 1957: [[Carmen Martín Gaite]] pro ''Entre visillos'' * 1958: José Vidal Cadellans pro ''No era de los nuestros'' * 1959: [[Ana María Matute]] pro ''Primera memoria'' * 1960: [[Ramiro Pinilla]] pro ''Ciegas hormigas'' * 1961: Juan Antonio Payno pro ''El curso'' * 1962: José María Mendiola pro ''Muerte por fusilamiento'' * 1963: [[Manuel Mejía Vallejo]] pro ''El día señalado'' * 1964: Alfonso Martínez Garrido pro ''El miedo y la esperanza'' * 1965: [[Eduardo Caballero Calderón]] pro ''El buen salvaje'' * 1966: [[Vicente Soto]] pro ''La zancada'' * 1967: José María Sanjuán pro ''Réquiem por todos nosotros'' * 1968: [[Álvaro Cunqueiro]] pro ''Un hombre que se parecía a Orestes'' * 1969: [[Francisco García Pavón]] pro ''Las hermanas coloradas'' * 1970: [[Jesús Fernández Santos]] pro ''Libro de las memorias de las cosas'' * 1971: [[José María Requena]] pro ''El cuajarón'' * 1972: [[José María Carrascal]] pro ''Groovy'' * 1973: [[José Antonio García Blázquez]] pro ''El rito'' * 1974: Luis Gasulla pro ''Culminación de Montoya'' * 1975: [[Francisco Umbral]] pro ''[[Las ninfas]]'' * 1976: [[Raúl Guerra Garrido]] pro ''Lectura insólita de "El Capital"'' * 1977: José Asenjo Sedano pro ''Conversación sobre la guerra'' * 1978: [[Germán Sánchez Espeso]] pro ''Narciso'' * 1979: [[Carlos Rojas Vila|Carlos Rojas]] pro ''El ingenioso hidalgo y poeta Federico García Lorca asciende a los infiernos'' * 1980: Juan Ramón Zaragoza pro ''Concerto grosso'' * 1981: [[Carmen Gómez Ojea]] pro ''Cantiga de agüero'' * 1982: [[Fernando Arrabal]] pro ''La torre herida por el rayo'' * 1983: Salvador García Aguilar pro ''Regocijo en el hombre'' * 1984: José Luis de Tomás pro ''La otra orilla de la droga'' * 1985: Pau Faner Coll pro ''Flor de sal'' * 1986: [[Manuel Vicent]] pro ''[[Balada de Caín]]'' * 1987: [[Juan José Saer]] pro ''La ocasión'' * 1988: Juan Pedro Aparicio pro ''Retratos de ambigú'' * 1989: Ne atribuita * 1990: [[Juan José Millás]] pro ''La soledad era esto'' * 1991: Alfredo Conde pro ''Los otros días'' * 1992: Alejandro Gándara pro ''Ciegas esperanzas'' * 1993: [[Rafael Argullol]] pro ''La razón del mal'' * 1994: [[Rosa Regàs]] pro ''[[Azul]]'' * 1995: Ignacio Carrión pro ''Cruzar el Danubio'' * 1996: [[Pedro Maestre Herrero]] pro ''[[Matando dinosaurios con tirachinas]]'' * 1997: Carlos Cañeque pro ''Quién'' * 1998: [[Lucía Etxebarria]] pro ''[[Beatriz y los cuerpos celestes]]'' * 1999: [[Gustavo Martín Garzo]] pro ''[[Las historias de Marta y Fernando]]'' ===21a jarcento=== * 2000: [[Lorenzo Silva]] pro ''[[El alquimista impaciente (romano)|El alquimista impaciente]]'' * 2001: [[Fernando Marías Amondo]] pro ''[[El Niño de los coroneles]]'' * 2002: [[Ángela Vallvey]] pro ''[[Los estados carenciales]]'' * 2003: [[Andrés Trapiello]] pro ''[[Los amigos del crimen perfecto]]'' * 2004: [[Antonio Soler (verkisto)|Antonio Soler]] pro ''[[El camino de los Ingleses]]'' * 2005: [[Pedro Zarraluki]] pro ''[[Un encargo difícil]]'' * 2006: [[Eduardo Lago]] pro ''[[Llámame Brooklyn]]'' * 2007: [[Felipe Benítez Reyes]] pro ''[[Mercado de espejismos]]'' * 2008: [[Francisco Casavella]] pro ''[[Lo que sé de los vampiros]]'' * 2009: [[Maruja Torres]] pro ''[[Esperadme en el cielo]]'' * 2010: [[Clara Sánchez]] pro ''[[Lo que esconde tu nombre]]''<ref>{{cite news |url = http://www.elpais.com/articulo/cultura/thriller/psicologico/gana/Nadal/elpepicul/20100107elpepicul_1/Tes/ |title = Un 'thriller' psicológico gana el Nadal |access-date = 7a de Januaro, 2010 |author = Carles Geli |date = 1a de Januaro, 2010 |work = [[El País]]}}</ref> * 2011: [[Alicia Giménez Bartlett]] pro ''[[Donde nadie te encuentre]]'' * 2012: [[Álvaro Pombo]] pro ''[[El temblor del héroe]]''<ref>[http://www.elmundo.es/elmundo/2012/01/06/barcelona/1325880141.html Álvaro Pombo gana el Premio Nadal]</ref> * 2013: [[Sergio Vila-Sanjuán]] pro ''[[Estaba en el aire]]'' <ref>Staff writer {{cite web |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2013/01/06/cultura/1357512610.html |title=Sergio Vila-Sanjuán gana el Nadal con 'Estaba en el aire' |work=El Mundo |language=es |author= |author-link=Staff writer |date=7a de Januaro, 2013 |access-date=9a de Januaro, 2013}}</ref> * 2014: [[Carmen Amoraga]] pro ''[[La vida era eso (romano)|La vida era eso]]''<ref>[http://www.elmundo.es/cultura/2014/01/06/52cb330122601db8098b4577.html Carmen Amoraga, Premio Nadal 2014 por su obra 'La vida era eso']</ref> * 2015: [[José C. Vales]] pro ''[[Cabaret Biarritz]]''<ref name=nespolo>{{cite web |url=http://www.elmundo.es/cultura/2015/01/06/54ac4a97268e3e1e688b4575.html |title=El traductor José C. Vales gana el Premio Nadal con su novela 'Cabaret Biarritz' |work=El Mundo |language=es |author=Matias Nespolo |date=7a de Januaro, 2015 |access-date=12a de Januaro, 2015}}</ref> * 2016: [[Víctor del Árbol]] pro ''[[La víspera de casi todo]]''<ref>[http://www.elmundo.es/cultura/2016/01/06/568d969ee2704ed7028b45b6.html Víctor del Árbol gana el Premio Nadal 2016 con la novela 'La víspera de casi todo']</ref> * 2017: [[Care Santos]] pro ''[[Media vida]]'' * 2018: [[Alejandro Palomas]] pro ''[[Un amor]]'' * 2019: [[Guillermo Martínez]] pro ''[[Los crímenes de Alicia]]'' * 2020: [[Ana Merino]] pro ''[[El mapa de los afectos]]'' * 2021: [[Najat El Hachmi]] pro ''[[El lunes nos querrán]]'' * 2022: [[Inés Martín Rodrigo]] pro ''[[Las formas del querer]]'' * 2023: [[Manuel Vilas]] pro ''[[Nosotros]]'' * 2024: [[César Pérez Gellida]] pro ''[[Bajo tierra seca]]'' * 2025: [[Jorge Fernández Díaz]] pro ''[[El secreto de Marcial]]'' * 2026: [[David Uclés]] pro ''[[La ciudad de las luces muertas]]''<ref>Mar Rocabert Maltas [https://elpais.com/cultura/2026-01-06/david-ucles-ficha-por-planeta-al-ganar-el-premio-nadal-con-una-nueva-novela-de-realismo-magico.html David Uclés ficha por Planeta al ganar el Premio Nadal con una nueva novela de realismo mágico], [[El País]], 6a de januaro 2026 - Alirita la 7an de januaro 2026</ref><ref>EFE, [https://www.publico.es/culturas/libros/escritor-david-ucles-gana-82o-edicion-premio-nadal-ciudad-luces-muertas.html El escritor David Uclés gana la 82º edición del Premio Nadal con 'La ciudad de las luces muertas'] [[Público]] 6a de januaro 2026 - Alirita la 7an de januaro 2026</ref> == Kelkaj gravaj finalistoj == * 1956, [[Jesús López Pacheco]], ''Central eléctrica'' * 1959, [[Armando López Salinas]], ''La mina'' * 1967, [[Francisco García Pavón]], ''El reinado de Witiza'' * 1986, [[Horacio Vázquez-Rial]], ''Historia del Triste'' * 1987, [[José Ferrater Mora]], ''El juego de la verdad'' * 1994, [[José Ángel Mañas]], ''Historias del Kronen'' * 1997, [[Lorenzo Silva]], [[La flaqueza del bolchevique|''La flaqueza del bolchevique'']] * 1998, [[Ignacio García-Valiño]], ''La caricia del escorpión'' ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Hispanaj literaturaj premioj|Nadal]] 93rf6kblc59fq2kaivd8n0h3yr3p6fh 0 315281 9420496 9241356 2026-07-04T21:39:45Z Kani 670 9420496 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bertelota pipio |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero=Anthus berthelotii Teide-2.jpg |dosiero larĝo = 220px |priskribo de dosiero = Bertelota pipio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Motaciledoj]] ''Motacillidae'' |genro = ''[[Anthus]]'' |specio = ''''A. berthelotii'''' |statuso = LC |dunomo = ''Anthus berthelotii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Bolle|Bolle]], [[1862]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Anthus berthelotii MHNT.ZOO.2010.11.205.23.jpg|eta|ovoj de ''Anthus berthelotii'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] La '''Bertelota pipio''', ''Anthus berthelotii'', estas mezgranda [[paserina]] [[birdo]], membro de la genro de [[pipioj]] kaj familio de [[Motaciledoj]] (kiu enhavas ankaŭ la [[motaciloj]]n kaj [[longunguloj]]n) kiu reproduktiĝas en [[Madejro]] kaj [[Kanarioj]]. Ĝi estas komuna specio de loĝantaj birdoj en ambaŭ insularoj. La Bertelota pipio troviĝas en malferma kamparo. La nesto estas surgrunda, la ino demetas 3-5 ovojn. Tiu estas malgranda [[pipio]], 13-14.5 cm longa. Ĝi estas nedistingeblaspekta specio surgrunde, ĉefe griza supre kaj blankeca sube, kun iom da brusta strieco. Ĝi havas blankecajn superokulan strion kaj okulringon, kun malhela okulo kaj mustaĉajn striojn. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli brunaj ol plenkreskuloj. Tiu specio ŝajnas pli mallongvosta kaj grandkapa ol la [[Herbejpipio]]. Ties alvoko estas "sĉrip" kiel tiu de la [[Flava motacilo]], kaj la kanto, dumfluga, estas babileca "civrr civrr civrr civrr". Tiu specio ricevis nomon laŭ la franca naturalisto [[Sabin Berthelot]], iam loĝanto en Kanarioj, fare de [[Carl Bolle]]. == Referencoj == * IUCN2006, BirdLife International, 2004, 53130, Anthus berthelotii, 9a de Majo 2006. Malplej zorgiga. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Madeira Birds: [http://www.madeirabirds.com/berthelots_pipit_page Bertelota pipio] {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Motaciledoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] rlllf1h4v5lx0oddbyh525a1fw2wbbv 0 331199 9420431 8573765 2026-07-04T18:35:20Z Spokiyny 238508 /* Bazaj informoj */ 2026 9420431 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=UA}} '''Zabridj,''' [[ukraine]] '''Забрідь''' [[hungare]] '''Révhely''' [rEvhej] estas [[vilaĝo]] en [[Ukrainio]], en [[Transkarpata provinco]], en distrikto [[Velikij Bereznij]]. [[Dosiero:Map of Ukraine political simple Oblast Transkarpatien.png|eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio]] [[Dosiero:Velykobereznyanskyi-Raion.png|eta|dekstra|180ra|Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio]] == Bazaj informoj == * {{Koordinatoj gms|48|55|24|N|22|27|42|E|scale:30000}} * [[Areo]]: &nbsp;km² * [[Alto]] super [[marnivelo]]: 218 m * [[Loĝantaro]]: 1080 * [[Poŝtkodo]]: 89003 * [[Telefonprefikso]]: 3135 == Situo == Zabridj situas laŭ [[Uĵ]] laŭ [[fervojo]]. Velikij Bereznij troviĝas je 3.5, [[Uĵhorodo]] je 46 [[km]]-oj. == Historio == La unua mencio pri la vilaĝo okazis en [[1360]] (laŭ necerta ukrainia fonto). En hungara dokumento ĝi aperis en [[1772]] en formo ''"Szabrochia"''. En [[1903]] pro la hungariga [[politiko]] la vilaĝo ricevis hungaran [[loknomo]]n Révhely. En [[1910]] vivis tie 751 loĝantoj, (563 [[rutenoj]], 71 [[hungaroj]], 45 [[germanoj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la [[komunumo]] apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Ung]], al distrikto de [[Velikij Bereznij|Nagyberezna]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]]. En [[1939]] la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan [[respubliko]]n. Poste [[Hungario]] okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Zabridj/Révhely. Ekde [[1945]] ĝi apartenis al [[Sovetunio]], fine ekde [[1991]] al Ukrainio. == Vidindaĵoj == {{Gravaj komunumoj de Transkarpatio}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio]] 84hsdyhfm0buwnod7mvq8djewq9ham1 0 340688 9420583 8711060 2026-07-05T01:42:50Z Wheatley2 216749 Wheatley2 movis paĝon [[Río Negro (Amazonio)]] al [[Rio Negro (Amazonio)]] anstataŭigante alidirektilon: Malĝusta titolo 8711060 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero | nomo= {{paĝonomo}} | longo= {{#invoke:Wikidata|claim|P2043}} | akvokolekta areo=691000 | meznombra trafluo=28400 | landoj= {{#invoke:Wikidata|claim|P17}} | regionoj= [[{{#invoke:Wikidata|claim|P131}}]] | urboj= | dosiero={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | fonto= | fonto-alteco= | fonto-latitudo= | fonto-longitudo= | regiono-ISO por fonto= | enfluejo={{#invoke:Wikidata|claim|P403|parameter=link}} | enfluejo-alteco= | enfluejo-latitudo= | enfluejo-longitudo= | regiono-ISO por enfluejo= }} [[Dosiero:Negroamazonrivermap.png|eta|dekstra|250ra|Mapo montranta la Riveron Negro en la Amazona Baseno.]] '''Rio Negro''' ([[Portugala|portugale]]: ''Rio Negro'', [[Hispana|hispane]]: ''Río Negro'', esperante Nigra Rivero) estas la plej granda maldekstra alfluanto de la [[Rivero Amazono|Amazono]] kaj la plej granda '''[[nigrakva rivero]]''' de la mondo. Ĝi estas la sepa plej granda rivero en la tuta mondo laŭ la akvokvanto (Vidu ĉe [[Listo de riveroj laŭ akvoŝarĝo]]) Ĝi naskiĝas inter [[Orinoko]] kaj la Amazona Baseno, kaj konektas ankaŭ kun la Orinoko pere de kanalo Kasikiare. En Kolombio, kie situas ties fontoj, ĝi estas nomata '''Rivero Guainía'''. Ties ĉefa alfluanto estas la [[Rivero Vaupés|Vaupés]], kiu kunhavas akvon kun la [[Rivero Guaviare|Guaviare]], branĉo de la [[Orinoko]], nome la baseno de la orienta deklivaro de [[Andoj]] en [[Kolombio]]. La Rivero Negro fluas en la Rivero Solimões por formi la Amazonan Riveron ĉe [[Manaus]], [[Brazilo]]. La [[rivero Branco]] estas la ĉefa alfluanto ĉe la norda bordo de la rivero Negro, kiu fluas integre tra la ŝtato [[Roraima]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Amazonio]] [[Kategorio:Riveroj en Brazilo]] [[Kategorio:Riveroj en Venezuelo]] [[Kategorio:Riveroj en Kolombio]] [[Kategorio:Landlimaj riveroj]] 8dud8ryt3dk0pegzz4wdj6kagf729d5 0 343475 9420605 9269738 2026-07-05T05:37:55Z Crosstor 3176 jam ne ĝermo 9420605 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1884|12|2}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Gyulafehérvár]] |dato de morto = {{mortotago|1958|7|12}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''[[Jozefo|József]] Fára''' [jOĵef fAra], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Fára József''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkivisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=671334&date=2026-07-05 nemzeti névtér</ref> naskiĝis la [[2-an de decembro]] [[1884]] en [[Gyulafehérvár]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Alba Iulia]] en [[Rumanio]]), li mortis la [[12-an de julio]] [[1958]] en [[Budapeŝto]]. == Kariero == {{Paĝonomo}} maturiĝis en katolika [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1902, poste li studis teologion, kiun li interrompis kaj akiris diplomon en [[Universitato de Kluĵo|Scienca Universitato Ferenc József]] en [[1908]]. Post pluraj okupiĝoj li akiris arkivistan licencon en [[Hungara Tutlanda Arkivo|Reĝa Hungara Tutlanda Arkivo]] en [[1914]] kaj ekde 1917 li estis arkivisto de [[Zala]], de [[1938]] de [[Pest]]. Intertempe en 1926 li akiris sciencan gradon en [[Universitato de Pécs|Scienca Universitato Erzsébet]]. Inter [[1948]] ĝis [[1953]] li estis scienca kunlaboranto de la Landa Centro de Arkivejoj. Liaj verkoj aperis plejparte en fakrevuoj kaj gazetoj. Li edziĝis en 1920, lia [[edzino]] naskis filon kaj 4 filinojn. == Elektitaj kontribuoj == * ''A [[balatonfüred]]i színház megalapítása és működésének első évtizedei'' (Zalaegerszeg, 1925); * ''[[Zalaegerszeg]] és a Göcsej részletes kalauza'' (Bp., 1934); * ''Zala vármegye levéltára'' (Bp., 1937); * ''[[Muraköz]] történetének rövid foglalata'' (Szombathely, 1942). == Fontoj == * [https://www.lira.hu/hu/antikvar/eletrajz/fra-jzsef-flevltrnok-emlkezete-antikvr biografio hungare kun foto] * [https://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=F%C3%81RA%20J%C3%B3zsef biografio hungare kun foto] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/f-7547C/fara-jozsef-754DC/ biografio hungare] * [https://library.hungaricana.hu/hu/view/LeveltariKozlemenyek_30/?pg=216&layout=s aprezo hungare] * [https://mek.oszk.hu/08700/08756/html/szocikk/w/23/23630.htm Teatra Leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fara Jozsef}} [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} c67po24zrc819jgfnbp9dlimfil73qv 0 354522 9420272 9418909 2026-07-04T13:56:12Z Crosstor 3176 /* Ĉinio (Popola Respubliko) */ 9420272 wikitext text/x-wiki Tiu ĉi artikolo estas aparta parto de [[grandurbo]], kie pri ĝeneralaĵoj kaj pri la aliaj [[kontinento]]j estas informoj. ''Memoru, ke grandaj urboj konsistas el [[milionurbo]]j, [[metropolo]]j (inter 1 miliono kaj 500mil) kaj grandurboj (inter 500mil kaj 100mil)!'' [[Dosiero:Panoramic View of East Kabul City.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Kabulo]] [[Dosiero:Dhaka skyline1.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Dako]] [[Dosiero:Chowringheeskyline2.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Kolkato]] [[Dosiero:Jakarta Skyline Part 2.jpg|eta|400ra|Nubskrapuloj en Ĝakarto]] [[Dosiero:Singapore port panorama.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Singapuro]] == Grandaj urboj de [[Azio]] laŭ landoj == Notoj: * Vi trovas informojn pri [[Azia Rusio|Azia parto de Rusio]] [[grandurbo|ĉi tie]]!. * Tie vi trovas Kaŭkazajn landojn, [[Turkio]]n kaj [[Kipro]], spite tion, ke ili ofte estas menciitaj Eŭropaj landoj. * [[Brunejo]], [[Butano]], [[Orienta Timoro]], [[Aŝmora kaj Kartia Insuloj]], [[Kokosinsuloj]] kaj [[Kristnaskinsulo]] ne havas grandajn urbojn. === [[Afganio]] === En Afganio estas la ĉefurbo [[Kabulo]] la unusola milionurbo. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Kandaharo]], [[Mazar-e Ŝarif]], [[Herat]], [[Ĝalalabad]] kaj [[Kunduz]]. === [[Armenio]] === [[Dosiero:Yerevan Mount Ararat.jpg|eta|300ra|Erevano kaj Ararat]] En Armenio estas unusola milionurbo (kaj samtempe ankaŭ metropolo): [[Erevano]]. Estas 2 grandurboj: [[Gjumri]] kaj [[Vanadzor]]. === [[Azerio]] === En Azerio estas unusola milionurbo (kaj samtempe ankaŭ metropolo): [[Bakuo]]. Estas 2 grandurboj: [[Ganĝa]] kaj [[Sumgait]]. === [[Bangladeŝo]] === En Bangladeŝo estas 4 milionurboj: [[Dako]], [[Ĉitagongo]], [[Narajanganĝ]] kaj [[Gazipur]]. Metropoloj estas [[Kulno]] kaj [[Raĝŝaho]]. Grandurboj estas [[Silheto]], [[Tongi]], [[Rangpur]], [[Majmansing]], [[Ĝesor]], [[Koks Bazar]], [[Komilla]], [[Dinaĝpur]], [[Navabganĝ]], [[Bogra]], [[Brahmanbaria]], [[Tangail]], [[Siraĝganĝ]], [[Naogaon]], [[Feni Sadar]], [[Pabna]] kaj [[Ĉandpur]]. === Barato === [[Dosiero:India map mod.png|eta|250ra|Mapo de Barato]] [[Dosiero:Skyline at Rajiv Chowk.JPG|eta|{{centre|Delhio}}]] [[Dosiero:Mumbai 03-2016 10 skyline of Lotus Colony.jpg|eta|{{centre|Mumbajo}}]] [[Dosiero:Chowringheeskyline2.jpg|eta|{{centre|Kolkato}}]] [[Dosiero:The Legislative House ( Vidhana Soudha) building of Karnataka. 04.jpg|eta|{{centre|Leĝdona konstruaĵo en Bengaluro}}]] [[Barato]] estas la plej popola lando de la mondo. Komence de la historio jam urboj formiĝis. Nuntempe daŭriĝas pligrandiĝo de urboj. Milionurboj estas [[Mumbajo]], [[Delhio]], [[Bengaluro]], [[Hajderabado]], [[Ahmadabado]], [[Ĉenajo]], [[Kolkato]], [[Surat]], [[Puneo]], [[Ĝajpuro]], [[Laknaŭo]], [[Kanpur]], [[Nagpur]], [[Indaur]], [[Thane]], [[Bhopal]], [[Visakhapatnam]], [[Pimpri-Ĉinĉvad]], [[Patnao]], [[Vadodara]], [[Gaziabad]], [[Ludhiana]], [[Agra (Barato)]], [[Nasiko]], [[Ranĉi]], [[Faridabado]], [[Merath]], [[Raĝkot]], [[Kaljan-Dombivali]], [[Vasai-Virar]], [[Varanasio]], [[Srinagar]], [[Aŭrangabado (Maharaŝtro)]], [[Dhanbad]], [[Gurgaono]], [[Amritsar]], [[Novmumbajo]], [[Allahabad]], [[Haora]], [[Gvalior]], [[Ĝabalpur]], [[Koimbatore]], [[Vijajaŭada]], [[Ĝodhpur]], [[Salem (Barato)]], [[Maduraj]], [[Rajpuro]] kaj [[Kota (Raĝastano)]]. Metropoloj estas [[Ĉandigarh]], [[Guvahati]], [[Solapur]], [[Hubli-Dharwad]], [[Majsur]], [[Tiruĉirapali]], [[Barejli]], [[Aligarh]], [[Tiruppur]], [[Moradabad]], [[Ĝalanĝar]], [[Bhubaneŝvar]], [[Varangal]], [[Mira-Bhajandar]], [[Ĝalgaon]], [[Guntur]], [[Thiruvananthapuram]], [[Bhivandi]], [[Saharanpur]], [[Gorakhpur]], [[Bikaner]], [[Amravati]], [[Noida]], [[Ĝamŝedpur]], [[Bhilai]], [[Kataka]], [[Firozabad]], [[Koĉi (Barato)]], [[Nellore]], [[Bhavnagar]], [[Dehradun]], [[Durgapur]], [[Bidhannagar]], [[Asansol]], [[Rourkela]], [[Nanded]], [[Kolhapur]], [[Aĝmer]], [[Akola]], [[Gulbarga]], [[Ĝamnagar]], [[Uĝĝen]], [[Loni]], [[Siliguri]], [[Ĝansi]], [[Dankuni]], [[Ulhasnagar]], [[Ĝamu]], [[Sangli]] kaj [[Mangaloro]]. Grandurboj estas ĝis 200mil: [[Maheŝtala]], [[Erode]], [[Belagavi]], [[Kurnul]], [[Bhivadi]], [[Ambattur]], [[Raĝamahendravaram]], [[Tirunelveli]], [[Malegaon]], [[Gaja (Barato)]], [[Udaipur]], [[Kakinada]], [[Davangere]], [[Kozhikode]], [[Rajpur Sonarpur]], [[Bokaro]], [[Suda Dumdum]], [[Ballari]], [[Patiala]],. [[Velor]], [[Korba]], [[Belagavi]], [[Ahmednagar]], [[Anand]], [[Kolamo]], [[Panihati]], [[Latur]], [[Morbi]], [[Brahmapur]], [[Bhatpara]], [[Dule]], [[Barasat]], [[Muzaffarnagar]], [[Bagalpur]], [[Bhilvara]], [[Tumakuru]], [[Mathura]], [[Ŝivamogga]], [[Vijayapura]], [[Muzaffarpur]], [[Gandhidham]], [[Kamarati]], [[Rohtak]], [[Ĉandrapur]], [[Panvel]], [[Hisar]], [[Ŝahĝahanpur]], [[Balli]], [[Nov-Delhio]], [[Trissur]], [[Singrauli]], [[Nizamabad]], [[Panipat]], [[Parbani]], [[Kulti]], [[Bilaspur]], [[Nallasopara]], [[Parbani]], [[Karur]], [[Bordoman]], [[Rampur (Utar-Pradeŝo)]], [[Darbhanga]], [[Ajzolo]], [[Etavah]], [[Noihati]], [[Raĝamahendravaram]], [[Devas]], [[Satna]], [[Kurnul]], [[Mau]], [[Icalkaranĝi]], [[Ĝalna]], [[Sonipat]], [[Durg]], [[Hapur]], [[Tirupati]], [[Oĵukaraj]], [[Gandhinagaro]], [[Batinda]], [[Borahonogur]], [[Rourkela]], [[Avadi]], [[Kadapa (urbo)]], [[Ĝunagad]], [[Malda]], [[Navsari]], [[Sagar]], [[Karimnagar]], [[Serampore]], [[Bharatpur (Barato)]], [[Anantapuramu]], [[Vizianagaram]], [[Bihar Ŝarif]], [[Khammam]], [[Faruĥabad]], [[Sri Ganganagar]], [[Ratlam]], [[Ramagundam]], [[Nangloj Ĝat]], [[Norda Dumdum]], [[Rajĉur]], [[Holdia]], [[Serilingampalli]], [[Arrah]], [[Uluberia]], [[Dhanbad]], [[Bidar]], [[Hosapete]], [[Imfalo]], [[Pali (Raĝastano)]], [[Sikandrabad]], [[Mirzapur]], [[Karnal]], [[Puduĉeri]], [[Purnia]], [[Loni]], [[Jamunanagar]], [[Rourkela]], [[Mango (Barato)]], [[Bulandŝahr]], [[Gurgaon]], [[Tanĝavur]], [[Kannur]], [[Mehsana]], [[Munger]], [[Thoothukudi]], [[Navghar-Manikpur]], [[Sultan Pur Majra]], [[Nagerkoil]], [[Agartala]], [[Ĉapra]], [[Bhalswa Jahangir Pur]], [[Sikar]], [[Baruĉ]], [[Buĝ]], [[Vapi]], [[Kanĉipuram]], [[Panĉkula]], [[Biŭani]], [[Kriŝnaraĝapura]], [[Ambernat]], [[Begusaraj]], [[Nadiad]], [[Valsad]], [[Katihar]], [[Ŝimla]], [[Sambal]], [[Burhanpur]], [[Mahadevapura]], [[Sirsa]], [[Surendranagar-Dudreĝ]], [[Ambikapur]], [[Eluru]], [[Dindigul]], [[Mahbubnagar]], [[Rajbareli]], [[Katni]], [[Baharampuro]], [[Borahonogur]], [[Kirari Suleman Nagar]], [[Sikundarabad]], [[Ongole]], [[Ĝunagad]], [[Ĉandanagar]], [[Ĉapra]], [[Morena]], [[Ĥargopur]] kaj [[Kandva]]. [[Ambala]], [[Ranipet]], [[Sivakasi]], [[Reva]], [[Tonk (Raĝastano)]], [[Dholpur]], [[Deogar]]. Aliaj urbegoj ĝis cent mil laŭ alfabeta ordo: [[Abohar]], [[Adilabad]], [[Adoni (Barato)]], [[Alapula]], [[Amaravatio]], [[Amreli]], [[Amroha]], [[Ankleŝvar]], [[Arrah]], [[Aŭrangabad (Biharo)]], [[Azamgarh]], [[Badajun]], [[Badlapur]], [[Bagaha]], [[Bagalkot]], [[Bahrajĉ]], [[Balasore]], [[Ballia]], [[Balurghat]], [[Banda]], [[Bangaon]], [[Bankura]], [[Bansvara]], [[Barabanki]], [[Barakpur]], [[Baran (Barato)]], [[Baraut]], [[Barmer]], [[Barnala]], [[Barŝi]], [[Basirhat]], [[Basti]], [[Beavar]], [[Bettiah]], [[Betul]], [[Bhadrak]], [[Bhadravati (Karnatako)]], [[Bhind]], [[Biŭani]], [[Bongaigan]], [[Botad]], [[Bulandŝahr]], [[Bundi]], [[Busaval]], [[Ĉatarpur]], [[Ĉikkamagaluru]], [[Ĉilakaluripet]], [[Ĉindvara]], [[Ĉirmiri]], [[Ĉitorgar]], [[Ĉitradurga]], [[Ĉittur]], [[Ĉuru (Raĝastano)]], [[Dahod]], [[Damoh]], [[Dehri]], [[Dharmavaram (Sri Sathya Sai)]], [[Deoria]], [[Dibrugar]], [[Dimapur]], [[Dindori]], [[Disa]], [[Etah]], [[Fatehpur]], [[Gangavati]], [[Gadag-Betigeri]], [[Gangapur (Savai Madhopur)]], [[Ghazipur]], [[Giridih]], [[Godhra]], [[Gondal]], [[Gondija]], [[Gudivada]], [[Guna]], [[Guntakal]], [[Gurdaspur]], [[Ĝagdalpur]], [[Ĝalpajguri]], [[Ĝasdan]], [[Ĝaŭnpur]], [[Ĝehanabad]], [[Ĝetpur]], [[Ĝind]], [[Ĝorhat]], [[Ĝunĝunu]], [[Habra]], [[Hanumangarh]], [[Hardoj]], [[Hassan (Barato)]], [[Hathras]], [[Hazaribag]], [[Hindaun]], [[Hindupur]], [[Hingangat]], [[Hosur]], [[Hugli-Ĉuĉura]], [[Ĥambat]], [[Ĥeda (urbo)]], [[Ĥorda]], [[Itarsi]], [[Jagtial]], [[Kalol]], [[Karaikudi]], [[Kaddalor]], [[Kadiri]], [[Kajthal]], [[Kaljani]], [[Kargone]], [[Kapurthala]], [[Kasganĝ]], [[Kiŝangarh]], [[Khurĝa]], [[Kiŝanganĝ]], [[Kolar]], [[Kriŝnanagar (Okcidenta Bengalio)]], [[Kurukŝetr]], [[Lakhimpur]], [[Lakhisaraj]], [[Lalitpur (Barato)]], [[Mahuva]], [[Madanapalle]], [[Maksi]], [[Mandsaur]], [[Mandya]], [[Mangalagiri]], [[Medininagar]], [[Midnapore]], [[Mirialguda]], [[Modinagar]], [[Modomgram]], [[Motihari]], [[Mugalsarai]], [[Nabadvip]], [[Nagaŭr]], [[Nagoan]], [[Nalgonda]], [[Nandurbar]], [[Narasaraopet]], [[Narmadapuram]], [[Narnaul]], [[Navada]], [[Neyveli]], [[Nimaĉ]], [[Oraj]], [[Osmanabad]], [[Palakad]], [[Palval]], [[Patan (Guĝarato)]], [[Pathankot]], [[Pilibhit]], [[Pithampur]], [[Pollaĉi]], [[Proddatur]], [[Pudukkottai]], [[Purulia]], [[Raĝapalajam]], [[Rajganĝ]], [[Rajgarh]], [[Rajnandgaon]], [[Ranibennur]], [[Robertsonpet]], [[Saharsa]], [[Sahibzada Ajit Singh Nagar]], [[Sambalpur]], [[Sasaram]], [[Satara]], [[Savai Madhopur]], [[Seoni]], [[Serampore]], [[Siddipet]], [[Silĉar]], [[Sitamarhi]], [[Sitapur]], [[Sivan]], [[Sri Muktsar Sahib]], [[Srikakulam]], [[Sultanpur]], [[Surjapet]], [[Ŝamli]], [[Manĉerial]], [[Ŝantipur (Okcidenta Bengalio)]], [[Ŝikohabad]], [[Ŝilongo]], [[Ŝivpuri]], [[Tadepalligudem]], [[Tadipatri]], [[Tenali]], [[Tezpur]], [[Tinsukia]], [[Udgir]], [[Udupi]], [[Unnao]], [[Utturpara Kotrong]], [[Veraval]], [[Vidiŝa]] kaj aldoniĝas laŭ duba informo [[Komarapalayam]]. === [[Barejno]] === En Barejno la ĉefurbo [[Manamo]] estas la plej granda urbo, kiel grandurbo. === [[Birmo]] (Mjanmao) === En Mjanmao estas 2 milionurboj: [[Ranguno]] (iama ĉefurbo) kaj [[Mandalay]]. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Nepjido]] (aktuala ĉefurbo), [[Taunĝi]], [[Bago]], [[Molamjajn]], [[Mjiĉina]], [[Moniva]], [[Laŝio]], [[Patejn]], [[Pjin U Lin]], [[Pji]], [[Kalej]], [[Mjejk]], [[Mjavadi]], [[Mejktila]], [[Taungu]], [[Sitŭe]], [[Davej]]. === [[Ĉina Popola Respubliko|Ĉinio (Popola Respubliko)]] === [[Dosiero:Pudong Skyline, Shanghai, PRC.jpg|eta|Panoramo de Ŝanhajo]] [[Dosiero:Beijing cbd.jpg|eta|Komerca centro de Pekino]] Ĉinio diferencas de la aliaj landoj. Unue estas deklaritaj urboj, fakte municipoj, kiuj estas en aliaj landoj kvazaŭ departementoj ene kun pluraj urboj, urbetoj, vilaĝoj. Aliparte en la liston enŝoviĝis ankaŭ tiuj komunumoj, kiuj ne atingas la urbegan nivelon, sed ili estas laŭ rangoj egalvaloraj kun la urbegoj. En tiu lando jam dum la historiaj tempoj grandaj urboj formiĝis. Nuntempe Ĉinio havis eksplodecan urban kresko, ĉar kiuj loĝis en kamparaj lokoj, venis al la urboj por laborpostenoj. La rezulto estas granda nombro de la urboj kun grandegaj loĝantaroj. Ĉefe en la 20-a jarcento oni kreis nivelojn. En nivelo povas esti multaj urboj kaj vilaĝoj, eĉ industriaj zonoj aŭ aliaj areoj. * En la unua nivelo estas 4 [[Administra divido de Ĉinio|provincnivelaj]] [[milionurbo]]j: [[Ŝanhajo]], [[Pekino]], [[Tjanĝino]], [[Ĉongĉingo]]. * En la dua nivelo estas 15 subprovincnivelaj milionurboj (laŭ loĝantarnombro): [[Ĉengduo]], [[Kantono (Ĉinio)]], [[Ŝenĝeno]], [[Ĝengĝoŭo]], [[Vuhano]], [[Ŝjiano]], [[Hangĝoŭo]], [[Ĉingdaŭo]], [[Harbino]], [[Ningbo]], [[Nankino]], [[Ĝinano]], [[Ŝenjango]], [[Ĉangĉuno]], [[Dalian]], [[Sjamen]]. * En la tria nivelo estas prefektujnivelaj urbegoj (laŭ loĝantarnombro) milionurboj: [[Suĝou]], [[Baodin]], [[Ŝiĝjaĝvango]], [[Linji]], [[Donguan]], [[Ĉangŝao]], [[Nanjan]], [[Venĝou]], [[Foŝan]], [[Handan]], [[Vejfang]], [[Hefejo]], [[Ŝuĝoŭo]], [[Ĝoukou]], [[Ganĝou]], [[Hece]], [[Ĉjuanĝoŭ]], [[Naningo]], [[Kunmingo]], [[Ĝjining]], [[Fuĝoŭo]], [[Fujan]], [[Ŝancjo]], [[Nantong]], [[Tangŝan]], [[Vuŝi]], [[Canĝou]], [[Ŝjiintaj]], [[Jantaj]], [[Lŭojan]], [[Ĉinhua]], [[Ĝumadian]], [[Ĝanczjan]], [[Bicje]], [[Janĉengo]], [[Hengjang]], [[Tajĝou (Ĝjangsuo)]], [[Czunji]], [[Ŝaojan]], [[Ŝanĵao]], [[Nanĉano]], [[Ŝjinŝjan]], [[Ŝjinjango]], [[Maoming]], [[Hujĝou]], [[Gŭijango]], [[Liaoĉeng]], [[Huangan]], [[Julin (Gvanŝio)]], [[Ĉuĉin]], [[Deĝoŭ]], [[Nanĉon]], [[Ĉejan]], [[Ŝantou]], [[Anjan]], [[Tajan]], [[Langfang]], [[Kaŝing]], [[Daĝou]], [[Suĝou (Anhujo)]], [[Tajuano]], [[Jonĝou]], [[Ĉande]], [[Ĉangĝoŭo]], [[Ŝaosing]], [[Ksiangjang]], [[Ĉinĝou]], [[Ĝaotong]], [[Ĝanĝou]], [[Juejang]], [[Jiĉun (Ĝjangŝjio)]], [[Boĝou]], [[Pindinŝan]], [[Suĉjan]], [[Ŝjanjango]], [[Gujlin]], [[Mjanjan]], [[Kajfen]], [[Ĝjanmen]], [[Junĉen]], [[Cibo]], [[Vejnan]], [[Ĉenĝou]], [[Jiŭjiang]], [[Lienjunan]], [[Jibin]], [[Hŭajhŭa]], [[Janĉĵou]], [[Huajan]], [[Tajĝou (Ĝeĝjango)]], [[Ĝian (Ĝjangŝjio)]], [[Ĝonŝan]], [[Luan]], [[Suĉang]], [[Lanĝoŭo]], [[Gujgan]], [[Sjaogan]], [[Luĝoŭ]], [[Hengŝui]], [[Anĉin]], [[Ljuĝou]], [[Ĝanjakou]], [[Ĝaoĉin]], [[Ĉiĉihar]], [[Urumĉio]], [[Ĉifen]], [[Ĉuĝou]], [[Linfen]], [[Cinjuan (Gŭangdongo)]], [[Binĝou]], [[Ĝuĝou]], [[Mejĝou]], [[Ĉaoĝuan]], [[Jijang]], [[Loudi]], [[Pujang]], [[Jiĉang]], [[Sujhua]], [[Vuĥu]], [[Julin (Ŝenŝjio)]], [[Ĝilino]], [[Fuĝou]], [[Bajse]], [[Cjaoĉo]], [[Dejang]], [[Hoĥoto]], [[Heĉi]], [[Lulian]], [[Cinĝun]], [[Huĝou]], [[Ĉengde]], [[Anŝan]], [[Baoji]], [[Cinĝou]], [[Tunĵen]], [[Bengbu]], [[Gŭan En]], [[Hanĵong]], [[Putjen]], [[Ĉĵencjan]], [[Ŝijan]], [[Ĉanĝi]], [[Leŝan]], [[Ninte]], [[Nejĝjan]], [[Cinhuandao]], [[Datong]], [[Hŭajnan]], [[Ljupanŝuj]], [[Tianŝui]], [[Ĵiĝao]], [[Mejŝan]], [[Vejhaj]], [[Hajkoŭo]], [[Tunljao]], [[Ĉaojan]], [[Jinĉŭano]], [[Ŝaoguan]], [[Hejuan]], [[Vuĝou]], [[Sujnin]], [[Daĉin]], [[Ŝanvej]], [[Sjantan]], [[Longjen]], [[Baĝun]], [[Baŭtoŭo]], [[Ĝjinĝou]], [[Ŝjinĝou]], [[Ŝjienin]], [[Janĉian]], [[Ĉinmen]], [[Ĉaoĝou]], [[Dinsi]], [[Liŝuj]], [[Sjuanĉen]], [[Ankang]], [[Zigong]], [[Sanmin]], [[Anŝun]], [[Huangŝi]], [[Ŝjinino]], [[Ĝuhaj]], [[Huludao]], [[Baoŝan]], [[Lonan (Gansuo)]], [[Puer]], [[Telin]], [[Junfu]], [[Loha]], [[Inkou]], [[Ĉijan]], [[Gvanjuen]], [[Mudancjan]], [[Janan]], [[Cjuĝou]], [[Lincan]], [[Sunjuan]], [[Juŝji]], [[Hulunbuir]], [[Ĉinĉen]], [[Dunjin]], [[Dandong]], [[Cinjan]], [[Maanŝan]], [[Gjamusi]], [[Ordos (urbo)]], [[Ĉunzo]], [[Lajbin]], [[Sujĝou]], [[Ŝanlo]], [[Sanmensja]], [[Heĝou]], [[Huajbej]], [[Fuŝuno]], [[Beihai]], [[Pinlian]], [[Siping]], [[Tonghua]], [[Pinsjan (Ĝjangŝjio)]], [[Ulanĉab]], [[Fusin]], [[Ĉindeĝen]], [[Ljaojan]], [[Sjuĉĵou]], [[Hopi]], [[Bajĉen]], [[Bajanur]], [[Ĝaĉaĉi]], [[Bajin]], [[Ĉiŝji]], [[Uvej (Gansuo)]], [[Ja'an]], [[Panĝjin]], [[Uĝun]], [[Hajdun]], [[Ĉiĝou]], [[Huangŝan (urbo)]], [[Bensi]], [[Jancjuan]], [[Tongling]], [[Heihe]], [[Lijiang]], [[Panĝihua]], [[Ŝuanjaŝan]], [[Ŝjinju]], [[Ĝoŭŝan]], [[Jintan (Ĝjangŝjio)]], [[Gujan]], [[Ĝanje]], [[Eĝou]], [[Ĝunvej]], [[Cjuĉuan]], [[Fanĉengan]], [[Sanja]] ** metropoloj: [[Liaojuan]], [[Danĝou]], [[Hegang]], [[Jiĉun (Hejlongĝjango)]], [[Lasao]], [[Ŝigace]], [[Ĉamdo]], [[Ŝicujŝan]], [[Tunĉuan (Ŝenŝjio)]], [[Turfan]], [[Citajhe]], [[Hami]], [[Uhaj]], [[Nagĉu]] ** urbegoj: [[Karamaj]], [[Ĉinĉan]], [[Ŝanan]], [[Jajugan]], [[Njinĉi]] ** sola urbeto: [[Sanŝa]] ** prefektujnivelaj aŭtonomioj: [[Gannan]], [[Hajŝji]], [[Daŝjinganlin]], [[Bajingolin]], [[Enŝi Tucja kaj Miao]]. ** subprefektujnivelaj urboj: [[Tianmen]], [[Ŝjantao]], [[Gaoĝou]], [[Lufen]], [[Lodin]], [[Punin]], [[Kaŝgar]], [[Aral (Ĉinio)]], * En la kvara nivelo estas distriktonivelaj metropoloj, urbegoj aŭ urboj (laŭ abozo): [[Bole (Ŝinĝango)]], [[Cjujfu]], [[Ĉijuan]], [[Dongtaj]], [[Enŝi]], [[Fukan]], [[Gaoĝou]], [[Golmud]], [[Ĝian' (Ĝilinio)]], [[Hotan]], [[Hunĉun]], [[Jinin (Ŝinĝango)]], [[Jujao]], [[Juŝu]], [[Ĵongĉeng]], [[Kokdala]], [[Korla]], [[Ljangĝou]], [[Lonan (Ĝjangŝjio)]], [[Manĝur]], [[Taĉeng]], [[Taojuan (Ĉande)]] * Sennivelaj milionurboj estas [[Kovlun]], [[Centralo (Honkongo)]]. * Sennivelaj metropoloj estas [[Ŝa Tin]], * Sennivelaj urbegoj estas [[Juen Long]], * Sennivelaj distriktoj estas [[Ĝangdian]], * Aliaj [[Binhai]], [[Ŝihezi]], [[Tseung Kvan O]], [[Huaijin]], [[Ŝaŝi]], [[Ŝeung Ŝui]], [[Tuen Mun]], [[Makao]], [[Sai Kung]], [[Luanĉeng]], === [[Filipinoj]] === En Filipinoj estas 4 milionurboj: [[Kezonurbo]], [[Manilo]] (ĉefurbo), [[Kalukano]] kaj [[Davao (urbo)]]. [[Dosiero:Katipunan Avenue.jpg|eta|Avenuo en Kezonurbo]] [[Dosiero:Roxas Boulevard skyline with Navy (Manila; 01-01-2020).jpg|eta|Manilo]] [[Dosiero:Ph general map.svg|eta|350ra|Mapo pri Filipinoj]] Metropoloj estas [[Cebuurbo]], [[Zamboanga]], [[Antipolo]], [[Pasig]], [[Taguig]], [[Valenzuela (Filipinoj)]], [[Dasmariñas]], [[Cagayan de Oro]], [[Paranjako]], [[Las Piñas]], [[General Santos]], [[Makatio]], [[Bacolod]], [[Muntinlupo]], [[Bakoro]] kaj [[San Jose del Monte]]. Grandurboj estas (laŭ Filipina klasifiko (vidu:[[Listo_de_urboj_de_la_Filipinoj]]) * unuaklasaj [[Marikina]], [[Iloilo (urbo)]], [[Pasay]], [[Calamba]], [[Angeles]], [[Lapu-Lapu]], [[Imuso]] * duaklasaj [[Mandaluyong]], [[Rodriguez (urbego)]], [[Malabon]], [[Mandaue]], [[Santa Rosa (Laguna)]], [[Baguio]], [[Iligan]], [[Tarlakurbo]], [[Butuan]], [[Biñan]], [[Lipa (Filipinoj)]], [[Batangas]], [[San Pedro (Filipinoj)]], [[Cainta]] * triaklasaj [[Taytay (Rizalo)]], [[San Fernando (Filipinoj)]], [[Cabanatuan]], [[Kotabato (urbo)]], [[Navotas]], [[Binangonan]], [[San Pablo (Filipinoj)]], [[Lucena (Filipinoj)]], [[San Mateo (Rizalo)]], [[Olongapo]], [[Malolos]], [[Tagum]], [[Santa Maria (Bulakano)]], [[General Trias]], [[Tacloban]], [[Puerto Princesa]], [[Cabuyao]] * kvaraklasaj [[Mabalacat]], [[Silang]], [[Meycauayan]], [[Legazpi (Albajo)]], [[Talisay (Cebu)]], [[Ormoc]], [[Maravi]], [[Tanza]], [[Kabankalan]], [[Calbayog]], [[Valencia (Bukidnon)]], [[San Carlos (Pangasinano)]], [[Pagadian]], [[Naga (Sudaj Kamarinoj)]], [[Marilao]], [[Bago (Filipinoj)]], [[Panabo]], [[Toledo (Filipinoj)]], [[Sorsogon (urbo)]], [[Santo Tomas (Batangoj)]], [[Tanauan]], [[Koronadalo]], [[Dagupan]], [[Roxas (Kapiso)]], [[Digos]], [[Malaybalay]], [[Lubao]] * kvinaklasaj [[Meksikurbo (Filipinoj)]], [[Cadiz (Filipinoj)]], [[Sagay]], [[Jolo (urbo)]], [[San Miguel (Bulakano)]], [[Baliuag]], [[General Mariano Alvarez]], [[Concepcion (Tarlako)]], [[Surigao]], [[Polomolok]], [[Ilagan]], [[San Carlos (Okcidenta Negroso)]], [[Tuguegarao]], [[Sariaya]], [[Hagonoy (Bulakano)]], [[Santiago (Isabelo)]], [[San Juan (Manila Metropolo)]], [[Tabaco]], [[Midsayap]], [[Ozamiz]], [[Malasiqui]], [[Pikit]], [[San Jose (Nova Ekijo)]], [[Capas]], [[Mati (urbo)]], [[Urdaneta]], [[Silay]], [[San Jose (Okcidenta Mindoro)]], [[Arayat]], [[Kidapavan]], [[Calapan]], [[Dumaguete]], [[San Fernando (La-Unio)]], [[Cauayan (Isabelo)]], [[Nasugbu]], [[Dipolog]], [[Santo Tomas (Norda Dabao)]], [[Gingoog]], [[Daraga]], [[Bayavan]], [[Danao (urbo)]], [[Malita]], [[Candelaria (Kezono)]], [[Bocaue]], [[Norzagaray]], [[Talavera (Filipinoj)]], [[Kaviturbo]], [[Guagua]], [[Floridablanca (Filipinoj)]], [[Bayambang]], [[Porac]], [[Mariveles]], [[Glan (urbo)]], [[Baybay]], [[Laoag]], [[Himamaylan]], [[Santa Cruz (Laguno)]], [[Minglanilla (Filipinoj)]], [[Ligao]], [[Carcar]], [[Trece Martires]], [[La Trinidad (Filipinoj)]], [[Tabuk (Filipinoj)]], [[Lingayen]], [[Mangaldan]], [[Dinalupihan]], [[Calumpit]], [[Plaridel]], [[San Ildefonso (Filipinoj)]], [[Gapan]], [[Guimba]], [[Apalit]], [[Candaba]], [[Magalang]], [[Subic]], [[Rosario (Batangoj)]], [[San Juan (Batangoj)]], [[Naic]], [[Rosario (Kavito)]], [[Los Baños (Laguno)]], [[Angono]], [[Tanay (Filipinoj)]], [[Naujan]], [[Daet]], [[Labo]], [[Libmanan]], [[Bulan (Filipinoj)]], [[Tagbilaran]], [[Consolacion]], [[Liloan (Cebu)]], [[Naga (Cebu)]], [[Catbalogan]], [[Manolo Fortich]], [[Maramag]], [[ Keson (Bukidnon)]], [[Samal (Norda Davao)]], [[Talisay (Okcidenta Negroso)]], [[Cauayan (Okcidenta Negroso)]], [[Malungon]], [[Isabela (Basilano)]], [[Bayugan]] kaj [[Bongao]]. === [[Indonezio]] === En Indonezio 14 milionurboj troviĝas: [[Ĝakarto]] (ĉefurbo), [[Surabajo]], [[Medano]], [[Bandungo]], [[Bekasi]], [[Depok]], [[Tangerang]], [[Semarang]], [[Palembang]], [[Makassar]], [[Suda Tangerang]], [[Bandar Lampung]], [[Batam]] kaj [[Bogor]]. Metropoloj estas [[Pekanbaru]], [[Padango]], [[Malang]], [[Samarinda]], [[Tasikmalaya]], [[Balikpapan]], [[Banjarmasin]], [[Pontianak]], [[Serang]], [[Denpasar]], [[Jambi (urbo)]], [[Surakarta]] kaj [[Cimahi]]. [[Dosiero:Bandung Pasupati Skyline.jpg|eta|300ra|Bandungo kun ponto]] Grandurboj estas [[Manado]], [[Kupango]], [[Cilegon]], [[Mataram]], [[Jayapura]], [[Bengkulu]], [[Yogyakarta]], [[Paluo]], [[Ambon]], [[Sukabumi]], [[Kendari]], [[Cirebon]], [[Dumai]], [[Pekalongan]], [[Palangka Raya]], [[Binjai]], [[Kediri]], [[Sorong]], [[Tegal]], [[Pematangsiantar]], [[Banjarbaru]], [[Banda Aceh]], [[Tarakan]], [[Probolinggo]], [[Singkavang]], [[Lubuklinggau]], [[Tanjung Pinang]], [[Bitung]], [[Padangsidempuan]], [[Pangkal Pinang]], [[Batu]], [[Pasuruan (urbo)]], [[Ternato (urbo)]], [[Banjar (Javo)]], [[Gorontalo]], [[Madiun (urbo)]], [[Prabumulih]], [[Salatiga]], [[Lhokseumave]], [[Langsa]], [[Palopo]], [[Bontang]], [[Tanjungbalai]], [[Tebing Tinggi]], [[Metro (urbo)]], [[Baubau]], [[Bima]], [[Parepare]], [[Blitar (urbo)]], [[Pagar Alam]], [[Pajakumbuh]], [[Gunungsitoli]], [[Mojokerto (urbo)]], [[Kotamobagu]], [[Magelang]], [[Bukittinggi]], [[Tidore]], [[Mamuju]] kaj [[Tomohon]]. [[Dosiero:Baghdad Red zone.jpg|eta|Panoramo en Bagdado]] === [[Irako]] === En Irako jam komence de la [[historio]] formiĝis urboj, ekzemple [[Ninivo]], [[Ur]], [[Nippur]]. En tiu lando estas 3 milonurboj: [[Bagdado]], [[Basra]] kaj [[Mosulo]]. Metropoloj estas [[Arbil]], [[Sulejmanijo]], [[Kirkuk]], [[Naĝaf]]. Grandurboj estas [[Karbalo]], [[Nasirija]], [[Amara (urbo)]], [[Divanija]], [[Kut (Irako)]], [[Hilla]], [[Ramadi]], [[Faluĝa]], [[Tal Afar]], [[Samaro (Irako)]], [[Samava]], [[Bakuba]], [[Dahuk]], [[Kufa]], [[Zubajr]], [[Umm-Kasr]], [[Fao (Irako)]], [[Harta (Irako)]], [[Abu Ĥasib]] kaj [[Zaho]]. === [[Irano]] === [[Dosiero:Bright Sunshine in Tehran, 2011 Spring - panoramio (1).jpg|eta|Panoramo de Teherano]] En Irano estas 8 milionurboj: [[Teherano]] (ĉefurbo), [[Maŝhado]], [[Esfahano]], [[Karaĝo]], [[Ŝirazo]], [[Tabrizo]], [[Ĥomo]] kaj [[Ahvazo]]. Metropoloj estas [[Kermanŝaho]], [[Urmijo]], [[Raŝto]], [[Zahedano]], [[Hamadan (urbo)]], [[Kermano]], [[Jazdo]], [[Ardabilo]], [[Bandar Abaso]] kaj [[Arako (Irano)]]. Grandurboj estas [[Islamŝahr]], [[Kazvino]], [[Zanĝano (urbo)]], [[Khoramabado]], [[Sanandaĝo]], [[Malard]], [[Gods]], [[Kaŝano]], [[Gurgano]], [[Golestan]], [[Sario (urbo)]], [[Ŝahrijar]], [[Dezful]], [[Ĥomejniŝahr]], [[Boruĝerd]], [[Nejŝaburo]], [[Sabzevar]], [[Naĝafabad]], [[Amol]], [[Babol]], [[Varamin]], [[Abadano]], [[Pakdaŝt]], [[Khoj]], [[Saveh]], [[Boĝnurdo]], [[Khaemŝahr]], [[Buŝehro]], [[Kharĉak]], [[Sirĝan]], [[Birĝando]], [[Ilamo]], [[Bukan]], [[Maragha]], [[Malajer]], [[Ŝahrekordo]], [[Mahŝahr]], [[Semnano (urbo)]], [[Rafsanĝan]], [[Mehabad & Piranshahr]], [[Gonbade Kabus]], [[Ŝahinŝahr]], [[Ŝahrud]], [[Sakezo]], [[Marvdaŝt]], [[Zabol]], [[Torbate Hejdarije]], [[Koramŝahr]], [[Andimeŝk]], [[Marand]], [[Ŝahreza]], [[Miandoab]], [[Izeh]], [[Bandar-e Anzali]], [[Ĝahrom]], [[Ĝiroft]], [[Marivan]], [[Kamalŝahr]], [[Jasuĝo]], [[Nazarabad]], [[Behbahan]], [[Bam (Irano)]], [[Fasa]], [[Kuĉano]], [[Masĝed Solejman]], [[Mohamedŝahr]], [[Dorud]], [[Borazĝan]], [[Fardis]], [[Nasimŝahr]], [[Andiŝe]], [[Iranŝahr]], [[Bane]], [[Ĉahbaharo]], [[Robatkarim]], [[Kaŝmaro]], [[Ŝuŝtar]], [[Lahiĝan]], [[Ahar]], [[Rej]] kaj [[Torbate Ĝam]]. (Datenoj el 2016.) === [[Israelo]] (kun disputitaj areoj) === En Israelo estas unusola metropolo: [[Jerusalemo]]. Grandurboj estas [[Tel-Avivo]], [[Haifa]], [[Riŝon-Le-Ciono]], [[Aŝdod]], [[Petaĥ Tikva]], [[Be'er Ŝeba]], [[Netanja]], [[Holon]], [[Bnei Brak]], [[Ramat Gan]], [[Bat Jam]], [[Aŝkelon]] kaj [[Reĥovot]]. En [[Gaza sektoro]] metropolo estas [[Gaza-urbo]]. Grandurboj estas (laŭ aboco) [[Ĝabalija]], [[Ĥan Junis]] kaj [[Rafah]]. En [[Cisjordanio]] grandurboj estas (laŭ aboco) [[Bet-Leĥem]], [[Hebron]], [[Jenin]], [[Nablus]], [[Ramallah]] (kvazaŭ ĉefurbo) kaj [[Tulkarm]]. === [[Japanio]] === [[Dosiero:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg|eta|300ra|Panoramo en Tokio]] [[Dosiero:Yokohama MinatoMirai21.jpg|eta|300ra|Nubskrapuloj en Jokohamo]] [[Dosiero:Osaka umeda08n3200.jpg|eta|300ra|Nubskrapuloj en Osako]] En Japanio la grandaj urboj havas specialajn [[statuso]]jn: [[speciala urbo]] kaj [[kerna urbo]] (aŭ [[Granda Urbo kun Esceptoj|aldifinita urbo]]), akirante kvalifikon per enketo de kabineto. Ĉi tie laŭ la internacia kutimo ankaŭ [[Tokio]] estas urbo, tamen ĝi jam estas la plej granda [[aglomeraĵo]] de la mondo konsistanta el diversaj (sub)urboj. En Japanio 13 milionurboj troviĝas: Tokio, [[Jokohamo]], [[Osako]], [[Nagojo]], [[Sapporo]], [[Kobeo]], [[Kioto]], [[Fukuoka]], [[Kaŭasako (urbo)]], [[Sajtama]], [[Hiroŝimo]], [[Jono (urbo)]], [[Sendajo]] kaj [[Kitakjuŝu]]. Metropoloj estas [[Ĉiba]], [[Sakaj]], [[Ŝizuoka (urbo)]], [[Kumamoto (urbo)]], [[Okajama (urbo)]], [[Hamamacu]], [[Haĉioĝi]], [[Niigata (urbo)]], [[Sagamihara]], [[Kagoŝima]], [[Funabaŝi]], [[Himeĝi]], [[Macujamo]], [[Higaŝi-Osaka]], [[Kaŭguĉi]]. Grandurboj estas [[Macudo]], [[Kuraŝiki]], [[Iĉikaŭa]], [[Niŝinomija]], [[Amagasaki]], [[Oita (urbo)]], [[Fukujama]], [[Ucunomija]], [[Nagasako]], [[Kanazaŭa (urbo)]], [[Jokosuka]], [[Tojama]], [[Takamacu]], [[Gifu]], [[Tojota (urbo)]], [[Maĉida]], [[Hirakata]], [[Fuĝisava]], [[Tojonaka (urbo)]], [[Kaŝiva]], [[Nagano]], [[Vakajamo]], [[Tojohaŝi]], [[Iĉinomija]], [[Nara (urbo)]], [[Mijazaki (urbo)]], [[Okazaki]], [[Asahikaŭa]], [[Iŭaki]], [[Sujta]], [[Takacuki]], [[Takasaki]], [[Korijama]], [[Tokorozava]], [[Kavagoe]], [[Koĉi]], [[Akita]], [[Ocu]], [[Maebaŝi]], [[Koŝigaja]], [[Naha]], [[Aomori (urbo)]], [[Kurume]], [[Jokkaiĉi]], [[Morioka]], [[Kasugai]], [[Hakodate]], [[Akaŝi]], [[Fukuŝima]], [[Ŝimonoseki]], [[Tsu]], [[Nagaoka]], [[Iĉihara]], [[Jao]], [[Fukui (urbo)]], [[Ibaraki (urbo)]], [[Tokuŝima]], [[Kakogava]], [[Mito (Ibaraki)]], [[Hiratsuka]], [[Sasebo]], [[Jamagata]], [[Kure]], [[Fuĉu]], [[Haĉinohe]], [[Nejagaŭa]], [[Kasukabe]], [[Fuĝi (urbo)]], [[Soka]], [[Ĉigasaki]], [[Macumoto (Nagano)]], [[Acugi]], [[Jamato (Kanagavo)]], [[Ageo]], [[Takarazuka]], [[Ĉofu]], [[Ota (Gunma)]], [[Ĝoecu]], [[Numazu]], [[Saga (Saga)]], [[Isesaki]], [[Tottori]], [[Kiŝivada]], [[Cukuba]], [[Kofu]], [[Hitaĉi]], [[Odaŭara]], [[Macue]], [[Suzuka]], [[Itami]], [[Jamaguĉi]], [[Kumagaja]], [[Kuŝiro]], [[Niŝitokio]], [[Uĝi]], [[Hirosaki]], [[Higaŝihiroŝima]], [[Kodajra]], [[Takaoka (urbego)]], [[Ĉofu (urbo)]], [[Jaĉijo]], [[Ube (Jamaguĉi)]], [[Izumi (Osako)]], [[Mitaka]], [[Hino (Tokio)]], [[Imabari]], [[Tomakomai]], [[Taĉikaŭa]], [[Sakura]], [[Kamakura]], [[Mijakonoĝo]], [[Ivata]], [[Obihiro]], [[Anĝo]], [[Macusaka]], [[Hadano]], [[Iŝinomaki]], [[Ueda]], [[Ogaki]], [[Ojama (Toĉigi)]], [[Aŝikaga]], [[Naraŝino]], [[Sajama]], [[Kavaniŝi]], [[Urajasu]], [[Hitaĉinaka]], [[Niiza]], [[Nagarejama]], [[Ŝunan]], [[Noda]], [[Onomiĉi]], [[Ivakuni]], [[Jonago]], [[Iruma]], [[Moriguĉi]], [[Komaki]], [[Fukaja]], [[Izumo (Ŝimane)]], [[Tama (Tokio)]], [[Koga (Ibaraki)]], [[Higaŝimurajama]], [[Kakamigahara]], [[Cuĉiura]], [[Isahaja]], [[Curuoka]], [[Ome (Japanio)]], [[Otaru]], [[Karija]], [[Kuŭana]], [[Osaki (urbo)]], [[Musaŝino (urbo)]], [[Tojokava]], [[Inazava]], [[Jacuŝiro]], [[Ise (urbo)]], [[Izuka]], [[Seto (Ajĉio)]], [[Kadoma]], [[Aizuŭakamacu]], [[Abiko]], [[Karacu]], [[Omuta]], [[Nobeoka]], [[Oŝu]], [[Kitami]], [[Fuĝieda]], [[Misato]], [[Zama]], [[Kirju]], [[Kiriŝima (Kagoŝima)]], [[Macubara]], [[Minoo (urbo)]], [[Beppu (Oitao)]], [[Dajto]] [[Okinava (urbo)]], [[Iĉinoseki]], [[Ebecu]], [[Kaŝihara]], [[Asaka]], [[Niihama]], [[Sano (Toĉigi)]], [[Tondabajaŝi]], [[Ebina]], [[Kisarazu]], [[Fuĝinomija]], [[Kusacu (urbo)]], [[Narita]], [[Jaizu]], [[Konosu]], [[Habikino]], [[Kakegaŭa]], [[Kokubunĝi]], [[Kaŭaĉinagano]], [[Hofu]], [[Higaŝiomi]], [[Toda]], [[Handa]], [[Hacukaiĉi]], [[Higaŝikurume]], [[Nasuŝiobara]], [[Taĝimi]], [[Koganei]], [[Ikoma]], [[Sanda]], [[Uruma]], [[Saijo]], [[Ĉikusej]], [[Miŝima (Ŝizuoka)]], [[Toride]], [[Akiŝima]], [[Marugame]], [[Hikone]], [[Hakusan]], [[Komacu (Iŝikaŭa)]], [[Iida]], [[Kasuga]], [[Urasoe]], [[Hanamaki]], [[Fuĝimi]], [[Ŝibata]], [[Tokai]], [[Niŝio]], [[Kanuma]], [[Kamagaja]], [[Sacumasendai]], [[Fuĝimino]], [[Ikeda (Osaka)]], [[Iga]], [[Sajĝo]], [[Onoĝo]], [[Ĉikuŝino]] kaj [[Isehara]]. Iamaj urbegoj estas (laŭ aboco) [[Amasio]], [[Cujama]], [[Jokote]], [[Kanoja]], [[Mihara]], [[Sakata]], [[Saku]] kaj [[Sanĝo]]. === [[Jemeno]] === En Jemeno estas 2 milionurboj: [[Sana'a]] kaj [[Taiz]]. Metropoloj estas [[Al-Hudaida]] kaj [[Adeno]]. Grandurboj estas [[Ibb]], [[Dhamar]] kaj [[al-Mukalla]]. === [[Jordanio]] === [[Dosiero:Amman downTown.jpg|eta|300ra|Interna urboparto de Amano]] En Jordanio estas unusola milionurbo: la ĉefurbo [[Amano]]. Ne estas metropoloj. Grandurboj estas [[Zarkao (urbo)]], [[Irbid]], [[Rusaifa]], [[Kuvejsima]], [[Vadi as-Sir]] kaj [[Tila al-Ali]]. === [[Kamboĝo]] === En Kamboĝo estas nur la ĉefurbo [[Pnom-Peno]] milionurbo. Metropolo ne estas. Grandurboj estas [[Sianukurbo]], [[Battambang]], [[Siem Reap]], [[Sisophon]] kaj [[Kratie]]. === [[Kartvelio]] === En Kartvelio estas unusola milionurbo: la ĉefurbo [[Tbiliso]]. [[Batumo]] kaj [[Rustavi]] estas grandurboj. === [[Kataro (lando)|Kataro]] === En Kataro la unusola milionurbo estas la ĉefurbo [[Doho]], unusola metropololo estas [[Rajan]], grandurbo ne estas. === [[Kazaĥio]] === En Kazaĥujo estas unusola milionurbo: la iama ĉefurbo [[Almato]]. Metropoloj estas [[Astano]] kaj [[Ŝimkento]]. Grandurboj estas [[Karagando]], [[Aktobe]], [[Taraz]], [[Pavlodar]], [[Oskemen]], [[Semej]], [[Kostanaj]], [[Oral]], [[Petropavlo]], [[Kizilordo]], [[Temirtau]], [[Aktau]], [[Atirau]], [[Turkistan]], [[Kokŝetau]], [[Ekibastuz]], [[Taldikorgano]] kaj [[Rudnij]]. === Kipro === En Kipro estas 2 grandurboj: la ĉefurbo [[Nikozio]], kiu estas politike dividita kaj [[Limassol]]. === [[Kirgizio]] === [[Dosiero:Bischkek.jpg|eta|300ra|Ĉefplaco de Biŝkeko]] En Kirgizujo unusola metropolo estas la ĉefurbo [[Biŝkeko]] kaj unusola grandurbo estas [[Oŝ]]. === [[Kuvajto]] === En Kuvajto la ĉefurbo [[Kuvajturbo]] estas milionurbo, krome 3 grandurboj troviĝas: [[Ĝelib al-Ŝujak]], [[Salmija]] kaj [[Havali]]. === [[Laoso]] === En Laoso la unusola grandurbo estas [[Vjentiano]]. === [[Libano]] === En Libano estas unusola milionurbo: [[Bejruto]]. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Tripolo (Libano)]], [[Cidono]] kaj [[Tiro (urbo)]]. === [[Malajzio]] === [[Dosiero:Old Market Square, Kuala Lumpur.jpg|eta|300ra|Komerca strato en Kuala-Lumpuro]] En Malajzio [[Subang Jaya]] kaj [[Kuala-Lumpuro]] estas milionurboj. Metropoloj estas [[Klang]], [[Johor Bahru]], [[Ipoh]], [[Ampang]], [[Kuching]], [[Petaling Jaya]], [[Bharu]], [[Shah Alam]] kaj [[Kinabalu (urbo)|Kinabalu]]. Grandurboj estas [[Sandakan]], [[Seremban]], [[Kuantan]], [[Kajang]], [[Tawau]], [[Kuala Terengganu]], [[Selayang]], [[Miri]], [[Sungai Petani]], [[Alor Setar]], [[Bukit Mertajam]], [[Taiping]], [[Sibu]], [[Malako]], [[Kulim]], [[Skudai]], [[Kluang]], [[Penang]], [[Batu Pahat]], [[Bintulu]], [[Pasir Gudang]], [[Sungai Ara]], [[Gelugor]], [[Muar (urbo)]], [[Air Itam]], [[Lahad Datu]] kaj [[Butterworth]]. === [[Maldivoj]] === En Maldivoj la ĉefurbo [[Maleo (Maldivoj)]] estas la unusola grandurbo. === Mongolio === [[Dosiero:Bogd Khan Uul Mount view from Ulan Bator, Mongolia.JPG|eta|<center>Urboparto de Ulaanbaataro]] En [[Mongolio]] unusola milionurbo estas: [[Ulaanbaataro]], kiu estas la ĉefurbo. [[Erdenet]] estas urbego. === [[Nepalo]] === En Nepalo estas unusola metropolo: [[Katmanduo]]. Grandurboj estas [[Pokhara]], [[Lalitpur]], [[Biratnagar]], [[Birganj]], [[Dharan]] kaj [[Bharatpur (Nepala urbo)]]. === [[Nord-Koreio]] === En Nord-Koreio estas po unu milionurbo kaj metropolo. Ili estas laŭvice [[Pjongjango]] kaj [[Hamhungo]]. Grandurboj estas [[Horjong]], [[Nampo]], [[Hungnam]], [[Kesongo]], [[Vonsano]], [[Ĉongĵino]], [[Sinviĵuo]], [[Heĝu]], [[Kangje]], [[Kimĉekurbo]], [[Sarivon]], [[Sinpho]], [[Songnim]], [[Pjongsong]], [[Hesano]], [[Keĉhon]] kaj [[Tanĉhon]]. === [[Omano]] === En Omano estas metropolo la ĉefurbo [[Maskato]]. Grandurboj estas [[Sib (urbo)]], [[Salala (Omano)]], [[Matrah]], [[Baŭŝar]], [[Suhar]], [[Suvajk]] kaj [[Ibri]]. === [[Pakistano]] === [[Dosiero:Karachi sky line.jpg|eta|La malnova ĉefurbo Karaĉio en Pakistano]] En Pakistano 10 milionurboj troviĝas: [[Karaĉio]], [[Lahore]], [[Fajsalabado]], [[Ravalpindio]], [[Guĝranvalo]], [[Peŝavaro]], [[Multano]], [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]], [[Islamabado]] kaj [[Kveta]]. La 4 metropoloj estas [[Bahavalpur]], [[Sargodha]], [[Sialkot]] kaj [[Sukur (Pakistano)]]. Grandurboj estas [[Larkana]], [[Ŝejĥupura]], [[Rahim Jar Ĥan]], [[Ĝang]], [[Dera Gazi Ĥano]], [[Guĝrat]], [[Sahival]], [[Vah (urbo)]], [[Mardan]], [[Kasur]], [[Okara]], [[Mingora]], [[Navabŝah]], [[Ĉiniot]], [[Kotri]], [[Kamoke]], [[Hafizabad]], [[Sadikabad (Pakistana Panĝabo)]], [[Mirpur Ĥas]], [[Burevala]], [[Kohat]], [[Ĥaniual]], [[Dera Ismail Ĥan]], [[Turbat]], [[Muzafargaro]], [[Abotabad]], [[Mandi Bahaudin]], [[Ŝikarpur]], [[Ĝakobabad]], [[Ĝelum (urbo)]], [[Ĥanpur]], [[Ĥairpur]], [[Ĥuzdar]], [[Pakpatan]], [[Hub (Pakistano)]], [[Daska]], [[Goĝra]], [[Dadu]], [[Muridke]], [[Bahaŭalnagar]], [[Samundri]], [[Tando Alahjar]], [[Tando Adam]], [[Ĝaranvala]], [[Ĉiŝtian]], [[Atok (Pakistano)]], [[Vehari]], [[Kot Abdul Malik]], [[Ferozevala]], [[Ĉakval]], [[Guĝranvalo]], [[Kamalia]], [[Umerkot]], [[Orienta Ahmedpur]], [[Kot Adu]], [[Vazirabad]], [[Mansehra]], [[Lejah]], [[Svabi]], [[Ĉaman]], [[Taksila]], [[Noŝera]], [[Ĥuŝab]], [[Ŝahdadkot]], [[Mianvali]], [[Kabal (Pakistano)]], [[Lodhran]], [[Hasilpur]], [[Ĉarsada]], [[Bhakar]], [[Badin]], [[Arifvala]], [[Gotki]], [[Sambrial]], [[Ĝatoi]], [[Harunabad]], [[Daharki]], [[Naroval]], [[Tando Muhamad Ĥan]], [[Kamber Ali Ĥan]], [[Mirpur Matelo]], [[Kandĥot]] kaj [[Bhalval]]. === [[Sauda Arabio]] === En Sauda Arabio 6 milionurboj troviĝas: [[Rijado]] (ĉefurbo), [[Ĝido]], [[Mekao]], [[Medino]], [[Hofufo]] kaj [[Taif]]. Metropoloj estas [[Dammam]], [[Burajda]], [[Ĥubar]], [[Tabuk]], [[Katif]], [[Ĥamis Muŝajt]]. Grandurboj estas [[Hail]], [[Hafar-el-Batin]], [[Ĝubajl]], [[Ĥarĝ]], [[Abha]], [[Naĝran]], [[Janbu]], [[Kunfuda]], [[Arar]], [[Unajza]], [[Sakaka]], [[Mubaraz]], [[Ĝajzano]], [[Dahran]], [[Kurejet]], [[Rass]] kaj [[Baha]]. Urbegokandidatoj estas [[Ŝarura]] kaj [[Muzamija]]. === [[Singapuro]] === [[Dosiero:Singapore skyline night 1.jpg|eta|300ra|Vespera panoramo de Singapuro]] Singapuro mem estas [[urboŝtato]], samtempe milionurbo. === [[Sirio]] === En Sirio grandaj urboj formiĝis jam dum la bibliaj tempoj. Nun estas 2 milionurboj: [[Halepo]] kaj la ĉefurbo [[Damasko]]. Unusola metropolo estas [[Hims]]. Grandurboj estas [[Hama]], [[Latakio]], [[Dair az-Zaur]], [[Ar-Raka]], [[El-Bab]], [[Idlib]], [[Duma]], [[Safira]] kaj [[Salamija]]. === [[Srilanko]] === En Srilanko estas unusola metropolo, la ĉefurbo [[Kolombo (urbo)]]. Grandurboj estas [[Dehivala-Maunt Lavinia]], [[Moratuva]], [[Ĝafna]], [[Negombo]], [[Ĉavakaĉeri]], [[Sri Jayawardenapura Kotte]], [[Trinkomali]], [[Kandi (Srilanko)]], [[Kalmunai]] kaj [[Point Pedro]]. === [[Sud-Koreio]] === [[Dosiero:서울 N tower 082.JPG|eta|<center>Seulo]] En Sud-Koreio estas 10 milionurboj en [[2017]]: [[Seulo]] (ĉefurbo), [[Pusano]], [[Inĉon]], [[Teguo]], [[Deĝon]], [[Kŭangĵuo]], [[Suvon]], [[Ulsan]], [[Ĉangvon]] kaj [[Gojang]]. Metropoloj estas [[Jongin]], [[Songnam]], [[Buĉon]], [[Ĉonĝuo]], [[Ansan]], [[Ĝonĝu]], [[Ĉonano]], [[Namjanĝu]], [[Huason]], [[Anjang]], [[Kimhe]] kaj [[Pohan]]. Grandaj urboj estas [[Pjongtek]], [[Ĉeĝu (urbo)]], [[Sihun]], [[Ujĝonbu]], [[Kumi]], [[Paĝu]], [[Gimpo]], [[Ĉinĝu]], [[Kvanmjon]], [[Vonĝu]], [[Asan]], [[Kvanĝu]], [[Iksan]], [[Jansan]], [[Kunsan]], [[Kunpho]], [[Ĉunĉon]], [[Kjonsan]], [[Josu]], [[Sunĉon]], [[Kjonĝu]], [[Koĝe]], [[Mokpo]], [[Kanin]], [[Osan]], [[Ĉunĝu]], [[Iĉono]], [[Janĝu]], [[Seĝon (urbo)]], [[Anson]], [[Kuri]], [[Sosan]], [[Andon]], [[Tanĝin]], [[Poĉon]], [[Uivan]], [[Hanam]], [[Sogvipo]], [[Kvanjan]], [[Kimĉon]], [[Tonjon]], [[Ĉeĉon]], [[Nonsan]], [[Konĝu]], [[Saĉon]], [[Ĉongup]], [[Joĝu]], [[Jonĝu]], [[Mirjan]], [[Naĝu]], [[Porjon]], [[Sanĝu]] kaj [[Jonĉon]]. === [[Taĝikio]] === En Taĝikio estas po unu metropolo kaj grandurbo. Ili estas laŭvice: la ĉefurbo [[Duŝanbeo]] kaj [[Ĥuĝand]]. === [[Tajlando]] === [[Dosiero:Sukhumvit panorama A.JPG|eta|<center>Bankoko]] En Tajlando la ĉefurbo [[Bangkoko]] estas unusola milionurbo. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Nonthaburi]], [[Nakhonratĉasima]], [[Ĉiang Maj]], [[Hatjaj]], [[Udontani]], [[Pak Kret]], [[Ĉaofraja Surasak]], [[Khonken]], [[Ubonratĉathani]], [[Nakhonsithamarat]], [[Nakhonsavan]], [[Nakhonpathom]] kaj [[Pataja]]. === [[Tajvano]] === En Tajvano estas 6 milionurboj: [[Novtajpeo]], [[Tajĉungo]], [[Tajpeo]], [[Taojuano]], [[Tajnano]] kaj [[Kaosjungo]]. Metropoloj mankas. Grandurboj estas [[Hsinĉu]], [[Ĉilun]], [[Ĉjaji]], [[Ĉanghua]], [[Ping Tung (Tajvano)|Ping Tung]], [[Ĵubej]], [[Juanlin]], [[Douliu]], [[Tajtung]], [[Hualjan]], [[Toufen]], kaj [[Nantou]]. === [[Turkio]] === [[Dosiero:Istanbul - Beyoglu amb el Bòsfor al fons.JPG|eta|300ra|Panoramo de Istanbulo]] Laŭ stato en 2015 [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_in_Turkey] en Turkio estas 7 milionurboj: [[Istanbulo]] (parte en Eŭropo), [[Ankaro]], [[İzmir]], [[Bursa]], [[Adana]], [[Gaziantep]] kaj [[Konya]]. Metropoloj estas [[Antalya]], [[Kayseri]], [[Mersin]], [[Eskişehir]], [[Diyarbakır]] kaj [[Samsun]]. Grandurboj estas [[Denizli]], [[Şanlıurfa]], [[Adapazarı]], [[Malatya]], [[Kahramanmaraş]], [[Erzurum]], [[Van]], [[Batman]], [[Elazığ]], [[İzmit]], [[Manisa]], [[Sivas]], [[Gebze]], [[Balıkesir]], [[Tarsus]], [[Kütahya]], [[Trabzon]], [[Çorum]], [[Çorlu]], [[Adıyaman]], [[Osmaniye]], [[Kirikkale]], [[Antakya]], [[Aydın]], [[İskenderun]], [[Uşak]], [[Aksaray]], [[Afyonkarahisar]], [[Isparta]], [[İnegöl]], [[Tekirdağ]], [[Edirne]], [[Darıca]], [[Ordu]], [[Karaman]], [[Gölcük]], [[Siirt]], [[Körfez]], [[Kızıltepe]], [[Düzce]], [[Tokat]], [[Bolu]], [[Derince]], [[Turgutlu]], [[Bandırma]], [[Nazilli]], [[Kırşehir]], [[Niğde]], [[Zonguldak]], [[Ceyhan]], [[Karabük]], [[Siverek]], [[Akhisar]], [[Lüleburgaz]], [[Amasio]], [[Yozgat]], [[Cizre]], [[Ödemiş]], [[Kâhta]], [[Midyat]] kaj [[Ereğli]]. === [[Turkmenio]] === En Turkmenio estas la ĉefurbo [[Aŝgabato]] metropolo. Grandurboj estas [[Türkmenabat]], [[Daşoguz]] kaj [[Mary (Turkmenio)]]. === [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] === En Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj estas unusola milionurbo: [[Dubajurbo]]. 2 metropoloj estas: [[Abu-Dabio]], [[Ŝarĵo]] kaj [[El-Ajn]]. Grandurboj estas [[Aĵmano (urbo)|Aĵmano]] kaj [[Ras-al-Ĥajmo]]. === [[Uzbekio]] === [[Dosiero:Vue de l'Aqua-Park - Tachkent.jpg|eta|300ra|Aerfoto de Taŝkento]] En Uzbekio estas unusola milionurbo: [[Taŝkento]]. Metropolo ne estas. Grandurboj estas [[Namangano]], [[Andiĝono]], [[Samarkando]], [[Nukus]], [[Buĥara]], [[Karŝio]], [[Kokando]], [[Fergano]], [[Margilan]], [[Navojo]], [[Ĝizaĥo]], [[Urgenĉo]], [[Termezo]], [[Ĉirĉik]], [[Angren]], [[Bekabad]], [[Olmalik]] kaj [[Hoĝejli]]. === Vjetnamujo === En [[Vjetnamio]] 2 milionurboj estas: [[Ho-Chi-Minh-urbo]] kaj [[Hanojo]]. Unusola metropolo estas [[Hai Phong]]. Grandurboj estas [[Da Nang]], [[Biên Hòa]], [[Huế]], [[Nha Trang]], [[Cần Thơ]], [[Rạch Giá]], [[Vũng Tàu]], [[Qui Nhơn]], [[Nam Định]], [[Phan Thiết]] kaj [[Long Xuyên]], [[Buôn Ma Thuột]]. [[Kategorio:Urboj de Azio| ]] o30gvlfxa5x4zv8q6blkznzyqvzs2xo 0 367151 9420319 9191249 2026-07-04T16:32:42Z Sj1mor 12103 9420319 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|katedralo |kategorio = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=EE |mapo lokumilo = Talino |mapo1 lokumilo = Centra Talino |zomo=15 |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |trajto por kesteroj = ĉelo |kesteroj= {{Informkesto Monda Heredaĵo |subŝablono=jes |dua informkesto=jes |regiono-ISO=EE | nomo = Katedralo de Aleksandro Nevskij | dosiero =Aleksander Nevski peakirik2.jpg | larĝo de informkesto = | eklezio = [[ortodoksa eklezio]] | provinco = | diocezo = | unio = | dekanujo = | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Estonio]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Tallinn]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = katedralo | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = | adreso = | ttt = | commons = }}}} La '''Katedralo de Aleksandro Nevskij''' ([[estone]] ''Aleksander Nevski katedraal'') estas [[katedralo]] de la [[ortodoksa eklezio]] de [[Estonio]] situanta en [[Toompea]], en la historia urboparto de [[Talino]], deklarata [[Monda heredaĵo de Unesko]] en [[1997]]. La katedralo estis konstruita inter [[1894]] kaj [[1900]] kaj konsekrita la 30-an de aprilo tiujare, kiam la nuna [[Estonio]] estis parto de la [[Rusia Imperio]]. Ĝi estis konstruita laŭ la tradicia stilo de rusaj ortodoksaj katedraloj. Ĝi estas dediĉata al sankta [[Aleksandro Nevskij]], kiu venkis en la [[Batalo ĉe la Lago Peipsi]] en [[1242]]. La katedralo estis konsiderita de la [[estonoj]] kiel monumento al la rusa regado, pro kio la aŭtoritatoj ordonis ĝian detruadon en [[1924]]; decido neniam plenumita. Jam sendependa [[Estonio]] disde Sovetio en [[1991]], la katedralo estis restaŭrita. {{Commonscat}} [[Kategorio:Katedraloj en Estonio|Aleksandro Nevskij]] [[Kategorio:Talino]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Aleksandro Nevskij|Talino]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1900]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1900-1909]] a15rgnon2p6vahdcs4cbyzqm0z1r7cz 0 372309 9420502 8306694 2026-07-04T21:54:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420502 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''''La Strig' kaj la Kato</b>''''' (''The Owl and the Pussycat''<ref>[[:en:The Owl and the Pussycat|''The Owl and the Pussycat'']] -- Angla Vikio</ref>) estas la plej fama sensencaĵa poemo el la verkaro de [[Edward Lear]]. Ĝi unue publikiĝis en 1870. Partoj de nefinita sekvaĵo -- ''La infanoj de la Strig' kaj la Kato'' (''The Children of the Owl and the Pussycat'') -- aperis postmorte maljam en 1938. == Fono == Lear skribis la prezentotan poemon por la eta trijaraĝulino Janet Symonds, la filino de amiko de Lear, nome la poeto [[John Addington]] kaj ties edzino Catherine, loĝe en [[Bristolo]], Anglujo. La infano estis malsana kaj Lear celis regajigi ŝin. Lear notis en sia taglibro: "Ilia etulino malsanetas kaj ĉio malgajas".<ref name="helium">[http://www.helium.com/items/1104273-discussionthe-owl-and-the-pussycat-by-edward-lear ''Helium poetry analysis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110521044654/http://www.helium.com/items/1104273-discussionthe-owl-and-the-pussycat-by-edward-lear |date=2011-05-21 }} Analizo</ref> Por kompreni ''La Strig' kaj la Kato'' oni konsciiĝu pri la vivvojo de Edward Lear kaj pri la tiama epoko. Lia patrino, jam naskinte 20 infanojn, malakceptis lin, la 21-a. Aldone, estante samseksama, li sentis sin elbarito. Dum sia tuta vivo li ne sciis, ĉu li, kvankam samseksama, tamen edziĝu - kaj tiel ekhavu kompatan kunulinon. Okaze de la menciataj [[Strigo]] kaj [[Hejma kato|Kato]] ni vidu antaŭ ni du plene malkongruajn speciojn. Ĉe tio la birdo estas vira kaj la kato fakte katina. Ĉiuokaze, en ĉiu momento la Strigo povus esti manĝata de la Kato, do ĉiam ĉeestas danĝero. Sed ĝuste la Kato, ne la Strigo, proponas, ke oni geedziĝu, dirante, ke oni jam tro hezitas. Eĉ jam kuŝe sur sia mortolito, antaŭ ĉiuj homoj, kiujn li invitis vidi lin mortiĝi, li kriis: "Ĉu mi edziĝu?". Jen stato, kiun li kaj timegis kaj sopiris. Tion oni povas ekkoni laŭ la mieno kaj aplombo la de la Strigo en la skizoj, kiujn li desegnis por akompani la poemon.<ref name="helium"/> == Lingvaĵo == En la poemo troviĝas la stranga adjektivo "runca" en la esprimo "runca kulero" (''runcible spoon''<ref>[[:en:Runcible spoon|Runcible spoon]] Difinklopodoj -- Angla Vikio</ref>), -- kian ajn kuleron tio signifu. Kvankam de Lear en siaj verkoj plurfoje aplikata, "runca" famiĝis unue per tiu ĉi poemo. La signifon de la vorto neniu scias. Simile statas pri la mistera "bong"-arbo (''bong tree''), do pri la bongujo. Tamen la Bongarbo reale ekzistas kun genro Nothaphoebe umbelliflora.  La natura dissendo de la Bongarbo estas Javo, duoninsula Malajzio, Laoso, Sumatro, Bangka Island, Borneo, Filipinoj, Palavano, kaj Vjetnamio. == La Strig' kaj la Kato == <div width=300px> {{Poemo|koloro=f|marĝeno=40|titolo=La Strig' kaj la Kato|tradukis=[[Pejno Simono]]{{Paref|<ref>{{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/e_strig.htm La strig' kaj la kato}}</ref>}}|aŭtoro=Noto: La radikoj "bong'o", kaj "runc'a" havas neniun konatan signifon.<br /><br />Edward Lear| <div style{{=}}"width:500px"> [[Dosiero:Owlpussycat.jpg|eta|dekstra|Propremana ilustraĵo plume de [[Edward Lear]] de jenaj Strigo kaj Kato]] <poem>La Strig' kaj la Kato en verda boato ekvelis kun kargo abunda, mielo por manĝi kaj mono por ŝanĝi en Angla bileto kvinpunda. Sub nokta stelaro kun eta gitaro ekkantis la Strig' pro inklin', "Ho bela vi Kato! Ho mia amato! Ho Kato vi ravas ja min, ja min, ja min! Ho Kato vi ravas ja min!" </poem> [[Dosiero:Edward Lear The Owl and the Pussy Cat 2.jpg|eta|dekstra|Jena Porkido en la lando, kie kreskas bongujoj.]] <poem>La Kat' aklamanta "Vi bird' eleganta! Vi kantas ĉarmege ulule! Ho ni geedziĝu! Hezit' ne estiĝu! Sed havas da ringoj ni nule!" Tra jaro plus tago ekestis vojaĝo al land', kie kreskas bonguj', kaj jen en arbaro renkontis la paro Porkidon kun ring' en naztru', naztru', naztru'. Porkidon kun ring' en naztru'. </poem> [[Dosiero:Edward Lear The Owl and the Pussy Cat 3.jpg|eta|dekstra|La Koko Hinda geedzigas la Strigon kaj la Katon]] <poem>"Jen unu ŝilingo por via nazringo! Ĉu bone?" La Porko kvitigis. La tagon pli poste la paron senkoste Kok' Hinda sur monto ĵurligis. De ment' la foliojn kaj cent cidoniojn ili manĝis per runca kuler', festenis lunlume kaj dancis brakume sur plaĝ' en la nokta aer', aer', aer'. Sur plaĝ' en la nokta aer'. </poem> </div> }} == Citoj == La historieto multfoje estis muzikigita kaj animita, interalie de [[Igor Stravinski]], [[John Rutter]], [[Victor Hely-Hutchinson]], [[Burl Ives]], [[Humphrey Searle]] kaj [[Laurie Anderson]]. *[[Elton Hayes]] kreis registraĵon laŭ la Hely-Hutchinson-a muzikigo ĉe [[Parlophone]] en 1953. Ĝi iĝis frekventaĵo en la radia programo ''[[Children's Favourites]]'' kaj estis unu el la ses registraĵoj de Edward-Lear-aĵoj, kiujn li pretigis. *La poemo estiĝis la centra temo en porinfana muzikteatraĵo el 1968 pri la sensencaj poemoj de Lear, titolita ''The Owl and the Pussycat went to See...''. (Notu la vortludon: "to See"—do "por vidi" kaj ne laŭ la poemo "to Sea"—jen "maren".) La teatraĵon aŭtoris [[Sheila Ruskin]] kaj [[David Wood (actor)|David Wood]].<ref>[http://www.davidwood.org.uk/plays/plays_the_owl_and_the_pussycat.htm ''The Owl and the Pussycat Went to See...''], la teatraĵo de Ruskin/Wood (accessed 8 February 2011).</ref> *Oni pruntis la titolon por plene senrilata teatraĵo kaj ties posta filmaĵo en 1970. Divis [[Barbra Streisand]] and [[George Segal]]. *[[Igor Stravinski]] muzikigis la poemon en 1966. Registraĵon de la verko faris [[Sony]], estrate de la komponinto mem. *En 1971 bildofilmon bazitan sur la poemo faris [[Weston Woods]]. *Jen bildofilmeto de 1968 fare de [[Walt Disney Company|Disney]] sub la titolo ''[[Winnie the Pooh and the Blustery Day]]'', kiu pli poste en 1977 iĝis parto de la bildofilmo ''[[The Many Adventures of Winnie the Pooh]]''. Tie la protagonisto [[Owl (Winnie the Pooh)|Strigo]] mencias parencon, kiu supozeble ekvelis maren en verda boato kun kato. *La du ĉefaj rolantoj en la poemo inspiris [[X the Owl]] kaj [[Henrietta Pussycat]] en ''Neighborhood of Make-Believe'' en ''[[Mister Rogers' Neighborhood]]''. *[[Laurie Anderson]] komponis kaj registris version titolitan ''Beautiful Pea Green Boat'', kiu aperis en ŝia muzikalbumo ''[[Bright Red]]'' en 1944. *[[Eric Idle]], iama membro de [[Monty Python|''Monty Python's Flying Circus'']], skribis infanlibron kun la titolo ''The Quite Remarkable Adventures of the Owl and the Pussycat'' baziĝantan sur la poemo. Temis pri etendita rakonto pri tio, ke la Strigo kaj la Kato estis atakataj de aro de senkompataj [[rato]]j, kiuj celis ŝteli pastaĵojn. La libron dekordesegnis [[Wesla Weller]] kaj ĝi unuafoje publikiĝis en 1996 kune kun [[Aŭdlibro|aŭdlibran]] version, kiu entenis kelkajn kantojn de Idle mem. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} *[http://www.bompa.org ''The Owl and the Pussycat'' -- kolekto de tradukoj] * [http://www.nonsenselit.org/Lear/pw/cop.html ''The Children of the Owl and the Pussycat'' -- prateksto] *[http://www.reelyredd.com/1206owlandpussycat_lear.htm Reely's Poetry Pages ]—aŭdaĵa versio de ''The Owl and The Pussycat'' (''Anthology of English Verse'', Vol. 1) *[http://librivox.org/the-owl-and-the-pussycat-by-edward-lear/ Senkosta aŭdlibro] ĉe [http://librivox.org/ LibriVox] *[http://www.stewartlee.co.uk/press/press-peagreenboat.htm ''Pea Green Boat''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110829071831/http://www.stewartlee.co.uk/press/press-peagreenboat.htm |date=2011-08-29 }}, de komediisto [[Stewart Lee]]. *[http://storynory.com/2006/02/20/the-owl-and-the-pussycat/ Senkosta aŭdaĵo de ''The Owl and the Pussycat'']{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Storynory *[http://mp3.dawnanddrew.podshow.com/intros/DNDS-owl-and-the-pussycat.mp3 mp3-dosiero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070112005450/http://mp3.dawnanddrew.podshow.com/intros/DNDS-owl-and-the-pussycat.mp3 |date=2007-01-12 }} de [[Dawn Miceli]] el ''[[The Dawn and Drew Show]]'' *[http://talesofcuriosity.com/v/LearPoems/ ''Tales of Curiosity'' -- mallonga videaĵo, teksto kaj bildo de ''The Owl and the Pussy-cat''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110910092100/http://talesofcuriosity.com/v/LearPoems/ |date=2011-09-10 }} *[http://markstone.info/content/view/219/85/ Muzikigo de la poemo kantforme]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} fare de [[Ronald Corp]]. Kantas [[Mark Stone (opera singer)|Mark Stone]] kun [[Simon Lepper]] fortepiane. <!-- {{rq|kategorio}} --> {{DEFAŬLTORDIGO:Strig Kaj La Kato, La}} [[Kategorio:Poemoj]] [[Kategorio:Infana rimaro]] [[Kategorio:Fabeloj]] [[Kategorio:Fikciaj katoj]] [[Kategorio:Fikciaj birdoj]]{{Bibliotekoj}} cju5uzyqnaq2eh9dnb88cxx8uf9a38k 0 374519 9420667 9038266 2026-07-05T08:53:44Z Crosstor 3176 aldono 9420667 wikitext text/x-wiki '''Fazekas''' [fazekaŝ] estas ofta [[hungara]] familia nomo kun la signifo potisto (ceramikisto). Ĝia ofta ekvivalento en angla lingvo estas ''Potter'' (memoru: ''[[Harry Potter]]''). Ankaŭ nomo Fazekas etendiĝis en la hungara [[diasporo]] tutmonde. Ĝi interalie povas rilati al [[Dosiero:PotteryShaping.ogv|eta|dekstre|Ceramikisto formas ceramikaĵon per elektro-movita [[potorado]].]] * [[Anna Fazekas]], [[eldonisto]] * [[Csaba Fazakas]], [[pentristo]] * [[Csaba Bede-Fazekas]], [[aktoro]] * [[Emese Fazekas]], [[lingvisto]] * [[Erzsébet Fazekas]], politikisto * [[:de:Franz Fazekas]], [[neŭrologo]] * [[Géza Fazakas]], aktoro * [[György Fazekas]], [[ĵurnalisto]] * [[Gyula Fazekas]], pentristo * [[Imre Fazekas (aktoro)]] * [[Imre Fazekas (dramisto)]] * [[István Fazekas]], aktoro * [[István Fazekas (arkivisto)]] * [[István Fazekas (poeto)]] {{Div col|cols = 2}} * [[János Fazekas]], [[politikisto]] * [[János Enyedi Fazekas]], reformita [[pastro]] * [[Krisztina Fazekas-Zur]], kajakisto * [[Lajos Fazekas]], [[reĝisoro]] * [[László Fazekas (futbalisto)]] * '''[[Mihály Fazekas]]''', [[poeto]] kaj [[botanikisto]] * [[Miklós Bogáti Fazekas]], reformita pastro kaj poeto * [[Patrik Fazekas]], [[fizikisto]] * [[Sándor Fazekas]], politikisto * [[:en:Stephen Fazekas de St. Groth]], mikrobiologo * [[Szabolcs Fazekas]], politikisto * [[Szabolcs Bede-Fazekas]], aktoro * [[Tamás Fazekas]], [[kuracisto]] * [[Tibor Fazakas (1892)]] * [[Tibor Fazakas (1946)]] * [[Tibor Fazakas (1966)]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Ceramiko]] * [[Fazekasboda]] == Fontoj == * kompilaĵo el artikoloj de Vikipedio {{Projektoj}} [[Kategorio:Hungaraj familiaj nomoj]] f4q09039gxfgyc2j7zcu2lw71s8q9eb 0 375460 9420205 8360537 2026-07-04T12:25:13Z Kani 670 9420205 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fenikuledoj |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Marakele National Park, Limpopo, South Africa (16340842701).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', en la Nacia Parko Marakele, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = '''Fenikuledoj''' |familio aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = *''[[Phoeniculus]]'' *''[[Rhinopomastus]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Green_Wood_Hoopoe,_Phoeniculus_purpureus,_at_Mapungubwe_National_Park,_Limpopo,_South_Africa_(29563612553).jpg|alternative=Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29563612553).jpg|eta|[[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', en la Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko]] La '''Fenikuledoj''' (''Phoeniculidae''), '''arbupupoj''', '''arbarupupoj''' aŭ '''cimitarbekuloj''' estas malgranda familio en [[Afriko]], ''Phoeniculidae'', de preskaŭpaserinaj [[birdoj]]. Ili loĝas sude de la [[Sahara Dezerto]] kaj ne estas [[birdomigrado|migrantaj]]. Kvankam tiu familio estas nune limigita al subsahara Afriko, restaĵoj de [[fosilio]]j montris, ke tiu familio iam havis pli grandan distribuadon. Fosilioj atribuitaj al tiu familio troviĝis en rokoj el la [[Mioceno]] en [[Germanio]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Tiny Hoopoe-Like Birds from the Middle Eocene of Messel (Germany)|familia nomo=Mayr|persona nomo=Gerald|jaro=2000|gazeto=Auk|volumo=117|numero=4|COI=10.1642/0004-8038(2000)117[0964:THLBFT]2.0.CO;2|paĝoj=964–970}}</ref> La '''Fenikuledoj''' estis rilatitaj al la [[alciono]]j, la [[koracio]]j, kaj la [[upupo]]j, formante [[klado]]n kun tiu lasta laŭ Hackett ''et al.'' (2008).<ref>{{cite journal | last = Hackett | first = Shannon J., et al. | year = 2008 | title = A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History | journal = Science | volume = 320 | pages = 1763–8 | doi = 10.1126/science.1157704 | pmid = 18583609 | last2 = Kimball | first2 = RT | last3 = Reddy | first3 = S | last4 = Bowie | first4 = RC | last5 = Braun | first5 = EL | last6 = Braun | first6 = MJ | last7 = Chojnowski | first7 = JL | last8 = Cox | first8 = WA | last9 = Han | first9 = KL | issue = 5884}}</ref> La proksiman rilaton inter la Upupo kaj la Fenikuledoj subtenas la kunhavata kaj unika naturo de ties [[Piedingo (anatomio)|piedingoj]].<ref>{{Cite journal|last=Feduccia|first=Alan|year=1975|title=The Bony Stapes in the Upupidae and Phoeniculidae: Evidence for Common Ancestry|journal=The Wilson Bulletin|volume=87|issue=3|pages=416–417|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-09-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|arkivdato=2011-06-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |date=2011-06-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |arkivdato=2011-06-07 }}</ref> Ili ĉefe similas al la veraj upupoj pro ties longaj subenkurbaj bekoj kaj mallongaj rondoformaj flugiloj. Laŭ genetikaj studoj, la du genroj ''[[Phoeniculus]]'' (aŭ veraj fenikuloj) kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, kaj tiele kelkaj sistematikistoj traktas ilin kiel apartaj [[subfamilio]]j aŭ eĉ apartaj [[familio (biologio)|familioj]].<ref name=Fry>{{Cite book| last = Fry | first = C. Hilary | year = 2003 | chapter = Wood-hoopoes | editor = [[Chris Perrins|Perrins, Christopher]] | title = The Firefly Encyclopedia of Birds | publisher = Firefly Books | pages = 383 | isbn = 1-55297-777-3}}</ref> ==Aspekto== The wood hoopoes are a morphologically distinct group, unlikely to be mistaken for any other.<ref name = "HBW">{{Cite book | first = D | last = Ligon | editor-last = Josep | editor-first = del Hoyo | editor2-last = Andrew | editor2-first = Elliott | editor3-last = Sargatal | editor3-first = Jordivdg | contribution = Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | title = [[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 6, Mousebirds to Hornbills | year = 2001 | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/412 412–427] | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 84-87334-30-X }}</ref> These [[species]] are medium-sized ({{Convert|23|-|46|cm|0|disp=or}} long, much of which is the tail).<ref name=Fry>{{cite book | last = Fry | first = C. Hilary | year = 2003 | chapter = Wood-hoopoes | editor = Perrins, Christopher | editor-link = Chris Perrins | title = The Firefly Encyclopedia of Birds | publisher = Firefly Books | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 383] | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 }}</ref> They have metallic [[plumage]], often blue, green or purple, and lack a crest.<ref name=EoB>{{cite book |last = Forshaw |first = Joseph|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|publisher= Merehurst Press|location=London|pages= 148–149|isbn= 1-85391-186-0}}</ref> The sexes are similar in all but two species, the [[forest wood hoopoe]] and the [[common scimitarbill]].<ref name=ZTP>{{cite book | last1 = Zimmerman | first1 = Dale A. | last2 = Turner | first2 = Donald A. | last3 = Pearson | first3 = David J. | year = 1999 | title = Birds of Kenya and Northern Tanzania | publisher = Princeton University Press | pages = 395 | isbn = 0691010218}}</ref> Their bills are either red or black, although young red-billed species also have black bills and bill colour is correlated with age. The legs are scarlet or black, short, with thick [[Tarsus (skeleton)|tarsi]]. They climb tree trunks in the manner of a woodpecker, and when feeding on the ground they hop rather than walking like the true [[hoopoe]].<ref name = "HBW"/> Their tails are long and strongly graduated (the central feathers are the longest), and marked conspicuously with white, as are their wings.<ref name=Fry/><ref name=ZTP/> ==Range and behaviour== [[File:Common Scimitar-bill 01.jpg|thumb|[[Common scimitarbill]] ]] These are birds of open woodland, savannah, or thornbrush, and are mainly arboreal. They require large trees both for feeding on as well as to provide hollows for nesting and nocturnal roosting. Two species are found exclusively in rainforest, the forest wood hoopoe and the [[white-headed wood hoopoe]]. All the other species are found in more open woodland and bush.<ref name ="HBW"/> They feed on arthropods, especially insects, which they find by probing with their bills in rotten wood and in crevices in bark.<ref name=ZTP/> They nest in unlined tree holes, laying two to four [[egg (biology)|eggs]], which are blue, grey, or olive, and unmarked in most species.<ref name=Fry/> Hoopoes hunt for prey primarily on the ground as they use their tongue-like [[beak]]s to pick up insects on the soil or grass. The Hoopoe's tongue occupy 2/3 length of the beak.<ref>{{Cite journal |last=El-Bakary |first=Neveen |date=2011 |title="Surface Morphology of the Tongue of the Hoopoe (Upupa Epops)" |url=https://www.researchgate.net/publication/215635091 |journal=[[Journal of American Science]] |volume=7 |issue=1}}</ref> ==Species== There are eight species. '''Family: Phoeniculidae''' {| class="wikitable" |- ! Image !! Genus !! Living species |- |[[File:Green Woodhoopoe RWD7.jpg|175px]]||'''''[[Phoeniculus]]''''' {{small|Jarocki, 1821}}|| * [[Green wood hoopoe]], ''Phoeniculus purpureus'' * [[Violet wood hoopoe]], ''Phoeniculus damarensis'' * [[Black-billed wood hoopoe]], ''Phoeniculus somaliensis'' * [[White-headed wood hoopoe]], ''Phoeniculus bollei'' * [[Forest wood hoopoe]], ''Phoeniculus castaneiceps'' |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Common Scimitarbill (Rhinopomastus cyanomelas).jpg|175px]]||'''''[[Rhinopomastus]]''''' {{small|Jardine, 1828}}|| * [[Black scimitarbill]], ''Rhinopomastus aterrimus'' * [[Common scimitarbill]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' * [[Abyssinian scimitarbill]], ''Rhinopomastus minor'' |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[https://search.macaulaylibrary.org/catalog?taxonCode=grewoo2&mediaType=v Upupaj filmetoj] en The Cornell Lab of Ornithology - Macaulay Library {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Buceroformaj birdoj]] 5oadda9f4gczsyvuh8r9bkft9ny03aw 9420206 9420205 2026-07-04T12:26:33Z Kani 670 9420206 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fenikuledoj |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Marakele National Park, Limpopo, South Africa (16340842701).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', <br> en la Nacia Parko Marakele, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = '''Fenikuledoj''' |familio aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = *''[[Phoeniculus]]'' *''[[Rhinopomastus]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Green_Wood_Hoopoe,_Phoeniculus_purpureus,_at_Mapungubwe_National_Park,_Limpopo,_South_Africa_(29563612553).jpg|alternative=Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29563612553).jpg|eta|[[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', en la Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko]] La '''Fenikuledoj''' (''Phoeniculidae''), '''arbupupoj''', '''arbarupupoj''' aŭ '''cimitarbekuloj''' estas malgranda familio en [[Afriko]], ''Phoeniculidae'', de preskaŭpaserinaj [[birdoj]]. Ili loĝas sude de la [[Sahara Dezerto]] kaj ne estas [[birdomigrado|migrantaj]]. Kvankam tiu familio estas nune limigita al subsahara Afriko, restaĵoj de [[fosilio]]j montris, ke tiu familio iam havis pli grandan distribuadon. Fosilioj atribuitaj al tiu familio troviĝis en rokoj el la [[Mioceno]] en [[Germanio]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Tiny Hoopoe-Like Birds from the Middle Eocene of Messel (Germany)|familia nomo=Mayr|persona nomo=Gerald|jaro=2000|gazeto=Auk|volumo=117|numero=4|COI=10.1642/0004-8038(2000)117[0964:THLBFT]2.0.CO;2|paĝoj=964–970}}</ref> La '''Fenikuledoj''' estis rilatitaj al la [[alciono]]j, la [[koracio]]j, kaj la [[upupo]]j, formante [[klado]]n kun tiu lasta laŭ Hackett ''et al.'' (2008).<ref>{{cite journal | last = Hackett | first = Shannon J., et al. | year = 2008 | title = A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History | journal = Science | volume = 320 | pages = 1763–8 | doi = 10.1126/science.1157704 | pmid = 18583609 | last2 = Kimball | first2 = RT | last3 = Reddy | first3 = S | last4 = Bowie | first4 = RC | last5 = Braun | first5 = EL | last6 = Braun | first6 = MJ | last7 = Chojnowski | first7 = JL | last8 = Cox | first8 = WA | last9 = Han | first9 = KL | issue = 5884}}</ref> La proksiman rilaton inter la Upupo kaj la Fenikuledoj subtenas la kunhavata kaj unika naturo de ties [[Piedingo (anatomio)|piedingoj]].<ref>{{Cite journal|last=Feduccia|first=Alan|year=1975|title=The Bony Stapes in the Upupidae and Phoeniculidae: Evidence for Common Ancestry|journal=The Wilson Bulletin|volume=87|issue=3|pages=416–417|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-09-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|arkivdato=2011-06-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |date=2011-06-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |arkivdato=2011-06-07 }}</ref> Ili ĉefe similas al la veraj upupoj pro ties longaj subenkurbaj bekoj kaj mallongaj rondoformaj flugiloj. Laŭ genetikaj studoj, la du genroj ''[[Phoeniculus]]'' (aŭ veraj fenikuloj) kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, kaj tiele kelkaj sistematikistoj traktas ilin kiel apartaj [[subfamilio]]j aŭ eĉ apartaj [[familio (biologio)|familioj]].<ref name=Fry/> ==Aspekto== The wood hoopoes are a morphologically distinct group, unlikely to be mistaken for any other.<ref name = "HBW">{{Cite book | first = D | last = Ligon | editor-last = Josep | editor-first = del Hoyo | editor2-last = Andrew | editor2-first = Elliott | editor3-last = Sargatal | editor3-first = Jordivdg | contribution = Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | title = [[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 6, Mousebirds to Hornbills | year = 2001 | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/412 412–427] | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 84-87334-30-X }}</ref> These [[species]] are medium-sized ({{Convert|23|-|46|cm|0|disp=or}} long, much of which is the tail).<ref name=Fry>{{cite book | last = Fry | first = C. Hilary | year = 2003 | chapter = Wood-hoopoes | editor = Perrins, Christopher | editor-link = Chris Perrins | title = The Firefly Encyclopedia of Birds | publisher = Firefly Books | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 383] | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 }}</ref> They have metallic [[plumage]], often blue, green or purple, and lack a crest.<ref name=EoB>{{cite book |last = Forshaw |first = Joseph|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|publisher= Merehurst Press|location=London|pages= 148–149|isbn= 1-85391-186-0}}</ref> The sexes are similar in all but two species, the [[forest wood hoopoe]] and the [[common scimitarbill]].<ref name=ZTP>{{cite book | last1 = Zimmerman | first1 = Dale A. | last2 = Turner | first2 = Donald A. | last3 = Pearson | first3 = David J. | year = 1999 | title = Birds of Kenya and Northern Tanzania | publisher = Princeton University Press | pages = 395 | isbn = 0691010218}}</ref> Their bills are either red or black, although young red-billed species also have black bills and bill colour is correlated with age. The legs are scarlet or black, short, with thick [[Tarsus (skeleton)|tarsi]]. They climb tree trunks in the manner of a woodpecker, and when feeding on the ground they hop rather than walking like the true [[hoopoe]].<ref name = "HBW"/> Their tails are long and strongly graduated (the central feathers are the longest), and marked conspicuously with white, as are their wings.<ref name=Fry/><ref name=ZTP/> ==Range and behaviour== [[File:Common Scimitar-bill 01.jpg|thumb|[[Common scimitarbill]] ]] These are birds of open woodland, savannah, or thornbrush, and are mainly arboreal. They require large trees both for feeding on as well as to provide hollows for nesting and nocturnal roosting. Two species are found exclusively in rainforest, the forest wood hoopoe and the [[white-headed wood hoopoe]]. All the other species are found in more open woodland and bush.<ref name ="HBW"/> They feed on arthropods, especially insects, which they find by probing with their bills in rotten wood and in crevices in bark.<ref name=ZTP/> They nest in unlined tree holes, laying two to four [[egg (biology)|eggs]], which are blue, grey, or olive, and unmarked in most species.<ref name=Fry/> Hoopoes hunt for prey primarily on the ground as they use their tongue-like [[beak]]s to pick up insects on the soil or grass. The Hoopoe's tongue occupy 2/3 length of the beak.<ref>{{Cite journal |last=El-Bakary |first=Neveen |date=2011 |title="Surface Morphology of the Tongue of the Hoopoe (Upupa Epops)" |url=https://www.researchgate.net/publication/215635091 |journal=[[Journal of American Science]] |volume=7 |issue=1}}</ref> ==Species== There are eight species. '''Family: Phoeniculidae''' {| class="wikitable" |- ! Image !! Genus !! Living species |- |[[File:Green Woodhoopoe RWD7.jpg|175px]]||'''''[[Phoeniculus]]''''' {{small|Jarocki, 1821}}|| * [[Green wood hoopoe]], ''Phoeniculus purpureus'' * [[Violet wood hoopoe]], ''Phoeniculus damarensis'' * [[Black-billed wood hoopoe]], ''Phoeniculus somaliensis'' * [[White-headed wood hoopoe]], ''Phoeniculus bollei'' * [[Forest wood hoopoe]], ''Phoeniculus castaneiceps'' |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Common Scimitarbill (Rhinopomastus cyanomelas).jpg|175px]]||'''''[[Rhinopomastus]]''''' {{small|Jardine, 1828}}|| * [[Black scimitarbill]], ''Rhinopomastus aterrimus'' * [[Common scimitarbill]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' * [[Abyssinian scimitarbill]], ''Rhinopomastus minor'' |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[https://search.macaulaylibrary.org/catalog?taxonCode=grewoo2&mediaType=v Upupaj filmetoj] en The Cornell Lab of Ornithology - Macaulay Library {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Buceroformaj birdoj]] py9w1e6vzbgs1k2vs0x6x4rilobu1sa 9420213 9420206 2026-07-04T12:33:37Z Kani 670 9420213 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fenikuledoj |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Marakele National Park, Limpopo, South Africa (16340842701).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', <br> en la Nacia Parko Marakele, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = '''Fenikuledoj''' |familio aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = *''[[Phoeniculus]]'' *''[[Rhinopomastus]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fenikuledoj''' (''Phoeniculidae''), '''arbupupoj''', '''arbarupupoj''' aŭ '''cimitarbekuloj''' estas malgranda familio en [[Afriko]], ''Phoeniculidae'', de preskaŭpaserinaj [[birdoj]]. Ili loĝas sude de la [[Sahara Dezerto]] kaj ne estas [[birdomigrado|migrantaj]]. Kvankam tiu familio estas nune limigita al subsahara Afriko, restaĵoj de [[fosilio]]j montris, ke tiu familio iam havis pli grandan distribuadon. Fosilioj atribuitaj al tiu familio troviĝis en rokoj el la [[Mioceno]] en [[Germanio]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Tiny Hoopoe-Like Birds from the Middle Eocene of Messel (Germany)|familia nomo=Mayr|persona nomo=Gerald|jaro=2000|gazeto=Auk|volumo=117|numero=4|COI=10.1642/0004-8038(2000)117[0964:THLBFT]2.0.CO;2|paĝoj=964–970}}</ref> La '''Fenikuledoj''' estis rilatitaj al la [[alciono]]j, la [[koracio]]j, kaj la [[upupo]]j, formante [[klado]]n kun tiu lasta laŭ Hackett ''et al.'' (2008).<ref>{{cite journal | last = Hackett | first = Shannon J., et al. | year = 2008 | title = A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History | journal = Science | volume = 320 | pages = 1763–8 | doi = 10.1126/science.1157704 | pmid = 18583609 | last2 = Kimball | first2 = RT | last3 = Reddy | first3 = S | last4 = Bowie | first4 = RC | last5 = Braun | first5 = EL | last6 = Braun | first6 = MJ | last7 = Chojnowski | first7 = JL | last8 = Cox | first8 = WA | last9 = Han | first9 = KL | issue = 5884}}</ref> La proksiman rilaton inter la Upupo kaj la Fenikuledoj subtenas la kunhavata kaj unika naturo de ties [[Piedingo (anatomio)|piedingoj]].<ref>{{Cite journal|last=Feduccia|first=Alan|year=1975|title=The Bony Stapes in the Upupidae and Phoeniculidae: Evidence for Common Ancestry|journal=The Wilson Bulletin|volume=87|issue=3|pages=416–417|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-09-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|arkivdato=2011-06-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |date=2011-06-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |arkivdato=2011-06-07 }}</ref> Ili ĉefe similas al la veraj upupoj pro ties longaj subenkurbaj bekoj kaj mallongaj rondoformaj flugiloj. Laŭ genetikaj studoj, la du genroj ''[[Phoeniculus]]'' (aŭ veraj fenikuloj) kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, kaj tiele kelkaj sistematikistoj traktas ilin kiel apartaj [[subfamilio]]j aŭ eĉ apartaj [[familio (biologio)|familioj]].<ref name=Fry/> ==Aspekto== [[Dosiero:Green_Wood_Hoopoe,_Phoeniculus_purpureus,_at_Mapungubwe_National_Park,_Limpopo,_South_Africa_(29563612553).jpg|200ra|alternative=Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29563612553).jpg|eta|[[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', en la Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko]] La arbupupoj estas morfologie distinga grupo, kiun oni verŝajne ne konfuzos kun iu ajn alia.<ref name = "HBW">{{Cite book | first = D | last = Ligon | editor-last = Josep | editor-first = del Hoyo | editor2-last = Andrew | editor2-first = Elliott | editor3-last = Sargatal | editor3-first = Jordivdg | contribution = Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | title = [[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 6, Mousebirds to Hornbills | year = 2001 | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/412 412–427] | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 84-87334-30-X }}</ref> Tiuj specioj estas mezgrandaj (23–46 centimetrojn longaj, el kio granda parto estas la vosto).<ref name=Fry>{{cite book | last = Fry | first = C. Hilary | year = 2003 | chapter = Wood-hoopoes | editor = Perrins, Christopher | editor-link = Chris Perrins | title = The Firefly Encyclopedia of Birds | publisher = Firefly Books | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 383] | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 }}</ref> Ili havas metalecan plumaron, ofte bluan, verdan aŭ purpuran, kaj mankas al ili kresto.<ref name=EoB>{{cite book |last = Forshaw |first = Joseph|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|publisher= Merehurst Press|location=London|pages= 148–149|isbn= 1-85391-186-0}}</ref> Ambaŭ seksoj similas unu al la alia ĉe ĉiuj specioj krom du: la [[Brunkapa arbupupo]] kaj la [[Cimitarbeka arbupupo]].<ref name=ZTP>{{cite book | last1 = Zimmerman | first1 = Dale A. | last2 = Turner | first2 = Donald A. | last3 = Pearson | first3 = David J. | year = 1999 | title = Birds of Kenya and Northern Tanzania | publisher = Princeton University Press | pages = 395 | isbn = 0691010218}}</ref> Iliaj bekoj estas aŭ ruĝaj aŭ nigraj, kvankam junuloj de specioj kun ruĝaj bekoj ankaŭ havas nigrajn bekojn, kaj la koloro de la beko rilatas al la aĝo. La kruroj estas skarlataj aŭ nigraj, mallongaj, kun dikaj tarsoj. Ili grimpas sur arbotrunkojn simile al [[pegoj]], kaj manĝante surgrunde ili saltetas anstataŭ marŝi kiel la vera [[upupo]].<ref name = "HBW"/> Iliaj vostoj estas longaj kaj forte ŝtupformaj (la centraj plumoj estas la plej longaj) kaj elstare markitaj per blanko, same kiel iliaj flugiloj.<ref name=Fry/><ref name=ZTP/> ==Teritorio kaj kutimaro== [[File:Common Scimitar-bill 01.jpg|thumb|maldekstre|[[Cimitarbeka arbupupo]] ]] These are birds of open woodland, savannah, or thornbrush, and are mainly arboreal. They require large trees both for feeding on as well as to provide hollows for nesting and nocturnal roosting. Two species are found exclusively in rainforest, the forest wood hoopoe and the [[white-headed wood hoopoe]]. All the other species are found in more open woodland and bush.<ref name ="HBW"/> They feed on arthropods, especially insects, which they find by probing with their bills in rotten wood and in crevices in bark.<ref name=ZTP/> They nest in unlined tree holes, laying two to four [[egg (biology)|eggs]], which are blue, grey, or olive, and unmarked in most species.<ref name=Fry/> Hoopoes hunt for prey primarily on the ground as they use their tongue-like [[beak]]s to pick up insects on the soil or grass. The Hoopoe's tongue occupy 2/3 length of the beak.<ref>{{Cite journal |last=El-Bakary |first=Neveen |date=2011 |title="Surface Morphology of the Tongue of the Hoopoe (Upupa Epops)" |url=https://www.researchgate.net/publication/215635091 |journal=[[Journal of American Science]] |volume=7 |issue=1}}</ref> ==Specioj== Estas jenaj ok specioj. '''Familio: Fenikuledoj''' {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Vivantaj specioj |- |[[File:Green Woodhoopoe RWD7.jpg|175px]]||'''''[[Phoeniculus]]''''' {{small|Jarocki, 1821}}|| * [[Green wood hoopoe]], ''Phoeniculus purpureus'' * [[Violet wood hoopoe]], ''Phoeniculus damarensis'' * [[Black-billed wood hoopoe]], ''Phoeniculus somaliensis'' * [[White-headed wood hoopoe]], ''Phoeniculus bollei'' * [[Forest wood hoopoe]], ''Phoeniculus castaneiceps'' |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Common Scimitarbill (Rhinopomastus cyanomelas).jpg|175px]]||'''''[[Rhinopomastus]]''''' {{small|Jardine, 1828}}|| * [[Black scimitarbill]], ''Rhinopomastus aterrimus'' * [[Common scimitarbill]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' * [[Abyssinian scimitarbill]], ''Rhinopomastus minor'' |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[https://search.macaulaylibrary.org/catalog?taxonCode=grewoo2&mediaType=v Upupaj filmetoj] en The Cornell Lab of Ornithology - Macaulay Library {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Buceroformaj birdoj]] h9ye1nlp2925uvlnaf6ee611yo2so4j 9420214 9420213 2026-07-04T12:34:41Z Kani 670 /* Aspekto */ 9420214 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fenikuledoj |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Marakele National Park, Limpopo, South Africa (16340842701).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', <br> en la Nacia Parko Marakele, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = '''Fenikuledoj''' |familio aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = *''[[Phoeniculus]]'' *''[[Rhinopomastus]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fenikuledoj''' (''Phoeniculidae''), '''arbupupoj''', '''arbarupupoj''' aŭ '''cimitarbekuloj''' estas malgranda familio en [[Afriko]], ''Phoeniculidae'', de preskaŭpaserinaj [[birdoj]]. Ili loĝas sude de la [[Sahara Dezerto]] kaj ne estas [[birdomigrado|migrantaj]]. Kvankam tiu familio estas nune limigita al subsahara Afriko, restaĵoj de [[fosilio]]j montris, ke tiu familio iam havis pli grandan distribuadon. Fosilioj atribuitaj al tiu familio troviĝis en rokoj el la [[Mioceno]] en [[Germanio]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Tiny Hoopoe-Like Birds from the Middle Eocene of Messel (Germany)|familia nomo=Mayr|persona nomo=Gerald|jaro=2000|gazeto=Auk|volumo=117|numero=4|COI=10.1642/0004-8038(2000)117[0964:THLBFT]2.0.CO;2|paĝoj=964–970}}</ref> La '''Fenikuledoj''' estis rilatitaj al la [[alciono]]j, la [[koracio]]j, kaj la [[upupo]]j, formante [[klado]]n kun tiu lasta laŭ Hackett ''et al.'' (2008).<ref>{{cite journal | last = Hackett | first = Shannon J., et al. | year = 2008 | title = A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History | journal = Science | volume = 320 | pages = 1763–8 | doi = 10.1126/science.1157704 | pmid = 18583609 | last2 = Kimball | first2 = RT | last3 = Reddy | first3 = S | last4 = Bowie | first4 = RC | last5 = Braun | first5 = EL | last6 = Braun | first6 = MJ | last7 = Chojnowski | first7 = JL | last8 = Cox | first8 = WA | last9 = Han | first9 = KL | issue = 5884}}</ref> La proksiman rilaton inter la Upupo kaj la Fenikuledoj subtenas la kunhavata kaj unika naturo de ties [[Piedingo (anatomio)|piedingoj]].<ref>{{Cite journal|last=Feduccia|first=Alan|year=1975|title=The Bony Stapes in the Upupidae and Phoeniculidae: Evidence for Common Ancestry|journal=The Wilson Bulletin|volume=87|issue=3|pages=416–417|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-09-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|arkivdato=2011-06-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |date=2011-06-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |arkivdato=2011-06-07 }}</ref> Ili ĉefe similas al la veraj upupoj pro ties longaj subenkurbaj bekoj kaj mallongaj rondoformaj flugiloj. Laŭ genetikaj studoj, la du genroj ''[[Phoeniculus]]'' (aŭ veraj fenikuloj) kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, kaj tiele kelkaj sistematikistoj traktas ilin kiel apartaj [[subfamilio]]j aŭ eĉ apartaj [[familio (biologio)|familioj]].<ref name=Fry/> ==Aspekto== [[Dosiero:Green_Wood_Hoopoe,_Phoeniculus_purpureus,_at_Mapungubwe_National_Park,_Limpopo,_South_Africa_(29563612553).jpg|200ra|maldekstre|alternative=Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29563612553).jpg|eta|[[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', en la Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko]] La arbupupoj estas morfologie distinga grupo, kiun oni verŝajne ne konfuzos kun iu ajn alia.<ref name = "HBW">{{Cite book | first = D | last = Ligon | editor-last = Josep | editor-first = del Hoyo | editor2-last = Andrew | editor2-first = Elliott | editor3-last = Sargatal | editor3-first = Jordivdg | contribution = Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | title = [[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 6, Mousebirds to Hornbills | year = 2001 | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/412 412–427] | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 84-87334-30-X }}</ref> Tiuj specioj estas mezgrandaj (23–46 centimetrojn longaj, el kio granda parto estas la vosto).<ref name=Fry>{{cite book | last = Fry | first = C. Hilary | year = 2003 | chapter = Wood-hoopoes | editor = Perrins, Christopher | editor-link = Chris Perrins | title = The Firefly Encyclopedia of Birds | publisher = Firefly Books | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 383] | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 }}</ref> Ili havas metalecan plumaron, ofte bluan, verdan aŭ purpuran, kaj mankas al ili kresto.<ref name=EoB>{{cite book |last = Forshaw |first = Joseph|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|publisher= Merehurst Press|location=London|pages= 148–149|isbn= 1-85391-186-0}}</ref> Ambaŭ seksoj similas unu al la alia ĉe ĉiuj specioj krom du: la [[Brunkapa arbupupo]] kaj la [[Cimitarbeka arbupupo]].<ref name=ZTP>{{cite book | last1 = Zimmerman | first1 = Dale A. | last2 = Turner | first2 = Donald A. | last3 = Pearson | first3 = David J. | year = 1999 | title = Birds of Kenya and Northern Tanzania | publisher = Princeton University Press | pages = 395 | isbn = 0691010218}}</ref> Iliaj bekoj estas aŭ ruĝaj aŭ nigraj, kvankam junuloj de specioj kun ruĝaj bekoj ankaŭ havas nigrajn bekojn, kaj la koloro de la beko rilatas al la aĝo. La kruroj estas skarlataj aŭ nigraj, mallongaj, kun dikaj tarsoj. Ili grimpas sur arbotrunkojn simile al [[pegoj]], kaj manĝante surgrunde ili saltetas anstataŭ marŝi kiel la vera [[upupo]].<ref name = "HBW"/> Iliaj vostoj estas longaj kaj forte ŝtupformaj (la centraj plumoj estas la plej longaj) kaj elstare markitaj per blanko, same kiel iliaj flugiloj.<ref name=Fry/><ref name=ZTP/> ==Teritorio kaj kutimaro== [[File:Common Scimitar-bill 01.jpg|thumb|maldekstre|[[Cimitarbeka arbupupo]] ]] These are birds of open woodland, savannah, or thornbrush, and are mainly arboreal. They require large trees both for feeding on as well as to provide hollows for nesting and nocturnal roosting. Two species are found exclusively in rainforest, the forest wood hoopoe and the [[white-headed wood hoopoe]]. All the other species are found in more open woodland and bush.<ref name ="HBW"/> They feed on arthropods, especially insects, which they find by probing with their bills in rotten wood and in crevices in bark.<ref name=ZTP/> They nest in unlined tree holes, laying two to four [[egg (biology)|eggs]], which are blue, grey, or olive, and unmarked in most species.<ref name=Fry/> Hoopoes hunt for prey primarily on the ground as they use their tongue-like [[beak]]s to pick up insects on the soil or grass. The Hoopoe's tongue occupy 2/3 length of the beak.<ref>{{Cite journal |last=El-Bakary |first=Neveen |date=2011 |title="Surface Morphology of the Tongue of the Hoopoe (Upupa Epops)" |url=https://www.researchgate.net/publication/215635091 |journal=[[Journal of American Science]] |volume=7 |issue=1}}</ref> ==Specioj== Estas jenaj ok specioj. '''Familio: Fenikuledoj''' {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Vivantaj specioj |- |[[File:Green Woodhoopoe RWD7.jpg|175px]]||'''''[[Phoeniculus]]''''' {{small|Jarocki, 1821}}|| * [[Green wood hoopoe]], ''Phoeniculus purpureus'' * [[Violet wood hoopoe]], ''Phoeniculus damarensis'' * [[Black-billed wood hoopoe]], ''Phoeniculus somaliensis'' * [[White-headed wood hoopoe]], ''Phoeniculus bollei'' * [[Forest wood hoopoe]], ''Phoeniculus castaneiceps'' |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Common Scimitarbill (Rhinopomastus cyanomelas).jpg|175px]]||'''''[[Rhinopomastus]]''''' {{small|Jardine, 1828}}|| * [[Black scimitarbill]], ''Rhinopomastus aterrimus'' * [[Common scimitarbill]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' * [[Abyssinian scimitarbill]], ''Rhinopomastus minor'' |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[https://search.macaulaylibrary.org/catalog?taxonCode=grewoo2&mediaType=v Upupaj filmetoj] en The Cornell Lab of Ornithology - Macaulay Library {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Buceroformaj birdoj]] cyy9fzwrz1ok5yiq0u2uv822w3i0mh6 9420215 9420214 2026-07-04T12:35:00Z Kani 670 /* Teritorio kaj kutimaro */ 9420215 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fenikuledoj |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Marakele National Park, Limpopo, South Africa (16340842701).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', <br> en la Nacia Parko Marakele, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = '''Fenikuledoj''' |familio aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = *''[[Phoeniculus]]'' *''[[Rhinopomastus]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fenikuledoj''' (''Phoeniculidae''), '''arbupupoj''', '''arbarupupoj''' aŭ '''cimitarbekuloj''' estas malgranda familio en [[Afriko]], ''Phoeniculidae'', de preskaŭpaserinaj [[birdoj]]. Ili loĝas sude de la [[Sahara Dezerto]] kaj ne estas [[birdomigrado|migrantaj]]. Kvankam tiu familio estas nune limigita al subsahara Afriko, restaĵoj de [[fosilio]]j montris, ke tiu familio iam havis pli grandan distribuadon. Fosilioj atribuitaj al tiu familio troviĝis en rokoj el la [[Mioceno]] en [[Germanio]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Tiny Hoopoe-Like Birds from the Middle Eocene of Messel (Germany)|familia nomo=Mayr|persona nomo=Gerald|jaro=2000|gazeto=Auk|volumo=117|numero=4|COI=10.1642/0004-8038(2000)117[0964:THLBFT]2.0.CO;2|paĝoj=964–970}}</ref> La '''Fenikuledoj''' estis rilatitaj al la [[alciono]]j, la [[koracio]]j, kaj la [[upupo]]j, formante [[klado]]n kun tiu lasta laŭ Hackett ''et al.'' (2008).<ref>{{cite journal | last = Hackett | first = Shannon J., et al. | year = 2008 | title = A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History | journal = Science | volume = 320 | pages = 1763–8 | doi = 10.1126/science.1157704 | pmid = 18583609 | last2 = Kimball | first2 = RT | last3 = Reddy | first3 = S | last4 = Bowie | first4 = RC | last5 = Braun | first5 = EL | last6 = Braun | first6 = MJ | last7 = Chojnowski | first7 = JL | last8 = Cox | first8 = WA | last9 = Han | first9 = KL | issue = 5884}}</ref> La proksiman rilaton inter la Upupo kaj la Fenikuledoj subtenas la kunhavata kaj unika naturo de ties [[Piedingo (anatomio)|piedingoj]].<ref>{{Cite journal|last=Feduccia|first=Alan|year=1975|title=The Bony Stapes in the Upupidae and Phoeniculidae: Evidence for Common Ancestry|journal=The Wilson Bulletin|volume=87|issue=3|pages=416–417|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-09-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|arkivdato=2011-06-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |date=2011-06-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |arkivdato=2011-06-07 }}</ref> Ili ĉefe similas al la veraj upupoj pro ties longaj subenkurbaj bekoj kaj mallongaj rondoformaj flugiloj. Laŭ genetikaj studoj, la du genroj ''[[Phoeniculus]]'' (aŭ veraj fenikuloj) kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, kaj tiele kelkaj sistematikistoj traktas ilin kiel apartaj [[subfamilio]]j aŭ eĉ apartaj [[familio (biologio)|familioj]].<ref name=Fry/> ==Aspekto== [[Dosiero:Green_Wood_Hoopoe,_Phoeniculus_purpureus,_at_Mapungubwe_National_Park,_Limpopo,_South_Africa_(29563612553).jpg|200ra|maldekstre|alternative=Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29563612553).jpg|eta|[[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', en la Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko]] La arbupupoj estas morfologie distinga grupo, kiun oni verŝajne ne konfuzos kun iu ajn alia.<ref name = "HBW">{{Cite book | first = D | last = Ligon | editor-last = Josep | editor-first = del Hoyo | editor2-last = Andrew | editor2-first = Elliott | editor3-last = Sargatal | editor3-first = Jordivdg | contribution = Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | title = [[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 6, Mousebirds to Hornbills | year = 2001 | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/412 412–427] | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 84-87334-30-X }}</ref> Tiuj specioj estas mezgrandaj (23–46 centimetrojn longaj, el kio granda parto estas la vosto).<ref name=Fry>{{cite book | last = Fry | first = C. Hilary | year = 2003 | chapter = Wood-hoopoes | editor = Perrins, Christopher | editor-link = Chris Perrins | title = The Firefly Encyclopedia of Birds | publisher = Firefly Books | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 383] | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 }}</ref> Ili havas metalecan plumaron, ofte bluan, verdan aŭ purpuran, kaj mankas al ili kresto.<ref name=EoB>{{cite book |last = Forshaw |first = Joseph|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|publisher= Merehurst Press|location=London|pages= 148–149|isbn= 1-85391-186-0}}</ref> Ambaŭ seksoj similas unu al la alia ĉe ĉiuj specioj krom du: la [[Brunkapa arbupupo]] kaj la [[Cimitarbeka arbupupo]].<ref name=ZTP>{{cite book | last1 = Zimmerman | first1 = Dale A. | last2 = Turner | first2 = Donald A. | last3 = Pearson | first3 = David J. | year = 1999 | title = Birds of Kenya and Northern Tanzania | publisher = Princeton University Press | pages = 395 | isbn = 0691010218}}</ref> Iliaj bekoj estas aŭ ruĝaj aŭ nigraj, kvankam junuloj de specioj kun ruĝaj bekoj ankaŭ havas nigrajn bekojn, kaj la koloro de la beko rilatas al la aĝo. La kruroj estas skarlataj aŭ nigraj, mallongaj, kun dikaj tarsoj. Ili grimpas sur arbotrunkojn simile al [[pegoj]], kaj manĝante surgrunde ili saltetas anstataŭ marŝi kiel la vera [[upupo]].<ref name = "HBW"/> Iliaj vostoj estas longaj kaj forte ŝtupformaj (la centraj plumoj estas la plej longaj) kaj elstare markitaj per blanko, same kiel iliaj flugiloj.<ref name=Fry/><ref name=ZTP/> ==Teritorio kaj kutimaro== [[File:Common Scimitar-bill 01.jpg|thumb|dekstre|[[Cimitarbeka arbupupo]] ]] These are birds of open woodland, savannah, or thornbrush, and are mainly arboreal. They require large trees both for feeding on as well as to provide hollows for nesting and nocturnal roosting. Two species are found exclusively in rainforest, the forest wood hoopoe and the [[white-headed wood hoopoe]]. All the other species are found in more open woodland and bush.<ref name ="HBW"/> They feed on arthropods, especially insects, which they find by probing with their bills in rotten wood and in crevices in bark.<ref name=ZTP/> They nest in unlined tree holes, laying two to four [[egg (biology)|eggs]], which are blue, grey, or olive, and unmarked in most species.<ref name=Fry/> Hoopoes hunt for prey primarily on the ground as they use their tongue-like [[beak]]s to pick up insects on the soil or grass. The Hoopoe's tongue occupy 2/3 length of the beak.<ref>{{Cite journal |last=El-Bakary |first=Neveen |date=2011 |title="Surface Morphology of the Tongue of the Hoopoe (Upupa Epops)" |url=https://www.researchgate.net/publication/215635091 |journal=[[Journal of American Science]] |volume=7 |issue=1}}</ref> ==Specioj== Estas jenaj ok specioj. '''Familio: Fenikuledoj''' {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Vivantaj specioj |- |[[File:Green Woodhoopoe RWD7.jpg|175px]]||'''''[[Phoeniculus]]''''' {{small|Jarocki, 1821}}|| * [[Green wood hoopoe]], ''Phoeniculus purpureus'' * [[Violet wood hoopoe]], ''Phoeniculus damarensis'' * [[Black-billed wood hoopoe]], ''Phoeniculus somaliensis'' * [[White-headed wood hoopoe]], ''Phoeniculus bollei'' * [[Forest wood hoopoe]], ''Phoeniculus castaneiceps'' |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Common Scimitarbill (Rhinopomastus cyanomelas).jpg|175px]]||'''''[[Rhinopomastus]]''''' {{small|Jardine, 1828}}|| * [[Black scimitarbill]], ''Rhinopomastus aterrimus'' * [[Common scimitarbill]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' * [[Abyssinian scimitarbill]], ''Rhinopomastus minor'' |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[https://search.macaulaylibrary.org/catalog?taxonCode=grewoo2&mediaType=v Upupaj filmetoj] en The Cornell Lab of Ornithology - Macaulay Library {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Buceroformaj birdoj]] ls5tno0vhpik5v3wg4n2i73qvhn9po2 9420231 9420215 2026-07-04T13:08:48Z Kani 670 /* Teritorio kaj kutimaro */ 9420231 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fenikuledoj |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Marakele National Park, Limpopo, South Africa (16340842701).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', <br> en la Nacia Parko Marakele, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = '''Fenikuledoj''' |familio aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = *''[[Phoeniculus]]'' *''[[Rhinopomastus]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fenikuledoj''' (''Phoeniculidae''), '''arbupupoj''', '''arbarupupoj''' aŭ '''cimitarbekuloj''' estas malgranda familio en [[Afriko]], ''Phoeniculidae'', de preskaŭpaserinaj [[birdoj]]. Ili loĝas sude de la [[Sahara Dezerto]] kaj ne estas [[birdomigrado|migrantaj]]. Kvankam tiu familio estas nune limigita al subsahara Afriko, restaĵoj de [[fosilio]]j montris, ke tiu familio iam havis pli grandan distribuadon. Fosilioj atribuitaj al tiu familio troviĝis en rokoj el la [[Mioceno]] en [[Germanio]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Tiny Hoopoe-Like Birds from the Middle Eocene of Messel (Germany)|familia nomo=Mayr|persona nomo=Gerald|jaro=2000|gazeto=Auk|volumo=117|numero=4|COI=10.1642/0004-8038(2000)117[0964:THLBFT]2.0.CO;2|paĝoj=964–970}}</ref> La '''Fenikuledoj''' estis rilatitaj al la [[alciono]]j, la [[koracio]]j, kaj la [[upupo]]j, formante [[klado]]n kun tiu lasta laŭ Hackett ''et al.'' (2008).<ref>{{cite journal | last = Hackett | first = Shannon J., et al. | year = 2008 | title = A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History | journal = Science | volume = 320 | pages = 1763–8 | doi = 10.1126/science.1157704 | pmid = 18583609 | last2 = Kimball | first2 = RT | last3 = Reddy | first3 = S | last4 = Bowie | first4 = RC | last5 = Braun | first5 = EL | last6 = Braun | first6 = MJ | last7 = Chojnowski | first7 = JL | last8 = Cox | first8 = WA | last9 = Han | first9 = KL | issue = 5884}}</ref> La proksiman rilaton inter la Upupo kaj la Fenikuledoj subtenas la kunhavata kaj unika naturo de ties [[Piedingo (anatomio)|piedingoj]].<ref>{{Cite journal|last=Feduccia|first=Alan|year=1975|title=The Bony Stapes in the Upupidae and Phoeniculidae: Evidence for Common Ancestry|journal=The Wilson Bulletin|volume=87|issue=3|pages=416–417|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-09-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|arkivdato=2011-06-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |date=2011-06-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |arkivdato=2011-06-07 }}</ref> Ili ĉefe similas al la veraj upupoj pro ties longaj subenkurbaj bekoj kaj mallongaj rondoformaj flugiloj. Laŭ genetikaj studoj, la du genroj ''[[Phoeniculus]]'' (aŭ veraj fenikuloj) kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, kaj tiele kelkaj sistematikistoj traktas ilin kiel apartaj [[subfamilio]]j aŭ eĉ apartaj [[familio (biologio)|familioj]].<ref name=Fry/> ==Aspekto== [[Dosiero:Green_Wood_Hoopoe,_Phoeniculus_purpureus,_at_Mapungubwe_National_Park,_Limpopo,_South_Africa_(29563612553).jpg|200ra|maldekstre|alternative=Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29563612553).jpg|eta|[[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', en la Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko]] La arbupupoj estas morfologie distinga grupo, kiun oni verŝajne ne konfuzos kun iu ajn alia.<ref name = "HBW">{{Cite book | first = D | last = Ligon | editor-last = Josep | editor-first = del Hoyo | editor2-last = Andrew | editor2-first = Elliott | editor3-last = Sargatal | editor3-first = Jordivdg | contribution = Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | title = [[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 6, Mousebirds to Hornbills | year = 2001 | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/412 412–427] | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 84-87334-30-X }}</ref> Tiuj specioj estas mezgrandaj (23–46 centimetrojn longaj, el kio granda parto estas la vosto).<ref name=Fry>{{cite book | last = Fry | first = C. Hilary | year = 2003 | chapter = Wood-hoopoes | editor = Perrins, Christopher | editor-link = Chris Perrins | title = The Firefly Encyclopedia of Birds | publisher = Firefly Books | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 383] | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 }}</ref> Ili havas metalecan plumaron, ofte bluan, verdan aŭ purpuran, kaj mankas al ili kresto.<ref name=EoB>{{cite book |last = Forshaw |first = Joseph|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|publisher= Merehurst Press|location=London|pages= 148–149|isbn= 1-85391-186-0}}</ref> Ambaŭ seksoj similas unu al la alia ĉe ĉiuj specioj krom du: la [[Brunkapa arbupupo]] kaj la [[Cimitarbeka arbupupo]].<ref name=ZTP>{{cite book | last1 = Zimmerman | first1 = Dale A. | last2 = Turner | first2 = Donald A. | last3 = Pearson | first3 = David J. | year = 1999 | title = Birds of Kenya and Northern Tanzania | publisher = Princeton University Press | pages = 395 | isbn = 0691010218}}</ref> Iliaj bekoj estas aŭ ruĝaj aŭ nigraj, kvankam junuloj de specioj kun ruĝaj bekoj ankaŭ havas nigrajn bekojn, kaj la koloro de la beko rilatas al la aĝo. La kruroj estas skarlataj aŭ nigraj, mallongaj, kun dikaj tarsoj. Ili grimpas sur arbotrunkojn simile al [[pegoj]], kaj manĝante surgrunde ili saltetas anstataŭ marŝi kiel la vera [[upupo]].<ref name = "HBW"/> Iliaj vostoj estas longaj kaj forte ŝtupformaj (la centraj plumoj estas la plej longaj) kaj elstare markitaj per blanko, same kiel iliaj flugiloj.<ref name=Fry/><ref name=ZTP/> ==Teritorio kaj kutimaro== [[File:Common Scimitar-bill 01.jpg|thumb|dekstre|[[Cimitarbeka arbupupo]] ]] Tiuj ĉi estas birdoj de malfermaj arbaroj, [[savano]]j aŭ dornarbustaroj, kaj ili vivas ĉefe sur arboj. Ili bezonas grandajn arbojn kaj por manĝi, kaj por trovi kavojn taŭgajn por nestado kaj por ripozado dum la nokto. Du specioj troviĝas ekskluzive en [[pluvarbaro]]j: nome la [[Brunkapa arbupupo]] kaj la [[Blankakapa arbupupo]]. Ĉiuj aliaj specioj troviĝas en pli malfermaj arbaraj kaj arbustaj terenoj.<ref name ="HBW"/> Ili manĝas [[artikuloj]]n, precipe [[insekto]]jn, kiujn ili trovas esplorante per siaj bekoj en putra ligno kaj en fendoj de la arboŝelo.<ref name=ZTP/> Ili nestas en senkovraĵaj arbotruoj, kie ili demetas du ĝis kvar ovojn, kiuj estas bluaj, grizaj aŭ oliveckoloraj, kaj senmakulaj ĉe la plej multaj specioj.<ref name=Fry/> Upupoj ĉasas predojn ĉefe surgrunde, uzante siajn langosimilajn bekojn por kolekti insektojn de la grundo aŭ herbo. La lango de la upupo okupas du trionojn de la longo de la beko.<ref>{{Cite journal |last=El-Bakary |first=Neveen |date=2011 |title="Surface Morphology of the Tongue of the Hoopoe (Upupa Epops)" |url=https://www.researchgate.net/publication/215635091 |journal= Journal of American Science |volume=7 |issue=1}}</ref> ==Specioj== Estas jenaj ok specioj. '''Familio: Fenikuledoj''' {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Vivantaj specioj |- |[[File:Green Woodhoopoe RWD7.jpg|175px]]||'''''[[Phoeniculus]]''''' {{small|Jarocki, 1821}}|| * [[Green wood hoopoe]], ''Phoeniculus purpureus'' * [[Violet wood hoopoe]], ''Phoeniculus damarensis'' * [[Black-billed wood hoopoe]], ''Phoeniculus somaliensis'' * [[White-headed wood hoopoe]], ''Phoeniculus bollei'' * [[Forest wood hoopoe]], ''Phoeniculus castaneiceps'' |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Common Scimitarbill (Rhinopomastus cyanomelas).jpg|175px]]||'''''[[Rhinopomastus]]''''' {{small|Jardine, 1828}}|| * [[Black scimitarbill]], ''Rhinopomastus aterrimus'' * [[Common scimitarbill]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' * [[Abyssinian scimitarbill]], ''Rhinopomastus minor'' |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[https://search.macaulaylibrary.org/catalog?taxonCode=grewoo2&mediaType=v Upupaj filmetoj] en The Cornell Lab of Ornithology - Macaulay Library {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Buceroformaj birdoj]] o2mp8g54k2714cg607e4rg10dxfj07d 9420233 9420231 2026-07-04T13:11:13Z Kani 670 /* Specioj */ 9420233 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fenikuledoj |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Marakele National Park, Limpopo, South Africa (16340842701).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', <br> en la Nacia Parko Marakele, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = '''Fenikuledoj''' |familio aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = *''[[Phoeniculus]]'' *''[[Rhinopomastus]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fenikuledoj''' (''Phoeniculidae''), '''arbupupoj''', '''arbarupupoj''' aŭ '''cimitarbekuloj''' estas malgranda familio en [[Afriko]], ''Phoeniculidae'', de preskaŭpaserinaj [[birdoj]]. Ili loĝas sude de la [[Sahara Dezerto]] kaj ne estas [[birdomigrado|migrantaj]]. Kvankam tiu familio estas nune limigita al subsahara Afriko, restaĵoj de [[fosilio]]j montris, ke tiu familio iam havis pli grandan distribuadon. Fosilioj atribuitaj al tiu familio troviĝis en rokoj el la [[Mioceno]] en [[Germanio]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Tiny Hoopoe-Like Birds from the Middle Eocene of Messel (Germany)|familia nomo=Mayr|persona nomo=Gerald|jaro=2000|gazeto=Auk|volumo=117|numero=4|COI=10.1642/0004-8038(2000)117[0964:THLBFT]2.0.CO;2|paĝoj=964–970}}</ref> La '''Fenikuledoj''' estis rilatitaj al la [[alciono]]j, la [[koracio]]j, kaj la [[upupo]]j, formante [[klado]]n kun tiu lasta laŭ Hackett ''et al.'' (2008).<ref>{{cite journal | last = Hackett | first = Shannon J., et al. | year = 2008 | title = A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History | journal = Science | volume = 320 | pages = 1763–8 | doi = 10.1126/science.1157704 | pmid = 18583609 | last2 = Kimball | first2 = RT | last3 = Reddy | first3 = S | last4 = Bowie | first4 = RC | last5 = Braun | first5 = EL | last6 = Braun | first6 = MJ | last7 = Chojnowski | first7 = JL | last8 = Cox | first8 = WA | last9 = Han | first9 = KL | issue = 5884}}</ref> La proksiman rilaton inter la Upupo kaj la Fenikuledoj subtenas la kunhavata kaj unika naturo de ties [[Piedingo (anatomio)|piedingoj]].<ref>{{Cite journal|last=Feduccia|first=Alan|year=1975|title=The Bony Stapes in the Upupidae and Phoeniculidae: Evidence for Common Ancestry|journal=The Wilson Bulletin|volume=87|issue=3|pages=416–417|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-09-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|arkivdato=2011-06-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |date=2011-06-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |arkivdato=2011-06-07 }}</ref> Ili ĉefe similas al la veraj upupoj pro ties longaj subenkurbaj bekoj kaj mallongaj rondoformaj flugiloj. Laŭ genetikaj studoj, la du genroj ''[[Phoeniculus]]'' (aŭ veraj fenikuloj) kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, kaj tiele kelkaj sistematikistoj traktas ilin kiel apartaj [[subfamilio]]j aŭ eĉ apartaj [[familio (biologio)|familioj]].<ref name=Fry/> ==Aspekto== [[Dosiero:Green_Wood_Hoopoe,_Phoeniculus_purpureus,_at_Mapungubwe_National_Park,_Limpopo,_South_Africa_(29563612553).jpg|200ra|maldekstre|alternative=Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29563612553).jpg|eta|[[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', en la Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko]] La arbupupoj estas morfologie distinga grupo, kiun oni verŝajne ne konfuzos kun iu ajn alia.<ref name = "HBW">{{Cite book | first = D | last = Ligon | editor-last = Josep | editor-first = del Hoyo | editor2-last = Andrew | editor2-first = Elliott | editor3-last = Sargatal | editor3-first = Jordivdg | contribution = Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | title = [[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 6, Mousebirds to Hornbills | year = 2001 | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/412 412–427] | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 84-87334-30-X }}</ref> Tiuj specioj estas mezgrandaj (23–46 centimetrojn longaj, el kio granda parto estas la vosto).<ref name=Fry>{{cite book | last = Fry | first = C. Hilary | year = 2003 | chapter = Wood-hoopoes | editor = Perrins, Christopher | editor-link = Chris Perrins | title = The Firefly Encyclopedia of Birds | publisher = Firefly Books | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 383] | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 }}</ref> Ili havas metalecan plumaron, ofte bluan, verdan aŭ purpuran, kaj mankas al ili kresto.<ref name=EoB>{{cite book |last = Forshaw |first = Joseph|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|publisher= Merehurst Press|location=London|pages= 148–149|isbn= 1-85391-186-0}}</ref> Ambaŭ seksoj similas unu al la alia ĉe ĉiuj specioj krom du: la [[Brunkapa arbupupo]] kaj la [[Cimitarbeka arbupupo]].<ref name=ZTP>{{cite book | last1 = Zimmerman | first1 = Dale A. | last2 = Turner | first2 = Donald A. | last3 = Pearson | first3 = David J. | year = 1999 | title = Birds of Kenya and Northern Tanzania | publisher = Princeton University Press | pages = 395 | isbn = 0691010218}}</ref> Iliaj bekoj estas aŭ ruĝaj aŭ nigraj, kvankam junuloj de specioj kun ruĝaj bekoj ankaŭ havas nigrajn bekojn, kaj la koloro de la beko rilatas al la aĝo. La kruroj estas skarlataj aŭ nigraj, mallongaj, kun dikaj tarsoj. Ili grimpas sur arbotrunkojn simile al [[pegoj]], kaj manĝante surgrunde ili saltetas anstataŭ marŝi kiel la vera [[upupo]].<ref name = "HBW"/> Iliaj vostoj estas longaj kaj forte ŝtupformaj (la centraj plumoj estas la plej longaj) kaj elstare markitaj per blanko, same kiel iliaj flugiloj.<ref name=Fry/><ref name=ZTP/> ==Teritorio kaj kutimaro== [[File:Common Scimitar-bill 01.jpg|thumb|dekstre|[[Cimitarbeka arbupupo]] ]] Tiuj ĉi estas birdoj de malfermaj arbaroj, [[savano]]j aŭ dornarbustaroj, kaj ili vivas ĉefe sur arboj. Ili bezonas grandajn arbojn kaj por manĝi, kaj por trovi kavojn taŭgajn por nestado kaj por ripozado dum la nokto. Du specioj troviĝas ekskluzive en [[pluvarbaro]]j: nome la [[Brunkapa arbupupo]] kaj la [[Blankakapa arbupupo]]. Ĉiuj aliaj specioj troviĝas en pli malfermaj arbaraj kaj arbustaj terenoj.<ref name ="HBW"/> Ili manĝas [[artikuloj]]n, precipe [[insekto]]jn, kiujn ili trovas esplorante per siaj bekoj en putra ligno kaj en fendoj de la arboŝelo.<ref name=ZTP/> Ili nestas en senkovraĵaj arbotruoj, kie ili demetas du ĝis kvar ovojn, kiuj estas bluaj, grizaj aŭ oliveckoloraj, kaj senmakulaj ĉe la plej multaj specioj.<ref name=Fry/> Upupoj ĉasas predojn ĉefe surgrunde, uzante siajn langosimilajn bekojn por kolekti insektojn de la grundo aŭ herbo. La lango de la upupo okupas du trionojn de la longo de la beko.<ref>{{Cite journal |last=El-Bakary |first=Neveen |date=2011 |title="Surface Morphology of the Tongue of the Hoopoe (Upupa Epops)" |url=https://www.researchgate.net/publication/215635091 |journal= Journal of American Science |volume=7 |issue=1}}</ref> ==Specioj== Estas jenaj ok specioj. '''Familio: Fenikuledoj''' {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Vivantaj specioj |- |[[File:Green Woodhoopoe RWD7.jpg|175px]]||'''''[[Phoeniculus]]''''' {{small|Jarocki, 1821}}|| * [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'' * [[Viola arbupupo]], ''Phoeniculus damarensis'' * [[Nigrabeka arbupupo]], ''Phoeniculus somaliensis'' * [[Blankakapa arbupupo]], ''Phoeniculus bollei'' * [[Brunkapa arbupupo]], ''Phoeniculus castaneiceps'' aŭ ''Rhinopomastus castaneiceps'' |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Common Scimitarbill (Rhinopomastus cyanomelas).jpg|175px]]||'''''[[Rhinopomastus]]''''' {{small|Jardine, 1828}}|| *[[Nigra arbupupo]], ''Rhinopomastus aterrimus'' *[[Cimitarbeka arbupupo]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' *[[Eta arbupupo]], ''Rhinopomastus minor'' |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[https://search.macaulaylibrary.org/catalog?taxonCode=grewoo2&mediaType=v Upupaj filmetoj] en The Cornell Lab of Ornithology - Macaulay Library {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Buceroformaj birdoj]] rlw7hhgv1ifah7f1adquvkwloz74bsu 9420234 9420233 2026-07-04T13:11:45Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9420234 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fenikuledoj |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Marakele National Park, Limpopo, South Africa (16340842701).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', <br> en la Nacia Parko Marakele, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = '''Fenikuledoj''' |familio aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = *''[[Phoeniculus]]'' *''[[Rhinopomastus]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fenikuledoj''' (''Phoeniculidae''), '''arbupupoj''', '''arbarupupoj''' aŭ '''cimitarbekuloj''' estas malgranda familio en [[Afriko]], ''Phoeniculidae'', de preskaŭpaserinaj [[birdoj]]. Ili loĝas sude de la [[Sahara Dezerto]] kaj ne estas [[birdomigrado|migrantaj]]. Kvankam tiu familio estas nune limigita al subsahara Afriko, restaĵoj de [[fosilio]]j montris, ke tiu familio iam havis pli grandan distribuadon. Fosilioj atribuitaj al tiu familio troviĝis en rokoj el la [[Mioceno]] en [[Germanio]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Tiny Hoopoe-Like Birds from the Middle Eocene of Messel (Germany)|familia nomo=Mayr|persona nomo=Gerald|jaro=2000|gazeto=Auk|volumo=117|numero=4|COI=10.1642/0004-8038(2000)117[0964:THLBFT]2.0.CO;2|paĝoj=964–970}}</ref> La '''Fenikuledoj''' estis rilatitaj al la [[alciono]]j, la [[koracio]]j, kaj la [[upupo]]j, formante [[klado]]n kun tiu lasta laŭ Hackett ''et al.'' (2008).<ref>{{cite journal | last = Hackett | first = Shannon J., et al. | year = 2008 | title = A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History | journal = Science | volume = 320 | pages = 1763–8 | doi = 10.1126/science.1157704 | pmid = 18583609 | last2 = Kimball | first2 = RT | last3 = Reddy | first3 = S | last4 = Bowie | first4 = RC | last5 = Braun | first5 = EL | last6 = Braun | first6 = MJ | last7 = Chojnowski | first7 = JL | last8 = Cox | first8 = WA | last9 = Han | first9 = KL | issue = 5884}}</ref> La proksiman rilaton inter la Upupo kaj la Fenikuledoj subtenas la kunhavata kaj unika naturo de ties [[Piedingo (anatomio)|piedingoj]].<ref>{{Cite journal|last=Feduccia|first=Alan|year=1975|title=The Bony Stapes in the Upupidae and Phoeniculidae: Evidence for Common Ancestry|journal=The Wilson Bulletin|volume=87|issue=3|pages=416–417|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-09-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf|arkivdato=2011-06-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |date=2011-06-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607065054/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v087n03/p0416-p0417.pdf |arkivdato=2011-06-07 }}</ref> Ili ĉefe similas al la veraj upupoj pro ties longaj subenkurbaj bekoj kaj mallongaj rondoformaj flugiloj. Laŭ genetikaj studoj, la du genroj ''[[Phoeniculus]]'' (aŭ veraj fenikuloj) kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, kaj tiele kelkaj sistematikistoj traktas ilin kiel apartaj [[subfamilio]]j aŭ eĉ apartaj [[familio (biologio)|familioj]].<ref name=Fry/> ==Aspekto== [[Dosiero:Green_Wood_Hoopoe,_Phoeniculus_purpureus,_at_Mapungubwe_National_Park,_Limpopo,_South_Africa_(29563612553).jpg|200ra|maldekstre|alternative=Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29563612553).jpg|eta|[[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'', en la Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko]] La arbupupoj estas morfologie distinga grupo, kiun oni verŝajne ne konfuzos kun iu ajn alia.<ref name = "HBW">{{Cite book | first = D | last = Ligon | editor-last = Josep | editor-first = del Hoyo | editor2-last = Andrew | editor2-first = Elliott | editor3-last = Sargatal | editor3-first = Jordivdg | contribution = Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | title = [[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 6, Mousebirds to Hornbills | year = 2001 | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/412 412–427] | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 84-87334-30-X }}</ref> Tiuj specioj estas mezgrandaj (23–46 centimetrojn longaj, el kio granda parto estas la vosto).<ref name=Fry>{{cite book | last = Fry | first = C. Hilary | year = 2003 | chapter = Wood-hoopoes | editor = Perrins, Christopher | editor-link = Chris Perrins | title = The Firefly Encyclopedia of Birds | publisher = Firefly Books | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 383] | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 }}</ref> Ili havas metalecan plumaron, ofte bluan, verdan aŭ purpuran, kaj mankas al ili kresto.<ref name=EoB>{{cite book |last = Forshaw |first = Joseph|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|publisher= Merehurst Press|location=London|pages= 148–149|isbn= 1-85391-186-0}}</ref> Ambaŭ seksoj similas unu al la alia ĉe ĉiuj specioj krom du: la [[Brunkapa arbupupo]] kaj la [[Cimitarbeka arbupupo]].<ref name=ZTP>{{cite book | last1 = Zimmerman | first1 = Dale A. | last2 = Turner | first2 = Donald A. | last3 = Pearson | first3 = David J. | year = 1999 | title = Birds of Kenya and Northern Tanzania | publisher = Princeton University Press | pages = 395 | isbn = 0691010218}}</ref> Iliaj bekoj estas aŭ ruĝaj aŭ nigraj, kvankam junuloj de specioj kun ruĝaj bekoj ankaŭ havas nigrajn bekojn, kaj la koloro de la beko rilatas al la aĝo. La kruroj estas skarlataj aŭ nigraj, mallongaj, kun dikaj tarsoj. Ili grimpas sur arbotrunkojn simile al [[pegoj]], kaj manĝante surgrunde ili saltetas anstataŭ marŝi kiel la vera [[upupo]].<ref name = "HBW"/> Iliaj vostoj estas longaj kaj forte ŝtupformaj (la centraj plumoj estas la plej longaj) kaj elstare markitaj per blanko, same kiel iliaj flugiloj.<ref name=Fry/><ref name=ZTP/> ==Teritorio kaj kutimaro== [[File:Common Scimitar-bill 01.jpg|thumb|dekstre|[[Cimitarbeka arbupupo]] ]] Tiuj ĉi estas birdoj de malfermaj arbaroj, [[savano]]j aŭ dornarbustaroj, kaj ili vivas ĉefe sur arboj. Ili bezonas grandajn arbojn kaj por manĝi, kaj por trovi kavojn taŭgajn por nestado kaj por ripozado dum la nokto. Du specioj troviĝas ekskluzive en [[pluvarbaro]]j: nome la [[Brunkapa arbupupo]] kaj la [[Blankakapa arbupupo]]. Ĉiuj aliaj specioj troviĝas en pli malfermaj arbaraj kaj arbustaj terenoj.<ref name ="HBW"/> Ili manĝas [[artikuloj]]n, precipe [[insekto]]jn, kiujn ili trovas esplorante per siaj bekoj en putra ligno kaj en fendoj de la arboŝelo.<ref name=ZTP/> Ili nestas en senkovraĵaj arbotruoj, kie ili demetas du ĝis kvar ovojn, kiuj estas bluaj, grizaj aŭ oliveckoloraj, kaj senmakulaj ĉe la plej multaj specioj.<ref name=Fry/> Upupoj ĉasas predojn ĉefe surgrunde, uzante siajn langosimilajn bekojn por kolekti insektojn de la grundo aŭ herbo. La lango de la upupo okupas du trionojn de la longo de la beko.<ref>{{Cite journal |last=El-Bakary |first=Neveen |date=2011 |title="Surface Morphology of the Tongue of the Hoopoe (Upupa Epops)" |url=https://www.researchgate.net/publication/215635091 |journal= Journal of American Science |volume=7 |issue=1}}</ref> ==Specioj== Estas jenaj ok specioj. '''Familio: Fenikuledoj''' {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Vivantaj specioj |- |[[File:Green Woodhoopoe RWD7.jpg|175px]]||'''''[[Phoeniculus]]''''' {{small|Jarocki, 1821}}|| * [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'' * [[Viola arbupupo]], ''Phoeniculus damarensis'' * [[Nigrabeka arbupupo]], ''Phoeniculus somaliensis'' * [[Blankakapa arbupupo]], ''Phoeniculus bollei'' * [[Brunkapa arbupupo]], ''Phoeniculus castaneiceps'' aŭ ''Rhinopomastus castaneiceps'' |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Common Scimitarbill (Rhinopomastus cyanomelas).jpg|175px]]||'''''[[Rhinopomastus]]''''' {{small|Jardine, 1828}}|| *[[Nigra arbupupo]], ''Rhinopomastus aterrimus'' *[[Cimitarbeka arbupupo]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' *[[Eta arbupupo]], ''Rhinopomastus minor'' |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[https://search.macaulaylibrary.org/catalog?taxonCode=grewoo2&mediaType=v Upupaj filmetoj] en The Cornell Lab of Ornithology - Macaulay Library {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] 8gb7j5rx1n3wbaugujz0dvhq5mn8hs0 0 377195 9420351 9354811 2026-07-04T16:46:49Z Sj1mor 12103 9420351 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=BR|situo sur mapo=Centra Rio-de-Ĵanejro|zomo=13}} La '''Pintkonferencoj pri la Tero''' estas jardekaj renkontiĝoj inter la mondaj estroj organizataj ekde [[1972]] de [[Unuiĝintaj Nacioj]], celantaj difini la rimedojn por stimuli [[daŭriva disvolviĝo|daŭrivan disvolviĝon]] je tutmonda skalo. La unua pintkonferenco okazis en [[Stokholmo]] ([[Svedio]]) en [[1972]], la dua en [[Najrobio]] ([[Kenjo]]) en [[1982]], la tria en [[Rio-de-Ĵanejro]] ([[Brazilo]]) en [[1992]], la kvara en [[Johanesburgo]] ([[Sud-Afriko]]) en [[2002]], kaj la kvina denove en Rio-de-Ĵanejro, en [[2012]]. Pruvo de disvolviĝo de monda kulturo por medirespekto, la pintkonferencoj pri la Tero prezentas gravan simbolan celon. Ili celas montri la kolektivan kapablon administri la planedajn problemojn kaj asertas la neceson de [[ekologia]] kresko. La pintkonferenco de 1972 naskis la [[Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri Medio|Programon de Unuiĝintaj Nacioj pri Medio]] (PUNM), kiam la pintkonferenco de 1992 lanĉis la [[UNFCCC|Ĉefkonvencion de Unuiĝintaj Nacioj pri Klimataj Evoluoj]] (CKUNKE) el kiuj la subskribintaj landoj jare renkontiĝas ekde 1995. == Funkcia maniero== La ekapliko de [[internacia traktato]] necesigas ĝenerale plurajn jarojn. Temas pri kompleksa procezo, ĉar ĉiu lando devas plenumi du stadiojn por aliĝi. La unua stadio konsistas el subskribo de la traktato. La dua konsistas el forma ratifiko. La traktato ekvalidas nur kiam sufiĉe multaj landoj estas ratifikintaj ĝin (la nombro varias de traktato al alia). La landoj subskribintaj traktaton organizas konferencojn (unufoje jare kutime), nomatajn Konferencoj de la Subskribintoj. Antaŭ ĉiu konferenco, estas organizita prepara kunveno nomata SBSTTA (Anstataŭa Organo komisiita providi sciencajn, teknikajn kaj teknologiajn opiniojn), kie la registaroj diskutas la teknikajn detalojn de la traktato. La procezo estas simila por la Pintkonferenco pri la Tero, kiu havas serion da antaŭaj preparaj konferencoj. ==Listo de la pintkonferencoj pri la Tero== === Konferenco de Stokholmo === La Konferenco de Unuiĝintaj Nacioj pri Homa Medio (KUNHM) okazis de la 5-a ĝis la 16-a de junio [[1972]] en [[Stokholmo]] ([[Svedio]]). Ĝi starigis por la unua fojo la [[ekologio|ekologia]]jn demandojn je la rango de internaciaj zorgoj. La partoprenantoj adoptis deklaron de 26 principoj kaj vastan agadplanon por lukti kontraŭ [[poluo]]<ref name=decfin>{{citaĵo el la reto |url=http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=97&ArticleID=1503&l=fr |titolo=Fina deklaracio de la konferenco de Stokholmo |aŭtoro=PNUE |jaro=1972 |eldonisto= |alirdato=la 13-a de januaro 2009 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090116042835/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=97&ArticleID=1503&l=fr |arkivdato=2009-01-16 }}</ref>, pri kiu delegitaro de la viktimoj de la [[malsano de Minamata]] povis atesti. Tiu pintkonferenco naskis la [[Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri Medio|Programon de Unuiĝintaj Nacioj pri Medio]] (PUNM). Samtempe, la [[Klubo de Romo]] publikigis raporton titolitan «[[Ĉu haltigo de kresko?]]». Tiuepoke, la mondaj registoj devontigis sin renkonti ĉiujn dek jarojn por bilanci la staton de la [[Tero]]. Poste, tiu konferenco estis kelkfoje nomata Pintkonferenco pri la Tero. === Najrobio 1982 === La dua Pintkonferenco pri la Tero okazis en [[Najrobio]] ([[Kenjo]]) de la 10-a ĝis la 18-a de majo [[1982]]. La okazaĵoj de tiu epoko ([[Malvarma Milito]]) kaj la neinteresiĝo de la prezidanto de [[Usono]], [[Ronald Reagan]] (kiu nomumis sian filinon delegitinon de Usono) estis la kaŭzoj de la fiasko de tiu pintkonferenco. Oni eĉ ne registris ĝin kiel oficialan Pintkonferencon pri la Tero. ===Rio-de-Ĵanejro 1992 === La sekva Pintkonferenco pri la Tero okazis en [[Rio-de-Ĵanejro]] de la 3-a al la 14-a de junio, kadre de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Tiu '''Konferenco de Unuiĝintaj Nacioj pri Medio kaj Disvolviĝo''' (KUNMD) estas ĝenerale konsiderata kiel sukceso: la mondaj prioritatoj ŝanĝiĝis en dek jaroj, kun la partopreno de cento da [[ŝtatestro]]j kaj registarestroj, tiu pintkonferenco ĉiam estas konsiderata la plej granda renkontiĝo de mondaj registoj. Ankaŭ pli ol {{formatnum:1500}} [[Ne-Registara Organizaĵo|Ne-Registaraj Organizaĵoj]] (NROj) estis reprezentitaj. La Pintkonferenco de Rio finiĝis per subskribo de la Deklaracio de Rio. Tiu deklaracio, kiu decidas pri la agaddirektoj por certigi plibonan administron de nia planedo, progresigis la koncepton de la rajtoj kaj respondecoj de la landoj en la media sektoro. Tamen, ĝi ne estas jure trudiĝa. Male, ĝi agnoskas la [[suvereneco]]n de la Ŝtatoj «ekspluati siajn krudajn materialojn laŭ sia propra politiko pri medio kaj disvolviĝo». Plie, la Pintkonferenco de Rio kondukis al la adopto de la programo [[Agendo 21]], kiu enhavas ĉirkaŭ {{formatnum:2500}} rekomendojn (el kiuj plej multaj neniam estis aplikitaj), la Deklaracio pri la administro, konservo kaj daŭriva disvolviĝo de la arbaroj, same kiel la tri Konvencioj de Rio: * la [[Interkonsento pri Biologia Diverseco]] (KBD) * la [[UNFCCC|Ĉefkonvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri KlimatEvoluoj]] (UNFCCC) * la Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri Lukto kontraŭ Dezertiĝo (KUNLD) Samtempe, oni lanĉis ambician programon de monda lukto kontraŭ la [[klimata ŝanĝo|klimatevoluoj]], la erodo de la [[biodiverseco]], la [[dezertiĝo]], kaj la neniigo de la danĝeraj toksaj produktoj. Kvankam tiuj konvencioj estas plibonigeblaj, ili survojigis la ŝtatojn al klopodoj por apliki kaj, en iuj kazoj, al diskutprocezo por atingi la adopton de trudiĝa protokolo, kia estas la [[Protokolo de Kioto]]. Pri la Esperanto-informado en tiu pintkunveno aparte engaĝiĝis la nederland-devena brazilanino [[May Bijleveld]]. Danke al ŝia persisto, UEA instalis budon en tiu evento, kie deĵoris dekoj da samideanoj, informante al la plurmilaj vizitantoj pri la internacia lingvo. Unu el la fruktodonaj rezultoj de tiu partopreno estis la rekomendo, en la fina Rezolucio de tiu evento, ke ĉiuj neregistaraj organizaĵoj utiligu Esperanton en siaj internaciaj kontaktoj. ===Johanesburgo 2002=== Tiu pintkonferenco okazis de la 26-a de aŭgusto ĝis la 4-a de septembro 2002 en [[Johanesburgo]] ([[Sud-Afriko]]) kadre de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Ĝi estas ankaŭ oficiale nomita « Monda Pintkonferenco pri Daŭriva Disvolviĝo » (MPDD). Tiu pintkonferenco estis okazo por la tuta mondo bilanci kaj kompletigi la programon lanĉitan en la pintkonferenco de Rio; ĝia fokuso estis pri [[daŭriva disvolviĝo]], la venonta okazos en [[2012]]. La renkontiĝo de Johanesburgo celis do instigi la [[ŝtato]]jn ripeti ties politikan sindevontigon favore al [[daŭriva disvolviĝo]], kaj favorigi la plifortiĝon de [[partnerado]] inter la Nordo kaj la Sudo. Ĝi arigis centon da [[ŝtatestro]]j kaj pli ol {{formatnum:40000}} delegitoj, kio konsistigis la plej grandan renkontiĝon jam organizitan de Unuiĝintaj Nacioj. La pintkonferenco adoptis agplanon en 153 artikoloj, dividitaj en 615 alineoj pri multaj temoj: [[malriĉeco]], [[konsumado]], [[krudmaterialo]]j, [[globaligo]], respekto de la [[homrajtoj]]... La prioritataj temoj estis: * [[akvo]] (evoluo de la [[Geopolitiko pri akvo|akvorimedoj]], neceso de racia konsumado, akvo[[salubrigo]], dislokiĝo...) * [[energio]] (stato kaj evoluo de la konsumado, [[trokonsumado]], dislokiĝo, uzo de [[renoviĝanta energio|renoviĝantaj energioj]], kiaj la [[sunenergio|suna]]j kaj [[ventoturbino|venta]]j) * [[intensiva agrikulturo|agrikultura produktiveco]] ([[malkresko kaj malpliboniĝo de grundoj]]...) * [[biodiverseco]] * [[sano]] Ankaŭ la politika veto de la pintkonferenco estis grava ĉar oni volis montri ke la milito kontraŭ [[terorismo]] ne estis la nura nuna monda problemo. === Rio +20 === Dudek jarojn post la [[Pintkonferenco de Rio]] en 1992, la [[Konferenco de Unuiĝintaj Nacioj pri Daŭriva Disvolviĝo]] (KUNDD), pli bone konata sub la nomo Rio +20, okazis de la 4-a ĝis la 6-a de junio 2012 en [[Rio-de-Ĵanejro]], en Brazilo<ref>[http://www.objectifterre.ulaval.ca/3711''Objectif Terre''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131216235805/http://www.objectifterre.ulaval.ca/3711/ |date=2013-12-16 }}, vol. 12, n. 2, p. 7</ref>. Antaŭvide de tiu okazaĵo, unua prepara komitato (PrepCom-1) kunvenis en Novjorko (Usono), de la 17-a ĝis la 19-a de Majo 2010 <ref>[http://www.objectifterre.ulaval.ca/3711/1re-prepcom-de-rio-20/''Objectif Terre''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110601221038/http://www.objectifterre.ulaval.ca/3711/1re-prepcom-de-rio-20/ |date=2011-06-01 }}, vol. 12, n. 2, p. 7</ref> kaj duafoje de la 7-a ĝis la 8-a de marto 2011<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.objectifterre.ulaval.ca/18055/2e-comite-preparatoire-de-rio-20/ |titolo=Terre'' |alirdato=2011-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120118123948/http://www.objectifterre.ulaval.ca/18055/2e-comite-preparatoire-de-rio-20/ |arkivdato=2012-01-18 }}</ref>. Tria kaj lasta kunveno okazis de la 28-a ĝis la 30-a de majo 2012 en Rio-de-Ĵanejro (Brazilo)<ref>[http://www.uncsd2012.org/rio20/index.php?page=view&type=13&nr=49&menu=46/''Site de la CNUDD'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Kvankam Rio +20 devis trakti du temojn: « verda ekonomio » kaj « institucia kadro por daŭriva disvolviĝo », verda ekonomio estas la objekto, kiu plej diskutiĝis inter la delegacioj. La disvolviĝaj landoj timas efektive ke la transiro al ekonomio ŝparema je karbono bremsu ilian kreskon aŭ instigu la evoluintaj landoj starigi novajn komercajn barilojn. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Monda_Forumo_de_la_Elektronikaj_Komunikiloj|Monda Forumo pri informsocio]] * [[:Kategorio:Juro pri medio]] * [[Ĉarto pri Naturmedio (Francio)]] * [[Monda akvotago]] * [[Monda Organizo pri Komerco]] * [[Interkonsento pri Biologia Diverseco]] * [[UNFCCC|Ĉefkonvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri Klimataj Evoluoj]] <!-- La sekvaj kvar internaj ligiloj ankoraŭ ne ekzistas, tial ne eblas "ankaŭ vidi" ilin: * [[Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri Lukto kontraŭ Dezertiĝo]] * [[Monda konferenco pri biodiverseco, Nagoya (2010)]] * [[Pintkonferenco pri la Tero 1992]] * [[Konferenco de Unuiĝintaj Nacioj pri Daŭriva Disvolviĝo]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{fr}} [http://dsp-psd.communication.gc.ca/Collection-R/LoPBdP/BP/bp317-f.htm La conférence de Rio 1992] * {{fr}} [http://www.sommetjohannesburg.org sommetjohannesburg.org site sur le Sommet mondial sur le Développement Durable à Johannesburg 2002] * {{fr}} [http://www.un.org/french/events/wssd/ Site de l'ONU sur le sommet de la terre de Johannesburg - 2002] * {{fr}} [http://www.uncsd2012.org/ Site officiel de Rio +20] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110420002837/http://www.uncsd2012.org/ |date=2011-04-20 }} {{projektoj|n=Kategorio:UN-konferenco pri klimata ŝanĝiĝo}} {{Portalo|medio|Konservo de naturo|Juro}} [[Kategorio:Klimato]] [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Konferencoj]] 2qml0rix6ig1cyjboqorffe4ulm6qr2 9420601 9420351 2026-07-05T04:12:22Z Arbarulo 135469 9420601 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=BR|situo sur mapo=Centra Rio-de-Ĵanejro|zomo=13}} La '''Pintkonferencoj pri la Tero''' estas jardekaj renkontiĝoj inter la mondaj estroj organizataj ekde [[1972]] de [[Unuiĝintaj Nacioj]], celantaj difini la rimedojn por stimuli [[daŭriva disvolviĝo|daŭrivan disvolviĝon]] je tutmonda skalo. La unua pintkonferenco okazis en [[Stokholmo]] ([[Svedio]]) en [[1972]], la dua en [[Najrobio]] ([[Kenjo]]) en [[1982]], la tria en [[Rio-de-Ĵanejro]] ([[Brazilo]]) en [[1992]], la kvara en [[Johanesburgo]] ([[Sud-Afriko]]) en [[2002]], kaj la kvina denove en Rio-de-Ĵanejro, en [[2012]]. Pruvo de disvolviĝo de monda kulturo por medirespekto, la pintkonferencoj pri la Tero prezentas gravan simbolan celon. Ili celas montri la kolektivan kapablon administri la planedajn problemojn kaj asertas la neceson de [[ekologia]] kresko. La pintkonferenco de 1972 naskis la [[Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri Medio|Programon de Unuiĝintaj Nacioj pri Medio]] (PUNM), kiam la pintkonferenco de 1992 lanĉis la [[UNFCCC|Ĉefkonvencion de Unuiĝintaj Nacioj pri Klimataj Evoluoj]] (CKUNKE) el kiuj la subskribintaj landoj jare renkontiĝas ekde 1995. == Funkcia maniero== La ekapliko de [[internacia traktato]] necesigas ĝenerale plurajn jarojn. Temas pri kompleksa procezo, ĉar ĉiu lando devas plenumi du stadiojn por aliĝi. La unua stadio konsistas el subskribo de la traktato. La dua konsistas el forma ratifiko. La traktato ekvalidas nur kiam sufiĉe multaj landoj estas ratifikintaj ĝin (la nombro varias de traktato al alia). La landoj subskribintaj traktaton organizas konferencojn (unufoje jare kutime), nomatajn Konferencoj de la Subskribintoj. Antaŭ ĉiu konferenco, estas organizita prepara kunveno nomata SBSTTA (Anstataŭa Organo komisiita providi sciencajn, teknikajn kaj teknologiajn opiniojn), kie la registaroj diskutas la teknikajn detalojn de la traktato. La procezo estas simila por la Pintkonferenco pri la Tero, kiu havas serion da antaŭaj preparaj konferencoj. ==Listo de la pintkonferencoj pri la Tero== === Konferenco de Stokholmo === La Konferenco de Unuiĝintaj Nacioj pri Homa Medio (KUNHM) okazis de la 5-a ĝis la 16-a de junio [[1972]] en [[Stokholmo]] ([[Svedio]]). Ĝi starigis por la unua fojo la [[ekologio|ekologia]]jn demandojn je la rango de internaciaj zorgoj. La partoprenantoj adoptis deklaron de 26 principoj kaj vastan agadplanon por lukti kontraŭ [[poluo]]<ref name=decfin>{{citaĵo el la reto |url=http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=97&ArticleID=1503&l=fr |titolo=Fina deklaracio de la konferenco de Stokholmo |aŭtoro=PNUE |jaro=1972 |eldonisto= |alirdato=la 13-a de januaro 2009 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090116042835/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=97&ArticleID=1503&l=fr |arkivdato=2009-01-16 }}</ref>, pri kiu delegitaro de la viktimoj de la [[malsano de Minamata]] povis atesti. Tiu pintkonferenco naskis la [[Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri Medio|Programon de Unuiĝintaj Nacioj pri Medio]] (PUNM). Samtempe, la [[Klubo de Romo]] publikigis raporton titolitan «[[Ĉu haltigo de kresko?]]». Tiuepoke, la mondaj registoj devontigis sin renkonti ĉiujn dek jarojn por bilanci la staton de la [[Tero]]. Poste, tiu konferenco estis kelkfoje nomata Pintkonferenco pri la Tero. === Najrobio 1982 === La dua Pintkonferenco pri la Tero okazis en [[Najrobio]] ([[Kenjo]]) de la 10-a ĝis la 18-a de majo [[1982]]. La okazaĵoj de tiu epoko ([[Malvarma Milito]]) kaj la neinteresiĝo de la prezidanto de [[Usono]], [[Ronald Reagan]] (kiu nomumis sian filinon delegitinon de Usono) estis la kaŭzoj de la fiasko de tiu pintkonferenco. Oni eĉ ne registris ĝin kiel oficialan Pintkonferencon pri la Tero. ===Rio-de-Ĵanejro 1992 === La sekva Pintkonferenco pri la Tero okazis en [[Rio-de-Ĵanejro]] de la 3-a al la 14-a de junio, kadre de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Tiu '''Konferenco de Unuiĝintaj Nacioj pri Medio kaj Disvolviĝo''' (KUNMD) estas ĝenerale konsiderata kiel sukceso: la mondaj prioritatoj ŝanĝiĝis en dek jaroj, kun la partopreno de cento da [[ŝtatestro]]j kaj registarestroj, tiu pintkonferenco ĉiam estas konsiderata la plej granda renkontiĝo de mondaj registoj. Ankaŭ pli ol {{formatnum:1500}} [[Ne-Registara Organizaĵo|Ne-Registaraj Organizaĵoj]] (NROj) estis reprezentitaj. La Pintkonferenco de Rio finiĝis per subskribo de la Deklaracio de Rio. Tiu deklaracio, kiu decidas pri la agaddirektoj por certigi plibonan administron de nia planedo, progresigis la koncepton de la rajtoj kaj respondecoj de la landoj en la media sektoro. Tamen, ĝi ne estas jure trudiĝa. Male, ĝi agnoskas la [[suvereneco]]n de la Ŝtatoj «ekspluati siajn krudajn materialojn laŭ sia propra politiko pri medio kaj disvolviĝo». Plie, la Pintkonferenco de Rio kondukis al la adopto de la programo [[Agendo 21]], kiu enhavas ĉirkaŭ {{formatnum:2500}} rekomendojn (el kiuj plej multaj neniam estis aplikitaj), la Deklaracio pri la administro, konservo kaj daŭriva disvolviĝo de la arbaroj, same kiel la tri Konvencioj de Rio: * la [[Interkonsento pri Biologia Diverseco]] (KBD) * la [[UNFCCC|Ĉefkonvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri KlimatEvoluoj]] (UNFCCC) * la [[Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri Lukto kontraŭ Dezertiĝo]] (KUNLD) Samtempe, oni lanĉis ambician programon de monda lukto kontraŭ la [[klimata ŝanĝo|klimatevoluoj]], la erodo de la [[biodiverseco]], la [[dezertiĝo]], kaj la neniigo de la danĝeraj toksaj produktoj. Kvankam tiuj konvencioj estas plibonigeblaj, ili survojigis la ŝtatojn al klopodoj por apliki kaj, en iuj kazoj, al diskutprocezo por atingi la adopton de trudiĝa protokolo, kia estas la [[Protokolo de Kioto]]. Pri la Esperanto-informado en tiu pintkunveno aparte engaĝiĝis la nederland-devena brazilanino [[May Bijleveld]]. Danke al ŝia persisto, UEA instalis budon en tiu evento, kie deĵoris dekoj da samideanoj, informante al la plurmilaj vizitantoj pri la internacia lingvo. Unu el la fruktodonaj rezultoj de tiu partopreno estis la rekomendo, en la fina Rezolucio de tiu evento, ke ĉiuj neregistaraj organizaĵoj utiligu Esperanton en siaj internaciaj kontaktoj. ===Johanesburgo 2002=== Tiu pintkonferenco okazis de la 26-a de aŭgusto ĝis la 4-a de septembro 2002 en [[Johanesburgo]] ([[Sud-Afriko]]) kadre de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Ĝi estas ankaŭ oficiale nomita « Monda Pintkonferenco pri Daŭriva Disvolviĝo » (MPDD). Tiu pintkonferenco estis okazo por la tuta mondo bilanci kaj kompletigi la programon lanĉitan en la pintkonferenco de Rio; ĝia fokuso estis pri [[daŭriva disvolviĝo]], la venonta okazos en [[2012]]. La renkontiĝo de Johanesburgo celis do instigi la [[ŝtato]]jn ripeti ties politikan sindevontigon favore al [[daŭriva disvolviĝo]], kaj favorigi la plifortiĝon de [[partnerado]] inter la Nordo kaj la Sudo. Ĝi arigis centon da [[ŝtatestro]]j kaj pli ol {{formatnum:40000}} delegitoj, kio konsistigis la plej grandan renkontiĝon jam organizitan de Unuiĝintaj Nacioj. La pintkonferenco adoptis agplanon en 153 artikoloj, dividitaj en 615 alineoj pri multaj temoj: [[malriĉeco]], [[konsumado]], [[krudmaterialo]]j, [[globaligo]], respekto de la [[homrajtoj]]... La prioritataj temoj estis: * [[akvo]] (evoluo de la [[Geopolitiko pri akvo|akvorimedoj]], neceso de racia konsumado, akvo[[salubrigo]], dislokiĝo...) * [[energio]] (stato kaj evoluo de la konsumado, [[trokonsumado]], dislokiĝo, uzo de [[renoviĝanta energio|renoviĝantaj energioj]], kiaj la [[sunenergio|suna]]j kaj [[ventoturbino|venta]]j) * [[intensiva agrikulturo|agrikultura produktiveco]] ([[malkresko kaj malpliboniĝo de grundoj]]...) * [[biodiverseco]] * [[sano]] Ankaŭ la politika veto de la pintkonferenco estis grava ĉar oni volis montri ke la milito kontraŭ [[terorismo]] ne estis la nura nuna monda problemo. === Rio +20 === Dudek jarojn post la [[Pintkonferenco de Rio]] en 1992, la [[Konferenco de Unuiĝintaj Nacioj pri Daŭriva Disvolviĝo]] (KUNDD), pli bone konata sub la nomo Rio +20, okazis de la 4-a ĝis la 6-a de junio 2012 en [[Rio-de-Ĵanejro]], en Brazilo<ref>[http://www.objectifterre.ulaval.ca/3711''Objectif Terre''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131216235805/http://www.objectifterre.ulaval.ca/3711/ |date=2013-12-16 }}, vol. 12, n. 2, p. 7</ref>. Antaŭvide de tiu okazaĵo, unua prepara komitato (PrepCom-1) kunvenis en Novjorko (Usono), de la 17-a ĝis la 19-a de Majo 2010 <ref>[http://www.objectifterre.ulaval.ca/3711/1re-prepcom-de-rio-20/''Objectif Terre''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110601221038/http://www.objectifterre.ulaval.ca/3711/1re-prepcom-de-rio-20/ |date=2011-06-01 }}, vol. 12, n. 2, p. 7</ref> kaj duafoje de la 7-a ĝis la 8-a de marto 2011<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.objectifterre.ulaval.ca/18055/2e-comite-preparatoire-de-rio-20/ |titolo=Terre'' |alirdato=2011-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120118123948/http://www.objectifterre.ulaval.ca/18055/2e-comite-preparatoire-de-rio-20/ |arkivdato=2012-01-18 }}</ref>. Tria kaj lasta kunveno okazis de la 28-a ĝis la 30-a de majo 2012 en Rio-de-Ĵanejro (Brazilo)<ref>[http://www.uncsd2012.org/rio20/index.php?page=view&type=13&nr=49&menu=46/''Site de la CNUDD'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Kvankam Rio +20 devis trakti du temojn: « verda ekonomio » kaj « institucia kadro por daŭriva disvolviĝo », verda ekonomio estas la objekto, kiu plej diskutiĝis inter la delegacioj. La disvolviĝaj landoj timas efektive ke la transiro al ekonomio ŝparema je karbono bremsu ilian kreskon aŭ instigu la evoluintaj landoj starigi novajn komercajn barilojn. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Monda_Forumo_de_la_Elektronikaj_Komunikiloj|Monda Forumo pri informsocio]] * [[:Kategorio:Juro pri medio]] * [[Ĉarto pri Naturmedio (Francio)]] * [[Monda akvotago]] * [[Monda Organizo pri Komerco]] * [[Interkonsento pri Biologia Diverseco]] * [[UNFCCC|Ĉefkonvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri Klimataj Evoluoj]] <!-- La sekvaj kvar internaj ligiloj ankoraŭ ne ekzistas, tial ne eblas "ankaŭ vidi" ilin: * [[Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri Lukto kontraŭ Dezertiĝo]] * [[Monda konferenco pri biodiverseco, Nagoya (2010)]] * [[Pintkonferenco pri la Tero 1992]] * [[Konferenco de Unuiĝintaj Nacioj pri Daŭriva Disvolviĝo]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{fr}} [http://dsp-psd.communication.gc.ca/Collection-R/LoPBdP/BP/bp317-f.htm La conférence de Rio 1992] * {{fr}} [http://www.sommetjohannesburg.org sommetjohannesburg.org site sur le Sommet mondial sur le Développement Durable à Johannesburg 2002] * {{fr}} [http://www.un.org/french/events/wssd/ Site de l'ONU sur le sommet de la terre de Johannesburg - 2002] * {{fr}} [http://www.uncsd2012.org/ Site officiel de Rio +20] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110420002837/http://www.uncsd2012.org/ |date=2011-04-20 }} {{projektoj|n=Kategorio:UN-konferenco pri klimata ŝanĝiĝo}} {{Portalo|medio|Konservo de naturo|Juro}} [[Kategorio:Klimato]] [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Konferencoj]] odjndajwrfnqgpyc9xjb538u56he5ev 0 396876 9420327 7869758 2026-07-04T16:35:30Z Sj1mor 12103 9420327 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bluegrass group jamming.jpg|eta|Blugresistoj kun diversaj instrumentoj]] '''Blugreso''' (angle '''Bluegrass''') estas formo de usona radika muziko, kaj subĝenro de [[kontreo]]. Ĝiaj fontoj estas en la popolmuziko (kantoj kaj dancmuzikaĵoj) de Skotlando, Irlando kaj Anglio.<ref>Olive Dame Campbell & Cecil J. Sharp, ''English Folk Songs from the Southern Appalachians, Comprising 122 Songs and Ballads, and 323 Tunes'', G. P. Putnam's Sons, 1917, pg xviii.</ref> Blugreso estas inspirita de la muziko de [[Apalaĉio]],<ref>Robert Cantwell, ''Bluegrass Breakdown: The Making of the Old Southern Sound'' (University of Illinois Press, 2002), pgs 65-66.</ref> kaj influita de la muziko de [[Afrik-usonanoj]]<ref>[http://books.google.com/books?id=0Z90XdzMKE0C&pg=PA324&dq=i'm+working+on+a+building+song&hl=en&ei=flZ7TvlDiqK2B9vqse4P&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CFcQ6AEwBg#v=onepage&q=i'm%20working%20on%20a%20building%20song&f=false ''A Tennessee folklore sampler: selections from the Tennessee folklore society'', "Field Recordings of Southern Black Music"] de Bruce Nemerov, Univ. of Tennessee Press, 2009, paĝoj 323–324 alirdato 2011-09-22</ref> per integrigado de ĵazaj elementoj. Enmigrintoj el Anglio, Kimrio, Irlando kaj Skotlando alvenis en Apalaĉio ekde la 17-a kaj precipe dum la 18-a jarcentoj, kunportante la muzikajn tradiciojn de tiuj landoj. Tio konsistis ĉefe el anglaj kaj skotaj baladoj—esence senakompane kantataj rakontoj—kaj danca muziko, kiel ekzemple la irlanda [[rilo]], ofte senvorta kaj ludata aŭ akompanata per violono.<ref name=olson>Ted Olson, "Music — Introduction". ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville, Tenn.: University of Tennessee Press, 2006), pp. 1109—1120.</ref> Multaj el la pli malnovaj blugresaj kantoj venis senpere el Britio. Ekzemple, la apalaĉiaj baladoj [[Pretty Saro]], [[Barbara Allen (kanto)|Barbara Allen]], [[Cuckoo Bird]] kaj [[House Carpenter]], venis el Anglio, kaj konservas la anglan baladan tradicion kaj melodie kaj lirike<ref>Thomas Goldsmith, "The beauty and mystery of ballads", en ''Raleigh News & Observer'', 6 februaro 2005</ref>. Kaj kelkaj blugresaj violonaj melodioj, kiel ekzemple "Leather Britches", and [[Pretty Polly]], havas skotajn radikojn.<ref>Cecelia Conway, "Celtic Influences". ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville, Tenn.: University of Tennessee, 2006), p. 1132.</ref> La dancmelodio [[Cumberland Gap (kanto)|Cumberland Gap]] eble devenis de la melodio de la skota balado [[Bonnie George Campbell]].<ref>Song notes in ''Bascom Lamar Lunsford: Ballads, Banjo Tunes, and Sacred Songs of Western North Carolina'' [CD liner notes]. Smithsonian Folkways, 1996.</ref> Aliaj kantoj havas nesamajn nomojn en diversaj lokoj, ekzemple la malnova angla balado [[A Brisk Young Sailor Courted Me]] estas melodie kaj vorte sama al la blugresa kanto "I Wish My Baby Was Born"<ref>kp. version de Tim Eriksen, Riley Baugus and Tim O'Brien por Cold Mountain Soundtrack surbaze de tiu ĉi kanto, kaj lirike tutsama</ref>. En blugreso, samkiel en iuj specoj de ĵazo, diversaj muzikinstrumentoj sinsekve ludas kaj prilaboras la meodion, dum la ceteraj akompanas; tio estas aparte tipa ĉe la melodioj nomataj [[breakdown (muziko)#En blugreso|paneoj]], kaj kontrastas al la tradicia muziko, en kiu la melodion ludas ĉiuj samtempe aŭ iu sola tra la tuta peco dum la aliaj akompanas. Paneojn ofte karakterizas rapidega ludado, nekutima instrumentuma lerteco, kaj kelkfoje kompleksaj akordoŝanĝoj. Blugreso altiris diversan sekvantaron dise tra la mondo. La pionira blugresisto [[Bill Monroe]] priskribis la ĝenron kiel: "Sakŝalmoj kaj malnova violonado. Ĝi estas metodismo kaj sanktecismo kaj baptismo. Ĝi estas bluso kaj ĵazo, kaj ĝi havas altan solecan sonon." == Citaĵoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Popolmuzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Usona muziko]] [[Kategorio:Blugreso| ]] tuj9s1zm2qdt8zmm5jsc89hb589js6b 9420331 9420327 2026-07-04T16:36:36Z Sj1mor 12103 9420331 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Blugresistoj kun diversaj instrumentoj}} <!--[[Dosiero:Bluegrass group jamming.jpg|eta|]]--> '''Blugreso''' (angle '''Bluegrass''') estas formo de usona radika muziko, kaj subĝenro de [[kontreo]]. Ĝiaj fontoj estas en la popolmuziko (kantoj kaj dancmuzikaĵoj) de Skotlando, Irlando kaj Anglio.<ref>Olive Dame Campbell & Cecil J. Sharp, ''English Folk Songs from the Southern Appalachians, Comprising 122 Songs and Ballads, and 323 Tunes'', G. P. Putnam's Sons, 1917, pg xviii.</ref> Blugreso estas inspirita de la muziko de [[Apalaĉio]],<ref>Robert Cantwell, ''Bluegrass Breakdown: The Making of the Old Southern Sound'' (University of Illinois Press, 2002), pgs 65-66.</ref> kaj influita de la muziko de [[Afrik-usonanoj]]<ref>[http://books.google.com/books?id=0Z90XdzMKE0C&pg=PA324&dq=i'm+working+on+a+building+song&hl=en&ei=flZ7TvlDiqK2B9vqse4P&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CFcQ6AEwBg#v=onepage&q=i'm%20working%20on%20a%20building%20song&f=false ''A Tennessee folklore sampler: selections from the Tennessee folklore society'', "Field Recordings of Southern Black Music"] de Bruce Nemerov, Univ. of Tennessee Press, 2009, paĝoj 323–324 alirdato 2011-09-22</ref> per integrigado de ĵazaj elementoj. Enmigrintoj el Anglio, Kimrio, Irlando kaj Skotlando alvenis en Apalaĉio ekde la 17-a kaj precipe dum la 18-a jarcentoj, kunportante la muzikajn tradiciojn de tiuj landoj. Tio konsistis ĉefe el anglaj kaj skotaj baladoj—esence senakompane kantataj rakontoj—kaj danca muziko, kiel ekzemple la irlanda [[rilo]], ofte senvorta kaj ludata aŭ akompanata per violono.<ref name=olson>Ted Olson, "Music — Introduction". ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville, Tenn.: University of Tennessee Press, 2006), pp. 1109—1120.</ref> Multaj el la pli malnovaj blugresaj kantoj venis senpere el Britio. Ekzemple, la apalaĉiaj baladoj [[Pretty Saro]], [[Barbara Allen (kanto)|Barbara Allen]], [[Cuckoo Bird]] kaj [[House Carpenter]], venis el Anglio, kaj konservas la anglan baladan tradicion kaj melodie kaj lirike<ref>Thomas Goldsmith, "The beauty and mystery of ballads", en ''Raleigh News & Observer'', 6 februaro 2005</ref>. Kaj kelkaj blugresaj violonaj melodioj, kiel ekzemple "Leather Britches", and [[Pretty Polly]], havas skotajn radikojn.<ref>Cecelia Conway, "Celtic Influences". ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville, Tenn.: University of Tennessee, 2006), p. 1132.</ref> La dancmelodio [[Cumberland Gap (kanto)|Cumberland Gap]] eble devenis de la melodio de la skota balado [[Bonnie George Campbell]].<ref>Song notes in ''Bascom Lamar Lunsford: Ballads, Banjo Tunes, and Sacred Songs of Western North Carolina'' [CD liner notes]. Smithsonian Folkways, 1996.</ref> Aliaj kantoj havas nesamajn nomojn en diversaj lokoj, ekzemple la malnova angla balado [[A Brisk Young Sailor Courted Me]] estas melodie kaj vorte sama al la blugresa kanto "I Wish My Baby Was Born"<ref>kp. version de Tim Eriksen, Riley Baugus and Tim O'Brien por Cold Mountain Soundtrack surbaze de tiu ĉi kanto, kaj lirike tutsama</ref>. En blugreso, samkiel en iuj specoj de ĵazo, diversaj muzikinstrumentoj sinsekve ludas kaj prilaboras la meodion, dum la ceteraj akompanas; tio estas aparte tipa ĉe la melodioj nomataj [[breakdown (muziko)#En blugreso|paneoj]], kaj kontrastas al la tradicia muziko, en kiu la melodion ludas ĉiuj samtempe aŭ iu sola tra la tuta peco dum la aliaj akompanas. Paneojn ofte karakterizas rapidega ludado, nekutima instrumentuma lerteco, kaj kelkfoje kompleksaj akordoŝanĝoj. Blugreso altiris diversan sekvantaron dise tra la mondo. La pionira blugresisto [[Bill Monroe]] priskribis la ĝenron kiel: "Sakŝalmoj kaj malnova violonado. Ĝi estas metodismo kaj sanktecismo kaj baptismo. Ĝi estas bluso kaj ĵazo, kaj ĝi havas altan solecan sonon." == Citaĵoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Popolmuzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Usona muziko]] [[Kategorio:Blugreso| ]] lwxnkl5e8y6bmzuf71kyao8cq9why45 0 399410 9420563 9177147 2026-07-05T00:04:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420563 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro |titolo = La mirinda vojaĝo de Nils Holgersson |origina titolo = ''Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige'' | ordigo = Mirinda Vojaĝo De Nils Holgersson, La |aŭtoro = Selma Lagerlöf |eldonjaro = 1906-1907 |eldonurbo = |eldoninto = |paĝoj = |isbn = |bildo = Nils Holgersson band 1-Illustration 1.jpg }} {{Informkesto rolulo}} '''''La mirinda vojaĝo de Nils Holgersson''''' (origine {{lang-sv|Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige}}) estas fama literatura verko de la [[Svedio|sveda]] [[verkisto|verkistino]] [[Selma Lagerlöf]], publikita en du partoj en [[1906]] kaj [[1907]]. La fono por la verko estis [[mendo]] de la Nacia Asocio de Instruistoj en 1902 por verki libron de legaĵoj de geografio por la publikaj lernejoj. «Ŝi dediĉis tri jarojn al studo de naturo kaj familiarigo kun la vivo de bestoj kaj birdoj. Ŝi pristudis neeldonitan folkloron kaj legendojn de diversaj [[Historiaj provincoj de Svedio|provinco]]j. Ĉiun tiun materialon ŝi ingenie interplektis en sia historio.» (De la enkonduko de la tradukistino al la angla, nome Velma Swanston Howard.) Selma Lagerlöf, kiel multaj elstaraj intelektuloj svedaj tiuepoke, emis la reformon en la ortografio de la sveda. Kiam oni publikigis la verkon en 1906, tiu libro estis unu de la unuaj, kiuj adoptis la novan ortografian sistemon menditan de registara decido de la [[7-a de aprilo]] [[1906]]. == Argumento == La libro temas pri knabo, Nils Holgersson, «kies pleja emo estis manĝi kaj dormi, kaj poste fari ŝercojn». Li ŝatas ĝeni la bestojn de la familia farmo. Dum liaj gepatroj estas en la preĝejo kaj ili restigis lin hejme por ke li memorigu ĉapitrojn de la Biblio, Nils kaptas ''[[koboldo]]n'' per reto. Tiu proponas al Nils por sia liberigo grandan ormoneron. Nils malakceptas la proponon kaj la koboldo punas lin, igante Nils-on mem koboldo, kvankam samtempe donante al li la eblon paroli kun la bestoj, kiuj kontentegas vidi la knabon reduktita al tiu malgrando kaj deziras revenĝi. Dume grupo de [[Anser anser|sovaĝaj anseroj]] flugas super la farmo dum unu el siaj migradoj, kaj Marteno, unu de la hejmaj [[bredansero]]j de la gepatroj de Nils, aliĝas al ili. Kiel klopodo savi ion antaŭ la reveno de la familio, Nils alkroĉiĝas forte al la kolo de la birdo kiam tiu sukcesas ekflugi ĝustatempe por aliĝi al la sovaĝaj birdoj. La sovaĝaj anseroj, kiuj dekomence ne volas kunporti infanon kaj bredanseron, fine alportas ilin al surpriza veturado tra ĉiuj de la [[historiaj provincoj de Svedio]], observante ties naturajn karakterojn kaj ekonomiajn rimedojn. Samtempe, la roluloj kaj la situacioj, kiujn li trafas, virigas lin: la bredansero devas pruvi sian flugokapablon same kiel la spertaj sovaĝaj anseroj, kaj Nils bezonas demonstri al la anseroj ke li estas utila kompanio, spite al sia komenca rifuzo. Dum la veturado, Nils ekscias, ke se li pliboniĝos, la koboldo povus esti preta redoni al li lian originan grandon. La libro estis kritikata pro la fakto ke la ansero kaj la knabo ne haltis en la provinco [[Halland]]. En la ĉapitro 53 ili flugas super Halland, kaj survoje revene al [[Skanio]], la vido ne impresas ilin kaj ili ne haltas. Tamen tia ĉapitro estis aldonita al kelkaj tradukoj de la verko. == En Esperanto aperis == * ''La mirinda vojaĝo de Nils Holgersson'', tradukis [[Sten Johansson]]. - Chapecó ([[Brazilo]]) 2002. ===Recenzoj=== {{citaĵo|Envolviĝema legaĵo. La plej vaste konata el la [[sveda literaturo]]. La aŭtorino estis la unua virino kiu ricevis la [[nobelpremio]]n pri literaturo. Se vi iros al la UK en Svedio, jen plia motivo por ke vi legu ĉi tiun libron. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 322, Januaro ĝis Marto 2003}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.archive.org/details/elmaravillosovi00lagegoog la verko], en [[Internet Archive]] (hispane). * [https://runeberg.org/nilsholg/ ''Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige''] en [[Projekto Runeberg]] (svede). * [http://www.gutenberg.org/etext/10935 The Wonderful Adventures of Nils de Selma Lagerlöf] en la [[Projekto Gutenberg]] (angla). * {{IMDb titolo|tt0056281|Nils Holgerssons underbara resa}}. * {{IMDb titolo|tt0296386|Nils no Fushigi na Tabi}}. * [http://www.bcdb.com/bcdb/cartoon.cgi?film=75420 Nils no Fushigi na Tabi]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la [[Big Cartoon DataBase]]. * [http://www.sna.se/Holgersson_100ar_commission.html Antaŭaĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928060156/http://www.sna.se/Holgersson_100ar_commission.html |date=2007-09-28 }}. {{DEFAŬLTORDIGO:Mirinda Vojaĝo De Nils Holgersson, La}} [[Kategorio:Svedlingva literaturo por infanoj]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita svedlingva literaturo]] [[Kategorio:Fikciaj infanoj|Nils Holgersson]] [[Kategorio:Fikciaj svedoj|Nils Holgersson]] [[Kategorio:Svedio en fikcio]] pez1irs7dydx1xk5gi6yz9ufrz0whpn 0 422519 9420505 8306710 2026-07-04T22:02:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420505 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca komunumo | nomo = La Tranche-sur-Mer | bildo = Plage centrale de la Tranche-sur-Mer 2.jpg | bildoteksto = Strando en La Tranche-sur-Mer | regiono = [[Luarlandoj]] | departemento = [[Vendée]] | arondismento = [[Arondismento de Les Sables-d'Olonne|Les Sables-d’Olonne]] | kantono = [[Kantono de Moutier-les-Mauxfaits|Moutier-les-Mauxfaits]] | interkomunumreto = | insee = 85294 | poŝtkodo = 85360 | urbestro = Serge Kubryk | mandato = 2008–2014 | loĝantaro = 2715 | dato = 2009 | latitudo = 46.34444 | longitudo = -1.43889 | alto mini = 0 | alto maksi = 25 | areo = 17.63 }} '''La Tranche-sur-Mer''' [{{IFA|la tʁɑ̃ʃ syʁ mɛʁ}}] estas [[Francio|franca]] [[Komunumo (Francio)|komunumo]] en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Vendée]], en la [[Francaj regionoj|regiono]] [[Luarlandoj]]. Ĝi havis {{formatnum:2715}} loĝantojn en la jaro 2009<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=85294 | titolo = Populations légales 2009 - 85294-La Tranche-sur-Mer | alirmonatotago = 13-an de decembro | alirjaro = 2012 | aŭtoro = [[Insee]] | lingvo = fr }}</ref>. == Geografio == La Tranche-sur-Mer troviĝas ĉe la [[Atlantiko]], fronte al la [[insulo Ré]], {{unuo|30|km}} sudoriente de [[Les Sables-d'Olonne]], {{unuo|35|km}} sude de [[La Roche-sur-Yon]] kaj {{unuo|30|km}} nordokcidente [[La Rochelle]]. La najbaraj komunumoj estas [[Longeville-sur-Mer]] nordokcidente, [[Angles (Vendée)|Angles]] norde, [[Grues]] nordoriente kaj [[La Faute-sur-Mer]] oriente. {{-|maldekstre}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commons=Category:La Tranche-sur-Mer}} === Vidu ankaŭ === * [[Komunumoj de Vendée]] === Eksteraj ligiloj === * [http://www.latranchesurmer.fr/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200319214753/https://www.latranchesurmer.fr/ |date=2020-03-19 }} * [http://www.latranchesurmer-tourisme.fr/ Turisma oficejo de La Tranche-sur-Mer] {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Vendée|Tranche sur Mer]] iz089iyr73wjv95rjqukotiara1qtts 0 424821 9420326 8567540 2026-07-04T16:35:22Z Sj1mor 12103 9420326 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:WandererFantasie-Schubert-Introduction.svg|eta|400ra|''Wanderer-Fantasie'']] '''„Wanderer-Fantasie“''' estas la populara nomo por la verko n-ro 15 ([[Deutsch-Verzeichnis|D]] 760) en [[C-maĵoro]] de [[Franz Schubert]], komponita novembron de [[1822]]. == La strukturo == Temas pri [[fantazio (muziko)|fantazio]] por [[piano]] sola en kvar [[movimento]]j, kiu parte havas la klasikan formon de [[sonata formo|sonata ĉefmovimento]] kaj ankaŭ je sia ordigo ŝajnas formi [[sonato]]n (kio evidentiĝas en la tipa movimenta sinsekvo rapida-malrapida-skerco-rapida. Aliaflanke ekzistas liga kunligo inter la unuopaj movimentoj, tiel ke la fantazio ankaŭ estas interpretata kiel granda sonata proceso. Laŭ tio la unua movimento estus la [[Ekspozicio (muziko)|temprezentado]], la dua libera [[Tralaborado (muziko)|malvolvo]], la tria (kvankam ege variita) [[Reekprenado (muziko)|konkludo]] kaj la kvara formus la virtuozan [[kodo (muziko)|elkondukon]]. La tuta verko baziĝas sur unu [[motivo (muziko)|motivo]], kiu troviĝas en sia pura formo en la melodio de la dua movimento, kiun Schubert citis el unu el liaj propraj lidoj, ''[[Der Wanderer]]'' (1816). La kvar movimentoj iras seninterrompe unu en la alian. La unua movimento ''Allegro con fuoco ma non troppo'' staras en C-maĵoro kaj en 4/4-takto, jen la tutan tempon ĉefe rolas la ritmo de la baza figuro (kvarono - 2 okonoj - kvarono - 2 okonoj). La dua movimento, ''[[tempoindiko (muziko)|adaĝo]]'', kiu estas la genera ĉelo de la verko, staras surprize en [[c♯-minoro]] kaj estas [[Variacio|variacimovimento]], en kiu Schubert alvenas al la plej malsamaj solvoj (ekde multvoĉa [[tonmetaĵo]] al delicate ĉirkaŭludata melodio, plue al akordoturoj kun fortoplene punktitaj ritmoj ĝis rapidegaj [[tremsono]]j). La tria movimento, ''[[presto]]'' en [[A♭-maĵoro]], ekprenas la bazan motivon nun en 3/4-takto kaj en punktita versio. La finalo (''alegro'') denove staras en C-maĵoro. Post [[fugo|fugita]] komenco Schubert serĉas novajn esprimeblecojn eĉ pli ol en la antaŭaj movimentoj. Je tio li jam anticipas per sia orkestreca kompozicia tekniko la verkaron de [[Franz Liszt]], uzante akordajn tremsonojn, vastajn okto- kaj akordpasaĵojn kaj precipe [[arpeĝo]]jn ĝis mezuro ĝis tiam ne konata. Schubert mem konfesis, ke li neniam regas la verkojn („La diablo ludu ĉi tiun aĵon!“), kaj konforme al tio ĝi estas ankaŭ konata kiel lia verkoj teknike plej postulema. La verko staras precipe laŭ pianluda tekniko en certa rilato kun la verkado de Franz Liszt. Tiu ĉi estis tiel imponita de la sonaj eblecoj, kiuj sin kaŝas en la Wanderer-Fantasie, ke li ofte prezentis ĝin kaj krome komponis propran version por piano kaj orkestro. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://cantorionnoten.de/music/1303/Wanderer-Fantasy-Fantasia-in-C Libere elŝuteblaj notoj de la „Wanderer-Fantasie“] * [http://www.google.de/search?hl=de&source=hp&biw=&bih=&q=Wanderer-Fantasie&gbv=2&oq=Wanderer-Fantasie&gs_l=heirloom-hp.3..0j0i30j0i10i30j0i30l4j0i10i30j0i30l2.1540.1540.0.1919.1.1.0.0.0.0.127.127.0j1.1.0...0.0...1c.1.z_UjUkKF4AU Artikolo pri la historio kaj strukturo de la Wanderer-Fantasie] * [http://www.youtube.com/watch?v=d8PDRvF6i5g Alfred Brendel ludas la 3-an movimenton de la Wanderer-Fantasie] * [http://www.youtube.com/watch?v=ESUKc7VQQ5k David Fray ludas la kompletan Wanderer-Fantasie] [[Kategorio:Verkoj de Franz Schubert]] [[Kategorio:Pianomuziko]] [[Kategorio:Romantika muziko]] p3m8l2edb9kppcxgji7j8awwm74zpu1 0 429969 9420556 8306952 2026-07-04T23:44:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420556 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Stormy Petrel.jpg|eta|dekstra|270px|[[Buntpieda petrelo]], pentrita de [[John James Audubon]].]] "'''La kanto de la ŝtormopetrelo'''" ({{ru}} "Песня о Буревестнике") estas mallonga poezia verko de la [[Ruslingva literaturo|rusa verkisto]] [[Maksim Gorkij]] en [[1901]]. == Historio == <!--[[Dosiero:painting of maxim gorki.jpg|eta|maldekstra|250px|Arta rememoro de maljuna Gorki.]]--> En 1901, neniu rajtis kritiki la [[Nikolao la 2-a (Rusio)|caron]] rekte kaj espere resti senpune. La lingva kodalvoko por [[revolucio]] estis la fiera [[ŝtormopetrelo]], sentima de ŝtormo (tio estas, revolucio), malkiel aliaj animaloj kiuj ŝirmiĝas. Maksim Gorkij verkis la poeziaĵon "La kanto de la ŝtormopetrelo" Marte de 1901 en [[Niĵnij Novgorod]]. Ĝi estis unuafoje publikita en la gazeto ''Zhizn'' en Aprilo de 1901.<ref name=pesnya>"[http://gorkiy.lit-info.ru/gorkiy/proza/rasskaz/pesnya-o-burevestnike.htm Maxim Gorky: La kanto de la ŝtormopetrelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130528225344/http://gorkiy.lit-info.ru/gorkiy/proza/rasskaz/pesnya-o-burevestnike.htm |date=2013-05-28 }}" (en rusa).</ref> Gorki estis arestita pro la publikigo de la kanto, sed estis liberigita tuj poste. La poemo estis poste menciita kiel "batala himno de la revolucio",<ref>"[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,833822,00.html A Legend Exhumed] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130605180833/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,833822,00.html |date=2013-06-05 }}", revizio de la libro de Dan Levin nome ''Stormy Petrel: The Life and Work of Maxim Gorky''. ''TIME''. 25an de Junio, 1965.</ref> kaj la epiteto ''Burevecnik Revoljucii'' (La ŝtormopetrelo de la Revolucio) tuj ligiĝis al Gorkij mem.<ref name=pesnya/> Laŭ [[Nadeĵda Krupskaja]], "La kanto" iĝis unu el preferataj gorkiaj verkoj de [[Lenin]].<ref name=pesnya/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Procelariedoj]] (ŝtormobirdoj, ŝtormopetreloj) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20130515005314/http://maximgorkiy.narod.ru/burevestnik.htm Teksto de la verko] '''{{ru}}''' * [http://theaderado.npage.de/gorki_lied_vom_sturmvogel_15602293.html Germana traduko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303223356/http://theaderado.npage.de/gorki_lied_vom_sturmvogel_15602293.html |date=2016-03-03 }} {{de}} {{DEFAŬLTORDIGO:kanto de la ŝtormopetrelo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo de 1901]] [[Kategorio:Ruslingva literaturo]] [[Kategorio:Maksim Gorkij]] 1z3njw9fhgj65aj2gi005wmw7slvpty 0 441562 9420453 8306370 2026-07-04T19:44:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420453 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca komunumo | nomo = La Jarne | bildo = | bildoteksto = | regiono = [[Puatuo-Ĉarentoj]] | departemento = [[Charente-Maritime]] | arondismento = [[Arondismento de La Rochelle|La Rochelle]] | kantono = [[Kantono de La Jarrie|La Jarrie]] | interkomunumreto = [[Communauté d'agglomération de La Rochelle]] | insee = 17193 | poŝtkodo = 17220 | urbestro = Guy Coursan | mandato = 2008–2014 | loĝantaro = 2418 | dato = 2010 | latitudo = 46.1275 | longitudo = -1.07417 | alto mini = 2 | alto maksi = 27 | areo = 8.42 | ŝanĝebla mapo = Francio/Charente-Maritime | tipo2 = normala }} '''La Jarne''' [{{IFA|la ʒaʁn}}] estas [[Francio|franca]] [[Komunumo (Francio)|komunumo]] en la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Charente-Maritime]], en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Puatuo-Ĉarentoj]]. Ĝi havis {{formatnum:2418}} loĝantojn en la jaro 2010<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=17193 | titolo = Populations légales 2010 - 17193-La Jarne | alirdato = 6-an de junio 2013 | aŭtoro = [[Insee]] | lingvo = fr }}</ref>. == Geografio == La Jarne troviĝas en la nordo de la departemento [[Charente-Maritime]], {{unuo|7|km}} sudoriente de [[La Rochelle]]. La najbaraj komunumoj estas [[Saint-Rogatien]], [[Clavette (Charente-Maritime)|Clavette]], [[La Jarrie]], [[Salles-sur-Mer]], [[Angoulins]] kaj [[Aytré]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Charente-Maritime]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=La Jarne}} * [http://www.lajarne.fr/ Oficiala retejo]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ĝermo|Francio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Jarne}} [[Kategorio:Komunumoj de Charente-Maritime]] q2l1znirktwpkin2yn4sbxt2estcmbk 0 443437 9420444 9253126 2026-07-04T18:54:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420444 wikitext text/x-wiki {{Informkesto partio | propra nomo = Les Écologistes | esperanta nomo = La Ekologistoj | emblemo = Europe Ecologie-Les Verts Logo.svg | emblemgrando = 200 | lando = Francio | fondiĝo = {{daton|13|novembro|2010}} | loko de fondiĝo= [[Liono]] | dissolvo = | sidejo = |ĝenerala sekretario= | estro = [[Marine Tondelier]] (nacia sekretario) | vicprezidantoj= Sandra Regol, Jérémie Iordanoff | afergvidanto2= Alain Coulombel <br /> Chloé Sagaspe | titolo de afergvidanto2= Proparolanto | afergvidanto3= Henri Arevalo | titolo de afergvidanto3= Prezidanto de la federacia konsilio | pozicio = Centra-maldekstra, [[Maldekstra]] | ideologio = [[Politika ekologio]], [[Federaciismo]], [[Daŭripova nekresko]], [[Alimondismo]] | internacia aliĝo1b = [[Eŭropa verda partio]] | internacia aliĝo1a = Eŭropa nivelo | membroj = ĉ. {{unuo|8000}} <small>(2019)</small><ref>[« Congrès d’EELV : les militants confortent la direction sortante et adressent un avertissement à Yannick Jadot », Le Monde,‎ 16-a de novembro 2019 ([https://www.lemonde.fr/politique/article/2019/11/16/congres-d-eelv-les-militants-confortent-la-direction-sortante-et-adressent-un-avertissement-a-yannick-jadot_6019454_823448.html legi rete][http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fpolitique%2Farticle%2F2019%2F11%2F16%2Fcongres-d-eelv-les-militants-confortent-la-direction-sortante-et-adressent-un-avertissement-a-yannick-jadot_6019454_823448.html arkivo] konsultita la 20-an de aprilo 2020).]</ref> | koloroj = Verda | retejo = http://www.eelv.fr | parlamentaj sidoj= }} '''La Ekologistoj''' ('''LE'''), nomiĝis '''Eŭropo Ekologio La Verduloj''' ('''EELV''') ĝis 2023 estas ekologiisma [[Francio|franca]] [[politika partio]], nova nomo de la partio [[La Verduloj (Francio)|La Verduloj]] ekde la {{dato|13|novembro|2010}}<ref name="Nouveau parti">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.eelv.fr/4697-actualites/3247-europe-ecologie-les-verts-un-nouveau-parti-de-lecologie-politique-est-ne/8a443ffa02e74321a529fcd67d8ecaa3/ |titolo=Sciigo pri la kreo de la partio |alirdato=2013-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110211222315/http://www.eelv.fr/4697-actualites/3247-europe-ecologie-les-verts-un-nouveau-parti-de-lecologie-politique-est-ne/8a443ffa02e74321a529fcd67d8ecaa3/ |arkivdato=2011-02-11 }}</ref>, sekve de statutŝanĝo ebliganta anigi membrojn de la listoj ''Eŭropo Ekologio'' por la [[eŭropaj balotoj de 2009 en Francio|eŭropaj balotoj de 2009]] kaj regionaj balotoj de 2010. Ĝi estas ano de la [[Eŭropa verda partio]] kaj de la [[Tutmondaj Verduloj]]. == Historio == Post sia sukceso dum la municipaj balotoj en [[2008]], [[La Verduloj (Francio)|la Verduloj]] decidis pligrandigi sian influon ĉe la ekologiismaj movadoj, kaj [[Daniel Cohn-Bendit]] proponis la kreadon de apertaj listoj kadre de la [[eŭropaj balotoj de 2009]]. La listoj, sub la nomo ''Europe-Écologie'' (''Eŭropo-Ekologio'') superis la esperojn, kunigante 16,3% da voĉdonoj<ref>'''(franclingve)''' [https://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Europeennes/elecresult__europeennes_2009/(path)/europeennes_2009//FE.html « Rezultoj de la eŭropaj balotoj de 2009 »] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.interieur.gouv.fr%2Fsections%2Fa_votre_service%2Fresultats-elections%2FER2009%2FFE.html arkivo], ĉe ''interieur.gouv.fr''</ref>. La verduloj kaj la ekologiistoj de ''Europe-Écologie'' kiuj ne deziris aniĝi al La Verduloj decidis kunlabori por krei pli larĝan partion, renovigitan kaj kapablan kunordigi la multajn ekologiismajn movadojn. La oficiala impulso de la nova partio ''Europe-Écologie-Les Verts'' (''Eŭropo-Ekologio-La Verduloj'') okazis dum la konstituantaj kunsidoj en [[Liono]] la 9-an de novembro 2010.<br> En [[2011]], EELV organizis primarajn balotojn por elekti sian kandidaton por la [[Prezidanta baloto de 2012 en Francio|prezidanta baloto de 2012]]. [[Eva Joly]] venkis ilin kontraŭ [[Nicolas Hulot]] kun 58,16% da voĉdonoj. Ŝi tamen ne sukcesis pludaŭrigi la bonajn rezultatojn de la partio, ricevinte nur 2,31% da voĉdonoj. Ŝi post la unua raŭndo instigis la voĉdonantojn voĉdoni por [[François Hollande]] duaraŭnde. Post lia venko, la respondeculoj de la partio voĉdonis akceptante estontan eventualan partoprenon al la registaro<ref>'''(franclingve)''' [https://www.lefigaro.fr/flash-actu/2012/05/08/97001-20120508FILWWW00416-info-le-figaro-les-verts-votent-pour-une-participation-a-un-gouvernement-hollande.php « La verduloj voĉdonas por partopreno al Hollande-a registaro »] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fflash-actu%2F2012%2F05%2F08%2F97001-20120508FILWWW00416-info-le-figaro-les-verts-votent-pour-une-participation-a-un-gouvernement-hollande.php arkivo], ĉe [[Le Figaro]], 8-a de majo 2012. </ref>. Balota intertraktado kun la [[socialista partio]] kadre de la [[Francaj deputitaj balotoj de 2012|deputitaj balotoj de 2012]] ebligis la eniron de 17 deputitoj en la [[Nacia asembleo]], tial la verduloj povis unuafoje krei [[Ekologiisma Grupo (franca Nacia Asembleo)|parlamentan grupon]]. Krome, [[Cécile Duflot]] estis nomumita [[Listo de francaj ministroj pri loĝado|ministro de loĝado]] de la unua registaro de [[Jean-Marc Ayrault]], aldone de Pascal Canfin (delegita ministro de disvolviĝo ĉe la [[Ministerio pri eksteraj aferoj (Francio)|ministro pri eksteraj aferoj]] [[Laurent Fabius]]) ĉe ties dua registaro. La rilatoj kun la socialistoj tamen iĝis akraj, kaj en aprilo 2014 la partio anoncis ke ĝi ne partoprenos en la [[1-a registaro de Manuel Valls]].<br> Dum la [[Francaj regionaj balotoj de 2015|regionaj]] kaj departementaj balotoj de 2015, la partio ricevis nur 2,03% kaj 6,81% da voĉdonoj: tiuj malsukcesoj kaŭzis konfliktojn<ref>'''(franclingve)''' Geoffroy Clavel, « [https://www.huffingtonpost.fr/2015/03/22/resultats-departementales-2015-eelv-comptes-premier-tour_n_6919666.html La falsa ŝippereo de EELV] » [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.huffingtonpost.fr%2F2015%2F03%2F22%2Fresultats-departementales-2015-eelv-comptes-premier-tour_n_6919666.html arkivo], ĉe [[Le Huffington Post]], 22-a de marto 2015 (konsultita la 28_a de decembro 2015). </ref> kaj financajn problemojn<ref>'''(franclingve)'''« [https://web.archive.org/web/20151210231640/http://www.liberation.fr/france/2015/12/09/npdc-picardie-les-verts-font-appel-aux-dons-pour-rembourser-leurs-frais-de-campagne_1419463 NPDC-Picardie: La verduloj vokas donacojn por repagi la kampanjajn elspezojn] » [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Farchive.is%2F0B9FY%23selection-3197.1-3197.85 arkivo], ĉe liberation.fr, 9-a de décembro 2015 (konsultita la 9-an de aŭgusto 2018).</ref>. Krom la antaŭaj eksiĝoj de la kunfondintoj [[Daniel Cohn-Bendit]] kaj Noël Mamère en 2013, multaj respondeculoj ne aprobis la decidon de la partio ne kunlabori kun la [[1-a registaro de Manuel Valls|Valls-a registaro]] kaj forlasis ĝin: Jean-Vincent Placé, la tiama prezidanto de la grupo de la verduloj ĉe la [[Senato de Francio|senato]] kaj François de Rugy, la tiama kunprezidanto de la grupo de la verduloj ĉe la [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] en aŭgusto 2015, [[Barbara Pompili]], la alia kunprezidanto de la grupo de la verduloj ĉe la [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] en septembro 2015, Emmanuelle Cosse, la tiama nacia sekretariino de la partio, en februaro 2016, ktp. En majo 2016, la grupo de la verduloj en la Nacia Asembleo estis nuligita, multaj deputitoj estinte kunigitaj kun la socialista grupo<ref>'''(franclingve)''' « La ekologiisma grupo de la Nacia Asembleo malaperas », Le Monde.fr,‎ 19-a de majo 2016 ([[ISSN]] [https://www.worldcat.org/title/monde/oclc/1010530483?lang=fr 1950-6244], [https://www.lemonde.fr/politique/article/2016/05/19/le-groupe-ecologiste-a-l-assemblee-nationale-disparait_4922627_823448.html legi rete] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fpolitique%2Farticle%2F2016%2F05%2F19%2Fle-groupe-ecologiste-a-l-assemblee-nationale-disparait_4922627_823448.html arkivo], konsultita la 20-a de majo 2016). </ref>.<br> En 2016, kadre de la [[Prezidanta baloto de 2017 en Francio|prezidanta baloto de 2017]], la partio decidis organizi primarajn balotojn. Kvar kandidatoj prezentiĝis: [[Cécile Duflot]], [[Yannick Jadot]], Karima Delli kaj [[Michèle Rivasi]]<ref>'''(franclingve)''' « Ekologiaj primaroj por la prezidenta baloto: ĉu kvar kandidatoj por nenio? », Lexpress.fr,‎ 27-a de septembro 2016 ([https://www.lexpress.fr/actualite/politique/eelv/primaire-eelv-pour-la-presidentielle-2017-quatre-candidats-pour-du-vent_1834871.html legi rete] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.lexpress.fr%2Factualite%2Fpolitique%2Feelv%2Fprimaire-eelv-pour-la-presidentielle-2017-quatre-candidats-pour-du-vent_1834871.html arkivo], konsultita la 17-an de oktobro 2016). </ref>, kaj fine Yannick Jadot venkis duaraŭde la baloton kontraŭ Michèle Rivasi kun 54% da voĉdonoj<ref>'''(franclingve)''' [https://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/live/2016/11/07/le-resultat-de-la-primaire-ecologiste-en-direct_5026798_4854003.html « Tuje: Yannick Jadot venkas la primarojn de EELV kun 54% da voĉdonoj »] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Felection-presidentielle-2017%2Flive%2F2016%2F11%2F07%2Fle-resultat-de-la-primaire-ecologiste-en-direct_5026798_4854003.html arkivo], ĉe Le Monde.fr, 7-a de novembro 2016 (konsultita la 11-an de julio 2017). </ref>. Tamen, la neatendita venko de [[Benoît Hamon]] kadre de la primaraj balotoj de la [[Socialista partio (Francio)|socialista partio]] kun ekoligia programo igis la kandidatajn kolektivojn pripensi pri kandidateca kunfando<ref>'''(franclingve)''' Arthur Nazaret, « [https://www.lejdd.fr/Politique/Avec-les-ecolos-et-les-communistes-Hamon-cherche-sa-gauche-plurielle-845129 Kun la verduloj kaj la komunistoj, Hamon serĉas sian pluran maldekstron]» [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.lejdd.fr%2FPolitique%2FAvec-les-ecolos-et-les-communistes-Hamon-cherche-sa-gauche-plurielle-845129 arkivo], lejdd.fr, 5-a de februaro 2017 (konsultita la 5-an de februaro 2017). </ref>. La du partioj traktadis kampanjan interkonsenton, kiun [[EELV (Franca partio)|EELV ]] decidis validigi de siaj aktivuloj per voĉdonado de la 24-a ĝis la 26-a de februaro 2017. Tamen, Yannick Jadot anoncis sian retiriĝon de la prezidenta baloto favore al [[Benoît Hamon]] la 23-an, antaŭ la voĉdonado, kolerigante aktivulojn kaj respondeculojn de la partio kiuj parolis pri ''"perfido"'' kaj ''"neo de demokratio"''. La voĉdonado okaziginta de la morgaŭon validigis la retiriĝon de Yannick Jadot kaj la interkonsenton kun la socialista partio kun 79,5% da voĉdonoj<ref>'''(franclingve)''' Agence France Presse, « [https://www.lemonde.fr/politique/article/2017/02/26/presidentielle-les-electeurs-ecologistes-approuvent-a-pres-de-80-l-accord-entre-hamon-et-jadot_5085810_823448.html Prezidanta baloto: la ekologiaj voĉdonantoj aprobas je preskaŭ 80% la interkonsenton inter Hamon kaj Jadot] » [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fpolitique%2Farticle%2F2017%2F02%2F26%2Fpresidentielle-les-electeurs-ecologistes-approuvent-a-pres-de-80-l-accord-entre-hamon-et-jadot_5085810_823448.html arkivo], lemonde.fr, 26-a de februaro 2017 (konsultita la 26-a de februaro 2017).</ref>. Benoît Hamon ekhavis historie malaltan nombron da voĉdonoj<ref>'''(franclingve)''' [https://www.paris-normandie.fr/breves/normandie/benoit-hamon-ps--j-ai-echoue-a-eviter-le-desastre-MK9408068 « Benoît Hamon (PS) : "Mi malsukcesis eviti la katastrofon" »] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.paris-normandie.fr%2Fbreves%2Fnormandie%2Fbenoit-hamon-ps--j-ai-echoue-a-eviter-le-desastre-MK9408068 arkivo], paris-normandie.fr, 23-a de aprilo 2017. </ref>, kaj dum la sekvintaj deputitaj kaj senataj balotoj, EELV perdis ĉiujn siajn deputitojn kaj sukcesis elektigi nur tri senatanojn.<br> En 2019, EELV denove retrovis la sukceson, unue dum la eŭropaj balotoj, atinginte surprize 13,5% da voĉdonoj<ref>'''(franclingve''') « [https://www.france24.com/fr/video/20190526-replay-discours-yannick-jadot-apres-3eme-place-elv-elections-europeennes Prelego de Yannick Jadot post la tria pozicio de EELV en la eŭropaj balotoj] » [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.france24.com%2Ffr%2Fvideo%2F20190526-replay-discours-yannick-jadot-apres-3eme-place-elv-elections-europeennes arkivo], ĉe France 24, 26-a de majo 2019 (konsultita la 28-an de aprilo 2020) </ref> (la opinisondoj taksintis inter 5 kaj 8%), tio kio ebligis la partion sendi 13 deputitojn al la [[Eŭropa Parlamento]], kaj due dum la municipaj balotoj, dum kiuj multaj grandaj kaj mezgrandaj urboj estis venkitaj de verduloj aŭ de iliaj lokaj aliancitoj, interalie [[Liono]], [[Marsejlo]], [[Bordozo]], [[Strasburgo]], [[Besançon]], [[Poitiers]], [[Grenoblo]]. Ĉi-tiuj sukcesoj ebligis EELV-on gajni 6 pliajn senatanojn dum la sekvintaj senataj balotoj: nova verdula senata grupo estiĝis kun 12 parlamentoj<ref>'''(franclingve)''' [https://www.lemonde.fr/politique/article/2020/09/28/senatoriales-les-ecologistes-confirment-leur-percee-et-forment-un-groupe_6053862_823448.html La verduloj konfirmas sian trarompon kaj formas parlamentan grupon] ĉe ''Le monde.fr''</ref>. == Idearo == === Socio === Eŭropo Ekologio La Verduloj estas konsiderata kiel progresema por la sociaj temoj. La baza principo estas aŭtonomeco de la individuo, tio estas neniu supera rajto povas decidi pri nia vivo (religia moralo, ŝtata racio, ktp.). Ili aparte subtenas : * egalecon pri rajto de la samseksaj kaj malsamseksaj paroj (geedziĝo kaj adopto) ; * veran viran-virinan parecon (la balotaj listoj devas esti ĉiuj 100-procentaj parecaj) ; * rajton je [[eŭtanazio]] kiel elektebleco por la vivfino ; * legalizon de la nedependigaj narkoj per la regulado kaj la impostado de ili produktado kaj distribuo. * balotrajton por la eksterlandanoj al la lokaj balotoj. * nekumulon de la mandatoj. === Ekonomiko === EELV subtenas projekton de kredo de 600 000 "verdaj" oficoj en la fakoj de loĝado, [[varmoizolado]] de konstruaĵoj, novaj energifontoj kaj loka terkulturo. Ĝi promocias la malaltigon de la ekarto inter riĉuloj kaj malriĉuloj per plialta akcizado de la grandaj mongajnoj, kaj mallongigon de la semajna labortempo. === Terkulturo === EELV subtenas la ekologiismiĝon de la terkultura produktado per faciliigo de la transiro al [[ekologia agrikulturo]] de la bienoj<ref name=prog12>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.eelv.fr/wp-content/uploads/2019/01/SOCLE-PROGRAMMATIQUE-DES-ECOLOGISTES_mep.pdf |titolo=Programo de EELV por la eŭropaj balotoj 2019, p.12 |alirdato=2020-09-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210319155718/https://www.eelv.fr/wp-content/uploads/2019/01/SOCLE-PROGRAMMATIQUE-DES-ECOLOGISTES_mep.pdf |arkivdato=2021-03-19 }}</ref>, limigon de la uzado de [[pesticido]]j<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.eelv.fr/wp-content/uploads/2019/01/SOCLE-PROGRAMMATIQUE-DES-ECOLOGISTES_mep.pdf |titolo=Programo de EELV por la eŭropaj balotoj 2019, p.9 |alirdato=2020-09-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210319155718/https://www.eelv.fr/wp-content/uploads/2019/01/SOCLE-PROGRAMMATIQUE-DES-ECOLOGISTES_mep.pdf |arkivdato=2021-03-19 }}</ref>, disvolviĝon de mallongaj komercaj cikloj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.eelv.fr/wp-content/uploads/2019/01/SOCLE-PROGRAMMATIQUE-DES-ECOLOGISTES_mep.pdf |titolo=Programo de EELV por la eŭropaj balotoj 2019, p.31 |alirdato=2020-09-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210319155718/https://www.eelv.fr/wp-content/uploads/2019/01/SOCLE-PROGRAMMATIQUE-DES-ECOLOGISTES_mep.pdf |arkivdato=2021-03-19 }}</ref>, kaj ĝeneralan reformon de la [[Komuna Agrikultura Politiko|KAP]] celante koncentri subvenciojn al malgrandaj medio-respektemaj bienoj<ref name=prog12/>. === Medio === EELV defendas drastajn reformojn por protekti la biodiversecon. Ĉi-lasta estas konsiderata kiel ege nepra kaj la verduloj pensas ĝin kiel grava indikilo de sana socio, en kiu homoj kunvivas harmonie kun bestaro kaj vegetaĵaro. Ĝi do proponas doni al ekosistemoj rajtojn el kiuj la rajto renoviĝi, kaj enkadrigi ĉiujn projektojn pri nova mineja, flughavena, aŭtovoja, turisma infrastrukturo, per reguloj pri respekto de la ritmo de renoviĝo de la naturo<ref>'''(franclingve)''' https://www.eelv.fr/wp-content/uploads/2019/01/SOCLE-PROGRAMMATIQUE-DES-ECOLOGISTES_mep.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210319155718/https://www.eelv.fr/wp-content/uploads/2019/01/SOCLE-PROGRAMMATIQUE-DES-ECOLOGISTES_mep.pdf |date=2021-03-19 }} p.10</ref>. === Eŭropo === EELV estas [[federalismo|federalista]] partio, ano de la [[Eŭropa Verda Partio]]. Ĝi defendas la estigon de eŭropa [[Konstitucifara asembleo|konstitucifara asembleo]], de eŭropa alta aŭtoritato pri publika lojaleco por lukti kontraŭ la troinfluo de premgrupoj, kaj de tuteŭropaj elpopolaj [[referendumo]]j<ref>'''(franclingve)''' [https://www.lemonde.fr/politique/article/2019/03/25/elections-europeennes-eelv-devoile-son-plan-d-action-pour-l-europe_5441106_823448.html Abel Mestre, «Eŭropaj balotoj: EELV malkovras sian agadan planon por Eŭropo »] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fpolitique%2Farticle%2F2019%2F03%2F25%2Felections-europeennes-eelv-devoile-son-plan-d-action-pour-l-europe_5441106_823448.html archive], ĉe lemonde.fr, 25-a de marto 2019 (konsultita la 4-an de aprilo 2019). </ref>. Ĝi defendas intensigon de la interkonformigadon de la leĝoj de la anaj ŝtatoj, de iliaj [[Eduko|edukadaj sistemoj]], de iliaj [[Diplomatio|fremd-aferaj]], sociaj kaj ekonomikaj politikoj. === Internaciaj rilatoj === EELV promocias kreadon de eŭropa komuna armeo sendependa de [[Usono]] kaj eksiĝo el la [[OTAN]]<ref>'''(franclingve)''' https://www.eelv.fr/wp-content/blogs.dir/1234/files/2020/06/Bien-Vivre-Partie-06.pdf, p.233</ref>. Ĉiu armea ekstera interveno de [[Europa Unio|EU]] estu respektema de internacia laŭleĝeco, de demokratia konsento, proporcia, lastrimeda, kaj atentema pri homaraj kaj ekologiaj konsenkvecoj<ref>'''(franclingve)''' https://www.eelv.fr/wp-content/blogs.dir/1234/files/2020/06/Bien-Vivre-Partie-06.pdf, p.235</ref>.<br> EELV intencas malaltigi la parton de la komerco de armiloj en la [[internacia komerco]], defendas ampleksan planon de investadoj kaj de ekonomia disvolviĝo en [[Afriko]] (ĉefe per [[Renoviĝanta energio|renoviĝantaj energioj]], subvencioj al [[Justa komerco|justaj firmaoj]], luktado kontraŭ [[dezertiĝado]]). Ĝi promocias internacian maldeliktigon de [[samseksemo]] kaj [[Transgenrulo|transgenreco]], kaj plenan parecon en internaciaj institucioj. === Energia politiko === EELV defendas planitan malgrandigon de [[nuklea energio]] en la [[energia miksaĵo]] kaj grandskalaj investadoj en [[Renoviĝanta energio|renoviĝantaj energioj]]. == Organizado == <gallery> Dosiero:Cécile Duflot - Grenoble 2012 (2).jpg|[[Cécile Duflot]]. Dosiero:Eva Joly - Grenoble 2012.jpg|[[Eva Joly]]. Dosiero:Europe Ecologie closing rally regional elections 2010-03-10 n15.jpg|[[Daniel Cohn-Bendit]]. Dosiero:Noel Mamere Europe Ecologie 2009-06-03 n2.jpg|Noël Mamère Dosiero:Dominique Voynet - Anti-EPR demonstration in Toulouse 0025 2007-03-17 cropped.jpg|[[Dominique Voynet]]. Dosiero:Yannick Jadot JDE Lorient 2016 1.jpg|[[Yannick Jadot]]. </gallery> === Federacia konsilio === La federacia konsilio konsistas el 150 membroj (75 viroj kaj 75 virinoj). Ĝi estas la "parlamento" de la partio kaj kunvenas proksimume ĉiutrimonate. Ĝi ebligas la komunikon inter la konsilioj de la diversaj regionoj. Konsisto de la estraro de la federacia konsilio : * Henri Arevalo (prezidanto), * Gérôme Gulli, * Abdessalam Kleiche, * Anne Mikolajczak, * Charlotte Soulary. === Kongreso === ''"La kongreso estas la suverena instanco de Eŭropo-Ekologio-La-Verduloj kie decidiĝas la politika orientiĝo. Ĝi kunvenas ĉiutrijare". "La kongresoj okazas dufaze. La unua fazo konsistas el regionskalaj kuniĝoj asembleen de ĉiuj anoj rajtigitaj laŭ la kondiĉoj de la regularo. La dua fazo estas la unuloka kunveno en asembleo nomita "federacia kongreso" de la delegitoj elektitaj regione". "Inter du ordinaraj kongresoj, eksterordinaraj kongresoj povas okazi"<ref>'''(franclingve)''' [https://eelv.fr/wp-content/uploads/2011/11/Statuts-Nationaux-V4-juin-2016-1.pdf Statusoj de EELV] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190527205119/https://eelv.fr/wp-content/uploads/2011/11/Statuts-Nationaux-V4-juin-2016-1.pdf |date=2019-05-27 }}, p.13</ref>. === Efektiviga buroo === De la eksterordinara kongreso de la 30-a de novembro 2019, la anoj estas: * Nacia sekretario: [[Julien Bayou]] * Adjunktaj naciaj sekretarioj: Sandra Regol, Jérémie Iordanoff * Porparolantoj: Alain Coulombel, Éva Sas * Trezoristo: Thierry Brochot * Anoj: Léa Balage El Mariky, Bruno Bernard, Géraldine Boÿer, Jérémie Crépel, Hélène Hardy, Chloé Sagaspe, Philippe Stanisière, François Thiollet, Marine Tondelier == EELV kaj Esperanto == EELV estas la nura grava franca partio kiu subtenas la disvolvon de [[esperanto]]<ref>https://www.eelv.fr/files/2021/07/Projet-EELV-2022-11.07.21-1.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211022160844/https://www.eelv.fr/files/2021/07/Projet-EELV-2022-11.07.21-1.pdf |date=2021-10-22 }} (p.49)</ref>. Ĝi havas komisionon pri esperanto kaj lingva politiko. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikinews=Category:Eŭropo Ekologio La Verduloj}} === Bibliografio === * ''Vivre mieux. Vers une société écologique'', projet d'EELV pour les élections de 2012, Eldoninto ''Les Petits Matins'', februaro 2012 {{ISBN|9782363830074}} * Joël Gombin, ''L'influence libertaire chez les Verts français'', memuaro verkita sub la estrado de Michel Camau, Profesoro de la Universitatoj, ''Institut d'études politiques d'Aix-en-Provence'', 2003, [http://dumas.ccsd.cnrs.fr/docs/00/78/96/92/PDF/Gombin_Joel_-_L_influence_libertaire_chez_les_verts_francais.pdf Kompleta teksto]. * Kitschelt Herbert, ''La gauche libertaire et les écologistes français'', ''Revue française de science politique'', 40-a jaro, n°3, 1990, pp. 339-365, [http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rfsp_0035-2950_1990_num_40_3_396199 Kompleta teksto]. === Vidu ankaŭ === * [[Politika ekologio]] * [[La Verduloj (Francio)|La Verduloj]] * [[Eŭropa verda partio]] === Eksteraj ligiloj === * {{oficiala retejo|http://www.eelv.fr}} ({{fr}}) * Komisiono esperanto-lingvoj de la partio: https://esperanto.eelv.fr * Tutmondaj verduloj: https://www.globalgreens.org/ {{-}} {{Ligiltabelo Parlamentaj grupoj en la franca nacia Asembleo (2012-2017)}} [[Kategorio:Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)| ]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2010]] [[Kategorio:Eŭropaj politikaj partioj]] [[Kategorio:Ekologiaj partioj]] e1248e8ll22h2pwnydfof7ftum1uxjt 0 449913 9420273 8783572 2026-07-04T13:57:30Z Sj1mor 12103 9420273 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |dosiero = Lesueur Charles Alexandre (1778-1846).png |priskribo = Lesueur en 1818, portretita de [[Charles Willson Peale]] }} [[Dosiero:New Harmony 1831 sketch by Charles Alexandre Lesueur.jpg|eta|250px|[[New Harmony]] en la jaro 1831. Skizo el Charles Alexandre Lesueur.]] [[Dosiero:The Great Traveller Charles Alexandre Lesueur in the Forest by Karl Bodmer 1832 - 1834.jpg|eta|250px|''The Great Traveller Charles Alexandre Lesueur in the Forest.'' Litografio laŭ akvarelo: ''Lesueur, the Naturalist at New Harmony'' de Karl Bodmer.]] '''Charles Alexandre Lesueur''' (naskiĝis la 1-an de januaro 1778 en [[Le Havre]], mortis la 12-an de decembro 1846 en [[Sainte-Adresse]]) estis franca [[Natura historio|naturalisto]], artisto kaj [[esploristo]]. En 1801 li veturis al Aŭstralio kiel artisto de la ekspedicio de [[Nicolas Baudin]]. Kun [[François Péron]] li zorgis pri la taskoj de la natura historio post la morto de la zoologo de la ekspedicio [[René Maugé]]. Kune ili kolektis ĉirkaŭ 100,000 zoologiajn specimenojn. Inter 1815 kaj 1837 li loĝis en Usono. En 1833, li vizitis [[Vincennes (Indiano)]] kie li skizis la unuan konatan pentraĵon de [[Grouseland]], la domego de [[William Henry Harrison]]. Tiu domego estas nune Nacia Historia Loko. En la jaroj 1825–1837 Lesueur loĝis en [[New Harmony]], [[Indiano]], kie li plenigis librojn per la trovoj malkovritaj dum la utopia aventuro fondita de sia amiko [[William Maclure]]. Li pentris la ŝipon "Philanthropist", kiu alvenis plena el intelektuloj kiuj venis loĝi en la malgranda urbo New Harmony (nova harmonio), ĉe la rivero Wabash. Li faris veturojn kaj kaptis la homojn kaj la malgrandajn urbojn de la areo. Li estis en New Harmony kiam la princo Maksimiliano, Princo de Wied-Neuweid, Germanio, kaj artisto [[Karl Bodmer]] venis pasi kvin monatojn tie en 1832–1833. Princo Maksimiliano bone parolis pri Lesueur kaj ke li sendis konsiderindajn kolektojn al Francio (Elliott & Johansen, p.&nbsp;6), Ja Lesueur sendis specimenojn de unikaj fiŝoj, animaloj kaj fosilioj, same kiel objektoj elfositaj el Indian Mounds en New Harmony reen al Francio, kie ili restas. Lesueur revenis en Francion en 1837, nur post la mortoj de liaj amikoj Thomas Say kaj Joseph Barabino kaj la reveno de William MacClure al [[Filadelfio]], akompane de multaj el siaj bonkvalitaj libroj. Li estis loĝanta dum 21 jaroj en Usono, sed pluis siajn studojn kaj agadojn en Francio, kie li pluis sian okupon de artisto-naturalisto kaj ekkatalogi sian etendan reserĉadon kaj artaron. Li ricevis la honoron de ''Chevalier de l’Ordre Royal'' de la [[Honora Legio]] pro siaj longaj jaroj de laboro en sciencoj (Elliott & Johansen, p.&nbsp;7). Marte de 1846 Lesueur iĝis zorgisto de la Muzeo de Natura Histotio de Havre. Post naŭ monatoj li mortiĝis subite (12an de Decembro 1846) kaj estis enterigita ĉe Le Havre. En la 1900-aj jaroj, lia verko estis finfine publikita de la Muzeo, totale per 60 libroj, inklude informojn pri lia zoologia, geologia, historia kaj arkeologia reserĉado, same kiel studojn pri lia vivo (Elliott & Johansen (Elliott & Johansen, p.&nbsp;7). == Bibliografio == * Josephine Mirabella Elliott kaj Jane Thompson Johansen, ''Charles-Alexandre Lesueur: Premier Naturalist and Artist'', New Harmony, Indiana, 1999. * Claus Nissen: ''Die zoologische Buchillustration. Ihre Bibliographie und Geschichte.'' Vol. I: ''Bibliographie''. Anton Hiersemann, Verlag 1969. Page 252. * R. W. G. Vail, ''The American Sketchbooks of Charles Alexandre Lesueur, 1816–1837'', American Antiquarian Society, 1938. * Cédric Crémière kaj Gabrielle Baglione, ''Lesueur, Peintre voyageur, Un trésor oublié'', coll. Très Grande Bibliothèque Thalassa, Éditions de Conti, Paris, 2009 (ISBN 9782351030110) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://faculty.evansville.edu/ck6/bstud/lesueur.html Charles Alexandre Lesueur (1778–1846) naturalisto, artisto] * [http://www.ville-lehavre.fr/delia-CMS/guichet_virtuel/rubrique/article_id-2337/topic_id-247/collection-lesueur.html Muséum d'Histoire Naturelle, Le Havre (Lesueur Collection)] * [http://faculty.evansville.edu/ck6/bstud/lesueurfish.html Fiŝoj priskribitaj kaj pentritaj de C. A. Lesueur] * [http://faculty.evansville.edu/ck6/bstud/mapturtle.html Graptemys geographica Lesueur (testudo [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] de Lesueur)] * [http://faculty.evansville.edu/ck6/bstud/maclurites.html Maclurites magnus Lesueur] * [http://www.alex-explorer.com/ Alex the explorer, the hero of a new graphic novel] * [http://www.slsa.sa.gov.au/encounter/baudin/artists.htm Baudin's voyage] – State Library (South Australia) * [http://www-lib.iupui.edu/kade/newharmony/home.html Historic New Harmony (Indiana)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060427014832/http://www-lib.iupui.edu/kade/newharmony/home.html |date=2006-04-27 }} * [http://www.univ-lr.fr/international/australie.recherche/page28einfo/page28e12baudin/page28ebaudin.htm L'expédition Baudin en Australie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061204162759/http://www.univ-lr.fr/international/australie.recherche/page28einfo/page28e12baudin/page28ebaudin.htm |date=2006-12-04 }} – Université de La Rochelle * [http://www.lib.purdue.edu/spcol/fa/pdf/lesueur.pdf Charles A Lesueur Papers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060904210016/http://www.lib.purdue.edu/spcol/fa/pdf/lesueur.pdf |date=2006-09-04 }} – Purdue University Libraries, Archives and Special Collections (Indiana, USA). Works of art on paper, including pencil, pastel, charcoal and watercolor sketches by artist and naturalist Charles Alexandre Lesueur, Virginia Dupalais, and Lucy Sistare [Say]. * [http://www.ville-lehavre.fr/delia-CMS/guichet_virtuel/rubrique/article_id-2337/topic_id-247/collection-lesueur.html La collection Lesueur], Museum, La Havre, France {{Bibliotekoj|VIAF=76619647}} {{Vivtempo|Lesueur, Charles Alexandre}} [[Kategorio:Francaj natursciencistoj]] 4dr1vb800g1k92xtsm9jmsppnx1fjof 0 451062 9420488 8949715 2026-07-04T21:23:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420488 wikitext text/x-wiki {{Ĝermo|komunumoj de Ille-et-Vilaine}} {{informkesto urbo |nomo= {{paĝonomo}} · Kerricharzh-an-Arvor |tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] |regiono = {{Bretonio}} |departemento = {{Ille-et-Vilaine}} |arondismento = [[arondismento Saint-Malo|Saint-Malo]] |kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' |bildo = <!-- el vikidatumoj --> |regiono-ISO=FR-35 |situo sur mapo2=Francio |tipo1= reliefo |tipo2= reliefo |zomo = 11 }} '''La Richardais''' ({{lang-br|Kerricharzh-an-Arvor}}) estas [[Francio|franca]] [[Komunumoj de Ille-et-Vilaine|komunumo]], en la [[departementoj de Francio|departemento]] [[Ille-et-Vilaine]] en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Bretonio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Saint-Malo|Saint-Malo]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Geografio == [[Dosiero:La Richardais port2.JPG|eta|maldekstra|250px|Haveno de La Richardais]] La komunumo situas sur la maldekstra bordo de la estuaro de rivero [[Rance]], ĉe la supro de la riverbuŝo. La komunumo estas tre urbanizita kaj ĝi apartenas al la urba unuo de [[Dinard]], kiu enkalkulis {{unuo|25006}} loĝantojn en 1999<ref>Source : [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/wr_demopage.affiche?p_id_nivgeo=U&p_id_loca=00452&p_id_princ=E_DEMO&p_theme=ALL&p_typeprod=ALL&p_langue=FR INSEE]</ref>. == Historio == Dum la [[Antikva Reĝimo|Malnova Reĝimo]], La Richardais estis subparoĥo de [[Pleurtuit]] ; subparoĥo altigita al [[paroĥo]] en [[1848]] poste al komunumo per leĝo de la 27-a de decembro [[1880]]. == Administrado == {{AdmKomenco|Titolo= Listo de la sinsekvaj urbestroj<ref>[http://www.ville-larichardais.fr/decouverte.php?id=9 « Liste des Maires de La Richardais »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120229210745/http://www.ville-larichardais.fr/decouverte.php?id=9 |date=2012-02-29 }}, sur la retpaĝoj de la komunumo.</ref>}} <!--{{Élu |Début= janvier 1881 |Fin= janvier 1897 |Identité= Pierre Couvert |Parti= |Qualité= }} {{Élu |Début= janvier 1897 |Fin= mai 1908 |Identité= Louis Tranchemer |Parti= |Qualité= }} {{Élu |Début= mai 1908 |Fin= mai 1925 |Identité= Charles Durand |Parti= |Qualité= }} {{Élu |Début= mai 1925 |Fin= mai 1929 |Identité= Louis Faucillon |Parti= |Qualité= }} {{Élu |Début= mai 1929 |Fin= mai 1935 |Identité= Charles Durand |Parti= |Qualité= }} {{Élu |Début= mai 1935 |Fin= mai 1953 |Identité= Jules Duhoŭ |Parti= |Qualité= }} {{Élu |Début= mai 1953 |Fin= mars 1965 |Identité= [[Pierre de Bénouville]] |Parti= |Qualité= }} {{Élu |Début= mars 1965 |Fin= novembre 1967 |Identité= Pierre Langlais |Parti= |Qualité= }} {{Élu |Début= novembre 1967 |Fin= mars 1977 |Identité= Joseph Tahier |Parti= |Qualité= }} --> {{Adm|Komenco= marte 1977 |Fino= aprile 1998 |Nomo= Antoine Launay |Partio= [[Socialista Partio]] |Funkcio= Departementa konsiliano (1988-2004)}} {{Adm |Komenco= aprile 1998 |Fino= marte 2008 |Nomo=Alain Caresmel<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lemonde.fr/elections-municipales/2008/ille-et-vilaine/35780,la-richardais,35241.html |titolo=Eliranta urbestro - LeMonde.fr |alirdato=2013-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080316152434/http://www.lemonde.fr/elections-municipales/2008/ille-et-vilaine/35780,la-richardais,35241.html |arkivdato=2008-03-16 }}</ref> |Partio= [[Socialista Partio]] |Funkcio= }} {{Adm|Komenco= marte 2008 |Fino= marte 2013 | Nomo= Serge Brindejonc<ref>[http://www.bretagne.pref.gouv.fr/search_officials_form?cat=les_maires_d_ille-et Portail internet des services de l'État]</ref> |Partio= |Funkcio= }} {{Adm |Komenco= aprile 2013 |Fino= -- |Nomo= Jean-Luc Ohier |Partio= |Funkcio= }} {{AdmInformoj}} {{AdmFino}} En 1881 okazis la unuaj urbaj balotoj kun 220 registritaj personoj sed 157 voĉdonintoj. Tiu baloto okazis ekster la morukapta periodo, male al la aliaj balotoj, kio reduktis la nombron da voĉdonantoj. La unua urba konsilio ekregis ekde la 23-a de januaro 1881. Pierre Coudert (ŝipkonstruisto) estis nomumita urbestro, konstante reelektita ĝis sia morto en 1896. Li kumulis tiun oficon kun tiu de urbodoma sekretario. Jules Tranchemer (ŝipkonstruisto) estis nomumita kiel vicurbestro. == Demografio == <!--Le paragraphe que vous essayez de modifier est rédigé automatiquement par un modèle. Veuillez insérer votre texte après {{Section démographie d'article de commune de France}} --> <!--{{Section démographie d'article de commune de France}}--> == Lokoj kaj monumentoj == [[Dosiero:Barrage de la Rance.jpg|eta|250px|La [[tajdocentralo de la Rance]] vidata de la ĉielo]] * La [[tajdocentralo de la Rance]] estas la monumento la plej konata de la komunumo, eĉ se la baraĵo mem staras ankaŭ sur la komunumo [[Saint-Malo]]. La instalaĵoj por elektroproduktado situas sur la maldekstra bordo de la rivero, sur la komunumo La Richardais. * [[Muzeo Manoli]] == Elstaruloj ligitaj al la komunumo == <gallery> La Richardais - Rue Jean Langlais 130609.JPG|Plato de strato Jean Langlais. La Richardais - Musée Manoli 130609-01.JPG|Muzeo Pierre Manoli. </gallery> <!--{{message galerie}}--> * [[Jean Langlais]] (1907-1991), franca komponisto kaj orgenisto, posedis feridomon en La Richardais. Strato de la komunumo estis dediĉita al li. * [[Pierre Manoli]] (1927-2001), skulptisto, kiu loĝis en la Richardais ekde 1975 ĝis sia morto. Muzeo, "Manoli Musée et Jardin de sculptures", eksponas preskaŭ 300 el liaj verkoj en lia malnova vivloko kaj kreloko. == Notoj kaj referencoj == === Notoj === {{Referencoj|groupe=Note}} === Referencoj === {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Ille-et-Vilaine]] === Bibliografio === * Grégory Moricel, ''Érection et développement d'une commune en Ille-et-Vilaine, l'exemple de La Richardais'', 1830-1881, Rennes, 2004, (Arkivoj de departemento Ille-et-Vilaine - Memuaro '''2 J 1011'''). * Maurice Aubrée, ''Histoire d'une commune en pays malouin'', libro eldonita en 1996 fare de "Les Mouettes" en Dinard. Tiu libro priskribas la originojn de La Richardais ĝis la evakuado de ties loĝantoj antaŭ ĝia parta detruo aŭguste de 1944. === Eksteraj ligiloj === {{Projektoj | commons = Category:La Richardais }} * [http://www.ville-larichardais.fr/ Oficialaj retpaĝoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200320133931/http://www.ville-larichardais.fr/ |date=2020-03-20 }} * [http://wikiwix.com/cache/?url=http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087%26CommuneId=36297 La Richardais sur la retpaĝoj de la Nacia Geografia Instituto] * [http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35004702 Prepara inventaro de la regiona konsilio de Bretonio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ligiltabelo Komunumaro de Côte d'Émeraude}} {{portalo|Ille-et-Vilaine}} {{DEFAŬLTORDIGO:Richardais}} [[Kategorio:Komunumoj de Ille-et-Vilaine]] [[Kategorio:Komunumoj de Komunumaro de Côte d'Émeraude|Richardais]] p9t3g42tatorrderhj11zzqa4ffqe6n 2 457859 9420192 9418211 2026-07-04T12:07:26Z ThomasPusch 1869 /* Farendaĵo */ 9420192 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Pri saĝa apliko de vikidatumaro en esperantlingvaj paĝoj vidu ankaŭ [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|provejon2]]. :[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Kaj pri Quickstatements kaj Petscan por iom aŭtomatigite plibonigi vikidatumojn [[Uzanto:ThomasPusch/provejo3|provejon3]] ::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [https://commonshelper.toolforge.org/?interface=eo&image=Karte_Otzberg.jpg&lang=eo komuneja helpilo] :::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[:Kategorio:Vikipedio:Forigoj]] ::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]] [2025 12 21] ! :::: «Ĉiuj konsentas ke ruĝa ligilo devas ne ekzisti, se ĝi ne estas bluigebla laŭ vikipediaj reguloj. Tio signifas ke la temo de ruĝa ligilo devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciinda]] kaj [[Vikipedio:Kontrolebleco|kontrolebla]].» Tamen, ĉu ruĝa ligilo estas tia, senespera, estas en duba kazo diskutenda. - cetere: noto pri misa ruĝa ligilo troveblas en [[diskuto:Aŝkelon]]. :::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Landonoma barakto en Vikipedio kadre de la tielnomata "[[Io-ujo-batalo]]": [[Vikipedio:Baloto/Landonoma unueco]] - fina rezulto de la diskuto, baloto en 2009. == Notoj por mi mem == :2024-05-10: tagaj listoj reviziitaj ĝis la [[13-a de majo]] (lundo) <!--Rémi sim ankaŭ kontribuas, ekz. pri 7-a de julio--> :{{ŝ|ruĝaj ligiloj}} :La multegaj fuŝaj anonciloj pri neekzistaj portaloj parte menciiĝas en [[Vikipedio:Lua/Petoj/Arkivo]] :ŝanĝi kolorojn en germana GIMP: Ferben, Abbilden kaj Farbvertauschung. :Pliaj listoj forigindaj [[Alfabeta listo de la deputitoj de la 14-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko|1]] [[Listo de la francaj parlamentaj periodoj|2]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|3]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|4]] Ekzemplaj ĝermaj artikoloj pri Italio [[Muggiò]] kaj [[Arese]]<!-- dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} alto = {{Vikidata ero|p-kodo=P2044}}, CO ĝis Colonno --> (por frakcio elturniĝo laŭ [[Camo]]), pri Francio [[Chanaz]] aŭ [[Geloux]] (por nova paĝo de franca komunumo: [[Flassigny]] en Mozio), [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tresques&action=edit&oldid=8354148 Tresques simple] aŭ [[Civrac-en-Médoc]] por Ĝirondio (kaj [[Bonnay]] por apartigilo), pri Rusio [[Orsko]], pri Skotlando [[Ayr]], pri Anglio ekz. [[Bathford]] kaj pri Usono [[Daytona Beach]], [[Evanston]] aŭ nun ĝerme [[Alturas]] (kantono minimuma ekz. [[kantono Yolo]], censa retejo ekz. [[Hollister]])- pri Rumanio [[Sânandrei]].<!--{{Ĉi tiu artikolo|temas pri la rumania komunumo [[Letea Veche]]. Atentu ke ankaŭ ekzistas tre similnoma [[---]].}} --> Pri la tre katolika Italio: en [[Barzio]] patronas '''Alessio''' Bergama, en [[Basiliano]] '''Andreo''', en [[Crandola Valsassina|Crandola]] '''Antonio''' la Granda, en [[Barzago]] '''Bartolo''', en [[Cesana Brianza|Cesana]] Firmo+Rustiko, en [[Cremeno]] '''Georgo''', en [[Azzano d'Asti|Azzano]] '''Jakobo pli aĝa''', en [[Bulciago]] '''Johano Ev.''', en [[Cernusco Lombardone|Cernusco]] '''Johano Bapt.''', en [[Castions di Strada|Castions]] '''Jozefo''', en [[Castello di Brianza]] '''Laŭrenco''', en [[Cusio]] '''Margareta''', en [[Entratico]] '''Marteno''', en [[Costa Masnaga]] la levo de '''Maria''', en [[Colle Brianza]] '''Miĥaelo''', en [[Cividate al Piano]] '''Nikolao''', en [[Ampezzo]] '''Petro+Paŭlo''', en [[Viale]] '''Roĥo''', en [[Terno]] '''Valenteno''', en [[Missaglia]] '''Viktoro''' kaj en [[Barzanò]] '''Vito''' ktp. p417: [[Montiglio Monferrato]] "Kristana patrono estas la sanktulo [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago." : referencoj por patrono (kopiu en redakta modo): <ref name="patrono1">[https://www.santodelgiorno.it/patroni/valle-salimbene/ informoj en la retejo ''santodelgiorno.it''] ({{it}})</ref><ref name="patrono2">[http://www.comuni-italiani.it/018/169/ informoj en la retejo ''comuni-italiani.it''] ({{it}})</ref> :... [[]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago.<ref name="patrono1"/><ref name="patrono2"/> p47: La teritorio havas komunan limon kun <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}</nowiki>. Informkeste: <pre> | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | najbaraj_komunumoj = {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} | nomo_de_loĝantoj = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P1549}}'' | patrono = {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}} | festo = | tipo1= reliefo | zomo = 10 </pre> Ekzemplo por aldono de sendependa ekstera mapo por paĝoj en kiuj mankas ĉiaj bildoj: [[Gonnoscodina]]. Por senespere malplenaj tekstoj pri {{Brazilo}}: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/ekzemplo Brazilo MG]]. Ankaŭ tiam ankoraŭ necesas a) adapti mikroregionon kaj se necese mezoregionon, kontroli kaj en kazo de vikidatuma vakuo nevidigi la retejon, c) en vikidatumoj aldoni priskribon kaj ĉ) adapti la nombron de loĝantoj al la plej lasta indiko. Rilate al tio: d: TiagoLubiana ‎ →‎ Municipalities of Minas-Gerais/Brazil... Ĝenerale: apartigilo ekz. [[Saint-Just]]. En 2022 funkcianta ligilo al la ANB en Vieno: [[Ellen Gregory]] ([[Peasedown St. John]]). Kantista ĝermo ekzemple [[Katrina Leskanich]] kun grupo [[Katrina and the Waves]]. Por ne devi tajpi ĝin permane aŭ elserĉi ĝin pli komplike, jen por mi mem la ligilo pri la [[Specialaĵo:Protokolo/delete|protokolo de forigoj]]. * Noto ekzempla <small>''bildo tiom aĝa ke probable ĝi estas jam sen-kopirajta, sed tiom malbonkvalita, ke ne indas konservi ĝin aŭ transporti al la vikimedia komunejo''</small> Rumanio, <ref: [https://web.archive.org/web/20130613102945/http://exonyme.bplaced.net/Board/Thread-Siebenb%C3%BCrgen-Banat-Kreischgebiet-Marmarosch-Maramuresch-Neue-korrekte-ON-Liste germanlingvaj loknomoj, listo arkivigita je junio 2013] ({{de}})</ref> * [[Scornicești]] aŭ [[Giurgiu]] por ne montri la grafike tre modestan situomapon el vikidatumaro * [[Vikipedio:Vikidatumoj/Ĵusmortintoj]] * Pri Panĝabo / Panĝabio ŝajne ĝis printempo 2023 la difino de vortaro.net kaj de papera PIV en la eldonoj de 1970 ĝis 2020 ankoraŭ estis lando = Panĝabo, sed almenaŭ en 2026 estas lando = Panĝabio. Ĉar Didcorn jam je l' 23 jun. 2023 notis la novan PIV-an difinon en la paĝo [[Panĝabo (Barato)]], mi konjektas ke jam tiam B. Wennergren ŝanĝis la kapvorton en la reta PIV-datumaro. Domaĝe ke tio ne sincere dokumentiĝis, sed ĉiukaze nun kun bona konscienco eblas varbi por tutnova landonomo "Panĝabio". 00:40, 13 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) === Krome teknike: === * {{ŝ|Post diskuto ne forigita}} ekzemplo [[Diskuto:Jacob Schwartz]] * [[:Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] * [[:Kategorio:Nun en Komunejo]] * [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] ([[Ŝablono:Forigu tuj|ŝ]]) * [[Specialaĵo:Neuzataj bildoj]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] * [[Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj]] ::>> ATENTU Mesa, Arizono {{uzanto2|~2025-53015-3}} 2025 9 7, ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj ::>> KAJ Luksemburgio {{uzanto2|~2025-56511-3}} 2025 9 9, same ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks forbaritaj IP-adresoj] ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks&wpOptions&#91;&#93;=tempblocks porĉiam forbaritaj IP-adresoj (estu malplena)] * [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj‎]] * [[Vikipedio:Roboto/Permespeto]] ** {{UzuloKontilo|Taylorbot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Taylor 49}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylor_40|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Ĉaŭ-ĉaŭ-bot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Ĉaŭ-ĉaŭ-bot|rajtigo]] * [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]] * [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/eo.wikipedia.org/2022-12-01/2023-12-01 Administraj agoj] * [[Uzanto:ThomasPusch/emblemoj|emblemoj je justa uzo]] ({{ŝ|Librokovrilo}} kaj {{ŝ|emblemo}}) * [http://tekstaro.com tekstaro.com] - elektronika lingvoscienca tekstaro (AKK korpuso) de Esperanto * [https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ historia Jarlibro 1923] kiel ekzemplo * koncizeco de artikolaj titoloj: ekz. [[Raduĵnij (Ĥanta-Mansio)]] * [[Uzanto:Jura1/articles with Wikidata item without statements]] * en Informkesto geografiaĵo, |arkitekto ligado = ne<!-malŝaltas aŭtomatan ligadon-->. * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] * naciaj himnoj: loka alŝuto necesis por la [[nacia himno de la Demokratia Respubliko Kongo]] (por [[Sieraleono]] tamen ne) {{ŝ|apartigila paĝo}} {{apartigila paĝo|provejo}} {{ŝ|aliaj signifoj}} {{aliaj signifoj|provejo}} {{Kategoria alidirekto|provejo}} * {{ŝ|Malneŭtraleco}} {{ŝ|sen fontoj}} Ĉiuj pensas {{Kiu?}} '''Ŝablonoj''' por marki dubendajn teksterojn: {{kiuj?|tekstero}} [[Vikipedio:Kontrolebleco]] aŭ {{laŭ kiu?|tekstero}} pri [[Vikipedio:Evitu nebulajn vortojn]]. Kaj <s>streki</s> tiel ĉi. === Kelkaj pliaj ekzemploj === * Multkolumna: <nowiki>{{multkolumna}} {{kolumnorompo}} {{finmultkolumna}}</nowiki> * film[[afiŝo]]: [[:Dosiero:SW - Empire Strikes Back.jpg]], [[:Dosiero:Mes héros afiŝo.jpg]] * <code><nowiki><span style="color:red"> </span></nowiki></code> Vidu: [[Helpo:Evitindaj HTML-etikedoj]]. * Komento pri kapricaj pseŭdovortoj meminventitaj: "Bonvolu ne simple inventi iujn pseŭdovortojn kaj nomi ilin "esperantaj". Ekzemple la vorto "..." en '''Esperanto''' simple ne ekzistas. Similforma vorto ekzistas en la antikvgreka, sed la malnovgreka klare estas alia lingvo. Sed en Esperanto oni decidis kontraŭ propra vorto por tiu aĵo, kaj simple nomas ĝin "...". Koncize: se vi ne scias kiel nomiĝas iu vorto en Esperanto, iru al alilingva teksto pri la temo, tie en la listo pri lingvoj maldekstre elektu la vorton Esperanto kaj sekvu la tekston tie. Kaj se vi volas proponi iun alternativan nomigon, nepre faru tion nur citante elstarajn esperantlingvajn fontojn kiel referencoj kaj prefere prezentu viajn esperantlingvajn referencojn unue en la diskutpaĝo. " * bonaj vortumoj pri lingve problemaj paĝoj estas <nowiki>{{polurinda|kelkaj frazoj sufiĉe strangas lingve, eble pro iu lingva interfero|listigi=ne}} (ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre gravan se oni jam en la paĝo notis la problemon) kaj {{pluraj problemoj|gramatiko|ligiloj}} resp. {{pluraj problemoj|esperantigu referencojn}}</nowiki>. * [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon]], mallongigite [[VP:NOE]] - krome entute ligilon al la listo [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Kio Vikipedio ne estas]] * [[Henriko la Birdisto]] estas bona ekzemplo, kiel bone meti en vikidadumaron neprecizan naskiĝdaton ("ĉirkau") kaj historian landon de naskiĝ- kaj mortodato. * [[Diskuto:Delfo]] estas modelo de konciza noto, ke ne eblas simple ŝanĝi landonomojn en tekstoj laŭ persona bontrovo. * [[Auckland]] estas modelo de pluraj bildoj en informkesto, sen atento de tio kio estas en vikidatumoj. :Navigilon per simpla listo: |bodyclass = hlist, vd. [[Alta Savojo]]. * Ekzempla bildo por ĝustigo de antaŭe fuŝa nomo en la komunejo [[:dosiero:Ŝraŭbeco dekstra maldekstra.png]] * Ekzemplo pri bona referenco al PIV estas en [[Moliso]]. :Krome [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/testo pri Hungario|jen ŝablona testejo]] kaj [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Jap SO 60|modelo olimpika]] <!-- En [[Ĝirondio]] ĉio pretasas, en [[Nord]] nur mankas 60/64 en ar. Douai. En Ĉarento nur ar. Confolans pretis je 23-04-17, Pri Kaleza Markolo bonus almenaŭ havi ar.-paĝojn. Indre (preta je 23-04-17) + Ardennes (3 23) kompletas. :La pola urbeto Dębica jam havas loĝantaron laŭ dato fine de 2020 ... --> :Jen ankoraŭ monto da fuŝetoj en [[Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/11]], ankaŭ kun aliaj finaj nombroj kompreneble :Pri olimpikoj: [[:dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png|jen ekzempla NOK-emblemo]]. Ĉe la anglalingvanoj, <nowiki>{{Infobox country Olympics}} forĵetiĝis, rekomendatas {{Infobox country at games}}</nowiki>. Povus esti plisimpligo... <!--Ampleksa listo resuma estas tiu de Turkio.--> :La ukraina [[Kalush Orchestra]] estas ekzemplo por <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P527|modo=kaj}}</nowiki>. [[kantono Delta (Miĉigano)]], plej frua versio, kiel modelo de nova kantono-ĝermo. [ + <nowiki>|nomo_laŭ= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}''</nowiki> ] [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/tutnova biografia ĝermo|tutnova biografia ĝermo]], NO: [[Karasjok]], frua versio... : {{Norvegio}}: ekzempla mikroĝermo lago: [[Evangervatnet]]. : {{Finnlando}}: [[Ceditaj areoj (Finnlando)]] - <nowiki>{{pluraj problemoj|informkesto|iwiki|vikiigu}} {{ĝermeto}}</nowiki> : {{Francio}}: por postrevoluciaj variaj loknomoj: Post la [[franca revolucio]] de [[1789]], kiam oni volis plene elradikigi ĉiujn kristanajn loknomojn, la loĝloko por kelkaj jaroj ricevis la fantazian nomon ''..'' (".."). : ekzemplo de mallibera emblemo: [[:Dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png]] : [[Uzanto-Diskuto:Badak Jawa|pri dubindaj ruĝaj ligiloj]] : konvencioj de Monato (https://www.monato.be/konvencioj.php) : p971: kategorio kombinas temojn : p4566: vikimedia enprena retligilo : banderoloj super paĝoj: se ne taŭgas, subpremu per ":|sen banderolo= jes". <!-- eltondita kaj rektigita taillé et redressé cropped and and straightened geschnitten und begradigt https://unalengua.com/ipa-translate +++ ... Oficiala paĝo en la retejo] ''[[facebook]]'' ({{fr}}) Modelo por transpreno de pliaj informoj el vikidatumoj | latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}} | longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} justa uzo ekzemple: [[Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino]] nurteksta emblemo: [[Somera Olimpiko 1992]] Kaj flanke: Moutichou supozeble estas Eŭropa volontula servo NURMAJUSKLO=KRIADO [de:Diskussion:Spielercharakter] Veljavoj: UN 14 jul. 2022 Kwamikagami Breslaŭo de: subteno fare de Wietek. ia: [[sesdekuma sistemo]] Arno, [[tunela efiko]] Narv., [[tombejo ĉe Kettwiger Tor]] Longh., [[Randal Kolo Muani]] kma. Domin., [[Oleata acido]] Pino. Por la 4-a ĝis 8-a de aprilo '23: Plenigindas ankoraŭ unuavice la navigiloj pri departemento Kaleza Markolo, Nordo, Aisne, Oise, Somme, Ĝirondio, Haut-Rhin kaj Drôme (intertempe ĉio pretas, ĉu?) --> Kaj fine, la ordo fine de paĝo estas: :1. Notoj :2. Referencoj :3. Literaturo :4. Vidu ankaŭ :5. Eksteraj ligiloj :6a Navigiloj :6b ŝablono bibliotekoj :6c sablono vivtempo :6ĉ ĉiuj kategorioj IHD de 2000, bona ligilo: [[Santo Antônio do Retiro]] LV: noto - Suda Kuronio aŭ Dienvidkurzeme havas bonajn vikidatumajn etikedojn. Forpreno de centoj da kestoj pri neekzistaj portaloj: mi matene la 12-an de sept. 2023 metis indignitan noton al sume 49 diskutpaĝoj, kaj en ĉiuj 49 tri tagojn pli poste, vespere la 15-an diplomatigis la lingvaĵon kaj pli konkretigis mian proteston. Vikidatumoj: kialoj pri evitindeco: ekzemple informfonto ne klaras ([[d:Q130285291]]), bildo de malbona kvalito ([[d:Q132769746]]), la fonto indikas ke la informo ne precize konatas ([[d:Q130285298]]), malpli preciza indiko ([[d:Q42727519]]), konfirmo de la referenco ne eblas ([[d:Q21655367]]), konate nefidinda fonto ([[d:Q22979588]]) -- [[d:Q52105174|listo]] Ŝablono "CURRENTYEAR" jam funkcias en Esperanto: <nowiki>{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}</nowiki> == Listo de farindaĵoj == * plenigi ruĝajn ligilojn en [[Louis-Nicolas Clérambault]] kaj krei paĝon [[Jacques Berthier]] (ne Jacques Bergier, GL 154, 156, 168.1, 286, 321, 345.2, 445, 446, 386, 390, 618.2, 634.2, 657.6). Noteto: [https://gov.genealogy.net/item/show/TPKKOVJN79TB Ŝtepkov Stepkau], [https://mapcarta.com/de/18499296 Dolny Lazany Unter Losau] [https://www.wikidata.org/wiki/Q77034024 Oponešice Oponeschitz] [https://gov.genealogy.net/item/show/OPOICEJN79TA *] : Uzanto arbarulo, usonano ''Silvio Curtis'', mis"ĝustigis" la tekston [[Delfo]] en okt. 2023. * Mutichou multe aktivis por marborda Ĉarento proks. en 2014, sed poste ne plu, evidente ĉar la montego pri aliaj mankaj komunumaj artikoloj en Francio aspektis supergranda... == Ĉu aŭ kiel uzanto registris sian sekson en vikipedio == Multaj uzantoj ne aparte elektas biologian aŭ [[Socia sekso|"socian" sekson]] en vikipedio - fakte temas nur pri la lingva, [[gramatika sekso]] - kaj aŭtomate estas senseksaj. Sed se indikiĝas biologia sekso, tiam la ŝablono {{ŝ|GENDER:nomo|li|ŝi|ŝi aŭ li}} malkaŝas kion la uzanto notis en siaj teknikaj preferoj. <!-- {{GENDER:x|li|ŝi|ŝi aŭ li}} --> == Vandalaĵoj == [[:de:Wikipedia:Vandalismusmeldung/Archiv/2023/09/23|germane je 2023 09 23]] == mapo de SAT-amikaro == La esperanta mapo de SAT-amikaro pri eŭropa franclingvio en arkivigita formo, kiel notita en la paĝo [[Metz]]: [https://web.archive.org/web/20230423070506/https://satesperanto.org/eldonkooperativo/IMG/jpg/Mapo201107.jpg artikolo "Esperanta mapo de Eŭropa franclingvio"] en retejo de la asocio [[SAT-Amikaro]], la franclingva branĉo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], arkivigite laŭ stato de aprilo 2023. == Kaj mapoj sendepende de informkesto == Pri sendependa skaligebla mapo vidu [[Gonnoscodina]] en Sardio, kaj pri sendependa reliefa mapo la vilaĝeton [[Woolsthorpe-by-Colsterworth]] de Newton: <pre> {{Situo sur mapo|Anglio|Floso=left|Titolo=|Teksto= | Lat-g = 52 | Lat-m = 48 | Lat-s = 35 | Lat-dir=N | Lon-g = 0 | Lon-m = 37 | Lon-s = 43 | Lon-dir=U | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> Uzata en teksto [[Mangone]], pri kiu ne ekzistas ajna bildo en la komunejo, rezultas {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de Mangone en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 12 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} <pre> {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de {{paĝonomo}} en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 28 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> kun ebla noto <pre> <!-- la sekva aldona mapo precipe metiĝas ĉar absolute mankas iuj uzeblaj bildoj en la komunejo --> </pre> <span style="font-family: Papyrus; font-size: 12pt"><font style="color: black"> Bela tekstero en literaro "Papiro" </span> <hr> {{ŝ|Ludovica}} {{ŝ|polurinda|la teksto parte malfacile kompreneblas. Aparte pri temo tiom esotera necesas plejeble klara lingvaĵo. Ĝeneralan noton vidu diskutpaĝe|listigi=ne}} == Tabelomodelo == : {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! rowspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | lando ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | loĝantaro ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Malneta Enlanda Produkto|nominala]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Aĉetpova egaleco]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | [[indico de homa disvolviĝo]] 2021 |- ! en milionoj!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! indico!! loko |- |} pri koreaj latinliterigoj Yale/McCune/RT vd. [[:de:Diskussion:Yoon Suk-yeol|Yoon Suk-yeol]] == Listo de biografioj, forigataj el la ĝenerala spaco laŭ decido de [[VP:FA]] == La listo teknike ankoraŭ utilas por iom-post-ioma revizio de ĉiuj notitaj biografioj. Post revizio eblas forviŝi la titolojn el la listoj, kiuj do laŭgrade malgrandiĝos.... {| cellspacing="0" |- |- bgcolor="#ffeebb" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - A|A]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - B|B]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - C|C]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĉ|Ĉ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - D|D]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - E|E]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - F|F]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - G|G]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĝ|Ĝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - H|H]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĥ|Ĥ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - I|I]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - J|J]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĵ|Ĵ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - K|K]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - L|L]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - M|M]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - N|N]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - O|O]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - P|P]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Q|Q]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - R|R]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - S|S]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŝ|Ŝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - T|T]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - U|U]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŭ|Ŭ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - V|V]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - W|W]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - X|X]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Y|Y]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Z|Z]]''' |} Noto pri Hans Wingen, jen intersavite http://www.ipernity.com/blog/bernardo/137656 Propra verko alŝutita al eo-vikio, sen premo nepre ŝovi ĝin al la komunejo, kiu ne en ĉiu kazo estas bona ŝovo: {{ŝ|Propra|GFDL|NK=1|cc-by-sa-3.0}}. Vidu ankaŭ [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Migrado de la licencoj GFDL al GFDL + krea komunaĵo 3.0 por loke stokataj bildoj diskuton de sept. 2024 pri granda projekto realigi migradon de GFDL al GFDL+CC en eo-vikio]]. == Taglibro == :7-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[distrikto Höxter]] :8-a kaj 9-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[provinco Leĉo]], [[Apulio]], kun loĝantaroj de 2023, ankaŭ metitaj ĉie en vikidatumoj, kaj metoj de bildoj :10-a de decembro: 2/3 pri komunumoj de [[provinco Salerno]], [[Kampanio]], nur kontrolo ĉu ĉiuj ecoj de kontentiga ĝermo estas, kaj adapto de bildoj; kontrolo de bildoj sub justa uzo :11-a de decembro: lasta triono pri komunumoj de [[provinco Salerno]]; :12-a ĝis 17-a de decembro: finoj de diskutoj pri alinomendaj artikoloj :18-a de decembro: kelkaj urboj kaj kantonoj de Usono :19-a de decembro: aktualaj loĝantaroj de ĉiuj komunumoj de Germanio al stato fine de 2022 :20-a kaj 21-a de decembro: alinomendaj artikoloj - vasta arkivigo :22-a kaj 23-a de decembro: diskuto pri forigendaĵoj, romanco kaj romantikismo :24-a de decembro: Hungario kaj orienta Pollando :25-a de decembro: informkestoj pri futbalo :26-a de decembro: diversaj, i.a. Volodimir Pacjurko kaj Himno de Ukrainio, Kromsigno :27-a de decembro 2023: temoj pri Kolombio :28-a kaj 29-a de decembro: [[ILEI]], branĉoj kaj aktivuloj, britaj/francaj esperantistoj ‎ :29-a ĝis 30-a de decembro 2023: komunumoj de graflando [[Surrey]] (GB) kaj [[provinco Romo]] (IT) :31-a de decembro 2023: komunumoj de la [[provinco Latino]] (IT) :1-a ĝis 2-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Frozinono]] (IT) :3-a ĝis 4-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Viterbo]] (IT), multaj paĝoj komenciĝantaj per "Sant'Angelo..." :5-a de januaro 2024: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) komencitaj, [[Komitato de UEA 1980-1983]] kaj ĉirkaŭaj temoj :6-a ĝis 7-a de januaro: komunumoj de [[distrikto Neunkirchen]] (AT), aŭstraj/svisaj/nederlandaj esperantistoj :7-a ĝis 10-a de januaro: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) finitaj, sume estas 216 artikoloj :10-a kaj 11-a de januaro: malaperintaj komunumoj de [[Manche]] (FR), komunumoj de la arondismento Dieppe (A-E) :11-a ĝis 12-a de januaro: komunumoj de la provinco Rieti finitaj (O-Z), nun ĉiuj komunumoj pri [[Latio]] (IT) aktualas :12-a ĝis 14-a de januaro: komunumoj de la arondismento Dieppe (F-Z) finitaj, sume estas 343 artikoloj ... :23-a ĝis 26-a de februaro: 200 artikoloj pri [[provinco Pavia]] ektraktitaj, la kampo neniel pretas, sed pluajn levojn al artikolaj ĝermoj mi faros ne per kampanoj de tutaj tagoj, sed iom post iom, en grupoj de eble dek paĝoj - la ne jam traktitaj artikoloj jam estas sen eraroj, nur estas ĝermetoj kun tro malmulta enhavo. samtempe: paĝoj pri dulingvaj Esperanto-vortaroj samtempe: multaj malatentataj tekstoj de la listo [[Uzanto:RBT/Enkategoriigoj/Naskiĝintoj kaj mortintoj/Listo2|'''"listo2"''']]. ... :fine de aŭgusto 2024 [[provinco Gvadalaĥaro]] ĝis A-P, pretaj, Q-T nur parte, aktualaj loĝantoj sube mankas (T sen kontrolo de poŝtkodo), U-Z nur baze ektraktita informkeste... === Atentindaj paĝoj 2025 === * [[Ĝardenoj de Herrenhausen]] (2925-8-27) == Subpaĝo ankoraŭ == * [[Uzanto:ThomasPusch/olimpikaj teamoj liste]] * tre dubindaj alidirektigoj: [[Specialaĵo:Kontribuoj/Yeagvr]] (ĝis 2019 je nomo Mvvnlightbae), naciisma italo, laŭ propra aserto ne komprenanta Esperanton, sed la homo sukcesas verki kompreneblajn redaktoresumojn, do tamen iomete regas la lingvon * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Prettau&diff=prev&oldid=8552591 foje indas bremsi casteloboton (jen fine de 2023)]. * pri novaj aktoraj biografioj modeloj povas esti [[Grayson Perry]] aŭ [[Trevor Noah]] de 2024-09-39. * unua resumo dum revizio de jaraj listoj povas esti "enpaĝigo laŭ la aliaj listoj - ĉiuj eventoj de sama jaro al unu linio, kaj komenco de koncizigo" * [[/Ukr]] * polaj distriktoj: plej bone ekhavi norman historian ĉapitron, surbaze de [[Tuchola]], sed kun konsidero de [[reĝa Prusio]] == Referencoj == {{referencoj}} == Fonto == * La unua versio de tiu-ĉi teksto ekestis surbaze de la germana koresponda vikipedia artikolo laŭ la stato de la 16-a de oktobro 2024. <ref name="PIV">[https://vortaro.net/#aedo_kd artikolo ''aedo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la eldono de 2002, presita eldono, paĝo 50</ref> {{referencoj}} {{ŝ|polurinda|mankas ĉia informkesto, iuj grafikaĵoj, eksteraj ligiloj, referencoj: tiel ĉi la malmultaj frazoj donas malmultajn informojn|listigi=ne}} == Atentendaj diskutoj == [[dosiero:Kontakto 1987 - la kvar kategorioj de facileco.png|eta|5ra|<!--la dokumenta eltondaĵo ĉiukaze estu en uzo, tial mi jen metas ĝin ankaŭ ĉi-tien-->]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2021#Kategorio:Urboj de Germanio laŭ alfabeto]] * [[Kategorio-Diskuto:Malfermaj stelamasoj]] {{farite}} 2024-11-01 * {{flago|Italio}} [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj de Italio]] * {{flago|Japanio}} [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]] :: Resume: Aparte problemaj estas '''Aiĉi''' 0 kun [[Nagojo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ĉiba|Ĉiba]]''' 1 ([https://www.monato.be/2003/008142.html Monato 2003]), '''[[Diskuto:Gubernio Hiogo|Hiogo]]''' 0 kun [[Kobeo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ivate|Ivate]]''' 0 kun [[Morioka]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamaguĉi|Jamaguĉi]]''' 0 kun [[Ŝimonoseko]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamanaŝi|Jamanaŝi]]''' 2 (E-domo, blog), '''[[Diskuto:Gubernio Kagavo|Kagavo]]''' 0 kun [[Takamacu]], '''[[Diskuto:Gubernio Mijagi|Mijagi]]''' 0 kun [[Sendajo]], '''Sajtama > [[Diskuto:Gubernio Saitama|Saitama]]''' 0, '''[[Diskuto:Gubernio Ŝiga|Ŝiga]]''' 1 (JEK 2016) kun [[Ocu]], '''[[Diskuto:Gubernio Ŝimane|Ŝimane]]''' 2x (Monato + ES Kebekia) kun [[Macuo]] kaj '''[[Diskuto:Gubernio Toĉigi|Toĉigi]]''' 2. * [[Ribelo de Grandpolujo]], [[komisiono por trovo de loknomoj]] * [[/redaktoresumoj]] * noto pri miks-lingvaj fantaziaj "pseŭdovortoj" en la diskuto pri [[Zábřeha montetaro]]. * Ĉiba, budhisma templo en [[Jocukaidō]] * por eble postaj paĝoj: [[/stacio Omija|stacio Omija]] * dubindaj orfoj/ĝermetoj/malaktualaj: [[aglomeraĵo de Kielce]], [[aglomeraĵo de Poznano]] * Kial [[Holon]], ne Ĥolon kiel estas skribite? * Roberto kaj Narvalo pri [[Theodore von Kármán]] * Petr: kio pri [[Fervojlinio Šumperk–Krnov]] * strangaj ligiloj en paĝo [[Sidamoj]] * kion fari per {{ŝ|Laŭĝenro}} de Airon90... * [[/gazetejo.org]] * [[/uzanto pruno]] * Ekzemplo [[Rehden]]: {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la komunumo ''Rehden'' en nordokcidenta Germanio. Samnoma komununumo ĝis 1945 ankaŭ ekzistis en nordorienta Germanio: sekve de la [[dua mondmilito]] ĝi doniĝis al la komunisma [[Pola Popola Respubliko]], la germana loĝantaro estis forigita kaj nun la loĝloko nomiĝas [[Radzyń Chełmiński]].}} * [[/ne sovaĝan esperantigon]] == Plia kopiebla atentiga kesto == {{polurinda|en la paĝo listiĝis amase tro da fotoj kaj grafikaĵoj, kompare al la malgranda teksto. Necesus elekto, aparte al tiuj fotoj kiuj vere temas pri tiu ĝi loko kaj ne montriĝas ankaŭ en aliaj paĝoj. Ankaŭ eblas meti iujn 4-5 fotojn al vikipedia galerio (tiun trukon ĉi tie jam aplikas la 4 fotoj ĉiuj nomataj "plaĝo en Ustka")...|listigi=ne}} {{polurinda|la informoj ĉi tie estas de 2006, de antaŭ 19 jaroj! Ĉu ankaŭ la indiko pri la estro tiom aĝas? Ĉiukaze aktualigo nepras|listigi=ne}} == Aktualigenda == Tia ŝablono ne estas esperante, sed jes ja angle [[:en:Template:Update]], france [[:fr:Modèle:Mettre à jour]], hispane [[:es:Plantilla:Desactualizado]] ktp - tial la ŝablonoj por enkopiado en tiujn vikipediojn estu ĉi tie. == Agendo == Necesus kontroli la fonton de [[Vladimir Sutkovoj]] se ĝi denove legeblos. 2025 09 16 :Ankoraŭ la fonto ne relegeblas, eble ĝi definitive mortis. 2025 09 27 TP Oktobre, novembre, decembre same. Sendube ĝi definitive mortis, ankaŭ la itala baza datumbaza retejo everk.it, kaj ankaŭ sendepende de tio propra retejo de ALE. 2026 01 12 TP * [[Diskuto:Adidas Al Rihla (pilko)]] 2026 01 12 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Diskuto:Peskaro]] temo "fotomuntaĵo", tasko por roboto, 2026 01 13 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Uzanto-Diskuto:Super nabla#Naskis v naskiĝis]] 2026 01 16 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno == Sporto == Jen unua ekzempla teksto pri plej bona turnira manpilkistino: [[Linnea Torstenson]] en 2010. [...] ", post kiam la antaŭajn 4 jarojn li jam estis membro en la nacia teamo de sub-17-jaruloj kaj aliaj junulaj naciaj teamoj" == Modeloj == :Por ĝemelaj komunumoj en Germanio ekzemple [[Bad Honnef]] (kutime kun franca kaj orientgermana partnero kaj ankoraŭ iuj aliaj) :Por uzo de "informkesto monto" vidu la ekzemplan paĝon [[Mount Bartle Frere]], kie ankaŭ estas ekzempla teksto kun uzo de pluraj vikidatumaj parametroj. :Se tre mankas ĉia bildo kaj la informkesto ne bezonas la bildo p18: [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{ŝ|centre|komunuma impreso}}]] == NRV == Plene ne ekuziĝis ĝis nun la navigiloj * {{ŝ|urba regiono Aachen}} - jam {{farite}} 2026-01-24 * {{ŝ|distrikto Ennepe-Ruhr}} * {{ŝ|distrikto Euskirchen}} * {{ŝ|distrikto Gütersloh}} * {{ŝ|distrikto Herford}} * {{ŝ|distrikto Hochsauerland}} * {{ŝ|distrikto Kleve}} * {{ŝ|distrikto Lippe}} * {{ŝ|distrikto Mark}} * {{ŝ|distrikto Minden-Lübbecke}} * {{ŝ|distrikto Mettmann}} * {{ŝ|distrikto Neuss}} * {{ŝ|distrikto Oberberg}} * {{ŝ|distrikto Olpe}} * {{ŝ|distrikto Recklinghausen}} * {{ŝ|distrikto Rhein-Erft}} * {{ŝ|distrikto Rhein-Sieg}} - jam {{farite}} 2026-01-24 kaj * {{ŝ|distrikto Wesel}}. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:21, 24 jan. 2026 (UTC) == NDS == Por la somero: en [[Rastdorf]] ĉe Werlte kaj [[Stavern]] ĉe Sögel ankoraŭ tre mankas fotoj... == Taksonomio == Ekzemple por informkesto vidu la paĝon [[Gerbero]]. == {{ŝ|orfa}} == [[:kategorio:Orfaj artikoloj pri Ĉeĥio]]: post malorfigo de kelkaj tekstoj ankoraŭ restas tie kvar paĝoj je 2026-01-31: : [[Bierfarejo U Fleků]]: TRI ligiĝoj : [[Domo de Faŭst]]: UNU : [[Ekspoziciejo Ĉe Hibernoj]]: UNU : [[Gastejo Ĉe Kaliko]]: UNU : [[Hiberna strato]]: TRI : [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]]: UNU : [[Jungmann-placo]]: TRI : [[Meza industria lernejo Ostrava-Vítkovice]]: NUL : [[Nacia Avenuo]]: TRI : [[Slava Domo]]: DU : [[Vilao Ameriko]]: UNU Permane forigi la ŝablonon, sen ke io ŝanĝiĝis pri la situacio, estus neakcepteble. === Aktuala diskuto === * [[Ŝablono-Diskuto:Oficiala retejo]] 2026 2 3 * pri ruĝaj ligloj de 9 2005 de mirmal en [[Čestmír Vidman]] - vidu diskutpaĝan noton de 2026 3 5. * kaj pri tre dubindaj pseŭdovortoj "Schwarzenbergoj", "Schwarzenbergidoj", "Rožmberkidoj", teksto fakte ĝuste kreita en 2008 de Pavla D kiel [[Rožmberk (familio)]], kaj "Eggenbergidoj" vidu en [[Diskuto:Schwarzenberg (dinastio)]]. La uzoj de la pseŭdovortoj estas forprenitaj. - Cetere: Petr jam ekz. dum 2009 en [[diskuto:Fratoj Mašín]] disputis kontraŭ Narvalo kaj Paul P pri nepra volo enkonduki arbitrajn esperantajn vortojn sen vortaraj referencoj kaj kun neesperantaj literoj, sed ne konvinkis ilin ambaŭ - kompreneble. * ne forgesi: en teksto [[Sylla Chaves]] ankoraŭ la librotitoloj devos nigriĝi, se ne okazos miraklo 2026 3 12 === Problemaj orfoj kaj ĝermetoj === * [[Transigo de flu-kvanto]] 2026 2 27 * [[TERYT]] nur ĝermeto, ne orfo * [[/listoj de probable forigendaj dosieroj]] === Orfoj === * kaj barata retejo [[Anmol Ratan]] pri la malorfigo Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ neniu ajn alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Mi ne havas ideon pri iu paĝo, de kiu eblus konstrui ligilon ĉi tien. Ĉu iu alia havas iun ideon? :Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). :Ĉi tiu teksto pri kino estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia artikolo ligis al ĝi. Nun jam estas tri ligiĝoj. Se estus kvar, pli bone kvin, estus sufiĉe. ::Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. :::La hodiaŭ farita teksto jam pene estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ::::Nun 12 aliaj artikoloj ligas al la teksto - la ŝablono {{ŝ|orfa}} povas forpreniĝi. '''Orfoj pri kino''': reĝisoro {{ŝ|vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj|parameter=link}}, aktoroj p161 - pli detalan liston de la aktoroj vidu en la informkesto. == Ĝermoj kaj ĝermetoj == * ne jam trovitaj: [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] == Italio kaj Francio == * Italio: [[provinco Grosseto]] - principe la 18 paĝoj de A ĝis M estas ampleksigitaj, la restaj 10 paĝoj de O ĝis Z ankoraŭ ne; [[provinco Mantova]] - pri ĉiuj 70 paĝoj la unua ŝtupo de riparo informkesto estas farita, krome nenio. * [[Francio]]: pri [[arondismento Poitiers]] la unuaj 44 paĝoj de entute 83 estas finfaritaj. (ĉ. la 14-a de febraro, la valentena tago) Stato de 2026 03 08, la komunisma tago de virinoj. == Antaŭ nia erao == En la 4-a jc. a.n.e. mi vidis paĝojn 300-360, en iuj sukcesis pli, en aliaj malpli aldoni, sed 361-399 tute ne jam vidis. === Referenco poŝatlaso === :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Batumi]]: La referenca esperantlingva "[[Poŝatlaso de la mondo]]", Prago 1971, en siaj mapoj esperantigas iujn kaj latinliterigas aliajn loknomojn, kies originaj nacilingvaj formoj estas ne-latinlingvaj. En la mapo 20 ĝi indikas la urbon je la origina nomo "Batumi", nur latinigita. :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Irkutsk]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon ''Irkutsk'' en la mapo 15 kaj 15b - latinlitere, sed ne esperantigite. :[[dosiero:Symbol_confirmed.svg|20ra]] Ekz. [[Osako]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Osako" en la vasta, du-paĝa mapo 24, kaj same en listo en paĝo antaŭ tiu du-paĝa mapo. ..., via demando estas tute pravigita. [[PIV]] 1970-2020 kaj [[Reta Vortaro]] ne mencias la lokan monton, ankaŭ en neniu alia du-lingva vortaro mi trovis indikon pri esperantigo ''xxx'', la esperantlingva literatura kaj gazetara serĉilo ''tekstaro.com'' ne trovas ĝin kaj eĉ la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, kiuj dokumentigas multajn esperantigojn, sed ne esperantigas ĉiujn urbojn/lagojn/montojn ktp, ne mencias ĝin. Tial ĝis iu trovas konvinkajn ekstervikipediajn referencojn pri ekzisto de esperantlingva formo "xxx" devas esti la hipotezo ke tiu esperantigo probable tute ne dokumentiĝas kaj ne ekzistas. Esperanto '''ne''' funkcias tiel ke oni simple prenas ĉiujn vortojn de ĉiuj lingvoj, al ĉiuj substantivoj algluas o-finaĵon, al ĉiuj adjektivoj a-finaĵon ktp. kaj rezultas vortotrezoro kiu estas 10 000-foje pli granda ol ĉiu vortotrezoro de nacia lingvo. Tia lingvo estus koŝmare nekomprenebla. Do, tute klare - ĝis trovo de konvinkaj referencoj - la monto itale nomiĝas ''aaa''. Salutas == Enhavtabeloj == {{ŝ|TOC-dekstre}}, ekzemple, kaj <nowiki>__NOTOC__</nowiki> por subpremi enhavtabelon. Noto: [[uzanto:Chojus321]] Noto1: baza informkesto en la komunejo: <nowiki>{{Wikidata Infobox}}</nowiki> == Diversaĵoj == Claudio Pistilli: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/listoj de probable forigendaj dosieroj]] en la [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] AI: [[:de:Wikipedia:WikiProjekt KI und Wikipedia/Erkennung KI-Einsatz]] Fari vikidatumerojn pri neesperantistaj usonanoj pri kiuj wiki.en kaj vikidatumoj ne interesiĝas: ĉe [[Joseph F. Foster]] eblis, ĉe [[Bruce Wilson]] ne. Minuskloj de i.a. universitatoj en francaj titoloj de vikidatumoj, ĉi tie pri [[universitato Cornell]] la 26 mar. 2026: ''(1) La minuscule ici est une convention typographique franco-française non adoptée par les autres pays francophones, lesquels mettent une majuscule pour leurs propres universités, et Wikidata en français n'est pas destinée à l’usage exclusif de la France; (2) le choix typographique d’une majuscule dans la langue d’origine appelle tout naturellement sa traduction par une majuscule également en français.'' Tiun argumentadon mi povas facile sekvi. Pri elegantaj navigiloj vidu la paĝon [[Diskuto:Schwarzenberg (Aŭstrio)]]. Episkopujo Majenco > [[diocezo Majenco]]. Dogmoteologio > [[Dogma teologio]] {{ŝ|aŭt}} faras {{aŭt|Majuskletojn}}. <nowiki>{{teksto en skatolo - komenco|1=temo}}{{teksto en skatolo - fino}}</nowiki> Mi mem ekz. fuŝis pri Nurenbergo en teksto [[Steigerwald]]. Germana komunumaro: centro [[Freren]], simpla membro ekz. [[Beesten]]. == Medicinaj temoj == Inter la vario de drogoj produktitaj de [[Novartis]], [[metilfenidato]] (ankaŭ jam farita de Sj1mor en 2026 05 29, post kiam mi faris mian privatan noton ĉi tie) vere meritus propran artikolon. Teorie nova esperanta teksto ankaŭ malforte bonvenus por la [[borso]] de [[Mumbajo]], do [[borso de Mumbajo]], kaj pri la du antaŭaj firmaoj, [[Sandoz]] kaj [[Ciba-Geigy]]... La nova teksto [[Ĥirurgia operacio]] ankoraŭ bezonas tekston [[incizo]]. == Atentindaj tekstoj == * [[Marja-Sisko Aalto]] (ekde 2026 05 21) - {{Uzanto2|Näin on näreet}} * [[Augusto Cancela de Abreu]], Salazar-diktaturo en Portugalio kun malpermeso de Esperanto. * [[Diskuto:Ŝvabaĥo]] pri skribo, teksto farita en majo 2009 per Petr. (2026 05 29) * demando pri stranga aludo en la noto pri [[Adolf Halbedl]] en EdE (2026 05 31) * la rezistanto kontraŭ naziismo [[Rupert Mayer]] ([[d:Q45283]]) aparte meritus tekston, iam ajn... Mirakle jam 2026 05 29 je 9 h UTK, nur tri horojn post kiam mi private notis lian nomon ĉi tie por mi, Sj1mor faris ĝerman tekston. Tio tre bonas kaj la ĝermo meritus ankoraŭ iam enhavan plivastigon. * nekompletaj taskoj: [[:Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio|pri la komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] duobla retejo en vikipedio for - ĝis nun nur A-R. * La vorto katrastrala estas fantazia: [[Diskuto:Höflein]]. (2026 06 01, ĝustigita je 06 08) Kaj nomigo de estroj de tiaj loĝlokoj de Klosterneuburg malsaĝas: [[Diskuto:Maria Gugging]] (2026 06 01, nun fakte ne necesas ago, sed iam poste) * Pri titolo [[Hampstead]] sen aldonaĵo ... (2026 06 08) * Paĝo "Naŝvilo" nun jam estas ĉe [[Nashville]], sed en la teksto ankoraŭ uziĝas la dubinda esperantigo. Jam referencoj postuliĝis en 2015, denove en 2026 06 12. Post pliaj 1-3 monatoj eblas afiŝi tion ĉe VP:AA kaj poste elsarki la fantazian esperantigon, se ne iu ankoraŭ trovas defendajn referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 12 jun. 2026 (UTC) * Bezonatas multe da referencoj kaj kontrolo per almenaŭ la praga poŝatlaso en [[Ŝablono-Diskuto:Atlantiko]]... (2026 06 15) * [[Diskuto:Esperantistoj]] pri neproj aŭ ebloj de titolaj aldonaĵoj inter krampoj laŭ instigo de Sj1mor. (2026 06 16) * [[Diskuto:Ilja Ponomarenko]]: peto fari tekstojn [[The Kyiv Independent]] ([[d:Q111028947]]) kaj [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]] ([[d:Q4281580]]). (2026 06 16) * Pri Nicolas Rastvortsev (2017) nenio ĝis nun, kvankam nun 24 filmoj en IMDb. Iam supozeble io venos. == Pliaj modeloj == Modeloj por mikroĝermoj de usonaj aktoroj vire ekz. [[Colin Ferguson]], ine ekz. [[Jaclyn Smith]]. Por river(et)oj, jen en Bavario, sed same taŭga ankaŭ aliloke, ekzemple [[Wiesent (Regnitz)]] aŭ [[Aisch]]. Plia noto por diskutpaĝo: Mi petas uzi la ŝablonon {{ŝ|Referencoj|2}}, do referencojn en du kolumnoj, nur se en la teksto jam estas signife multaj referencoj, ni diru 10 aŭ iom pli: se estas nur 1-4, la dispartigo de la malmultaj eroj (aŭ de unu ero) al du kolumnoj aspektas stulte. Kopiebla frazo por estontaj apartigiloj: Krome la nomo, kiel tre multaj loknomoj, ankaŭ okaze estas uzata kiel [[familia nomo]], do kiel parto de [[persona nomo|personaj nomoj]]. == Fontaj / pruvigaj cirkonstancoj P1480 == * apud (Q21818619): approximate location – should be used with qualifier P1480 to indicate that value is close == Farendaĵo == * En Iovao, sur la skema mapo 6 el 9 linioj faritaj, restas do triono ekde [[Kantono Pottawattamie]]... (2026 06 23) * La novajn gazetotekstojn [[Lietuvos rytas]], [[Lietuvos žinios]] kaj [[Vakarų ekspresas]] el junio dankinde Kani savis el ĝermeta stato. Se mi foje havos iom da tempo, mi povos ankoraŭ rigardi la nunajn ĝermojn, aparte la informkestojn. La latva teksto [[Diena]] jam estas kontentiga. (2026 06 23) * nur ekkomencita: [[Peptida hormono]]. (2026 06 14) * [[kantono Inyo]] aldoni "zomon= 8 aŭ 7" en 2026 06 27. * apartigilo [[trako]] enigi la gentan kaj regionan sencon. 2026 07 04 pten2ngblcetae3xa9gtv4dgsoa2pv4 0 460183 9420227 7911560 2026-07-04T13:00:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420227 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Karolo|Károly]] Schaffer''' [kAroj ŝefer], laŭ germaneca [[ortografio]] ''Károly Schäffer'', laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Schaffer Károly''' estis [[hungara]] [[kuracisto]], [[histologio|histologo]], [[psikiatro]], [[profesoro]], [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] (korespondanta en [[1914]], ordinara en [[1926]], honora en [[1938]]). [[Dosiero:Schaffer Károly.JPEG|eta|<center>Károly Schaffer]] Károly Schaffer [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC13280/13486.htm] naskiĝis la {{daton|7|septembro}} [[1864]] en [[Vieno]]. Li mortis la {{daton|16|oktobro}} [[1939]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Károly Schaffer frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, poste li estis medicina vicprofesoro en [[1890]]. En la sekva jaro li eklaboris en [[Frankfurt am Main]]. Li estis nomita privata profesoro en [[1893]] en Budapeŝto. Post 2 jaroj li kuracadis en [[hospitalo]], en [[1901]] li atingis la rangon titulara profesoro en [[Universitato de Budapeŝto]]. Li daŭris esplorojn de [[Károly Laufenauer]] pri la [[cerbo]], krome li okupiĝis pri la [[hipnoto]]. == Memorigiloj == * fondaĵo de [[2006]] == Verkaro (elekto) == * ''Über das morphologische Wesen und die Histopathologie der hereditär-systematischen Nervenkrankheiten'' (1926) * ''Az elmebetegségek és a kapcsolatos idegbetegségek kórtana'' (1927) * ''Histopathologie des Neurons'' (1938) == Vidu ankaŭ == * [[Károly Schäffer]] (ekde 1945 Károly Szittya, 1918-1983), hungara akvopilkisto == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC13280/13486.htm hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/s/s22836.htm hungarlingva biografio] * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=7178 hungarlingva biografio] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=schaffer&nev5=Schaffer+Károly hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131202235829/http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=schaffer&nev5=Schaffer+K%C3%A1roly |date=2013-12-02 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schaffer Károly}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj histologoj]] [[Kategorio:Hungaraj psikiatroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj neŭrologoj]] 1dyl75qsnolxrlfszz2c04neoai7ach 0 464832 9420522 9348770 2026-07-04T22:41:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420522 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}}{{Informkesto libro}}'''La arto labori kune''' kun subtitolo "''festlibro por Humphrey Tonkin''" estas libro omaĝa al [[Humphrey Tonkin]] redaktita de [[Detlev Blanke]] kaj [[Ulrich Lins]] kaj en [[2010]] eldonita de [[UEA]] en [[Roterdamo]] (ISBN 978-92-9017-113-3). Al la 901-paĝa libro kontribuis en la enkonduko la tiama prezidanto de UEA [[Probal Dasgupta]], la redaktoroj kaj [[Ludoviko K. Zaleski-Zamenhof]]. Krome kontribuis (en alfabeta ordo): [[Hèctor Alòs i Font]], [[Hans Bakker]], [[Peter Baláž]], [[Baldur Ragnarsson]], [[Vĕra Barandovská-Frank]], [[José Antonio del Barrio]], [[Marc Bavant]], [[Vilmos Benczik]], [[Jennifer Bishop]], [[Detlev Blanke]], [[Wera Blanke]], [[Thomas Bormann]], [[Werner Bormann]], [[Ed Borsboom]], [[Marjorie Boulton]], [[Edmond Brent]], [[Mikaelo Bronŝtejn]], [[Dalibor Brozović]], [[Jorge Camacho]], [[Duncan Charters]], [[Petro Chrdle]], [[Renato Corsetti]], [[Till Dahlenburg]], [[Probal Dasgupta]], [[Roman Dobrzyński]], [[Michel Duc Goninaz]], [[Aleksandr D. Duličenko]], [[Ziko van Dijk]], [[István Ertl]], [[Etsuo Miyoshi]], [[Imre Ferenczy]], [[Mark Fettes]], [[Sabine Fiedler]], [[Reinhard Fössmeier]], [[Claude Gacond]], [[Zbigniew Galor]], [[Michele Gazzola]], [[Christopher Gledhill]], [[Federico Gobbo]], [[Ursula Grattapaglia]], [[Paul Gubbins]], [[István Gulyás]], [[Wim Jansen]], [[Tomas Jansson]], [[Kimura Goro Christoph]], [[Boris Kolker]], [[Katalin Kováts]], [[Ilona Koutny]], [[Liu Haitao]], [[Tacuo Huĝimoto]], [[Christer Kiselman]], [[Sergej N. Kuznetsov]], [[Mauro La Torre]], [[E. James Lieberman]], [[Jouko Lindstedt]], [[Ulrich Lins]], [[Michela Lipari]], [[Anna Löwenstein]], [[Ulla Luin]], [[Laŭlum]], [[Stefan MacGill]], [[Grégoire Maertens]], [[Hans Michael Maitzen]], [[Miroslav Malovec]], [[Geraldo Mattos]], [[Dan Maxwell]], [[Aleksandro S. Melnikov]], [[Georgi Mihalkov]], [[Ken Miner]], [[Carlo Minnaja]], [[Doron Modan]], [[György Nanovfszky]], [[Vlastimil Novobilský]], [[Frank Nuessel]], [[Ivo Osibov]], [[Radojica Petrović]], [[Jukka Pietiläinen]], [[Barbara Pietrzak]], [[Otto Prytz]], [[Orlando E. Raola]], [[Nikola Rašić]], [[Seán Ó Riain]], [[A. Giridhar Rao]], [[Victor Sadler]], [[Vladimir Samodaj]], [[Bo Sandelin]], [[Klaus Schubert]], [[Bruce Sherwood]], [[Shi Chengtai]], [[So Gilsu]], [[Spomenka Štimec]], [[Syôzi Keiko]], [[Tan Xiuzhu]], [[Trevor Steele]], [[Petâr Todorov]], [[Renée Triolle]], [[Rafaela Urueña Álvarez]], [[José Antonio Vergara]], [[Amri Wandel]], [[John Wells]], [[Bengt-Arne Wickström]] kaj [[Toon Witkam]]. ==Ĉapitroj== La respektivaj tekstoj, laŭ ordo de apero kaj ene de la respektivaj temoj, estas la jenaj: * [[Mark Fettes]], ''"Mi kvazaŭ trovis min ĉehejme". Biografia konversacio kun Humphrey Tonkin'', [[intervjuo]] en kiu HT parolas pri si mem, sia vivo kaj profesia kaj esperantisma. ===II Lingvopolitiko kaj Lingvoplanado=== * [[Frank Nuessel]], ''Humphrey Tonkin kaj "Language Problems and Language Planning"''; revizio de la agado de HT ĉefe pere de la [[gazeto]] ''LPLP''. * [[Jouko Lindstedt]], ''Lingvo - rimedo aŭ resurso?''; tiu [[eseo]] uzante la [[metaforo]]jn ''rimedo'' kaj ''resurso'', preskaŭ sinonimaj, sed ne tiom, referencas al la socia fenomeno de [[lingvo]], kaj precize pri la [[angla]], [[Esperanto]] kaj aliaj. ''La angla estas ne rimedo alproprigebla, sed resurso posedata kaj kontolata de la parolantoj denaskaj.''<ref>[[Jouko Lindstedt]], ''Lingvo - rimedo aŭ resurso?'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 54.</ref> Aliaj ideoj pritraktitaj estas: E-o kiel nenies gepatra lingvo, sed kun denaskaj parolantoj; facila lingvo, sed kun multaj parolantoj kiuj neniam posedas ĝin komplete; neŭtrala sed kun eŭropecaj leksiko kaj gramatiko; kun neŭtrala movado sed ne indiferenta; kun internacia literaturo, sed foje tre persona aŭ loka. ''Esperanto estas rimedo facile alproprigebla, sed neniu grupo de homoj posedas ĝin, kiel resurson.''<ref>[[Jouko Lindstedt]], ''Lingvo - rimedo aŭ resurso?'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 61.</ref> * [[Vilmos Benczik]], ''Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo''; temas pri eseo kiu startas el la diferenco inter parola kaj [[skriba lingvo]], kaj laŭiras tra la aperoj de diversaj teknologioj kaj ties rezultoj. Kvankam teknologioj pli kaj pli separiĝas el la parola komunikado, ĉe "ĉiuj komunikadaj teknologioj kuŝas la deziro rekrei [...] la vizaĝ-al-vizaĝan homan komunikadon."<ref>[[Vilmos Benczik]], ''Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 64.</ref> Kaj lingvo kaj skribo estas konsiderataj [[teknologio]]j, kaj tiuj ĉiam okazigas kaj progresojn kaj perdojn. Ekzemple "Skribo ne estas perfekta komunikada teknologio [...] malkapablas registri ankaŭ la supersegmentajn rimedojn"."<ref>[[Vilmos Benczik]], ''Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 65.</ref> Sed danke al tio la [[skriba lingvo]] fariĝis pli abstrakta. Bildoj kaj ĉefe [[fotografado]] registris eksterlingvajn komunikadajn rimedojn, dum [[filmo]], [[televido]] kaj [[Komputilo|komputila]] bildofarado multobligis la procezon. Presado atingis "fiksitecon kaj objektecon" sed komputilaj tekstoj multe poli utilas diversmaniere dum reduktiĝas fiksiteco kaj objekteco. Tiom da teknologioj iel kondukas al postlitereco. * [[Rafaela Urueña Álvarez]], ''La lingvoj: nemateria kultura heredaĵo''; estas analizo pri tio, kiel, kiam kaj kiom la [[Internacia organizaĵo|internaciaj organizaĵoj]] protektas la komunan havaĵon kaj partikulare la kulturan heredaĵon. Oni eliras el la koncepto de kultura heredaĵo kaj ene de ĝi pri la gravo de [[lingvo]] kiel esenca ties elemento. El tiuj "oni parolas proksimume 6 800 lingvojn, laŭ [[Unesko]], la duono estas en danĝero de estingiĝo, en la daŭro de kelkaj generacioj, pli ol 50% de la lingvoj parolataj en la mondo povos malaperi.<ref>[[Rafaela Urueña Álvarez]], ''La lingvoj: nemateria kultura heredaĵo'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 79.</ref> Dum la ŝtataj registaroj plej ofte prifajfas pri tiu problemo, la esperanta komunumo plej oftes agnoskas lingvojn kiel riĉeco. La nemateria kultura heredaĵo normale plenumas tri kondiĉojn: esti vivanta, evoluanta kaj translima; ankaŭ [[Esperanto]] plenumas tiujn tri postulojn, sed "Esperanto ne povas esti agnoskata pro la fakto, ke ĝi ne estas parolata ene de iu teritorio."<ref>Urueña, p. 82.</ref> Same estas agnoskataj nek [[dialekto]]j, nek lingvoj de enmigrintoj. La fundo de la maroj havas agnoskitan protekton, sed ankaŭ ne havas tion la spaco aŭ la [[Antarkto]]. * [[Dan Maxwell]], ''La lingvobariero kaj la rimedoj por superi ĝin''; tiu eseo temas pri la kvar ĉefaj iloj por superi lingvobarieron, nome lingvolernado, [[planlingvo]]j, [[tradukado]], kaj [[tradukmaŝino]]j. Oni analizas kiel tio funkcias en la jenaj kampoj kie okazas plej ofte problemoj pro lingvobarieroj, nome en [[turismo]], [[scienco]], [[komerco]], [[migrado]] kaj [[politiko]]. Ĉe lingvolernado oni detektas problemojn pro malfacileco, enorma kvanto de lingo, pezo de leksiko ktp. Ĉe planlingvoj oni analizas ne nur Esperanton sed ankaŭ el [[Volapük]] al la [[Klingona]] aŭ [[Lojban]] kaj [[Glosa]]; tamen temas pri ''nekonata aŭ nekomprenebla solvo por la plej granda parto de la homaro''.<ref>[[Dan Maxwell]], ''La lingvobariero kaj la rimedoj por superi ĝin'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 96.</ref> Tradukado prezentas la problemon de la tiom multaj tradukistoj necesaj ekzemple en internaciaj organizaĵoj. Perkomputila tradukado ankoraŭ bezonas plibonigon sed montriĝas kiel estonteca grava ilo. * [[Bengt-Arne Wickström]], ''[[Lingvaj rajtoj]] kaj [[lingva justeco]]''; tiu estas kurioza analizo de la rilato inter la lingvaj rajtoj (ĉefe de minoritato kompare al majoritato) kaj justeco. Fakte la aŭtoro eliras el difinoj de tri ankaŭ rilataj konceptoj nome [[egaleco]], [[efikeco]] kaj [[justeco]]. Li difinas tiun lastan kiel efika finstato, ''kiu estas alirebla per paretoplibonigo super egaleco.''<ref>[[Bengt-Arne Wickström]], ''Lingvaj rajtoj kaj lingva justeco'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 99. Pri la koncepto ''pareto'' aŭ ''pareta'' li aludas al ekonomikisto kaj sociologo Wilfried Fritz Pareto (1848-1923).</ref> La kerno de la eseo fokusiĝas al matematikaj formuloj per kiu la aŭtoro klarigas la ekonomikan aliron al la koncepto de pagpreteco, sur kiu oni fundamentas la plenumon de la lingvaj rajtoj, ĉefe de minoritato. * [[Federico Gobbo]], ''Lingvoplanado kaj planlingvoj''; tiu eseeto temas pri scienco interlingvistiko kaj fako lingvoplanado. Planado okazas en tri niveloj, nome unue statusa kaj akira (kion plenumas Esperanto) kaj korpusa planado. Gobbo difinas la konceptojn de ellaborata lingvo, distanca lingvo (ekzemple Volapuko) kaj tegmenta lingvo super aliaj (ekzemple Esperanto). Oni konsideras ankaŭ Idon kaj aliaj. * [[Liu Haitao]], ''Lingvaj Problemoj kaj Lingva Planado. Sub la aspekto de informadika tekniko''; tio estas meditado pri la teknikaj problemoj kiuj [[informadiko]] okazigas al aliaj lingvoj, krom la angla, por kiu estis konstruita la nova socio de la komunikado kaj [[Interreto]]. Tio estas problemo kaj por minoritataj lingvoj unuflanke, kaj ankaŭ por neminoritataj, kiel la ĉina, kiu trovas teknikajn problemojn por siaj karaktroj. La aŭtoro bazigas siajn asertojn sur komparaj tabeloj de [[statistiko]]j el la uzado de Interreto en diversaj lingvoj. Necesas internacia normo, fare de politikistoj kaj lingvoplanistoj por eviti tiujn danĝerojn. * [[Sabine Fiedler]], ''Vojoj al egalrajta komunikado. Pri kelkaj proponoj kaj reagoj en la fakliteraturo''; per tiu eseo la aŭtorino eliras el supraĵa analizo de la hegemonia uzado de la angla en la internacia lingva komunikado. Diversaj proponoj estas konsideritaj kiel eblaj solvoj, nome [[multlingvismo]]/plurlingvismo (solvo preferata de idealistoj, lingvoinstruistoj kaj timantoj ke la "propra lingvo povus malaperi");<ref>[[Sabine Fiedler]], ''Vojoj al egalrajta komunikado. Pri kelkaj proponoj kaj reagoj en la fakliteraturo'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 126.</ref> EuroCom por ''European Intercomprehension'', nome klopodo akiri pasivan legokompetentecon en almenaŭ unu lingvo de la sama familio; la angla kiel [[lingvofrankao]] kaj iom malsimila lingvo disde la angla kun propraj karakterizaĵoj, kio estus alloga ĉar donus memfidon al lernantoj; pago de kompensoj, malfacile kalkuleblaj; revivigo de morta lingvo kiel la [[latina]]; aŭ planlingvo kiel Esperanto, por kio eblas rekonstruado de fremdlingva instruado kaj financa flanko, sed trafas abomenon kontraŭ artefarita lingvo. * [[Bo Sandelin]], ''De la germana al la angla en sveda ekonomiko''; tiu verkaĵo analizas kiel la [[germana lingvo]] perdis uzadon en la fako [[ekonomiko]] en universitatoj de [[Svedio]] laŭlonge de la 20a jarcento favore al la angla. Startante el hegemonia situo fine de la 19a jarcento, kiam plej svedaj universitatanoj venis al Germanio, oni analizas statistike la lingvojn de bibliotekaj libroj, la lingvon de doktoraj disertacioj, la lingvon de cititaj verkoj, kaj la lingvon de instruado, ekzemple de [[lernolibro]]j. Ĉiuj parametroj donas saman rezulton, ke la germana komencis perdi sian pozicion ĉirkaŭ la 1920-aj jaroj kaj ĉio pluiĝis dum la jarcento, ke la angla anstataŭis ne nur la germanan sed nun eĉ hegemonias super la [[sveda]]. La historiaj okazaĵoj de la [[Unua Mondmilito]] kaj de la [[Dua Mondmilito]] pliakriĝis tiun evoluon, sed ne estis tiom gravaj faktoroj. Ankaŭ ludis gravan rolon la anstataŭo de la historia skolo de germana deveno per la dedukta teoria rezonado plej uzata en usonaj universitatoj. * [[Dalibor Brozović]], ''La angla kaj Esperanto: pripensoj pri la estonteco''; estas malgranda eseeto aŭ artikolo pri la duboj ĉu finfine la [[angla]] jam estos la internacia lingvo porĉiame, konsiderinte ke jam la germana perdis tiun postenon en la centro de Eŭropo; el tio oni aliras al konataj argumentoj favore al Esperanto. * [[István Ertl]], ''Esperanto kaj Eŭropa Unio: ĉu miraĝo, ĉu perspektivo?''; la aŭtoro analizas la eblojn de Esperanto iam estis iel agnoskita de [[Eŭropa Unio]]. Li komentas la rolojn de [[EEU]], de [[EDE]], de la identeco de Esperantistoj, ties kontraŭojn al la angla, ties manko de sufiĉa [[terminologio]], ties neprofesiecon, ktp. La aŭtoro konsideras la malprobablajn eblojn ke Esperanto estu iel akceptata, ekzemple kiel lernilo, kiel pontolingvo aŭ por interŝanĝoj. Por tio necesas plivastigo de la komunumo, plifortigo de infrastrukturoj kaj tradukoj. * [[Michele Gazzola]], ''Lingva diverseco kaj la internaciigo de la universitatoj en Eŭropo''; la aŭtoro analizas la procezon de integrigo de [[universitato]]j cele al atingo de plej alta kvalito. Tio eblas pere de indikiloj, kio konsistas ĉefe el citaĵoj en angla, kaj de internacia libera moveblo de studentoj, por kies altiro ankaŭ oni proponas kursojn en la angla. Tio kondukas al stato de lingva maljusteco, tio estas, la lingva hegemonio rezultas en avantaĝoj por anglaparolantoj kiuj ne devas fari streĉojn por publikigi, prelegi aŭ elekti vojon al akademia progreso. Redistribuo en lingvo-politiko bezonos reformon en katalogmaniero, konsideron de lingva diverseco, uzadon de lokaj lingvoj, kaj ŝanĝon de sistemo pri [[aŭtoraj rajtoj]] kiuj estu pli multekostaj por anglaparolantoj, kiel kompenso. * [[A. Giridhar Rao]], ''Lingvaj homaj rajtoj en Barato. La breĉo inter politiko kaj praktiko''; la lingva stato de [[Barato]] estas ege komplika. Ne estas interkonsento pri la nombro de parolataj lingvoj: 415 ĉe ''[[Ethnologue]]'', 299 por lingvisto Annamalai, 122 laŭ la registaro ktp. El tiuj, tre diversaj nombroj estas uzataj en [[amaskomunikilo]]j aŭ [[instrusistemo]], nur 18 en la lastaj jaroj. Estas 18 [[skribsistemo]]j kaj 23 "oficialaj" lingvoj. Estas kelkaj juraj garantioj. Tamen restas minacoj pro malgrandaj nombroj, ekzemple por pli ol 100 endanĝerigitaj lingvoj, minacoj pro religipolitikaj kialoj, ekzemple kontraŭ la [[urdua]], kiel lingvo de islamanoj, sed parolata de pli ol 51 milionoj da parolantoj, kaj minacoj pro ekskludigaj politikoj, kiel kontraŭ la [[konkana]] kun ne certa popolnombrado inter 2 kaj 7 milionoj kaj ne propra skribsistemo, sed kvin el aliaj lingvoj. Eduksistemo en negepatra lingvo kondukas al forlaso, fakte "elŝovado" de infanoj kaj analfabeteco de virinoj ĝis 74 %.<ref>[[A. Giridhar Rao]], ''Lingvaj homaj rajtoj en Barato. La breĉo inter politiko kaj praktiko'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 166.</ref> Estas esperigaj iniciatoj, ekzemple de [[neregistaraj organizaĵoj]], de instruado per [[gepatraj lingvoj]], de "pontaj programoj", ekzemple en [[Orislando]] de parolantoj de la [[koja]] kiu lernas en [[orija]], de transiro al regiona lingvo aŭ rekte al la angla. * [[Kimura Goro Christoph]], ''La kornvala kaj Esperanto: entreprenoj similaj''; la [[kornvala lingvo]] estas minoritata kaj disa en sia regiono same kiel Esperanto, kun kiu ĝi havas aliajn similaĵojn. Dekomence oni devas agnoski la karakteron de la kornvala kiel [[planlingvo]] por revivigo de iama lingvo, ne kiel la [[hebrea]], ĉar ĝi ĝuis prestiĝon kaj komunikan bezonon, kio mankas al la kornvala, kiu nur en la 21-a jarcento sukcesis havi oficialan agnoskon. Simile (ne same) kiel ĉe Esperanto, ankaŭ la kornvala kreis "regionan lingvon sen denaskulara kerno", kaj tio pere de "kursoj, kluboj, kunvenoj kaj seminarioj"; tiele aperis originala literaturo kaj organizo por familio, nun same kiel ĉe Esperanto. Oni indikas kvar komunajn trajtojn por ambaŭ lingvoj: volontuleco, ne-etneco (multaj lernantoj de la kornvala ne estas kornval-devenaj), ne-teritorieco (ĉar la kornvala estas disa en apartaj lokoj) kaj interna ideo, anstataŭ "ekonomia aŭ profesia neceso", sed por la kornvala konsistas en liberigo de la regiono "de la nuntempa marĝeneco".<ref>[[Kimura Goro Christoph]], ''La kornvala kaj Esperanto: entreprenoj similaj'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝoj 171-177.</ref> Aliaj hazardaj similaĵoj estas la kreiva aliro al la lingvo kaj la kontribuo de iu Tonkin, nome Thomas Tonkin (1678-1742), estante Humphrey Tonkin mem kornvaldevena. Pro ĉio tio la aŭtoro proponas ke Esperanto lernu el la kornvala fari sociologiajn kaj lingvokapablajn studojn, dum la kornvala lernu el Esperanto fronti la skismojn. * [[Seán Ó Riain]], ''La lernado de la irlanda lingvo: ĉu helpe de Esperanto?''; post mallonga priskribo de la [[irlanda lingvo]] kaj ties historio, la aŭtoro skizas kelkajn similaĵojn de tiu kun Esperanto. Konstatinte la malsukceson de lernado de lingvoj en la eduksistemo de Irlando kaj de la irlanda kaj de aliaj lingvoj kiel la [[franca]] tradicie aŭ la [[germana]] pli ĵuse, la teksto proponas la uzadon de Esperanto kiel propedeŭtika aŭ lernfaciliga studobjekto. ===III Interlingvistiko=== * [[José Antonio Vergara]], ''Interlingvismo kaj scienca kulturo''; la aŭtoro rilatigas la kreskon de la [[scienco]] kiel universale alirebla kontraŭ la dividoj inter havantoj kaj nehavantoj kaj la maljusteco de ekzisto de reganta lingvo en scienco kia estas la angla. FAkte tio okazis kiel ''rezulto de procezo sufiĉe lastatempa el longdaŭra historia vidpunkto'',<ref>[[José Antonio Vergara]], ''Interlingvismo kaj scienca kulturo'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 187.</ref> kiu pintis post la Dua Mondmilito kiam koincidis la pliintensiĝo de la sociekonomia rolo de la scienco kun la forvaporiĝo de antaŭa, limigita plurlingvismo. Li montras ekzemplojn el [[Srilanko]] kaj [[Sudafriko]], kie la propraj lingvoj ne povas esti uzataj por sciencaj celoj. Li proponas kiel klopodo malpliigi la monopolon de la angla eventualan uzadon ''de Esperanto (aŭ iu alia similspeca lingvo)''<ref>Samloke, paĝo 190.</ref> kaj montras kiel ekzemploj la atingoj de la esperantaj [[Vikipedio]] kaj la Serio Scienca Penso de [[UEA]]. * [[Sergej N. Kuznetsov]], ''Memorando pri interlingvoj kaj interlingvistiko''; ĉirkaŭ la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj okazis ĉefe en Usono kontaktoj inter lingvistoj (LSA) kaj defendantoj de internaciaj lingvoj, kiaj Esperanto (IALA). Ĉirkaŭ 1905 "Esperanto jam estis venkinta siajn antaŭajn konkurantojn", dum "la franca pli kaj pli cedis terenon al la angla".<ref>[[Sergej N. Kuznetsov]], ''Memorando pri interlingvoj kaj interlingvistiko'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 194.</ref> Tamen la panoramo ŝanĝiĝis: en 1907 "ektondris la Ido-skismo" kaj post la Unua Mondmilito la Ligo de Nacioj helpis la formadon de klubo de mondolingvoj. En la 1920-aj jaroj aperis nova entuziasmo pri la "fina venko" de Esperanto. Gravis la figuro de [[Alice Vanderbilt Morris]] kiu klopodis kunigi lingvistojn kun interlingvistoj. La memorando de [[Edward Sapir]] proponis novan internacian helpan lingvon kun pli limigita fonetiko, kio estus malkongrua kun heredata vortotrezoro. Ankaŭ [[Nikolai Trubetzkoy]] sekvas tiun tendencon. Ĉiuokaze IALA iel sukcesis ĉar "progresigis la teorion de internacia lingvo kaj kontribuis al ties enigo en la ĝeneralan diapazonon de la nuntempa lingvoscienco".<ref>Samloke, paĝo 200.</ref> En 1930 [[Otto Jespersen]] anoncis la aperon de nova scienco nome "interlingvistiko" kiu "esploras la strukturon kaj bazajn nociojn de ĉiuj lingvoj cele al establo de normo por interlingvoj".<ref>Samloke, paĝo 200.</ref> Finfine en Kopenhago (1936) oni kliniĝis al naturalismo, dum la lasta produkto de la klopodoj de interlingvistoj (inter kiuj [[André Martinet]]) estis [[Interlingua]]. Post la Dua Mondmilito denove la lingva panoramo ŝanĝiĝis: ''la nombro de etnaj lingvoj konstante malkreskas (pro malapero de minoritataj lingoj), sed la nombro de interetnaj lingvoj [...] konstante kreskas''.<ref>Samloke, paĝo 202.</ref> Kaj post la [[disfalo de Sovetunio]], en la mondo hegemonias [[kapitalismo]], kaj lingve la [[usona angla]]. Sed ĉefa ŝanĝo por interlingvistiko estas ke ''Naturaj interlingvoj (angla, franca, rusa...) vere ofte estas uzataj kiel lingvoj helpaj, [dum] artaj interlingvoj evoluis alidirekte'', nome por ĉefa lingvo, ne helpa interetna.<ref>Samloke, paĝo 203.</ref> * [[Aleksandr D. Duliĉenko]], ''Tezoj pri slava interlingvistiko''; 11 tezoj pri slava interlingvistiko, nome "ke ĝermanaj kaj romanaj lingvoprojektoj kaj proponoj precipe pretendas je tutmonda disvastigo, dum slavaj lingvoprojektoj estas destinitaj por regiona disvastigo."<ref>[[Aleksandr D. Duliĉenko]], ''Tezoj pri slava interlingvistiko'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 206.</ref> Tio estas ĝi klopodas al tutslava lingvo, kaj tiele oni listigas ĝis 21 tiajn projektojn., inter kiuj elstaras la malnova eklezia slava lingvo, la [[rusa lingvo]] kaj la [[serbokroata lingvo]]. * [[Vera Barandovska-Frank]], ''Arto inter lingvo kaj literaturo''; jam en antaŭinterreta erao estis multaj klopodoj krei apartajn lingvaĵojn kiel arta materialo en literaturo, poezio aparte, filmoj, teatro, muziko, komiksoj ktp., el kio oni montras ekzemplojn. En la interreta nuntempo estis multaj retejoj kiuj kolektis listojn kaj montrojn de artefaritaj lingvoj (laŭ multaj aliaj difinoj ĉefe ''conlang''). Tie oni listigis ĝis 1200 tiajn lingvojn. Estas diversaj tipoj de artaj lingvoj, nome artaĵoj: Fikcilingvoj estas konstruataj kuntekste de fikcia mondo (aŭ inverse); Mikrolandaj lingvoj estas kreitaj por la uzo de mikrolandoj kaj mikronacioj, ekzemple [[Talossa]]; Personaj lingvoj servas al la propra uzo de siaj aŭtoroj, iel kiel kaŝlingvoj proksime al [[mistikismo]]; Serĉaj lingvoj estas kreitaj ĉefe por amuzo, kiel [[Europanto]] aŭ Oou. Resume, en unua grupo estu lingvaĵoj por karakterizi rolulon kiel Nagini en ''Harry Potter'', por arta avangardo, per [[komputilo]] ktp; en dua grupo, ellaboritaj lingvoprojektoj kun malgrandaj lingvokomunumoj, kiaj talossanoj aŭ [[klingona]], [[Toki Pona]] ktp. Kurioze multaj tiaj pruvoj venas el Usono, kie oni "ne sentas bezonon inventi lingvon por praktikaj celoj."<ref>[[Vera Barandovska-Frank]], ''Arto inter lingvo kaj literaturo'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 220; por la tuta artikolo paĝoj 209-222.</ref> * [[Wera Blanke]], ''Planlingvaj impulsoj por terminologoj: Wüster, Drezen, Warner''; kelkaj esperantistoj estis gravaj terminologoj eĉ ekster Esperantujo. [[Eugen Wüster]] en Aŭstrio dediĉis sin al teknikaĵoj ĉefe pri elektriko kaj [[elektrotekniko]]. [[Ernest Drezen]] en Rusio, respektive Sovetunio, dediĉis sin ankaŭ al "science-teknikaj fak-esprimoj", kaj iĝis grava estro de la esperantisma movado en Sovetunio ĝis esti arestita kaj ekzekutita de la stalinisma "Granda Purigo". En la 1930-aj jaroj Wüster kaj Drezen kunlaboris en starigo de normigaj institucioj. La unua kodo ISA estis proponita de Drezen baze sur Esperanto. morfemoj, sed premo de reprezentantoj de [[Occidental]] postulis plian "naturalismon" (fakte plian latinidemon). Finifne nur Wüster kadre de ISO "gvidis la ellaboradon de vortaro pri bazaj nocioj de ilmaŝinoj".<ref>[[Wera Blanke]], ''Planlingvaj impulsoj por terminologoj: Wüster, Drezen, Warner'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 227.</ref> Poste ankaŭ [[Alfred Warner]] laboris por terminologio, nome por la Terminologia Sekcio de ISAE, ĉefe el la 1950-aj jaroj, kaj en la 1960-aj jaroj kunlaboris kun Eugen Wüster. Wera Blanke eltiras komunaĵojn inter la tri terminologoj (aŭ almenaŭ du el ili), inĝenieroj, pri elektrotekniko, esperantistoj el gimnazianoj, interesatoj ankaŭ pri aliaj planlingvoj, gravaj terminologoj. * [[Claude Gacond]], ''Kreo de CDELI kaj ĝia nuna situacio''; la aŭtoro priskribas la fondon kaj disvolvigon de la [[CDELI]] en [[La Chaux-de-Fonds]], [[Svisio]], elirante el sia propra esperantistiĝo en la urbo kaj sia rilato al ricevitaj libroj. Post la pra-fondo en 1955, oni suferis la perdon de la arkivo de Jules Giliard en 1962, el kies sperto oni lernis por eviti similan perdon de la arkivo de [[Edmond Privat]] samjare en 1962. Tio estis la komenco de grava [[arkivo]], kiu naskiĝis cele al konservado de materialo ne nur pri Esperanto sed ankaŭ pri aliaj planlingvoj, kelkaj el kies sekvantoj ankaŭ partoprenis kiel volontuloj en la projekto kune kun majoritato de esperantistoj. En 1967 preskaŭ oni malsukcesis konservi la kolekton de [[Hans Jakob]], sed denove agado de Claude Gacond kaj kunlaborantoj sukcesis savi ĝin. El 2008 la materialo estas rete konsultebla pere de propra retejo [www.cdeli.org] kaj de la svisa bibliotekaro [www.rero.ch]. Laŭlonge de jardekoj en CDELI oni konstatis ke la interlingva situacio ŝanĝis ĉar ne esperantistoj uzis pli la anglan ol la francan, dum esperantistoj restis kiel nuraj subtenantoj de la projekto, kio metis Esperanton kiel nura uzata lingvo inter planlingvanoj. * [[Detlev Blanke]], ''Kiel organizi interlingvistikan agadon? Kelkaj spertoj de GIL''; en la intenco pretigi la lingvon por scienco kaj tekniko, ke ĝi estu objekto de sciencaj esploroj kaj priskribo, kaj por plifortigi la sciencan agadon en kaj por la Esperanto-komunumo oni kreis diversajn klopodon kadre de GDREA ([[Orienta Germanio]]), unue KIEK, kiuj havigis kontaktojn kun gvidaj lingvistoj de GDR kaj universitatoj kie ekzistis Esperanto-kursoj. El tio el 1991 oni fondis GIL kiel asocio kiu uzis la germanan en kunsidoj kaj tekstoj sed ankaŭ Esperanton kaj aliajn planlingvojn. Tiu kreis retejon, publikigis bultenon IntI, organizis GIL-konferencojn, publikigis ties aktojn kaj malfermis la eksterajn kontaktojn de Esperanto kun la ekstera etoso de lingvistoj. ===IV Esperantologio=== * [[Ken Miner]], ''La neebleco de priesperanta lingvoscienco''; la aŭtoro asertas, ke, krom esperantologio, ne eblas priesperanta lingvoscienco, ĉar mankas indiĝenaj parolantoj, nome tiuj kiuj lernas la lingvon pere de "longdaŭra interagado kun aliaj infanoj". Por aliaj lingvoj, krom gramatiko, la neeblo de kelkaj malĝustaj frazoj estas konstatita pere de malakcepto fare de indiĝenaj parolantoj. En Esperanto ekzistas svageco, spite la leksikan precizecon. Li uzas la ekzemplon de ''des pli'' sen ''ju pli'', kio trovas malsimilajn sintenojn en diversaj parolantoj. * [[Wim Jansen]], ''La Fundamenta Esperanto nekontesteble eŭropa, sed...''; la aŭtoro komparas la tipologion de la Fundamenta Esperanto kun la ĉefaj trajtoj de milo da lingvoj, dividinte ilin en eŭropaj kaj ekstereŭropaj, por determini la eŭropecon de Esperanto. Li komparas la diversajn trajtojn pri [[fonemo]]j, artikoloj, leksiko (numeraloj, koloroj, religiaj terminoj), morfologio (morfemoj), pluralo, akuzativo, adpozicioj, komparo, konjugacio, sintakso (frazordo), akcento kaj negacio. En detala tabelo li montras la pruntojn fare de Zamenhof el la referenclingvoj, nome angla, franca, germana, pola kaj rusa. El tio li konkludas, ke, kiel ĝenerale oni asertas, Esperanto estas tre eŭropeca lingvo, sed ĉefe pro la [[leksiko]], kaj ne tiom pri aliaj gramatikaj trajtoj, ekzemple manko de personmarkado ĉe verboj. ''18 el 21 propraĵoj favoras la eŭropecon de Esperanto kaj 12 el 21 ĝian ekstereŭropecon''.<ref>[[Wim Jansen]], ''La Fundamenta Esperanto nekontesteble eŭropa, sed...'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 281.</ref> [[Akuzativo]] respegulas la kazecon de germana, pola kaj rusa. La partikulareco de la sistemo de morfemoj en Esperanto estas ke ili estas neŝanĝeblaj, produktivaj kaj memstaraj. * [[Boris Kolker]], ''Ĉefaj strukturaj principoj de Esperanto''; spite ĝeneralan kredon ke Esperanto derivas ĉefe el latin-ĝermana lingvaro, la aŭtoro pruvas ke ankaŭ la [[rusa lingvo]] kiel unu el la kvin referenclingvoj (franca, angla, germana, pola, rusa) "grave kontribuis ne nur al la leksiko, sed ankaŭ al la fonologio, semantiko, vortfaradaj, morfologiaj kaj sintaksaj modeloj de Esperanto".<ref>[[Boris Kolker]], ''Ĉefaj strukturaj principoj de Esperanto'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 285.</ref> Li meditas pri la ekvilibro inter internacieco kaj reguleco kaj venas al la ideo ke multaj el la internaciaj vortoj prenitaj de Esperanto havis ankaŭ sian korelativon en la rusa, kiu ''ludis la rolon de decida kontrola lingvo''.<ref>Samloke, paĝo 287.</ref> Li komparas la aferon kun la kreado de [[Interlingua]], kie multaj rusdevenaj radikoj estis anstataŭitaj de aliaj ne rusdevenaj. La klino de Zamenhof al la rusa estas logika, se oni konsideras la verŝajnan gradon de lia lingvorego, nome "rusa, germana, pola, franca, angla".<ref>Samloke, paĝo 287.</ref> * [[Ilona Koutny]], ''Esperantlingva bildo de la mondo''; oni klopodas per analizo de lingvaj trajtoj de Esperanto atingi konkludojn pri la mondokoncepto de Esperanto mem kaj de esperantistoj, kiuj logike estas influataj respektive de la fontolingvoj de Esperanto, de la eŭropa kultursfero, de la gepatra lingvo de esperantistoj kaj de la specifa strukturo de Esperanto mem. Por tio oni faris enketon al 100 esperantistoj. La unua analizita trajto estas la foje kritikita [[seksismo]] de Esperanto, nome pri la afikso -in-, la prefikso ge-, la proponita afikso -iĉ-, kaj la subkomprenata ĝenro de -ant- kaj -ul-. Pri vortfarado oni pritraktas la evoluon de derivitaj vortoj al leksikaj vortoj, kiel en la kazo de ''vortaro'', ''tranĉilo'', ''lernejo'', kaj inverse la konkurenco de tiuj kun alternativaj leksikaj vortoj kiel ''hospitalo'' aŭ ''ganto''. Ilona Koutny klare konstatas la produktivecon de Esperanto en vortofarado kompare al la [[angla]] aŭ la [[hungara]]. En la vortoprovizo rimarkindas la kulturdependaj vortoj, kiaj ''samideano'', ''finvenkisto'', ''denaskulo'' ktp. Oni analizas metaforiĝon, kutimajn kaj fiksajn esprimojn, kiaj ''eterna komencanto'', ''dumviva membro'' ktp., vortludojn, lingvajn stereotipojn, konotaciojn kaj eĉ la plenumon de lingva ĝentileco, kvankam ne ekzistas unueca kondutmaniero inter esperantistoj. Resume, oni faris revizion de ''Tendenco al sekse neŭtralaj bazaj vortoj [...] regula vortfarado [...] Esperanto sekvas siajn fontolingvojn [...], esperantismoj [...] Esperantan konotacion [...] vortiĝo de nocioj [...] Metaforoj kaj stereotipoj [...] Kulturaj simboloj [...] la interagoj estas neformalaj.''<ref>[[Ilona Koutny]], ''Esperantlingva bildo de la mondo'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝoj 302-303.</ref> * [[Geraldo Mattos]], ''Instruoj kaj truoj de la Ekzercaro''; nome revizio de la Ekzercaro de la Fundamento, serĉante truojn en la komenca dispono, sed ĉefe en la postaj komprenoj. La aŭtoro analizas diversajn gramatikajn konceptojn kaj en ii serĉas truojn kiuj kondukis al miskompreno de esperantistoj. Li analizas ekzemple la [[artikolo]]n kaj poste la verbo ''esti'' (tie oni devas atenti ke ĝi povas esti kopula, stata transira, cirkonstanca transira aŭ netransira verbo). Pri la participoj akumuliĝas la truoj, ĉefe ĉar ili estas konsiderataj ĉiam kiel fina parto de verboj, anstataŭ kiel tipo de adjektivoj. Pri la distingo inter -ita kaj -ata, la problemo derivas el tio ke multaj parolantoj ne distingas inter agaj kaj stataj verboj. Fine oni analizas la uzadon de diversaj prepozicioj, inklude la vorton ''far''. * [[Christopher Gledhill]], ''Frazeologio, kunokazemo kaj leksiko-gramatiko. La ekzemplo de predikato-komplemento-esprimoj en Esperanto''; temas pri disvolvigo de la koncepto de [[kunokazemo]] (angle ''collocation'', el kio ankaŭ evitinda [[kolokacio]]) proponita de John Rupert Firth (1957) laŭ kiu "ĉiu signo en la lingvo emas okazi en pli-malpli antaŭ-videblaj kaj antaŭ-konstruitaj sintagmoj".<ref>op. cit. pp. 323 kaj 325.</ref> Tia studo korespondas al [[frazeologio]], nome frazaranĝo propra al iu lingvo aŭ al iu lingvouzanto, laŭ PIV. Oni analizas detale la similecojn kaj diferencojn de signifo kaj uzado inter la verkoj bati kaj frapi. Tio kondukas al la koncepto PK-esprimoj, nome Predikato-komplemento-esprimoj, rilate al ties ekvivalento, valento, voĉo, aspekto, determinado, reformulado, modifado kaj konvertado. Aliaj verboj analizitaj estas fari, havi, doni el kio rezultas, ke "PK-esprimoj en Esperanto ne havas la saman distribuon kaj funkcion kiel en aliaj lingvoj."<ref>op. cit. p. 331.</ref> * [[Aleksandro S. Melnikov]], ''Reflektiĝo de la specifa Esperanto-kulturo en publicistiko''; el analizo de Esperanto-periodaĵoj oni deduktas, ke en ili abundas la specifa Esperanto-kulturo. Tio aperas kiel [[epiteto]]j, [[metaforo]]j, [[perifrazo]]j, [[metonimio]], [[kliŝo]]j, [[proverbo]]j, [[vortoludo]]j, aludiloj, komparoj, porokazaj vortoj kaj ĝenerale Esperanto-kulturaj vortoj. Ekzemple oftas konceptoj kiel kongreso, klubo, verda, krokodilo, kotizo ktp. * [[Till Dahlenburg]], ''TON-KIN-O. Aŭ: El la rekvizitejo de la Esperanto-poezio''; en la esperantlingva poezio abundas la uzado de [[parolfiguro]]j, sed la ĝusta difino kaj ĉefe nomo de ĉiuj ne estis kompletigita. Ekzemple, oni havigas ekzemplojn de [[paronomazio]], [[silepso]], pasivo kaŝanta, paromeozo, [[onomatopeo]], [[metonimio]], [[litoto]], [[kiasmo]], [[izokolono]], [[homeoteleŭto]], [[hipalago]], [[gradacio]], etimologia figuro kaj [[sinestezio]]. Krome estas esperantlingvaj vortoj kiuj havas alian signifon kiel parolfiguro disde la registritaj signifo kaj uzado, nome ciklo, kompleksio, metabolo, metastazo kaj rogacio. Surbaze de la ekzistanta rimedaro en la germana lingvo kaj aliaj, Dahlenburg proponas la uzadon ankaŭ de lingvaj terminoj kiel adinato, adulacio, [[aferezo]], aganaktezo, aiskrologio, akolutio, [[akrostiko]], akroteleŭto, [[anaforo]], anastrofo, anonimacio, apokojnuo, asteismo, epifonemo, hiperbolo, metalepso, [[oksimoro]], [[palindromo]], polisindeto kaj [[sinekdoĥo]] kaj ties ĝustan registradon en vortaroj kaj rimedlistoj. * [[Klaus Schubert]], ''Kiam Zamenhof perdis sian bastonon. Implicitaj premisoj en planlingvo''; komentoj pri la vortfarado de Esperanto sekvante la konstruon fare de Zamenhofo, nome la implicitaj premisoj, tio estas, la morfemkombina strukturo de la vortoj, la dek ses reguloj kaj la gramatika karaktero de la radikoj. * [[John Wells]], ''La frazmelodio en internacia perspektivo''; oni analizas frazmelodion trinivele: nome por indiki dispartigon (1), finon de listo, distingi respondon el demando, kaj montri sintenon de parolanto (2), kaj por enfokusigo gravan parton (3). Frazmelodio aldonas neleksikan signifon. Tio estas studita de [[pragmatiko]], kune kun laŭteco, voĉkvalito, parolrapido ktp. Tio funkcias diverse en diversaj lingvoj, kaj ne estas regulo prie en Esperanto, pro kio la uzado ne estas universala. Pri dispartigo, frazmelodio funkcias ĉar "asertoj ĉiam havas falan tonon, demandoj levan", en ekkrioj, en kontrol-demando, por nekompleteco.<ref>La arto..., pp. 365-368.</ref> Frazakcentado povas marki kontraston, polusecon de verbo koincide kaj konkurence kun vortordo. * [[Renato Corsetti]], ''Ŝanĝiĝo de la vortaro en kreolaj lingvoj: la ekzemplo de Esperanto''; heterogenaj komentoj pri la entrudo de fremdaj vortoj en Esperanto, kompare kun la afero en piĝinaj, kreolaj kaj miksitaj lingvoj. Esperanto estas plej komparata kun la [[hebrea]]. La tendenco enkonduki novajn vortojn unuflanke kolizias kun jam ekzistintaj esperantaj vortoj kaj aliflanke ili devenas ĉefe el la franca unue kaj poste el la angla, kio pliobligas la eŭropcentrismon de Esperanto malprofite al aziaj kaj alikontinentaj esperantistoj. Kiel ekzemple oni aldonas liston de novaj vortoj kiuj ekas per litero mo kun la koresponda esperanta vorto koliziita. Inter ili, estas tre uzataj vortoj kiel [[majo]] kaj [[marto]], [[majusklo]] kaj [[minusklo]], [[medicino]] kaj multipliki; nuntempe sufiĉe uzataj kiel [[magazino]], [[magnetofono]], majoritato, mamografio, [[matĉo]], melomanio, [[merdo]], [[mestizo]] kaj [[mulato]], [[mikrokosmo]], [[ministerio]] (ministrejo) kaj [[muzikalo]]; kaj apenaŭ uzataj kiel [[maato]], manaĝmanto aŭ meneĝmento, maroto ([[ŝatokupo]]), men (malpli) kaj mobila telefono ([[poŝtelefono]]). * [[Otto Prytz]], ''Sistemo de sufiksoj en etnolingvoj kaj en Esperanto. Similaĵoj kaj diferencoj''; por analizi la funkciadon de [[sufikso]]j en Esperanto, sinjoro Prytz komparas tion kun la sistemo en la [[hispana lingvo]] aldonante ekzemplojn de aliaj etnolingvoj. Dekomence li skize difinas la necesajn konceptojn de [[vorto]], gramatika finaĵo, [[Radiko (lingvo)|radiko]], radikaĵo, [[prefikso]], sufikso kaj afikso. Sufiksoj en etnolingvo povas esti derivaj (kiuj "modifas la signifon de la radikaĵo kaj eĉ povas pasigi la vorton al alia vortklaso" kaj taksaj;<ref>La arto..., pp. 387-390.</ref> kelkaj povas esti kaj kaj. Ĉe kelkaj derivaj estas ofta ŝanĝo de genro (en hispana adjektoj kaj aĵ-nomoj havas genron). Kelkaj derivitaj vortoj leksikiĝas kaj tiel "[E]n ju pli da leksikiĝintaj unuoj partoprenas unu sama sufikso, des malpli produktiva ĝi fariĝas."<ref>La arto..., p. 391.</ref> En Esperanto sufiksoj povas aperi kiel radikoj, havas signifon tre bone difinitan kaj kovras po unu saman signifoparcelon. Tiel la uzo estas diferenca: Esperantaj derivaĵoj estas pli unusencaj, oni devas elekti pli precizan esprimon kaj la derivado estas pli multe uzata. Kelkaj derivitaj vortoj, kiel vortaro, arbaro, lernejo kaj preĝejo leksikiĝis kaj se tio "daŭros, la sufiksoj riskas perdi sian produktivecon". Oni devos memori, kiuj derivaĵoj jam estis "okupitaj", kaj elekti inter naturalismo kaj skemismo, el kiuj unua furoras en faka lingvaĵo ([[moskeo]] kontraŭ islama preĝejo). Indos meza vojo.<ref>La arto..., p. 393.</ref> * [[Michel Duc Goninaz]], ''Kelkaj rimarkoj pri la problemoj de tradukado''; nome problemoj ligitaj al la lingvaj sistemoj, ĉefa malfacilaĵo estas la semantika parto de la lingvo; fakaj tekstoj kaj beletraj tekstoj havigas specifajn problemojn, kiuj estas foje malfacilaj ankaŭ por la ĝenerala kompreno en la origina lingvo. Foje por civilizaciaj aludoj la tradukisto devas esti [[etnografo]]. [[Piednoto]]j foje helpas kaj foje aldonas troan pezon, sed ankaŭ foje ekster traduko en la origina lingvo. Por la esperantlingva tradukado foje mankas la vortotrezoro de instituciaj instancoj kaj terminoj, malabundas frazeologiaĵoj kaj [[proverbo]]j, spite la jam ekzistantajn, kaj inverse estas multaj esperantaĵoj malfacile tradukeblaj al naciaj lingvoj, kie ne ekzistas tiuj konceptoj. ===V Historio=== * [[Christer Kiselman]], ''Hilelismo, homaranismo kaj neŭtrale-homa religio''; S-ro Kiselman trairas la dokumentojn de Zamenhof por komprenigi kiel li dubis inter siaj projektoj pri artefaritaj lingvoj, partikulare Esperanto, kaj unuigecaj religioj nome [[Hilelismo]] kaj [[Homaranismo]], en broŝuroj, leteroj kaj deklaroj de 1900, 1901, 1906, 1913 kaj 1917. Tiuj duboj venis el la konflikto inter du celoj de Zamenhof: nome savo de la judoj kaj unuiĝo de la tuta [[homaro]]. La ideo de Esperanto ŝajne venis el la klopodoj por la unua celo, nome dissolvi [[judo]]jn en neŭtrala medio por eviti persekutojn. Tiel hilelismo estus esenca heredo de [[judismo]], sed senigita de propraj elementoj. Unu el la rimedo por tio estus krei novan lingvon kaj forlasi la [[jida]]n. Zamenhof ricevis kritikojn kaj ĉefe neakceptojn antaŭ kaj malantaŭ la du unuaj universalaj kongresoj, kiam li devis retroiri en siaj klopodoj elpaŝi el la lingvaj klopodoj al la disvastigo de la novaj ideoj unue pri hilelismo, poste pri homaranismo. Antaŭ la gravo de homaranismo li vidas Esperanton kiel duaranga rimedo, kaj tio ne estis akceptita de multaj esperantistoj, same kiel multaj religiuloj ne multe interesiĝis pri liaj religiaj klopodoj. * [[Marc Bavant]], ''Kritika retrorigardo al la "tezoj" de "Esenco kaj estonteco"''; oni komentas la tezojn de la traktaĵo "Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia" subskribita de iu "Unuel" verŝajne Zamenhof, poste mallongigita de Beaufront kaj poste aperigita en la [[Fundamenta Krestomatio]] (1903). La teksto estis prezentita en la "Association française pour l'advancement des Sciences" sed pro sia propagandema lingvaĵo ŝajnas celi la esperantistaro mem. Oni nombras kvin tezojn: nome ĉu lingvo internacia estas bezona, ebla, enkondukebla praktike, kia kaj ĉu oni efektive laboras. Ĉiuj respondoj estas optimismaj kaj apenaŭ oni havigas sufiĉe pezajn konfirmojn. El la aktuala vidpunkto same respondoj al bezono, ebleco kiamo kaj kielo kaj situacio estas dubindaj kaj ne sufiĉe kontentigaj. * [[Carlo Minnaja]], ''Klopodoj pri lingvokontrolaj institucioj de la Unua Libro ĝis la Komitato''; la dekomencaj duboj inter entrepreno de reformoj de Esperanto kaj malakcepti tiujn estis markita per la fiasko de [[Volapuko]] kie granda reformemo estis bremsita de la "posedanto" Schleyer. Kontraste (kaj sekve) Zamenhof montriĝis pli preta akcepti reformojn kaj la gvidadon de iu institucio kiu zorgu pri la kontrolo de la lingvo, li ĉiam difinis mastron de la lingvo la popolon. Jam la "Dua Libro" aperis kiel tendenco al la traktado de tiu temo. Fine de la 19-a jarcento la reformoproponoj ne estis rifuzitaj malferme, sed Zamenhof opiniis ilin "rifuzotaj". En "La Esperantisto" en 1889 oni proponis la kreadon de "Tutmonda ligo de Esperantistoj" kiuj zorgus pri la administrado de la movado kaj la reformoproponoj. En [[1892]] Zamenhof eĉ akceptis studi la nuligon de la [[akuzativo]], de la [[artikolo]] "la" kaj aliajn ŝanĝoproponojn. En [[1893]] la Ligo-Akademio estus la abonantoj de "Esperantisto". Zamenhof eĉ proponis "novan alfabeton sen supersignitaj literoj".<ref>Samloke, paĝo 432.</ref> En [[1894]] voĉdonado bremsis la reformojn kaj la unuaj tradukoj stabiligis la lingvon. Fine de 1894 la financoj de la gazeto malboniĝis, la rusa movado suferis malpermeson kaj la kerno de la movado venis al [[Francio]], kie ekonomiaj interesoj de kelkaj francoj akcelis la reformemon cele al pli internacie facila Esperanto. La unuaj kongresoj prokrastis la decidojn pri reformoj. La "Lingva Komitato" naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1950 kiel institucio sed ankoraŭ malplena. Kiam oni plenigis ĝin estis konfuzo inter diversaj listoj el 65 al 102 membroj: tiu devis konsiliĝi kun la aŭtoro de Esperanto. * [[E. James Lieberman]], ''Zamenhof, psikologie: de Freud al Piron''; el la vidpunkto de la [[psikologio]] oni skizas paralelojn inter Esperanto kaj la teorioj de [[Sigmund Freud]]. Por J.C. Flugel estis kvazaŭ religia entuziasmo pro la "interna ideo", kiu estus kompendio de bonvolaj intencoj al la homaro. "La lingvo Esperanto estis senkondiĉa donaco al la tuta homaro."<ref>Samloke, paĝo 439.</ref> El tiu lingvo derivas multaj pozitivaj devenoj, "parolante novan lingvon, oni fieras pro lerteco".<ref>Samloke.</ref> Tre interesa estas la paralelo kiun oni establas inter la figuroj de Freud kaj Zamenhof, judaj, kleraj, movadistoj, kuracistoj, fumantoj..., kaj ambaŭ parolas pri "la afero" (germane "die Sache").<ref>Samloke, pp. 439-440.</ref> Kaj same pri la diferencoj, dum Freud klopodas teorion, Zamenhof preferas la kreadon de praktika solvo. Alia paralelo estas establita inter Esperanto kaj [[hipnozo]], ambaŭ duarangaj aferoj en la celoj de la du pioniroj: ambaŭ praktikoj estas malhelpataj pro ĉarlatana etoso, kiel simplaj praktikaj solvoj, pro senklereco kaj pro manko de mona aŭ morala subteno.<ref>Samloke, paĝo 440.</ref> Sekvanto de Freud, nome [[Otto Rank]] emfazis la estimon de diversaj kulturoj, la homaranisman sopiron, la sanigan impulson al amikeca "familia rondo". Simile, sekvanto de Zamenhof, nome [[Claude Piron]] emfazis el vidpunkto de psikologo la gravecon de la lingvaj digno kaj rango, fromte al diskrimino.<ref>Samloke, pp. 441-442.</ref> * [[Ulrich Lins]], ''Ruĝ-verda malakordo. Observoj pri komunistaj esperantistoj'': baze sur enketo farita en 1982/83 Lins havigas detalojn pri kiel vivis komunistaj esperantistoj sian aktivadon por Esperanto kaj [[komunismo]] kaj la interrilaton inter ambaŭ aferoj. Dume, li havigas personajn informojn el diversaj esperantistoj, ĉefe el la menciita enketo, sed ne nur. La unua demando temas pri kiel ili aliĝis al ambaŭ tendaroj, kelkaj venis al Esperanto el komunisma agado, kaj aliaj inverse, dum malmultaj samtempe venis kaj restis ([[Franz Schick]], [[Bill Keable]]). Kelkaj estis filoj de aktivuloj (patro kaj filo [[Peter Zlatnar]], familio de [[Pierre Lévy]]), kaj kelkaj el malriĉaj familioj, kio logike kondukis tiujn al revolucia aktiveco. La dua demando celis la evoluon de la rilatoj inter ambaŭ aferoj. Inter la menciitoj, "nur malmultaj ludis elstaran rolon en kaj la Esperanta kaj la komunista movado."<ref>Samloke, paĝo 449.</ref> Ĉar ĝenerale neesperantistaj komunistoj malaprezis la esperantan aktivecon, komunistaj esperantistoj pli malpli frue devis elekti inter ambaŭ agadoj. [[Ivo Lapenna]] elektis Esperanton, Walter Kampfrad komunismon. Sovetaj esperantistoj devis nek paroli nek emfazi pri la "interna ideo" por eviti akuzon de burĝeco kaj [[kosmopolitismo]]. La tria afero frontis la manieron kiel esperantistaj komunistoj vivis la konfliktojn inter ambaŭ tendaroj, kaj partikulare la persekutadon al ili en Sovetunio. Plej ofte nesovetaj esperantistoj lasis komunismon post specifa historia okazaĵo; kelkaj inverse. Kiel lasta afero, ĉe kelkaj komunistaj esperantistoj la scio akirita per Esperanto helpis ilin forlasi la stalinisman komunismon, ĉe kelkaj ambaŭ aferojn. [[Kurisu Kei]] klare priskribis sian forlason de "komunismaj dogmoj", ekzemple per sia rilato al [[Nikola Aleksiev]].<ref>Samloke, pp. 457-459.</ref> * [[José Antonio del Barrio]], ''Inter laborista edukado kaj kultura alternativo. Kial laboristoj lernis Esperanton en Hispanio en la komenco de la 20-a jarcento''; la [[laborista movado]] iel interesiĝis pri [[Esperanto]] sed en [[Hispanio]] okazis apartaj partikularaĵoj: forteco de la anarkiistoj, rilato inter socialistoj kaj burĝuloj kaj la katalunia afero. Inter socialistoj, Esperanto aperis jam en aprilo 1906; gravuloj de ambaŭ movadoj estis [[Francisco Azorín Izquierdo]] kaj [[Cayetano Redondo]]; en 1934 okazis [[SAT-kongreso]] en [[Valencio]]. Alia movado socialista kun esperantistoj estis la komunista partio [[POUM]], kie [[Andreu Nin]] aktivulis por Esperanto en la komenco de sia politika kariero, kiun mortpafis la stalinistoj. Por la anarkiistoj Esperanto estis parto de [[alternativa kulturo]]. Jam en 1907 estis kreita la grupo "Paco kaj Amo" en Barcelono. Poste Esperanto estis parto de la studobjekto de la raciismaj lernejoj laŭ modelo de [[Francisco Ferrer i Guardia]] kaj de la [[ateneo]]j, dum ĝenerale por liberecanoj estis parto de mondkoncepto kun [[naturismo]], [[vegetarismo]], [[pacifismo]], lukto kontraŭ drinkado, prostituado, taŭrludado ktp. Alia partikularaĵo estas "ke oni apenaŭ trovas ideologiajn kunpuŝiĝojn inter la diversaj tendencoj."<ref> Samloke, paĝo 470. </ref> Pli malgrava partikularaĵo estas kelkaj aperetoj de [[Ido]] en la etoso de [[individuisma anarkiismo]]. Post la [[Hispana Enlanda Milito]] kaj la komenco de la [[diktaturo]] ĉio tio finis. * [[Doron Modan]], ''Esperanto kiel araba-juda lingvo, 1924-1948''; estis kontaktoj inter egiptaj (kun grava partopreno de eksterlandanoj, ekzemple militistoj) kaj judaj (apenaŭ arabaj el Palestino) esperantistoj el la 1920-aj jaroj ĝis fino de la 1940-aj jaroj. Okazis eventoj en majo 1934 en [[Tel-Avivo]], aprilo 1944 en [[Jerusalemo]], aprilo 1945, kaj decembro 1945 en [[Kairo]], sed por Egiptia Esperanto-Kongreso de decembro 1944, cento da palestinanoj pretaj iri tien ne ricevis [[vizo]]n el la britaj aŭtoritatoj. Dum 1945 estis malkonkordoj pri starigo de komuna organizaĵo, pri kunvoko de UKo en Jerusalemo ktp. Sed post tiu jaro kun la kreo de la ŝtato [[Israelo]] kaj posta milito, ĉio ĉesis. Ne plu estis kontaktoj inter Egiptio kaj Israelo, fakte eksterlandanoj foriris el Egiptio kaj nur en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj estis hazardaj kaj nur sporadaj kontaktoj inter judaj kaj arabaj esperantistoj. En aprilo 2008 okazis Mezorienta Kunveno en [[Amano]] kaj ekde tiam aliaj komunaj eventetoj, sed Esperanto ankoraŭ malfortas en arabaj areoj kaj tute ne ekzistas en Egiptio. * [[Vladimir Samodaj]], ''Vanaj klopodoj eldoni Esperanto-revuon en la sovetiaj kondiĉoj''; la aŭtoro detaligas siajn personajn demarŝojn por krei esperantlingvan specifan gazeton aŭ suplementon de la fremdlingva bulteno "Moskvaj Novaĵoj", por kiu li laboris ekde 1971. Spite la enkalkulon de esperantistoj [[Anatolo Gonĉarov]] kaj [[Boris Kolker]], el 1973 al 1977, tio ne okazis pro financaj malhelpoj kaj lastmomente pro specifa tipografio. Finfine aperis en marto 1978 suplementoj al la anglalingva "Moscow News" ĝis marto 1983. En aprilo 1989 aperis ununura numero de memstara "Moskvaj Novaĵoj". En tiu epoko jam aperis esperantlingvaj dokumentoj en "Novosto" organizita de [[Dmitrij Perevalov]]. * [[Vlastimil Novobilský]], ''Ota Ginz. Esperantisto en Ĉeĥoslovakio''; dekomence estas konciza [[biografio]] pri [[Ota Ginz]], elstara esperantisto el [[Ĉeĥoslovakio]], patro de same esperantista filo [[Petro Ginz]], mortinta en la [[koncentrejo]] [[Terezín]], kiu tutmonde famiĝis kiam la kosmonaŭto [[Ilan Ramon]] portis desegnon lian en la raketoplano Columbia februare 2003, kiu siavice eksplodis. La kerno de la kontribuo estas intervjuo respondita de Ota Ginz en 1973. En ĝi Ginz parolas pri siaj unuaj rilatoj kun Esperanto, la sukceso de gazetara servo el [[Prago]], kiu havigis sekvan sukceson de kursoj kaj aliaj agadoj, kaj de asociaj oficejo kaj librovendejo, siaj tradukoj al kaj el Esperanto, sia posta agado el [[Israelo]] ktp. Fine li respondis al tri specifaj demandoj pri eternaj komencantoj, Esperanto-libroj kaj siaj interesaj travivaĵoj. * [[Tacuo Huĝimoto]], ''En la ombro de aŭroro: pri Takasugi Itirô''; priskribo de la japana verkisto [[Takasugi Itirô]], kiu elstaris kiel nacilingva verkisto kaj kiel esperantisto; li estis influita de la figuro de la rusa esperantisto [[Vasilij Eroŝenko]], pri kiu li verkis biografion, same kiel pri [[Verda Majo]]. Entute li verkis kvardek verkojn, el kiuj dek originale kaj naŭ tradukitaj, kaj dek ok de [[porinfana literaturo]] tradukita, el kiu elstaris "Tom en meznokta ĝardeno". * [[Shi Chengtai]], ''Sur la spuro de Elpin''; [[Elpin]] estas pseŭdonimo de An Useng, korea esperantisto, kiu vivis kaj aktivulis en Ĉinio por Esperanto kaj por la liberigaj movadoj de Ĉinio kaj Koreio. Li kunlaboris por gazetoj "Orienta Kuriero", "Voĉoj el Oriento", "Heroldo de Ĉinio", tradukis tri novelojn de [[Lusin]], verkis kaj tradukis poemojn. Post la liberigo de Koreio, li revenis al sia patrolando, sed jam antaŭ la [[Korea Milito]] li venis al Hongkongo, poste revenis al [[Norda Koreio]], kaj de tiam oni perdis lian spuron. Sinjoro Chengtai pridemandas pri la sorto de Elpin en Norda Koreio, ŝajne proksima al reĝimo, sed sen eblo partopreni en esperanta interrilatoj. * [[Ed Borsboom]], ''De TJO al TEJO al TONKIN''; interesa trarigardo al la ekhistorio de la junularaj kongresoj kaj organizaĵoj de junaj esperantistoj. La komenco estis la revuo "La Juna Vivo" eldonita de [[Elisabeth van Veenendaal-Bouwes]] el [[1934]] cele ĉefe al geknaboj. En [[1938]] ŝi organizis la unuan IJK en [[Groet]] (Nederlando) por 100 knaboj kaj 100 knabinoj ĉefe el Nederlando, sed ankaŭ el Britio, Belgio kaj Francio, ne el Germanio kie naziismo malhelpis la esperantan agadon; en la lasta tago oni fondis TJO (Tutmonda Junular-Organizo) ĉefe fare de instruistoj cele al infanoj. En [[1939]] al [[Tervuren]] (Belgio) venis novuloj ĝis 350 partoprenantoj. La [[Dua Mondmilito]] interrompis tiun disvolvigon. En [[1947]] la kongreso okazis en [[Ipswich]] (Britio) por 200 personoj, jam ne ne tiom infanaj lernantoj, sed junuloj, foje sole vojaĝantaj, inter kiuj finfine germanoj; en tiu kongreso partoprenis [[George Soros]]. Por [[1948]] estis planita kongresumi en [[Ĉeĥoslovakio]], sed pro politikaj malfacilaĵoj kaj enpovigo de komunistoj en Prago, la organizantoj devis rezigni kaj finfine Groet, dek jarojn poste, reestis kongresloko por 285 partoprenantoj, ĉefe el Nederlando kaj Britio, kaj denove kelkaj germanoj. En [[1949]] kongresloko estis [[Versajlo]] (Francio) por 200 junuloj, sed ne belgoj kaj ja germanoj. Tio estas ripetita trajto de junularaj kongresoj: grupaj malaperoj kaj aperoj de landogrupoj. En [[1950]] kongreso okazis en [[Konstanz]] (Germanio) kun logika abundo de germanoj, kaj ŝajne kelkaj eksterleĝe el la orienta parto. Germanoj ja bezonis plibonigon de internaciaj rilatoj post la tragedio de la milito. En [[1951]] en [[Haarlem]] partoprenis 280 junuloj el 12 landoj; tie oni decidis disigi la gazeton en du: unu "por komencantaj infanoj" kaj alia por "membroj de TJO". Tiuj estis 731, ĉefe nederlandanoj, duarange britoj kaj triarange germanoj. Kontakto kun UEA kreskis helpe de ĝia estrarano [[Ivo Lapenna]]. En [[1952]] la 8-a IJK okazis en [[Ry]] (Danio) por 108 partoprenantoj; tiam oni decidis aldoni la vorton "esperantista" al la nomo de la organizaĵo [[Tutmonda Esperantista Junular-Organizo]] ([[TEJO]]). En [[1953]] la kongreso okazis en [[Wörgl]] (Aŭstrio) kun organizaj problemoj kaj nur 80 personoj, el kiuj nur 16 en la jarkunveno. En [[1954]] en [[Hilversum]] (Nederlando) partoprenis 89 personoj, ĉefe germanoj, kaj almenaŭ unu el orienta parto. Partoprenis ankaŭ kelkaj postaj gravaj esperantistoj kiel [[Claude Gacond]] kaj [[Ed Borsboom]]. En [[1955]] la IJK veturis por la unua fojo al suda Eŭropo, nome al [[l'Aquila]] (Italio) por 249 personoj, ĉefe italoj kiuj partoprenis nek antaŭe nek poste. En [[1956]] la kongreso okazis en [[Büsum]] (Germanio) por 250 personoj, pli ol duono germanoj, kaj 24 el [[DDR]], por la lasta fojo en okcidentaj landoj dum jardekoj; post tio, en la UK-o en [[Kopenhago]] [[TEJO]] kun 614 membroj iĝis junulara sekcio de la monda asocio. En [[1957]] nur 30 personoj partoprenis en [[Villeneuve-lès-Avignon]] (suda Francio); tiam okazis la unua oratora konkurso, en kiu venkis [[Carlo Minnaja]]. En [[1958]] en [[Hamburgo]] (Germanio) inter 126 kongresanoj partoprenis jam [[Humphrey Tonkin]]. ===VI Movado kaj komunumo=== * [[Werner Bormann]], ''Idealo kaj utilo''; tiuj estas du aspektoj de Esperanto videblaj tra 120 jaroj de historio. Dekomence "la lingvanoj sin dediĉis al sia idealo",<ref>Samloke, p. 517. </ref> En 1908 aperis la unua "universala" socio por disponigi servojn, tio estas utilo. Tio plifirmiĝis en 1921 per la fondo de [[SAT]] kiu celis la laboro "per" Esperanto, anstataŭ "por" Esperanto. Dum la [[Dua Mondmilito]] ambaŭflanke oni akuzis esperantistojn kiel uzantoj de lingvo por politikaj celoj, kaj poste "elstaris la idealo, ke per Esperanto eblas kontribui al la prevento de nova milito".<ref>Samloke, p. 518. </ref> Tiukadre aperis la esprimo "fina venko", kion oni atingus pere de demarŝoj antaŭ oficialaj reprezentantoj, kun klopodoj de [[Ivo Lapenna]], kaj sukceso en [[Montevideo]] en 1954 per la favora rezolucio de [[UNESKO]]. Aliaj esperantistoj preferis fortigi la bazon, tio estis, "desubismo" kontraŭ "desuprismo", kiu postulis la enkondukon de Esperanto en la lernejoj. En 1980 la desubismo kristaliĝis en junulara konferenco de TEJO en la finna urbo [[Rauma]], de kie venis la termino "raŭmismo", tio estas "scio kaj apliko de la lingvo Esperanto por si mem".<ref>Samloke, p. 519. </ref> Tio politikiĝis en la kreo de "La Civito" kiel ŝtata strukturo, opozicianta al [[UEA]]. Tiel en tri epokoj aperis la sama dualismo: 1920, por kaj per Esperanto; 1960, desuprismo kaj desubismo; 2000, UEA kaj La Civito. * [[Jorge Camacho]], ''La esperanta malpopolo''; personaj komentoj al la legado de la verko "Lingvo kaj popolo" de Tonkin. Laŭ Camacho ne ekzistas esperanta popolo pro manko de komunaj trajtoj kaj pro malforta konsisto de la koncepto "[[popolo]]", kiu "ofte servas nur al la interesoj de senskupulaj politikistoj".<ref>Samloke, p. 522. </ref> Denaskaj parolantoj ne estas lingva elito, dum tiun postenon plenumas verkistoj. Homoj venas al Esperanto pro diversaj kialoj. Kaj oni finas per personaj sperto kaj poeziaj kontribuoj. * [[Zbigniew Galor]], ''"Ĉu diabla cirklo"? Direkte al sociologia esploro pri UEA''; resumo de sociologia esploro fare de la grupo Sociscienca Esperanto-Grupo (SEG) ekde la 93-a UK en Roterdamo en 2008 kun bazo sur la pionira verko de [[Nikola Rašić]] nome ''La rondo familia'' (1994). Oni sugestas la jaron [[1989]] ([[Falo de la Berlina Muro]]) por subdividi la sociologian esplorojn pri Esperanto kaj pri UEA, same kiel la listigon de studoj fare de sociologoj kaj de nesociologoj. Ekde la komenco de Esperanto jam ekzistis kaj lingvo kaj movado; jam [[Edmond Privat]] analizis la movadon en sia verko ''Historio de la lingvo Esperanto'': li jam parolis pri Esperanto-gento, do temis pri socilingvistika aliro al Esperanto; li jam parolis pri esperantista socia komunumo. Pri tiu koncepto SEG konstruas siajn lingvistikan kaj sociologian paradigmojn, en vortoj de Jerzy Leyk, "percepto-paradigmo". La esploroj pri UEA eliras el la laboro de Rašić. [[Michel Duc Goninaz]] analizis du tendencojn: unuflanke pure komunika, aliflanke "kulturporta kaj socipretenda", kiuj kombiniĝis kaj el kiuj la lasta iras el la [[Ligo de Nacioj]] ĝis KCE. Gary Mickle difinas maldekstran kaj dekstran tendencon (orientitan al oficialigo de Esperanto). Eckhard Woite parolas pri la "diabla cirklo": la enkonduko de Esperanto rezultis en organizaj problemoj kaj stagnado de la movado. * [[Nikola Rašić]], ''Enketa esploro pri Universalaj Kongresoj''; rezultoj de esplorenketo farita en 2002 al esperantistoj anoj de UEA kaj aliaj partoprenantoj de lasta UKo pri [[UK-oj]] mem. Venis 482 respondoj, ĉefe el okcidentaj landoj, ĉefe de viroj, altedukitaj, ĉefe de maljunuloj, mezklasuloj kaj duarange soluloj, ĉefe inter virinoj, kun pluraj hobioj, ekzemple pri naturo, homoj de libroj pli ol de faroj, kaj ne multe pri fremdaj lingvoj!, kun bona lingvonivelo (propra takso) kaj aktivaj en Esperanto-movado, 87% anoj de UEA, 12% de SAT ktp., fervoraj legantoj, kiu lernis E-on en kurso (37%) kaj duarange memlerne el libro (26%), pro instigo ĉefe de konatulo. Preskaŭ duono partoprenis en almenaŭ kvar UK-oj. Kiel tialo por ne partopreno oni indikas mankon de mono kaj de tempo. Por partopreno oni indikas intereson pri la movado, kaj duarange pri praktikado de la lingvo. El la programo oni preferas tiuorde la libroservon, la inaŭguron, la nacian vesperon kaj la ekskursojn; plej malpli la Cseh-aranĝojn, la aranĝojn por aktivuloj, la komitatkunsidojn, la lingvajn kursojn kaj IKU. Oni ne volas pagi tion multe, sed oni volas konvenan kongresejon. La kvalito de helpo ricevita de la LKK kaj de la Kongresa Fako de UEA estas alte taksita, same kiel pri la informiloj, nome la du Bultenoj, sed strange oni ne demandis pri la Kongreslibro! La aŭtoro mem substrekas la kontraŭdiron inter la neceso montri Esperanton al la ekstera mondo kaj UK-oj kie oni vivas interne por la komunumo mem. * [[Hèctor Alòs i Font]], ''La katalunaj esperantistoj. Socilingvistika trarigardo''; rezultoj de enketo farita en 2007 al 98 esperantistoj loĝantaj en Katalunio per formularo de 90 demandoj. Rezultis granda sociologia informaro, foje komparita kun la ĝenerala kataluna loĝantaro aŭ kun aliaj sociologiaj esploroj pri esperantistoj, ĉefe germanoj. La aŭtoro de la artikolo mem resumas la rezultojn. "La katalunaj esperantistoj estas tre markite viraj, sufiĉe regule distribuitaj laŭ aĝoj krom sub 20 jaroj, loĝantaj ĉefe en la grandaj urboj, universitataj studentoj aŭ homoj finintaj superan kleriĝon, ofte instruistoj aŭ komputistoj, ekonomie mezklasaj salajruloj, denaskaj katalunlingvanoj, poliglotoj, ne malofte kun aliland-devena vivkunulo, ateistoj aŭ agnostikuloj, kutimaj legantoj de libroj kaj gazetoj, aktivaj en la politika kaj socia vivo de la lando - ĉefe en rilato al la kataluna lingvo, homaj rajtoj, helpo al disvolviĝo kaj ekologio - kaj kun forta simpatio al sendependismo, ekologia maldekstro aŭ anarkiismo. Ili konis Esperanton per familianoj aŭ amikoj - tamen lastatempe ofte per Interreto -, sed lernis ĝin pro personaj idealisma konvinko kaj nekonformismo, ĉefe inter la 15-a kaj la 30-a jar-aĝo. Multaj iam aktivas en la Esperanto-movado kaj per tio atingas oftan uzadon de la lingvo, ĉefe legan kaj skriban, kaj bonan nivelon."<ref>[[Hèctor Alòs i Font]], ''La katalunaj esperantistoj. Socilingvistika trarigardo'', en "La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin", Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 558-573.</ref> * [[Ziko van Dijk]], ''"The geek shall inherit the earth". Esperanto-movado kaj vikipedia komunumo en la epoko de la Interreto''; oni komparas la fenomenon Esperanto kun la fenomeno Vikipedio, sed ne la [[esperantlingva Vikipedio]], sed la ĝenerala vikipedia movado, tio estas [[Wikipedia]] kaj [[Wikimedia]]. Unu jarcento post Esperanto aperas alia fenomeno kun universaleca intenco, kolektiva kunlaboro ("Libera Scio"), fare teorie de multegaj, sed praktike de ne tiom multaj, stranguloj, ne klinaj al socia rekta agado, ktp. Diferenco estis la aĝo kaj epoko de la apero, pro kio por Esperanto gravis la [[gazeto]]j, dum por Vikipedio [[Interreto]]. ===VII Apliko kaj disvastigo=== * [[Radojica Petrović]], ''Interkultura edukado per Esperanto''; jam dekomence Esperanto havis inter siaj celoj trajtojn pri [[interkulturo]], nome ke malsamaj nacioj interkompreniĝadu, per paciga lingvo, kaj publikigado de verkoj interesaj por ĉiuj popoloj. Poste venis la koncepto de konservado de la lingva diverseco. La terminoj "multkultureco" kaj "interkultureco" estas paralele uzataj, sed la unua priskribas diversecon kaj la dua dinamikon. Inter kulturoj estas etnocentraj trajtoj (ignoro, defensivo kaj minimumigo) kaj etnorelativaj (akceptemo, adaptiĝo kaj integriĝo). Interkultura edukado bezonas interkulturan kompetenton. En lastaj jaroj okazis en Esperantujo diversaj projektoj tendence al interkultura edukado, nome la jenaj: [[Lingva Prismo]], [[Edukado.net]], retejo [[lernu.net]] de [[Lernu!]], Interkulturo (La Torre, 1998), [[Lingvolanĉilo]] (propedeŭtika valoro), Infanoj ĉirkaŭ la mondo (Glossop, 2003), Indiĝenaj dialogoj, Indiĝenaj Popoloj (2005), Lingvo de paco (Zaban-e-Salam) por afganaj militrifuĝintoj en Irano, Lingvo de paco - Ururimi rw'Amahoro por gentoj de Burundo, Ruando kaj Orienta Kongo. Krome [[ILEI]], Euroschola (2004), [[AKEL]] ktp. "[...] konsideri la kulturan diversecon de la tutmondiĝanta homaro,, [...] atenti pri la interna diverseco de Esperantujo".<ref>Petrović, p. 592.</ref> * [[Katalin Kováts]], ''Edukado.net. La porinstruista retejo kaj ESF''; la retejo edukado.net startis en 2001 laŭ plano de Stefan MacGill, farado de Katalin Kováts kun teknika helpo de [[Hokan Lundberg]] kaj Clayton Smith, kun la celoj arigi, ordigi kaj disponigi lernilojn, [[lernolibro]]jn, kunlaborigi instruistojn de Esperanto, kiuj interŝanĝu espertojn, same kiel por memlernantoj. La paĝaro estis finkonstruita en [[2005]]. La enhavo de la retejo estas komponita de katalogo (350 lerniloj), lerniloteko (540 ekzercoj), metiejo, Monda Mozaiko, ekzamenoj, legejo (150 artikoloj), Koresponda Servo, Esperanto en lernejoj, en universitatoj ktp. Laŭ informo de 2008, partoprenis 1790 membroj, okazis 23 000 elŝutoj de ekzercoj, ariĝis 50 novaj kursoj, kaj informo pri 68 lernejoj. El tiuj spertoj naskiĝis produktoj kiel "[[Poŝamiko]]", el kiu distribuiĝis 4000 ekzempleroj, Korelativa danco, Pinĉilumado ktp. Partoprenis uzantoj ĉefe el Francio (271), Brazilo (232), Hungario (126), Usono (115) ktp. * [[Stefan MacGill]], ''Didaktikaj paŝoj''; la didaktika instruado de Esperanto bezonas eviti la influon de la nacilingvoj kaj kombini la komunikajn bezonojn de la lernantoj kun la specifaj gramatikaĵoj, ekzemple la transitiveco, komplikita kun la uzado de la sufiksoj -igi- kaj -iĝi-. Estas tre diversaj tipoj de verboj rilate al transitiveco: kun transitiva kaj netransitiva signifo (fumi), novaj verboj (abandoni), ne tiom uzataj (satiri), verboj foje aktivaj, foje stataj (kredi, scii, timi), transitivaj sed foje uzataj sen objekto (helpi, aludi), transitivaj foje kun kaj foje sen objekto (ludi en la ĝardeno, ludi violonon), ktp. * [[Imre Ferenczy]], ''Esperanto kaj [[medicino]]''; rakonto kaj priskribo de la du asocioj de esperantlingvaj medicinistoj: nome [[TEKA]] (1908-1961) kaj [[UMEA]] (ekde 1961), en kiuj aktivis diverslandaj medicinistoj kaj ĉefe japanoj, inter kiuj elstaris d-roj [[Seiho Nishi]], [[Hideo Shinoda]] kaj [[Saburo Yamazoe]]. [[Kuracisto]]j kunsidis kadre de UK-oj, eldonis gazetojn kaj en 1932 aperis la grava "Teknika Medicina Vortaro", kaj poste kelkaj aliaj vortaroj. En la 1970-aj jaroj aktivis ĉefe medicinistoj de orienteŭropaj landoj. Ekde 1997 UMEA organizis kongreson ĉiun duan jaron, ĉiam en orienteŭropaj landoj, escepte por unu fojo en Belgio (1977, 1979, 1981, 1983, 1985, 1987, 1989, 1991, 1993, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2005 kaj 2008). Kvankam estis kontaktoj kun aliaj organizaĵoj, malsukcesis kun la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] kaj kun la [[Internacia Ruĝa Kruco]]. Dum la lastaj jardekoj populariĝis [[Yumeiho]], nome kuracmetodo ĝustigantaj ostojn de la tuta korpo. * [[István Gulyás]], ''Pri la faka agado de la fervojistaj esperantistoj''; la agado por kaj per Esperanto fare de [[fervojisto]]j ekis jam en Hungario en 1898. Poste ĉefe profitante UK-ojn (kaj ekde la 5a en Barcelono) fervojistoj de diversaj landoj ekkunlaboris unue por "Internacia Asocio de la Esperantistaj Fervojistoj" (IAEF), el 1948 por "Internacia Fervojista Esperanto-Federacio" (IFEF). En 1949 okazis kongreso en [[Aarhus]], [[Danio]], kaj ekde tiam ĉiujare diverslande. Oni deklaras 700 membrojn de 19 landoj. Grava celo dum la tuta historio estas la kompilado kaj redaktado de teknikaj [[terminaro]]j pri [[fervojo]]j ĉu dulingvaj, plurlingvaj ktp. En 1989 la "Fervoja Terminaro en Esperanto" listigis kaj klarigis 10 000 nociojn. En 1995 aperis "RailLexic" en dek unu lingvoj (poste dek kvar) kiel [[datumbanko]] en [[CD-ROM]]. Fine de la jarcento oni koncentris al la terminologiaj principoj de [[ISO]]. Fakaj tekstoj aperis en la gazetoj "Fervoja Esperantisto" (jam en 1910), "La Fervojisto", "Bulteno" kaj finfine "Internacia Fervojisto". Dum kongresoj oni organizis fakaj ekskursojn, inter kiuj menciindas en [[Ŝanhajo]] (2006) por viziti la magnetvojon kaj veturi per tiu (431 km/h), en [[Parizo]] (2007) por viziti la rapidtrajnon [[TGV]], kiu atingis rekordon de 574 km/h ktp. La kontribuo finiĝas per listo de esperantaj fervoj-terminaroj. * [[Petro Chrdle]], ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio''; intereso pri faka terminologio aperis ĉefe en tri mezeŭropaj iamaj socialismaj landoj, nome Ĉeĥoslovakio, GDR kaj Hungario, en kiuj diversaj unuopuloj prilaboris fakterminarajn taskojn. Tiukadraj aranĝoj ekis ekde 1978 tiam laŭnome foje AEST foje SAEST, ekde tiu de 1978 en urbo [[Žilina]] (Slovakio) kun alterna periodeco inter Ĉeĥio kaj Slovakio. En 1980 ([[Ústí nad Labem]], (Slovakio)) krom la ĝenerala terminara temo oni proponis specifan ĉeftemon, tiam vivomedio; poste sekvis [[komputilo]]j (jam en ties fruepoko, 1981, [[Žilina]] kun 150 partoprenantoj kaj 48 prelegoj), [[energio]] kaj specife [[atomcentralo]]j kaj valbaraĵo [[Gabčíkovo]]/Nagymáros (1982, [[České Budějovice]], Ĉeĥio), nutraĵproduktado (1984, [[Brno]]), teknologio (1988, Poprad) kaj [[fervojo]] (1989, Strážnice). Dum la [[1990-aj jaroj]] la politika situacio en ambaŭ landoj malhelpis la trankvilan organizadon kaj nur ekde 1998 oni organizis denove jam sub la nomo KAEST ĉiam en Ĉeĥio kaj lanĉita de la agentejo KAVA-PECH fare de Petro Chrdle. La du unuaj eventoj okazis en [[Prago]], nome en 1998 kun ĉeftemo pri [[komunikado]] kaj en 2000 kun ĉeftemo pri [[ekonomio]]. Ekde tiam la afero okazis en [[Dobřichovice]], kiel sidejo de la agentejo mem, en 2002 kun ĉeftemo pri [[elektroniko|elektronikaj rimedoj]]. Tiuokaze elstara prelego estis tiu de [[Chuck Smith]], fondinto de la esperantlingva [[Vikipedio]] kiel unu el la unuaj ne-anglalingvaj versioj en 2001, samjare kun la ĝenerala sistemo. Ekde tiam la rilatoj inter KAEST kaj vikipediistoj estis oftaj. En 2004 la ĉeftemo estis Esperanto mem. En 2006 partoprenis membroj de la tiam ekiĝanta, poste grava laborgrupo en Esperantujo, [[E@I]], kaj inter aliaj aferoj [[Marek Blahuš]] prelegis pri [[Unikodo]]. En 2008 okazis trejnseminario por vikipedi-kontribuantoj fare de [[Pavla Dvořákova]] kun partopreno de [[Yves Nevelsteen]], redaktoro de manlibro pri Vikipedio. Ĉiuj menciitaj eventoj kaj prelegoj estis kolektitaj en la korespondaj prelegokolektoj. * [[Amri Wandel]], ''Du jardekoj de Internacia Kongresa Universitato''; jam en 17-a UK en Ĝenevo (1925) ekis "Somera Universitato", [[Internacia Kongresa Universitato]] (IKU) ekde la 66-a UK en Brazilio. Komunaj sesioj AIS-IKU ekis en 1992. La formato konsistas el ok ĝis dek fakaj prelegoj el diversaj terenoj, el kiuj tri estas parto de AIS-kurso. Tiuj prelegoj estas elektita de speciala komisiono, iam tripersona, nun kvinpersona. El la 82-a UK en Adelajdo (1997) oni eldonis broŝuron kun la IKU-tekstoj. El 2005 oni konstruis IKU retejon kadre de la retpaĝo de UEA. El 2007 Wandel iniciatis la "Internacian Vintran Universitaton", kadre de la jarfinaj eventoj. Tiuj ĉiuj iniciatoj kongruas kun aliaj prisciencaj esperantaj agadoj, kiel tiuj de ISAE, "Scienca Revuo", Vikipedio, biblioteko STEB de Eventoj, terminaroj ktp. * [[Barbara Pietrzak]], ''Esperantaj elsendoj kiel natura lingvomedio''; jam en 1922 estis du radiostacioj kun esperanta programo, 47 en 1924, 168 post tri jaroj ktp. Tio "havis enorman signifon por la esperantistoj, ofte vivantaj dise kaj izolite".<ref>p. 644</ref> En 1959 "en Varsovio komenciĝis regulaj Esperanto-elsendoj" rilate al la 100-a naskiĝdatreveno de Zamenhof kaj la unua UKo en Orienta Eŭropo post la Dua Mondmilito.<ref> p. 645</ref> Laŭlonge de la jaroj la formato estis foje ŝanĝita, sed ekde 2007 [[Pola Radio]] ekzistas nur kiel [[podkasto]]. Resume, la elsendoj de Pola Radio estas komprenataj kiel kreado de natura lingvomedio, kaj oni montras fragmentojn de leteroj senditaj de aŭskultantoj kiuj parolas pri siaj propraj personaj spertoj, la uzado por instrulaboro kaj por propra lernado. * [[Thomas Bormann]], ''Kiel aŭdigi nin en la amaskomunikiloj?''; ĵurnalisto laboranta en radiostacio analizas la eblojn aperigi Esperanton en amaskomunikiloj. Li statistikas ties aperojn fare de [[novaĵ-agentejo]]j ekzemple kompare kun NRG-oj kaj konstatas, ke estas proksime de nulo, pro kio li rekomendas, anstataŭ direkti sin al tiuj, klopodi aperigojn en lokaj paĝoj, fare de aktivaj E-o grupoj, kiel en germana urbo Herzberg, farita per organizita plano pro ekzemple E-o kongreso aŭ kurso, vizito de gasto, propra partopreno en E-o kongreso ktp. * [[Reinhard Fössmeier]], ''Gramatikaj fenomenoj en komputila internaciigo''; produktado de internaciaj programoj estis ekfaritaj de Hewlwtt-Packard ĉirkaŭ 1985, kaj poste multe progresis, sed en la kampo de gramatiko nur la afero de pluralo estis tuj solvita, ekzemple fare de sistemo Qt de Trolltech; aliaj kiel vortordo, adjektivo aŭ aliaj estis malfacile solveblaj. La retejo Launchpad kunordigas internaciigajn projektojn. Reuzo havas pozitivajn kaj negativajn rezultojn. * [[Mauro La Torre]], ''Kie fluas lakto kaj mielo''; plurvortaĵoj aŭ frazeologiaĵoj estas vicoj de vortoj funkciantaj kvazaŭ unusola vorto. Per komputiloj kaj uzante statistikajn modelojn eblas prilabori algoritmojn kiuj traserĉu tiujn en grandaj tekstaroj. En tiuj studeblas plurelementeco, signifo-nekalkuleblo (idiotismeco), jam-preteco, kutimeco, stabileco, figureco ktp. La aŭtoro studis tekstaron el la [[Biblio]], Grimm-fabeloj, Andersen-fabeloj kaj Zamenhofaj paroladoj por kompari oftecojn, teksto-segmentojn, sorbecon, solidarecon, sorbindicojn ktp. * [[Victor Sadler]], ''Semantikaj suplementoj al sintaksaj dependo-arboj en TRUKILO''; la dulingva scio-banko (DSB) referencas inter vortoj kaj esprimoj en unu lingvo kaj la respondaj elementoj en la alia; tio anstataŭas la tradiciajn tradukvortarojn ĝis nun uzatajn en komputilaj traduksistemoj. La celo estas ebligi la elekton de la plej taŭga traduko el inter pluraj kandidatoj, surbaze de komparo de la kunteksto en la tradukata frazo kun la kuntekstoj, en kiuj la sama vorto aŭ esprimo aperas en la DSB. En aro da kazoj, sintaksaj arboj nekomplete respegulas la semantikajn rilatojn inter la vortoj de frazo: necesas semantikaj suplementoj. * [[Toon Witkam]], ''Novjarmila teĥnologio: ĉu ĝi forpelos aŭ kreos analfabetecon?''; en la moderna epoko bildoj abundas, dum tekstoj ŝrumpas, la klavaro [[QWERTY]] pli kaj pli suferis forlasitecon, uzado de sono kaj parolrekono disvastiĝas anstataŭigante tajpadon; subvoĉa rilato al komputiloj pliiĝas: "homoj povos produkti tekstojn silente, sen paroli, sen skribi, sen ektuŝi klavojn aŭ alklaki muson."<ref> p. 688.</ref> Kvankam librolegado malpliiĝis, la nova teĥnologio povas nutri alfabetecon per [[SMS]], proponoj de Interreto kreado de novaj iloj kaj fontoj por intelektuloj ktp., kaj tial "la sorto de alfabeteco dependas ne nur de la teĥnologio, sed ĉefe de la [[homa konduto]]. Konsumismo kaj komfortemo volonte akceptos sentekstajn komunikilojn [dum] diligenteco kaj intelekta ambicio utiligos tekstajn rimedojn."<ref> p. 689.</ref> En tiu panoramo Esperanto bonfartas kaj pro sia reguleco enhavas oportunojn por ludi gravan rolon en la estonteco. ===VIII Literaturo=== * [[Probal Dasgupta]], ''La postnacia literatura entrepreno kaj Esperanto''; per [[metaliteraturo]] indas diferencigi la funkciadon de la "postnacia" literaturo, nome angla kaj aliaj tutmondaj disde la uzado de Esperanto. Imperiismo "stultigas la popolojn", ĉar reduktas ilian legan elektipovon. Internacia tendenco al "[[magia realismo]]" fakte devenas el neanglalingvaj literaturoj: de lingvoj hispana, ĉeĥa, itala, turka ktp. Parenca estas la [[fantasto]] ja kun anglalingvaj reprezentantoj kiel [[Tolkien]] kaj [[Ursula K. Le Guin]] kaj "klasika magiarto kiel fikcia ingredienco" ekzemple ĉe [[J. K. Rowling]] kaj [[Philip Pullman]]. Tio rilatas al temo de [[milito]] kaj [[paco]] post la uzado de atombomboj fine de la Dua Mondmilito: "la sistemo de militado inter la absolutaj potencoj [...] devos transiri de la fizika al la fantazia batalarto."<ref>p. 697</ref> Tiu temo transiris el la "realo"en la "fikciarton". Tiukadre gravas esplori la literaturon de infanoj, kaj de la transiro de la kampara mondo al la urbego. Por infanoj gravas la relego de kolektivaj pasintecoj. * [[Trevor Steele]], ''Kial vi verkas?''; respondoj estas en ludemo, fascino por rakontoj, vortoludemo kaj diri ion ankoraŭ nediritan, malfacile en grandaj nacilingvoj, pli eble en Esperanto. * [[Paul Gubbins]], ''Sub la spoto. Movado kaj movadanoj en la originala dramarto Esperanta''; Pli ol 40 % de la originalaj Esperantaj teatraĵoj koncernas Esperanton mem, sed mankas al la Esperanta teatro ĝuste kohera kaj konsekvenca engaĝiĝo kun la socio, kio ja estas en naciaj teatroj. Inter tiuj verkoj kiuj ja pritraktas Esperanton estas "La duonokulvitro" de [[M. Baissac|Baissac]] (1905), "Dum kongreso" de F. Crozat (1909) kaj "En la barcelona kongreso" de Vicente Inglada (1910). En "Duonsurda" de Jeanne Flourens (1907) temas pri maturiĝo de adoleskantino, sed fine oni vizitas d-ron Zamenhof. La temo de denaskismo aperas en "La familio de Anto Speri" de Giorgio Silfer. En multaj teatraĵoj movado kaj movadanoj nur dekoracias, kiel en "Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?" de Fernand Maréchal (1908). Kelkaj verkoj temas pri Zamenhof mem, kiel "Zamenhof private" de [[Stefan MacGill]] (1986) kaj "Ni vivos!" de [[Julian Modest]] (1983). Tiuj verkoj kiuj traktas esperantan vivon ofte estas parodie kritikemaj, kiel "Reveno" de Atanas D. Atanasov (1927) kaj "Nia diligenta kolegaro" de Marko Nikolić (2006). Kelkaj esperantaj teatraĵoj ne temas pri Esperanto mem, sed en la fono kuŝas la interna ideo, kiel en "Dum tondras kanonoj" de [[Julio Baghy]] (1957) pri milito, aŭ "Virino ĉe la landlimo" kaj "Liberiĝo" de [[Marjorie Boulton]] (1959). * [[Georgi Mihalkov]], ''Ĉiu memoro estas protesto''; analizo de la noveloj de "[[La granda aventuro]]" de [[Ferenc Szilágyi (verkisto)|Ferenc Szilágyi]], grava hungara verkisto de la epoko de "Literatura Mondo", kiu en 1938 elmigiris al Svedio, kie fondis la revuon "Norda Prismo". En "La granda aventuro" aperas "juna simpatia viro senlabora" kiu optimisme fantazias je la vido de luksoviva bela virino. En "La liberiĝo de juĝisto" oni emfazas "neordinarajn momentojn" en la vivo per prezentado de [[juĝisto]] kiu unu tagon abandonas siajn taskojn por "liberiĝi de la katenoj de la ĉiutagaĵoj" kaj survoje al natura ripozloko amikiĝas kun vela virino kiu same faras; tamen kiam ekas amhistorio venas pluvego: "Nia tuta vivo estas kaptilo". "Sennome" estas epizodo el la [[Dua Mondmilito]] en kiu frakasita oficiro permesas la fuĝon de kaptito; tamen la milito okazigas sian kruelecon. En "Libera rabo" oni rekreas epizodon pri fama hungara poeto [[Mihály Fazekas]]; dum militrabado en urbo oficiro venas en hejmon kie estas abunda biblioteko kaj li meditas pri la grando kaj homeco de la kulturo. En "Elinjo" la aŭtoro elpensas belegan junulinon por konsoli la vivon de amiko kiu estis vundita dum la [[Unua Mondmilito]] kaj kuŝas paralizita en militmalsanulejo. * [[Baldur Ragnarsson]], ''Humphrey Tonkin, tradukinto de Shakespeare''; inter la du ebloj traduki literaturon, nome la artisma kaj la fidelisma, Tonkin por traduki [[Shakespeare]] decidas sin al la "fidela redono de la spirito de la verkoj." Ragnarsson komentas detale la rimedojn por traduki la diversajn partojn kaj konkrete de kelkaj fragmentoj el la tokin-aj tradukoj de ''La Vivo de Henriko Kvina'' kaj ''[[La Vintra Fabelo]]'' de Shakespeare. * [[Anna Löwenstein]], ''Al Tonkin pri Tolkien. Aŭ: Kial serioza profesoro interesiĝu pri "La mastro de la ringoj"?''; [[Tolkien]] ege interesiĝis pri lingvoj, partikulare la greka, sed ĉefe la [[finna]] kaj la [[kimra]] kiuj kondukis lin al mitaj lingvoj, artefaritaj lingvoj, kiel Esperanto, kies ekzemplo helpis lin krei lingvojn Quenya kaj Sindarin, bazaj en sia klopodo krei mitan fonon "Silmariliono" sur la bazo de [[Beowulf]], por la posta kreo de [[La hobito]] (1937) kaj [[La mastro de la ringoj]]. Tiukadre gravis "lia amo al la angla kamparo" (magiaj entoj kiel la vivantaj arboj), kaj memoroj de la katastrofo de la tranĉeoj en la [[Unua Mondmilito]]. * [[Roman Dobrzyński]], ''Sinjoro Tadeo parolas Esperante''; ''Sinjoro Tadeo'' estas la ĉefverko de [[Adam Mickiewicz]] (Adam Mickjeviĉ) pri junulo Tadeusz Soplica (Tadeuŝ Soplica) kiu flirtas, fuĝas eksterlanden kaj revenas kun la napoleona armeo. Mickiewicz planis verki nur "idilian rememoraĵon", sed poste li "modifis la enhavon" por malfermi "la perspektivon de la nacia sendependiĝo", tio estas la verko iĝis nacia [[epopeo]]. Tiukadre la eseisto resumas la biografion de Mickiewicz kadre de la historia kaj politika fono de sia vivo. La verko estas komponita de 8600 versoj, verkitaj inter 1832 kaj 1834. Ĝi estis tradukita de [[Antoni Grabowski]] en kontakto kun Zamenhof, same kiel ekzistas 78 tradukoj en 30 lingvoj, kaj adaptita al [[kino]] fare de la pola reĝisoro [[Andrzej Wajda]] uzanta "850 versojn, do apenaŭ dekonon de la tuto". La filmo estis subtekstigita en Esperanto uzante la tradukon de Grabowski.<ref>Citaĵoj el op. cit. pp. 736-747.</ref> * [[Laŭlum]], ''Ĉina klasika beletro en Esperanto''; La aŭtoro disvolvigas detalan priskribon de la tuta panoramo de la klasika [[ĉina literaturo]]. "La libro de poezio" de [[Konfucio]] estis la unua antologio de ĉinaj poemoj. [[Qu Yuan]] (340-278 a.K.) metis la fundamenton de la ĉina romantikismo. En [[Han Dinastio]] (206-220) aperis nova poezia formo "jŭefu"-o; en [[Jin Dinastio]] (265-420) aperis [[Tao Yuanming]], majstro de idilioj; en [[Tang Dinastio]] (618-907) aperis poetoj kiel [[Li Bai]] kaj [[Du Fu]]. En [[Song Dinastio]] (960-1279) prosperis la versoj laŭmelodiaj. Pri prozo en Jin aperis "Romano pri la Tri Regnoj", "Ĉe akvorando" kaj "Pilgrimo al la okcidento"; en [[Ming Dinastio]] (1368-1644) [[Feng Menglong]] kolektis rakontojn kaj verkis "Parabola novelaro"; en [[Qing Dinastio]] (1665-1911) aperis "[[Ruĝdoma sonĝo]]" de [[Cao Xueqin]] kaj [[Gao E]] kaj "Mirrakontoj de Liaozhai" de [[Pu Songling]] pri "fantomoj, feoj, spiritoj de vulpoj kaj aliaj bestoj" por eviti politikan subpremadon. Por teatro la [[Yuan Dinastio]] (1279-1368) estis prospera epoko por [[opero]]j. * [[Duncan Charters]], ''Kial valoras legi literaturon en Esperanto?''; surbaze de la opinioj esprimitaj fare de lernantoj el liaj kursoj pri hispana literaturo, Duncan Charters komentas diversajn ideojn rilatajn al la graveco legi [[literaturo]]n. Inter allogaĵoj listiĝas la granda vivvarieco, vasta perspektivo, eblo revivigi historion, montro de vivdefioj, la diverseco de komprenaj niveloj ("sama literatura verko povas komuniki tute malsamajn sentojn al diversaj legantoj"), la atentigo al sociaj problemoj ktp. Pri la Esperanta literaturo oni emfazas la gravecon de ties "esprimiva kapablo", nome la kvalito de tradukoj ebligas la superon super tradukoj al aliaj lingvoj. Oni montras la partikularecon, ke en Esperantujo tre ofte novbakitaj lernantoj jam deziras verki, eĉ literature. ===IX Strategio=== * [[Peter Baláž]], ''21-a jarcento - ĉu la Esperanto-movado pretas?''; Esperantujo tute ŝanĝiĝis pro la apero de komputiloj, [[Interreto]] kaj informaj kaj komunikaj teknologio. Tiukadre la aŭtoro postulas ses sintenojn necesajn por respondi al la nuntempaj situacioj: nome moderniĝo, profesiiĝo, malfermiteco, ĉiuflankeco, bunteco kaj kunlaboro. Li mencias la agadon fare de [[E@I]] kaj [[lernu!]] Ne estas menciata Duolingo, kiu tiam ne ekzistis. Li aludas ankaŭ al kelkaj projektoj, el kiuj kelkaj funkciis kaj aliaj ne funkcias ankoraŭ, nome bretaro, terminaro, elektronika PIV, vendejo ktp. Resume, la Esperanto-movado pretas por la nuna jarcento, jes ĉar estas ebloj kaj rimedoj, kaj ne ĉar ankoraŭ ne sufiĉe oni eluzas tiujn eblojn. * [[Miroslav Malovec]], ''Estonto de la cifereca mondo''; oni komentas la enormajn ŝanĝojn en la kultura mondo, ekde kiam Interreto ebligis la akumuladon de kulturaj rimedoj, nome libroj, gazetoj, kursoj, bildoj, videoj, enciklopedioj ktp. Partikulare oni meditas pri la ciferecaj [[biblioteko]]j, nome [[Europeana]], projekto Gutenberg, Gallica ktp. Estas "senfina kreskado de la virtuala sistemo". * [[Jukka Pietiläinen]], ''Plurlingvismo kaj Esperanto. Ideologia ŝanĝiĝo en la Esperanto-movado''; la historio de la Esperanto-movado fluktuis inter du nekongruaj tendencoj, nome al [[plurlingvismo]] aŭ al defendo de Esperanto. Dekomence Esperanto estis prezentita kiel "ilo por transiri lingvajn barojn [...] al la unuigo de la homaro". Poste okazis apero de [[sennaciismo]], kies plej radikalaj subtenantoj, kiel [[Lanti]], vidos Esperanton kiel "ĉefa lingvo kaj la naciajn lingvojn ili rigardas nur kiel helpajn". Evidente tiukadre apenaŭ gravis la aktuala defendo de plurlingvismo. Tiu sinteno estis modifita inter la 1960-aj kaj la [[1970-aj jaroj]], kiam disvolviĝis tendencoj favoraj al egalrajteco, plurlingveco, valoro de minoritataj lingvoj ktp. En 1978 aperis Internacia Komitato por Etnaj Liberecoj (IKEL) kaj eĉ en 1972 ties gazeto "Etnismo". La malfermiteco de Esperantujo al lingva diverseco respeguliĝis en 1976-1977 per la alinomigo de la gazeto "Monda Lingvo-Problemo" al "Language Problems and Language Planning", kun nun en pluralo problemoj. Tiu nova sinteno rezultis en la agado de UEA por la Nova Monda Informa kaj Komunika Ordo kadre de la Nova Monda Ekonomia Ordo, la fondo de la gazeto "Monato", de la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj, rilatoj kun [[Unesko]] ktp. La Vankuvera UK de 1984 temis pri la "lingvaj minoritatoj". * [[Edmond Brent]], ''Protektado de minacataj lingvoj kaj kulturoj''; Esperantismo estis socia movado por la disvastigo de la "interna ideo" kiu iĝis socikultura [[komunumo]]. Jam en la [[1920-aj jaroj]] estis fruktodonaj kontaktoj kun la [[Ligo de Nacioj]], sed tiuj rilate al sukcedanta organizaĵo ([[Unuiĝintaj Nacioj]]) malsukcesis, kaj sukcesis nur demarŝoj rilate al Unesko. Tiukadre UEA evoluis el lingvocentra neŭtralismo al "deklaroj pri universalaj homaj rajtoj kaj nediskriminacio", nome "kontraŭ kultura kaj lingva dominado". Tamen dum internaciaj organizaĵoj ja teorie favoras "kulturan kaj lingvan diversecon", kaj siaflanke UEA deklaracias favore al la "lingvaj minoritatoj", tiuj praktike pli kaj pli subtenas la uzadon de la angla, dum UEA kongrue kun siaj dekomencaj celoj klopodas "akceptigi, disvastigi kaj universaligi esperanton". Rilate al tiuj kontraŭdiroj, la fina resumo listigas kelkajn mitojn (el Esperantujo) kiuj postulas komentojn, nome la jenaj: ** Esperanto solvas "la mondan lingvoproblemon", ** Esperanto, finavenke kiel mondlingvo, lingvocidus, ne lingvosavus, ** Esperanto savas kaj protektas la minacatajn lingvojn de la mondo, ** Esperanto favoras lingvan diversecon, ** La disvastigo kaj universaligo de esperanto estas la preferenda aŭ eĉ unika rimedo por subteni kaj protekti lingvan diversecon. * [[Grégoire Maertens]], ''La financa strategio de Universala Esperanto-Asocio, 1974-1980''; en la unua duono de la [[1970-aj jaroj]] okazis financa krizo en UEA; dum en la dua duono de la 1970-aj jaroj oni aplikis solvojn fare de proponoj de Humphrey Tonkin kaj plenumo praktika fare de Grégoire Maertens. La financa stabileco estis atingita pere de koverto de subtenanta kotizo en aliĝo al la Societo Zamenhof, volontula servo, kaj financa Programo. La Grafika Centro de UEA en [[Antverpeno]] helpis fine de la 1970-aj jaroj, sed fine de la 1980-aj jaroj la Centro transiris al Flandra Esperanto-Ligo. Simile okazis kun Budapesta Oficejo. De 1990 ĝis 1995 funkciis strategio por Azio. La komencaj demarŝoj estis arigi financojn el la propraj aziaj landoj. * [[So Gilsu]], ''La historio kaj strategio de Esperanto-movado en Azio, 1989-1995''; temas pri projekto estrita de So Gilsu inter 1990 kaj 1995, dum el 1996 ĝis 2008 estis gvidata de [[KAEM]] (Komisiono pri Azia Esperanto-Movado). La financa problemo estis atribuita al la propraj aziaj landoj. La tuto konsistis el jenaj projektoj: ** A: Kunlaboro de aliĝintaj landaj asocioj, dekomence japana, korea, ĉina, pakistana kaj israela. Oni decidis regule kunveni dum UK-oj, kio rezultis en kunlaboro de pliaj landaj asocioj. La 79-a UK en Seulo estis rekordo por azianoj kun pli ol 1200 kio estis 67,6 % de aziaj partoprenantoj. ** B: Sendi kompetentajn instruistojn, kiuj disvastigis Esperanton ĉefe en novaj landoj. ** C: Aligi aziajn aktivulojn al UEA, nome en la koncerna periodo 325 aktivulojn el dek aziaj landoj. ** Ĉ: Sendi aziajn aktivulojn al movade progresintaj landoj, ĉu al Japanio kaj Koreio, ĉu al orienteŭropaj landoj, kun relative malgranda sukceso. ** D: Helpi pri Esperantaj libroj. ** Aliaj klopodoj estis eldono de la bulteno "Esperanto en Azio", eldono de "Gvidlibro pri Esperanto-movado en Azio", establo de KAEM, kaj okazigo de Azia Kongreso pli malpli ĉiun duan jaron. ===X Anekdotoj kaj rememoroj=== Tiu ĉapitro konsistas el kontribuoj kiuj rememoras detalojn pri la vivo kaj ĉefe agado de Humphrey Tonkin kaj partikulare kiel pioniro de la junulara movado en Britio, de TEJO, de la renovigo de la estraro en UEA anstataŭante la fortan personecon de Ivo Lapenna kaj la postaj klopodoj reamikigi partiojn kaj plifortigi la propran organizaĵon. Tiele oni ne ripetas detale en la resumo de tiuj kontribuoj. Foje oni indikos specialan temon, sed la fakto ke foje oni indikos nenion ne signifos, ke la kontribuo ne estas interesa, sed nur, ke tiu ne estos aparte distingebla, ke temas nur pri tre personaj rememoroj aŭ ke la propra titolo de la kontribuo jam resumas la tekston. * [[Marjorie Boulton]], ''Humphrey Tonkin: la klereco de la koro''; * [[Diccon Masterman]], ''Humphrey Tonkin, universitata studento''; pro BEA, JEB... * [[Michela Lipari]], ''Kure tra duona jarcento''; pri UEA. * [[Ursula Grattapaglia]], ''Pri kaj por Humphrey Tonkin''; * [[Hans Bakker]], ''Humphrey Tonkin: "eminence grise" de la Esperanto-movado''; * [[Ivo Osibov]], ''TEJO de mia epoko retrospektive''; pri TEJO, teknikaj kaj financaj aferoj. * [[Hans Michael Maitzen]], ''Humphrey Tonkin - 25jarulo''; * [[Ulla Luin]], ''Junulara Esperanto-vivo en Svedio en la 1960-aj jaroj''; * [[Tomas Jansson]], ''Tyresö - ĝiaj kongreso kaj deklaracio''; * [[Bruce Sherwood]], ''Memoroj''; * [[György Nanovfszky]], ''Revo kaj realo. Renkontiĝo antaŭ 45 jaroj''; en [[Budapeŝto]], kaj maleblo iri al Parizo. * [[Renée Triolle]], ''Li apartenas al mia Esperanta vivo...''; * [[Syôzi Keiko]], ''Fragmente pri Universala Kongreso''; * [[Mikaelo Bronŝtejn]], ''Vizito trans la Feran Kurtenon''; en [[Leningrado]], 1975. * [[Stefan MacGill]], ''Ĉiama Esperanto-parolanto''; * [[Petâr Todorov]], ''La riparo de kongresa flago''; * [[Wera Blanke]], ''El la taglibro de Wera Dehler (1981)''; * [[Eliza Kehlet]], ''Ironio milda''; * [[Tan Xiuzhu]], ''Al monto sublima, admiro senfina''; en Brazilo, El Popola Ĉinio kaj Esperanto-Bosko. * [[Orlando E. Raola]], ''Impresoj pri Humphrey Tonkin''; * [[Jennifer Bishop]], ''Memoroj de junaĝo pri Humphrey Tonkin''; * [[Spomenka Štimec]], ''Somero 1993 en la hejmo Tonkin''; gastigita. * [[Etsuo Miyoshi]], ''Facila vento ekblovas en EU''; pri sia kampanjo propagandi en gazetaro. == Bibliografio == * ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). * Fine de la libro estas aparta bibliografio de la plej diversaj verkoj de Humphrey Tonkin en 25 paĝoj! (pp. 878-901). ==Referencoj== {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=8356#ek la libro en la katalogo de UEA] * [http://liberafolio.org/2010/festlibro-honore-al-jubileanta-humphrey-tonkin-transdonita-en-la-centra-oficejo artikolo ''"Jubileanta Tonkin ricevis festlibron en la Centra Oficejo"'' en la retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130414132726/http://www.liberafolio.org/2010/festlibro-honore-al-jubileanta-humphrey-tonkin-transdonita-en-la-centra-oficejo |date=2013-04-14 }} [[Libera Folio]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20Arto%20Labori%20Kune&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo|Arto]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2010]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] q1kpvqz2sj72u299o0gvrlfqktklxzo 0 466524 9420339 9058367 2026-07-04T16:39:37Z ThomasPusch 1869 9420339 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Barocke-Schalmei.png|eta|300ra|ŝalmo (syntagma musicum)]] [[Dosiero:Salmaj.jpg|eta|maldekstre|sopraneta kaj soprana ŝalmoj]] La '''ŝalmo''', ankaŭ ''Schalmay'', ''Schalmey'', ''Ciaramella'', ''Kalamaia'', ''[[bombardo]]'', estas [[ligna blovinstrumento]] kun duobla [[anĉo]] kaj konuse borita tubo. Ĝi plejofte havas sep antaŭajn tontruojn. Povas ankaŭ ekzisti truo por la maldekstra dikfingro. La sono estas ege laŭta, akra kaj precipe en la malalta pozicio nazuma. La tonamplekso estas 1½-2 oktavoj, je kiu oni unu fojon preterblovas en la oktavon. La instrumentoj estas escepte la malgranda sekundo al la plej malalta tono ludeblaj kromatike per forkoprenoj. La ŝalmo devenas de la orientlanda ''zurna'' kaj ekaperas en Eŭropo dum la mezepoko. En la [[Renesanco|renesancepoko]] oni konstruis ĝin en c/f-agordo en la tonpozicioj diskanto, sopraneto, soprano, aldo, tenoro kaj baso. La basŝalmo jam estas malfacilege manuzebla kaj bezonas multe da aero. Ekde meze de la 20-a jarcento oni denove konstruas kaj ŝalmojn. krom la reproduktado de muziko el [[mezepoko]] kaj renesanco oni utiligas la ŝalmon foje ankaŭ por [[Popola muziko|popola]] kaj moderna muziko. == Literaturo == * Heinz Stefan Herzka: ''Schalmeien der Welt. Volksoboen und Volksklarinetten. Verbreitung und Geschichte der Musikinstrumente mit dem magischen Klang''. Textband und CD-ROM. Schwabe, Basel 2003, ISBN 3-7965-1969-5 == Vidu ankaŭ == * [[Suona]] * [[aerosonilo]] * [[hobojo]] * [[ŝenajo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=sxalm}} * [http://www.sackpfeyffer-zu-linden.de/Schalmei.html ŝalmo] * [http://www.capella-de-la-torre.de/?Renaissance:Instrumente Priskribo de ŝalmo] [[Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Anĉinstrumentoj]] mcson6ca6exdjjlagxwacy306ij342w 0 480311 9420581 9325953 2026-07-05T01:06:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420581 wikitext text/x-wiki La '''Labirinto Miró''' ({{ca}}: Laberint; {{fr}}: Labyrinthe) estas aro da skulptaĵoj kaj ceramikaĵoj realigitaj inter 1961 kaj 1981 de [[Joan Miró]] laŭ mendo de Marguerite kaj Aimé Maeght por la [[Fondaĵo Maeght]] en [[Saint-Paul-de-Vence]]. Dissemitaj en ĝardeno kun teraso kaj vido al maro, la [[labirinto]] estas promenejo en la revo de la artisto, kun ties fantazio kaj humuro. == Historio == Ekde la komenco de la 1960-aj jaroj, Miró aktive partoprenis en la granda projekto de Aimé kaj Marguerite Maeght kiuj establis sian fondaĵon en Saint-Paul-de-Vence. La paro, inspirita de la vizito al ateliero de la pentristo en Cala Major, komisiis la saman arĥitekton — [[Josep Lluís Sert]] — por la konstruo de konstruaĵo kaj aranĝo de ĝardenoj. Aparta spaco estis rezervita al Miró. Post longa meditado, tiu ĉi dediĉis sin al sia ''Labirinto''. Li kunlaboris kun Josep kaj Joan Artigas por la realigo de ceramikaĵoj, kaj kun Sert por la koncepto de la tutaĵo<ref name="Dupin 320">Dupin, 1961 kaj 1993, paĝo 320</ref>. La monumentaj verkoj de la labirinto estis speciale kreitaj por la fondaĵo. En la irvojo desegnita de Josep Lluís Sert, Miró unue konceptis maketojn kiuj poste estis realigitaj el cemento, marmoro, fero, bronzo kaj ceramiko<ref>Prat, 2001, paĝo 236</ref>. El tiu aro da skulptaĵoj, ''La Forkego'' kaj ''La Disko'' troviĝas inter la gravaj. La unua estis realigita en 1963 (bronzo, 507x455x9&nbsp;cm) kaj la dua en 1973 (ceramiko, {{unuo|310|cm}} de diametro). == Bibliografio == * {{citaĵo de libro|lingvo={{fr}}|persona nomo= Jacques |familia nomo= Dupin |titolo= Miró|eldoninto= Flammarion|jaro= 1961 kaj 1993|isbn=2-08-011744-0 }} * {{citaĵo de libro|lingvo={{fr}}|persona nomo= Jean-Louis |familia nomo= Prat |titolo=Métamorphose des formes|volumo= catalogue de la fondation Maeght|eldoninto= Fondation Maeght, en collaboration avec Sucessió Miró-Adagp|jaro=2001|isbn=2-900923-24-7 }} * {{citaĵo de libro|lingvo={{fr}}|persona nomo= Henri |familia nomo= Maldiney |titolo=La Fondation Maeght à Saint-Paul|volumo=Derrière le miroir |paĝoj = 148|loko= Parizo|jaro=1961}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20131014071419/http://s3.amazonaws.com/europaconcorsi/project_images/2234642/MAEGHT_0_pano_labyrinthe_01_full.jpg Foto de Labirinto] == Tradukfonto == {{Trad|fr|Labyrinthe (Miró)|102492736}} [[Kategorio:Joan Miró]] [[Kategorio:Skulptaĵoĝardenoj]] krmazhue1s5dkhokkwd37b9l9j1zebg 0 481974 9420481 8306594 2026-07-04T21:12:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420481 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:La Puerta, Trujillo.JPG|eta|250px|'''La Lagunita''' (la lageto) en [[2009]] ĉe La Puerta, Trujillo, Venezuelo.]] '''La Puerta''' (la pordo (de [[Andoj]])) estas turisma urbo kaj ĉefurbo de la samnoma paroĥo, apartenanta al la municipo Valera de la [[Trujillo (Venezuela ŝtato)|subŝtato Trujillo]] [tɾuˈxiʎo, truĥIjo], [[Venezuelo]]. La Puerta havas moderan klimaton de altaĵo, situanta ĉe la [[Venezuelaj Andoj]]. La natura pejzaĝo estas de granda alloga valoro pro abundo de riveroj, valoj kaj altaj montoj kiaj ''El Llanito'', ''El Toro'' kaj la ''Páramo de los Torres''. EStas ankaŭ ''La Lagunita'' (la lageto, kiu estas je nur 10 minutoj de la domaro), kun eblaj promenado per boato kaj ĉevalluado. Vizitindas ankaŭ la bela preĝejo la Virgulino de La Paco kaj la Hotelo Guadalupe. La Puerta estas turisma loko vizitata de turistoj devenaj eĉ de la subŝtato [[Zulia]] kaj eĉ el eksterlande. [[Turismo]], [[komerco]] kaj [[agrikulturo]] estas la du pilieroj de la [[ekonomio]] de la areo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://valera-trujillo.gov.ve/portal-alcaldias/ Municipo Valera (''Alcaldías Digitales'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090210183827/http://valera-trujillo.gov.ve/portal-alcaldias/ |date=2009-02-10 }}. * [http://lapuertadelosandes.blogspot.com|La Puerta de los Andes]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[Kategorio:Geografio de Venezuelo]] fjpvyqw1lx8sd3ejj8ehubio9v0k18h 0 488093 9420587 9229173 2026-07-05T02:56:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420587 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | komunumo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Laives | devena_nomo = | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Laives | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Church Saint-Martin of Laives at the top of the hill (winter).jpg | dosiero_priskribo = La preĝejo [[Marteno de Tours|Sankta Marteno]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = [[Regno]] | lando_flago = 1 | ŝtato = Burgonjo-Franĉkonteo | ŝtato_tipo = [[Regionoj de Francio|Regiono]] | regiono = Saône-et-Loire | regiono_noto = | regiono_tipo = [[Departementoj de Francio|Departemento]] | distrikto = | distrikto_tipo = | kantono = [[Arondismento Chalon-sur-Saône|Chalon-sur-Saône]] | kantono_tipo = [[Arondismentoj de Francio|Arondismento]] | komunumo = [[Kantono Sennecey-le-Grand|Sennecey-le-Grand]] | komunumo_tipo = [[Kantono]] | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = [[Communauté de communes entre Saône et Grosne|Inter Saône kaj Grosne]] | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = [[Komunumaro]] <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = | parto_tipo = | parto = | rivero = Grosne | rivero1 = Grison | rivero2 = Mort-Bief | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1 = | konstruaĵo = | montaro = <!-- *** Situo *** --> | situo = Laives | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 46 | lat_m = 38 | lat_s = 46 | lat_NS = N | long_d = 4 | long_m = 50 | long_s = 47 | long_EW = E | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = 331 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_situo = | plej_malalta_leviĝo = 177 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 12.62 | areo_rondumo = 1 | areo_urbo = | areo_metropolo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 994 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = Jean-Claude Becousse | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = {{#property:p281}} | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = {{#property:p374}} | kodo_tipo = INSEE | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = France relief location map.jpg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Laives kadre de Francio | mapo_lokumilo = Francio | mapo1 = Carte de la Saône-et-Loire.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Laives kadre de Saône-et-Loire | mapo1_lokumilo = Saône-et-Loire | mapo2 = Map commune FR insee code {{#property:p374}}.png | mapo2_priskribo = Limoj de la komunumo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Laives <!-- *** Notoj *** --> | notoj = Laŭloka nomo : ''Laivois'' }} '''Laives''' estas [[Komunumo (Francio)|franca komunumo]], kiu situas en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Saône-et-Loire]] kaj en la [[Francaj regionoj|regiono]] [[Burgonjo]]. == Historio == [[Dosiero:Bois Protat 06.jpg|eta|maldekstra|Gravuraĵo ĉirkaŭ 1370]] La [[keltoj]] starigis en monto ''Cuny'' [[opidumo]]n. Tie oni trovas ege malnovan gravuraĵon por [[Lignogravurado]]. De [[pesto]] en [[1348]] pli ol duono de loĝantoj mortis kaj tiuj, kiuj ne forpasis subeniris valon, proksimiĝantaj de akvofontoj. Nur preĝejo kaj benedikta priorejo (Sankta Petro kiu dependis de la abatejo Sankta Marcel apud [[Chalon-sur-Saône]]) daŭre staris pinte de la monteto. == Arkitekturaj vidindaĵoj == La preĝejo Sankta Marteno en Monto datiĝas el la [[11-a jarcento]]. {{Ĉefartikolo|Preĝejo Sankta Marteno (Laives)}} La preĝejo Sankta Marteno en vilaĝo datiĝas el [[1832]]. La preĝejeto de Lenoux omaĝe al Dipatrino de Comfort<ref group=n>[[Dipatrino]] nomita de comfort estas la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virga Maria]], kiu zorgas pri malsanuloj kaj dolorantoj.</ref> datiĝas el [[1484]]<ref>[http://www.laivespatrimoine.com/la-chapelle-de-lenoŭ Preĝejeto de Lenoux]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En pordego de [[bieno]] oni vidas statuon de [[sankta Antonino]] kontraŭ la fajron simbolon de [[ergotismo]]. == Ripozamuzo == Oni povas sin bani en lago<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.camping-laheronniere.com/se-baigner.html |titolo=Banejo kaj lago |alirdato=2014-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150204092423/http://camping-laheronniere.com/se-baigner.html |arkivdato=2015-02-04 }}</ref>. == Notoj == <references group="n"/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Saône-et-Loire]] * [[Preĝejo Sankta Marteno (Laives)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.laivespatrimoine.com Vidindaĵoj de Laives] [[Kategorio:Komunumoj de Saône-et-Loire]] l96hwwq5sdo3de790vg3bw4xxuhkq50 0 491848 9420548 9254388 2026-07-04T23:30:23Z ~2026-38286-05 259826 Aldonita ligilo al la nova teksto pri krakova evento, korektita kulturdomo al kulturcentro 9420548 wikitext text/x-wiki {{Koordinato|latitudo=50.044414|longitudo=19.945507|type=landmark|region=PL}} {{informkesto asocio |kestokoloro = #33bb11 |eonomo = Krakova Societo ESPERANTO |emblemo = Krakow rynek 01.jpg |lando = Pollando |sidejo = [[dosiero:POL Kraków COA.svg|12ra]] [[Krakovo]] <!-- atentu: la ocieto ne estas membro de Pola Esperanto-Asocio --> }} '''Krakova Societo ESPERANTO''' estas loka [[Esperanto-klubo]] en la [[Pollando|sudpollanda]] urbo [[Krakovo]]. Ĝia sidejo estas la Kulturcentro "Podgórze", apud la rivero [[Vistulo]]. Klubaj renkontiĝoj okazas ĉiusemajne (krom somero) en la kulturcentro. Dum 25 jaroj ĝis fino de la jaro 2023 la krakova komunumo de esperantistoj almenaŭ kelkfoje jare aperigis ''Apudvistulan bultenon de Krakova Societo ESPERANTO'', kiun sekvas ''Krakova Esperanto-Bulteno''. Ĝi estas oficiala organo de la asocio. La ĉefa evento de la societo, estas ''[[Esperantaj Tagoj de Krakovo]]''. == Historio == La societo fondiĝis fine de majo [[1906]] kaj havis pli ol 50 membrojn. Ĝia unua prezidanto iĝis doktoro [[Antoni Schudmak]], sekretario [[Marjan Jarocki]]<ref>[[Ruslanda Esperantisto]]. ''Esperantista Movado'', n-ro 8, p. 152, aŭg. 1906</ref><ref>[https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/859193/NDIGCZAS043693_1906_1907_002.pdf "Pola Esperantisto", organo de societo " Esperanto" en Lvovo, 1-a jaro, n-ro 2, oktobro 1906, p. 24]</ref>. Unu jaron poste ĝi estis oficiale registrita. En [[1912]] en Krakovo okazis la [[UK 1912|8-a Universala Kongreso]]. Prezidanto de la LKK estis [[Odo Bujwid]], tiama gvidanto de la societo. Dum la UK okazis la lasta kongresa parolado de L.L.Zamenhof, Post la [[unua mondmilito]] la societo refondiĝis la [[13-an de februaro]] [[1919]], [[Odo Bujwid]] elektiĝis kiel ĝia prezidanto. Tiun postenon li tenis ĝis [[1924]], tiam anstataŭis lin profesoro [[Bronisław Kuhl]]. Bujwid tamen reelektiĝis denove en [[1927]]. La sekva granda evento por la loka movado, por kiu grave kontribuis la societo, estis [[UK 1931|23-a Universala Kongreso]] en 1931, kun inaŭguro de Zamenhof-strato en Krakovo. Post la [[dua mondmilito]] la krakova esperantistaro restis malaktiva dum longa tempo. Nur en [[1957]] ekagis krakova filio de AEP. La movado vigliĝis ankaŭ pro la gvido de [[PEA]] fare de [[Stanisław Świstak]]. Nur la [[24-an de marto]] [[1995]] okazis ĝenerala kunveno, kiu celis denove oficialigi la societon, kiu havis tiam 118 membrojn. Elektiĝis nova estraro, kun ''Danuta Rymar'' kiel prezidantino. En [[1997]] la nova prezidantino iĝis [[Lidia Ligęza]], kiu gvidis la societon ĝis la 2022. En 2006 jaro oni feste solenis la centjariĝon de la societo. Inter estraranoj novelektitaj en 2023 estas prof. [[Włodzimierz Opoka]], kiu de multaj jaroj agas pri Esperanto kaj medicino gvidante polan filion de [[Universala Medicina Esperanto-Asocio]] (UMEA) kaj kunlaborante kun KSE. [[Adam Wilkus]] gvidis la re-fonditan asocion ekde marto 2023 dum la du-jara oficperiodo. En marto 2025 oni elektis Tymoteusz Smoliński prezidanto de la asocio kaj [[Magdalena Tatara]] vicprezidantino. == Bulteno == ''Apudvistula Bulteno'' estis de [[1998]] ĝis la fino de [[2023]] revuo de Krakova Societo ESPERANTO. La bulteno estas redaktata de ĉiuj anoj de la societo, kaj aperas almenaŭ kelkfoje jare. En Apudvistula Bulteno oni povas legi diversajn artikolojn pri Esperantaj eventoj en Pollando. Troveblas ankaǔ interesaj artikoloj pri Krakovo, pri ĝia historio, pri Esperanto-movado kaj pri ĉiuj eblaj aliaj temoj. En ĉiuj numeroj troviĝas tre altvaloraj esperantaj poeziaĵoj originalaj aŭ tradukitaj. ''Krakova Esperanto-Bulteno'' estas nova revuo de la asocio^{<small>''[ekde kiam?]''</small>}. == Evento == ''Esperantaj Tagoj de Krakovo'' estas tradicia aranĝo de krakova esperantistaro, kiu membriĝas en la asocio, okazanta en la iama reĝa ĉefurbo de Pollando. Ĝi estas semajnfina evento kun abundaj prelega kaj arta programo vendrede kaj sabate. Dimanĉe okazas ekskurso al vizitinda loko apud la urbo. La aranĝo, estas organizata kutime komence de junio, akompane al la urba festado nomata ''Tagoj de Krakovo'', okazanta pro la datreveno de lokigo de la urbo. Tiu historia evento okazis surbaze de la magdeburga juro, la lokleĝo eldonita fare de la princo de Krakovo, Boleslao la Ĉasta, la 5-an de junio en 1257 jaro. Programo de la evento estas dediĉita ĉefe al kulturo, arto kaj literaturo, lingvoj kaj Esperanto-agado. Ofte okazas programeroj pri vojaĝado de esperantistoj, kongresoj kaj renkontiĝoj, pri projektoj por Esperanto, scienco, faka agado kaj pasioj de samideanoj. Al la evento kontribuas per siaj programeroj kaj partoprenas ĝin diverslandaj Esperanto-parolantoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantaj Tagoj de Krakovo]] * [[Pola Esperanto-Asocio]] * [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] * [[Silezia Esperanto-Asocio]] * [[Bjalistoka Esperanto-Societo]] * [[E-SENCO]] * [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.kse.cba.pl/ Retejo de la Krakova Societo ESPERANTO] == Bibliografio == * [[Enciklopedio de Esperanto]], eldonita en Budapeŝto (1934), ISBN 963 571 164 6, paĝo 304 [[Kategorio:Krakovo]] [[Kategorio:Polaj Esperanto-asocioj]] {{Referencoj}} j3sftk2bhlt4glhvwr8hhqdjs0ie5qp 0 493693 9420720 8312739 2026-07-05T10:08:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420720 wikitext text/x-wiki '''''Lamprologus lethops''''' estas specio de [[Cikledoj]], nome [[fiŝoj]] el areoj de rapidaj fluejoj en la [[rivero Kongo]] en Centra Afriko, kie ĝi supozeble loĝas en profundaĵoj tiom grandaj kiom ĝis 160 m sub la surfaco.<ref>Norlander, Britt (20a de aprilo, 2009). ''[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1590/is_13_65/ai_n31583235/ Rough waters: one of the world's most turbulent rivers is home to a wide array of fish species. Now, large dams are threatening their future.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120119001507/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1590/is_13_65/ai_n31583235/ |date=2012-01-19 }}'' Science World</ref> Ĝi atingas ĉirkaŭ 10 cm de longo, estas blankeca (ne-[[Biologia pigmento|pigmentita]]) kaj blinda.<ref> FishBase species, Lamprologus lethops, Februaro de 2013.</ref> Vivaj ''L. lethops'' estis vidataj la unuan fojon en 2011 kiam lokaj fiŝkaptistoj sukcesis alporti kelkajn specimenojn vivaj el profundoj. Ili sekve estis tenitaj en [[akvario]].<ref>Lucanus, Oliver (2013). ''First Notes on the Husbandry of the Blind Cichlid Lamprologus lethops from the Congo River.'' Cichlid News, vol 22(1): 6-11</ref> == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Cikledoj]] n81wa56pj3ypvc6lawgvnbrlxv23n96 0 502087 9420410 9396878 2026-07-04T18:07:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420410 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=''Mariana'', 1851, far de [[John Everett Millais]]}} [[Dosiero:Dante Gabriel Rossetti - Proserpine.JPG|eta|160px|''[[Persefono]]'', de Dante Gabriel Rossetti.]] La '''Antaŭ-Rafaelida Frataro''' ({{lang-en|Pre-Raphaelite Brotherhood}}) estis asocio de anglaj pentristoj, poetoj kaj kritikistoj, fondita en [[1848]] en [[Londono]] de [[John Everett Millais]], [[Dante Gabriel Rossetti]] kaj [[William Holman Hunt]]. La Frataro daŭris kiel formita grupo apenaŭ dum jar-kvino, sed ties influo falis sur la angla [[pentrarto]] ĝis la komenco de la 20a jarcento. Oni uzas la terminon ''antaŭrafaelismo'' por karakterizi la [[Arta movado|pentrartan movadon]] kiun ili reprezentas. Kutime ĝi estas ligita al la movado de la [[realismo|realisma]] pentrarto kiu samtempe disvolviĝis en Francio. La terminon «antaŭrafaelisma» oni komprenas kiel derivaĵo de «antaŭrafaelismo», kaj ne aplikandas al nomo de la grupo de artistoj origina. La antaŭrafaelistoj malakceptis la [[Akademia pentrarto|akademiisman pentrarton]] dominantan en [[Anglio]] en la 19a jarcento, centrante siajn kritikojn en Sir [[Joshua Reynolds]], fondinto de la [[Reĝa Akademio de Artoj]]. Ekde ĝia vidpunkto, la akademiisma pentrarto hegemonia nur pluigis la [[manierismo]]n de la itala pentrarto posta al [[Rafaelo Sanzio|Rafaelo]] kaj [[Mikelanĝelo]], per elegantaj komponoj sed malplenaj je enhavo aŭ sincereco. Tial ili defendis la revenon al detalismo kaj luma kolorismo de la primitivaj italaj kaj flandraj pentristoj, antaŭaj al Rafaelo —de tie la nomo de la grupo—, kiujn ili konsideris pli aŭtentaj. == Ĉefaj artistoj == === Membroj de la Antaŭ-Rafaelida Frataro === * [[John Everett Millais]] (pentristo) * [[Dante Gabriel Rossetti]] (pentristo, poeto) * [[William Holman Hunt]] (pentristo) * [[William Michael Rossetti]] (kritikisto) * [[Thomas Woolner]] (skulptisto, poeto) * [[James Collinson]] (pentristo) * [[Frederic George Stephens]] (kritikisto) === Artistoj kaj gravuloj rilataj kun la Frataro === * [[Ford Madox Brown]] (pentristo, desegnisto) * [[Edward Burne-Jones]] (pentristo, desegnisto) * [[Arthur Hughes (artista)|Arthur Hughes]] (pentristo) * [[Jane Morris]] (modelo) * [[William Morris]] (desegnisto, arkitekto) * [[Valentine Cameron Prinsep]] (pentristo, verkisto) * [[Christina Rossetti]] (poeto) * [[Algernon Charles Swinburne]] (poeto) * [[John Ruskin]] (kritikisto) * [[Elizabeth Siddal]] (pentristino, poetino kaj modelo) * [[John William Waterhouse]] (pentristo) * [[Thomas Cooper Gotch]] (pentristo) * [[Evelyn De Morgan]] (pentristino) * [[Walter Howell Deverell]] (pentristo) * [[Charles Allston Collins]] (pentristo) * [[Thomas Seddon]] (pentristo) * [[John William Inchbold]] (pentristo) * [[Henry Wallis]] (pentristo) * [[John Brett]] (pentristo) * [[Anthony Frederick Augustus Sandys]] (pentristo) * [[Simeon Solomon]] (pentristo) * [[Eleanor Fortescue-Brickdale]] (pentristino) * [[John Byam Liston Shaw]] (pentristo) * [[William Bell Scott]] (pentristo kaj poeto) == Kolektoj == Estas gravaj arto-kolektoj de antaŭrafaelisma arto en la [[Tate Gallery]], la [[Manchester Art Gallery]], la Lady Lever Art Gallery en Merseyside, en la [[Birmingham Museum & Art Gallery]] kaj en la [[Museo de Arte de Ponce]] en Puerto Rico. == Vidu ankaŭ == * [[Nazaretanoj (arto)|Nazaretanoj]] * [[Ruĝa Domo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Daly, Gay (1989). ''Pre-Raphaelites in love''. New York: Ticknor & Fields. ISBN 0-89919-450-8. * Gaunt, William. ''Pre-Raphaelite Tragedy''. ISBN 0-351-16418-9. * Hawksley, Lucinda (1999). ''Essential Pre-Raphaelites''. Paragon, United Kingdom. ISBN 1-84084-524-4. * Staley, Allen; Newall, Christopher (2004). ''Prerrafaelitas. La visión de la naturaleza''. Madrid: Fundación La Caixa. ISBN 84-7664-854-5. * Stevens, Bethan (2008). ''Pre-Raphaelites''. London: The British Museum Press. ISBN 978-0-7141-5066-6. * Morris, William (2014). ''Lo bueno, lo útil y lo bello''. Mochuelo Libros, Buenos Aires. ISBN 978-987-45381-0-9. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/p/pre-raphaelite Introducción a los Prerrafaelitas en el glosario de arte de Tate] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141107115505/http://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/p/pre-raphaelite |date=2014-11-07 }} (en angla) * [http://www.dlc.fi/~hurmari/preraph.htm Recopilación de enlaces] (en angla) * [http://www.liverpoolmuseums.org.uk/walker/pre-Raphaelites/index.asp Pintura prerrafaelista en la Liverpool Walker Art Gallery] (en angla) * [http://www.achome.co.uk/chronology/chronology.htm Pre-Raphaelite Chronology] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191224191835/http://www.achome.co.uk/chronology/chronology.htm |date=2019-12-24 }} (en angla) * [http://www.achome.co.uk/biographies/biographies.htm Pre-Raphaelite Brotherhood: Biographies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928010140/http://www.achome.co.uk/biographies/biographies.htm |date=2007-09-28 }} (en angla) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pentrado]] 5pqvgcn7a60hkcyyhz9vcb4e5tfxamh 0 502907 9420281 8912054 2026-07-04T14:29:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420281 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priksribo=Pentraĵo fare de [[Miklós Barabás]] pri Kázmér Batthyány }} '''[[Grafo]] Kázmér Batthyány''' [batjAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete '''Batthyány Kázmér Antal Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[politikisto]], [[ministro]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''németújvári''. Lia [[kuzo]] estis [[Lajos Batthyány]], lia [[frato]] estis [[Gusztáv Batthyány]]. [[Dosiero:Batthyány Kázmér.jpg|eta|<center>Kázmér Batthyány]] Kázmér Batthyány [http://www.kislexikon.hu/batthyany__kazmer_grof.html] naskiĝis la {{daton|3|junio}} [[1807]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Bratislavo|Pozsony]] (nuntempa [[Bratislavo]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|13|julio}} [[1854]] en [[Parizo]]. == Biografio == Kázmér Batthyány lernis eksterlande, eĉ li lernis hungare nur en la [[1830-aj jaroj]]. Ekde [[1839]] li partoprenis en laboro de la hungara supera ĉambro, eĉ tie li apartenis al la opozicio, kiu streebis por la hungaraj interesoj. Li fondis infanĝardenojn, [[lernejo]]jn en sia [[bieno]]. Dum la [[Hungara revolucio de 1848]] komence li estis departementestro, poste li batalis por la sendependeco. En [[1849]] li estis la unua hungara ministro pri eksteraj rilatoj, krome li gvidis la [[trafiko]]n, [[komerco]]n. Post falo de la liberecbatalo li rifuĝis al [[Turka Imperio]], baldaŭe li vivis en Parizo. Li estis kondamnita je morto sen ĉeesto en Hungarlando. En [[1987]] li estis reentombigita en [[Siklós]]. == Memorigiloj == * [[gimnazio]] en [[Szigetszentmiklós]] * [[hospitalo]] en [[Kisbér]] * bazlernejo en Siklós == Fontoj == * [http://www.kislexikon.hu/batthyany__kazmer_grof.html hungarlingva biografio] * [http://mult-kor.hu/cikk.php?id=5835 hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141111110327/http://mult-kor.hu/cikk.php?id=5835 |date=2014-11-11 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Batthyany, Kazmer}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Hungario]] [[Kategorio:Hungaraj grafoj]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri agrikulturo]] fooijbeylr1pbaq74yfmrl1e5tncv8y 0 504579 9420653 8446177 2026-07-05T08:23:45Z Sj1mor 12103 9420653 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:DSCN2717-pulpit.jpg|eta|rekta=1.35|La seslatera katedrala predikejo en la katedralo de Vieno]] La '''predikejo de katedralo Sankta Stefano''' estas [[Gotika arĥitekturo|gotika]] [[skulptaĵo]] en la mezo de la [[laŭlonga domo]] de la [[katedralo Sankta Stefano (Vieno)|katedralo Sankta Stefano en Vieno]]. Ĝi ekestis inter 1510 kaj 1515 La [[predikejo]] konsistas el [[sabloŝtono]]. Ĝia [[ĉiraro]] kaj la figuroj estas delikate realigitaj kaj kaŭzis ĝeneralan admiron. La artverkon kreis verŝajne ne [[Anton Pilgram]], sed majstro el la skolo de Niclas Gerhaert van Leyden. Dum plurfojaj renovigoj oni forigis la malnovan farbon. La skulptarta majstraĵo estas simbolriĉa kaj enhavas la portretojn de la kvar latinaj [[Patroj de la Eklezio]] kaj de „fentestrogapanto“, memportreto de la majstro de la predikejo. Ĝia la Dua Mondmilito super la predikejo troviĝis sonkovrilo. Dum la pasintaj jarcentoj la predikejo ofte estis loko de gravaj disputoj, nun ĝi estas uzata nur je apartaj okazantaĵoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.stephansdom.at/dom_im_detail_kanzel.htm Priskribo de la predikejo] {{Koordinato|article=/|NS=48/12/30/N|EW=16/22/22/E|type=landmark|region=AT-9}} [[Kategorio:Interna urbo (Vieno)]] [[Kategorio:Predikejoj|Sankta Stefano]] [[Kategorio:Skulptaĵoj]] [[Kategorio:Gotikaj konstruaĵoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1510-1519]] pagxbgv5ii2sx9shtr0tfknx6f04o8a 0 507223 9420353 9369503 2026-07-04T16:48:47Z Sj1mor 12103 9420353 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|mita rolulo|[[2895 Memnono]]}} {{Informkesto rolulo}} Laŭ la [[helena mitologio]], '''Memnono''' (el la [[antikva greka lingvo|greka]] ''Mέμνων'', «senhezita»<ref>[[Robert Graves]]. ''[[The Greek Myths]]''.</ref>) estis filo de [[Titono]], reĝo de [[Asirio]], kaj de [[Eoso]], diino de mateniĝo. Pro identigo de la du diinoj, [[Hemero]] ankaŭ aperas en kelkaj versioj kiel patrino lia. Dum la [[Troja milito]], Memnono alportis armeon por la defendo de [[Trojo|la urbo]], kie li montradis tiom da militkapablon, ke oni konsideris lin preskaŭ egalulo de [[Aĥilo]].[[Dosiero:Picart - Memnon.jpg|eta|'''Memnono''', laŭ [[gravuraĵo]] de [[Bernard Picart]] (1673–1733)]]La [[troja asteroido]] ''[[2895 Memnono]]'' ricevis sian nomon honore al tiu ĉi mita princo. == Deveno == La patro de Memnono estis troja princo, filo de reĝo [[Laomedono]]<ref>[[Johano Tzetzes]]. Pri ''[[Likofrono]]'', 8.</ref>, al kiu la diino Eoso pasie enamiĝis. Tiu nekontrolebla sento verŝajne rezultis de malbeno ordonita de la amdiino [[Afrodito]] kontraŭ Eoso, kiu faris ŝin ree enamiĝadi al sinsekvaj mortemuloj. La diino de mateniĝo finfine forkaptis Titonon kaj portis lin al lando nomiĝinta «Etiopio». Tiu ĉi nomo generis malkonsenton kaj malkongruon inter la diversaj rakontoj, ĉar laŭ la originaj fontoj Memnono venis el Oriento, plimalpli el la lando kiu poste nomiĝis [[Asirio]]. Fakte, Titono konstruis belegan palacon en la urbo [[Ekbatano]] ([[Medujo]]) kaj fondis la urbon [[Suzo]], laŭ la tradicio. Tamen, pro la nomo de la lando kie Titono kaj Eoso setleĝis, multaj verkistoj konsideris Memnonon nigra etiopano, eĉ reĝo de [[Etiopio|tiu ĉi lando]] en Afriko. Pro proksimeco, oni eĉ asertis ke li estis vartata de la [[hesperidinoj]]<ref>[[Pierre Grimal]]. ''Dictionnaire de la mythologie grecque et romaine''.</ref>. [[Dosiero:Acropolis Of Susa.JPG|eta|maldekstra|[[Akropolo]] de [[Suzo]], «la urbo de '''Memnono'''»]] Por kongruigi tion kun lia orienta deveno, oni deduktis diversajn teoriojn: translokiĝon de la familio el Afriko al Mezopotamio, naskiĝon de Memnono en Afriko kun posta porinvada ekspedicio ĝis Suzo, ignoradon de la ceterajn fontojn aŭ konsidero ke tiu Etiopio ne temis pri la sudegiptia regno, sed pri alia, samnoma, troviĝanta en Oriento. [[Filostrato]] proponas originan solvon, ĉar laŭ li ekzistis du homoj same nomiĝintaj: unu el Trojo, tiu kiu mortigis Antiloĥon, kaj alia, la nigra etiopano<ref>[[Filostrato]]. ''[[Bildigoj]]'', 3.4.</ref>. En [[Etiopio]] oni montradis la supozeblan ''Palacon de Memnono'', kvankam laŭ la plimulto de la versioj, kiam Titono migris al Asirio kaj fondis [[Suzo]]n, Memnono akompanis lin kaj ne estis pli ol infano<ref name="D">[[Diodoro Sicila]]. ''[[Historia biblioteko]]'', 2.22.</ref>. Pro tio oni kromnomis Suzon «La urbo de Memnono», ĝian citadelon «Memnomium» kaj ĝiajn muregojn «Memnoniaj»<ref name="N" />. La loĝantaro ricevis la nomon «kisianoj», honore al la mortema patrino de tiu heroo, [[Kisio]]<ref>[[Herodoto]]. ''[[Historioj]]'', 5.54.</ref>. Pro la apero de tiu ĉi figuro, kelkaj fakuloj, kiaj [[Pierre Daniel Huet|Huet]], [[euhemero|euhemere]] konsideris ke Memnono estis historia rolulo kies patrino devenis el Oriento, kaj pro tio la grekoj poezie igis lin filo de Aŭroro. Ilia palaco en la suza akropolo daŭre staris ĝis la persa okupado<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. ''[[Priskribo de Grekio]]'', 1.42.2.</ref>. Paro de diino kaj mortemulo nepre havas tragedian finon, do Eoso petegis al Zeŭso senmortecon por sia amato. Sed ŝi forgesis peti ankaŭ eternan junecon, do Titono suferis porĉiaman maljunecon, iom post iom perdis sian forton kaj finfine li aliformiĝis en [[cikado]]. Sed antaŭe Eoso kaj li pasigis bonan tempon en feliĉo, dum kiu ili havis du infanojn: Memnono kaj [[Etiono]]. Tiu lasta iĝis reĝo de la Afrika Etiopio, sed estis mortigita fare de [[Heraklo]] kiam tiu ĉi lasta venkis [[Busiriso]]n kaj velis supren sur rivero [[Nilo]]. <center> {| align="center" style="clear:both; margin:1em; border:1px solid #E9E9E9" ! style="background-color:#C1D4FE; font-size:95%; border:1px solid #aaaaaa; padding: 0 5px 0 5px;" |'''Genealogia arbo de la [[Mitaj reĝoj de Trojo]]''' |- | style="padding: 8px 30px; font-size:90%; line-height:50%" | {{Genealogia arbo/komenco}} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | |,|-|-|-|v|-|-|-|.| | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | EUR |y| KRI | | HIP |y| THI | | EUR=[[Eŭribio]] | KRI=[[Krejo]] | HIP=[[Hiperiono]] | THI=[[Teja|Tejo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | |!| | | | | | | |!| | | | | | | | | | STR |y| LAO |~| LEU | | STR=[[Strimo]] | LAO=[[Laomedono]] | LEU=[[Leŭkipo (mitologio) #Aliaj rolulinoj same nomiĝintaj|Leŭkipo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | AST |~|~|y|~|~| EOS |~|~|y|~| KEF | | | | |!| |:| | | | | AST=[[Astreo]] | EOS=[[Eoso]] | KEF=[[Kefalo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | |,|-|v|-|v|-|-|^|-|-|.|:| |,|-|^|-|.| | | | | | |!| |L|~| PLA | | PLA=[[Placio]] }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| ORI |~| BOR |!| NOT | | EOS |!|:| TIT | | FAE | | |,|-|-|^|-|-|-|-|.| ORI=[[Oritio #Oritio, filino de Ereĥteo|Oritio]] | BOR=[[Boreo (mitologio)|Boreo]] | EOS=[[Eosforo]] | NOT=[[Noto (mitologio)|Noto]] | TIT=[[Titono]] | FAE=[[Faetono]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | |!| | | | | | | |!|L|~|~|~|~|y|~|~|~| TIT |~| KIS | | PRI |~| HEK | | TIT=[[Titono]] | KIS=[[Kisio]] | PRI=[[Priamo]] | HEK=[[Hekubo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | POD |~| ZEF |~| IRI | | EUR | | |,|-|^|-|.| | | | | | | | | | |!| | POD=[[Podargo (mitologio)|Podargo]] | ZEF=[[Zefiro]] | IRI=[[Iriso (mitologio)|Iriso]] | EUR=[[Eŭro (mitologio)|Eŭro]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | |:| | | | | | | | | | | EMA | | MEM |~|~|~|~|y|~|~|~| TRO | | EMA=[[Emationo]] | MEM='''Memnono''' | TRO=[[Troano]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | KLO |J| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | KLO=[[Kloriso]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | TRO |y| SIB | | TRO=[[Troro]] | SIB=[[Sibilo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | LOR | | LOR=[[Lorido]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo/fino}} |} </center> == Ekspedicio de Memnono por la defendo de Trojo == [[Dosiero:Akhilleus Memnon Staatliche Antikensammlungen 8600.jpg|eta|[[Aĥilo]] kaj '''Memnono''' bataladas inter du ĉaroj, sur ruĝ-figura [[piskido]] el [[Atiko]] (ĉ. [[-570|570 a.K.]])]] Tuj post la morto de [[Tersito]] fare de Aĥilo, kaj ankoraŭ kun la eĥo de la morto de [[Hektoro]], Priamo sukcesis konvinki Titonon, ke li sendu Memnonon batali por la urbo<ref>[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]]. ''[[Mitologia biblioteko]]'', 3.12.4.</ref>. Por tion akiri, Priamo subaĉetis sian fraton per ora vinberujo<ref>[[Servio]]. ''Pri la [[Eneado]] de [[Vergilio]]'', 1.493.</ref>. Titono regis sur tiu provinco de la posta [[Persa Imperio]] nome de la asiria reĝo [[Teŭtamo]], senjoro ankaŭ de Priamo, kiu igis Memnonon ekspedicia gvidanto de mil etiopanoj, mil suzanoj kaj ducent militĉaroj, kun la ordono liberigi Trojon el la [[aĥajoj|aĥaja]] sieĝo<ref>[[Ovidio]]. ''Amoj'', 1.8.3-4.</ref>. La [[Frigio|frigianoj]] montradis en la epoko de [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]] la krutan sed direktan vojon, kun taŭgaj lokoj por tendumi ĉiu dudek kilometroj plimalpli, per kiu Memnono atingis la urbon post submeti ĉiun survojan regnon<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 10.31.2.</ref>. Li estis ebone nigra, la plej bela princo sur la tero kaj, kiel Aĥilo, li kunportis ŝildon forĝita de [[Hefesto]] kaj bronza kasko kun granda kresto<ref>[[Homero]]. ''[[Odiseado]]'', 11.522.</ref>. Kelkaj versioj asertas ke li gvidis, celante Trojon, armeon de etiopanoj kaj hindoj tra [[Armenio]], krom li komandis al [[Cidono|cidona]] ŝipestro [[Falaso]] maran ekspedicion elveliĝantan el [[Fenicio]]. Kiam tiu ĉi ŝiparo alvenis en [[Rodiso]], la loka loĝantaro (favoraj al la aĥajoj) klopodis hontigi Falason pro lia helpo al la perfida [[Pariso]] kaj al la trojanoj, malamikoj de Fenicio, kaj publike demandis al li la kialon. Tion ŝokigis la ŝipanaron de Falaso, ĉar ĝis tiam ili sciis nenion pri la celo de la vojaĝo. Do, kolerite, ili ŝtonigis Falason kaj rifuzis plu daŭrigi la vojaĝon. Ili setlis en [[Jameno]] kaj disdividis la pormilitan trezoron kiun Falaso portis en la ŝipoj. == Memnono en Trojo == [[Dosiero:NAMABG-Siphnos Treasury Frieze 1.JPG|eta|[[Aĥilo]] kaj '''Memnono''' sur plurkolora restarigo de la friso de la trezoro de [[Sifnoso]], ĉe la orakulejo de [[Apolono]] en [[Delfoso]]]] Laŭ ''Posthomerica'', de [[Kinto el Smirno]], Memnono alvenis en Trojon dum la deka jaro de sieĝo, tuj post la diskuto inter [[Polidamo]], [[Heleno]] kaj [[Priamo]], ĝuste pri la fakto ĉu la etiopia reĝo venos helpi ilin aŭ ne. Akompanis lin sia armeo, tiel granda ke oni ne kapablus kalkuli la nombron de soldatoj kaj volontuloj. Honore al Memnono, kaj por festi lian alvenon, oni organizis superban bankedon, preziditan kaj de la heroo kaj de Priamo, kiel estis kutimo. Ĉe la fino, ambaŭ interŝanĝis glorajn milit-rakontojn, kaj tiuj, eldiritaj de Memnono, esperigis Priamon, kiu deklaris ke la junulo portos venkon al Trojo. Tamen, la humila Memnono atentigis lin pri la nekonveno fanfaroni ĉe vespermanĝo, ĉar la veran povon oni nur devas montri dumbatale por ne ĉagrenigi la gediojn. Tiel estis la amo de Zeŭso al Memnono, ke la sekvan tagon, antaŭ la batalo, li promesigis la ceterajn [[olimpanoj]]n ne interveni en la luktado. Dumbatale, Menmono mortigis kelkajn elstarajn [[aĥajoj]]n<ref>[[Heziodo]]. ''[[Teogonio]]'', 984 kaj sekv.</ref>, inter ili [[Ereŭto]]n, [[Ferono]]n kaj [[Antiloĥo]]n, filo de [[Nestoro]]<ref>[[Pindaro]]. ''[[Pitiaj odoj]]'', 6.28 kaj sekv.</ref>. Tiu lasta antaŭe murdis [[Ezopo (mitologio)|Ezopon]], partnero de Memnono, do venĝeme la trojanoj atakis lin. Pariso sukcesis mortigi unu el la ĉevalojn de la ĉaro de Nestoro kaj la dua tiel teruriĝis, ke la [[Piloso|pilosa]] reĝo ne kapablis kontroli sian militĉaron. Pro tio Antiloĥo intervenis en lia helpo, kun funebra rezulto<ref>Apolodoro. ''[[Epitomo]]'', 5.3.</ref>. Malgraŭ sia aĝo, Nestoro promesis venĝon, kaj klopodis fronti Memnonon, sed la etiopa heroo insistis en la maljusteco kontraŭbatali maljunulon, kiun li multe admiris, do li rifuzis lukton. Laŭ tiu agadmaniero, oni konsideris lin similulo de Aĥilo, ĉar ambaŭ militistoj havis similajn althonorajn principojn, tre estimataj laŭ la tiama militkulturo. Alternativa versio konsideras, tamen, ke la mortinto de Antiloĥo estis [[Hektoro]]<ref>[[Higeno (verkisto)|Higeno]]. ''[[Fabulae]]'', 113.</ref>. [[Dosiero:Akhilleus Memnon Staatliche Antikensammlungen 1523.jpg|eta|[[Aĥilo]] kaj '''Memnono''', laŭ nigr-figura [[amforo]] atribuita al [[Lizipido]] ([[-520|ĉ. 520 a.K.]]).]] Ĉi tiun tagon, Memnono kaj la troja armeo sukcesis atingi la aĥajan tendaron, kaj ili klopodis bruligi ilian ŝiparon, sed nokto alvenis kaj ili retretis en la urbon. Post entombigi kaj honori siajn mortintojn, la grekoj elektis [[Ajakso filo de Telamono|Ajakson]] por ke li reprezentu la aĥajojn en duopa lukto kontraŭ Memnono<ref>[[Diktiso el Kreto]], ''Kroniko de la Troja milito'', 4.5.</ref>. La sekvan matenon, kiam tiu ĉi lukto jam komenciĝis kaj laŭ venĝopetego de Nestoro, [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]] vizitis sian filon Aĥilo, kiu ĝis tiam sciis nenion pri ĉi tiuj okazintaĵoj, kaj informis lin pri la morto de Antiloĥo<ref>[[Kinto el Smirno]]. ''[[Posthomerica]]'', 2.224.</ref>. Aĥilo revenis tuj al batalkampo, forpuŝis Ajakson kaj anstataŭis lin en la duelo kontraŭ Memnono<ref>[[Filostrato]]. ''Bildigoj'', 2.7.</ref>. En ĝi, ambaŭ portis didevenajn armaĵojn farirajn de [[Hefesto]], do jen plia similigo. [[Zeŭso]] favoris la du batalantojn, igante ilin senlacaj kaj tiel enormaj ke la tuta batalkampo kapablis vidi ilin kolizii, kiel duon-dioj. Sed oni devis atribui venkon nur al unu el ili, kaj Zeŭso volis resti neŭtra antaŭ la petegojn de la respektivajn patrinoj, [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]] kaj [[Eoso]], kiuj petegis lian favoron. Do li surmetis la destinojn de ambaŭ herooj en pesilon, kun malfavora rezulto por Memnono<ref>[[Esĥilo]]. ''[[Psychostasia]]''. Laŭ mencio de [[Plutarĥo]] en sia ''Kiel junuloj devas aŭskulti poezion'', 2.</ref>. Aĥilo sukcesis mortpiki la koron de Memnono, igante lian tutan armeon forfuĝi en teruro<ref>Diktiso el Kreto. ''Kroniko de la Troja milito'', 4.6.</ref>. Kaj la armaĵo de Memnono kaj lia bela kapo akompanis Antiloĥon en lia funebra fajro<ref>Filostrato. ''[[Heroica]]'', 3.4.</ref>. Honore al la forpasinto, la dioj kolektis ĉiujn sangogutojn liajn kaj kreis per ili longan riveron kiu de tiam portas fetoron de homa karno dum ĉiu datreveno de lia morto<ref>[[Alan W. James]]. ''The Trojan Epic: Posthomerica'', libro 2, paĝ. 39. Eld. [[Johns Hopkins UP]], [[Baltimore]], [[2004]].</ref>. La etiopanoj kiuj restis ĉe sia gvidanto por entombigi lin estis siavice metamorfoziitaj en birdojn, kiujn pro tio oni nomis [[memnonidinoj]], kaj laŭ tiu formo ili flugadas proksime de la tombejo de Memnono kaj purigadas ĝin el polvo. == Alternativaj versioj kaj postmorto de Memnono == [[Dosiero:Eos Memnon Louvre G115.jpg|eta|250px|[[Eoso]] suprenigante la korpon de sia filo '''Memnono''', laŭ ruĝ-figura vazo trovita en [[Kapuo]], [[Italio]] ([[-490|490]]-[[-480|480 a.K.]]). [[Luvro]].]] Tamen, alternativa tradicio asertas ke Memnono mortis pro embusko farita de la [[Tesalio|tesalianoj]]<ref name="D" />, kaj ke la etiopanoj, post bruligo de lia korpo, donacis liajn cindrojn al lia patro. Titono entombigis ilin en monteto proksima al la alfluo de rivero [[Ezepo]], kie vilaĝo ricevis la nomon de la heroo<ref>[[Strabo]]. ''[[Geographica]]'', 13.1.11.</ref>. Tuj post ekscii la novaĵon pri la forpaso de sia filo, plenlarma Eoso, per minaco de ne pluaj mateniĝoj, petegis al [[Zeŭso]] lian senmortecon kaj pliajn kompensojn, kion li konsentis laŭ kelkaj versioj. Pro tio aperis la memnonidinoj, fantomaj virinaj birdoj kiuj spruĉis el la braĝoj kaj fumo de la funebra fajro de la heroo, flugadis kriante ĉirkaŭ ĝi trifoje kaj, en la kvara, dividis sin en du flankoj kiuj interbatalis ĝismorte, kiel funebra ofero<ref>Diodoro Sicila. ''Historia biblioteko'', 3.12.4.</ref>. Onidire, tiuj birdoj, nigraj kaj similaj al [[nizo]]j, venas el [[Siziko]]<ref>[[Elio]].</ref> kaj plenumas la saman riton ĉiujare, kiam [[Suno]] finas sian vojaĝon tra la [[Zodiako|zodiakaj signoj]]<ref>[[Arktino el Mileto]]. ''[[Aethiopis]]''. Menciita de [[Proklo]] en sia ''Krestomatio'', 2.</ref>. Laŭ plia versio, estis la armeo de Memnono tiu, kiu iĝis birdaro, kvankam tio ŝajnas poezia maniero esprimi forfuĝon fare de la sekvanto de tiu princo post lia malvenko. Tiuj eventoj estis detale priskribita en la malaperinta [[eposo]] ''[[Aethiopis]]'', verkita ĉirkaŭ la [[7-a jarcento a.K.]], post la apero de ''[[Iliado]]''. Ankaŭ [[Kinto el Smirno]] kaj [[Filostrato]] pritraktis la temon en siaj ''[[Posthomerica]]'' kaj ''[[Bildigoj]]'', respektive. Laŭ plia rakonto, la memnonidinoj estis la akompanantinoj de la heroo, kiuj tiel funebris lian morton, ke la gedioj kompatis kaj aliformigis ilin en birdoj<ref>Ovidio. ''[[Metamorfozoj]]'', 13.578 kaj sekv.</ref>. Ili plenumas ĉiujaran ritan vojaĝon al la tombejo de Memnono, dum kiu kelkaj el ili luktadas ĝis morto. La loĝantaro de [[Dardaneloj|Helesponto]] asertis ke kiam tiuj birdoj vizitadis la tombejon, proksima al ilia lando, oni aspergis ilin per la akvo de Ezepo. Laŭ ili, la roso devenis el tiuj okazintaĵoj, ĉar ĝi temas pri la larmoj de Eoso pro la perdo de sia filo, kiun ŝi ankoraŭ ploradas<ref>[[Servio]]. ''Pri la [[Eneado]] de [[Vergilio]]'', 1.755 kaj 493</ref><ref name="H">Homero. ''Odiseado'',</ref>. [[Dosiero:RoscherII.2-2677.png|eta|maldekstra|Reakiro de la korpo de '''Memnono''' fare de la [[anemoj|ventaj dioj]], laŭ ruĝ-figura [[kilikso]] atribuita al [[Eŭfronio]]. La virinoj kiuj staras en la flankoj eble estas [[Eoso]] kaj la edzino de [[Sarpedono #Sarpedono, filo de Laodamio|Sarpedono]].]] Ankaŭ troviĝas versio laŭ kiu la ostoj de Memnono estis portitaj al [[Pafoso]], en [[Kipro]], kaj el tie al Rodiso. [[Hemero]] aŭ [[Himero]], fratino de la heroo, iris tien por preni ilin, kaj la fenicoj kiuj murdis Falason permesis ŝin tion fari kondiĉe ke oni ne devigu ilin redoni la trezoron fie prenita el ilia antaŭa ekspedicio. Do, la diino revenis al Fenicio kun la funebra urno kaj entombigis ĝin en [[Paliokiso]]. Post tio, ŝi malaperis kaj de tiam neniu sciis plu pri ŝi<ref>Diktiso el Kreto. ''Kroniko de la Troja milito'', 6.10.</ref>. Tamen, kelkaj verkistoj asertas ke la vera tombejo de Memnono troviĝas proksime al [[Paltono]], en [[Sirio]], ĉe la rivero [[Badaso]]. Lia bronza glavo pendas ĉe la templo de [[Asklepio]] en [[Nikomedio]]<ref>[[Simonido]], laŭ mencio de Strabo en sia ''Geographica'', 15.3.2.</ref>. La famo de Memnono atingis eĉ la islandan verkaĵon ''[[Proza Edda]]'', de [[Snorri Sturluson]]. En ĝi, li asertas ke Memnono (ankaŭ konata ĉi tie kiel «[[Munono]]») estis unu el la reĝoj ĉeestantaj en Trojo, kiu edziĝis al [[Troano]], filino de Reĝo [[Priamo]]. El tiu unuiĝo naskiĝis [[Troro]] (tio estas, [[Toro (mitologio)|Toro]]), «blonda kiel oro», kiu iĝis reĝo de [[Trakio]] kaj praulo de ĉiuj ĝermanaj reĝoj per geedziĝo al [[Sibilo]]. [[Antiklido]]<ref>Laŭ citaĵo de [[Plinio]] en sia [[Naturalis historia]], 5.11.</ref> atribuis al Memnono eĉ la kreadon de [[alfabeto]]. Oni ankaŭ kredis ke la spirito de Memnono donis orakolan konsilon ĉiu sep jaroj. [[Polignoto]] prezentis Memnonon per pentraĵo sur kiu li bataladas kontraŭ [[Sarpedono #Sarpedono, filo de Laodamio|Sarpedono]] kovrite per manto kun la memnonidaj birdoj kiel ornaĵo<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 10.31.2.</ref>. Laŭtradicie, la datreveno de la morto de ambaŭ herooj iĝis funebra tago por la gedioj<ref>[[Skolio]] pri ''[[La nuboj]]'' de [[Aristofano]], 622.</ref>. La duelo inter Memnono kaj Aĥilo estis tre ofte prezentita fare de la grekaj artistoj, ekzemple en la armaĵo de [[Kipselo]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 5.19.1.</ref>, en la trono de [[Apolono]] en [[Amiklo]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 3.18.7.</ref> kaj en granda skulptaĵaro en [[Olimpio]], farita de la artisto [[Likio]] kaj donacita al la tiea orakolejo fare de la loĝantaro de [[Apollonia]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 5.22.2.</ref>. [[Vergilio]] supozas ke Memnono estis unu el la militistoj prezentitaj sur la muroj de [[Kartago|kartaga]] templo vizitata de [[Eneo]]<ref>[[Vergilio]]. ''[[Eneado]], 1''.</ref>. == Memnono en Afriko == [[Dosiero:Colossi of Memnon East 03.jpg|eta|250px|La [[Kolosoj de Memnono]], giganta skulptaĵo de [[faraono]] [[Amenhotep la 3-a]], kiun la tradicio identigis al '''Memnono'''.]] Kvankam la origina rakontaro priskribas ke la ekspedicio de Memnono venis el lando troviĝanta plimalpli en la postaj Asirio, [[Baktrio]] aŭ [[Sirio]], kaj la romiaj verkistoj kaj tiuj de la tardklasika Grekio, kiaj [[Diodoro Sicila]], kredis ke Memnono venis el "[[Aethiopia]]", geografia parto de [[Afriko]] kutime lokigita sude de [[Egiptio]]. Pro tio, ke el la origina historia verkaĵo de [[Arktino]] el Mileto nur plurestas kelkaj fragmentoj, oni nur scias pri Memnono danke al post-[[Homero|Homeraj]] verkistoj, grekaj kaj romiaj, ĉar Homero nur menciis lin en sia [[Odiseado]]<ref name="H" />. [[Herodoto]] kromnomas la urbon [[Suzo]] «la urbo de Memnono»<ref>Herodoto. ''Historioj'', 5.54 kaj 7.151.</ref> kaj priskribas du altajn skulptaĵojn, egiptie kaj etiopie vestitaj, kiujn prezentis Memnonon laŭ onidiro. Tamen, li malkonsentis, ĉar li kredis ilin statuoj de [[Sesostriso]]<ref>«Troviĝis ankaŭ en [[Jonio]] du prezentaĵoj de tiu ĉi homo gravurataj sur la roko, unu ĉe la vojo el [[Smirno]] al [[Sardeso]] kaj plia ĉe tiu el [[Efezo]] al [[Foceo]]. Sur ambaŭ, la figuro estas dudek piedojn alta, kun lanco sur la dekstra mano, arko sur tiu maldekstra kaj la cetera ekipaĵo proporcie prezentita. Ĝi estas kaj egiptia kaj etiopia, kaj surbruste, de unu ŝultro ĝis la alia, oni gravuris per la sakralaj egiptiaj literoj la jenan frazon: "Mi akiris tiun ĉi landon per la forto de miaj ŝultroj". Do troviĝas neniu pruvo ĉi tie pri kiu li estis aŭ kiam li venis, verŝajne oni klarigas tion aliloke. Vidante tiun skulptaĵon, kelkaj asertas ke temas pri Memnono, sed tio ja ne estas vero».</ref>. Unu el tiuj statuoj troviĝis ĉe la vojo el [[Smirno]] al [[Sardeso]], kie oni malkovris surrokan gravuraĵon, kongruan kun tiu priskribo. Ankaŭ [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]] rakontas ke Memnono komencis sian migradon en Afriko. Tiu verkisto priskribis plenmire [[Kolosoj de Memnono|gigantan statuon en Egiptio]], proksime al [[Tebo (Egiptio)|Tebo]], kiu verŝajne prezentis reĝon de Etiopio kies povon atingis Egiption kaj eĉ Suzon. Kvankam oni nomis ĝin ''Koloso de Memnono'', la tebanoj identigis lin al loka heroo [[Famenofo]], kaj pliaj al faraono Sesostriso. La koloso, el nigra ŝtono, estis duonigita fare de [[Kambizo la 2-a (Persio)|Kambizo]], kaj pro tio la supra parto ruinas nuntempe, kvankam konserviĝas la malsupra, kiu montras sidantan figuron. Laŭtradicie, dum la ĉiutaga mateniĝo ĝi elsendas bruon, kiun oni identigas al muziko de liro aŭ harpo kun rompitaj kordoj<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio''.</ref>. Reĝo Kambizo kredis, kiel [[Athanase Rircher]], ke nur interna artefakto povis okazigi tiun bruon, kaj pro tio rompigis ĝin, sed la parto restanta daŭre generis la sonon ĉiumatene<ref name="N">[[François Noël]]. ''[[Dictionnaire Universel de la Fable et de la Mythologie]]''.</ref>. Oni elpensis multajn kaj ruzajn interpretojn de la skulptaĵo, konsiderante ke ĝi utilis al la astronomoj aŭ ke ĝi simbolis la ritan adoradon al Suno kaj lumo. Tamen, la nuntempaj fakuloj ne dubas pri ke ĝi estas prezentado de la faraono [[Amenofiso]]<ref>[[Pauli Ernesti Jablonsky]]. ''De Memnone Graecorum et Aegyptiorum''. Eld. [[Iohannis Christiani Kleyb]], [[1758]].</ref>. Tamen, por adapti tradicion al historio, oni pravigis la nomon de la skulptaĵo per aserto pri ke Memnono estis ankaŭ kromnomo de tiu ĉi faraono<ref name="N" />. Siavice, [[Filostrato]] el Lemnoso priskribas scenon de la vivo de Memnono, kiun Homero ne pritraktis: ĵusalveninte el Etiopio, Memnono mortigas Antiloĥon kaj dissemis teruron tra la aĥaja tendaro, ĉar neniu el ili renkontis iam nigrulojn, kiujn ĝis tiam la grekoj konsideris fabelaĵo<ref>Filostrato. ''Bildigoj'' [http://www.theoi.com/Text/PhilostratusElder2A.html].</ref>. Per sia ''Blacks in Antiquity'', [[Frank Snowden]] pristudas la malfruan tradicion, kaj helenan kaj romian, kiu rilatigas Memnonon al Aethiopia. Snowden atentigas pri tio, ke en la greka tradicio Memnono estis «praulo de la etiopanoj», vorto kiu en tiu kunteksto ekvivalentas al «afrikanoj». Komparante la bildigoj de Memnono kaj scenoj de la Troja milito en survazaj pentraĵoj, li pruvas ke oni anstataŭigis iom post iom lian azian originon kaj karakterizaĵojn per tiuj afrikaj. Literaturaj rakontoj pri la Troja milito, kaj multaj el la romiaj verkistoj, daŭre priskribas lin kiel etiopano el [[Sudano]] aŭ [[Egiptio]]<ref>[[Frank Snoeden]]. ''Blacks in antiquity; Ethiopians in the Greco-Roman experience'', paĝ. 150-153. Eld. [[Belkanap Press of Harvard University]], [[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Kembriĝo]], [[1970]]. ISBN 0-674-07625-7.</ref>. Fine, kaj plej kongrue kun lia afrika deveno, troviĝas ankaŭ versio laŭ kiu Memnono neniam partoprenis la Trojan militon, sed restadis en Etiopio sian tutan vivon. Li regis tiun landon dum kvin generacioj, kio ne estas multe ĉar la etiopanoj havis pli longan vivon ol la ceteraj homoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.maicar.com/GML/Memnon.html Memnono ĉe Greek Mythology Link] [[Kategorio:Batalantoj en la Troja milito ĉe la Troja flanko]] [[Kategorio:Dardanidoj]] [[Kategorio:Eponimoj]] [[Kategorio:Herooj de la helena mitologio]] [[Kategorio:Mitaj reĝoj de Etiopio]] [[Kategorio:Princoj en la helena mitologio]] [[Kategorio:Roluloj de la Odiseado]] 8qf034wpc1yvcoyiquwovj039iiu6kj 9420495 9420353 2026-07-04T21:39:11Z Filozofo 3592 /* */ Gramatika korekto 9420495 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|mita rolulo|[[2895 Memnono]]}} {{Informkesto rolulo}} Laŭ la [[helena mitologio]], '''Memnono''' (el la [[antikva greka lingvo|greka]] ''Mέμνων'', «senhezita»<ref>[[Robert Graves]]. ''[[The Greek Myths]]''.</ref>) estis filo de [[Titono]], reĝo de [[Asirio]], kaj de [[Eoso]], diino de mateniĝo. Pro identigo de la du diinoj, [[Hemero]] ankaŭ aperas en kelkaj versioj kiel patrino lia. Dum la [[Troja milito]], Memnono alportis armeon por la defendo de [[Trojo|la urbo]], kie li montradis tiom da militkapablo, ke oni konsideris lin preskaŭ egalulo de [[Aĥilo]].[[Dosiero:Picart - Memnon.jpg|eta|'''Memnono''', laŭ [[gravuraĵo]] de [[Bernard Picart]] (1673–1733)]]La [[troja asteroido]] ''[[2895 Memnono]]'' ricevis sian nomon honore al tiu ĉi mita princo. == Deveno == La patro de Memnono estis troja princo, filo de reĝo [[Laomedono]]<ref>[[Johano Tzetzes]]. Pri ''[[Likofrono]]'', 8.</ref>, al kiu la diino Eoso pasie enamiĝis. Tiu nekontrolebla sento verŝajne rezultis de malbeno ordonita de la amdiino [[Afrodito]] kontraŭ Eoso, kiu faris ŝin ree enamiĝadi al sinsekvaj mortemuloj. La diino de mateniĝo finfine forkaptis Titonon kaj portis lin al lando nomiĝinta «Etiopio». Tiu ĉi nomo generis malkonsenton kaj malkongruon inter la diversaj rakontoj, ĉar laŭ la originaj fontoj Memnono venis el Oriento, plimalpli el la lando kiu poste nomiĝis [[Asirio]]. Fakte, Titono konstruis belegan palacon en la urbo [[Ekbatano]] ([[Medujo]]) kaj fondis la urbon [[Suzo]], laŭ la tradicio. Tamen, pro la nomo de la lando kie Titono kaj Eoso setleĝis, multaj verkistoj konsideris Memnonon nigra etiopano, eĉ reĝo de [[Etiopio|tiu ĉi lando]] en Afriko. Pro proksimeco, oni eĉ asertis ke li estis vartata de la [[hesperidinoj]]<ref>[[Pierre Grimal]]. ''Dictionnaire de la mythologie grecque et romaine''.</ref>. [[Dosiero:Acropolis Of Susa.JPG|eta|maldekstra|[[Akropolo]] de [[Suzo]], «la urbo de '''Memnono'''»]] Por kongruigi tion kun lia orienta deveno, oni deduktis diversajn teoriojn: translokiĝon de la familio el Afriko al Mezopotamio, naskiĝon de Memnono en Afriko kun posta porinvada ekspedicio ĝis Suzo, ignoradon de la ceterajn fontojn aŭ konsidero ke tiu Etiopio ne temis pri la sudegiptia regno, sed pri alia, samnoma, troviĝanta en Oriento. [[Filostrato]] proponas originan solvon, ĉar laŭ li ekzistis du homoj same nomiĝintaj: unu el Trojo, tiu kiu mortigis Antiloĥon, kaj alia, la nigra etiopano<ref>[[Filostrato]]. ''[[Bildigoj]]'', 3.4.</ref>. En [[Etiopio]] oni montradis la supozeblan ''Palacon de Memnono'', kvankam laŭ la plimulto de la versioj, kiam Titono migris al Asirio kaj fondis [[Suzo]]n, Memnono akompanis lin kaj ne estis pli ol infano<ref name="D">[[Diodoro Sicila]]. ''[[Historia biblioteko]]'', 2.22.</ref>. Pro tio oni kromnomis Suzon «La urbo de Memnono», ĝian citadelon «Memnomium» kaj ĝiajn muregojn «Memnoniaj»<ref name="N" />. La loĝantaro ricevis la nomon «kisianoj», honore al la mortema patrino de tiu heroo, [[Kisio]]<ref>[[Herodoto]]. ''[[Historioj]]'', 5.54.</ref>. Pro la apero de tiu ĉi figuro, kelkaj fakuloj, kiaj [[Pierre Daniel Huet|Huet]], [[euhemero|euhemere]] konsideris ke Memnono estis historia rolulo kies patrino devenis el Oriento, kaj pro tio la grekoj poezie igis lin filo de Aŭroro. Ilia palaco en la suza akropolo daŭre staris ĝis la persa okupado<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. ''[[Priskribo de Grekio]]'', 1.42.2.</ref>. Paro de diino kaj mortemulo nepre havas tragedian finon, do Eoso petegis al Zeŭso senmortecon por sia amato. Sed ŝi forgesis peti ankaŭ eternan junecon, do Titono suferis porĉiaman maljunecon, iom post iom perdis sian forton kaj finfine li aliformiĝis en [[cikado]]. Sed antaŭe Eoso kaj li pasigis bonan tempon en feliĉo, dum kiu ili havis du infanojn: Memnono kaj [[Etiono]]. Tiu lasta iĝis reĝo de la Afrika Etiopio, sed estis mortigita fare de [[Heraklo]] kiam tiu ĉi lasta venkis [[Busiriso]]n kaj velis supren sur rivero [[Nilo]]. <center> {| align="center" style="clear:both; margin:1em; border:1px solid #E9E9E9" ! style="background-color:#C1D4FE; font-size:95%; border:1px solid #aaaaaa; padding: 0 5px 0 5px;" |'''Genealogia arbo de la [[Mitaj reĝoj de Trojo]]''' |- | style="padding: 8px 30px; font-size:90%; line-height:50%" | {{Genealogia arbo/komenco}} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | |,|-|-|-|v|-|-|-|.| | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | EUR |y| KRI | | HIP |y| THI | | EUR=[[Eŭribio]] | KRI=[[Krejo]] | HIP=[[Hiperiono]] | THI=[[Teja|Tejo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | |!| | | | | | | |!| | | | | | | | | | STR |y| LAO |~| LEU | | STR=[[Strimo]] | LAO=[[Laomedono]] | LEU=[[Leŭkipo (mitologio) #Aliaj rolulinoj same nomiĝintaj|Leŭkipo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | AST |~|~|y|~|~| EOS |~|~|y|~| KEF | | | | |!| |:| | | | | AST=[[Astreo]] | EOS=[[Eoso]] | KEF=[[Kefalo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | |,|-|v|-|v|-|-|^|-|-|.|:| |,|-|^|-|.| | | | | | |!| |L|~| PLA | | PLA=[[Placio]] }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| ORI |~| BOR |!| NOT | | EOS |!|:| TIT | | FAE | | |,|-|-|^|-|-|-|-|.| ORI=[[Oritio #Oritio, filino de Ereĥteo|Oritio]] | BOR=[[Boreo (mitologio)|Boreo]] | EOS=[[Eosforo]] | NOT=[[Noto (mitologio)|Noto]] | TIT=[[Titono]] | FAE=[[Faetono]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | |!| | | | | | | |!|L|~|~|~|~|y|~|~|~| TIT |~| KIS | | PRI |~| HEK | | TIT=[[Titono]] | KIS=[[Kisio]] | PRI=[[Priamo]] | HEK=[[Hekubo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | POD |~| ZEF |~| IRI | | EUR | | |,|-|^|-|.| | | | | | | | | | |!| | POD=[[Podargo (mitologio)|Podargo]] | ZEF=[[Zefiro]] | IRI=[[Iriso (mitologio)|Iriso]] | EUR=[[Eŭro (mitologio)|Eŭro]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | |:| | | | | | | | | | | EMA | | MEM |~|~|~|~|y|~|~|~| TRO | | EMA=[[Emationo]] | MEM='''Memnono''' | TRO=[[Troano]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | KLO |J| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | KLO=[[Kloriso]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | TRO |y| SIB | | TRO=[[Troro]] | SIB=[[Sibilo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | LOR | | LOR=[[Lorido]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo/fino}} |} </center> == Ekspedicio de Memnono por la defendo de Trojo == [[Dosiero:Akhilleus Memnon Staatliche Antikensammlungen 8600.jpg|eta|[[Aĥilo]] kaj '''Memnono''' bataladas inter du ĉaroj, sur ruĝ-figura [[piskido]] el [[Atiko]] (ĉ. [[-570|570 a.K.]])]] Tuj post la morto de [[Tersito]] fare de Aĥilo, kaj ankoraŭ kun la eĥo de la morto de [[Hektoro]], Priamo sukcesis konvinki Titonon, ke li sendu Memnonon batali por la urbo<ref>[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]]. ''[[Mitologia biblioteko]]'', 3.12.4.</ref>. Por tion akiri, Priamo subaĉetis sian fraton per ora vinberujo<ref>[[Servio]]. ''Pri la [[Eneado]] de [[Vergilio]]'', 1.493.</ref>. Titono regis sur tiu provinco de la posta [[Persa Imperio]] nome de la asiria reĝo [[Teŭtamo]], senjoro ankaŭ de Priamo, kiu igis Memnonon ekspedicia gvidanto de mil etiopanoj, mil suzanoj kaj ducent militĉaroj, kun la ordono liberigi Trojon el la [[aĥajoj|aĥaja]] sieĝo<ref>[[Ovidio]]. ''Amoj'', 1.8.3-4.</ref>. La [[Frigio|frigianoj]] montradis en la epoko de [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]] la krutan sed direktan vojon, kun taŭgaj lokoj por tendumi ĉiu dudek kilometroj plimalpli, per kiu Memnono atingis la urbon post submeti ĉiun survojan regnon<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 10.31.2.</ref>. Li estis ebone nigra, la plej bela princo sur la tero kaj, kiel Aĥilo, li kunportis ŝildon forĝita de [[Hefesto]] kaj bronza kasko kun granda kresto<ref>[[Homero]]. ''[[Odiseado]]'', 11.522.</ref>. Kelkaj versioj asertas ke li gvidis, celante Trojon, armeon de etiopanoj kaj hindoj tra [[Armenio]], krom li komandis al [[Cidono|cidona]] ŝipestro [[Falaso]] maran ekspedicion elveliĝantan el [[Fenicio]]. Kiam tiu ĉi ŝiparo alvenis en [[Rodiso]], la loka loĝantaro (favoraj al la aĥajoj) klopodis hontigi Falason pro lia helpo al la perfida [[Pariso]] kaj al la trojanoj, malamikoj de Fenicio, kaj publike demandis al li la kialon. Tion ŝokigis la ŝipanaron de Falaso, ĉar ĝis tiam ili sciis nenion pri la celo de la vojaĝo. Do, kolerite, ili ŝtonigis Falason kaj rifuzis plu daŭrigi la vojaĝon. Ili setlis en [[Jameno]] kaj disdividis la pormilitan trezoron kiun Falaso portis en la ŝipoj. == Memnono en Trojo == [[Dosiero:NAMABG-Siphnos Treasury Frieze 1.JPG|eta|[[Aĥilo]] kaj '''Memnono''' sur plurkolora restarigo de la friso de la trezoro de [[Sifnoso]], ĉe la orakulejo de [[Apolono]] en [[Delfoso]]]] Laŭ ''Posthomerica'', de [[Kinto el Smirno]], Memnono alvenis en Trojon dum la deka jaro de sieĝo, tuj post la diskuto inter [[Polidamo]], [[Heleno]] kaj [[Priamo]], ĝuste pri la fakto ĉu la etiopia reĝo venos helpi ilin aŭ ne. Akompanis lin sia armeo, tiel granda ke oni ne kapablus kalkuli la nombron de soldatoj kaj volontuloj. Honore al Memnono, kaj por festi lian alvenon, oni organizis superban bankedon, preziditan kaj de la heroo kaj de Priamo, kiel estis kutimo. Ĉe la fino, ambaŭ interŝanĝis glorajn milit-rakontojn, kaj tiuj, eldiritaj de Memnono, esperigis Priamon, kiu deklaris ke la junulo portos venkon al Trojo. Tamen, la humila Memnono atentigis lin pri la nekonveno fanfaroni ĉe vespermanĝo, ĉar la veran povon oni nur devas montri dumbatale por ne ĉagrenigi la gediojn. Tiel estis la amo de Zeŭso al Memnono, ke la sekvan tagon, antaŭ la batalo, li promesigis la ceterajn [[olimpanoj]]n ne interveni en la luktado. Dumbatale, Menmono mortigis kelkajn elstarajn [[aĥajoj]]n<ref>[[Heziodo]]. ''[[Teogonio]]'', 984 kaj sekv.</ref>, inter ili [[Ereŭto]]n, [[Ferono]]n kaj [[Antiloĥo]]n, filo de [[Nestoro]]<ref>[[Pindaro]]. ''[[Pitiaj odoj]]'', 6.28 kaj sekv.</ref>. Tiu lasta antaŭe murdis [[Ezopo (mitologio)|Ezopon]], partnero de Memnono, do venĝeme la trojanoj atakis lin. Pariso sukcesis mortigi unu el la ĉevalojn de la ĉaro de Nestoro kaj la dua tiel teruriĝis, ke la [[Piloso|pilosa]] reĝo ne kapablis kontroli sian militĉaron. Pro tio Antiloĥo intervenis en lia helpo, kun funebra rezulto<ref>Apolodoro. ''[[Epitomo]]'', 5.3.</ref>. Malgraŭ sia aĝo, Nestoro promesis venĝon, kaj klopodis fronti Memnonon, sed la etiopa heroo insistis en la maljusteco kontraŭbatali maljunulon, kiun li multe admiris, do li rifuzis lukton. Laŭ tiu agadmaniero, oni konsideris lin similulo de Aĥilo, ĉar ambaŭ militistoj havis similajn althonorajn principojn, tre estimataj laŭ la tiama militkulturo. Alternativa versio konsideras, tamen, ke la mortinto de Antiloĥo estis [[Hektoro]]<ref>[[Higeno (verkisto)|Higeno]]. ''[[Fabulae]]'', 113.</ref>. [[Dosiero:Akhilleus Memnon Staatliche Antikensammlungen 1523.jpg|eta|[[Aĥilo]] kaj '''Memnono''', laŭ nigr-figura [[amforo]] atribuita al [[Lizipido]] ([[-520|ĉ. 520 a.K.]]).]] Ĉi tiun tagon, Memnono kaj la troja armeo sukcesis atingi la aĥajan tendaron, kaj ili klopodis bruligi ilian ŝiparon, sed nokto alvenis kaj ili retretis en la urbon. Post entombigi kaj honori siajn mortintojn, la grekoj elektis [[Ajakso filo de Telamono|Ajakson]] por ke li reprezentu la aĥajojn en duopa lukto kontraŭ Memnono<ref>[[Diktiso el Kreto]], ''Kroniko de la Troja milito'', 4.5.</ref>. La sekvan matenon, kiam tiu ĉi lukto jam komenciĝis kaj laŭ venĝopetego de Nestoro, [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]] vizitis sian filon Aĥilo, kiu ĝis tiam sciis nenion pri ĉi tiuj okazintaĵoj, kaj informis lin pri la morto de Antiloĥo<ref>[[Kinto el Smirno]]. ''[[Posthomerica]]'', 2.224.</ref>. Aĥilo revenis tuj al batalkampo, forpuŝis Ajakson kaj anstataŭis lin en la duelo kontraŭ Memnono<ref>[[Filostrato]]. ''Bildigoj'', 2.7.</ref>. En ĝi, ambaŭ portis didevenajn armaĵojn farirajn de [[Hefesto]], do jen plia similigo. [[Zeŭso]] favoris la du batalantojn, igante ilin senlacaj kaj tiel enormaj ke la tuta batalkampo kapablis vidi ilin kolizii, kiel duon-dioj. Sed oni devis atribui venkon nur al unu el ili, kaj Zeŭso volis resti neŭtra antaŭ la petegojn de la respektivajn patrinoj, [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]] kaj [[Eoso]], kiuj petegis lian favoron. Do li surmetis la destinojn de ambaŭ herooj en pesilon, kun malfavora rezulto por Memnono<ref>[[Esĥilo]]. ''[[Psychostasia]]''. Laŭ mencio de [[Plutarĥo]] en sia ''Kiel junuloj devas aŭskulti poezion'', 2.</ref>. Aĥilo sukcesis mortpiki la koron de Memnono, igante lian tutan armeon forfuĝi en teruro<ref>Diktiso el Kreto. ''Kroniko de la Troja milito'', 4.6.</ref>. Kaj la armaĵo de Memnono kaj lia bela kapo akompanis Antiloĥon en lia funebra fajro<ref>Filostrato. ''[[Heroica]]'', 3.4.</ref>. Honore al la forpasinto, la dioj kolektis ĉiujn sangogutojn liajn kaj kreis per ili longan riveron kiu de tiam portas fetoron de homa karno dum ĉiu datreveno de lia morto<ref>[[Alan W. James]]. ''The Trojan Epic: Posthomerica'', libro 2, paĝ. 39. Eld. [[Johns Hopkins UP]], [[Baltimore]], [[2004]].</ref>. La etiopanoj kiuj restis ĉe sia gvidanto por entombigi lin estis siavice metamorfoziitaj en birdojn, kiujn pro tio oni nomis [[memnonidinoj]], kaj laŭ tiu formo ili flugadas proksime de la tombejo de Memnono kaj purigadas ĝin el polvo. == Alternativaj versioj kaj postmorto de Memnono == [[Dosiero:Eos Memnon Louvre G115.jpg|eta|250px|[[Eoso]] suprenigante la korpon de sia filo '''Memnono''', laŭ ruĝ-figura vazo trovita en [[Kapuo]], [[Italio]] ([[-490|490]]-[[-480|480 a.K.]]). [[Luvro]].]] Tamen, alternativa tradicio asertas ke Memnono mortis pro embusko farita de la [[Tesalio|tesalianoj]]<ref name="D" />, kaj ke la etiopanoj, post bruligo de lia korpo, donacis liajn cindrojn al lia patro. Titono entombigis ilin en monteto proksima al la alfluo de rivero [[Ezepo]], kie vilaĝo ricevis la nomon de la heroo<ref>[[Strabo]]. ''[[Geographica]]'', 13.1.11.</ref>. Tuj post ekscii la novaĵon pri la forpaso de sia filo, plenlarma Eoso, per minaco de ne pluaj mateniĝoj, petegis al [[Zeŭso]] lian senmortecon kaj pliajn kompensojn, kion li konsentis laŭ kelkaj versioj. Pro tio aperis la memnonidinoj, fantomaj virinaj birdoj kiuj spruĉis el la braĝoj kaj fumo de la funebra fajro de la heroo, flugadis kriante ĉirkaŭ ĝi trifoje kaj, en la kvara, dividis sin en du flankoj kiuj interbatalis ĝismorte, kiel funebra ofero<ref>Diodoro Sicila. ''Historia biblioteko'', 3.12.4.</ref>. Onidire, tiuj birdoj, nigraj kaj similaj al [[nizo]]j, venas el [[Siziko]]<ref>[[Elio]].</ref> kaj plenumas la saman riton ĉiujare, kiam [[Suno]] finas sian vojaĝon tra la [[Zodiako|zodiakaj signoj]]<ref>[[Arktino el Mileto]]. ''[[Aethiopis]]''. Menciita de [[Proklo]] en sia ''Krestomatio'', 2.</ref>. Laŭ plia versio, estis la armeo de Memnono tiu, kiu iĝis birdaro, kvankam tio ŝajnas poezia maniero esprimi forfuĝon fare de la sekvanto de tiu princo post lia malvenko. Tiuj eventoj estis detale priskribita en la malaperinta [[eposo]] ''[[Aethiopis]]'', verkita ĉirkaŭ la [[7-a jarcento a.K.]], post la apero de ''[[Iliado]]''. Ankaŭ [[Kinto el Smirno]] kaj [[Filostrato]] pritraktis la temon en siaj ''[[Posthomerica]]'' kaj ''[[Bildigoj]]'', respektive. Laŭ plia rakonto, la memnonidinoj estis la akompanantinoj de la heroo, kiuj tiel funebris lian morton, ke la gedioj kompatis kaj aliformigis ilin en birdoj<ref>Ovidio. ''[[Metamorfozoj]]'', 13.578 kaj sekv.</ref>. Ili plenumas ĉiujaran ritan vojaĝon al la tombejo de Memnono, dum kiu kelkaj el ili luktadas ĝis morto. La loĝantaro de [[Dardaneloj|Helesponto]] asertis ke kiam tiuj birdoj vizitadis la tombejon, proksima al ilia lando, oni aspergis ilin per la akvo de Ezepo. Laŭ ili, la roso devenis el tiuj okazintaĵoj, ĉar ĝi temas pri la larmoj de Eoso pro la perdo de sia filo, kiun ŝi ankoraŭ ploradas<ref>[[Servio]]. ''Pri la [[Eneado]] de [[Vergilio]]'', 1.755 kaj 493</ref><ref name="H">Homero. ''Odiseado'',</ref>. [[Dosiero:RoscherII.2-2677.png|eta|maldekstra|Reakiro de la korpo de '''Memnono''' fare de la [[anemoj|ventaj dioj]], laŭ ruĝ-figura [[kilikso]] atribuita al [[Eŭfronio]]. La virinoj kiuj staras en la flankoj eble estas [[Eoso]] kaj la edzino de [[Sarpedono #Sarpedono, filo de Laodamio|Sarpedono]].]] Ankaŭ troviĝas versio laŭ kiu la ostoj de Memnono estis portitaj al [[Pafoso]], en [[Kipro]], kaj el tie al Rodiso. [[Hemero]] aŭ [[Himero]], fratino de la heroo, iris tien por preni ilin, kaj la fenicoj kiuj murdis Falason permesis ŝin tion fari kondiĉe ke oni ne devigu ilin redoni la trezoron fie prenita el ilia antaŭa ekspedicio. Do, la diino revenis al Fenicio kun la funebra urno kaj entombigis ĝin en [[Paliokiso]]. Post tio, ŝi malaperis kaj de tiam neniu sciis plu pri ŝi<ref>Diktiso el Kreto. ''Kroniko de la Troja milito'', 6.10.</ref>. Tamen, kelkaj verkistoj asertas ke la vera tombejo de Memnono troviĝas proksime al [[Paltono]], en [[Sirio]], ĉe la rivero [[Badaso]]. Lia bronza glavo pendas ĉe la templo de [[Asklepio]] en [[Nikomedio]]<ref>[[Simonido]], laŭ mencio de Strabo en sia ''Geographica'', 15.3.2.</ref>. La famo de Memnono atingis eĉ la islandan verkaĵon ''[[Proza Edda]]'', de [[Snorri Sturluson]]. En ĝi, li asertas ke Memnono (ankaŭ konata ĉi tie kiel «[[Munono]]») estis unu el la reĝoj ĉeestantaj en Trojo, kiu edziĝis al [[Troano]], filino de Reĝo [[Priamo]]. El tiu unuiĝo naskiĝis [[Troro]] (tio estas, [[Toro (mitologio)|Toro]]), «blonda kiel oro», kiu iĝis reĝo de [[Trakio]] kaj praulo de ĉiuj ĝermanaj reĝoj per geedziĝo al [[Sibilo]]. [[Antiklido]]<ref>Laŭ citaĵo de [[Plinio]] en sia [[Naturalis historia]], 5.11.</ref> atribuis al Memnono eĉ la kreadon de [[alfabeto]]. Oni ankaŭ kredis ke la spirito de Memnono donis orakolan konsilon ĉiu sep jaroj. [[Polignoto]] prezentis Memnonon per pentraĵo sur kiu li bataladas kontraŭ [[Sarpedono #Sarpedono, filo de Laodamio|Sarpedono]] kovrite per manto kun la memnonidaj birdoj kiel ornaĵo<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 10.31.2.</ref>. Laŭtradicie, la datreveno de la morto de ambaŭ herooj iĝis funebra tago por la gedioj<ref>[[Skolio]] pri ''[[La nuboj]]'' de [[Aristofano]], 622.</ref>. La duelo inter Memnono kaj Aĥilo estis tre ofte prezentita fare de la grekaj artistoj, ekzemple en la armaĵo de [[Kipselo]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 5.19.1.</ref>, en la trono de [[Apolono]] en [[Amiklo]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 3.18.7.</ref> kaj en granda skulptaĵaro en [[Olimpio]], farita de la artisto [[Likio]] kaj donacita al la tiea orakolejo fare de la loĝantaro de [[Apollonia]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 5.22.2.</ref>. [[Vergilio]] supozas ke Memnono estis unu el la militistoj prezentitaj sur la muroj de [[Kartago|kartaga]] templo vizitata de [[Eneo]]<ref>[[Vergilio]]. ''[[Eneado]], 1''.</ref>. == Memnono en Afriko == [[Dosiero:Colossi of Memnon East 03.jpg|eta|250px|La [[Kolosoj de Memnono]], giganta skulptaĵo de [[faraono]] [[Amenhotep la 3-a]], kiun la tradicio identigis al '''Memnono'''.]] Kvankam la origina rakontaro priskribas ke la ekspedicio de Memnono venis el lando troviĝanta plimalpli en la postaj Asirio, [[Baktrio]] aŭ [[Sirio]], kaj la romiaj verkistoj kaj tiuj de la tardklasika Grekio, kiaj [[Diodoro Sicila]], kredis ke Memnono venis el "[[Aethiopia]]", geografia parto de [[Afriko]] kutime lokigita sude de [[Egiptio]]. Pro tio, ke el la origina historia verkaĵo de [[Arktino]] el Mileto nur plurestas kelkaj fragmentoj, oni nur scias pri Memnono danke al post-[[Homero|Homeraj]] verkistoj, grekaj kaj romiaj, ĉar Homero nur menciis lin en sia [[Odiseado]]<ref name="H" />. [[Herodoto]] kromnomas la urbon [[Suzo]] «la urbo de Memnono»<ref>Herodoto. ''Historioj'', 5.54 kaj 7.151.</ref> kaj priskribas du altajn skulptaĵojn, egiptie kaj etiopie vestitaj, kiujn prezentis Memnonon laŭ onidiro. Tamen, li malkonsentis, ĉar li kredis ilin statuoj de [[Sesostriso]]<ref>«Troviĝis ankaŭ en [[Jonio]] du prezentaĵoj de tiu ĉi homo gravurataj sur la roko, unu ĉe la vojo el [[Smirno]] al [[Sardeso]] kaj plia ĉe tiu el [[Efezo]] al [[Foceo]]. Sur ambaŭ, la figuro estas dudek piedojn alta, kun lanco sur la dekstra mano, arko sur tiu maldekstra kaj la cetera ekipaĵo proporcie prezentita. Ĝi estas kaj egiptia kaj etiopia, kaj surbruste, de unu ŝultro ĝis la alia, oni gravuris per la sakralaj egiptiaj literoj la jenan frazon: "Mi akiris tiun ĉi landon per la forto de miaj ŝultroj". Do troviĝas neniu pruvo ĉi tie pri kiu li estis aŭ kiam li venis, verŝajne oni klarigas tion aliloke. Vidante tiun skulptaĵon, kelkaj asertas ke temas pri Memnono, sed tio ja ne estas vero».</ref>. Unu el tiuj statuoj troviĝis ĉe la vojo el [[Smirno]] al [[Sardeso]], kie oni malkovris surrokan gravuraĵon, kongruan kun tiu priskribo. Ankaŭ [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]] rakontas ke Memnono komencis sian migradon en Afriko. Tiu verkisto priskribis plenmire [[Kolosoj de Memnono|gigantan statuon en Egiptio]], proksime al [[Tebo (Egiptio)|Tebo]], kiu verŝajne prezentis reĝon de Etiopio kies povon atingis Egiption kaj eĉ Suzon. Kvankam oni nomis ĝin ''Koloso de Memnono'', la tebanoj identigis lin al loka heroo [[Famenofo]], kaj pliaj al faraono Sesostriso. La koloso, el nigra ŝtono, estis duonigita fare de [[Kambizo la 2-a (Persio)|Kambizo]], kaj pro tio la supra parto ruinas nuntempe, kvankam konserviĝas la malsupra, kiu montras sidantan figuron. Laŭtradicie, dum la ĉiutaga mateniĝo ĝi elsendas bruon, kiun oni identigas al muziko de liro aŭ harpo kun rompitaj kordoj<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio''.</ref>. Reĝo Kambizo kredis, kiel [[Athanase Rircher]], ke nur interna artefakto povis okazigi tiun bruon, kaj pro tio rompigis ĝin, sed la parto restanta daŭre generis la sonon ĉiumatene<ref name="N">[[François Noël]]. ''[[Dictionnaire Universel de la Fable et de la Mythologie]]''.</ref>. Oni elpensis multajn kaj ruzajn interpretojn de la skulptaĵo, konsiderante ke ĝi utilis al la astronomoj aŭ ke ĝi simbolis la ritan adoradon al Suno kaj lumo. Tamen, la nuntempaj fakuloj ne dubas pri ke ĝi estas prezentado de la faraono [[Amenofiso]]<ref>[[Pauli Ernesti Jablonsky]]. ''De Memnone Graecorum et Aegyptiorum''. Eld. [[Iohannis Christiani Kleyb]], [[1758]].</ref>. Tamen, por adapti tradicion al historio, oni pravigis la nomon de la skulptaĵo per aserto pri ke Memnono estis ankaŭ kromnomo de tiu ĉi faraono<ref name="N" />. Siavice, [[Filostrato]] el Lemnoso priskribas scenon de la vivo de Memnono, kiun Homero ne pritraktis: ĵusalveninte el Etiopio, Memnono mortigas Antiloĥon kaj dissemis teruron tra la aĥaja tendaro, ĉar neniu el ili renkontis iam nigrulojn, kiujn ĝis tiam la grekoj konsideris fabelaĵo<ref>Filostrato. ''Bildigoj'' [http://www.theoi.com/Text/PhilostratusElder2A.html].</ref>. Per sia ''Blacks in Antiquity'', [[Frank Snowden]] pristudas la malfruan tradicion, kaj helenan kaj romian, kiu rilatigas Memnonon al Aethiopia. Snowden atentigas pri tio, ke en la greka tradicio Memnono estis «praulo de la etiopanoj», vorto kiu en tiu kunteksto ekvivalentas al «afrikanoj». Komparante la bildigoj de Memnono kaj scenoj de la Troja milito en survazaj pentraĵoj, li pruvas ke oni anstataŭigis iom post iom lian azian originon kaj karakterizaĵojn per tiuj afrikaj. Literaturaj rakontoj pri la Troja milito, kaj multaj el la romiaj verkistoj, daŭre priskribas lin kiel etiopano el [[Sudano]] aŭ [[Egiptio]]<ref>[[Frank Snoeden]]. ''Blacks in antiquity; Ethiopians in the Greco-Roman experience'', paĝ. 150-153. Eld. [[Belkanap Press of Harvard University]], [[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Kembriĝo]], [[1970]]. ISBN 0-674-07625-7.</ref>. Fine, kaj plej kongrue kun lia afrika deveno, troviĝas ankaŭ versio laŭ kiu Memnono neniam partoprenis la Trojan militon, sed restadis en Etiopio sian tutan vivon. Li regis tiun landon dum kvin generacioj, kio ne estas multe ĉar la etiopanoj havis pli longan vivon ol la ceteraj homoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.maicar.com/GML/Memnon.html Memnono ĉe Greek Mythology Link] [[Kategorio:Batalantoj en la Troja milito ĉe la Troja flanko]] [[Kategorio:Dardanidoj]] [[Kategorio:Eponimoj]] [[Kategorio:Herooj de la helena mitologio]] [[Kategorio:Mitaj reĝoj de Etiopio]] [[Kategorio:Princoj en la helena mitologio]] [[Kategorio:Roluloj de la Odiseado]] fxtu8lbv38altivoo9lyx75pjrat6kq 0 508388 9420570 7988682 2026-07-05T00:11:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420570 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''''La nuboj''''' (en greka Νεφέλαι ''Nefelai'') estas [[Greka literaturo|komedio]] verkita de la fama dramaturgo [[Aristofano]] kiel [[satiro]] de la intelektulaj modoj de la [[klasika Ateno]]. Ĝi estis origine produktita por la festivaloj de Dionizo en 423 a.K. kaj ĝi ne estis bone ricevata, ĉar estis la lasta el tri konkurencaj teatraĵoj de la festivalo tiujare. Ĝi estis reviziita inter 420-417 a.K. kaj poste ĝi cirkulis laŭ manuskripta formo.<ref>[[#refclouds1970|Clouds (1970)]], paĝo XXIX</ref> Ne survivis kopion de la origina produktaĵo, kaj la fakulaj analizoj indikas, ke la reviziita versio estas nekompleta formo de Malnova Komedio. Tiu nekompleteco, tamen, ne evidentiĝas en tradukoj kaj moderna ludado.<ref>''Aristophanes: Lysistrata, The Acharnians, The Clouds'' A.Somerstein, Penguin Classics 1973, paĝo 107</ref> ''La nuboj'' povas esti konsiderata ne nur la unua ekzistanta 'komedio de ideoj' en la mondo<ref>''Rhetoric, Comedy and the Violence of Language in Aristophanes' Clouds'' Daphne O'Regan, Oxford University Press US 1992, paĝo 6</ref> sed ankaŭ brila kaj sukcesa ekzemplo de tiu ĝenro.<ref>''Aristophanes:Old-and-new Comedy - Six essays in perspective'' Kenneth.J.Reckford, UNC Press 1987, paĝo 393</ref> La verko akiris elstarecon pro sia karikaturo de [[Sokrato]] kvankam laŭ ties mencio en la verko de [[Platono]] nome ''[[Apologio de Sokrato (Platono)|Apologio]]'' ĝi estis faktoro kontribuanta al la juĝo kaj ekzekuto de la filozofo.<ref>[[wikisource:Apology (Plato)#4|''The Apology'' tradukita de Benjamin Jowett, section 4]]</ref><ref>[[wikisource:el:Ἀπολογία Σωκράτους|Apology, Greka teksto, eldonita de Burnet, section 19c]]</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * {{Citaĵo el libro|titolo=Aristophanes: Clouds|familia nomo=Dover|persona nomo=K.J.|jaro=1970|eldoninto=Oxford University Press|referenco=refclouds1970}}</cite> * Pierre Brulé, "Les Nuées et le problème de l'incroyance au Ve siècle," in Pierre Brulé (ed.), ''La norme en matière religieuse en Grèce ancienne. Actes du XIIe colloque international du CIERGA (Rennes, septembre 2007)'' (Liège, 2009) (Kernos Supplément, 21), 49-67. * {{Citaĵo el libro|titolo=Socrates on Trial: A play based on Aristophanes' Clouds and Plato's Apology, Crito, and Phaedo, adapted for modern performance|familia nomo=Irvine|persona nomo=Andrew David|jaro=2008|loko=Toronto|eldoninto=University of Toronto Press}} ISBN 978-0-8020-9783-5 (cloth); ISBN 978-0-8020-9538-1 (paper) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{gutenberg|no=2562|name=The Clouds ''tradukita de William James Hickie'}} * [http://records.viu.ca/~johnstoi/aristophanes/clouds.htm ''The Clouds'' tradukita de Ian Johnston] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141231032202/http://records.viu.ca/~johnstoi/aristophanes/clouds.htm |date=2014-12-31 }} * [http://www.cummingsstudyguides.net/Guides2/Clouds.html#top The Clouds: A Study Guide] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090520011526/http://www.cummingsstudyguides.net/Guides2/Clouds.html#top |date=2009-05-20 }} * [http://www.kingmixers.com/Cloudsplot.html John Curtis Franklin - Aristophanes Clouds Essay] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080804003211/http://www.kingmixers.com/Cloudsplot.html |date=2008-08-04 }} * [http://records.viu.ca/~johnstoi/introser/clouds.htm On Satire in Aristophanes's The Clouds] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304120207/http://records.viu.ca/~johnstoi/introser/clouds.htm |date=2016-03-04 }} teksto kaj komentarioj {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo de Grekio]] [[Kategorio:Komedioj]] [[Kategorio:Aristofano]] hwpa42jqj8tqylhga26z7sm0zbo8xho 0 509259 9420305 9362162 2026-07-04T15:48:36Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9420305 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|tombejo |kategorio = |lando = Germanio |regiono = |situo = [[Gotha]] |regiono-ISO = DE-TH |mapo lokumilo = Centra Gotha |mapo1 lokumilo = Gotha |zomo = 13 |establita = |establita tipo = }} [[Dosiero:Grabstein Blödner Gotha Friedhof III.JPG|eta|La ununura tomboŝtono kiu restis (de familio Blödner)]] [[Dosiero:Schwimmhalle am Friedhof III Gotha.JPG|eta|nee plu uzata naĝejo konstruita sur la tombejo (intertempe ĝi estis malkonstruita)]] La '''Tombejo supra de Gotha''' (germane: ''Oberer Gottesacker'' aŭ ''Friedhof III'') estas pereinta tombejo en [[Gotha]]. == Historio == En la jaro 1843 la Supra tombejo faritis kiel simpla norda etendigo de la [[Tombejo meza de Gotha|Tombejo meza]], supre de Karl-Schwarz-strato. Ĉar la tombejo troviĝis sur grundo de la iama ĝardenisto Gräfenhan, populara nomo de la tombejo estis ''Gräfenhans Gottesacker''. Sur ĝi estis ĉ. 260 tomboj. Decido de la konsiliantaro urba de la 15.1.1892 deklaris la finon de entombigoj pro higienaj kialoj. En 1969 forigitis ĉiuj tomboj. Nur la tomboŝtono de [[Johann Ludwig Böhner]] konservitis kaj translokitis al la Ĉefa tombejo. La ununura tombo kiu ĝis nun estas sur originala loko estas tiu de [[Georg Friedrich Blödner]] (1803–1880) kaj de la edzino Susanne (nask. Brand, 1806-66). Ĝi restis pro ĝia situo rekte ĉe la orienta tombeja muro. En la 1970-aj jaroj la tereno de la eksa tombejo uzitis kiel sportejo de la proksima [[Arnoldi-lernejo]]. En 1985/86 konstruiĝis sur ĝi la nova naĝohalo. Ĝi estis malkonstruita en novembro 2016.<ref>"Die Schwimmhalle Karl-Schwarz-Straße wird abgerissen" - ĉe: ''Gothaer Tagespost'' (TLZ), 2.11.2016</ref> Hodiaŭ re-troviĝas tie ĉi sportejo de la Arnoldi-lernejo. == Tomboj de elstaruloj == Sur tiu ĉi tombejo kuŝas i.a. la mortideva korpo de la sekvantaj elstaruloj: * [[Johann Ludwig Böhner]] (1787–1860): komponisto * [[Gustav Hopf]] (1808–1872): financfakulo * [[Julius Hopf]] (1839–1886): parlamenta deputito * Therese Gayer (1819–1896): fondinto de la porvirina Gayer-konvento == Vidu ankaŭ == *[[Tombejo malnova de Gotha]] *[[Tombejo meza de Gotha]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gotha.de/leben-in-gotha/natur-umwelt/friedhoefe-bestattungen.html Pri la tombejoj de Gotha sur la urba retpaĝaro oficiala.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180316183025/http://www.gotha.de/leben-in-gotha/natur-umwelt/friedhoefe-bestattungen.html |date=2018-03-16 }} [[kategorio:Tombejoj en Gotha|Supra]] [[Kategorio:Tombejoj pereintaj|Gotha]] 7szayl9ii6wsczkvpk8qn9fmk2xlhuz 9420306 9420305 2026-07-04T15:49:33Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9420306 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|tombejo |kategorio = |lando = Germanio |regiono = |situo = [[Gotha]] |regiono-ISO = DE-TH |mapo lokumilo = Centra Gotha |mapo1 lokumilo = Gotha |zomo = 13 |establita = |establita tipo = }} [[Dosiero:Grabstein Blödner Gotha Friedhof III.JPG|eta|La ununura tomboŝtono kiu restis (de familio Blödner)]] [[Dosiero:Schwimmhalle am Friedhof III Gotha.JPG|eta|nee plu uzata naĝejo konstruita sur la tombejo (intertempe ĝi estis malkonstruita)]] La '''Tombejo supra de Gotha''' (germane: ''Oberer Gottesacker'' aŭ ''Friedhof III'') estas pereinta tombejo en [[Gotha]]. == Historio == En la jaro 1843 la Supra tombejo faritis kiel simpla norda etendigo de la [[Tombejo meza de Gotha|Tombejo meza]], supre de Karl-Schwarz-strato. Ĉar la tombejo troviĝis sur grundo de la iama ĝardenisto Gräfenhan, populara nomo de la tombejo estis ''Gräfenhans Gottesacker''. Sur ĝi estis ĉ. 260 tomboj. Decido de la konsiliantaro urba de la 15.1.1892 deklaris la finon de entombigoj pro higienaj kialoj. En 1969 forigitis ĉiuj tomboj. Nur la tomboŝtono de [[Johann Ludwig Böhner]] konservitis kaj translokitis al la Ĉefa tombejo. La ununura tombo kiu ĝis nun estas sur originala loko estas tiu de [[Georg Friedrich Blödner]] (1803–1880) kaj de la edzino Susanne (nask. Brand, 1806-66). Ĝi restis pro ĝia situo rekte ĉe la orienta tombeja muro. En la 1970-aj jaroj la tereno de la eksa tombejo uzitis kiel sportejo de la proksima [[Arnoldi-lernejo]]. En 1985/86 konstruiĝis sur ĝi la nova naĝohalo. Ĝi estis malkonstruita en novembro 2016.<ref>"Die Schwimmhalle Karl-Schwarz-Straße wird abgerissen" - ĉe: ''Gothaer Tagespost'' (TLZ), 2.11.2016</ref> Hodiaŭ re-troviĝas tie ĉi sportejo de la Arnoldi-lernejo. == Tomboj de elstaruloj == Sur tiu ĉi tombejo kuŝas i.a. la mortideva korpo de la sekvantaj elstaruloj: * [[Johann Ludwig Böhner]] (1787–1860): komponisto * [[Gustav Hopf]] (1808–1872): financfakulo * [[Julius Hopf]] (1839–1886): parlamenta deputito * Therese Gayer (1819–1896): fondinto de la porvirina Gayer-konvento == Vidu ankaŭ == *[[Tombejo malnova de Gotha]] *[[Tombejo meza de Gotha]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gotha.de/leben-in-gotha/natur-umwelt/friedhoefe-bestattungen.html Pri la tombejoj de Gotha sur la urba retpaĝaro oficiala.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180316183025/http://www.gotha.de/leben-in-gotha/natur-umwelt/friedhoefe-bestattungen.html |date=2018-03-16 }} ==Notoj== <references/> [[kategorio:Tombejoj en Gotha|Supra]] [[Kategorio:Tombejoj pereintaj|Gotha]] 6j0ml9i08budm63e4gwfb417tgzftt5 9420312 9420306 2026-07-04T16:13:25Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9420312 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|tombejo |kategorio = |lando = Germanio |regiono = |situo = [[Gotha]] |regiono-ISO = DE-TH |mapo lokumilo = Centra Gotha |mapo1 lokumilo = Gotha |zomo = 13 |establita = |establita tipo = }} [[Dosiero:Grabstein Blödner Gotha Friedhof III.JPG|eta|La ununura tomboŝtono kiu restis (de familio Blödner)]] [[Dosiero:Schwimmhalle am Friedhof III Gotha.JPG|eta|nee plu uzata naĝejo konstruita sur la tombejo (intertempe ĝi estis malkonstruita)]] La '''Tombejo supra de Gotha''' (germane: ''Oberer Gottesacker'' aŭ ''Friedhof III'') estas pereinta tombejo en [[Gotha]]. == Historio == En la jaro 1843 la Supra tombejo faritis kiel simpla norda etendigo de la [[Tombejo meza de Gotha|Tombejo meza]], supre de Karl-Schwarz-strato. Ĉar la tombejo troviĝis sur grundo de la iama ĝardenisto Gräfenhan, populara nomo de la tombejo estis ''Gräfenhans Gottesacker''. Sur ĝi estis ĉ. 260 tomboj. Decido de la konsiliantaro urba de la 15.1.1892 deklaris la finon de entombigoj pro higienaj kialoj. En 1969 forigitis ĉiuj tomboj. Nur la tomboŝtono de [[Johann Ludwig Böhner]] konservitis kaj translokitis al la Ĉefa tombejo. La ununura tombo kiu ĝis nun estas sur originala loko estas tiu de [[Georg Friedrich Blödner]] (1803–1880) kaj de la edzino Susanne (nask. Brand, 1806-66). Ĝi restis pro ĝia situo rekte ĉe la orienta tombeja muro. En la 1970-aj jaroj la tereno de la eksa tombejo uzitis kiel sportejo de la proksima [[Arnoldi-lernejo]]. En 1985/86 konstruiĝis sur ĝi la nova naĝohalo. Ĝi estis malkonstruita en novembro 2016.<ref>"Die Schwimmhalle Karl-Schwarz-Straße wird abgerissen" - ĉe: ''Gothaer Tagespost'' (TLZ), 2.11.2016</ref> Hodiaŭ re-troviĝas tie ĉi sportejo de la Arnoldi-lernejo (ekfunkcio en 2018). == Tomboj de elstaruloj == Sur tiu ĉi tombejo kuŝas i.a. la mortideva korpo de la sekvantaj elstaruloj: * [[Johann Ludwig Böhner]] (1787–1860): komponisto * [[Gustav Hopf]] (1808–1872): financfakulo * [[Julius Hopf]] (1839–1886): parlamenta deputito * Therese Gayer (1819–1896): fondinto de la porvirina Gayer-konvento == Vidu ankaŭ == *[[Tombejo malnova de Gotha]] *[[Tombejo meza de Gotha]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gotha.de/leben-in-gotha/natur-umwelt/friedhoefe-bestattungen.html Pri la tombejoj de Gotha sur la urba retpaĝaro oficiala.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180316183025/http://www.gotha.de/leben-in-gotha/natur-umwelt/friedhoefe-bestattungen.html |date=2018-03-16 }} ==Notoj== <references/> [[kategorio:Tombejoj en Gotha|Supra]] [[Kategorio:Tombejoj pereintaj|Gotha]] 1a0igkeof72w9ctsw6gfdqtkaxlicas 9420313 9420312 2026-07-04T16:16:25Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9420313 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|tombejo |kategorio = |lando = Germanio |regiono = |situo = [[Gotha]] |regiono-ISO = DE-TH |mapo lokumilo = Centra Gotha |mapo1 lokumilo = Gotha |zomo = 13 |establita = |establita tipo = }} [[Dosiero:Grabstein Blödner Gotha Friedhof III.JPG|eta|La ununura tomboŝtono kiu restis (de familio Blödner)]] [[Dosiero:Schwimmhalle am Friedhof III Gotha.JPG|eta|nee plu uzata naĝejo konstruita sur la tombejo (intertempe ĝi estis malkonstruita)]] La '''Tombejo supra de Gotha''' (germane: ''Oberer Gottesacker'' aŭ ''Friedhof III'') estas pereinta tombejo en [[Gotha]]. == Historio == En la jaro 1843 la Supra tombejo faritis kiel simpla norda etendigo de la [[Tombejo meza de Gotha|Tombejo meza]], supre de Karl-Schwarz-strato. Ĉar la tombejo troviĝis sur grundo de la iama ĝardenisto Gräfenhan, populara nomo de la tombejo estis ''Gräfenhans Gottesacker''. Sur ĝi estis ĉ. 260 tomboj. Decido de la konsiliantaro urba de la 15.1.1892 deklaris la finon de entombigoj pro higienaj kialoj. En 1969 forigitis ĉiuj tomboj. Nur la tomboŝtono de [[Johann Ludwig Böhner]] konservitis kaj translokitis al la Ĉefa tombejo. La ununura tombo kiu ĝis nun estas sur originala loko estas tiu de [[Georg Friedrich Blödner]] (1803–1880) kaj de la edzino Susanne (nask. Brand, 1806-66). Ĝi restis pro ĝia situo rekte ĉe la orienta tombeja muro. En la 1970-aj jaroj la tereno de la eksa tombejo uzitis kiel sportejo de la proksima [[Arnoldi-lernejo]]. En 1985/86 konstruiĝis sur ĝi la nova naĝohalo. Ĝi estis malkonstruita en novembro 2016.<ref>"Die Schwimmhalle Karl-Schwarz-Straße wird abgerissen" - ĉe: ''Gothaer Tagespost'' (TLZ), 2.11.2016</ref> Hodiaŭ re-troviĝas tie ĉi sportejo de la Arnoldi-lernejo (ekfunkcio en septembro 2019). == Tomboj de elstaruloj == Sur tiu ĉi tombejo kuŝas i.a. la mortideva korpo de la sekvantaj elstaruloj: * [[Johann Ludwig Böhner]] (1787–1860): komponisto * [[Gustav Hopf]] (1808–1872): financfakulo * [[Julius Hopf]] (1839–1886): parlamenta deputito * Therese Gayer (1819–1896): fondinto de la porvirina Gayer-konvento == Vidu ankaŭ == *[[Tombejo malnova de Gotha]] *[[Tombejo meza de Gotha]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gotha.de/leben-in-gotha/natur-umwelt/friedhoefe-bestattungen.html Pri la tombejoj de Gotha sur la urba retpaĝaro oficiala.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180316183025/http://www.gotha.de/leben-in-gotha/natur-umwelt/friedhoefe-bestattungen.html |date=2018-03-16 }} ==Notoj== <references/> [[kategorio:Tombejoj en Gotha|Supra]] [[Kategorio:Tombejoj pereintaj|Gotha]] ezfi4hjj98s75uk6hq8g01sh4g9gj8i 0 515440 9420577 8607041 2026-07-05T00:32:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420577 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Annoncredamirarti.JPG|eta|325px|''Ah! non credea mirarti / Sì presto estinto, o fiore''<br />("Ve, mi ne kredas vidi vin tiom rapide fadiĝi, ho floro").<br />Tiu teksto el akto 2a, sceno 2a, de ''La sonnambula'' aperas sur la tombo de Bellini en Katanio]] [[Dosiero:Belini-young-in colour.gif|eta|maldekstra|upright|Vincenzo Bellini<br />de Natale Schiavoni]] [[Dosiero:Giuditta Pasta-Amina-La sonnambula.jpg|eta|150px|[[Giuditta Pasta]] kiel Amina, Majo 1831, premiere]] [[Dosiero:Giovanni Battista Rubini Portrait.jpg|eta|150px|maldekstra|Tenoro Giovanni<br />Battista Rubini<br />kantas Elvinon]] [[Dosiero:Maria Malibran-London 1833 as Amina.jpg|eta|150px|[[Maria Malibran]] as Amina – Londono 1833]] [[Dosiero:Jenny Lind-La sonambula-1831.png|eta|150px|Jenny Lind en ''La sonnambula'', 1840s]] '''''La sonnambula''''' (''La somnambulino'') estas ''duonserioza'' [[opero]] en du aktoj, kun muziko en la tradicio de ''[[bel canto]]'' fare de [[Vincenzo Bellini]] laŭ itallingva [[libreto]] de [[Felice Romani]], baze sur [[scenaro]] por ''ballet-pantomime'' verkita de [[Eugène Scribe]] kaj koreografiita de Jean-Pierre Aumer nome ''La somnambule, ou L'arrivée d'un nouveau seigneur''. Tiu baleto premieris en Parizo en Septembro 1827 je pinto de modo por teatraĵoj kun temoj pri [[somnambulismo]]. La rolo de Amina estis originale verkita por la [[soprano]] ''sfogato'' [[Giuditta Pasta]] kaj la tenoro [[Giovanni Battista Rubini]], sed dum la vivotempo de Bellini alia soprano ''sfogato'', nome [[Maria Malibran]], estis elstara ludantino de tiu rolo. La unua premiero okazis ĉe la Teatro Carcano en Milano en la 6a de Marto 1831. La majoritato de 20a-jarcentaj registrajoj estis faritaj de [[soprano]] kiel Amina, kutime kun aldonaj pintaj notoj kaj aliaj ŝanĝoj laŭ la tradicio, kvankam ĝi estis ankaŭ ludata per voĉoj de ''soprano sfogato'' (ne konfuzenda kun la moderna [[mezosoprano|''mezzo'']], neekzistanta tiame) kiu kantas rolojn de soprano kaj de [[kontraldo]] senmodife. La frazo ''Ah! non credea mirarti / Sì presto estinto, o fiore'' ("Ve, mi ne kredas vidi vin tiom rapide fadiĝi, ho floro") el la fina ario de Amina estas surskribita sur la tombo de Bellini en la [[Katania Katedralo]] en Sicilio. == Referencoj == '''Notes''' {{Referencoj|colwidth=30em}} '''Ĉefaj fontoj''' * Eaton, Quaintance (1974), ''Opera Production 1: A Handbook'', Da Capo Press. ISBN 0-306-70635-0 ISBN 0-306-70635-0 * Kimbell, David (2001), en Holden, Amanda (Eld.), ''The New Penguin Opera Guide'', New York: Penguin Putnam. ISBN 0-140-29312-4 * Weinstock, Herbert (1971), ''Bellini: His life and His Operas'', New York: Knopf. ISBN 0394416562 '''aliaj fontoj''' * Anderson, James (1999), ''The Complete Dictionary of Opera and Operetta''. Wings Books. ISBN 0-517-09156-9 * Budden, Julian ; Forbes, Elizabeth; Maguire, Simon (1998), "''La sonnambula''", in [[Stanley Sadie]], (Ed.), ''The New Grove Dictionary of Opera'', Vol. Four. London: MacMillan Publishers, Inc. ISBN 0-333-73432-7 ISBN 1-56159-228-5 * Casa Ricordi (pub.), [http://www.ricordi.it/catalogue/composers/vincenzo-bellini/ "Vincenzo Bellini": Outline of his life (in English) and list of critical editions of his works published by Ricordi] on ricordi.it. Retrieved 13 December 2013. * Galatopoulos, Stelios (2002), '' Bellini: Life, Times, Music: 1801–1835''. London, Sanctuary Publishing Ltd. ISBN 9781860744051 * Osborne, Charles (1994), ''The Bel Canto Operas of Rossini, Donizetti, and Bellini'', Portland, Oregon: Amadeus Press. ISBN 0931340713 * Orrey, Leslie (1973), ''Bellini'' (The Master Musicians Series), London: J. M. Dent, Ltd. ISBN 0-460-02137-0 * Rosselli, John (1996), ''The Life of Bellini'', New York: Cambridge University Press. ISBN 0-521-46781-0 * Rutherford, Susan (2007), [http://www.jstor.org/stable/27607154 "''La cantante delle passioni'': Giuditta Pasta and the Idea of Operatic Performance"], ''Cambridge Opera Journal'', Vol. 19, No. 2, July on jstor.org * Thiellay, Jean; Thiellay, Jean-Philippe (2013), ''Bellini'', Paris: Actes Sud. ISBN 978-2-330-02377-5 {{fr}} * Willier, Stephen Ace (2002), [http://books.google.co.uk/books?id=BPrARpPBGv ''Vincenzo Bellini: A Guide to Research'']{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Routledge. ISBN 0-8153-3805-8 and on books.google.com. == External links == * {{IMSLP2|id=La sonnambula (Bellini, Vincenzo)|cname=''La sonnambula''}} * [http://opera.stanford.edu/Bellini/Sonnambula/libretto.html Libretto (itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170716075239/http://opera.stanford.edu/Bellini/Sonnambula/libretto.html |date=2017-07-16 }}, Opera Glass, Stanford University * [http://www.opera-guide.ch/opera.php?id=26&uilang=en Cast, resumoj (itale, angle, germane), libreto (itale, germane)], Opera Guide * [https://archive.org/details/bellinisoperalas00bellrich ''La sonnambula'', itala teksto, kun angla traduko, kaj la muziko de ĉiuj ĉefaj pecoj], O. Ditson, Bostono, 1900, archive.org * [http://www.testament.co.uk/libretti/SBT1417libretto.pdf Libreto kaj itala kaj angla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111015205757/http://www.testament.co.uk/libretti/SBT1417libretto.pdf |date=2011-10-15 }}, Testament Records (UK) * Shelton, Francis, [http://www.musicalcriticism.com/opera/baden-sonnambula-0408.shtml "Bellini: ''La sonnambula''"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210623234437/http://www.musicalcriticism.com/opera/baden-sonnambula-0408.shtml |date=2021-06-23 }} (review of Cecilia Bartoli's performance in the title role, Festspielhaus Baden-Baden, 10a Aprilo 2008), ''Musical Criticism''. * [http://www.metoperafamily.org/metopera/history/stories/synopsis.aspx?id=268 Synopsis of ''La sonnambula''], Metropolitan Opera {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Operoj de Vincenzo Bellini]] [[Kategorio:Itallingvaj operoj]] 52anjokh7tagwyppvk4jilhyjsbwnui 0 515473 9420427 8972462 2026-07-04T18:29:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420427 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''''La Cenerentola, ossia La bontà in trionfo''''' ('''''Cindrulino, aŭ Bono venka''''') estas [[opero]] el ĝenro ''dramma giocoso'' en du aktoj de [[Gioachino Rossini]]. Ties [[libreto]] estis verkita de [[Jacopo Ferretti]], baze sur la ferakonto ''[[Cindrulino]]'' de [[Charles Perrault]]. Tiu opero estis unuafoje ludata en Romo, nome en la [[Teatro Valle]] en la 25a de Januaro 1817. Rossini komponis ''La Cenerentola'' kiam li estis 25-jaraĝa, sekve al la sukceso de ''[[La barbiro de Sevilo]]'' la antaŭan jaron. ''La Cenerentola'', kiun li kompletigis en periodo trisemajna, estis konsiderata io el siaj plej fajnaj verkoj por soloa voĉo kaj ensembloj. Rossini ŝparis iome da tempo per reuzado de [[uverturo]] el ''[[La gazzetta]]'' kaj parton de ario el ''La barbiro de Sevilo'' kaj per enkalkuldao de kunlaboranto, nome Luca Agolini, kiu verkis la ''secco'' recitaĵojn kaj tri pecojn (nome de Alidoro "Vasto teatro è il mondo", de Clorinda "Sventurata!" kaj la ĥoron "Ah, della bella incognita"). La faksimila eldono de la manuskripto havas diferencan arion por Alidoro, "Fa' silenzio, odo un rumore"; tio ŝajne estis aldonita de anonima mano por produktoraĵo de 1818. Por reuzado de 1820 en Romo, Rossini verkis anstataŭan ''bravura'' nome "La, del ciel nell'arcano profondo". La malpeza, energieca uverturo estis en la standarda repertorio ekde ties premiero kiel ''La Cenerentola''. == Vidu ankaŭ == * [[Duonpatro]] == Referencoj == {{Portalo|Opero}} '''Notoj''' {{Referencoj}} '''Fontoj''' * Gossett, Philip; Brauner, Patricia (2001), " ''La Cenerentola'' " en Holden, Amanda (eld.), ''The New Penguin Opera Guide'', New York: Penguin Putnam. ISBN 0-14-029312-4 * Osborne, Charles (1994), ''The Bel Canto Operas of Rossini, Donizetti, and Bellini'', London: Methuen; Portland, Oregon: Amadeus Press. ISBN 0931340713 * Osborne, Richard (1990), ''Rossini'', Ithaca, New York: Northeastern University Press. ISBN 1-55553-088-5 * Osborne, Richard (1998), "''La Cenerentola''", en Stanley Sadie, (Eld.), ''The New Grove Dictionary of Opera'', Vol. One. pp.&nbsp;799–801. London: MacMillan Publishers, Inc. ISBN 0-333-73432-7 ISBN 1-56159-228-5 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://opera.stanford.edu/Rossini/Cenerentola/libretto.html Libreto el Stanford University, nur en itala] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090501191458/http://opera.stanford.edu/Rossini/Cenerentola/libretto.html |date=2009-05-01 }} * [http://www.dlib.indiana.edu/variations/scores/baf6137/large/ Piano/vocal score] * [http://www.metoperafamily.org/metopera/history/stories/synopsis.aspx?id=253 Resumo de ''La Cenerentola''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120323002918/http://www.metoperafamily.org/metopera/history/stories/synopsis.aspx?id=253 |date=2012-03-23 }} (Metropolitan Opera) {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Cenerentola, La}} [[Kategorio:Operoj]] [[Kategorio:Cindrulino]] inz8wpjgypslghf3oc8et5s77se2463 0 527442 9420278 9419570 2026-07-04T14:07:28Z Crosstor 3176 aldonoj 9420278 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): * Vi trovos la studentojn inter L-Z en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (L-Z)]] *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 3}} * [[Ervin Aba]] * [[Ödön Abaffy]] * [[Aurél Abafi]] * [[Ferenc Ábel]] * [[Asztrik Sándor Abday]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[István Abonyi (ŝakisto)]] * [[Sándor Abonyi]] * [[Iván Abonyi]] * [[Ernő Ábrahám]] * [[János Ábrahám (ginekologo)]] * [[Ján Abrahamffy]] * [[Lajos Ábrai]] * [[János Abrudbányay]] * [[Ernő Ács]] * [[Margit Ács]] * [[Mihály Ács (pli aĝa)]] * [[Pál Ács]] * [[László Acsády]] * [[László Acsay]] * [[Tihamér Acsay]] * [[István Aczél]] * [[Márton Aczél]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[Gerzson Ádám]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Lajos Ádám]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]] * [[Tamás Adamik]] * [[Anna Adamikné Jászó]] * [[János Áder]] * [[Antal Adler-Rácz]] * [[Andor Adorján]] * [[Ármin Adorján]] * [[Boldizsár Adorján]] * [[Csaba Adorjáni]] * [[Árpád Ág]] * [[Ágnes Ágai]] * [[László Agárdi]] * [[Péter Agárdi]] * [[Gyula Agárdy]] * [[Mária Aggházy]] * [[Lajos Ágner]] * [[Gergely Agócs]] * [[Tamás Agócs]] * [[Pál Agócsy]] * [[Tivadar Agorasztó]] * [[Julián Imre Ágoston]] * [[József Aistleitner]] * [[Zoltán Ernő Ajkay]] * [[Miklós Ajtai (kemiisto)]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]] * [[Károly Ákos]] * [[Ambrus Alaksza]] * [[Gyula Alapi]] * [[Ferenc Alabán]] * [[Antal Albely]] * [[Ferenc Albert (astronomo)]] * [[István Albert (piaristo)]] * [[Miklós Aldobolyi Nagy]] * [[Károly Alexa]] * [[Béla Alexander]] * [[Bernát Alexander]] * [[Gábor Alexander]] * [[László Alföldi]] * [[Jenő Alföldy (redaktoro)]] * [[Ödön Alliquander (filo)]] * [[Anna Almásiné Törőcsik]] * [[Anna Almásiné Törőcsik]] * [[György Almássy (radiologo)]] * [[László Almásy (politikisto)]] * [[László Alpár]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Ágoston Ambrózy (poeto)]] * [[Ágoston Ambrózy (juĝisto)]] * [[Géza Ambrózy]] * [[Gyula Ambrózy (juristo)]] * [[Gyula Ambrus]] * [[Klára Ambrus]] * [[Ernő Andai]] * [[Aurél Anderkó]] * [[Károly András]] * [[Ernő Andrássy]] * [[Sándor Andrássy]] * [[Sándor Andrikovics]] * [[Tivadar Angehrn]] * [[Iván Angelus]] * [[István János Angyal]] * [[József Angyal]] * [[Mária Angyal]] * [[Gergely Angyalosi]] * [[Béla Ángyán]] * [[János Ángyán]] * [[János Ángyán (kemiisto)]] * [[János Dániel Anisits]] * [[Béla Andrásfai]] * [[József Andrasovszky]] * [[Frigyes Antal]] * [[Gyula Antal]] * [[Lajos Antal]] * [[László Antal (lingvisto)]] * [[Mihály Antalfi]] * [[József Antall]] * [[István Ányos]] * [[István Apáthy (juristo)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[György Apponyi (politikisto)]] * [[Béla Aradi]] * [[Mátyás Pál Aradi]] * [[Kálmán Arady]] * [[Dániel Arany]] * [[Sándor Arany (juĝisto)]] * [[István Arató (instruisto)]] * [[Pál Arató]] * [[Döme Argenti]] * [[Adolf Árpási]] * [[Edgár Artner]] * [[Tivadar Artner]] * [[Ilona Ásványi]] * [[Imre Aszódi]] * [[Mária Aszódi]] * [[László Asztalos]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] * [[Elemér Atzél]] * [[György Auer]] * [[Vince Augustin (kuracisto)]] * [[Aladár Aujeszky]] * [[László Aujeszky]] * [[Pál Auer]] * [[Ákos Azary]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Endre Baán]] * [[László Baán]] * [[Mihály Bába]] * [[Vincențiu Babeș]] * [[Béla Babiczky]] * [[László Babiczky]] * [[Miĥaelo Babits]] * [[Sándor Babocsay]] * [[Ernő Babos]] * [[Imre Bach]] * [[Béla Bacher]] * [[Richárd Backhausz]] * [[Iván Bächer]] * [[Tamás Bács]] * [[György Bacsák]] * [[Tamás Bácskai]] * [[Zoltán Bacskay]] * [[Jenő Bacsó]] * [[Nándor Bacsó]] * [[Albert Baczoni]] * [[József Badics]] * [[Emőke Bagdy]] * [[Ferenc Baintner]] * [[Hugó Baintner]] * [[Erzsébet Bajári]] * [[Géza Bajári]] * [[Pál Bajory]] * [[János Bak]] * [[János Mihály Bak]] * [[József Bak]] * [[Róbert Bak]] * [[András Baka]] * [[István Bakács]] * [[György Bakay]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Ágnes Bakó (komunisto)]] * [[Ferenc Bakó]] * [[Gábor Bakó (entomologo)]] * [[József Bakody (kuracisto)]] * [[Ferenc Bakonyi]] * [[Kálmán Bakonyi]] * [[Tibor Bakonyi (politikisto)]] * [[Ferenc Bakos]] * [[Gáspár Bakos]] * [[Tibor Bakos]] * [[Csaba Baksa]] * [[Zoltán Baksay]] * [[Zelka Baktay]] * [[József Bakucz]] * [[Péter Balabán]] * [[Edit Balás]] * [[Péter Elemér Balás]] * [[Ármin Balassa]] * [[Béla Balassa]] * [[József Balassa (ĵurnalisto)]] * [[József Balassa (lingvisto)]] * [[Péter Balassa]] * [[László Balássy]] * [[Ádám Balázs]] * [[Ágnes Balázs]] * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Árpád Balázs]] * [[Béla Balázs (historiisto)]] * [[Dénes Balázs]] * [[Endre Balázs]] * [[Géza Balázs]] * [[György Balázs (historiisto)]] * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[József Balázs (dramaturgo)]] * [[Júlia Balázs]] * [[Lajos Balázs (astronomo)]] * [[Lóránt Balázs]] * [[Mária Balázs]] * [[Mihály Balázs (redaktoro)]] * [[Péter Balázs (arkivisto)]] * [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]] * [[Sándor Balázs (instruisto)]] * [[András Báldi]] * [[Emil Baleczky]] * [[Antal Bálint (psikologo)]] * [[Michael Balint]] * [[Péter Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[István Bálint Nagy]] * [[Béla Balkay]] * [[Aladár Balla]] * [[Borisz Balla]] * [[Károly Balla (juristo)]] * [[Károly Ballagi]] * [[György Baló]] * [[Júlia Baló]] * [[Albin Lajos Balogh]] * [[Andor Balogh]] * [[Arnold Balogh]] * [[Béla Balogh (antropologo)]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Gyula Balogh (arkivisto)]] * [[Ilona Balogh]] * [[Jolán Balogh]] * [[József Balogh (filologo)]] * [[Károly Balogh (oficisto)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Margit Balogh (geografo)]] * [[Margit Balogh (historiisto)]] * [[Pál Balogh (publikigisto)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Tamás Balogh]] * [[Tihamér Balogh]] * [[György Baloghy]] * [[Béla Bamberger]] * [[Ervin Bán]] * [[Márton Bán]] * [[Róbert Bán]] * [[Zsófia Bán]] * [[Gábor Bándi]] * [[Eszter Bánffy]] * [[Florio Banfi]] * [[Zsigmond Bánfi]] * [[Imre Bangha]] * [[Béla Miksa Bánhegyi]] * [[József Bánhegyi]] * [[Zoltán Bánhidi]] * [[Ernő Bánk]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]] * [[József Banner]] * [[István Banó]] * [[Dezső Bánóczi]] * [[László Bánóczi]] * [[György Bánrévy]] * [[Sándor Bánvárth]] * [[Éva Bányai (kemiisto)]] * [[Éva Bányai (psikologo)]] * [[Jenő Barabás]] * [[Albert-László Barabási]] * [[Marcell Baracs]] * [[István Baraczka]] * [[Péter Bárándy]] * [[László Baránszky]] * [[László Baránszky-Jób]] * [[János Bárány (radiologo)]] * [[Péter Bárány]] * [[Béla Baranyai]] * [[Jusztin Gyula Baranyay]] * [[Zoltán Baranyai]] * [[Zsolt Baranyai]] * [[Irén Barát]] * [[Tibor Baráth]] * [[Zoltán Barcsay-Amant]] * [[József Barcza (instruisto)]] * [[Gusztáv Bárczi]] * [[Imre Bárd]] * [[László Bárdi]] * [[Kálmán Bardócz]] * [[András Bárdos]] * [[Kornél Albert Bárdos]] * [[László Bárdos (poeto)]] * [[János Bárdosi]] * [[Ilona Barkóczi]] * [[László Barkóczi]] * [[József Barla Szabó (kuracisto)]] * [[Gusztáv Barlay]] * [[Ödön Szabolcs Barlay]] * [[Balázs Barna]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[Ignác Barna (juĝisto)]] * [[János Barna (instruisto)]] * [[Péter Barna]] * [[János Baross]] * [[Lajos Baróti (historiisto)]] * [[György Barra]] * [[Balázs Barsi]] * [[Gyula Barsy]] * [[János Bársony]] * [[Jenő Bársony (instruisto)]] * [[Tivadar Bársony]] * [[András Barta]] * [[István Barta]] * [[Ödön Barta]] * [[Tamás Bartal]] * [[Tamás Bártfai]] * [[László Bártfai Szabó]] * [[Béla Bartha (juristo)]] * [[József Bartha (instruisto)]] * [[Júlia Bartha]] * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Judit Bartholy]] * [[Lajos Bartkó]] * [[József Bartóky]] * [[Géza Bartoniek]] * [[Attila István Bartos]] * [[Huba Bartos]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Lóránt Basch]] * [[Bertalan Baskay Tóth]] * [[Ferenc Batári]] * [[Béla Baternay]] * [[Csaba Báthori]] * [[Gábor Báthory (televidparolisto)]] * [[István Báthory (kuracisto)]] * [[János Batizfalvy]] * [[Zsigmond Bátky]] * [[Viktor Bátor]] * [[Lajos Báttaszéki]] * [[Lajos Batthyány (guberniestro)]] * [[Ervin Bauer]] * [[József Bauer]] * [[Péter Tamás Bauer]] * [[Simon Bauer (instruisto)]] * [[Ferenc Ferdinánd Baumgarten]] * [[Izidor Baumgarten]] * [[Nándor Baumgarten]] * [[Alajos Baumgartner]] * [[Béla Bay]] * [[Gusztáv Bayerle]] * [[Hugó Beck]] * [[Salamon Beck]] * [[Soma Beck]] * [[Oszkár Becsey]] * [[Anna Bede]] * [[Gábor Bednanics]] * [[János Beér]] * [[László Beke]] * [[Manó Beke]] * [[Margit Beke]] * [[István Békeffi]] * [[Remig Békefi]] * [[György Békés]] * [[András Békéssy]] * [[György Békésy]] * [[Imre Békey]] * [[Ernő Béki]] * [[Gusztáv Beksics]] * [[Iván Béky-Halász]] * [[Iván Bélai]] * [[Vilmos Bélay]] * [[Béla Béldi]] * [[Márta Belényesi]] * [[János Belitzky]] * [[Ervin Bellák]] * [[Béla Bellér]] * [[Pál Bélley]] * [[Pál Belohorszky]] * [[Gellért Belon]] * [[Sándor Beluleszkó]] * [[István Bencsik (pedagogo)]] * [[József Bencze]] * [[László Benczédi]] * [[Gyula Benczúr (kuracisto)]] * [[Jenő Benda]] * [[László Bendefy]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[András Benedek]] * [[Jenő Benedek (juristo)]] * [[Henrik Benedict]] * [[László Benkő (verkisto)]] * [[Nóra Benkő]] * [[Katalin Benson]] * [[László Beöthy (teatrestro)]] * [[Pál Beöthy]] * [[Zsigmond Beöthy]] * [[Zsolt Beöthy]] * [[Eszter Berán]] * [[Viktor Bérces]] * [[Imre Berczeller]] * [[László Berczeller]] * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Endre Berecz]] * [[János Berecz]] * [[Tamás Bereczkei]] * [[Gábor Bereczki]] * [[Máté Bereczki]] * [[György Berentey]] * [[Edit Beregi]] * [[György Berencsi (bakteriologo)]] * [[Ernő Berentey (patro)]] * [[Csilla Berényi]] * [[Sándor Berényi]] * [[Gyula Bereznai]] * [[Péter Beretzk]] * [[Péter Bergendy (reĝisoro)]] * [[Dénes Berinkey]] * [[józsef Berkes (piaristo)]] * [[Zoltán Berkes]] * [[Gáspár Bernát]] * [[Gabriella Bernáth]] * [[Géza Bernáth]] * [[Jenő Bernátsky]] * [[Jolán Berrár]] * [[Károly Bertalan]] * [[Vilmos Bertalan]] * [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] * [[Iván Bertényi (pli juna)]] * [[László Béry]] * [[János Berze Nagy]] * [[László Berzsenyi-Janosits]] * [[Lajos Bese]] * [[Miklós Besnyő]] * [[István Bethlen]] * [[Géza Bethlenfalvy]] * [[Béla Bevilaqua-Borsodi]] * [[Miklós Bezegh-Huszágh]] * [[László Bezerédj]] * [[Nándor Bezsilla]] * [[István Bibó (arthistoriisto)]] * [[István Bibó (etnologo)]] * [[Judit Bibó]] * [[Gábor Bikich]] * [[Ágnes Binét]] * [[Géza Birkás]] * [[Ede Flórián Birly]] * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Lajos Pál Bíró]] * [[Pál Bíró]] * [[Zoltán Bíró]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[Dezső Bita]] * [[Illés Béla Bitter]] * [[Gyula Bittera]] * [[Miklós Bittera]] * [[Ákos Bizony]] * [[Lajos Blau]] * [[Imre Boba]] * [[Ida Bobula]] * [[Ferenc Bodgál]] * [[Ernő Bocz]] * [[László Bodi]] * [[Kriszta Bódis]] * [[György Bodnár]] * [[Zoltán Bodnár]] * [[István Bodócs]] * [[Lajos Bodola]] * [[Géza Bodolay]] * [[István Bodolai]] * [[Csaba Bödör]] * [[Gábor Bódy]] * [[Gergely Bódy]] * [[Lajos Boglár]] * [[András Bognár]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[Emil Bognár]] * [[Iván Bognár]] * [[János Bognár]] * [[Lajos Bognár]] * [[Szabolcs Bognár]] * [[Szilvia Bognár]] * [[Zalán Bognár]] * [[Árpád Bogsch]] * [[László Bogsch]] * [[Tamás Bogyay]] * [[András Bohár]] * [[Aranka Böhm]] * [[János Böhm]] * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Gábor Bojár]] * [[Iván Bojár]] * [[Iván András Bojár]] * [[Endre Bojtár]] * [[József Böjte]] * [[Éva Bóka]] * [[Antal Bókay]] * [[Zoltán Bókay]] * [[Elemér Bokor]] * [[Hanna Bokorné Szegő]] * [[János Bokrányi]] * [[András Bokrétás]] * [[Kálmán Boldisár]] * [[Dániel Bolgár (historiisto)]] * [[Ilona Bolla]] * [[Enikő Bollobás]] * [[József Bölöny (advokato)]] * [[Károly Bolyó]] * [[Ervin Bóna]] * [[Miklós Bóna]] * [[Ferenc Boncz]] * [[Ödön Boncz]] * [[Éva Bónis]] * [[György Bónis]] * [[Jenő Bonomi]] * [[László Böőr]] * [[Ambrus Bor]] * [[Kálmán Bor]] * [[Gáspár Borbás]] * [[Andor Börcsök]] * [[Beatrix Boreczky]] * [[György Borgos]] * [[István Ferenc Borhegyi]] * [[Iván Boronkai]] * [[Ádám Boros]] * [[Endre Boros]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[István Boros (biologo)]] * [[Zsuzsanna Boros]] * [[Mihály Boross]] * [[Ottilia Boross]] * [[Péter Boross]] * [[József Borossay]] * [[András Borosy]] * [[Iván Borsa]] * [[György Borsányi (historiisto)]] * [[Károly Borsányi]] * [[Csaba Borsodi]] * [[Balázs Borsos]] * [[Béla Borsos]] * [[Ödön Borsos-Nachtnébel]] * [[József Borus]] * [[Arnold Károly Börzsönyi]] * [[Sándor Boschan]] * [[Zoltán Bosnyák (subministro)]] * [[Miklós Böszörményi]] * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Iván Böszörményi-Nagy]] * [[Antal Both]] * [[Ferenc Botka]] * [[József Botlik]] * [[Imre Botos]] * [[Béla Bottló]] * [[Olga Bottyán]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[Edina Bozóky]] * [[Mihály Bozsi]] * [[Ferenc Bőzsöny]] * [[Olivér Brachfeld]] * [[Siegfried Brachfeld]] * [[András Bragyova]] * [[Béla Brandenstein]] * [[Soma Braun]] * [[Angelo Brelich]] * [[Mario Brelich]] * [[Sándor Brodszky]] * [[András Bródy]] * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Bródy (politikisto)]] * [[Sándor Büchler]] * [[József Bucsy]] * [[Zoltán Buczolich]] * [[Gyula Budai]] * [[József Budaváry]] * [[József Buday]] * [[Károly Buday]] * [[Andor Budincsevits]] * [[Jusztin Budó]] * [[László Buga]] * [[István Bugarszky]] * [[Károly Bugár-Mészáros]] * [[István Bugyi]] * [[Márton Bujdosó]] * [[György Bulányi]] * [[Gyula Bulyovszky (ĵurnalisto)]] * [[Béla Büky (bibliotekisto)]] * [[Dorottya Büky]] * [[Gergely Imre Burány]] * [[Károly Burger]] * [[Aladár Burgyán]] * [[Péter Búsbach]] * [[Miklós Büttner]] * [[János Buza (instruisto)]] * [[János Buza (historiisto)]] * [[Aladár Buzágh]] * [[János Buzási (arkivisto)]] * [[Ábel József Buzássy]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 3}} * [[Gábor Carelli]] * [[László Castiglione]] * [[Ferdinánd Chernel]] * [[István Chernel]] * [[József Cherny]] * [[István Cornides]] * [[Attila Cosovan]] * [[István Csabai]] * [[Árpád Csák]] * [[György Csákány]] * [[Béla Csákvári]] * [[Zsolt Csalog]] * [[György Csanádi (juristo)]] * [[Gusztáv Csanády]] * [[Veronika Csánk]] * [[Ferenc Csányi]] * [[András Csapó]] * [[Gábor Csapó]] * [[Csaba Csapodi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Lajos Csapody]] * [[Vera Csapody]] * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]] * [[János Csarada]] * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Margit Császár]] * [[Mihály Császár]] * [[Dániel Csatári]] * [[Magdolna Csath]] * [[Tamás Csató]] * [[Elemér Csávossy]] * [[Dezső Csejtei]] * [[Károly Csemegi]] * [[Béla Csepreghy]] * [[Ilona Csepreghyné Meznerics]] * [[Zoltán Csepregi]] * [[József Cserép]] * [[István Cseresnyés]] * [[Adolf Cserey]] * [[Zsuzsa Cserje]] * [[Tihamér Csemiczky]] * [[Károly Csertán]] * [[Ferenc Csík]] * [[Sándor Csikesz]] * [[Lenke Csíkhelyi]] * [[István Csillag (ministro)]] * [[Klára Királyné Csilléry]] * [[Andor Csizmadia]] * [[Endre Csobán]] * [[János Csóka]] * [[János Csokits]] * [[Mózes Csoma]] * [[Mihály Csomor]] * [[Barnabás Csongor]] * [[Zsuzsanna Csongrády]] * [[Emil Csonka]] * [[Antal Csorba]] * [[Csaba Csorba]] * [[Csilla Csorba]] * [[Ferenc Csorba]] * [[László Csorba]] * [[Tibor Csorba]] * [[Titusz Csörgey]] * [[Marianna Csörnyei]] * [[Rumen István Csörsz]] * [[Mihály Imre Csősz]] * [[Jenő Csuday]] * [[Enikő Csukovits]] * [[Kálmán Czakó]] * [[Lajos Czakó Ambró]] * [[Károly Czeglédy]] * [[Marianne Czeke]] * [[István Czigler]] * [[Mihály Czine]] * [[Ernő Czóbel]] * [[Alfréd Czobor]] * [[Gábor Czoch]] * [[Kálmán Czógler]] * [[László Czoma]] * [[János Czukor]] {{Div col end}} == D == {{Div col|cols = 3}} * [[László Dabis]] * [[Béla Dalos]] * [[József Dallos]] * [[Róbert Dán]] * [[Villebald József Danczi]] * [[Ágnes Dániel]] * [[Anna Dániel]] * [[Arnold Dániel]] * [[Ernő Dániel (pianisto)]] * [[Dezső Dányi]] * [[Imre Dambrovszky]] * [[Kálmán Darányi]] * [[Alajos Daruváry]] * [[Móric Darvai]] * [[Géza Dávid]] * [[Gyula Dávid (advokato)]] * [[Zoltán Dávid]] * [[Júlia Deák]] * [[Pál Deák]] * [[László Deák-Sárosi]] * [[Imre Sixtus Debreczeni]] * [[Miklós Dede]] * [[János Dedinszky]] * [[Gusztáv Degen]] * [[János Dégen]] * [[Miklós Degré]] * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[László Deme]] * [[Mihály Demeczky]] * [[Zsolt Demetrovics]] * [[Antal Demién]] * [[Kálmán Demkó]] * [[Katalin Dér]] * [[Imre Derényi]] * [[Balázs Déri]] * [[Dezső Deseő]] * [[Frigyes Dési]] * [[László Detre]] * [[József Dévald]] * [[Lóránt Dezső]] * [[István Dienes]] * [[Pál Dienes]] * [[Valéria Dienes]] * [[János Diescher]] * [[Károly Dietz]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[László Diószegi]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]] * [[Gábor Ditrói]] * [[Ilona Dobos]] * [[László Dobos (oficisto)]] * [[Antal Dobosy]] * [[Klára Dobrev]] * [[Laura Döbrösi]] * [[Aladár Dobrovits]] * [[László Dobszay (dirigento)]] * [[Attila Dóka]] * [[Klára Dóka]] * [[Gábor Doleschall]] * [[Miklós Domahidy]] * [[Sándor Domanovszky]] * [[Géza Dombóvári]] * [[Lajos Dömény]] * [[Imre Domin]] * [[István Dömök]] * [[Gábor Domokos (fizikisto)]] * [[Péter Domokos (fizikisto)]] * [[Ottó Domonkos]] * [[András Dömötör]] * [[Tekla Dömötör]] * [[György Donáth]] * [[Péter Donáth]] * [[László Dormándi]] * [[Dávid Dorosz]] * [[Ferenc Dőry]] * [[János Drábik]] * [[Tibor Draskovics]] * [[Imre Dréhr]] * [[Dénes Dubovitz]] * [[Róbert Dubravszky]] * [[Előd Dudás]] * [[Ágnes Dukkon]] * [[Károly Duló]] * [[Jenő Dulovits]] * [[Dezső Dümmerth]] * [[István Dunkl]] * [[György Dupka]] * [[Győző Duró]] * [[Győző Dvortsák]] {{Div col end}} == E == {{Div col|cols = 3}} * [[Antal Éber]] * [[Ferenc Eckhart]] * [[Ferenc Eckstein]] * [[István Ecsedi]] * [[Csaba Ecsedy]] * [[Ildikó Ecsedy]] * [[Bertalan Edelstein]] * [[István Egressy]] * [[Zoltán Egressy (verkisto)]] * [[Oszkár Egri]] * [[Péter Egri]] * [[András Egyed]] * [[Brigitta Egyed]] * [[István Egyed]] * [[Dávid Egyedi]] * [[Ottó Eiben]] * [[György Eisemann]] * [[Sándor Eisenmáyer]] * [[Lajos Ejury]] * [[Károly Eke]] * [[Oszkár Elek]] * [[Gyula Elischer]] * [[Béla Éless]] * [[Mária Ember]] * [[Kálmán Emszt]] * [[Stephan Ladislaus Endlicher]] * [[Vendel Endrédy]] * [[Ákos Endrei]] * [[Zalán Endrei]] * [[Gyula Endrey]] * [[Sebő Endrődi]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Kálmán Eperjessy]] * [[Gyula Eörsi]] * [[Mátyás Eörsi]] * [[Ignác Eötvös (pli aĝa)]] * [[Ignác Eötvös (pli juna)]] * [[Károly Eötvös]] * '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato) * [[Géza Eperjessy]] * [[László Epstein]] * [[Gabriella Erdélyi]] * [[Gizella Erdélyi]] * [[Ilona T. Erdélyi]] * [[István Erdélyi (arkeologo)]] * [[János Erdélyi (mineralogo)]] * [[Zsuzsanna Erdélyi]] * [[Ádám Erdész]] * [[Gyula Erdmann]] * [[Gábor Erdődy]] * [[Gyula Erdődy]] * [[Tibor Erényi]] * [[István Éri]] * [[József Ernyey]] * [[Bálint Érdi]] * [[Paul Erdős]] * [[Zoltán Erdős]] * [[Ferenc Erős]] * [[Gedeon Erős]] * [[Zoltán Erős]] * [[Pál Erőss]] * [[Móric Esterházy]] * [[Péter Esterházy]] * [[János Estók]] * [[Gyula Ethey]] * [[Lajos Evva]] {{Div col end}} == F == {{Div col|cols = 3}} * [[Dóra F. Csanak]] * [[László F. Földényi]] * [[Zsuzsa F. Várkonyi]] * [[Péter Fábri]] * [[Pál Fábry]] * [[László Facsinay]] * [[Mária Fagyas]] * [[Tibor Fajth]] * [[Dezső Falcsik]] * [[Ferenc Fallenbüchl]] * [[Tivadar Fallenbüchl]] * [[Kálmán Faluba]] * [[Géza Faludi]] * [[András Falus]] * [[Ferenc Falus (ĵurnalisto)]] * [[Róbert Falus]] * [[Béla Faragó (fizikisto)]] * [[Klára Faragó]] * [[Attila Márton Farkas]] * [[Géza Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Imre Farkas]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[József Farkas (politikisto)]] * [[Károly Farkas (kuracisto)]] * [[Tibor Farkas (politikisto)]] * [[Zoltán Farkas (kritikisto)]] * [[Zsigmond Farkasházy]] * [[István Fáry]] * [[Ferenc Ervin Fáy]] * [[István Fazekas]] * [[János Damáz Fehér]] * [[György Fejér]] * [[Lipót Fejér]] * [[Géza Gyula Fejérváry]] * [[András Fejes]] * [[Pál Fejes]] * [[Sándor Féjja]] * [[Antal Endre Fekete]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Sándor Fekete (redaktoro)]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Sándor Fekete]] * [[András Fekete-Győr]] * [[Péter Feledy]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Tamás Fellegi]] * [[Emil Felletár]] * [[Farkas Ignác Fenix]] * [[Gyula Fényes]] * [[Imre Fényes]] * [[Samu Fényes]] * [[István Fenyő (kritikisto)]] * [[István Fenyő (matematikisto)]] * [[Ervin Fenyő]] * [[Márta Fenyő]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Jeromos Károly Fenyvessy]] * [[Károly Ferencz]] * [[Krisztina Ferenczi]] * [[Mária Ferenczy]] * [[László Ferenczy (muzeologo)]] * [[Imre Fest]] * [[István Feuer]] * [[László Filep]] * [[Tamás Gusztáv Filep]] * [[Ernő Fináczy]] * [[Géza Finszter]] * [[Gertrúd Fischer]] * [[Gyula Fischer (rabeno)]] * [[Ádám Fitter]] * [[Jenő Fitz]] * [[Péter Fitz]] * [[Ernő Flachbarth]] * [[József Fleischer]] * [[Péter Flesch]] * [[Endre Flórián]] * [[Ármin Fodor]] * [[Gábor Fodor]] * [[Ilona Fodor]] * [[József Fodor]] * [[Nándor Fodor]] * [[Pál Fodor (turkologo)]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Tamás Fodor]] * [[Zoltán Fodor]] * [[Anna Földes (ĵurnalisto)]] * [[Dezső Földes]] * [[Ferenc Földes (kuracisto)]] * [[István Földes (astronomo)]] * [[István Földes (virologo)]] * [[Lajos Földes]] * [[András Földi]] * [[Aladár Földvári]] * [[Ferenc Földvári]] * [[Zoltán Fónyad]] * [[András Forgách]] * [[Erzsébet Forgács Hann]] * [[Imre Forgács]] * [[Róbert Forgács]] * [[Zsuzsa Forgács]] * [[Zoltán Fórián-Szabó]] * [[Géza Forintos]] * [[Tamás Gergely Forrai]] * [[Iván Forray]] * [[László Forró]] * [[Magdolna Forró]] * [[Jenő Förster]] * [[Mihály Fóti]] * [[András Frank]] * [[Ignác Frank]] * [[Zoltán Fráter]] * [[Zsolt Frei]] * [[Tamás Freund]] * [[Tamás Fricz]] * [[István Fried]] * [[Ernő Friedmann]] * [[József Frigyesi]] * [[Ida Fröhlich]] * [[Izidor Fröhlich]] * [[János Fröhlich]] * [[Jenő Fuchs (skermisto)]] * [[László Fuchs]] * [[György Fukász]] * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]] * [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] * [[Zsigmond Fülöp]] * [[Jenő Fürész]] * [[Anna Fűri]] * [[Ödön Füves]] * [[László Miklós Füzesy]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 3}} * [[G. Béla Németh]] * [[László G. Tóth]] * [[András Gaál (higienisto)]] * [[András Gaál (radiologo)]] * [[György Gaál (bibliotekisto)]] * [[György Gábor (filozofo)]] * [[György Gábor (kardiologo)]] * [[Ignác Gábor]] * [[László Gábor (advokato)]] * [[Pál Gábor]] * [[Miklós Gábori]] * [[Emilián Béla Gacs]] * [[Péter Gács]] * [[Endre Gádor]] * [[Félix Gál]] * [[Kinga Gál]] * [[Ödön Galamb]] * [[Dénes Galambos]] * [[Imre Galambos]] * [[Márton Galambos]] * [[János Gálfi]] * [[Géza Gáli]] * [[Endre Galla]] * [[Ferenc Galla]] * [[Tibor Gallai]] * [[Sándor Gallus]] * [[Gyöngyi Gallusz]] * [[István Levente Garai]] * [[László Garai]] * [[Attila Garay]] * [[Károly Garay]] * [[Jenő Gárdi]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Péter Gárdos]] * [[Lajos Garaj]] * [[Gyula Gáspár (juĝisto)]] * [[Géza Gáspárdy]] * [[Ferenc Gassi]] * [[Emil Gaul]] * [[Lajos Gecsényi]] * [[Anna Géczy]] * [[István Gedai]] * [[Mihály Gedényi]] * [[Alajos Gedeon]] * [[Imre Gedővári]] * [[Ferenc Gegesy]] * [[Károly Gefferth]] * [[Antal Genersich]] * [[Zoárd Geőcze]] * [[Oszkár Gerde]] * [[Ágnes Geréb]] * [[József Geréb]] * [[László Geréb (tradukisto)]] * [[Ágnes Gereben]] * [[Ernő Gerendás]] * [[Kálmán Géresi]] * [[András Gerevich]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[Jenő Gergely (historiisto)]] * [[Jenő Gergely (pulmonologo)]] * [[Endre Gergő]] * [[Ákos Gerhard]] * [[József Gerics]] * [[Pál Gerics]] * [[Éva Gerle]] * [[Ferenc Gerlóczy]] * [[Károly Gerlóczy]] * [[Zsigmond Gerlóczy]] * [[Győző Gerő]] * [[Károly Gerő]] * [[László Gerőcs]] * [[Teréz Gerszi]] * [[Pál Gerzson]] * [[Ernő Gesztelyi]] * [[József Geszti]] * [[Géza Ghyczy]] * [[László Ghimessy]] * [[Erzsébet Gidai]] * [[Bonifác István Gidró]] * [[Béla Gimes]] * [[Rezső Gimes]] * [[Rudolf Giovannini]] * [[Lili Hajdú Gimesné]] * [[Lajos Glaser]] * [[Ármin Glatter]] * [[Tibor Glück]] * [[Elen Gócza]] * [[Lajos Gogolák]] * [[Ödön Gohl]] * [[Károly Goldziher]] * [[Kornél Göllner]] * [[István Gombocz]] * [[Zoltán Gombocz]] * [[Sándor Gombos]] * [[György Gombosi]] * [[Tamás Gombosi]] * [[György Gömöri (kuracisto)]] * [[György Gömöri (literaturhistoriisto)]] * [[Pál Gömöry]] * [[Árpád Göncz]] * [[Katalin Gönczöl]] * [[Etelka Görgey]] * [[István Görgényi]] * [[Dénes Görög]] * [[Imre Görög (tradukisto)]] * [[Jenő Görög]] * [[Nándor Gellért Gorzó]] * [[Endre Góth]] * [[Sándor Gothard]] * [[Irén Júlia Götz]] * [[László Gozmány]] * [[Elek Gozsdu]] * [[Manó Gozsdu]] * [[Béla Gözsy]] * [[Ferenc Gráf]] * [[Gábor Graff]] * [[László Gránásy]] * [[Endre Grandpierre K.]] * [[Béla Grega]] * [[Pál Greguss (botanikisto)]] * [[László Grenács]] * [[Jenő Greschik]] * [[Leó Grész]] * [[László Grétsy]] * [[Béla Gróf]] * [[Pál Gróf]] * [[Beáta Grolmuszné Vértessy]] * [[Géza Groma]] * [[Diana Groó]] * [[Emil Grósz]] * [[Geyza Grubicy]] * [[György Grűner]] * [[Fülöp Grünwald]] * [[Mór Grünwald]] * [[Mária Gulácsy]] * [[Gyula Gulyás (reĝisoro)]] * [[István Guman]] * [[Kálmán Guoth]] * [[József Guszmann]] * [[Antal Güttler]] * [[Mihály Guttmann]] * [[László Gy. Horváth]] * [[Gábor Gyapay]] * [[Éva Gyarmathy]] * [[László Gyarmati]] * [[István Gyenesei]] * [[Albert Gyergyai]] * [[László Gyermek]] * [[Ervin Gyertyán]] * [[Endre Gyimesi]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] * [[Béla Gyires]] * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zsigmond Gyomai]] * [[István Gyöngyössy]] * [[László Gyöngyösy]] * [[Lajos Györffy]] * [[Eszter György (historiisto)]] * [[József György]] * [[Júlia György]] * [[Péter György]] * [[Ferenc Aladár Györgyey]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] * [[Géza Györgyi (kuracisto)]] * [[Kálmán Györgyi]] * [[Imre Györki]] * [[Erzsébet Györkös]] * [[Alajos Györkösy]] * [[Leó Györök]] * [[János Győrvári]] * [[Elek Győry]] * [[István Győry]] * [[János Győry]] * [[Loránd Győry]] * [[Ágost Gyulai]] * [[István Gyulai (kuristo)]] * [[Csaba Gyüre]] * [[Katalin H. Gyürky]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[János Haas]] * [[Árpád Haász]] * [[István Béla Haáz]] * [[Jonathán Pál Haberern]] * [[Péter Hack]] * [[Ervin Hacker]] * [[Károly Hadaly]] * [[János Háda]] * [[Gyula Hagyó-Kovács]] * [[János Hajdók]] * [[Gábor Hajdú Ráfis]] * [[Lajos Hajdu (juristo)]] * [[József Hajdú-Moharos]] * [[Dávid Hajnal]] * [[Henrik Hajnal]] * [[Imre Hajnal]] * [[Tibor Hajnal]] * [[Imre Hajnik]] * [[János Hajnik]] * [[Károly Hajnik]] * [[Pál Hajnik]] * [[András Hajós]] * [[Edit Hajós]] * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[Ferenc Hajósy]] * [[József Hála]] * [[Andor Halasi]] * [[Béla Halasi]] * [[Aladár Halász]] * [[Előd Halász]] * [[Gábor Halász (kritikisto)]] * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Sándor Halász (bankisto)]] * [[Stefánia Halász]] * [[Antal Haliczky]] * [[János Halmai]] * [[Bódog Halmi]] * [[Róbert Halmi]] * [[Dániel Hamar]] * [[Imre Hamar]] * [[Dániel Hamary]] * [[Géza Hámor]] * [[Jenő Hámori]] * [[Béla Hamvas]] * [[Erzsébet Hanák-Ruttkay]] * [[Tünde Handó]] * [[István Hangos]] * [[Katalin Hangos]] * [[János Hankiss]] * [[Fanni Hann]] * [[István Hanusz]] * [[Lajos Haracsi]] * [[Szabolcs Harangi]] * [[György Haraszti]] * [[Miklós Haraszti]] * [[Árpád Haraszty]] * [[István Hárdi]] * [[László Hargitai]] * [[Pál Hári]] * [[Pál Harkai Schiller]] * [[József Harrach]] * [[John Charles Harsanyi]] * [[László Hartai (juĝisto)]] * [[Péter Hasenfratz]] * [[Péter Hatala]] * [[Adolf Havas (instruisto)]] * [[Adolf Havas (venerologo)]] * [[Gábor Havas (ekonomikisto)]] * [[Gábor Havas (sociologo)]] * [[József Havas]] * [[Sándor Havas]] * [[Rezső Havass]] * [[János Háy]] * [[Bertalan Hazslinszky]] * [[Péter Hédervári]] * [[Péter Hedvig]] * [[András Hegedűs T.]] * [[Csaba Hegedűs]] * [[Lajos Hegedűs (fonologiisto)]] * [[Lajos Hegedüs (juristo)]] * [[Béla Heinrich]] * [[Lajos Viktor Hegedűs]] * [[Imre Hegyi (etnografo)]] * [[Endre Héjjas]] * [[Ágnes Heller]] * [[Bernát Heller]] * [[Aurél Hencz]] * [[László Hencz]] * [[Csaba Hende]] * [[Gyula Henkey]] * [[Aladár Henszelmann]] * [[Árpád Herczeg]] * [[Gyula Herczeg]] * [[Anita Herczegh]] * [[Béla Herczegh]] * [[Géza Herczegh (ĵurnalisto)]] * [[Mihály Herczegh]] * [[Károly Herkely]] * [[Alice Hermann]] * [[Emil Hermann]] * [[Imre Hermann]] * [[István Egyed Hermann]] * [[Eszter Herold]] * [[Margit Herrmann]] * [[Tivadar Hertzka]] * [[Ferenc Levente Hervay]] * [[Ernő Hetényi]] * [[Zsuzsa Hetényi]] * [[János Heuffel]] * [[Attila Hevesi]] * [[Simon Hevesi]] * [[George de Hevesy]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Károly Hibay]] * [[Judit Hidas]] * [[Pál Hidas]] * [[Judit Hidasi (japanologo)]] * [[Alfréd Hille]] * [[Jenő Hillebrand]] * [[István Hiller]] * [[István Hiller (bibliotekisto)]] * [[Zoltán Hindy]] * [[Sándor Hites]] * [[Tibor Hódos]] * [[Pál Hoitsy]] * [[Ármin Hoffer]] * [[Andor Hoffmann]] * [[Mária Hoffmann]] * [[Tibor Hoffmann]] * [[Károly Holczer]] * [[József Holderith]] * [[Barnabás Holenda]] * [[Béla Holl]] * [[Imre Holl]] * [[András Holló]] * [[Mária Holló]] * [[István Hollós]] * [[Bálint Hóman]] * [[István Homor]] * [[Rezső Honti]] * [[Lajos Hopp]] * [[Gyula Honyek]] * [[Béla Horányi]] * [[György Horányi]] * [[János Horányi]] * [[Mihály Horányi]] * [[Gusztáv Horay]] * [[András Horn]] * [[Béla Horn]] * [[Ede Horn]] * [[Miklós Horn (instruisto)]] * [[Jenő Horovitz]] * [[Béla Horthy]] * [[Cirill Tamás Hortobágyi]] * [[Ferenc Horusitzky]] * [[Zoltán Horusitzky]] * [[Adolf Olivér Horvát]] * [[Árpád Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Árpád Horváth (kuracisto)]] * [[Árpád Horváth (verkisto)]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Béla Horváth (poeto)]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Döme Horváth]] * [[Ernő Horváth (muzeologo)]] * [[Ferenc Horváth (arkivisto)]] * [[Ferenc Horváth (geofizikisto)]] * [[Ignác Horváth (bibliografo)]] * [[István Horváth (fizikisto)]] * [[István Károly Horváth]] * [[János Horváth (juristo)]] * [[János Horváth (kuracisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[János Horváth (matematikisto)]] * [[Júlia Terézia Horváth]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[László Gábor Horváth]] * [[Róbert István Horváth]] * [[Tamás Horváth Dori]] * [[Tibor Antal Horváth]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]] * [[Miklós Hosszú]] * [[János Hóvári]] * [[Ilona Hubay]] * [[Károly Hubay]] * [[Ferenc Hubert]] * [[Ferenc Hudecz]] * [[József Hunyady (librobindisto)]] * [[László Hunyadi (geologo)]] * [[Béla Husz]] * [[Imre Jeromos Huszár]] * [[István Huszák]] * [[Vilmos Huszár (literaturisto)]] * [[Jenő Huszka]] * [[Ilona Huszka-Fábián]] * [[Imre Hutás (radiologo)]] * [[Tivadar Huth]] * [[Tivadar Hüttl (kirurgo)]] * [[Miklós György Hutterer]] * [[Tivadar Huzella]] {{Div col end}} == I == {{Div col|cols = 2}} * [[Zoltán I. Tóth]] * [[Ferenc Ibrányi]] * [[József Igmándy]] * [[György Gábor Ihász]] * [[Károly Ihrig]] * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Bálint Ila]] * [[György Illei]] * [[Erzsébet Illés]] * [[Fanni Illés]] * [[György Illés (verkisto)]] * [[László Illés]] * [[Sándor Illyés]] * [[Tibor Illyés]] * [[József Imre (1851)]] * [[József Imre (1884)]] * [[Dénes Ágoston Inczédy]] * [[György Inzelt]] * [[Dezső Irányi]] * [[László Irányi]] * [[Vilmos Ircsik]] * [[László Irmédi-Molnár]] * [[Gyula Isaák (pli juna)]] * [[Tamás Isépy]] * [[István Isó]] * [[Kálmán Isoz]] * [[Efraim Israel]], hebree אפרים ישראל, hungare Hap Béla * [[Sándor Istvánfi]] * [[Márton Istvánovits]] * [[Béla Iván]] * [[Ferenc Ivanóczy]] * [[Emma Iványi]] * [[Imre Izsák]] * [[Júlia Izsák]] {{Div col end}} == J == {{Div col|cols = 2}} * [[János Jabloniczky]] * [[József Jablonowski]] * [[Jenő Jablonszky]] * [[Ferenc Jahn]] * [[Béla Odiló Jakab]] * [[Magdolna Jákfalvi]] * [[Gyula Jáki]] * [[László Jakucs]] * [[Andrea Katalin Jancsó]] * [[György Jancsó]] * [[Miklós Janisch]] * [[József Jankó]] * [[László Jankovich (prosektoro)]] * [[György Jánosi]] * [[József Jánosi (jezuito)]] * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[Mihály Jánossy]] * [[István Jánosy]] * [[István Járdányi Paulovics]] * [[András Jaszlinszky]] * [[Benedek Jávor]] * [[Ottó Jávor]] * [[József Jeanplong]] * [[Béla Jedlicska]] * [[László Jéki]] * [[József Jelitai]] * [[Arthur Jellinek]] * [[Harry Jellinek]] * [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]] * [[Loránd Jendrassik]] * [[Ferenc Jenei]] * [[Árpád Jeszenszky]] * [[Ferenc Jeszenszky]] * [[Magda Jóború]] * [[Hugó Johan]] * [[Elemér Jónás]] * [[Ödön Jónás]] * [[Gyula Joó]] * [[Gyula Jordán]] * [[Péter Józsa]] * [[Andor Juhász]] * [[Andor Zoltán Juhász]] * [[Árpád Juhász]] * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Gyula Juhász]] * [[Ernő Juhász]] * [[Pál Juhász (ekonomo)]] * [[Jakab Justus]] * [[Iréneusz Juvancz (1882)]] * [[Iréneusz Juvancz (1910)]] {{Div col end}} == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Magda K. Nagy]] * [[Melinda Kaba]] * [[János Kabay]] * [[Lóránt Kabdebó]] * [[László Kádár]] * [[Zoltán Kádár (arthistoriisto)]] * [[Károly Kaiser]] * [[Zsolt Kajcsos]] * [[József Kakas]] * [[János Kakas (fizikisto)]] * [[Csaba Kákosy]] * [[László Kákosy]] * [[Pál Káldi]] * [[Gyula Káldy-Nagy]] * [[Ernő Kállai (kritikisto)]] * [[Ernő Kállai (ombudsmano)]] * [[Miklós Kállay]] * [[Antal Kálló]] * [[Zsigmond Kallós]] * [[György Kálmán C.]] * [[László Kálmán]] * [[Zoltán Kalmár]] * [[Béla Kálmánfi]] * [[Gusztáv József Kalmár]] * [[György Kalmár (ĵurnalisto)]] * [[László Kalmár]] * [[Magda Kalmár (psikologo)]] * [[Dezső Kalocsai]] * [[Alán Gyula Kalocsay]] * [[János Kamarás]] * [[Dezső Kamocsay]] * [[Ildikó Kamocsay]] * [[Zoltán Kamondi]] * [[Dezső Kanizsai]] * [[Alajos Kannás]] * [[Boglárka Kapás]] * [[Endre Kaposi]] * [[Olivér Kaposi]] * [[András Kappanyos]] * [[Ede Kapuy]] * [[Ferenc Karacs]] * [[Imre Karácson]] * [[István Karády]] * [[Judit Karafiáth]] * [[Orsolya Karafiáth]] * [[Monika Karas]] * [[Dávid Karátson]] * [[Kristóf Karch]] * [[Sándor Karcsay]] * [[Albert Kardos]] * [[Ernő Kardos]] * [[Ferenc Kardos (kemiisto)]] * [[László Kardos (etnografo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor József Karle]] * [[Geyza Karlovszky]] * [[Mór Kármán]] * [[Frigyes Károlyházy]] * [[György Zoltán Károlyi]] * [[Gyula Károlyi]] * [[István Károlyi (venerologo)]] * [[József Károlyi]] * [[Lajos Károlyi]] * [[Mihály Károlyi]] * [[Júlia Karosi]] * [[György Kárpáti (akvopilkisto)]] * [[Károly Kárpáti (instruisto)]] * [[Kelemen Kárpáti]] * [[György Karsai]] * [[Elek Karsai]] * [[Gábor Karsai]] * [[Géza Ferenc Karsai]] * [[László Karsai]] * [[Zsuzsa Kartal]] * [[Ferenc Kárteszi]] * [[Zsigmond Karvázy]] * [[Andrea Katona]] * [[Anna Katona]] * [[István Katona (historiisto)]] * [[Mihály Dénes Katona]] * [[Mór Katona]] * [[Zoltánné Katona Márta Soltész]] * [[Sándor Katz]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Gyula Kautz]] * [[Ármin Kecskeméti]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Károly Kecskeméti (historiisto)]] * [[Aurél Kecskeméthy]] * [[Mihály Kecskés]] * [[Imre Keéri-Szántó]] * [[János Keglevich]] * [[Zsigmond Keglevich]] * [[Marianna Kékes]] * [[Imre Kelemen]] * [[László Kelemen (advokato)]] * [[Béla Kelényi]] * [[Oszkár Keller]] * [[Judit Kemenczky]] * [[Ferenc Kemény]] * [[G. Gábor Kemény]] * [[Károly Kelecsényi]] * [[László Kelecsényi]] * [[Béla Kelemen (instruisto)]] * [[Béla Kelen]] * [[Albert Kemény]] * [[Endre Kemény]] * [[Gábor Kemény (lingvisto)]] * [[István Kemény (sociologo)]] * [[Lajos Kemény (arkivisto)]] * [[Béla Kempelen]] * [[Anna Kende]] * [[János Kende (premonstrato)]] * [[István Kenedi]] * [[István Kenesei]] * [[Béla Kenéz]] * [[Ernő Kenéz (bibliotekisto)]] * [[Gyula Kenézy]] * [[Ágnes Kenyeres]] * [[Balázs Kenyeres]] * [[Elemér Kenyeres]] * [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] * [[Zoltán Kenyeres]] * [[István Kérdő]] * [[János Károly Kerekes]] * [[Ferenc Kerényi]] * [[Grácia Kerényi]] * [[György Kerényi]] * [[György Kerényi (ĵurnalisto)]] * [[Karl Kerényi]] * [[Pál Keresztes (instruisto)]] * [[Ferenc Borgia Kéri]] * [[Jenő Kerpel]] * [[Erika Kertész]] * [[Zsuzsa Kertész]] * [[Ferenc Keserű]] * [[Adorján Kesselyák]] * [[József Keszler]] * [[Pál Keszler]] * [[Tibor Keszthelyi]] * [[Zoltán Keszthelyi]] * [[Aladár Kettesy]] * [[András Keve]] * [[Károly Kétly]] * [[Tivadar Kézmárszky]] * [[Géza Kilényi]] * [[Gyula Kilczer]] * [[Mária Kilényi]] * [[György Király]] * [[Iván Király]] * [[Kinga Júlia Király]] * [[Pál Királyi]] * [[Éva Kis (geografo)]] * [[Sándor Kis]] * [[Imre Kis Pintér]] * [[László Kisbali]] * [[Ákos Kiss]] * [[Albin Ferenc Kiss]] * [[Aranka Kiss]] * [[Arnold Kiss]] * [[Árpád Kiss (kemiisto, 1889)]] * [[Attila Kiss (arkeologo)]] * [[Benedek Kiss]] * [[Csaba Gy. Kiss]] * [[Daisy Kiss]] * [[Endre Kiss]] * [[György Kiss (psikologo)]] * [[György Ádám Kiss]] * [[István Kiss (advokato)]] * [[István Kiss (piaristo)]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[József Kiss (bibliografo)]] * [[Ernő Kiss Angyal]] * [[László Kiss (politikisto)]] * [[Levente Kiss (biologo)]] * [[István Kiszely]] * [[Péter Kiszl]] * [[Pál Kitaibel]] * [[Emil Klafszky]] * [[Kunó Klebelsberg]] * [[Miksa Klein (rabeno)]] * [[Sándor Klein]] * [[Sándor Károly Klempa]] * [[László Klestinszky]] * [[Zoltán Klie]] * [[Ferenc Klohammer]] * [[Dániel Kmeth]] * [[Károly Kmety]] * [[Ferenc Koch]] * [[Ágnes Kocsis]] * [[Mihály Kocsis]] * [[Éva Kocziszky]] * [[Sándor Koczkás]] * [[Gyula Koczkás]] * [[Gyula Kodolányi]] * [[Károly Kogutowicz]] * [[Béla Kőhalmi]] * [[Zoltán Kolláth]] * [[István Koller]] * [[Károly Pius Koller]] * [[Zoltán Kollonay]] * [[Tamás Koltai]] * [[Virgil Koltai]] * [[Aladár Komját]] * [[Aladár Komjáthy]] * [[Jenő Komjáthy]] * [[Aladár Komlós]] * [[Ferenc Komlóssy (kanoniko)]] * [[Vilmos Komornik]] * [[Géza Komoróczy]] * [[István Konecsni]] * [[Sándor Konek]] * [[Dénes Kőnig]] * [[Sándor Konkoly-Thege]] * [[Jenő Konrád]] * [[Dezső Kontraszty]] * [[Károly Kontrát]] * [[Anikó Kónya]] * [[Judith Koós]] * [[Mária Kopp]] * [[György Koppány (meteologo)]] * [[Frigyes Korányi]] * [[György Korbuly]] * [[Iván Korcsmáros]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[István Koren]] * [[Éva Korenchy]] * [[Adrienne Körmendy]] * [[Tivadar Kormos]] * [[Gyula Kornis]] * [[Ákos Koroknai]] * [[Mihály Korom (historiisto)]] * [[Attila Korompai]] * [[Emil Korpás]] * [[László Korpás]] * [[Miklós Richárd Korzenszky]] * [[Géza Körtvélyes]] * [[Rudolf Kós]] * [[Gábor Kósa]] * [[György Kosály]] * [[Vera Kósáné Ormai]] * [[Béla Kossányi]] * [[Ignác Kosutány]] * '''[[Lajos Kossuth]]''' * [[Edit Kőszegi]] * [[Frigyes Kőszegi]] * [[Tamás Kőszegi]] * [[Éva Kosztolányi]] * [[Arisztid Kovách]] * [[Márk Antal Kovách]] * [[Ákos Kovács (kuracisto)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[Ilona Kovács (literaturisto)]] * [[Ilona Kovács (psikologo)]] * [[István Kovács (aktoro)]] * [[József Kovács (kirurgo)]] * [[Lajos Kovács (entomologo)]] * [[László Kovács]] * [[Mihály Kovács (piaristo, pli aĝa)]] * [[Sándor Kovács (luterana episkopo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[Zoltán Kovács (geografo)]] * [[Magdolna Kövesi]] * [[Árpád Kosztolányi]] * [[Dezső Kosztolányi]] * [[Zoltán Kovács (psikologo)]] * [[Miklós Kovalovszky]] * [[Károly Kőváry]] * [[Zoltán Kőváry]] * [[Dániel Kováts]] * [[Gyula Kováts (juristo)]] * [[János István Kováts]] * [[Lajos Kövér]] * [[Iván Köves]] * [[Radó Kövesligethy]] * [[György Kozarics]] * [[Sándor Kozina]] * [[György Kozma]] * [[Flóra Kozmutza]] * [[Attila Krajcsi]] * [[Alán Kralovánszky]] * [[Jenő Kramár]] * [[Miklós Krámer]] * [[Péter Krasztev]] * [[Ferenc Kratochwill]] * [[Ferenc Krausz]] * [[Béla Krekó (pli aĝa)]] * [[Péter Krekó]] * [[József Andor Krenner]] * [[Géza Krepuska]] * [[Géza Kresz]] * [[Mária Kresz]] * [[Miklós Kretzoi]] * [[Tibor Kristóf]] * [[Sándor Krisztics]] * [[Endre Krolopp]] * [[András Kubacska]] * [[Endre Kubányi]] * [[Lajos Kubányi]] * [[Mihály Kubinszky (episkopo)]] * [[Enikő Kubinyi]] * [[László Kubinyi]] * [[Pál Kubinyi]] * [[Imre Kubovics]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[Árpád Kucsman]] * [[Ferenc Kukán]] * [[István Kukorelli]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] * [[Géza Kulitzky]] * [[Ferenc Kulin]] * [[László Külkey]] * [[Jenő Béla Kümmerle]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] * [[Adolf Kunc]] * [[Lajos Kunffy]] * [[András Kürthy]] * [[Zoltán Kunszt]] * [[Endre Kutassy]] * [[Ida Kutzián]] * [[Ede Kvassay]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]] * [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] [[Kategorio:Scienca Universitato Loránd Eötvös]] p1ec5nrh3p5d9ojn22jws9i5m28ewei 0 531904 9420501 9189515 2026-07-04T21:51:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420501 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''''La Stampa''''' (signife ''La presaĵo'') estas itala ĉiutaga ĵurnalo publikigita en [[Torino]], Italio. Ĝi estas distribuata en la tuta Italio kaj en aliaj landoj de [[Eŭropo]]. Ĝi estas unu el plej antikvaj gazetoj en Italio.<ref name=lapo/> Tiu [[gazeto]] estis fondita de Vittorio Bersezio, nome ĵurnalisto kaj romanisto, en Februaro 1867<ref name=lapo>{{Cite journal|author=Lapo Filistrucchi|title=The Impact of Internet on the Market for Daily Newspapers in Italy|journal=EUI Working Paper|date=Februaro 2006|url=http://www.eea-esem.com/files/papers/EEA-ESEM/2007/1932/Paper1EUI-WPmod.pdf|accessdate=9a Decembro 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-08-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131213092334/http://www.eea-esem.com/files/papers/EEA-ESEM/2007/1932/Paper1EUI-WPmod.pdf|arkivdato=2013-12-13}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131213092334/http://www.eea-esem.com/files/papers/EEA-ESEM/2007/1932/Paper1EUI-WPmod.pdf |date=2013-12-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.eea-esem.com/files/papers/EEA-ESEM/2007/1932/Paper1EUI-WPmod.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131213092334/http://www.eea-esem.com/files/papers/EEA-ESEM/2007/1932/Paper1EUI-WPmod.pdf |arkivdato=2013-12-13 }}</ref><ref name=sabi>{{cite news|title=Sabiana inside the La Stampa newsroom in Turin|url=http://www.sabiana.it/en/references_details.php?id_reference=119|accessdate=5a de Februaro 2015|work=Sabiana|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-08-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150205210739/http://www.sabiana.it/en/references_details.php?id_reference=119|arkivdato=2015-02-05}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150205210739/http://www.sabiana.it/en/references_details.php?id_reference=119 |date=2015-02-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sabiana.it/en/references_details.php?id_reference=119 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150205210739/http://www.sabiana.it/en/references_details.php?id_reference=119 |arkivdato=2015-02-05 }}</ref> kun la nomo ''Gazzetta Piemontese''.<ref name=esi>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_italy.pdf|titolo=Communicating Europe: Italy Manual|alirdato=23a de Novembro 2014|dato=19a de Majo 2008|verko=European Stability Initiative}}</ref> En 1895, la gazeto estis aĉetita (kaj eldonita) de Alfredo Frassati (patro de la sanktulo [[Pier Giorgio Frassati]]), kiu donis la nunan nomon kaj tutlandan perspektivon.<ref name=esi/> Pro kritiko al la murdo en 1924 de la [[socialisto]] [[Giacomo Matteotti]], li estis devigita rezigni kaj vendi la gazeton al [[Giovanni Agnelli]].<ref name=esi/> Ankaŭ la financisto Riccardo Gualino ekhavis kunposedon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.corsi.storiaindustria.it/areetematiche/protagonisti/001/riccardo_gualino/index.shtml|titolo=Riccardo Gualino|alirdato=2015-07-24|verko=Storia e Cultura dell'Industria}}</ref> La gazeto estas nune posedo de Fiat S.p.A. Ĝi havas intencitan centrisman situon. La iamaj kontribuantoj de ''La Stampa'' inkludas ekzemple la italan romaniston [[Alberto Moravia]].<ref>{{Cite book|author=Ruth Ben-Ghiat|title=Fascist Modernities: Italy, 1922-1945|date=2001|publisher=University of California Press|location=Berkeley|url=http://documenta_pdf.jmir.dyndns.org/R.Ben_Ghiat.FascistModernities_2001.pdf|accessdate=29a de Decembro 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-08-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141229212413/http://documenta_pdf.jmir.dyndns.org/R.Ben_Ghiat.FascistModernities_2001.pdf|arkivdato=2014-12-29}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141229212413/http://documenta_pdf.jmir.dyndns.org/R.Ben_Ghiat.FascistModernities_2001.pdf |date=2014-12-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://documenta_pdf.jmir.dyndns.org/R.Ben_Ghiat.FascistModernities_2001.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141229212413/http://documenta_pdf.jmir.dyndns.org/R.Ben_Ghiat.FascistModernities_2001.pdf |arkivdato=2014-12-29 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Merrill, John C. kaj Harold A. Fisher. ''The world's great dailies: profiles of fifty newspapers'' (1980) pp 280–85 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lastampa.it|mobile=http://www.lastampa.it/mobile/ Oficiala retejo]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} itale * [http://www.nostalgia.it/ Radio Nostalgia, [[loka radio]] de La Stampa.] itale * [http://www.archiviolastampa.it/ Historiaj arkivoj de ''La Stampa''] itale {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Stampa, La}} [[Kategorio:Italaj gazetoj]] [[Kategorio:1867]] [[Kategorio:Torino]] [[Kategorio:Fiat]] 0yy5uw9z0mlcappungzg4u9g34o3ng4 0 541131 9420228 9263399 2026-07-04T13:04:43Z ClausG 105255 9420228 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Komunumaro (''Amt'') |nomo = Bokhorst-Wankendorf |blazono = Bokhorst-Wankendorf Amt Wappen 2026.png |zomo = 10 |situo-bildo = Amt Bokhorst-Wankendorf in PLOE.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Plön]] |alto = 42 |areo = 129,08 |aŭtokodo = PLÖ |oficiala_kodo = 010575785 |subdivido = 8 komunumoj (''Gemeinden'') |adreso-komunumestraro = Kampstraße 1<br />24601 Wankendorf |retpaĝaro = [http://www.amt-bokhorst-wankendorf.de/ www.amt-bokhorst-wankendorf.de] |komunumestro = Jörg Engelmann<ref>[http://www.amt-bokhorst-wankendorf.de/impressum.php informo de la komunumara retejo]</ref> |komunumestro-titolo = Amtsvorsteher |komunumestro-partio = }} '''Bokhorst-Wankendorf''' estas komunumaro en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Plön]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]], kaj ekestis la 1-an de januaro 2008 per kunigo de la antaŭaj [[komunumaro Bokhorst]] kaj [[komunumaro Wankendorf]]. La 5-an de aŭgusto 2009 la ĝistiama membrokomunumo [[Bönebüttel]] malaliĝis el la komunumaro kaj de tiam formas administran komunaĵon kun la urbo [[Neumünster]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumaro havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|010575785}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Membraj komunumoj == # [[Belau]] kun la komunumopartoj Gut Perdöl, Perdöl, Perdöler Mühle, Wangensahl, Honigholz, Scheelshof kaj Vierhusen # [[Großharrie]] kun la komunumopartoj Kleinharrie kaj Vogelsang # [[Rendswühren]] kun la komunumopartoj Altenrade, Hollenbek, Neuenrade, Schipphorst, Viehbrook kaj Wühren # [[Ruhwinkel]] kun la komunumopartoj Seerade, Vier, Vorhof, Drögenkuhlen, Bockhorn, Eichholz, Altekoppel, Tanneneck kaj Schönböken # [[Schillsdorf]] kun la komunumopartoj Altbokhorst, Bokhorst, Busdorf, Hüttenwohld, Kuhteich, Schlagbaum kaj Schönhagen # [[Stolpe (Holstein)|Stolpe]] kun la bienoj Depenau, Bundhorst, Horst kaj Nettelau, Mühlenberg kun la muelejo ''Depenau'' kaj la kamparaj setlejoj Hoheneiche, Brammerberg, Missenkamp, Mißmaaßen kun kvar bienoj, Wittmaaßen, Bocksberg, Totenberg, Silgenwisch, Klingenberg, Wittenberg kaj Kieler Kamp kun tri bienoj. # [[Tasdorf]] kun la komunumoparto Bornrüm # [[Wankendorf]] kun la komunumopartoj Bockelhorn, Jägersberg, Kuhlrade, Löhndorf, Neuen Jäger, Grüner Jäger, Düsternbrook, Klauskuhlen, Obendorf kaj Schimmelhof == Referencoj == {{Referencoj}} {{distrikto Plön}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Plön]] [[Kategorio:Komunumaroj de Ŝlesvigo-Holstinio|W]] [[Kategorio:Komunumaroj de Germanio laŭ alfabeto|W]] 0yrsn48tp6tijekf2dxaw4t1ksdssyl 0 545072 9420200 9419783 2026-07-04T12:16:51Z Dinosaŭrulo 259644 /* */ ligiloj 9420200 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Iguanodon new NT.jpg|eta|300px|<center>skizo de igvanodono laŭ ostaro trovita en [[Bernissart]], Belgio]] '''Igvanodono''' („[[igvanedoj|igvaneda]] dento“) estas [[genro (biologio)|genro]] de [[dinosaŭro]]j de la grupo de ''ornitopodoj'' (dinosaŭroj kun "birdecaj piedoj") el la frua [[Kretaceo]] kaj estas la plej granda kaj plej konata reprezentanto de la ''igvanodontioj'' (''Iguanodontia''). Pro la relativa granda frekvenco de malkovroj kaj supozate komparebla vivstilo de herbovorado unu foje nomas la igvanodonojn kaj iliajn parencojn, la [[hadrosaŭredoj]]n (''Hadrosauridae''), la "bovinojn de la dinosaŭra epoko." Igvanodonoj estis la inter la unuaj dinosaŭroj iam trovitaj. Jam en 1809 oni en [[Sussex]] (Britio) trovis igvanodonan [[tibio]]n. == Paleobiologio == '''<big>Manĝaĵo</big>''' Unu el la unuaj trajtoj observitaj ĉe igvanodono estis ĝiaj dentoj de plantomanĝa reptilio<ref>[1]Gideon A. Mantell. Notice on the Iguanodon, a newly discovered fossil reptile, from the sandstone of Tilgate forest, in Sussex. „Philosophical Transactions of the Royal Society”. 115, s. 179–186, 1825. DOI: 10.1098/rstl.1825.0010. ISSN 0261-0523. JSTOR: 107739.</ref>, kvankam ne ĉiam ekzistis konsento pri la maniero, laŭ kiu la besto manĝis. Laŭ Mantell, la ostoj, kiujn li studis, ne similis al tiuj de iu ajn nuntempa reptilio, precipe pro la sendenta, ŝpatetoforma [[mandiblo]] kun [[symphysis menti]], simila al tiu de [[Dufingra pigrulo|dufingraj pigruloj]] aŭ de la formortinta surtera pigrulo [[Mylodon]]. Li ankaŭ sugestis, ke igvanodono havis elastan langon, per kiu ĝi povis kolekti manĝaĵon<ref>[2]Gideon A. Mantell. On the structure of the jaws and teeth of the Iguanodon. „Philosophical Transactions of the Royal Society of London”. 138, s. 183–202, 1848. DOI: 10.1098/rstl.1848.0013. JSTOR: 111004.</ref> simile al ĝirafo. Pli kompletaj fosilioj montris, ke tio estis eraro. Ekzemple, la [[hioido]], kiu subtenis la langon, havis pezan konstruon, kio indikas, ke la lango ne estis elasta, sed bone muskolita kaj uzata por movi manĝaĵon en la buŝo<ref name=":0">[3]David B. Norman. On the ornithischian dinosaur Iguanodon bernissartensis of Bernissart (Belgium). „Mémoires de l’Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique”. 178, s. 1–105, 1980.</ref>. La hipotezo pri ĝirafsimila lango ankaŭ montriĝis malĝusta, ĉar ĝi baziĝis sur misinterpretita rompita mandiblo<ref>[4]Norman, D.B.: The Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs. 1985, s. 115.</ref>. La dentoj de igvanodono, kiel sugestas ĝia nomo, similas al la dentoj de igvano, sed estas multe pli grandaj. Male al la [[Hadrosaŭredoj|hadrosaŭroj]], kiuj havis dentajn bateriojn kun senĉese anstataŭigataj eluziĝintaj dentoj, igvanodono disponis nur pri unu rezerva dento por ĉiu denta pozicio. [[Makzelo]] portis po 29 dentojn ĉe ĉiu flanko, kaj neniu dento estis alkroĉita al la [[intermakzela osto]]. [[Mandiblo]] havis po 25 dentojn ĉe ĉiu flanko. Tiuj nombroj malsamas, ĉar la dentoj de la mandiblo estas pli larĝaj ol tiuj de la makzelo<ref>[5]Iguanodontidae and related ornithopods. W: David B. Norman: The Dinosauria. Weishampel, David B., Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.).. Berkeley: University of California Press, 1990, s. 510–533. <nowiki>ISBN 0-520-06727-4</nowiki>.</ref>. La dentovicoj situas malproksime de la eksteraj randoj de la mandiblo kaj makzelo. Pro tio, kaj ankaŭ pro aliaj anatomiaj trajtoj, oni supozas, ke, same kiel la plej multaj aliaj [[ornitiskioj]], igvanodono havis vangosimilajn strukturojn, ĉu muskolajn aŭ ne, en kiuj ĝi retenis manĝaĵon<ref>[7]Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. "Dinosaur paleoecology." The Dinosauria, 614–626.</ref><ref>[6]Peter M. Galton. The cheeks of ornithischian dinosaurs. „Lethaia”. 6, s. 67–89, 1973. DOI: 10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.</ref>. La kranio estis konstruita tiel, ke kiam la buŝo estis fermita, la dentportantaj makzelostoj iom fleksiĝis. Tio kaŭzis, ke la malsupraj surfacoj de la dentoj de la makzelo frotis kontraŭ la supraj surfacoj de la dentoj de la mandiblo, dispecigante ĉion, kio troviĝis inter ili, kaj tiel plenumante funkcion esence saman al la maĉado ĉe mamuloj<ref>[8]David B. Weishampel. Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. „Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology, 87”, 1984. Berlin; New York: Springer-Verlag. ISSN 0301-5556. PMID: 6464809. <nowiki>ISBN 0-387-13114-0</nowiki>.</ref>. Ĉar la dentoj estis senĉese anstataŭigataj, la besto povis uzi tiun mekanismon dum sia tuta vivo, kio ebligis al ĝi nutri sin per malmola planta materialo<ref>[9]Dinosaurs At Table. W: Robert T. Bakker: The Dinosaur Heresies. New York: William Morrow, 1986, s. 160–178. <nowiki>ISBN 0-14-010055-5</nowiki>.</ref>. Krome, la antaŭaj randoj de la mandiblo kaj makzelo estis sendentaj kaj finiĝis per ostaj tuberoj<ref name=":1">[10]Basal Iguanodontia. W: David B. Norman: The Dinosauria. Weishampel, D.B., Dodson, P., and Osmólska, H. (eds.). Wyd. 2nd. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 413–437. <nowiki>ISBN 0-520-24209-2</nowiki>.</ref>, kiuj formis neregulajn randojn. Tiuj estis verŝajne kovritaj de [[Keratino|keratina]] tavolo, kiu plilongigis ilin kaj formis tranĉan bekon por fortranĉi branĉetojn kaj junajn ŝosojn<ref name=":2">[11]To Study a Dinosaur. W: David B. Norman: The Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs: An Original and Compelling Insight into Life in the Dinosaur Kingdom. New York: Crescent Books, 1985, s. 24–33. <nowiki>ISBN 0-517-46890-5</nowiki>.</ref>. La akiradon de nutraĵo helpis ankaŭ fleksebla [[etfingro]], kiun la besto povis uzi por manipuli objektojn, male al la ceteraj fingroj<ref name=":1" />. Oni ne scias precize, kion igvanodono manĝis. La grandeco de pli grandaj specioj, kiel ''I. bernissartensis'', ebligis taksi, ke ĝi povis paŝtiĝi ekde la grundnivelo ĝis la folioj de arboj kreskantaj je alteco de 4–5 metroj<ref name=":3">[12]Ornithopod dinosaurs. W: Darren Naish: Dinosaurs of the Isle of Wight. David M. Martill. London: The Palaeontological Association, 2001, s. 60–132. <nowiki>ISBN 0-901702-72-2</nowiki>.</ref>. [[David Norman]] proponis dieton konsistantan el [[Ekvizeto|ekvizetoj]], [[cikasaloj]] kaj [[pinofitoj]]<ref name=":2" />. Ĝenerale, igvanodontoj estis ligitaj al la disvastiĝo de [[angiospermoj]] dum la Kretaceo, surbaze de la hipotezo, ke tiuj ornitopodoj paŝtis malaltan vegetaĵaron. Laŭ tiu hipotezo, la prospero de florplantoj estis favorata de paŝtantaj igvanodontioj, kiuj konsumis [[Gimnospermoj|gimnospermojn]] kaj tiel kreis pli da spaco por la fruaj angiospermoj<ref>[13]Bakker, R.T. "When Dinosaurs Invented Flowers". The Dinosaur Heresies, 179–198</ref>. Tamen mankas decidigaj pruvoj por konfirmi tiun supozon<ref name=":1" /><ref>[14]Paul M. Barrett, Willis, K.J.. Did dinosaurs invent flowers? Dinosaur–angiosperm coevolution revisited. „Biological Reviews”. 76 (3), s. 411–447, 2001. DOI: 10.1017/S1464793101005735. PMID: 11569792.</ref>. Kion ajn ĝi efektive manĝis, pro sia granda korpomaso kaj abundo igvanodono estas konsiderata la reganta mez- ĝis grandkorpa plantomanĝanto de siaj ekosistemoj<ref name=":1" />. En Anglio tiuj ekosistemoj inkluzivis ankaŭ la malgrandan predanton [[Aristosuchus|''Aristosuchus'']], la pli grandajn predantojn [[Eotyrannus|''Eotyrannus'']], [[Baryonyx|''Baryonyx'']] kaj [[Neovenator|''Neovenator'']], la malaltvegetaĵajn paŝtantojn [[Hypsilophodon|''Hypsilophodon'']] kaj [[Valdosaurus|''Valdosaurus'']], la alian igvanodonton [[Mantellisaurus|''Mantellisaurus'']], la kirasan [[Polacanthus|''Polacanthus'']] kaj saŭropodojn, ekzemple [[Pelorosaurus|''Pelorosaurus'']]<ref>[15]Weishampel, D.B., Barrett, P.M., Coria, R.A., Le Loeuff, J., Xu Xing, Zhao Xijin, Sahni, A., Gomani, E.M.P. & Noto, C.R. "Dinosaur Distribution". The Dinosauria, 517–606.</ref>. '''<big>Sinteno kaj moviĝado</big>''' La komence konataj restaĵoj de igvanodono estis tre fragmentaj. Tio kondukis al multaj konjektoj pri la sinteno kaj la ĝenerala aspekto de la besto. Komence ĝi estis prezentata kiel kvarpieda estaĵo kun korno sur la nazo. Kiam oni malkovris pliajn ostojn, [[Gideon Mantell]] rimarkis, ke la antaŭaj membroj estis konsiderinde pli malgrandaj ol la malantaŭaj. Lia rivalo [[Richard Owen]] tamen opiniis, ke temas pri masiva besto, staranta sur kvar kolonformaj kruroj. La kontrolon pri la konstruado de la unua vivgranda rekonstruo oni proponis al Mantell, sed li rifuzis pro sia malbona sanstato. Sekve, la skulptaĵo ricevis la aspekton imagitan de Owen. Tamen la trovaĵoj en Bernissart montris, ke la besto havis dupiedan sintenon. Ekde tiam igvanodono estis prezentata staranta sur la malantaŭaj kruroj en vertikala pozo, apogante sin per sia vosto, kiu ripozis sur la grundo<ref>[16]David B. Norman: Dinosaurs: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 192. DOI: 10.1093/actrade/9780192804198.001.0001. <nowiki>ISBN 978-0192804198</nowiki>.</ref>. [[dosiero:Iguanodon feeding.jpg|eta|200px|<center>Deknaŭjarcenta rekonstruo montranta igvanodonon apogiĝantan sur sia vosto.]] Post reekzameno de igvanodono, David Norman montris, ke la supozo pri tripunkta sinteno estas neverŝajna, ĉar ĝian longan voston rigidigis ostiĝintaj tendenoj<ref name=":0" />. Alpreni tripunktan pozon postulus rompi la voston<ref name=":2" />. Kontraŭe, horizontala korposinteno multe pli bone klarigas plurajn trajtojn de la manoj kaj de la [[Pelvo (anatomio)|pelva zono]]. Ekzemple, la relative nemovebla mano, kies tri mezaj fingroj estis kunigitaj kaj finiĝis per hufoformaj fingroostoj, kapablaj je hiperetendiĝo, montras adaptiĝon al portado de la korpopezo. Ankaŭ la pojno estis relative malmulte movebla. Kaj la manoj kaj la antaŭbrakoj estis fortike konstruitaj. Ĉiuj ĉi tiuj trajtoj indikas adaptiĝon al kvarpieda moviĝado<ref name=":0" />. Krome ŝajnas, ke igvanodono fariĝis ĉiam pli kvarpieda dum ĝi maljuniĝis kaj plipeziĝis. Ĉe junaj ekzempleroj de ''I. bernissartensis'' la antaŭaj membroj estis pli mallongaj ol ĉe plenkreskuloj: ili atingis ĉirkaŭ 60 % de la longo de la malantaŭaj membroj, dum ĉe plenkreskaj bestoj tiu proporcio estis proksimume 70 %<ref name=":1" />. Kiam la ornitopodo marŝis kvarpiede, ĝi tenis siajn manojn turnitaj internen, kiel montras kaj fosiliaj piedsignoj kaj la anatomio de la manoj kaj pojnoj de tiu genro. La tripiedfingra piedo estis relative longa. Dum moviĝado la besto paŝis sur la fingroj de kaj la antaŭaj kaj la malantaŭaj membroj<ref name=":1" />. La maksimuma rapideco de igvanodono estas taksata je ĉirkaŭ 24 km/h dum dupieda kurado<ref>[17]Walter P. Coombs Jr.. Theoretical aspects of cursorial adaptations in dinosaurs. „Quarterly Review of Biology”. 53 (4), s. 393–418, 1978. DOI: 10.1086/410790. ISSN 0033-5770. JSTOR: 2826581.</ref>. Moviĝante kvarpiede, ĝi galopis simile al ĉevalo<ref name=":1" />. Grandaj tripiedfingraj spuroj el frukretecaj tavoloj en [[Anglio]], precipe el la sedimentoj de la [[Wealden-formacio]] sur la [[Isle of Wight|Insulo Wight]], komence prezentis malfacilaĵojn rilate al sia interpreto. En 1846 [[E. Tagert]] iris ĝis tio, ke li atribuis ilin al nova [[iknogenro]], kiun li nomis ''Iguanodon''<ref>[18]E. Tagert. On markings in the Hastings sands near Hastings, supposed to be the footprints of birds. „Quarterly Journal of the Geological Society of London”. 2, s. 267, 1846. DOI: 10.1144/GSL.JGS.1846.002.01-02.45.</ref>. En 1854 [[Samuel Beckles]] rimarkigis, ke ili similas al birdaj spuroj, kvankam ili povus esti lasitaj de nebirdaj dinosaŭroj<ref>[19]Samuel H. Beckles. On the ornithoidichnites of the Wealden. „Quarterly Journal of the Geological Society of London”. 10, s. 456–464, 1854. DOI: 10.1144/GSL.JGS.1854.010.01-02.52.</ref>. Ilia interpreto fariĝis pli klara post la malkovro, en 1857, de malantaŭa kruro de juna igvanodono kun klare tripiedfingra piedo, montrante, ke tiaj dinosaŭroj povis postlasi tiajn spurojn<ref>[20]Richard Owen. Monograph on the Fossil Reptilia of the Wealden and Purbeck Formations. Part IV. Dinosauria (Hylaeosaurus). „Paleontographical Society Monograph”. 10, s. 1–26, 1858.</ref>. Malgraŭ la manko de rekta pruvo, tiuj spuroj ofte estis atribuataj al igvanodono<ref name=":2" />. La spuroj el Anglio eble apartenis al individuoj de igvanodono, kiuj moviĝis kvarpiede, sed la piedsignoj estas tro nebone konservitaj por ebligi ilian rektan atribuon<ref name=":0" />. Spuroj atribuitaj al la iknogenro ''Iguanodon'' estas konataj ankaŭ el lokoj en Eŭropo, kie troviĝis fosilioj de igvanodono, ekzemple sur [[Spicbergo]] ([[Svalbardo]], [[Norvegio]])<ref>[21]Donald F. Glut: Dinosaurs: The Encyclopedia. 3rd Supplement. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company, Inc., 2003, s. 626. <nowiki>ISBN 0-7864-1166-X</nowiki>.</ref><ref>[22]Albert-Félix de Lapparent. Footprints of dinosaurs in the Lower Cretaceous of Vestspitsbergen – Svalbard. „Arbok Norsk Polarinstitutt, 1960”, s. 13–21, 1962.</ref>. '''<big>Akra dikfingro</big>''' [[dosiero:Horn of Iguanodon.jpg|eta|300px|<center>La originala pika dikfingro, kiun Gideon Mantell misidentigis kiel la korno de la igvanodono.]] La dikfingro de la besto estas kutime interpretata kiel ponardosimila armilo uzata por defendi sin kontraŭ predantoj<ref name=":1" /><ref name=":2" />, kvankam ĝi eble servis ankaŭ por akiri plantan nutraĵon<ref name=":1" /> aŭ por batali kontraŭ aliaj samspecianoj<ref name=":3" />. Oni proponis ankaŭ la hipotezon, ke la pika dikfingro estis ligita al venena glando<ref>[23]Michael W.F. Tweedie: The World of the Dinosaurs. London: Weidenfeld & Nicolson, 1977, s. 143. <nowiki>ISBN 0-688-03222-2</nowiki>.</ref>. Tiu interpreto tamen ne estis akceptita, ĉar la dorno ne estis kava<ref name=":3" /> kaj ne havis sulkojn, tra kiuj veneno povintus flui<ref>[24]Naish, D: Venomous & Septic Bites. [dostęp 2007-02-14].</ref>. '''<big>Eblaj sociaj kondutoj</big>''' Nuntempe la trovaĵoj el Bernissart estas interpretataj kiel registro de pluraj apartaj eventoj, kvankam iuj esploristoj ankoraŭ opinias, ke ili povus esti la rezulto de unu sola katastrofo. Laŭ la pli vaste akceptata interpreto, oni distingis tri apartajn kaŭzojn de morto. Tiel multaj individuoj mortis dum geologie mallonga tempo, eble inter 10 kaj 100 jaroj<ref name=":4">[25]David B. Norman. A mass-accumulation of vertebrates from the Lower Cretaceous of Nehden (Sauerland), West Germany. „Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences”. 230 (1259), s. 215–255, marzec 1987. DOI: 10.1098/rspb.1987.0017.</ref>. Tio signifas, ke la kuŝejo mem ne provizas pruvojn, ke igvanodono vivis en gregoj<ref name=":1" />. Kontraŭ la hipotezo pri grega vivmaniero parolas la granda malofteco de restaĵoj de junaj individuoj en tiu kuŝejo, male al tio, kion oni observas ĉe la morteco de nuntempaj gregbestoj. Pli verŝajne temas pri bestoj, kiuj periode pereis dum subitaj inundoj, kaj kies kadavroj estis transportitaj de la akvo kaj deponitaj en lago aŭ en marĉaj sedimentoj. La kuŝejo de Nehden tamen montras pli grandan aĝan diversecon de la bestoj, same multajn aŭ eĉ pli multajn individuojn de ''[[Dollodon]]'' aŭ ''[[Mantellisaurus]]'' ol de ''Iguanodon bernissartensis'', kaj pli limigitan geografian amplekson. Tion oni tamen povas klarigi per la morto de gregoj, kiuj migris trans riveron<ref name=":4" />. Male al aliaj dinosaŭroj, ĉe kiuj oni supozas gregan vivmanieron, precipe hadrosaŭroj kaj [[ceratopedoj]], ĉe igvanodono mankas pruvoj pri [[seksa duformismo]]. Oni ne observis klarajn diferencojn inter maskloj kaj inoj. Iam oni proponis la hipotezon, ke la bernissartaj specimenoj de ''I. "mantelli"'' aŭ ''I. atherfieldensis'' (nun klasifikataj respektive kiel ''Dollodon'' kaj ''Mantellisaurus'') reprezentis unu el la seksoj, plej verŝajne la inojn, dum la pli grandaj kaj pli fortikaj individuoj apartenis al la maskloj<ref>[26]P.J. van Beneden. Sur la découverte de reptiles fossiles gigantesques dans le charbonnage de Bernissart, près de Pruwelz. „Bulletin de l’Institut Royal d’Histoire Naturelle de Belgique”. 3 (1), s. 1–19, 1878.</ref>. Tiu hipotezo tamen ne plu estas subtenata<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref>[27]Turning the old into the new: a separate genus for the gracile iguanodont from the Wealden of England. W: Gregory S. Paul: Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Kenneth Carpenter (red.). Bloomington: Indiana University Press, 2007, s. 69–77. <nowiki>ISBN 0-253-34817-X</nowiki>.</ref>. Oni ankaŭ proponis la hipotezon, ke la pintaj dikfingroj de igvanodono servis kiel armiloj dum bataloj inter rivalaj maskloj, eble ankaŭ dum [[Amindumo|amindumado]]<ref>[28]Kenneth Carpenter: Eggs, Nests, and Baby Dinosaurs: A Look at Dinosaur Reproduction. Indiana University Press, 1999, s. 65.</ref>. Male al hadrosaŭroj, la fosilia registro de la fruaj evoluaj stadioj de ''I. bernissartensis'' estas tre malriĉa<ref>[29]David B. Weishampel, John R. Horner: Life history syndromes, heterochrony, and the evolution of Dinosauria. W: Kenneth Carpenter, Karl F. Hirsch & John R. Horner: Dinosaur Eggs and Babies. Cambridge University Press, 1996, s. 229-243. [dostęp 2013-08-28].</ref>. La plej malgrandaj individuoj el Nehden havis korpolongon de ĉirkaŭ 2 metroj<ref name=":4" />. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Braĥiosaŭro]] * [[Triceratopo]] [[Kategorio:Ornitopodoj]] 58ikqweqj4sm0nz28escs8j0m7ej0u3 0 546748 9420225 8772999 2026-07-04T12:54:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420225 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Karolo|Károly]] [[Roberto|Róbert]] Kertész''' [kAroj kertEs], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kertész Károly Róbert''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]], [[subministro]], [[profesoro]]. Lia nomo foje aperis en pli mallonga formo ''Kertész K. Róbert''. Károly Róbert Kertész [http://mult-kor.hu/cikk.php?id=13929] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160126211808/http://mult-kor.hu/cikk.php?id=13929 |date=2016-01-26 }} naskiĝis la {{daton|9|junio|1876}} en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|28|aŭgusto|1951}} en Budapeŝto. [[Dosiero:Avant-corps with balcony. Main Building of University of Gödöllő.JPG|eta|<center>Gimnazio en Gödöllő fare de Kertész kaj Sváb]] [[Dosiero:Kittenberger Kálmán Általános Iskola, Rákóczi utca és Fehérhegy utca sarok, 2018 Nagymaros.jpg|eta|<center>Bazlernejo en Nagymaros fare de Kertész kaj Sváb]] == Biografio == Károly Róbert Kertész akiris [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Reĝa Teknika Universitato József]]. Inter [[1900]] kaj [[1908]] li instruis en la menciita universitato, poste li havis [[posteno]]n en [[ministerio]] pri [[religio]] kaj [[eduko]]. Post jaroj li estis eĉ subministro. En [[1918]] li estis nomumita privata profesoro. Li studvojaĝis al [[Eŭropo]], [[Azio]], [[Ameriko]]. Krom la okupiĝoj li faris ankaŭ projektojn, ekzemple pri loĝdomoj, [[gimnazio]], urbocentro de Budapeŝto, ofte kune kun [[Gyula Sváb]]. == Elektitaj planitaj konstruaĵoj == * [[observatorio]] de Budapeŝto (kunarkitekto) * [[gimnazio]] en [[Gödöllő]] (1923-1929, kunarkitekto, nun jam [[kampuso]]) == Elektitaj publikaĵoj == * ''Japán művészete'' (Arto de Japanio), (1905) * ''A magyar parasztház'' (kunaŭtoro, 1907) * ''Nemzeti építőművészet'' (1916) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/07822.htm hungarlingva biografio] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=kerteszkr hungarlingva biografio kun foto] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Kertesz Karoly Robert}} f0qb4mstgmr1pfs67ag01g0vpdigrat 0 577782 9420328 9404135 2026-07-04T16:35:37Z Sj1mor 12103 9420328 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=DZ}} [[Dosiero:BASA-3K-7-350-48.jpg|eta|dekstra|190px|Bordo de Ued Beŝar en Januaro 1913.]] '''Beŝar''' aŭ en [[franca]] '''Béchar''' ({{lang-ar|'''بشار'''}}) estas la ĉefurbo de la [[Provinco Beŝar]], [[Alĝerio]]. Ĝi estas ankaŭ [[komunumo]] (municipo), kunetenda kun la Distrikto Beŝar, de la Provinco Beŝar. En 2008 la urbo havis 165,627 loĝantojn,<ref name="census2008">{{Cite web|title=Population: Béchar Wilaya |url=http://www.ons.dz/collections/w08_p1.pdf |publisher=Office National des Statistiques Algérie |accessdate=14a de Februaro 2013 |language=French |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130516051941/http://www.ons.dz/collections/w08_p1.pdf |archivedate=16a de Majo 2013 |df= }}</ref> el 134,954 en 1998,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.statoids.com/ydz.html|titolo=Algeria Communes|alirdato=9-a de marto 2013|eldoninto=Statoids}}</ref> kun jara kresko de 2.1%.<ref name="census2008"/> La komunumo kovras areon de 5050&nbsp;km².<ref name="area">{{Cite web |title=Population, Area and Density per Commune |url=http://www.wilaya-bechar.gov.dz/1.htm |publisher=Official Website of the Wilaya of Bechar |accessdate=16a de Marto 2013 |language=French |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222191634/http://www.wilaya-bechar.gov.dz/1.htm |archivedate=22a de Februaro 2014 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-12-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140222191634/http://www.wilaya-bechar.gov.dz/1.htm |arkivdato=2014-02-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.wilaya-bechar.gov.dz/1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-12-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140222191634/http://www.wilaya-bechar.gov.dz/1.htm |arkivdato=2014-02-22 }}</ref> Antaŭ la trovo de [[karbo]] tie en 1907, Beŝar estis malgrande loĝata urbo kiel multaj aliaj en la regiono. Ĝi eniris en la aktiveco de la karbominoj ĝis la produktado de [[nafto]] kaptis la merkaton.<ref>{{Cite web|title=Historical|url=http://www.wilaya-bechar.gov.dz/Historique.htm|publisher=Official Website of the Wilaya of Béchar|accessdate=9a de Marto 2013|language=French|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-12-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130216230905/http://www.wilaya-bechar.gov.dz/Historique.htm|arkivdato=2013-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130216230905/http://www.wilaya-bechar.gov.dz/Historique.htm|archivedate=2013-02-16}}</ref> Produktado de [[ledo]] kaj de [[juvelarto]] estas elstaraj produktoj de Beŝar. Oni produktas ankaŭ [[Daktilopalmo|daktilojn]], [[legomo]]jn, [[figo]]jn, [[cerealo]]jn kaj [[migdalo]]jn ĉe Beŝar. Estas ankaŭ rezervejoj de [[minkarbo]] ĉe Beŝar, sed tio ne estas ankoraŭ espluatita je sia plej granda eblo ĉar la transportokostoj estas tro altaj relative al tiu de [[nafto]] aŭ de [[Natura gaso|gaskampoj]] de orienta Alĝerio.<ref name="Britannica">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/57873/Bechar|titolo=Bechar (Algeria)|alirdato=10a de Marto 2013|eldoninto=Encyclopedia Britannica}}</ref> Tiu urbo estis iam loko de bazo de la [[Francio|Franca]] [[Fremdula Legio]]. La Kenadsa longonda transmitilo, kies mastoj estas la plej altaj strukturoj en Alĝerio nome de 357 m, troviĝas ĉe Beŝar.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?id=s0038756|titolo=Kenadsa Long Wave Transmission Masts|alirdato=16a de Marto 2013|eldoninto=Structurae}}</ref> == Loko == Beŝar situas en la nordokcidenta regiono de Alĝerio ĉirkaŭ 58&nbsp;km sude de la limo kun [[Maroko]]. == Servoj == La urbo estas hejmo de la Universitato de Beŝar. Beŝar havas kinejon kun 850 sidlokoj, same kiel muzeon.<ref>{{Cite web|title=Cinemas and Museums|url=http://www.wilaya-bechar.gov.dz/79.htm|publisher=Official Website of the Wilaya of Bechar|accessdate=9a de Marto 2013|language=French|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-12-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160123004611/http://www.wilaya-bechar.gov.dz/79.htm|arkivdato=2016-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160123004611/http://www.wilaya-bechar.gov.dz/79.htm|archivedate=2016-01-23}}</ref> Beŝar havas 27 funkciantajn [[moskeo]]jn, kaj aliajn 19 konstruatajn.<ref>{{Cite web |title=Mosques and Koranic Rooms |url=http://www.wilaya-bechar.gov.dz/76.htm |publisher=Oficiala retejo de la vilaja de Bechar |accessdate=9a de Marto 2013 |language=French |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304032551/http://www.wilaya-bechar.gov.dz/76.htm |archivedate=4a de Marto 2016 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-12-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304032551/http://www.wilaya-bechar.gov.dz/76.htm |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> == Evoluo de la loĝantaro == {| class=wikitable ! Jaro !! Loĝantaro<ref name="census2008"/><ref>[http://www.populstat.info/Africa/algeriat.htm populstat.info] [https://web.archive.org/web/20160303175036/http://www.populstat.info/Africa/algeriat.htm] 3a de Marto, 2016</ref> |- | 1936 || 5,100 |- | 1954 || 43,300 |- | 1966 || 46,500 |- | 1977 || 56,600 (urbo)<br />72,800 (municipo) |- | 1987 || 107,300 |- | 1998 || 134,500 |- | 2008 || 165,627 |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Béchar|Beŝar}} * [http://www.wilaya-bechar.gov.dz/index.htm Oficiala retejo de la Provinco Beŝar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130216052855/http://www.wilaya-bechar.gov.dz/index.htm |date=2013-02-16 }} == Vidu ankaŭ == * [[Urboj de Alĝerio]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Alĝerio]] [[Kategorio:Urboj de Alĝerio]] [[Kategorio:Provinco Béchar]] j2x7p7h0sxdfymjtxqcyp4y8e99lwg0 3 589905 9420189 7882050 2026-07-04T12:03:11Z ThomasPusch 1869 /* Saluton */ 9420189 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:25, 2 aŭg. 2017 (UTC) == Intervikioj kaj kategorioj == Saluton kara! Mi vidas ke vi verkas novajn artikolojn kaj tio estas bonvena afero. Tamen ne forgesu ĉiam (!) aldoni kategoriojn kaj (se ekzistas) intervikiojn al artikoloj en alilingvaj vikipedioj. Sen tio viaj kontribuoj malfacile troveblos kaj uzeblos. Sukceson! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:24, 9 dec. 2020 (UTC) == Saluton == Saluton estimata {{re|Birkic}} Mi ne volas entrudi vian memelektitan anonimecon, sed mi tre aprezas vian [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Internacia_Junulara_Festivalo&oldid=7840682 ŝanĝon de decembro 2022 al la artikolo IJF]. Mi rilate al tio havus du demandojn, kiun vi eble povus respondi: en la paĝo estas foto de la 2-a IJF (pasko 1978) kie estas skribata ke tie bildiĝas kelkaj TEJO-komitatanoj. Supozeble tio ĝustas, sed eble la bildigitoj estas la tiamaj TEJO-estraranoj. Ĉu tio povus esti? Kaj dua peto estas sendi vin al la paĝo [[estraro de TEJO]]. Tie estas neniuj indikoj pri la tempo inter 1939 kaj 1981. Ĉu vi havas ajnan ideon kiel pliplenigi tiujn informojn? Eĉ se nur temas pri la tempo rekte antaŭ 1981? Kaj plej bone aldoni referencojn, kiuj pro la longa tempodistanco certe ne estos retaj, sed "paperaj" (ekzemple "koncize, numero 3/1978, paĝo 5" aŭ "Jarlibro de UEA, eldono de 1975, paĝo 56" aŭ io tia, eĉ se nur en Esperanto-muzeo aŭ -arkivo aŭ en hejmo de tre bone ordigita eksaktivulo eblas kontroli tiujn indikojn)? Se vi ne volas malkaŝi pli de via identeco (kvankam supozeble ne estas ajna kialo kaŝi sin), eblus rigardi ĉu vi en la vikipedia prezento de mi dekstre vidas "butonon" "Sendi retpoŝton al ĉi tiu uzanto" - tiam vi povus private sendi informojn al mi kaj eventuale peti min enkopii ilin. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 17 jan. 2023 (UTC) :Saluton! :En la 2a IJF kunvenis la Estraro de TEJO, fakte, kaj cetere ĝi tie diskutis, inter alie, pri la cenzuro de UEA al numero de Kontakto, kiun preparis ĝia redaktoro Valerio Ari, pri la 10a datreveno de 1968 (studentaj protestoj en Francujo, Invado de Ĉeĥoslovakujo fare de Sovetunio kun Polaj Hungaraj Orientgermanaj kaj Bulgaraj armeoj) kaj ĝin pludonis al Edistudio kiel tasko. :Do ili fakte estas tie "ĉar" estraranoj de TEJO. :Pri via dua demando, ĉijare dum la IJK mi planas kunporti egan skatolon da arĥivaj dokumentoj 1974-1980 de mia estraraneco en TEJO por ilin donaci al la Nacia Biblioteko de Esperanto en Massa, Italujo kaj ilin gardi de perdiĝo. Cetere, en mia persona biblioteko la revuo de tiuj jaroj certe estas, se bezonataj. :Mi uzis pseŭdonomon enirante en Vikipedio ĉar tiam mi komprenis, ke tio estas preferinde. Ĉiukaze mi estas Bruĉjo Kasini, kiel preskaŭ certe vi mem jam facile komprenis. :Bruĉjo [[Uzanto:Birkic|Birkic]] ([[Uzanto-Diskuto:Birkic|diskuto]]) 11:49, 17 jan. 2023 (UTC) hyf54q3k09mrv5k4a7b6n7wy79om83u 0 602595 9420600 9403965 2026-07-05T04:12:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420600 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Deák-Ébner, Lajos - Market Scene.jpg|eta|center|555px|<center>Merkato pri brutoj de Deák-Ébner Lajos]] {{Informkesto artisto |nomo = Lajos Deák-Ébner |dosiero = Deák Ébner Önarckép1883.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo = Memportreto de Lajos Deák-Ébner (1883) |naskonomo = Ébner Lajos |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1850|07|18}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Pest (urbo)]] ([[Hungario]]) |dato de morto = {{mortotago|1934|01|20}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] (Hungario) }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Deák-Ébner''' [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Deák-Ébner Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], altlerneja [[instruisto]], membro de [[Societo Benczúr]]. [[Dosiero:Deák Ébner Hazatérő aratók 1881.JPG|eta|<center>Hejmenvenantaj rikoltistoj (1881) de Deák-Ébner Lajos]] Lajos Ébner [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/deak-ebner-lajos/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180131201327/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/deak-ebner-lajos/ |date=2018-01-31 }} naskiĝis la {{daton|18|julio|1850}} en [[Pest (urbo)]], li mortis la {{daton|20|januaro|1934}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Lajos Deák-Ébner lernis pentradon en [[Munkeno]] (1868-1873), poste li ekspoziciis en [[Vieno]], fine li plulernis en [[Parizo]], eĉ li aliĝis al [[Skolo de Barbizon]]. Li konatiĝis kun 2 famaj hungaraj pentristoj [[László Paál]] kaj [[Mihály Munkácsy]]. En [[1874]] li partoprenis en establo de artistkolonio de [[Szolnok]], en la sekva jardeko li pentradis somere en Szolnok, vintre en Parizo. Inter [[1887]]-[[1922]] li estis lernejestro de Ŝtata Virina Pentrolernejo. En la jaroj [[1889]] kaj [[1890]] kune kun [[Károly Lotz]] pentradis [[fresko]]jn de [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Tihany)|Abatejo de Tihany]], inter [[1895]]-[[1899]] li pentradis murpentraĵojn de [[Arthalo Budapeŝto]]. Li ricevis 3 [[premio]]jn en 1919, 1927, 1930. == Liaj ekspozicioj == * [[1873]] Vieno * [[1918]] Budapeŝto == Elektitaj pentraĵoj == * Gyermekek szülővel (unua ekspoziciita bildo, Vieno, 1873) * Szolnok főtere esőben (1878) * Hazatérő aratók (1881, vidu la bildon!) * Újoncok (1883, premiita) * Baleset a vásáron (1885, premiita) * Baromfivásár (premiita en Munkeno) * Tatárjárás (premiita) == Elektitaj disĉiploj de Deák-Ébner == * [[Mariska Aggházyné Balló]] * [[Lili Árkayné Sztehló]] * [[Antónia Csíkos]] * [[Gizella Dömötör]] * [[Róza Fodor]] * [[Adrienn Henczné Deák]] * [[Józsa Járitz]] * [[Kata Kalivoda]] * [[Sarolta Korányi]] * [[Mária Pálffy]] * [[Etelka Pataky, G.]] == Bildaro == <gallery mode=packed> Lacikonyha.jpg Deák-Ébner, Lajos - Sitting nude.jpg Deák Ébner, Lajos - Market of Melons.jpg Deák-Ébner, Lajos - Poultry Market (1885).jpg Deák-Ébner, Lajos - Fifine (1875).jpg Lajos Deák-Ébner (1850-1934) Main Square of Szolnok in the Rain 1878.jpg </gallery> == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC03014/03146.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191206111153/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC03014/03146.htm |date=2019-12-06 }} * [http://www.kieselbach.hu/muvesz/deak-ebner-lajos_413 hungarlingva biografio kun foto] * [https://budapestaukcio.hu/deak-ebner-lajos/festo hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180131201418/https://budapestaukcio.hu/deak-ebner-lajos/festo |date=2018-01-31 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Deak-Ebner Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 8jbw510le0t9l4maog2l5wfeo6352t9 0 603437 9420689 8311797 2026-07-05T09:16:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420689 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Lajos Zombory |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Zombory Lajos }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Zombory''' [lajoŝ zombori], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Zombory Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[arkitekto]]. [[Dosiero:Zombory Lajos (1867-1933) Vázlat.jpg|eta|<center>Skizo pri ĉevalo fare de Lajos Zombory]] Lajos Zombory [https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/z-zs-787F8/zombory-lajos-788B0/] naskiĝis la {{daton|9|januaro|1867}} en [[Szeged]], li mortis la {{daton|18|novembro|1933}} en [[Szolnok]]. == Biografio == Desegnaĵoj de Lajos Zombory jam ricevis [[premio]]n en [[1881]] en industria [[ekspozicio]] de [[Debrecen]]. Poste li estis desegnisto en sia naskiĝurbo en arkitekta laborejo, sed en [[1882]] li estis [[soldato]]. Post jaroj li estis desegnisto en Budapeŝto en laborejo de [[Ödön Lechner]] 11 jarojn. En tiu periodo li faris ankaŭ memstarajn arkitektajn planojn (jurista domego de Szeged). Li studis en [[Hungara Belarta Universitato|Modela Desegna Lernejo]] kaj majstrolernejo de [[Gyula Benczúr]]. Inter [[1898]]-[[1902]] li lernis en [[Munkeno]] de Heinrich von Zügel. Hejmenveninta li estis majstro de [[Artistkolonio (Szolnok)]]. Li pentris ofte [[besto]]jn, vilaĝajn pentraĵojn, [[ĝenro]]jn. Li ricevis [[premio]]n en [[1921]]. == Elektitaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1908, 1917) * [[Arthalo Budapeŝto]] (1930) == Elektitaj pentraĵoj == * Parasztudvar * Lovasfogat * Szántás * Aratás * Itatónál * Bika (vidu la suban bildon!) * Gulya * Vízpart * Tanya * Tehenek (vidu la suban bildon!) == Elektitaj disĉiploj == * [[Dezső Meilinger]] == Fontoj == * [http://www.kieselbach.hu/muvesz/zombory-lajos_1559 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.vfmk.hu/hu/node/11482 hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180212201810/http://www.vfmk.hu/hu/node/11482 |date=2018-02-12 }} * [https://budapestaukcio.hu/zombory-lajos/festo hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180212201532/https://budapestaukcio.hu/zombory-lajos/festo |date=2018-02-12 }} <gallery mode=packed> Zombory, Lajos Szeged - 108.jpg|<center>Tehenek Zombory, Lajos Szeged - 296.jpg|<center>Bika Zombory, Lajos Szeged - 308338.jpg|<center>Megrakott lovas szekér </gallery> {{Projektoj}} {{Vivtempo|Zombory Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] 5u3da5h8hrmp5xj3u75kc1wwvxab2mf 0 603576 9420279 8794499 2026-07-04T14:09:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420279 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Weichinger |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Weichinger Károly }} '''[[Karolo|Károly]] Weichinger''' [kAroj vejhinger], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Weichinger Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]], altlerneja [[instruisto]]. [[Dosiero:Weichinger Károly 00d.jpg|eta|<center>Memortabulo pri Károly Weichinger]] Károly Weichinger [https://budapestaukcio.hu/weichinger-karoly/festo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180216204608/https://budapestaukcio.hu/weichinger-karoly/festo |date=2018-02-16 }} naskiĝis la {{daton|12|oktobro|1893}} en [[Győr]], li mortis la {{daton|25|januaro|1982}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Károly Weichinger akiris [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Reĝa Teknikuniversitato József]] en [[1920]]. Inter [[1921]] kaj [[1944]] li estis katedrestro de la arkitekta katedro en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Reĝa Industriarta Lernejo]], sed en tiu periodo li instruis 2 jarojn ankaŭ en la Teknikuniversitato. Post la [[2-a mondmilito]] li estis nomumita katedrestro de la Teknikuniversitato ĝis la emeritiĝo en [[1969]]. Li doktoriĝis en [[1976]]. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1954]], krome kelkajn aliajn premiojn. Granda parto el liaj planitaj [[konstruaĵo]]j ankaŭ nun estas videblaj. [[Dosiero:Egyetemi tanári kar 01.JPG|eta|<center>Károly Weichinger (sidanta dekstre la 3-a)]] == Elektitaj planitaj konstruaĵoj == * monaĥejo de [[paŭlanoj]] en Budapeŝto (1934) * trakonstruo de [[Preĝejo Kandela Festo (Pécs)]] (1936-1939) * [[Preĝejo Emeriko de Hungario (Pécs)]] (1935) * monumento pri [[Ottokár Prohászka]] en [[Székesfehérvár]] (1943) * monumento pri [[Lenino]] en Budapeŝto (1965) == Elektitaj publikaĵoj == * 1928. Az ideális családi ház * 1955. Téglaszerkezetű lakóházak gyorsított eljárású gazdasági vizsgálata * 1963. Közlekedési építmények építészeti és esztétikai vonatkozásai * 1978. Egy építész számvetése * 1987 Szobor keresi a helyét, hely keresi a szobrát == Memorigiloj == * memortabulo en Budapeŝto (1998) == Elektitaj lernintoj == * [[Dezső Bednay]] * [[Ferenc Erdei (arkitekto)]] * [[József Finta]] * [[Lajos Gádoros]] * [[László Hornicsek]] * [[György Vadász]] * [[Levente Varga]] * [[Lajos Zalaváry]] == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC16920/17000.htm hungarlingva biografio kun foto] * [http://epiteszforum.hu/weichinger-karoly-1893-1982 hungarlingva biografio kun foto] * [http://fmmk.hu/mernokokfejerben/imapbuilder/WeichingerK.pdf hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180216204552/http://fmmk.hu/mernokokfejerben/imapbuilder/WeichingerK.pdf |date=2018-02-16 }} * [http://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/weichinger_karoly_szuletesnapja__1893 hungarlingva biografio] * [http://lexikon.katolikus.hu/W/Weichinger.html hungarlingva biografio] <gallery mode=packed> Hungary pecs palos.jpg|Preĝejo Emeriko de Hungario (Pécs) </gallery> {{Projektoj}} {{Vivtempo|Weichinger Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] ln3tqzycvjtkutt5pib57osbf71zdte 0 607035 9420595 8311628 2026-07-05T03:57:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420595 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Lajos Csabai Ékes |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Engel Lajos }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Csabai Ékes''' [lajoŝ ĉabai Ekeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Csabai Ékes Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[grafikisto]]. Lia origina familia nomo estis '''Engel''' ĝis [[1914]]. [[Dosiero:Csabai-Ékes - Girl in Rome.jpg|eta|<center>Pentraĵo de Lajos Csabai Ékes: Római lány]] Lajos Engel [http://www.kieselbach.hu/muvesz/csabai-ekes-lajos_1925] naskiĝis la {{daton|2|aŭgusto|1896}} en [[Budapeŝto]], li malaperis en [[1944]] en Budapeŝto. == Biografio == Lajos Engel devenis el [[judoj|juda]] [[familio]]. Li studis unue en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Altlernejo]] de [[Imre Simay]] kaj [[Ferenc Helbing]], poste en [[Hungara Belarta Universitato|Hungara Belarta Altlernejo]] de [[István Réti]], fine en privata lernejo de [[Károly Kernstok]]. Li batalis dum la [[1-a mondmilito]], kie li vundiĝis. En [[1919]] li fondis pentristan-grafikistan [[lernejo]]n, en [[1922]] li studvojaĝis al [[Italio]], post 2 jaroj al [[Germanio]]. Komence li pentradis, poste li faris grafikajn laborojn ([[afiŝo]]j, ilustraĵoj). Dum la [[2-a mondmilito]] li plurfoje estis trudlaboristo. Li edziĝis en 1922 kaj 1932, intertempe en 1929 li eksedziĝis. == Elektitaj ekspozicioj == * [[Arthalo Budapeŝto]] (1920) * Budapeŝto (1925, 1947) * [[Lejpcigo]], Budapeŝto (1927) * mondekspozicio de [[Barcelono]] (1929) * [[Parizo]] (1931) * [[Milano]] (1933) == Elektitaj pentraĵoj == * Táj gyárral * Akt bordó drapéria előtt * Parkrészlet * Tájkép fákkal * Reggel * Napsütötte táj * Önarckép (1942) == Elektitaj grafikaĵoj == * Asztalnál (ksilografiaĵo) * Art deco jelenet * Art deco hölgyek padon (ksilografiaĵo) == Fontoj == * [http://www.milev.hu/kiaacutelliacutetaacutes-archiacutev/csabai-ekes-lajos hungarlingva biografio kun bildo] * [http://omike.hu/omike/muveszek/csabai-ekes-lajos/25 hungarlingva biografio kun bildo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180324162539/http://omike.hu/omike/muveszek/csabai-ekes-lajos/25 |date=2018-03-24 }} * [https://budapestaukcio.hu/csabai-ekes-lajos/vetel/ hungarlingva biografio kun bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180324162413/https://budapestaukcio.hu/csabai-ekes-lajos/vetel/ |date=2018-03-24 }} * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/c-cs-74E9A/csabai-ekes-lajos-74EE2/ hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Csabai Ékes Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 5hueg92ufxon6bvyjdp93ytp6o7x113 0 608590 9420259 8747848 2026-07-04T13:35:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420259 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Telepy Alföld.jpg|eta|center|555px|<center>Pentraĵo de Károly Telepy:Ebenaĵo]] {{Informkesto homo |nomo = Károly Telepy |dosiero = Telepy Károly 1906-40.JPG |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Desegnaĵo pri Károly Telepy |naskonomo = }} '''[[Karolo|Károly]] Telepy''' [kAroj telepi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Telepy Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[framasono]] [http://szabadkomuvesseg.hu/page/magyar-szabadkomuvesek] [https://www.szkp.eu/secure/szabadk-m-vesek.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230610045438/https://www.szkp.eu/secure/szabadk-m-vesek.php |date=2023-06-10 }}. Lia [[patro]] estis [[György Telepi]]. Károly Telepy [http://epa.oszk.hu/00000/00009/00031/034-037-telepy.htm] naskiĝis la {{daton|25|decembro|1828}} en [[Debrecen]], li mortis la {{daton|30|septembro|1906}} en [[Budapeŝto]]. [[Dosiero:Telepy Károly- 1898-51.jpg|eta|maldekstre|<center>Desegnaĵo pri Károly Telepy]] [[Dosiero:Marastoni Portrait of Károly Telepy 1861.jpg|eta|<center>Litografiaĵo pri Károly Telepy]] == Biografio == Károly Telepy frekventis piaristan [[gimnazio]]n en [[Pest (urbo)]], ekde [[1845]] li lernis en pentrista [[lernejo]] de [[Miklós Barabás (pentristo)]], post la [[Hungara revolucio de 1848]] en [[akademio]]j en [[Munkeno]] (1850–1851) kaj [[Venecio]] (1852-1859), fine en [[Romo]] de [[Károly Markó (1793)]]. Li hejmenvenis en [[1860]], plej ofte li pentradis [[pejzaĝo]]jn. == Ekspozicioj == * [[Arthalo Budapeŝto]] (1906) * Debrecen (1966) == Elektitaj pentraĵoj == * Portreto pri [[Róza Laborfalvi]] * altaraj bildoj por preĝejo de [[Nagyoroszi]] * A karthauziak kolostora Rómában (1857) * Memportreto (vidu la 1-an suban foton!) * [[Tatroj]] (vidu la 2-an suban foton!) * Rando de arbaro (vidu la 3-an suban foton!) * Pejzaĝo kun ruino (vidu la 4-an suban foton!) * Romantika pejzaĝo (1900, vidu la 5-an suban foton!) * Roka pejzaĝo (1870, vidu la 6-an suban foton!) * Vespero ĉe Balatono (vidu la 7-an suban foton!) == Memorigiloj == * [[strato]] en Budapeŝto (1879) * [[statuo]] pri Károly Telepy fare de [[Ede Balló]] en 1903 == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/telepy-karoly/festo hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180412212203/https://budapestaukcio.hu/telepy-karoly/festo |date=2018-04-12 }} * [http://zsolnaigaleria.hu/hu/telepy-karoly-1828-1906 hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180413044637/http://zsolnaigaleria.hu/hu/telepy-karoly-1828-1906 |date=2018-04-13 }} * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/t-ty-780F8/telepy-karoly-781E0/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/telepy-karoly/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180412211815/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/telepy-karoly/ |date=2018-04-12 }} <gallery mode=packed> Telepy Self-portrait.jpg|Memportreto Telepy károly tátra.jpg|Tatroj Telepy erdőszéle.jpg|Rando de arbaro Telepy Landscape with Ruins 1900s.jpg|Pejzaĝo kun ruino Telepy Romantic Landscape 1900.jpg|Romantika pejzaĝo Telepy Rocky Landscape 1870.jpg|Roka pejzaĝo Telepy Dusk on the Lake Balaton at Almádi.jpg|Vespero ĉe Balatono </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Telepy Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj framasonoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 8zc4bk3mh1x8ttjpvibqv31i4qt6u3t 0 613292 9420614 8748104 2026-07-05T06:13:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420614 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Lajos Kunffy |dosiero = Rippl Portrait of Lajos Kunffy.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Portreto pri Lajos Kunffy pentrita de [[József Rippl-Rónai]] |naskonomo = Kunfi Lajos ? }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Kunffy''' [lajoŝ kunfi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kunffy Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[juristo]]. Lia familia nomvarianto estis ''Kunfy'', supozeble origine ''Kunfi''. Lajos Kunffy [https://budapestaukcio.hu/kunffy-lajos/festo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180612140630/https://budapestaukcio.hu/kunffy-lajos/festo/ |date=2018-06-12 }} naskiĝis la {{daton|2|oktobro|1869}} en [[Orci]], li mortis la {{daton|12|marto|1962}} en [[Kaposvár]]. == Biografio == Lajos Kunffy devenis el [[judoj|juda]] [[familio]]. Li lernis [[juro]]n en [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]], samtempe [[pentrado]]n en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Lernejo]], fine en [[ateliero]] de [[Pál Vágó (pentristo)]]. Ekde [[1890]] li studis en privata lernejo de [[Simon Hollósy]] en [[Munkeno]], poste en la [[akademio]] en la sama urbo, fine en akademio ''Julian'' en [[Parizo]] (1891-1894). En [[1897]] li hejmenvenis kaj akiris juran [[diplomo]]n, poste li foje vivis en Parizo, foje en Hungario. En [[1901]] li edziĝis, baldaŭ [[filo]] naskiĝis. En [[1913]] li escepte pentradis en [[Tunizio]], en [[1937]] en [[Dalmatio]]. Li longe vivis en [[Somogytúr]]. Li ŝatis pentradi [[ĝenro]]jn, [[aĵpentraĵo]]jn, [[portreto]]jn. Li ricevis [[Honora legio|Honoran legion]] en 1905, pentristajn [[premio]]jn en 1925 kaj 1926, ŝtatajn hungarajn premiojn en 1959 kaj 1960. == Elektitaj ekspozicioj == * Parizo (1894, 1902, 1913) * [[Arthalo Budapeŝto]] (1894, 1927) * Budapeŝto (1924, 1942, 1953, 1960) * [[Kaposvár]] (1952, 1956, 1974) * [[Pekino]] (1955) == Elektitaj pentraĵoj == [[Dosiero:Bosnyák kúria, Somogytúr.JPG|eta|<center>Memormuzeo pri Lajos Kunffy en [[Somogytúr]]]] * Jeremiás próféta, (1895) * Jób, (1896) * Bretagne-i tengerparton, (1898) * Feleségem pálmaházban, (1903) * Somogytúri gyermektemetés, (1907) * Somogytúri lakodalom, (1910) * Cigányasszonyok a hídon, (1911) * Ebédelő aratók, (1921) * Mezőgazdasági munkáscsalád-triptichon, (1926) * Falusi utca Somogyban * Kaszálók * Tuniszi utca == Memorigiloj == * Memormuzeo en Somogytúr [http://www.smmi.hu/kiallitasok/videki/kiallitohelyeink/kunffy-lajos-emlekmuzeum] == Fontoj == * [http://www.orci.hu/index.php?mode=31 hungarlingva biografio kun fotoj] * [http://www.smmi.hu/konyvek/pdf/72.pdf hungarlingva biografio kun fotoj] * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/kunffy-lajos-149/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180612162242/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/kunffy-lajos-149/ |date=2018-06-12 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kunffy Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] mw5ms2v96e3lw1qsqt8nzzrxidbethg 0 613655 9420624 9403508 2026-07-05T06:31:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420624 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''[[Ludoviko|Lajos]] Luzsicza''' [lajoŝ luĵica], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Luzsicza Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[grafikisto]], mezlerneja kaj altlerneja [[instruisto]]. Lia [[filino]] estis [[Ágnes Stiller-Luzsicza]]. [[Dosiero:Luzsicza Lajos- Börzsönyben.jpg|eta|<center>Lajos Luzsicza: Börzsönyben (1986)]] Lajos Luzsicza [http://www.kieselbach.hu/muvesz/luzsicza-lajos_3249] naskiĝis la {{daton|13|februaro|1920}} en [[Nové Zámky]] en ĝuste tiam formiĝanta [[ŝtato]] [[Ĉeĥoslovakio]], li mortis la {{daton|30|novembro|2005}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Lajos Luzsicza akiris [[diplomo]]n jam en [[Hungario]] en [[Hungara Belarta Universitato|Belarta Altlernejo de Budapeŝto]] en [[1947]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[Vilmos Aba-Novák]], [[Béla Kontuly]] kaj [[János Kmetty]]. Post siaj studoj li instruis 3 jarojn en [[lernejo]] en [[Tatabánya]], poste li havis [[posteno]]n en [[ministerio]] pri edukado, fine li instruis en pedagogia altlernejo en Budapeŝto. Li longe estis gvidanto de [[Arthalo Budapeŝto]]. Intertempe li studvojaĝis al eŭropaj landoj kaj ofte revizitis Ĉeĥoslovakion. Ekde [[1960]] li estis profesia pentristo, li kreis [[pejzaĝo]]jn, [[portreto]]jn kaj ankaŭ grafikaĵojn. Li ricevis 6 [[premio]]jn inter 1950-1997. == El solaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1956, 1958, 1963) * [[Bratislavo]] (1959) * [[Duisburg]] (1964) * Nové Zámky (1968, 1978, 1985, 1990, 1995) * Tatabánya (1974, 1997) * [[Győr]] (1980) == El kolektivaj ekspozicioj == * [[Moskvo]], [[Antverpeno]], Budapeŝto, [[Prago]] == Elektitaj disĉiploj == * [[István Öthö Kőmíves]] == Elektitaj pentraĵoj == * Erdélyi falu * Táj * [[Visegrád]] * Nógrádi temető == Elektitaj kontribuoj == * ''Ifjúságom. Érsekújvár'' (1989, membiografio) * ''Hétköznapok - képzőművészeti életünk sorsdöntő évei 1945-1960'' (1994) == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/luzsicza-lajos/festo hungarlingva biografio kun bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180618125620/https://budapestaukcio.hu/luzsicza-lajos/festo |date=2018-06-18 }} * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/luzsicza-lajos-813/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180618102545/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/luzsicza-lajos-813/ |date=2018-06-18 }} * [https://www.biralat.hu/muveszek/luzsicza_lajos_.3249.html?pageid=56 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180618102534/https://www.biralat.hu/muveszek/luzsicza_lajos_.3249.html?pageid=56 |date=2018-06-18 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Luzsicza, Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj hungaroj]] k68fnq9n412umfwkm0egzks5qf59o9o 0 614398 9420198 9344055 2026-07-04T12:10:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420198 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Mühlbeck |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Mühlbeck Károly |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1869|04|2}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Šurany|Nagysurány]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = {{mortotago|1943|03|1}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[16-a distrikto de Budapeŝto|Sashalom]] (nuntempe en Budapeŝto) }} '''[[Karolo|Károly]] Mühlbeck''' [kAroj mulbek], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Mühlbeck Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[grafikisto]], [[pentristo]], [[ilustristo]], [[karikaturisto]]. <!--[[Dosiero:Károly Mühlbeck by Ferenc Dorogi (2013), 2018 Sashalom.jpg|eta|263px|<center>Memortabulo pri Károly Mühlbeck]]--> Károly Mühlbeck [https://budapestaukcio.hu/muhlbeck-karoly/festo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180704123429/https://budapestaukcio.hu/muhlbeck-karoly/festo |date=2018-07-04 }} naskiĝis la {{daton|2|aprilo|1869}} en [[Šurany|Nagysurány]] ([[Hungara reĝlando]], nuntempa [[Šurany]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|1|marto|1943}} en [[16-a distrikto de Budapeŝto|Sashalom]] (Hungara reĝlando). == Biografio == Károly Mühlbeck lernis laŭvice en sia naskiĝloko, [[Bratislavo|Pozsony]], [[Banská Štiavnica|Selmecbánya]], fine helpe de [[stipendio]] en [[Hungara Belarta Universitato|Reĝa Desegna Edukejo]] (1887-1891). Liaj plej gravaj [[instruisto]]j estis [[Bertalan Székely]], [[Frigyes Schulek]], [[Róbert Nádler]] kaj [[Alajos Stróbl]]. Jam dum la studentaj jaroj en [[1890]] lia ilustraĵo jam aperis. Post la [[diplomo]] li partoprenis en pentrado de [[Landokupo de la madjaroj (rundpentraĵo)]]. Li ilustris komence porjunularajn [[libro]]jn, poste liaj [[karikaturo]]j aperis en la plej konataj [[gazeto]]j. == Ekspozicioj == * Budapeŝto (1910, 1915, 1958, 1969, 2011) * [[Arthalo Budapeŝto]] (1912, 1932, 1939) == Elektitaj pentraĵoj, desegnaĵoj == * A szent sör * Postakocsi * Csacsi * Kutyák (pentraĵo) * Kisded és a magyar huszárok (krajondesegnaĵo) == Elektitaj ilustritaj libroj == * [[Elek Benedek]]: Állatok mesélnek (1926, 1935) * [[Daniel Defoe]]: Robinson Crusoe (1923) * [[Charles Dickens]]: David Copperfield (1926) * [[Géza Gárdonyi]]: A láthatatlan ember (1912) * [[Ferenc Herczeg]]: Mesék (1912) * [[Mór Jókai]]: Ráby Mátyás (1915) == Memorigiloj == * memortabulo en Budapeŝto == Fontoj == * [http://www.academia.edu/9619763/M%C3%BChlbeck_K%C3%A1roly_1869-1943_ hungarlingva biografio kun bildoj] * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/m-76AF9/muhlbeck-karoly-76F6E/ hungarlingva biografio] <gallery mode=packed> Hungarian and Bulgarian forces at Kladovo, World War I propaganda.jpg|Hungaraj kaj bulgaraj soldatoj dum la [[1-a mondmilito]] Thurzo Elek.jpg|[[Elek Thurzó]] Garai Miklós pecsétje.jpg|Sigelo MK_PS.png|Ilustraĵo pri Petőfi (1908) </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Muhlbeck Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj karikaturistoj]] [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] hx580l5gqqta0b9ac8kzajpiyzfv9qt 0 614822 9420629 9399637 2026-07-05T06:38:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420629 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Lajos Mack |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Mack Lajos |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1876|05|13}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Bratislavo|Pozsony]] ([[Hungara reĝlando]]) }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Mack''' [lajoŝ mak], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Mack Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] ceramikisto, [[skulptisto]]. [[Dosiero:Pécs Postapalota Címer.jpg|eta|<center>Lajos Mack: Blazono de Hungara reĝlendo sur Ĉefposto de Pécs]] Lajos Mack [https://budapestaukcio.hu/mack-lajos/zsolnay-keramikus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180716165544/https://budapestaukcio.hu/mack-lajos/zsolnay-keramikus |date=2018-07-16 }} naskiĝis en [[1876]] en [[Bratislavo|Pozsony]] ([[Hungara reĝlando]], nuntempa [[Bratislavo]] en [[Slovakio]]), li mortis en [[1963]]. == Biografio == Lajos Mack studis skulptoarton en [[Akademio de Belartoj de Vieno]] de Hermann Helmer inter 1892-1896, poste en majstrolernejo de [[Carl Kundmann]] 3 jarojn. Inter [[1899]] kaj [[1916]] li laboris en ceramika metiejo de [[Vilmos Zsolnay]] en [[Pécs]]. Lia unua tasko estis krei husarajn figurojn al [[mondekspozicio]] de [[Parizo]] en [[1900]]. En la sekvaj jaroj li planadis ceramikajn vazojn, ujojn kaj ankaŭ [[reliefo]]jn, skulptaĵojn. En 1916 li soldatiĝis, post la [[1-a mondmilito]] li revenis al sia naskiĝurbo. Liaj artaĵoj estis tiel popularaj, ke en la [[1930-aj jaroj]] li revenis al Pécs kaj laŭ la gipsaj formoj li denove rekreis ceramikajn artaĵojn. == Elektitaj artaĵoj == * Blazono de Hungara reĝlendo (1904, vidu la bildon![https://www.kozterkep.hu/a/1031/mack-lajos.html]) * Madono kun Jesuo (Pécs, 1914 reliefo) * Lampo (ceramikaĵo) * Ornamvazo == Fontoj == * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Borovszky-borovszky-samu-magyarorszag-varmegyei-es-varosai-1/pozsony-varmegye-13AE4/irodalom-tudomany-muveszet-irta-osvath-gyula-a-zenemuveszetre-vonatkozo-reszt-batka-janos-1471E/mack-lajos-148E6/ hungarlingva biografieto] * [https://archiv.magyarmuzeumok.hu/targy/3738_zsolnay-vaza hungarlingva biografieto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://real-eod.mtak.hu/4190/1/MTA_Konyvek_266657_000872864.pdf hungarlingva biografieto (la koncerna teksto estas legebla en la 66-a paĝo)] {{Unua|kat=ne}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mack Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj ceramikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]] 0jiwkfcrqeixnnb3nij1dcdj4fp3uor 0 615112 9420207 8301915 2026-07-04T12:26:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420207 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Patkó |dosiero = Patkó Self-portrait 1928.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Memportreto de Károly Patkó (1928) |naskonomo = Patkó Károly }} '''[[Karolo|Károly]] Patkó''' [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Patkó Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[grafikisto]]. Károly Patkó [http://artmagazin.hu/artmagazin_hirek/patko_karoly_muveinek_utoelete.3472.html?pageid=119] naskiĝis la {{daton|7|aprilo|1895}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|1|aprilo|1941}} en Budapeŝto. == Biografio == Károly Patkó studis en [[Hungara Belarta Universitato|Reĝa Belarta Altlernejo]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[István Szőnyi]] kaj [[István Réti]]. En someroj de 1913 kaj 1914 li lernis ankaŭ en [[Artistkolonio (Nagybánya)]]. En [[1923]] li havis [[stipendio]]n en [[Romo]]. Hejmenveninta li pentradis en [[ateliero]] de [[Róbert Berény]] kune kun [[Erzsébet Korb]] kaj [[Vilmos Aba-Novák]]. Ekde [[1934]] li instruis desegnadon en gimnazio. == Ekspozicioj == * Budapeŝto (1922, 1923, 1924, 1927, 1932, 1941, 2001) == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode=packed> Patkó Adam and Eve 1920.jpg|Adamo kaj Eva (1920) Patkó In Front of a Mirror 1930.jpg|Antaŭ spegulo (1930) Patkó Before the Bath 1929.jpg|Antaŭ bano (1929) Patkó After the Bath 1924.jpg|Post bano (1924) Patkó Trees 1924.jpg|Arboj Patkó Bathers 1926.jpg|Banantoj (1926) Patkó Bathers 1922.jpg|Banantoj (1924) Patkó Resting Girl.jpg|Ripozanta Knabino Patkó Peruggia.jpg|Peruggia Patkó Italian Coast.jpg|Itala marbordo Patkó Pescatori 1929.jpg|Pescatori </gallery> == Elektitaj grafikaĵoj == * Krisztus a kereszten (1922; akvaforto) * Niobé (1923; tuĉo) * Nagybányai táj (1924; akvaforto) * Gémeskútnál (1928; akvaforto) * Önarckép (1928; akvaforto) == Memportretoj == <gallery mode=packed> Patkó Self-portrait in younger Age.jpg|En juna aĝo Károly Patkó.jpg|1928 Patkó Self-portrait 1928 A.jpg|1928 Patkó Self-portrait.jpg|Sen jaro </gallery> == Disĉiploj == * [[Tivadar Wanyek]] == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/patko-karoly/festo hungarlingva biografio kun bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180723122538/https://budapestaukcio.hu/patko-karoly/festo |date=2018-07-23 }} * [http://www.kieselbach.hu/muvesz/patko-karoly_878 hungarlingva biografio kun memportreto] * [https://www.kollergaleria.hu/artist/patko_karoly-27-hu hungarlingva biografio kun memportreto] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Patko Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 874w2gswi1mgiremmh1au0gq8u317yw 0 615771 9420286 8341987 2026-07-04T15:04:27Z Moldur 2507 /* Ekzemploj */ [[Han Solo]] kun [[Chewbacca]] 9420286 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:The Adventure of the Empty House 07.jpg|eta|dekstra|210px|[[Sherlock Holmes]] kun sia asistento [[Doktoro Watson]]]] '''Heroa flankulo''' aŭ '''heroa akompananto''', aŭ ankaŭ angle '''''sidekick''''' {{prononco|'''sajd'''kik}} en pluraj lingvoj, estas tipa [[rolulo]] en aventuraj kaj similaj rakontoj. La flankulo estas fidela kunulo kaj helpanto de la [[heroo]] (ĉefrolulo, protagonisto) en ties aventuroj. Aŭskultante la klarigojn de la heroo, la flankulo (kaj tiel ankaŭ la leganto) ekscias ties pensojn, sen bezono de iu alia rakontanto. La leganto povas ofte identiĝi kun la flankulo, kaj tiel kun-travivi la aventurojn proksime kun la heroo. Foje la flankulo estas mem la rakontanto. Flankulo povas havi karakterizon kiu kontrastas tiun de la heroo, ekzemple havas pli da muskolforto sed malpli da ruza intelekto ol tiu, aŭ provizas humuran elementon kiu balancas kontraŭ la seriozeco de la ĉefrolulo. == Ekzemploj == [[Dosiero:Quixo-panza.jpg|dekstra|eta|250px|[[Sanĉo Panzo]] lamentas la falon de sia mastro.]] Kelkaj literaturaj herooj kun siaj flankuloj: * Don [[Kiĥoto]] kun [[Sanĉo Panzo]] * [[Sherlock Holmes]] kun [[doktoro Watson]] * William de Baskerville kun [[Adson de Melk]] * [[Robin Hood]] kun Little John * [[Kara ben Nemsi]] kun [[Haĝi Halef Omar]] * [[Robinson Crusoe]] kun [[Vendredo (fikciulo)|Vendredo]] * [[Frodo Baginzo]] kun Sam Gamĝi * [[Harry Potter]] kun Ron kaj Hermione * [[Pipi Ŝtrumpolonga]] kun Tommy kaj Annika * [[Han Solo]] kun [[Chewbacca]] En [[bildliteraturo]]: * [[Batman]] kun Robin * [[Punanto]] kun Mikroĉipo * [[Kapitano Ameriko]] kun Vintra Soldato * [[Asteriks]] kun Obeliks * [[Tinĉjo]] kun Miluo kaj kapitano Haddock * [[Lucky Luke]] kun Jolly Jumper En kino: * [[Luke Skywalker]] kun [[R2-D2]] kaj [[C-3PO]] * En porinfanaj filmoj de [[Walt Disney]], la juna hero(in)o ofte havas iun beston kiel akompananton {{Ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Tipaj roluloj]] slpv5ndlknre3yumqf7vmhgront38os 9420288 9420286 2026-07-04T15:05:16Z Moldur 2507 /* Ekzemploj */ 9420288 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:The Adventure of the Empty House 07.jpg|eta|dekstra|210px|[[Sherlock Holmes]] kun sia asistento [[Doktoro Watson]]]] '''Heroa flankulo''' aŭ '''heroa akompananto''', aŭ ankaŭ angle '''''sidekick''''' {{prononco|'''sajd'''kik}} en pluraj lingvoj, estas tipa [[rolulo]] en aventuraj kaj similaj rakontoj. La flankulo estas fidela kunulo kaj helpanto de la [[heroo]] (ĉefrolulo, protagonisto) en ties aventuroj. Aŭskultante la klarigojn de la heroo, la flankulo (kaj tiel ankaŭ la leganto) ekscias ties pensojn, sen bezono de iu alia rakontanto. La leganto povas ofte identiĝi kun la flankulo, kaj tiel kun-travivi la aventurojn proksime kun la heroo. Foje la flankulo estas mem la rakontanto. Flankulo povas havi karakterizon kiu kontrastas tiun de la heroo, ekzemple havas pli da muskolforto sed malpli da ruza intelekto ol tiu, aŭ provizas humuran elementon kiu balancas kontraŭ la seriozeco de la ĉefrolulo. == Ekzemploj == [[Dosiero:Quixo-panza.jpg|dekstra|eta|250px|[[Sanĉo Panzo]] lamentas la falon de sia mastro.]] Kelkaj literaturaj herooj kun siaj flankuloj: * Don [[Kiĥoto]] kun [[Sanĉo Panzo]] * [[Sherlock Holmes]] kun [[doktoro Watson]] * William de Baskerville kun [[Adson de Melk]] * [[Robin Hood]] kun Little John * [[Kara ben Nemsi]] kun [[Haĝi Halef Omar]] * [[Robinson Crusoe]] kun [[Vendredo (fikciulo)|Vendredo]] * [[Frodo Baginzo]] kun Sam Gamĝi * [[Harry Potter]] kun Ron kaj Hermione * [[Pipi Ŝtrumpolonga]] kun Tommy kaj Annika En [[bildliteraturo]]: * [[Batman]] kun Robin * [[Punanto]] kun Mikroĉipo * [[Kapitano Ameriko]] kun Vintra Soldato * [[Asteriks]] kun Obeliks * [[Tinĉjo]] kun Miluo kaj kapitano Haddock * [[Lucky Luke]] kun Jolly Jumper En kino: * [[Luke Skywalker]] kun [[R2-D2]] kaj [[C-3PO]] * [[Han Solo]] kun [[Chewbacca]] * En porinfanaj filmoj de [[Walt Disney]], la juna hero(in)o ofte havas iun beston kiel akompananton {{Ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Tipaj roluloj]] 9nbezngvi91ik5zt1w1uffzf0dsx6mv 0 618868 9420676 8748122 2026-07-05T08:57:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420676 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Lajos Vajda |dosiero = Vajda_Lajos_Szentendrén,_1939.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Lajos Vajda en Szentendre en 1939 |naskonomo = Vajda Lajos }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Vajda''' [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Vajda Lajos''' estis signifa [[avangardo|avangarda]] [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[grafikisto]]. Lia [[edzino]] estis [[Júlia Vajda (pentristo)]]. Lajos Vajda <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://budapestaukcio.hu/vajda-lajos/festo |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-09-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180916130300/https://budapestaukcio.hu/vajda-lajos/festo |arkivdato=2018-09-16 }}</ref> naskiĝis la {{daton|6|aŭgusto|1908}} en [[Zalaegerszeg]], li mortis la {{daton|7|septembro|1941}} en [[Budakeszi]]. [[Dosiero:Vajda Self-portrait with Hat 1924.jpg|eta|maldekstre|<center>Ĉapela memportreto de Lajos Vajda (1924)]] == Biografio == Lajos Vajda devenis el malriĉa [[juda]] familio. Inter [[1916]] - [[1923]] la familio vivis en [[Serbio]]. Li studis en juda libera artlernejo de [[Lipót Herman]], sed en [[1925]] li estis malsana pro [[tuberkulozo]]. Inter 1927-1930 li studis en [[Hungara Belarta Universitato|Reĝa Belarta Altlernejo]] de [[István Csók]], sed li konatiĝis ankaŭ kun membraro de [[Lajos Kassák]]. Pro la Kassák-kontakto li estis forigita el la altlernejo. Inter 1930-1934 li vivis mizere en [[Parizo]], poste li hejmenvenis kaj plulernis en privata lernejo de [[János Vaszary (pentristo)]]. En [[1935]] li kolektis hungarajn kaj serbajn motivojn en [[Szentendre]] kaj [[Szigetmonostor]]. Li edziĝis en [[1938]]. Post 2 jaroj li estis trudlaboristo, sed pro tuberkulozo li estis sendita en [[hospitalo]], kie li mortis. Li deklaris artan Szentendre-programon, kiu estis sintezoj inter paseo kaj nuno, ankaŭ kultura sintezo de okcidento kaj oriento. == Ekspozicioj == * [[Antverpeno]] (2009) == Elektitaj memportretoj == <gallery mode=packed> Vajda Self-portrait in a Cap 1925.jpg|Ĉapa memportreto (1924) Vajda Self-portrait with Hold-up Icon 1936.jpg|Ikona montranta memportreto (1936) Liliomos önarckép 1936.jpg|Lilia memportreto (1936) Vajda Self-portrait with Icon 1936.jpg|Ikona memportreto (1936) Self Portrait with a Skull.jpg|Krania memportreto (1936) </gallery> == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode=packed> Fics.jpg|Fiĉ (legebla cirilitere) (1928) Film, 1928.jpg|bélyegkép|jobbra|Afiŝo (cirillitere: film, 1928) Párduc és liliom 1930-33.jpg|Leopardo kaj lilio (1930–1933) Tolsztoj és Gandhi 1930-33.jpg|Tolstoj kaj Gandhi (1930–1933) Vajda Still-life on a Table of Horseshoe Form 1934.jpg|[[Aĵpentraĵo]] sur hufumforma tablo (1934) Vajda Churches, Trees, Dotted Forms 1934.jpg|Preĝejo, arboj, punktaro (1934) Női alak.jpg|Virina formo (1934) Torony 1935.jpg|Turo (1935) Vajda Two Sisters 1936.jpg|Du fratinoj (1936) Házak ciril betűkkel 1936.jpg|Domoj kun cirilaj literoj (1936) Csendélet kocsival 1936.jpg|Aĵpentraĵo kun koĉero (1936) Vajda Friends 1937.jpg|Amikoj (1937) Vajda Houses at Szentendre with Crucifix 1937.jpg|Domoj en Szentendre kun [[krucifikso]] (1937) Vajda Collage with the Painter's Figure 1937.jpg|Kolaĝo kun figuro de pentristo (1937) Indián csónak 1938.jpg|Indiana boato (1938) Vajda Huge Landscape Mask 1938.jpg|Ega pejzaĝa masko (1938) Őstermészet 1938.jpg|Pranaturo (1938) Ezüst Gnóm.jpg|Arĝenta gnomo (1940) Lovas 1940.jpg|Rajdanto (1940) Háború - harc 1940.jpg|[[Milito]] (1940) Bagoly fészekkel 1940.jpg|[[Strigo]] kun nesto (1940) </gallery> == Memorigiloj == * Studio Vajda Lajos fondita en [[1972]] * memortabulo kaj [[muzeo]] en Szentendre == Fontoj == * [http://www.bibl.u-szeged.hu/ha/muveszet/vajda/vajda.html hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.kieselbach.hu/muvesz/vajda-lajos_1119 hungarlingva biografio kun foto] * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/vajda-lajos/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180916130324/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/vajda-lajos/ |date=2018-09-16 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vajda Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] nqj2qxrcjyl9vczhzzu90ws4phlqz9c 0 625803 9420657 8748117 2026-07-05T08:27:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420657 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Lajos Szőke |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Szőke''' [lajoŝ sOke], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szőke Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] [[skulptisto]]. Lajos Szőke <ref>https://www.kozterkep.hu/a/2456/szoke-lajos.html</ref> naskiĝis la {{daton|21|junio|1912}} en [[Nagykónyi]], li mortis la {{daton|8|oktobro|2015}}. [[Dosiero:Rikkancs.JPG|eta|<center>Ĵurnalvendisto (2012, Budapeŝto) fare de Lajos Szőke]] [[Dosiero:Abortion victims statue by Lajos Szőke in the New Cemetery of Gyömrő, Hungary.jpg|eta|<center>Viktimoj de aborto (tombejo de [[Gyömrő]]) fare de Lajos Szőke]] == Biografio == Lajos Szőke aĝis 10, kiam li translokiĝis al Budapeŝto. Li studis en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Reĝa Industriarta Altlernejo]] inter 1931-1935. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[Béla Ohmann]], [[Elek Lux]] kaj [[Elemér Fülöp]]. Post siaj studoj li ekspoziciis kaj kreis skulptaĵojn, ornamaĵojn. En la sekvaj jardekoj li studvojaĝis al [[Aŭstrio]], [[Svislando]], [[Italio]], [[Francio]], [[Rumanio]] kaj [[Bulgario]]. == Elektitaj ekspozicioj == * Budapeŝto (ekde 1936) == Elektitaj skulptaĵoj == * Nuda virino ([[aluminio]], 1968, [[Balatonkenese]]) * [[Stefano la 1-a (Hungario)]] ([[terakoto]], 1983, Nagykónyi) * Amikeco (ornama puto, bronzo, kalkŝtono, Diósd) * Ĵurnalvendisto (bronzo, 2012, Budapeŝto, vidu la bildon!) * Dózsa / Werbőczy: Tripartitum ([[plateto]]) == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/szoke-lajos/szobrasz hungarlingva biografio]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/szoke-lajos-6496/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210508030147/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/szoke-lajos-6496/ |date=2021-05-08 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szőke Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]] [[Kategorio:Hungaraj centjaruloj]] selumhl3wekrfynvn3b2w60rmrcj0xe 0 626395 9420266 8747862 2026-07-04T13:51:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420266 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Vasas |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Karolo|Károly]] Vasas''' [kAroj vaŝaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Vasas Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[skulptisto]], [[instruisto]]. [[Dosiero:Bányászemlékmű (Vasas Károly, 1976), 2018 Oroszlány.jpg|eta|<center>Monumento pri [[ministo]]j ([[Oroszlány]], 1976) fare de Károly Vasas]] Károly Vasas <ref>https://www.kozterkep.hu/a/1721/vasas-karoly.html</ref> naskiĝis la {{daton|12|junio|1930}} en [[Salgótarján]], li mortis la {{daton|11|januaro|1992}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Károly Vasas frekventis skulptistan liberan lernejon en sia naskiĝurbo, poste li akiris [[diplomo]]n en [[Hungara Belarta Universitato|Hungara Belarta Altlernejo]] en [[1956]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[András Beck]], [[Pál Pátzay]] kaj [[Iván Szabó (skulptisto)]]. Ekde 1957 li kreis skulptaĵojn kaj partoprenis en [[ekspozicio]]j. Li longe havis [[ateliero]]n en [[Miskolc]], krome li instruis en la industriarta mezlernejo en Budapeŝto ĝis 1970. Li ricevis [[premio]]jn inter 1963–1990. == Elektitaj ekspozicioj == * [[Arthalo Budapeŝto]] (1979) == Elektitaj skulptaĵoj == <gallery mode=packed> Gyula MihályMunkácsiStatue.jpg|[[Mihály Munkácsy]] ([[Gyula]]) Three spring by Károly Vasas, 1985. - Balatonfüred.JPG|Tri printempoj ([[Balatonfüred]], 1985) Déryné bust. Marble on limestone base. Károly Vasas work. 1962. - Margaret Island, Jászberény, Hungary.JPG|[[Róza Déryné Széppataki]] ([[Jászberény]], 1962) </gallery> == Fontoj == * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/vasas-karoly-1125/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181215124039/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/vasas-karoly-1125/ |date=2018-12-15 }} * [https://budapestaukcio.hu/vasas-karoly/festo hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181215171449/https://budapestaukcio.hu/vasas-karoly/festo |date=2018-12-15 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vasas Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] onzxeew1o15qcyecbrv0aaj1hlhd3xj 0 628904 9420611 8748101 2026-07-05T05:54:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420611 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Lajos Kondor |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Kondor''' [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kondor Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] [[grafikisto]], akvafortisto, ilustristo. Lajos Kondor <ref>http://www.jaszigaleria.hu/?app=artist&sublayout=show&id=36</ref> naskiĝis la {{daton|25|junio|1926}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|22|februaro|2006}} en Budapeŝto. == Biografio == Lajos Kondor akiris [[diplomo]]n en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Altlernejo]] en [[1949]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[Gyula Hincz]], [[György Konecsni]] kaj [[Pál Miháltz]]. Jam en 1948 li debutis en [[ekspozicio]]. Li ricevis [[premio]]jn inter 1953-1968 (ankaŭ eksterlande). Li ŝatis krei libroilustraĵojn helpe de [[akvaforto]]j. == Elektitaj solaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1965, 1968, 1988) * [[Balassagyarmat]] (1973) == Elektitaj kolektivaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1948, 1968, 1986 * [[Arthalo Budapeŝto]] (1953, 1962, 1965) * [[Moskvo]] (1960) * [[Parizo]] (1961) * [[Krakovo]] (1968) * [[Venecio]] (1974) == Elektitaj akvafortoj == * Erőszakos halál * Álom, 1970 * Voltaire: Candide * Aki az ördögöt a falra festi * Tavasz * Canterbury mesék * Budapest, Tabán 1872. == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/kondor-lajos/festo hungarlingva biografio kun bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190107181154/https://budapestaukcio.hu/kondor-lajos/festo |date=2019-01-07 }} * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/kondor-lajos-737/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190107181031/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/kondor-lajos-737/ |date=2019-01-07 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kondor Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akvafortistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 7ezp5h4jy3y2598z9iyyzrov6dsu755 0 632068 9420389 9395369 2026-07-04T17:31:20Z Sj1mor 12103 9420389 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1909; oleo sur tolo}} '''Jean Béraud''', naskiĝis la 31-an de decembro 1849 en [[ Sankt-Petersburgo]], mortis la 4-an de oktobro 1935 en [[Parizo]], estis franca [[pentristo]]. Béraud aperis dum la [[1870-aj jaroj]] kun pentraĵoj de Parizaj loĝejoj, kafejoj, teatrosalonoj, merkathaloj, balsalonoj, publikaj kunvenoj (en Salle Graffart, 1884) kaj de policejoj (Salle des filles au dépôt, 1886). Li ankaŭ pentris [[Kristo]]n kaj [[Magdalena]]n inter la [[Farizeo]]j kaj la elkrucigon. [[Dosiero:Jean Béraud La Modiste Sur Les Champs Elysees.jpg|eta|maldekstra|La [[modistino]] sur la [[Champs-Élysées]]]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Béraud, Jean}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Mortintoj en Parizo]] tm7pzhk3zeou7vidj283egvxwuwb31t 0 636495 9420612 8983787 2026-07-05T06:00:21Z Sj1mor 12103 9420612 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Michelin siege clermont.jpg|eta|maldekstre|250ra|{{centre|sidejo de Michelin en Clermont-Ferrand}}]] [[Dosiero:Ludzik Michelin - Bibendum (MSP17).jpg|eta|maldekstre|{{centre|[[Bibendum]] en 2017}}]] __NOTOC__ '''Michelin''' (laŭ franca prononco: [miʃlɛ̃]; kompleta nomo: {{lang-fr|SCA Compagnie Générale des Établissements Michelin}}) estas fabrikanto de [[pneŭo]]j en [[Francio]] kun sidejo en [[Clermont-Ferrand]] en la [[regiono de Francio]] nome [[Aŭvernjo]]. Ĝi estas la dua plej granda fabrikanto de pneŭoj en la mondo post [[Bridgestone]] kaj pli granda ol kaj [[Goodyear]] kaj [[Continental AG|Continental]].<ref> Cronin Fisk, Margaret; O'Reilly, Cary (10 September 2009). [https://www.bloomberg.com/news/world?pid=20601085&sid=atXgCB_Ktf04 "Michelin Loses $12 Million Verdict in Suit Over Crash".] Bloomberg. Alirita la 1an de aprilo 2019. </ref> Aldone al la marko Michelin, la entrepreno posedas ankaŭ la markojn de pneŭoj BFGoodrich, Kleber, Tigar, Riken, Kormoran kaj Uniroyal (en [[Nordameriko]]). Michelin elstaras ankaŭ pro la steloj Michelin kiujn la ''[[Guide Michelin]]'', la "ruĝa gvidilo", atribuas al restoracioj kaj hoteloj kiel premio al bonkvalita kuirarto kaj escepta servo, pro siaj veturgvidlibroj ''[[Guide vert]]'', la "verda gvidilo", krome pro siaj ŝosemapoj, kaj pro sia kompania reklamfiguro [[Bibendum]], populare konata kiel Michelin-ulo. Inter multnombraj inventoj de Michelin estas la ŝanĝebla pneŭo, la fervoja pneŭo (nome pneŭo por [[metroo]]) kaj la radidesegna pneŭo. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''[[Bibendum]]'' * ''[[Challenge Bibendum]]'' * ''[[Guide Michelin]]'' * ''[[Guide vert]]'' == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|Michelin}} * {{Oficiala retejo|http://www.michelin.com}} ({{fr}} kaj {{en}}) [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1889]] [[Kategorio:Francaj varomarkoj]] [[Kategorio:Transnaciaj firmaoj]] [[Kategorio:Aŭtomobiloj]] sl9rm2wq6m2whixl8mzcs8wlasp8g56 0 650739 9420763 9057297 2026-07-05T11:30:38Z ThomasPusch 1869 9420763 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = |urbo = |fondojaro= |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = EG |situo sur mapo= Centra Kairo |situo sur mapo2= Kairo (urba areo) |zomo = 13 |retejo = }} La '''Universitato de Kairo''' (en [[araba]]: جامعة القاهرة, literumita: Gām‘et El Qāhira), konata ankaŭ kiel '''Egipta Universitato''' el 1908 ĝis 1940, kaj '''Universitato Reĝo Fuad la 1-a''' el 1940 ĝis 1952) estas la ĉefa [[publika universitato]] de [[Egiptio]]. Ties ĉefa kampuso estas en [[Gizo]], tuj trans la [[Nilo]] el [[Kairo]]. Ĝi estis fondita la 21an de decembro 1908;<ref name="eng.cu.edu.eg">["Brief history and development of Cairo University." Cairo University Faculty of Engineering. http://www.eng.cu.edu.eg/CUFE/History/CairoUniversityShortNote/tabid/81/language/en-US/Default.aspx {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140820190021/http://www.eng.cu.edu.eg/CUFE/History/CairoUniversityShortNote/tabid/81/language/en-US/Default.aspx |date=2014-08-20 }}] Arkivita en 2014-08-20 en la Wayback Machine. Alirita la 23an de julio 2019.</ref> tamen, post esti gastigita en variaj lokoj de Kairo, ties fakultatoj, dekomence la Fakultato de Artoj, estis establita en sia nuna ĉefa kampuso en Gizo en oktobro 1929. Ĝi estas la dua plej malnova institucio de alta edukado en Egiptio post la [[Al-Azhar-universitato]], sen kalkuli la profesiajn altlernejojn kiuj poste iĝis konstituaj altlernejoj de la universitato: Al-Azhar-a estas religia universitato, dum Kaira estis fondita kiel nereligia institucio. Fakte ĝi estis fondita kaj financita kiel Egipta Universitato fare de komitato de privatuloj kun reĝa patronado en 1908 kaj iĝis ŝtata institucio sub regado de la reĝo [[Fuad la 1-a]] en 1925.<ref>Cuno, Kenneth M. Review: Cairo University and the Making of Modern Egypt de Donald Malcolm Reid. JSTOR. [https://www.jstor.org/stable/368175]</ref> En 1940, kvar jarojn post lia morto, la Universitato estis alinomita ''Universitato Reĝo Fuad la 1-a'' liahonore. Ĝi estis alinomita por la dua fojo post la Egiptia revolucio de 1952.<ref name="eng.cu.edu.eg"/> En la Universitato lastatempe studas proksimume 155,000 studentoj en 22 fakultatoj.<ref>Cairo University. The roots of Cairo University. [En araba: http://cu.edu.eg/ar/page.php?pg=contentFront/SubSectionData.php&SubSectionId=29] [En angla: http://cu.edu.eg/page.php?pg=contentFront/SubSectionData.php&SubSectionId=29]</ref> Estis tri [[Nobel-premio|Nobel-premiitoj]] inter ties gradiĝintoj kaj ĝi estas unu el 50 plej grandaj institucioj de alta edukado en la mondo laŭ kvanto da studentaro. Gravaj eroj estas la Fakultatoj de [[Juro]] kaj de [[Medicino]], tiu ĉi laste menciita nome unu el la unuaj fakultatoj pri medicino en [[Afriko]] kaj en [[Mezoriento]]. == Konataj studintoj kaj studantoj == * [[Mohamed Aboutrika]] (n. en 1978, studento 1996-2000), egipta futbalisto == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gizo]] [[Kategorio:Universitatoj en Egiptio|Kairo]] 0ahi9vrx7ko0lmcrgf84cvr2gmzes0f 0 692201 9420458 9323804 2026-07-04T19:48:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420458 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:COVID-19 Hungary Map.jpg|eta|dekstra|350px|La nombro de infektitoj rilatigite je 100 000 personoj.]] La unua registrita kazo de '''La KOVIM-19-kronvirusa pandemio de 2020 en Hungario''' estis anoncita la [[4an de marto]] de [[ĉefministro]] [[Viktor Orbán]] kiel estro de la ''Operacia Stabo por Defendo kontraŭ la Kronvirusa Epidemio'', kaj la unua mortinta malsanulo la [[15an de marto]]. La [[18an de marto]] la tutlanda sanofica ĉefkuracistino, epidemologia fakulino [[Cecília Müller]] informis jam pri tio, ke la infekta [[viruso]] povas okazi kie ajn en [[Hungario]]. Prepare kontraŭ la [[infekto]] estis starigita en Hungario operacia [[stabo]] por la defendo la [[31an de januaro]] [[2020]] laŭ la registra [[dekreto]] ''n-ro 1012/2020'' (1.31). Post la [[eksplodo]] de la [[epidemio]], la [[11an de marto]] estis deklarita danĝersituacio, sekve de kiu ekvalidis eksterordinara jura ordo en Hungario: [[periodo]] diferenca de la paco, ĝeneralaj reguloj de la ŝtatfunkciado. (Ĉi tiu jurordo estas speciala parto de la konstitucia reguligo, ebliganta la traktadon de tiaj situacioj per plilarĝigita rimedaro.) Pro la epidemia [[procezo]], daŭranta pli ol 15 tagojn ''Viktor Orbán'' petis specialan rajtigon de la [[parlamento]] por la pluvalidigo de la dekretoj por la defendo kontraŭ la [[kronvirusoj|kronviruso]], sed la prezentita kronvirusa leĝpropono ne ricevis la apogon de la [[opozicio]]. Sed tia rajtigo ne estas nepre necesa, ja la danĝersituacio, enkondukita la [[11an de marto]] kreis la eblon, ke la registaro ''Fidesz-KDNP'', havanta du-trionan apogon parlamentan rajtu devii en ĉi tiu jura situacio de kiu ajn leĝo, kaj suspendi la alplikon de kiu ajn leĝo, se ĝi scipovas motivi, ke tio estas necesa por la defendo kontraŭ la epidemio kaj mildigo de la postsekvoj. ==Eventoj== Fine de ''decembro 2019'' okazis en la [[chinio|ĉinia]] [[Vuhano]] neklarigeblaj virusaj malsaniĝoj kun pneŭmonito. Ĉi tiu fine de 2019 aperinta kronvirusa malsano diskoniĝis poste sub la nomo [[KOVIM-19]], kaj signifis la komencon de nova [[pandemio]], kaŭzita de nekonata patogenaĵo, la nova homa kronviruso (SARS-KoV-2)<ref>{{Cite web |url=http://www.centerforhealthsecurity.org/our-work/publications/priorities-for-the-us-health-community-responding-to-covid-19 |title=Priorities for the US Health Community Responding to COVID–19 |accessdate=2020-03-11 |authors=Amesh A. Adalja, Eric Toner, Thomas V. Inglesby, |date=2020-03-03 |work=[[Johns Hopkins Egyetem]], Center for Health Security |language=angol}}</ref> . Ankaŭ SARS-KoV-2, kiel la plimulto de infektoj, kaŭzitaj de virusoj, elvokas programitan formorton de ĉeloj (apoptozon)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10547702|titolo=Viruses and apoptosis.|alirdato=2020-03-22|kunaŭtoroj=Roulston A1, Marcellus RC, Branton PE.|dato=1999-01-07|jaro=1999|lingvo=angol|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190520095245/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10547702|arkivdato=2019-05-20}}</ref>. Komplikaĵo de la nova infekto sen konata terapio estas [[pneŭmonito]] (akuta spirorgana distresa [[sindromo]], ''ARDS'', sepsa ŝoko, rena nesufiĉo). En plej malbona kazo la malsanulo povas fali en staton de spira nesufiĉo, kaj en kelkaj kazoj eĉ per spiriga aparato ne eblas certigi la necesan kvanton aŭ ekvilibron da spirgasoj (homeostazo de [[oksigeno]]/karbona [[dioksido]]), kaj sekve de tio povas okazi morto. Ĉar la pandemio de KOVIM-19 eksplodis komence en la estiĝloko de la epidemio, en la ĉinia urbo ''Vuhano'' kaj regiono de la gubernio ''Hupejo'', la [[2an de februaro]] estis veturigitaj hejmen (tra [[Francio]]) hungaroj, vivantaj tie kaj volantaj veni hejmen. La sep personoj estis por 14 tagoj kvarantenigitaj, ĉar tiel longa estas la konate plej longa tempo de latento de la malsano, kaŭzanta novtipan [[pneŭmonito]]n. Kiuj restis sanaj dum la sekvaj 14 tagoj, estis ellasitaj la [[16an de februaro]] el la kvaranteno. Sekve de la eventoj, informoj pri la disvastiĝo de la kronviruso, en februaro de 2020 komencis manki en la hungariaj vendejoj, kiel en aliaj partoj de la mondo, vizaĝmaskoj kaj daŭremaj nutraĵoj. Laŭ ''Tamás Schanda'', parlamenta kaj strategia ŝtatsekretario de la ''Ministerio pri Novigoj kaj Teknologio'' „la registaro komprenas la timon de la homoj, sed laŭ fakuloj estas nemotivite kaj superflue akumuli daŭremajn nutraĵojn. Sed ĉi tiu „akumula paniko” baldaŭ mildiĝis: kiam en marto la viruso aperis, ĝi ne plu kaŭzis signifajn perturbojn en la [[komerco]]. La [[4an de marto]] 2020 la hungara registaro ekfunkciigis sian oficialan informan retpaĝaron kaj simil-teman sed teknike sendependan fejsbukan paĝaron. Malgraŭ admonoj de la operacia stabo al sinreteno, respondeca [[konduto]], okazis polica dispono kontraŭ 30-jara sekurecgardisto kun abiturienta diplomo, ĉar li disvastigis falsan informon tra Interreto pri disponoj rilataj al la epidemio. La viruson, jam izolitan en eksterlandaj laboratorioj hungaraj esploristoj izolis unuafoje la [[17an de marto]] en la ''Nacia Sekureca Laboratorio de la Nacia Sanitara Centro'' (NNK) el muestro de hungara malsanulo, por reprodukti kaj povi uzi ĝin por la hungara vakcinesplorado. Ĉi tiun fakton konigis la tutlanda sanofica ĉefkuracisto dum gazetara konferenco de la ''operacia stabo, respondeca por la defendo kontraŭ la kronvirusa infekto''. Laŭ la fakulo kreiĝis per tio eblo ankaŭ por hungariaj scienculoj trovi vakcinon, evoluigi kaj elprovi novajn kontraŭvirusajn terapiojn kaj evoluigi vakcinadon. Por la hungara vakcinesplorado estis kreita [[konsorcio]] kun la partopreno de la ''Imunologia Katedro de la Naturscienca Fakultato de la Budapeŝta Universitato Eötvös Loránd'' (ELTE), la ''Biologia Instituto de la Naturscienca Fakultato de la Universitato de Pécs'' (PTE), kaj fakuloj de la firmaoj Richter Gedeon Nyrt. kaj ImmunoGenes Kft.'', faranta bioteknologiajn evoluigojn je internacia nivelo. Laŭ ''Imre Kacskovics'', gvidanto de la ''Imunologia Katedro de ELTE la evoluigenda medicinaĵo estas ankoraŭ ne vakcino, ĝi certigos nur mallongtempan pasivan imunecon, sed ĝi mem ne kapabligas la organismon, mem lukti kontraŭ la patogenaĵo. Kelkajn tagojn post la sukcesa izolado la virusologoj de la ''Bioinformadika Esplorteamo de la Esplorcentro de PTE'' trovis ankaŭ la hungarian genomon de la nova homa kronviruso SARS-KoV-2, kiu ebligas pluajn kompleksajn evoluigajn esplorojn kaj ankaŭ specifan evoluigon de [[medikamento]]. La hungara esplorteamo planas kreon de dukomponanta proteinbaza preparaĵo, kaj laboras pri kreo de medikamento, kiu neŭtraligos la enorganismajn kronvirusojn kaj detruas la ĉelojn, infektitajn de la kronviruso. La tuta laborprocezo sub la direktado de ''Gábor Kemenesi'' estas plenumita de ''Péter Urbán'', ''Gábor Endre Tóth'' kaj ''Robert Herczeg''. Post kiam meze de marto la epidemio reduktiĝis en [[Ĉinio]], en la malproksim-orienta lando fariĝis amasego de sanitaraj rimedoj superfluaj. Da ili diversaj landoj aĉetis mondvaste grandajn kvantojn. En Hungario alvenis la unua liveraĵo la [[23an de marto]] el Ĉinio: 82 000 medicinaj vizaĝmaskoj kaj 30 050 pecoj da ŝirmovestoj. Sekvatage novaj 100 000 ŝirmovestoj, 100 000 paroj da gantoj, 100 000 testiloj, 86 spirigaj aparatoj kaj pli ol 3 milionoj da medicinaj vizaĝmaskoj alvenis en la lando. Kaj la 28an novaj 27 tunoj da ŝirmekipaĵoj. La 4an de aprilo 4 milionoj da vizaĝmaskoj, 400 000 ŝirmovestoj, 100 000 ŝirmokulvitroj, 30 000 paroj da gantoj kaj pli ol 6000 vitroplastaj vizaĝoŝildoj estis la kargo de novaj aviadiloj, kiuj alvenis en Budapeŝto, sed ankaŭ en la postaj tagoj daŭre alvenis novaj kaj pli novaj liveraĵoj. Meze de aprilo estis liveritaj ekzemple dum 24 horoj 10,7 milionoj da vizaĝmaskoj, 24 600 izolaj manteloj kaj 900 litroj da [[desinfektaĵo]], poste 1,5 milionoj da ŝirmovestoj, 100 000 paroj da gantoj, 50 000 virustestiloj kaj 200 spirigaj aparatoj. Post la enkonduko de vojaĝaj limigoj multaj hungaraj civitanoj restis eksterlande, por ilia hejmenvenigo la ''ministerio pri eksteraj aferoj'' donis helpon. La abiturientaj ekzamenoj okazis sub rigoraj sekurecaj aranĝoj. Krom kelkaj esceptoj estis okazigitaj nur skribaj abiturientaj ekzamenoj, sed la partopreno ankaŭ ĉi-okaze ne estis deviga: kiu ne bezonis ĝin por la enskribiĝo en [[universitato]], tiu povis prokrasti ĝin por aŭtuno. Por la ekzamenoj, komenciĝantaj la 4-an de majo la lernantoj kaj instruistoj ricevis vizaĝomaskojn, mandesinfektaĵoj estis elmetitaj en la lernejoj, kaj en unu ĉambro povis restadi nur 10 lernantoj, tenante ŝirmodistancon de unu kaj duona metroj inter si. Ekde la komenco de majo komenciĝis amasa testado en la lando. Sub la gvido de la ''Universitato Semmelweis'' kunlabore de pluraj provincaj institutoj oni petis ĉ. 18 000 homojn por partopreno en la virusa testado. Ilia elekto okazis laŭ statistikaj kalkuloj, tiel la ''samplo'' (specimeno) povas esti konsiderata reprezenta, el ĝi oni povas tiri konkludojn pri tio, kiom da homoj estas en grupigoj laŭ aĝogrupoj, regionoj kaj komunumaj tipoj en la lando, kiuj eĉ sen simptomoj portas en si la malsanon aŭ jam transmisiis ĝin. Same komence de majo malfermiĝis laŭ eksterlanda modelo la unua testostacio por aŭtoveturantoj en Budapeŝto, kie (kontraŭ pago) kiu ajn povis esti ekzamenata dum kelkaj minutoj. ==Infektiĝoj en Hungario== La du unuaj personoj, pri kiuj estis oficiale anoncite en Hungario, ke ili estas infektitaj de la [[kronvirusoj|kronviruso]] SARS-KoV-2, estis du studentoj el [[Irano]], studantaj en [[Hungario]]. Unu el ili estis [[Farmakologio|farmakologia]] studento de la [[Universitato Semmelweis]], kiu ne observis la dusemajnan [[kvaranteno]]n (hejmrestadon), petitan de la [[universitato]], tiel dum unu semajno li vizitis praktikajn lecionojn en 16-persona anglalingva studkurso. La alia estis studento de la [[Universitato]] [[Sankta Stefano]] en [[Gödöllő]], kiu post sia reveturo eniris memvolan kvarantenon, ne vizitis la universitaton, sed anoncis sin en la ''Hospitalo Sankta Ladislao'', indikante, ke li venis el infektita teritorio. La du iranaj studentoj estis akceptitaj en la Hospitalo Sankta Ladislao, iliaj simptomoj estis mildaj. Unu el ili alvenis la 26-an, la alia la [[28an de februaro|28-an de februaro]] en Hungario. La tria infektito estis anoncita la [[5an de marto|5-an de marto]]: li estis 68-jaraĝa brito, kiu laboris en [[Milano]] kaj [[Navedado|navedadis]] inter la italia urbo kaj la hungaria urbo [[Debrecen]]. Li alvenis la [[29an de februaro|29-an de februaro]] en la lando, poste li febriĝis, tial li turnis sin al kuracisto: li estis liverita en la samloke. La sepa malsaniĝinto alvenis la [[8an de marto|8-an de marto]]: ambaŭ povas esti ligitaj kun la kvin pli fruaj infektitoj. Unu el ili estis la 22-jaraĝa konato de unu el la iranaj studentoj, kun kiu li partoprenis naskiĝtagan kunvenon, la alia estas la hungara edzino de la brita viro. Sekvatage la nombro de la identigitaj infektitoj pliiĝis je pluaj du: simile al la antaŭa tago ankaŭ nun evidentiĝis pri irana studento, havinta kontakton kun la unua malsanulo kaj la hungara edzino de la pli frua malsana viro, ke ili estas infektitaj de la viruso. La [[10an de marto|10-an de marto]] estis pruvita la viruso ĉe novaj tri iranaj studentoj, ĉiuj ligiĝas al la unua kazo, tial ili estis tenataj jam de tagoj en kontraŭepidemia apartigo. La dek-tria infektito, hungara virino estis anoncita sekvatage, ŝi venis en la vidkampon de la kuracistoj kiel kontaktito de la unua malsanulo en Debrecen, pro tio li estis tenata jam de tagoj en hospitalo. La [[12an de marto|12-an de marto]] estis anoncitaj novaj tri kazoj. Ĉe irana studento (ankaŭ li estis kontaktito de la unua malsanulo) kaj ĉe du hungaraj civitanoj oni pruvis la ĉeeston de la viruso. Unu el la du hungaroj estis virino, kiu estis jam de tagoj apartigita en la ''Hospitalo Sankta Ladislao'', la alia viro, enveturinta el [[Israelo]]. La saman tagon komunikis ''János Szlávik'', gvidanto de la infektologia sekcio de la ''Sud-Peŝta Centra Hospitalo'', ke unu el la iranaj civitanoj, vivanta en kvaranteno, resaniĝis. Liaj testoj, plenumitaj sinsekve, rezultis negativaj. La [[13an de marto|13-an de marto]] pliiĝis je tri la nombro de la pruvitaj malsanuloj, ĉiuj hungaraj civitanoj. Unu el ili, 67-jaraĝa viro ofte renkontiĝis pro sia profesio kun eksterlandanoj, la alia, 41-jaraĝa viro, veturinta pli frue en [[Nederlando]] kaj [[Anglio]], kaj la tria 27-jaraĝa viro, kiu estis vojaĝinta kun pli frua infektito en ''Israelo''. Ekde la [[14a de marto|14-a de marto]] oni ne plu komunikis tiom da detaloj pri la nove malsaniĝintoj ol pli frue. Oni konigis plej ofte nur la nombron de novaj malsaniĝintoj. La nombro de ĉiuj konataj infektitoj (kune kun la resaniĝintoj kaj mortintoj) atingis la [[17an de marto|17-an de marto]] 50: el ili 39 estis hungaraj, 9 iranaj, po 1 brita kaj kazaĥa civitanoj. Samtempe 137 personoj estis tenataj en kvaranteno, la nombro de la plenumitaj ekzamenoj estis preskaŭ 1600. La 19-an estis ses infektitaj malsanuloj en grava stato, ili estis traktataj en la intensflega sekcio de la ''Sud-Peŝta Centra Hospitalo''. La 21-an de marto la nombro de la identigitaj malsanuloj transpasis 100 kazoj. Ĝis tiu tago la nombro de la akredititaj laboratoriaj testoj estis 3447, sed krome estis plenumitaj testoj ankaŭ en aliaj laboratorioj. La saman tagon aperis inter la infektitoj ankaŭ unu vjetnama civitano. La [[26an de marto|26-an de marto]] la nombro de infektitoj jam transpasis 250, samtempe transpasis la nombro de akredititaj testoj 8000. La [[29an de marto|29-an de marto]] estis publikigite, ke ok flegatoj de la maljunula hejmo en Nagymágocs estas infektitaj per kronviruso. La [[30an de marto|30-an de marto]] estis identigita unu infektito el la 90 loĝantoj de la Maljunula Hejmo Sankta Jozefo en Érd. La [[2an de aprilo|2-an de aprilo]] evidentiĝis, ke post la pozitiva testo de la urbestro de Győr, unu vicurbestro kaj notario de la urbo ankaŭ unu komunuma deputito estas infektita. Informo de la [[3a de aprilo|3-a de aprilo]] estas, ke infektiĝis ankaŭ unu ĉefflegistino de la ''Hospitalo de Strato Uzsoki''. La 5an de aprilo estis anoncite, ke ankaŭ testo de la ĉefdirektoro de la Tutlanda Kardiologia Instituto fariĝis pozitiva. La 9an de aprilo povis forlasi la hospitalon 7-jaraĝa kronvirusa knabino, kiu pasigis 8 tagojn je spiriga aparato. La nombro de infektitoj atingis 1000 laŭ la indikoj de la [[10a de aprilo|10-a de aprilo]], ĝis tiu tago estis plenumitaj sume 29 948 testoj en akredititaj laboratorioj. Ĝis la [[11a de aprilo|11-a de aprilo]] 16 sportistoj el la naĝistoj, unu ludisto el la manpilka teamo de [[Veszprém]], dum el la gimnastoj unu membro kaj trejnisto de la junulara selektitaro infektiĝis. Ĉe la pentatlonisto ''Bence Kardos'' la testo pruvis la [[16an de aprilo|16-an de aprilo]], ke jam pli frue li transpasis la malsanon. En flegohejmo en ''Borsodnádasd'' fariĝis pozitivaj la testoj de 31 malsanuloj, kaj pluaj 14 personoj infektiĝis per la viruso en la urbo kaj tri ĉirkaŭaj vilaĝoj. La [[14an de aprilo]] evidentiĝis, ke ankaŭ iu du-jaraĝa infano infektiĝis per la viruso en urbo ''Sátoraljaújhely'', kaj en loĝohejmo en Dunakeszi unu flegato rezultigis pozitivan teston. Samtage ankaŭ unu doktoro de la ''Hungara Scienca Akademio'' anoncis, ke lia testo fariĝis pozitiva. La [[15an de aprilo]] oni publikigis, ke ankaŭ en la ''Maljunula Hejmo Zárdakert'' en ''Dabas'' troviĝas infektita loĝanto. Informo de la [[16a de aprilo|16-a de aprilo]] estas, ke komence de la monato oni pruvis la ĉeeston de viruso ĉe 5-monata knabineto. La [[19an de aprilo|19-an de aprilo]] estis publikigite, ke ankaŭ unu dungito de la ''Pensiula Domo Erdőkerülő'' de la 15a distrikto de Budapeŝto infektiĝis. ''Cecília Müller'' sciigis ankaŭ, ke la [[20an de aprilo|20-an de aprilo]], krom la menciitaj, en pluaj ''kvar budapeŝtaj maljunulaj hejmoj'', en ''Tököl, Sződliget, Mezőszilas, Győr, Töltéstava, Csákánydoroszló, Bodajk'' kaj ''Seregélyes'' aperis la viruso. En urbo [[Eger]] la testoj de 3 flegatoj kaj unu dungito fariĝis pozitivaj. La [[21an de aprilo|21-an de aprilo]] evidentiĝis, ke en la ''tranoktejo por senhejmuloj'' en la ''strato Madridi'' de la 13-a budapeŝta distrikto infektiĝis 23 personoj. La [[27an de aprilo]] oni trovis infektitojn jam en tri tranoktejoj, inter ili ankaŭ en Oroszlány. La [[24an de aprilo|24-an de aprilo]] eksplodis la epidemio ankaŭ en la ''Hospitalo Sankta Barbaro'' en urbo ''Tatabánya'', 14 dungitoj kaj 9 malsanuloj infektiĝis, unu kuracisto estis ligita al spiriga aparato, kaj unu 41-jara malsanulportisto, ''Csaba Bohák'' sekvatage perdis sian vivon. En Hungario li estis la unua viktimo, laboranta en la sanitaro. Urbestrino ''Márta V. Naszályi'' anoncis en gazetara konferenco en sia socia portalo, ke el 360 lokregistaraj dungitoj ĉe 18 estas trovitaj virusoj, ĉiuj malhavas simptomojn. La viruso aperis ankaŭ en urbo ''Százhalombatta'': en la flegohejmo estis identigita la malsano ĉe du flegatoj kaj unu fleganto. La [[25an de aprilo]] estiĝis infekta koncentriĝo ankaŭ en la ''Hospitalo Sankta Emeriko'' de la budapeŝta 11a distrikto: ĉe ĉ. 100 malsanuloj estis pruvita la ĉeesto de la infekto, krome almenaŭ 20 dungitoj trafiĝis de la malsano. Aperis la viruso ankaŭ en la Instituto de ''Blinduloj kaj Vidhandikapitoj'' en [[Szeged]], kie oni pruvis la infektiĝon ĉe 31 loĝantoj kaj unu dungito. La [[27an de aprilo|27-an de aprilo]] estis liveritaj 6 personoj en hospitalon en ''Verőce'', kaj en urbo ''Hódmezővásárhely'' transpasis pli frue ankaŭ 15-monata knabineto la malsanon. La [[28an de aprilo|28-an de aprilo]] estis publikigite, ke la viruso aperis en du maljunulaj hejmoj en urbo ''Zalaegerszeg''. En la lokregistara instituto infektiĝis 10 loĝantoj kaj 5 flegantoj. Ankaŭ en la ŝtata maljunula hejmo estis trovitaj pozitivaj KOVID-19-kazoj. La [[29an de aprilo]] publikiĝis, ke la ''firmaoj MOL kaj OTP Bank'' farigis pli frue plurajn milojn da kronvirusaj testoj, ĉe la unua estis trovitaj du, ĉe la lasta 50 infektitoj. Ĝis la [[11a de majo|11- a de majo]] oni trovis infektitojn jam en 32 flegohejmoj; en la maljunula hejmo de la strato Pesti en [[Budapeŝto]] infektiĝis ĝis la [[11a de majo]] sume 305 loĝantoj kaj 26 flegantoj, dum en la hejmo de la ''strato Rózsa'' troviĝas momente 75 infektitoj, 55 flegatoj kaj 20 dungitoj. En la hejmo de ''Kamaraerdő'' estas 41 infektitaj loĝantoj kaj 12 trafitaj dungitoj. 51 loĝantoj kaj 14 dungitoj de la ''Maljunula Hejmo Olajág'' de la budapeŝta distrikto Zugló infektiĝis. En la hejmoj de ''Rupphegy'', strato Kútvölgy kaj strato Bánk bán infektiĝis po unu loĝanto. Ĝis ĉi tiu tago estis identigita la ĉeesto de la viruso ĉe 67 personoj, pli junaj ol 19 jaroj, du el ili troviĝas en hospitalo. Informo de la 12-a de majo estas, ke 49 procentojn de la 17 778 personoj, selektitaj por amasa testado oni jam sukcesis testi; estis trovitaj sume du kazoj pozitivaj kaj 9 personoj, kiuj pli frue jam transpasis la infektiĝon. Meze de majo oni sciigis, ke en la departemento Zala en du flegohejmoj aperis la infekto: fine de la monato en la ''Unuigita Sociala Instituto'' Prizorgo de la Departemento Zala la viruso jam ĉeestis en la organismo de 79 flegatoj kaj 19 flegantoj, dum en la ''Flegocentro de Zalaegerszeg'' estis pruvita ĉeesto de la viruso en 38 loĝantoj kaj 13 flegantoj. Ĝis la 22-a de majo infektiĝis sume 49 infanoj sub 14 jaroj, kvar inter jaraĝoj 0 ĝis 1, ok inter 1 ĝis 2 jaroj, sep inter 3 ĝis 5 jaroj, 9 inter 6 ĝis 9 jaroj, 24 inter 10 ĝis 14 jaroj. Antaŭ la malfermo de la infanĝardenoj kaj infanvartejoj la loka registaro de ''Budaörs'' farigis testadon ĉe 310 dungitoj, en la organismo de 7 infanĝardenaj kaj unu infanvarteja dungito ĉeestis la infekto, laŭ la unuaj raportoj ili malhavas simptomojn. La [[27an de majo|27-an de majo]] oni publikigis, ke 10 homoj infektiĝis per la viruso en ''Buják''. == Datenoj == === Kronologio === Epidemia apartaĵo estas, ke tiuj kiuj estas registritaj kiel novaj infektitoj, tiuj devis malsaniĝi kelkajn tagojn antaŭ sia registriĝo, ĉar la inkubacia tempo de la viruso estas averaĝe 5,2 tagoj (inter limoj de 2 ĝis 14 tagoj), tial la fakta dato de la infektiĝo ne estas precize konata. La tagoj de mortokazoj kaj resaniĝoj estas pli precize konataj. ==== Etato ==== <center> {| class="wikitable" align="center" style="background:white; font-size:10px;" |- style="color:white;" !! style="background:darkgreen;" |Dato !! style="background:darkgreen;" |Aktiva infekto !! style="background:darkgreen;" |Forpasinto !! style="background:darkgreen;" |Resaniĝo !! style="background:darkgreen;" |Sume !! style="background:darkgreen;" |Ŝanĝo en aktiva infekto !! style="background:darkgreen;" |Ĉiutage nova forpasinto !! style="background:darkgreen;" |Ĉiutage nova resaniĝo !! style="background:darkgreen;" |Ĉiutage nova infekto |- style="text-align:right;" |04-03-2020 ||2 ||0 ||0 ||2 ||2 ||0 ||0 ||2 |- style="text-align:right;" |05-03-2020 ||4 ||0 ||0 ||4 ||2 ||0 ||0 ||2 |- style="text-align:right;" |06-03-2020 ||4 ||0 ||0 ||4 ||0 ||0 ||0 ||0 |- style="text-align:right;" |07-03-2020 ||5 ||0 ||0 ||5 ||1 ||0 ||0 ||1 |- style="text-align:right;" |08-03-2020 ||7 ||0 ||0 ||7 ||2 ||0 ||0 ||2 |- style="text-align:right;" |09-03-2020 ||9 ||0 ||0 ||9 ||2 ||0 ||0 ||2 |- style="text-align:right;" |10-03-2020 ||12 ||0 ||0 ||12 ||3 ||0 ||0 ||3 |- style="text-align:right;" |11-03-2020 ||13 ||0 ||0 ||13 ||1 ||0 ||0 ||1 |- style="text-align:right;" |12-03-2020 ||15 ||0 ||1 ||16 ||2 ||0 ||1 ||3 |- style="text-align:right;" |13-03-2020 ||18 ||0 ||1 ||19 ||3 ||0 ||0 ||3 |- style="text-align:right;" |14-03-2020 ||29 ||0 ||1 ||30 ||11 ||0 ||0 ||11 |- style="text-align:right;" |15-03-2020 ||30 ||1 ||1 ||32 ||1 ||1 ||0 ||2 |- style="text-align:right;" |16-03-2020 ||36 ||1 ||2 ||39 ||6 ||0 ||1 ||7 |- style="text-align:right;" |17-03-2020 ||47 ||1 ||2 ||50 ||11 ||0 ||0 ||11 |- style="text-align:right;" |18-03-2020 ||55 ||1 ||2 ||58 ||8 ||0 ||0 ||8 |- style="text-align:right;" |19-03-2020 ||70 ||1 ||2 ||73 ||15 ||0 ||0 ||15 |- style="text-align:right;" |20-03-2020 ||74 ||4 ||7 ||85 ||4 ||3 ||5 ||12 |- style="text-align:right;" |21-03-2020 ||92 ||4 ||7 ||103 ||18 ||0 ||0 ||18 |- style="text-align:right;" |22-03-2020 ||109 ||6 ||16 ||131 ||17 ||2 ||9 ||28 |- style="text-align:right;" |23-03-2020 ||138 ||8 ||21 ||167 ||29 ||2 ||5 ||36 |- style="text-align:right;" |24-03-2020 ||157 ||9 ||21 ||187 ||19 ||1 ||0 ||20 |- style="text-align:right;" |25-03-2020 ||195 ||10 ||21 ||226 ||38 ||1 ||0 ||39 |- style="text-align:right;" |26-03-2020 ||223 ||10 ||28 ||261 ||28 ||0 ||7 ||35 |- style="text-align:right;" |27-03-2020 ||256 ||10 ||34 ||300 ||33 ||0 ||6 ||39 |- style="text-align:right;" |28-03-2020 ||298 ||11 ||34 ||343 ||42 ||1 ||0 ||43 |- style="text-align:right;" |29-03-2020 ||361 ||13 ||34 ||408 ||63 ||2 ||0 ||65 |- style="text-align:right;" |30-03-2020 ||398 ||15 ||34 ||447 ||37 ||2 ||0 ||39 |- style="text-align:right;" |31-03-2020 ||439 ||16 ||37 ||492 ||41 ||1 ||3 ||45 |- style="color:white;" !! style="background:darkgreen;" |Dato !! style="background:darkgreen;" |Aktiva infekto !! style="background:darkgreen;" |Forpasinto !! style="background:darkgreen;" |Resaniĝo !! style="background:darkgreen;" |Sume !! style="background:darkgreen;" |Ŝanĝo en aktiva infekto !! style="background:darkgreen;" |Ĉiutage nova forpasinto !! style="background:darkgreen;" |Ĉiutage nova resaniĝo !! style="background:darkgreen;" |Ĉiutage nova infekto |- style="text-align:right;" |01-04-2020||465 ||20 ||40 ||525 ||26 ||4 ||3 ||33 |- style="text-align:right;" |02-04-2020 ||522 ||21 ||42 ||585 ||57 ||1 ||2 ||60 |- style="text-align:right;" |03-04-2020||554 ||26 ||43 ||623 ||32 ||5 ||1 ||38 |- style="text-align:right;" |04-04-2020||588 ||32 ||58 ||678 ||34 ||6 ||15 ||55 |- style="text-align:right;" |05-04-2020||633 ||34 ||66 ||733 ||45 ||2 ||8 ||55 |- style="text-align:right;" |06-04-2020 ||639 ||38 ||67 ||744 ||6 ||4 ||1 ||11 |- style="text-align:right;" |07-04-2020||699 ||47 ||71 ||817 ||60 ||9 ||4 ||73 |- style="text-align:right;" |08-04-2020||743 ||58 ||94 ||895 ||44 ||11 ||23 ||78 |- style="text-align:right;" |09-04-2020||818 ||66 ||96 ||980 ||75 ||8 ||2 ||85 |- style="text-align:right;" |10-04-2020||1001 ||77 ||112 ||1190 ||183 ||11 ||16 ||210 |- style="text-align:right;" |11-04-2020 ||1110 ||85 ||115 ||1310 ||109 ||8 ||3 ||120 |- style="text-align:right;" |12-04-2020||1193 ||99 ||118 ||1410 ||83 ||14 ||3 ||100 |- style="text-align:right;" |13-04-2020||1229 ||109 ||120 ||1458 ||36 ||10 ||2 ||48 |- style="text-align:right;" |14-04-2020||1268 ||122 ||122 ||1512 ||39 ||13 ||2 ||54 |- style="text-align:right;" |15-04-2020||1253 ||134 ||192 ||1579 ||-15 ||12 ||70 ||67 |- style="text-align:right;" |16-04-2020||1311 ||142 ||199 ||1652 ||58 ||8 ||7 ||73 |- style="text-align:right;" |17-04-2020||1400 ||156 ||207 ||1763 ||89 ||14 ||8 ||111 |- style="text-align:right;" |18-04-2020||1431 ||172 ||231 ||1834 ||31 ||16 ||24 ||71 |- style="text-align:right;" |19-04-2020||1477 ||189 ||250 ||1916 ||46 ||17 ||19 ||82 |- style="text-align:right;" |20-04-2020||1518 ||199 ||267 ||1984 ||41 ||10 ||17 ||68 |- style="text-align:right;" |21-04-2020||1598 ||213 ||287 ||2098 ||80 ||14 ||20 ||114 |- style="text-align:right;" |22-04-2020||1648 ||225 ||295 ||2168 ||50 ||12 ||8 ||70 |- style="text-align:right;" |23-04-2020||1655 ||239 ||390 ||2284 ||7 ||14 ||95 ||116 |- style="text-align:right;" |24-04-2020||1732 ||250 ||401 ||2383 ||77 ||11 ||11 ||99 |- style="text-align:right;" |25-04-2020||1723 ||262 ||458 ||2443 ||-9 ||12 ||57 ||60 |- style="text-align:right;" |26-04-2020||1743 ||272 ||485 ||2500 ||20 ||10 ||27 ||57 |- style="text-align:right;" |27-04-2020||1805 ||280 ||498 ||2583 ||62 ||8 ||13 ||83 |- style="text-align:right;" |28-04-2020||1842 ||291 ||516 ||2649 ||37 ||11 ||18 ||66 |- style="text-align:right;" |29-04-2020||1891 ||300 ||536 ||2727 ||49 ||9 ||20 ||78 |- style="text-align:right;" |30-04-2020||1882 ||312 ||581 ||2775 ||-9 ||12 ||45 ||48 |- style="color:white;" !! style="background:darkgreen;" |Dato !! style="background:darkgreen;" |Aktiva infekto !! style="background:darkgreen;" |Forpasinto !! style="background:darkgreen;" |Resaniĝo !! style="background:darkgreen;" |Sume !! style="background:darkgreen;" |Ŝanĝo en aktiva infekto !! style="background:darkgreen;" |Ĉiutage nova forpasinto !! style="background:darkgreen;" |Ĉiutage nova resaniĝo !! style="background:darkgreen;" |Ĉiutage nova infekto |- style="text-align:right;" |01-05-2020||1931 ||323 ||609 ||2863 ||49 ||11 ||28 ||88 |- style="text-align:right;" |02-05-2020||1982 ||335 ||625 ||2942 ||51 ||12 ||16 ||79 |- style="text-align:right;" |03-05-2020 ||2029 ||340 ||629 ||2998 ||47 ||5 ||4 ||56 |- style="text-align:right;" |04-05-2020 ||2054 ||351 ||630 ||3035 ||25 ||11 ||1 ||37 |- style="text-align:right;" |05-05-2020||1993 ||363 ||709 ||3065 ||-61 ||12 ||79 ||30 |- style="text-align:right;" |06-05-2020||1979 ||373 ||759 ||3111 ||-14 ||10 ||50 ||46 |- style="text-align:right;" |07-05-2020||1966 ||383 ||801 ||3150 ||-13 ||10 ||42 ||39 |- style="text-align:right;" |08-05-2020||1921 ||392 ||865 ||3178 ||-45 ||9 ||64 ||28 |- style="text-align:right;" |09-05-2020||1904 ||405 ||904 ||3213 ||-17 ||13 ||39 ||35 |- style="text-align:right;" |10-05-2020||1917 ||413 ||933 ||3263 ||13 ||8 ||29 ||50 |- style="text-align:right;" |11-05-2020||1905 ||421 ||958 ||3284 ||-12 ||8 ||25 ||21 |- style="text-align:right;" |12-05-2020||1881 ||425 ||1007 ||3313 ||-24 ||4 ||49 ||29 |- style="text-align:right;" |13-05-2020||1809 ||430 ||1102 ||3341 ||-72 ||5 ||95 ||28 |- style="text-align:right;" |14-05-2020||1775 ||436 ||1169 ||3380 ||-34 ||6 ||67 ||39 |- style="text-align:right;" |15-05-2020||1688 ||442 ||1287 ||3417 ||-87 ||6 ||118 ||37 |- style="text-align:right;" |16-05-2020||1654 ||448 ||1371 ||3473 ||-34 ||6 ||84 ||56 |- style="text-align:right;" |17-05-2020||1662 ||451 ||1396 ||3509 ||8 ||3 ||25 ||36 |- style="text-align:right;" |18-05-2020||1673 ||462 ||1400 ||3535 ||11 ||11 ||4 ||26 |- style="text-align:right;" |19-05-2020||1677 ||467 ||1412 ||3556 ||4 ||5 ||12 ||21 |- style="text-align:right;" |20-05-2020||1674 ||470 ||1454 ||3598 ||-3 ||3 ||42 ||42 |- style="text-align:right;" |21-05-2020 ||1659 ||473 ||1509 ||3641 ||-15 ||3 ||55 ||43 |- style="text-align:right;" |22-05-2020 ||1615 ||476 ||1587 ||3678 ||-44 ||3 ||78 ||37 |} </center> ====Regiona distribuo de aktivaj infektitoj==== Koncerne la aktivajn infektiĝojn estis publikigitaj antaŭ la [[19a de majo|19-a de majo]] [[2020]] nur du indikoj: la sumigita nombro de Budapeŝto, departemento Pest kaj la sumigita nombro de la ceteraj departementoj. Ekde la 19-a de majo la divido ŝanĝiĝis al distribuo laŭ [[Budapeŝto]] kaj la [[provinco]], kaj ekde la [[5a de junio]] aperis ankaŭ la nombroj laŭdepartementaj, eĉ, Budapeŝto estis dividita laŭ Buda kaj Peŝto. ''Fonto: Informa paĝaro pri la kronviruso''. Koronavírus.gov.hu La departementaj indikoj estas publikigataj ekde la [[1a de aprilo|1-a de aprilo]] [[2020]]. La tabelo montras la sumigitajn nombrojn de la identigitaj infektitoj laŭ departementoj (respektive Budapeŝto). Ili konsistas el tri nombroj: nombro de la aktivaj infektitoj je la donita dato, resaniĝintoj kaj mortintoj ĝis la donita dato. Pro tio la nombro de infektitoj de la unuopaj departementoj ne povas reduktiĝi de unu tago al la alia, krom se okazas „datenpurigo”, t.e. se poste iu estas transskribataj al aliaj departementoj, ĉar pli frue li estis registrita ne en la regiono laŭ sia loĝloko. * Indikoj: ''Bács-Kiskun'' - BKK, ''Baranya'' - BAR, ''Békés'' - BÉK, ''Borsod-Abaúj-Zemplén'' - BAZ, ''Budapest'' - BUD, ''Fejér'' - FEJ, ''Győr-Moson-Sopron'' - GYMS, ''Hajdú-Bihar'' - HAJ, ''Heves'' - HEV, ''Jász-Nagykun-Szolnok'' - JNSZ, ''Komárom-Esztergom'' - KOM, ''Nógrád'' - NÓG, ''Pest'' - PES, ''Somogy'' - SOM, ''Szabolcs-Szatmár-Bereg'' - SZSZB, ''Tolna'' - TOL, ''Vas'' - VAS, ''Veszprém'' - VESZ, ''Zala'' - ZAL. <center> {| class="wikitable" align="center" style="background:white; font-size:10px;" |- style="color:white;" !! style="background:darkgreen;" |Dato !! style="background:darkgreen;" title="Bács-Kiskun" |BKK !! style="background:darkgreen;" title="Baranya" |BAR !! style="background:darkgreen;" title="Békés" |BÉK !! style="background:darkgreen;" title="Borsod-Abaúj-Zemplén" |BAZ !! style="background:darkgreen;" title="Budapest" |BUD !! style="background:darkgreen;" title="Csongrád" |CSO !! style="background:darkgreen;" title="Fejér" |FEJ !! style="background:darkgreen;" title="Győr-Moson-Sopron" |GYMS !! style="background:darkgreen;" title="Hajdú-Bihar" |HAJ !! style="background:darkgreen;" title="Heves" |HEV !! style="background:darkgreen;" title="Jász-Nagykun-Szolnok" |JNSZ !! style="background:darkgreen;" title="Komárom-Esztergom" |KOM !! style="background:darkgreen;" title="Nógrád" |NÓG !! style="background:darkgreen;" title="Pest" |PES !! style="background:darkgreen;" title="Somogy" |SOM !! style="background:darkgreen;" title="Szabolcs-Szatmár-Bereg" |SZSZB !! style="background:darkgreen;" title="Tolna" |TOL !! style="background:darkgreen;" title="Vas" |VAS !! style="background:darkgreen;" title="Veszprém" |VESZ !! style="background:darkgreen;" title="Zala" |ZAL !! style="background:darkgreen;" |Sume |- style="text-align:right;" |01-04-2020||8 ||19 ||3 ||6 ||232 ||17 ||13 ||26 ||9 ||3 ||5 ||12 ||5 ||98 ||11 ||25 ||7 ||9 ||10 ||7 || 525 |- style="text-align:right;" |02-04-2020 ||15 ||19 ||3 ||6 ||243 ||21 ||18 ||28 ||10 ||3 ||7 ||13 ||6 ||122 ||11 ||27 ||7 ||9 ||10 ||7 || 585 |- style="text-align:right;" |03-04-2020 ||17 ||21 ||4 ||6 ||261 ||23 ||21 ||28 ||11 ||3 ||8 ||15 ||7 ||124 ||12 ||28 ||7 ||9 ||10 ||8 || 623 |- style="text-align:right;" |04-04-2020 ||18 ||21 ||6 ||6 ||291 ||25 ||21 ||33 ||13 ||3 ||7 ||14 ||8 ||134 ||12 ||28 ||7 ||11 ||10 ||10 || 678 |- style="text-align:right;" |05-04-2020 ||19 ||23 ||8 ||7 ||313 ||30 ||24 ||34 ||14 ||3 ||8 ||14 ||10 ||142 ||15 ||28 ||10 ||11 ||10 ||10 || 733 |- style="text-align:right;" |06-04-2020 ||19 ||23 ||8 ||7 ||317 ||32 ||24 ||34 ||15 ||4 ||8 ||14 ||10 ||142 ||15 ||28 ||12 ||11 ||10 ||11 || 744 |- style="text-align:right;" |07-04-2020 ||19 ||23 ||9 ||7 ||345 ||32 ||39 ||36 ||15 ||4 ||10 ||15 ||11 ||153 ||16 ||34 ||13 ||12 ||13 ||11 || 817 |- style="text-align:right;" |08-04-2020 ||19 ||23 ||10 ||7 ||387 ||40 ||49 ||37 ||15 ||4 ||10 ||15 ||12 ||164 ||17 ||36 ||13 ||12 ||14 ||11 || 895 |- style="text-align:right;" |09-04-2020 ||19 ||23 ||11 ||10 ||428 ||40 ||55 ||37 ||15 ||4 ||11 ||17 ||12 ||183 ||17 ||36 ||13 ||12 ||18 ||19 || 980 |- style="text-align:right;" |10-04-2020 ||21 ||28 ||11 ||10 ||580 ||42 ||72 ||43 ||17 ||5 ||12 ||17 ||12 ||194 ||17 ||37 ||13 ||13 ||23 ||23 || 1190 |- style="text-align:right;" |11-04-2020 ||22 ||29 ||11 ||13 ||655 ||44 ||82 ||44 ||17 ||8 ||13 ||20 ||17 ||199 ||18 ||37 ||13 ||14 ||28 ||26 || 1310 |- style="text-align:right;" |12-04-2020 ||22 ||29 ||11 ||44 ||669 ||45 ||93 ||60 ||18 ||9 ||14 ||20 ||18 ||215 ||20 ||38 ||13 ||14 ||30 ||28 || 1410 |- style="text-align:right;" |13-04-2020 ||22 ||29 ||11 ||45 ||703 ||47 ||102 ||61 ||18 ||9 ||14 ||20 ||19 ||214 ||20 ||38 ||13 ||14 ||31 ||28 || 1458 |- style="text-align:right;" |14-04-2020 ||22 ||29 ||12 ||45 ||732 ||51 ||106 ||61 ||19 ||11 ||15 ||20 ||19 ||220 ||21 ||40 ||13 ||14 ||32 ||30 || 1512 |- style="text-align:right;" |15-04-2020 ||22 ||29 ||12 ||48 ||770 ||52 ||114 ||61 ||19 ||12 ||15 ||20 ||19 ||234 ||21 ||41 ||13 ||14 ||32 ||31 || 1579 |- style="text-align:right;" |16-04-2020 ||22 ||32 ||12 ||50 ||805 ||52 ||122 ||62 ||19 ||13 ||16 ||21 ||19 ||249 ||21 ||42 ||14 ||14 ||34 ||33 || 1652 |- style="text-align:right;" |17 -04-2020 ||22 ||33 ||12 ||52 ||883 ||54 ||128 ||63 ||19 ||13 ||17 ||23 ||20 ||259 ||21 ||43 ||14 ||14 ||36 ||37 || 1763 |- style="text-align:right;" |2020-04-18 ||23 ||33 ||13 ||52 ||929 ||55 ||141 ||63 ||19 ||13 ||18 ||25 ||20 ||264 ||21 ||43 ||14 ||14 ||37 ||37 || 1834 |- style="text-align:right;" |2020-04-19 ||23 ||33 ||13 ||52 ||971 ||57 ||146 ||63 ||19 ||13 ||19 ||32 ||22 ||278 ||23 ||43 ||14 ||14 ||41 ||40 || 1916 |- style="text-align:right;" |20-04-2020 ||23 ||33 ||13 ||53 ||1002||57 ||159 ||64 ||19 ||13 ||19 ||43 ||22 ||286 ||24 ||43 ||14 ||14 ||43 ||40 || 1984 |- style="text-align:right;" |21-04-2020 ||23 ||34 ||13 ||53 ||1082||57 ||175 ||64 ||21 ||14 ||19 ||48 ||23 ||293 ||24 ||44 ||14 ||14 ||43 ||40 || 2098 |- style="text-align:right;" |22-04-2020 ||23 ||35 ||13 ||53 ||1113||57 ||181 ||75 ||22 ||14 ||19 ||48 ||23 ||305 ||24 ||43 ||15 ||15 ||48 ||42 || 2168 |- style="text-align:right;" |23-04-2020 ||23 ||33 ||13 ||53 ||1173||57 ||213 ||72 ||21 ||14 ||19 ||64 ||23 ||317 ||24 ||43 ||16 ||14 ||50 ||42 || 2284 |- style="text-align:right;" |24-04-2020 ||23 ||33 ||13 ||54 ||1221||60 ||240 ||74 ||22 ||15 ||20 ||67 ||23 ||329 ||24 ||43 ||16 ||14 ||50 ||42 || 2383 |- style="text-align:right;" |25-04-2020 ||23 ||33 ||13 ||59 ||1247||63 ||246 ||74 ||23 ||16 ||20 ||70 ||23 ||339 ||24 ||44 ||16 ||14 ||52 ||44 || 2443 |- style="text-align:right;" |26-04-2020 ||23 ||33 ||13 ||62 ||1274||63 ||251 ||75 ||23 ||16 ||21 ||72 ||23 ||350 ||24 ||45 ||16 ||14 ||54 ||48 || 2500 |- style="text-align:right;" |27-04-2020 ||23 ||33 ||14 ||62 ||1286||86 ||263 ||76 ||23 ||16 ||21 ||87 ||23 ||352 ||24 ||45 ||16 ||14 ||54 ||65 || 2583 |- style="text-align:right;" |28 -04-2020 ||23 ||33 ||14 ||62 ||1305||89 ||265 ||77 ||23 ||17 ||22 ||92 ||23 ||358 ||24 ||47 ||16 ||14 ||56 ||89 || 2649 |- style="text-align:right;" |29-04-2020 ||23 ||34 ||14 ||63 ||1347||96 ||269 ||77 ||23 ||17 ||22 ||93 ||24 ||368 ||25 ||47 ||17 ||14 ||56 ||98 || 2727 |- style="text-align:right;" |30-04-2020 ||23 ||34 ||15 ||63 ||1368||97 ||271 ||77 ||23 ||17 ||22 ||101 ||24 ||375 ||26 ||47 ||17 ||14 ||58 ||103|| 2775 |- style="color:white;" !! style="background:darkgreen;" |Dato !! style="background:darkgreen;" title="Bács-Kiskun" |BKK !! style="background:darkgreen;" title="Baranya" |BAR !! style="background:darkgreen;" title="Békés" |BÉK !! style="background:darkgreen;" title="Borsod-Abaúj-Zemplén" |BAZ !! style="background:darkgreen;" title="Budapest" |BUD !! style="background:darkgreen;" title="Csongrád" |CSO !! style="background:darkgreen;" title="Fejér" |FEJ !! style="background:darkgreen;" title="Győr-Moson-Sopron" |GYMS !! style="background:darkgreen;" title="Hajdú-Bihar" |HAJ !! style="background:darkgreen;" title="Heves" |HEV !! style="background:darkgreen;" title="Jász-Nagykun-Szolnok" |JNSZ !! style="background:darkgreen;" title="Komárom-Esztergom" |KOM !! style="background:darkgreen;" title="Nógrád" |NÓG !! style="background:darkgreen;" title="Pest" |PES !! style="background:darkgreen;" title="Somogy" |SOM !! style="background:darkgreen;" title="Szabolcs-Szatmár-Bereg" |SZSZB !! style="background:darkgreen;" title="Tolna" |TOL !! style="background:darkgreen;" title="Vas" |VAS !! style="background:darkgreen;" title="Veszprém" |VESZ !! style="background:darkgreen;" title="Zala" |ZAL !! style="background:darkgreen;" |Sume |- style="text-align:right;" |01-05-2020 ||23 ||34 ||16 ||64 ||1408||97 ||296 ||78 ||23 ||17 ||22 ||110 ||24 ||380 ||27 ||47 ||17 ||14 ||58 ||108|| 2863 |- style="text-align:right;" |02-05-2020 ||23 ||35 ||16 ||65 ||1448||98 ||298 ||79 ||23 ||17 ||22 ||121 ||24 ||394 ||28 ||47 ||17 ||14 ||58 ||115|| 2942 |- style="text-align:right;" |03-05-2020 ||23 ||36 ||16 ||65 ||1473||101 ||300 ||79 ||23 ||17 ||22 ||132 ||24 ||400 ||28 ||47 ||17 ||14 ||58 ||123|| 2998 |- style="text-align:right;" |04-05-2020 ||23 ||36 ||16 ||65 ||1484||101 ||304 ||79 ||23 ||17 ||22 ||137 ||24 ||401 ||28 ||47 ||17 ||14 ||58 ||139|| 3035 |- style="text-align:right;" |05-05-2020 ||23 ||36 ||17 ||65 ||1503||101 ||306 ||81 ||23 ||17 ||23 ||141 ||24 ||402 ||28 ||47 ||17 ||14 ||58 ||139|| 3065 |- style="text-align:right;" |06-05-2020 ||23 ||36 ||17 ||65 ||1528||101 ||310 ||81 ||23 ||17 ||23 ||148 ||25 ||410 ||28 ||47 ||17 ||14 ||58 ||140|| 3111 |- style="text-align:right;" |07-05-2020 ||23 ||36 ||17 ||65 ||1544||102 ||312 ||81 ||23 ||17 ||23 ||157 ||25 ||414 ||28 ||47 ||17 ||14 ||58 ||147|| 3150 |- style="text-align:right;" |08-05-2020 ||23 ||36 ||17 ||65 ||1552||105 ||312 ||82 ||23 ||17 ||23 ||162 ||25 ||420 ||28 ||47 ||17 ||14 ||59 ||151|| 3178 |- style="text-align:right;" |09-05-2020 ||23 ||36 ||17 ||63 ||1562||106 ||317 ||82 ||23 ||16 ||23 ||166 ||25 ||424 ||28 ||47 ||17 ||14 ||60 ||164|| 3213 |- style="text-align:right;" |10-05-2020 ||23 ||36 ||17 ||63 ||1579||106 ||333 ||83 ||23 ||16 ||23 ||168 ||25 ||434 ||28 ||47 ||17 ||14 ||60 ||168|| 3263 |- style="text-align:right;" |11-05-2020 ||23 ||36 ||17 ||64 ||1587||107 ||333 ||83 ||23 ||16 ||23 ||173 ||25 ||438 ||28 ||47 ||17 ||14 ||60 ||170|| 3284 |- style="text-align:right;" |12-05-2020 ||23 ||36 ||16 ||64 ||1595||108 ||338 ||83 ||23 ||17 ||23 ||174 ||25 ||445 ||28 ||47 ||17 ||14 ||62 ||175|| 3313 |- style="text-align:right;" |13-05-2020 ||23 ||36 ||11 ||64 ||1609||113 ||338 ||83 ||23 ||17 ||23 ||176 ||25 ||456 ||28 ||47 ||17 ||14 ||62 ||176|| 3341 |- style="text-align:right;" |14-05-2020 ||23 ||36 ||11 ||64 ||1619||114 ||339 ||83 ||23 ||17 ||23 ||180 ||25 ||459 ||28 ||47 ||17 ||16 ||62 ||194|| 3380 |- style="text-align:right;" |15-05-2020 ||23 ||36 ||11 ||64 ||1636||114 ||340 ||83 ||23 ||17 ||24 ||183 ||25 ||460 ||28 ||48 ||17 ||16 ||63 ||206|| 3417 |- style="text-align:right;" |16-05-2020 ||24 ||36 ||11 ||64 ||1655||114 ||355 ||83 ||23 ||17 ||24 ||184 ||25 ||467 ||28 ||48 ||17 ||17 ||63 ||218|| 3473 |- style="text-align:right;" |17-05-2020 ||24 ||36 ||11 ||64 ||1672||114 ||356 ||83 ||23 ||17 ||24 ||195 ||25 ||473 ||28 ||48 ||17 ||17 ||63 ||219|| 3509 |- style="text-align:right;" |18-05-2020 ||24 ||36 ||11 ||64 ||1681||114 ||359 ||84 ||23 ||17 ||25 ||198 ||25 ||476 ||28 ||49 ||17 ||17 ||63 ||224|| 3535 |- style="text-align:right;" |19-05-2020 ||24 ||36 ||11 ||64 ||1689||114 ||359 ||84 ||23 ||17 ||25 ||199 ||25 ||486 ||28 ||49 ||17 ||17 ||63 ||226|| 3556 |- style="text-align:right;" |20-05-2020 ||24 ||36 ||11 ||64 ||1710||114 ||361 ||84 ||23 ||13 ||25 ||206 ||26 ||496 ||28 ||49 ||17 ||17 ||63 ||231|| 3598 |- style="text-align:right;" |21-05-2020 ||24 ||36 ||11 ||64 ||1726||114 ||363 ||84 ||24 ||13 ||26 ||214 ||27 ||500 ||28 ||49 ||17 ||17 ||63 ||241|| 3641 |- style="text-align:right;" |22-05-2020 ||24 ||36 ||11 ||61 ||1754||114 ||365 ||84 ||24 ||13 ||26 ||222 ||28 ||510 ||28 ||38 ||17 ||17 ||63 ||243|| 3678 |} </center> === Grafikaĵo === verda = resaniĝo, flava = infektita, ruĝa = forpasinto <center> [[Dosiero:2020-as COVID-19 koronavírus-járvány Magyarországon.png|közép|750px]] </center> Ĉiutage registritaj nombroj de infektitoj pro la kronvirusa pandemio [[KOVIM-19|KOVIM–19]] en Hungario: ===Mortintoj=== ====La aĝo kaj sekso de mortintoj==== Lasta ĝisdatigo: 12.06.2020<ref>(hu) Forpasintoj. Koronavírus.gov.hu</ref>. La averaĝa aĝo de la forpasintoj estas: 77,6 jaroj. En la statistikoj, farataj en Hungario, konsideriĝis forpasoj pro kronviruso ĉiuj kazoj, kiam la kronvirusa testo de iu malsanulo (sendepende de liaj ceteraj malsanoj) fariĝas pozitiva kaj li mortas. En pluraj landoj oni kalkulas alimaniere (ekzemple estas kalkulataj nur, kiuj perdis sian vivon eksplicite pro la viruso), tial la letalecaj proporcioj de la unuopaj landoj estas nekompareblaj unu kun la aliaj. <center> {| class="wikitable" align="center" style="background:white; " |- style="color:white;" !! style="background:darkgreen;" |Aĝogrupo !! style="background:darkgreen;" |Forpasinta viro !! style="background:darkgreen;" |Forpasinta virino !! style="background:darkgreen;" |Entute |- style="text-align:right;" |0–9 ||0||0||0 |- style="text-align:right;" |10–19 ||0||0||0 |- style="text-align:right;" |20–29 ||0||0||0 |- style="text-align:right;" |30–39 ||2||1||3 |- style="text-align:right;" |40–49 ||3||5||8 |- style="text-align:right;" |50–59 ||14||3||17 |- style="text-align:right;" |60–69 ||50||27||77 |- style="text-align:right;" |70–79 ||81||66||147 |- style="text-align:right;" |80–89 ||77||91||168 |- style="text-align:right;" |90–99 ||17||39||56 |- style="text-align:right;" |100– ||0||0||0 |- style="text-align:right;" |'''Entute''' ||'''242'''||'''232'''||'''476''' |} </center> === Infekto en Hungario kaj najbaraj landoj === <gallery class="center" mode="packed" widhts="200" style="background: #4521"> Austria COVID-19 cases per capita.svg|[[2020-as COVID–19-koronavírus-járvány Ausztriában|Infekto en Aŭstrio]] COVID-19 Slovensko okresz tienovanie.svg|[[2020-as COVID–19-koronavírus-járvány Szlovákiában|Infekto en Slovakio]] COVID-19 Outbreak Cases in Ukraine.svg|[[2020-as COVID–19-koronavírus-járvány Ukrajnában|Infekto en Ukrainio]] COVID-19 outbreak Romania per capita cases map.svg|[[2020-as COVID–19-koronavírus-járvány Romániában|Infekto en Rumanio]] </gallery> <gallery class="center" mode="packed" widhts="200" style="background: #4521"> COVID-19Hungary.svg|Infekto en Hungario </gallery> <gallery class="center" mode="packed" heights="200" style="background: #4521"> COVID-19 Slovenia cases per capita.svg|[[2020-as COVID–19-koronavírus-járvány Szlovéniában|Infekto en Slovenio]] COVID-19 Croatia cases per capita.svg|[[2020-as COVID–19-koronavírus-járvány Horvátországban|Infekto en Kroatio]] COVID-19 Outbreak cases in Serbia.png|[[2020-as COVID–19-koronavírus-járvány Szerbiában|Infekto en Serbio]] </gallery> == Dispozicioj == [[Dosiero:Coronavirus protection Budapest 2020-03-19 12-10-55.jpg|eta|dekstra|200px|La ĉirkaŭaĵo de la ŝoforaj kajutoj de la budapeŝtaj veturiloj estis forfermitaj dum la KOVIM-19-epidemio por la protekto de la sano de la ŝoforoj.]] Fine de januaro 2020 estis starigita la ''Operacia Stabo'', respondeca pri la defendo kontraŭ la kronvirusa epidemio, kies gvidantoj estas la ministro pri internaj aferoj ''Sándor Pintér'', la ministro pri homaj resursoj Miklós Kásler. Ĝiaj membroj estas: la tutlanda sanofica ĉefkuracistino ''Cecília Müller'', la ĉefdirektoro pri ''publika sekureco de la Ministerio pri Internaj Aferoj'' János Balogh, la tutlanda ĉefpolicestro, ''ĉefdirektoroj de la Tutlanda Kontraŭkatastrofa Ĉefdirekcio'', ''Tutlanda Fremdulpolica Ĉefdirekcio'', ''Terorpreventa Centro'', ''Sud-Peŝta Centra Hospitalo'', ''Ŝtata Sanitara Proviza Centro'' kaj la ''Tutlanda Ambulanca Servo''. La unuan de februaro la parolisto de la ''Tutlanda Komandantaro de la Prizonoj (BVOP)'' anoncis, ke en la fabrikoj, okupantaj malliberigitojn, de la prizonoj en [[Debrecen]] kaj ''Sátoraljaújhely'' komenciĝis la amasa fabrikado de sanitaraj ŝirmomaskoj. Kun 12-hora laboro ĉiutage estas fabrikataj po 20 000 pecoj da vizaĝmaskoj tage, kiuj estas liverataj al [[magazeno]]j diversloke en la lando, respektive estas daŭre disponigataj al familiaj kuracistoj. Antaŭ ol trovi la unuan infektitan studenton iranan, la ĉefkonsilisto pri interna sekureco de la ĉefministro ''György Bakondi'' anoncis: [[Hungario]] suspendas por nedifinita daŭro la enlason de neleĝaj enmigrantoj en la transitan zonon, ĉar laŭ lia aserto signifa parto de la alvenantoj alveturas el unu de la epicentroj de la KOVIM-19-epidemio (Irano aŭ tra Irano), tial eventualas la danĝero de infektado. Estis decidite, ke de la 6-a de marto Hungario ne eldonas vizojn al iranaj civitanoj, kaj estis ankaŭ disponite, ke ŝirmo-ekipaĵojn kontraŭ la epidemio povas esti liverataj eksterlanden nur kun la permeso de la operacia stabo, por ke ne estiĝu manko de ili en Hungario. La [[7an de marto|7-an de marto]], kiam la nombro de la konataj infektitoj estis 5, estis anoncite, ke laŭ la propono de la operacia stabo, pro sekurecaj kialoj la centra ŝtatofesto de la [[15a de marto|15-a de marto]] ne estos aranĝita. Pro la sama kaŭzo ankaŭ la budapeŝta ĉefurbestro [[Gergely Karácsony]] anoncis, ke ne estos aranĝita ankaŭ la urbodoma festo. Same decidis ankaŭ pluraj grandurboj, inter ili ''Székesfehérvár, Szeged, Kaposvár kaj Miskolc'', krome estis prokrastita la borso de dungoj, antaŭvidita por la 18-19-a de marto en la ''Teknika Universitato''. La ''Tutlanda Ambulanca Servo'' enservigis novajn veturilojn en ĉiuj departementoj kaj la ĉefurbo por la kontentigo de la eventuale kreskontaj bezonoj. En la filia ''hospitalo Sankta Ladislao de la Sud-Peŝta Centra Hospitalo'' oni liberigis 145 litojn kun la anonco, ke la kapacito de la filio estos 81 malsanulaj ĉambroj kun 189 litoj. Se la kapacito de la hospitalo elĉerpiĝus, la kvarantene gardendaj personoj estos liverataj al hospitaloj, taŭgaj por apartigo en la tuta teritorio de la lando. Ekde la 8-a de marto estis ordonita vizitmalpermeso en ĉiuj institutoj kun litmalsanuloj aŭ enloĝado. La ''operacia stabo'' konsilis ankaŭ ĉesigi la flugveturojn inter ''Milano kaj Budapeŝto'' kaj ''Milano kaj Debrecen'', ĉar la epicentro de la eŭropa epidemio troveblas en ''Nord-Italio''. Ekde la -a de marto la internacia aviadilejo ''Liszt Ferenc Budapeŝo'' ne plu akceptas flugojn el Nord-Italio. En la budapeŝtaj amastrafikaj veturiloj estis plioftigitaj la desinfektadoj, kaj malpermesita la enveturiliĝo tra la unua pordo, por ĉesigi tumultojn. Ekde la [[13a de marto|13-a de marto]] estis ĉesigita la enveturiliĝo tra la unua pordo ankaŭ en ''Miskolc''. En sia komuniko de la [[11a de marto|11-a de marto]] la ''Tutlanda Sangoprovia Servo'' sciigis: por 30 tagoj estos ekskluditaj ĉiuj personoj el la sangodonado, kiuj post la [[5a de februaro|5-a de februaro]] veturis eksterlande. Ĉi-tage aperis la ''registara dekreto n-ro 41/2020 (III. 11.)'' pri la farendaj dispozicioj dum la danĝera situacio por la prevento kaj antaŭforigo de la sekvoj de la homa epidemio, kaŭzanta amasajn malsaniĝojn, endanĝeriganta la vivo- kaj havaĵsekurecon kaj por la protekto de la sano kaj vivo de la hungaraj civitanoj. Dum la traktado de la pandemio en Hungario fariĝis necesa en multaj okazoj ordono de oficiala hejma kvaranteno. Laŭ la eldonita dekreto potenciale infektitaj sed sensimptomaj personoj devas restadi en sia hejmo du semajnojn kaj ankaŭ ne rajtas akcepti gastojn. Laŭ la decido de la [[14a de marto|14-a de marto]] de la ''Ĉefurba Registaro'' ekde la [[16a de marto|16-a de marto]] ĉesis la infanĝardenaj kaj infanvartejaj servoj. Fermis siajn pordojn la ''Ĉefurba Besto- kaj Plantoĝardeno'', krome ĉiuj banejoj. Same ekde la 16-a estos uzeblaj la publikaj bicikloj de ''MOL Bubi'' por 100-forinta prezo, krome ekvalidis la ordono, malpermesanta la enveturiliĝon tra la unua pordo. La ĉirkaŭaĵo de la ŝoforaj kajutoj de la budapeŝtaj veturiloj estis forfermitaj dum la ''KOVIM-19-epidemio'' por la protekto de la sano de la ŝoforoj. La [[19an de marto|19-an de marto]] la senfaka ministro, respondeca pri la traktado de la nacia havaĵo ''Andrea Bártfai-Mager'' kaj la de ŝi gvidata [[laborteamo]] ellaboris kaj akceptis la proponojn, bazantajn la pli frue anoncitajn ekonomiajn disponojn por la refunkciigo de la ekonomio. La [[24an de marto|24-an de marto]], la dek-trian tagon de la defendado okazis trarompo en la senmankigo de la nur eksterlande akireblaj vizaĝmaskoj kaj ceteraj rimedoj, necesaj por la defendo. Viktor Orbán anoncis en sia fejsbuka paĝo, ke nova liveraĵo de la orientaj „ekspediciantoj” alvenis: pli ol tri milionoj da maskoj, 100 mil testiloj, 86 spirigaj aparatoj el ''Ĉinio''. Samtage pretiĝis ankaŭ la informo pri la kronviruso en signolingvo kaj cigana lingvo, pretigita de la Lingvoscienca Instituto por la Tutlanda Ambulanca Servo. La [[25an de marto]] okazis trarompo en la ĉesigo de la manko de desinfektaĵoj, necesaj por la defendo, kiam oni anoncis, ke la filio en Almásfüzitő de la hungara entreprena giganto ''MOL Magyar Olaj- és Gázipari Nyrt. (Mol)'' komencis la fabrikadon de la desinfektaĵo Hygi, portempe en 2-litraj, recikligeblaj plastoboteloj, kiuj poste estos aĉeteblaj ankaŭ en la podetala vendo kaj ĉe la daŭre malfermataj benzinstacioj de Mol. Samtage pretiĝis sur la korto de la budapeŝta Hospitalo Sankta Ladislao tendaro, konstruita de fakularo de la ''Sanitara Centro de la Hungara Armeo'', helpata de soldatoj el ''Debrecen, Hódmzővásárhely kaj Szolnok''. La provizoraj tendoj estas uzeblaj por la antaŭklasado de la malsanuloj, ebligos la liveron de la gravaj malsanuloj je la kronviruso en plej mallonga tempo al la plej taŭga sanigejo. Ekde la [[6a de aprilo|6-a de aprilo]] fariĝis senpaga la parkumado en ĉiuj publikaj areoj. Laŭ la klarigo la decido celas redukti la uzadon de la amastrafikiloj, potenciale infektodanĝeraj. == Proklamo de la tutlanda danĝersituacio == [[Dosiero:Budapest,_kijárási_korlátozás,_2020.04.03.jpg|eta|dekstra|190px|Afiŝkolono, informanta pri la elira malpermeso en Budapeŝto ĉe la placo Kossuth la 3an de aprilo 2020.]] [[Dosiero:Budapest,_üres_Kossuth_tér,_2020.04.03..jpg|eta|dekstra|260px| Placo Kossuth, sena je turistoj kaj preterpasantoj dum la limigo de eliro la 3an de aprilo 2020. ]] La [[11an de marto]] la ministro pri la ĉefministrejo ''Gergely Gulyás'' anoncis, ke la registaro decidis pri la enkonduko de la tutlanda danĝersituacio. La instruado en la universitatoj estos suspendita (transiro al teleinstruado), neniu, krom hungaraj civitanoj, rajtos enveturi Hungarion el la kvar plej infektitaj landoj (Ĉinio, Irano, Italio kaj Sud-Koreio). La registaraj oficistoj kaj ŝtatsekretarioj rajtos veturi eksterlanden nur kun ministra permeso. Ĉe la ''slovena kaj aŭstra'' landlimoj estos restarigita la kontrolo, el ĉi tiuj landoj ne povos veni trajnoj, aŭtobusoj kaj aviadiloj en la landon. Por hungaroj, revenintaj el la areo kun veturmalpermeso estos aŭtomate deviga 14-taga kvaranteno. Estas malpermesitaj aranĝoj en fermita spaco kun pli ol 100 personoj, interalie ekzemple teatraj prezentoj, pli grandaj subaeraj sporteventoj kun pli ol 500 homoj povas esti aranĝitaj malantaŭ fermitaj pordoj. Suspendita estos la programo „Senlime” kaj ankaŭ la eksterlanda lingvolerna programo de hungaraj lernantoj. Ĉar laŭ fakaj opinioj la viruso estas danĝera eksplicite por maljunuloj, malpli por infanoj, tial la instruado en lernejoj portempe ne ĉesos, kaj en la kazo de infanĝardenoj kaj infanvartejoj rajtos decidi la lokaj registaroj, ĉu ili enkondukos limigajn disponojn. Gulyás diris, se estos motivite, ankaŭ la lernejoj estos fermitaj. Li aldonis, ĉi tiuj dispozicioj validos ĝis retiro, antaŭvideble ili povos resti eĉ dum monatoj. La ministro pri la ĉefministrejo diris, ke la disponoj ''„validas pormomente ĝis retiro, sed ne videblas, ĝis kiam necesos teni ilin validaj, sed konsente oni opinias, ke temas ne pri semajnoj sed monatoj”''. La ''registara dekreto 40/2020. (III. 11.)'' pri la proklamo de la danĝersituacio aperis en la ''Hungara Bulteno n-ro 39'' de la 11-a de marto 2020. La registaro nomumis la ĉefministron kiel registaranon, respondecan por la deturno de la danĝersituacio. La dekreto ekvalidis je la 15a h de la tago de sia proklamo. La eksterordinara jura ordo teneblas dum 15 tagoj, poste ĝi bezonas la aprobon de la parlamento, kiu sola rajtas ĝin plilongigi. Post la anonco la ''Ministerio de Homaj Resursoj'' petis en letero la gvidantojn de la institutoj renonci ĉiujn lernejajn programojn, la festenon de la 15-a de marto kaj aliajn festenojn, ankaŭ la tendarojn, arbarajn lernejojn, vojaĝojn eksterlanden, klasekskursojn, la programojn Senlime, Erasmus kaj Erasmus+, la eksterlandajn lingvokursojn, vizitojn de fratajn lernejoj. Al la demando de ĵurnalisto, kiel la ŝtato kompensos la funkciigantojn de kinejoj, Gergely Gulyás parololis pri la divido de la damaĝoj, respondante, ke laŭ la malnova jura principo lex Rhodia la damaĝojn, kaŭzitajn sekve de komunaj interesoj oni devas alpreni komune. En sia vendred-matena intervjuo de la 13-a de marto ''ĉefministro Viktor Orbán'' diris, ke la fermo de la lernejoj ne estas motivita parte pro tio, ke pri la gardado de la infanoj devus zorgi la gepatroj, la instruistojn oni devus sendi al senpagaj ferioj. Sed laŭ laborafera portalo la eldiro de la ĉefministro estas kontraŭa al la validaj jurreguloj. Sed post kiam vendrede ĉiuj parlamentaj frakcioj (la registar-partiaj kiel ankaŭ la opoziciaj) parolis por la fermo de la lernejoj, la ĉefministro ankoraŭ samtage vespere anoncis, ke ekde lundo estos fermitaj ĉiuj instruejoj. En dek regionoj estis starigitaj agadgrupoj, interalie (kiel poste evidentiĝis en Kiskunhalas) estos konstruita provizora hospitalo el konteneroj por la tempo de la epidemio. Kiel kvina, ankaŭ Israelo estis listigita inter la landoj, de kie eksterlandanoj ne rajtos enveturi Hungarion. Post kiam ekde la 16-a de marto estis ordonite fermi la lernejojn kaj enkonduki la ciferecan laborreĝimon, la Instrua Oficejo publikigis la [[14an de marto|14-an de marto]] sian unuan metodikan proponon. La 14-an aperis la dekreto, kiu ordonis en la tribunaloj eksterordinaran paŭzon de juĝado. La [[16an de marto|16-an de marto]] en sia antaŭ-tagorda alparolo en la parlamento ''Viktor Orbán'' konigis novajn disponojn. Ekde nokto ĉiuj landlimoj estos fermitaj antaŭ nehungaraj civitanoj, kaj estos malpermesitaj ĉiuj aranĝoj. La restoracioj kaj kafejoj povas esti malfermitaj nur ĝis la 15-a horo. La [[27an de marto|27-an de marto]] estis anoncite, ke ekde la sekva tago ĝis la [[11a de aprilo|1-1a de aprilo]] validos limigoj de eliro sur la teritorio de la tuta lando. Ĉiuj rajtos restadi eksterhejme nur kun funda motivo (ekzemple laborplenumo, aĉetado), kaj en la vendejoj rajtos aĉeti inter la 9-a kaj 12-a horoj nur pli aĝaj ol 65 jaroj, cetere nur homoj 65-jaraĝaj kaj pli junaj. Ekde la medicinfakaj [[30a de marto|30-a de marto]] estis nomumitaj t.n. hospitalkomandantoj, kies ĉefa tasko estos kunhelpi en la provizo- kaj resurso-mastrumado de la hospitaloj. En demandoj ili ne rajtos decidi, nek fari proponojn. La [[16an de aprilo|16-an de aprilo]] 11 iranaj civitanoj forlasis la landon, ok el ili memvole, tri sekve de oficiala ellandigo. Kelkajn tagojn poste novaj tri irananoj devis ellandiĝi. Inter ili estis ankaŭ tiuj, kiuj pli frue per sia kontraŭorda konduto lezis la regulojn de la kvaranteno. Laŭ unu el la iranaj studentoj nur unufoje eksplodis „pli malgranda tumulto” en unu malsanulĉambro, kaj laŭ li ilia kolero estis komprenebla. Kiel li rakontis, unu de la studentoj havis pozitivan testorezulton, sed la kuracisto malpermesis malkaŝi tion al siaj kunuloj, kun kiuj li estis en unu ĉambro. Kiam liaj samĉambranoj sciiĝis pri tio, ilin „kaptis indigno” kaj prirespondecigis la kuraciston, kial li ne informis ilin. ==Ekonomiaj dispozicioj sekve de la danĝersituacio== [[Dosiero:Boltzar jarvany.jpg|eta|dekstra|300px|Fermita vendejo dum la epidemio. La danĝersituacio kaŭzis krom al la fremdultrafiko ankaŭ al la komerco signifajn perdojn.]] Laŭ financministro ''Mihály Varga'' rilate al la efikoj de la kronviruso la registaro devas reagi laŭ la realaj postuloj de la ekonomio, por tio oni ankoraŭ atendas la raportojn de la komerca kaj industria ĉambroj. La [[18an de marto|18-an de marto]] en la fruposttagmezaj horoj ''Viktor Orbán'' faris denove kelkajn gravajn anoncojn pri la antaŭvidataj disponoj. Sed li faris tion ne tra la por tio destinitaj komunikadaj rimedoj, sed tra sia fejsbuka paĝo. Ĉefministro Viktor Orbán informis pri la unuaj decidoj koncernajn la homojn kaj ekonomiajn rolantojn, venintajn pro la kronviruso en malfacilan situacion: * La kapital- kaj interezpagaj devoj de la kreditoj validaj je la 24-a horo ekde la [[18a de marto|18-a de marto]] de ĉiuj privataj personoj kaj entreprenoj estos suspenditaj ĝis la fino de la jaro. Post la fino de la pagoprokrasto la kreditoj devos esti plupagataj. La bankoj rajtos kalkuli interezojn por la tempo de la moratorio de la ŝuldo, per ili la repagendaj sumoj povos kreski, samtempe la ĉiumonate repagenda sumo ne povos ŝanĝiĝi ankaŭ ekde 2021. Ĉi tiu praktiko signifas la plilongigon de la kreditodaŭro. * La mallongperiodaj kreditoj de la entreprenoj estos plilongigitaj ĝis la [[30a de junio|30-a de junio]]. * La indiko de la jara kreditkosto (IJKK) de la konsumkreditoj de la loĝantaro, prenitaj ekde la [[19a de marto|19-a de marto]] [[2020]] la registaro maksimumigos je 5,9% (baza interezo de la emisia banko plus 5 procentoj) ĝis la fino de la jaro. La maksimumigita IJKK ne validas por hipotekaj kreditoj. * La registaro tute nuligas la kotizpagan devon, ĝis la 30-a de junio, de la dungantoj sur la kampo de turismo, gastigado, amuzado, sporto, kulturo kaj persontransporto, kaj la dungatoj ne devos pagi kotizon de pensia asekuro, la kotizo de la sanasekuro reduktiĝos al la laŭleĝa minimumo. * La taksiistoj, impostataj laŭ AIMEE (averaĝa imposto de etimpostaj entreprenoj) seniĝos ĝis la 30a de junio je sia averaĝa impostodevo. * La lukontraktojn de lokaloj en la supraj branĉoj ne povos esti ĉesigitaj, la lupagoj ne povos esti plialtigitaj. * Ĝis la 30-a de junio ĉesos la pagodevo de turismoevoluigaj kontribuoj. * La reguloj de dungiĝo fariĝos pli elastaj, por ke la dungantoj kaj dungatoj pli facile interkonsentu. La [[19an de marto|19-an de marto]] aperis en la ''Hungara Bulteno'' dekretoj pri tujaj disponoj por la mildigo de la ekonomiaj efikoj de la kronvirusa epidemio. La financministro ''Mihály Varga'' interakordigis kun la reprezentantoj de la ''Hungara Asocio de Bankoj (HAB)'' la suspendon de la kapital- kaj interezpagaj devoj de la ĝis la [[17a de marto|17-a de marto]] [[2020]] kontraktitaj kreditoj de privataj personoj kaj entreprenoj. La ĉefministro eldiris jam en la komenca fazo de la epidemio, ke la buĝetoj de 2020 kaj 2021 devas esti plene replanitaj. Komence de aprilo estis anoncitaj pluraj disponoj, laŭ kiuj grandaj kvantoj da mono estos transgrupigitaj, respektive retiritaj el aliaj sektoroj por la celoj de la defendo kontraŭ la viruso kaj refunkciigo de la ekonomio. El la diversaj ministerioj estis 1345 miliardoj da forintoj transgrupigitaj, krome aldoniĝos duono de la subvencioj de la partioj, komercaj impostoj de la multnaciaj magazenĉenoj, 55 miliardoj da forintoj, retiritaj el la financa sektoro kaj la origine al la lokaj registaroj ĝirota parto de la veturilimpostoj} ===Mildigo de la sekurecaj dispozicioj=== Paralele al tio, ke ekde la duono de aprilo en pluraj eŭropaj landoj oni komencis mildigi (por la malpliigo de la ekonomiaj damaĝoj) la pli frue ordonitajn rigorajn limigojn, la [[4an de majo|4-an de majo]] ankaŭ en [[Hungario]] komenciĝis la mildigo. Ĉar la nombro de infektitoj kaj forpasintoj estis en Budapeŝto kaj departemento Pest la plej alta, ĉi tie restis la pli fruaj limigoj, sed en la cetera parto de la lando ĉesis la limigo de eliro, povis esti malfermitaj la terasoj de restoracioj kaj kafejoj, estis permesitaj la geedziĝoj kaj enterigoj, denove fariĝis eble aranĝi sportajn eventojn, prave, nur sen spektantoj. Ekde la [[18a de majo|18-a de majo]] province (ekde nun inklude ankaŭ departementon Pest) la gastigaj lokaloj povis akcepti gastojn ankaŭ en siaj internaj ejoj, povis esti malfermitaj la tranoktejoj, kaj en Budapeŝto estis ĉesigita la limigo de eliro kaj estis enkondukitaj la samaj mildigoj, kiel du semajnojn pi frue en la provincaj departementoj. Ekde la [[25a de majo|25-a de majo]] (escepte Budapeŝton, ĉi tie nur du semajnojn pli malfrue) povis reveni la (ĝis tiam nur deĵordevaj) infanĝardenoj kaj infanvartejoj al sia funkciado antaŭ la danĝersituacio. Ĉar en majo-juio en la plej multaj landoj de [[Eŭropo]] signife pliboniĝis la epidemia situacio. Unu post aliaj estis ĉesigitaj la vojaĝaj limigoj inter Hungario kaj la unuopaj landoj. Pli frue necesis en multaj okazoj negativaj virustestoj por la enveturo en landon, aŭ la enveturantoj aŭ rehejmiĝantoj devis retiriĝi por du semajnoj en oficialan kvarantenon: nun ĉesis ĉi tiuj limigoj. Unue fine de majo fariĝis libera la veturo en ''Serbion'', poste en ''Slovenion'', pli malfrue en ''Slovakion, Aŭstrion, Ĉeĥion, Germanion'' kaj de la [[12a de junio|12-a de junio]] jam ankaŭ en ''Kroation''. Ankaŭ la sanitara servo revenis laŭgrade al la malnova funkciado, la tuta sanitara servo refunkcios ekde la [[15a de junio]] laŭ la malnova reĝimo. === Kritikoj, polemikaj aferoj === == Civitanaj kaj komunaj agadoj == [[Dosiero:Kaposvár, felhívás az idősekhez a 2020-as koronavírus-járvány idején.jpg|eta|dekstra|300px|Alvoko por maljunuloj en iu pli-familia loĝdomo de urbo Kaposvár.]] === Konsekvencoj === ==== Sporto ==== == Noto kaj referenccoj == {{tradukita|hu|2020-as COVID–19-koronavírus-járvány Magyarországon}}{{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kronvirusa pandemio de 2019-2020]] * [[Pandemio]] * [[Epidemio]] * [[Hungario]] * [[Hungaria Esperanto-Asocio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://koronavirus-kisokos.eu Koronavírus kisokos] - Pere de fakuloj redaktintaj informoj pri la kronviruso. * [https://koronavirus.gov.hu/ Ne-legitima registara paĝo: Koronaviruso en Hungario] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200317001549/https://koronavirus.gov.hu/ |date=2020-03-17 }}, koronavirus.gov.hu * [https://www.idokep.hu/koronavirus Kronvirusa mapo de Eŭropo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200523142723/https://www.idokep.hu/koronavirus |date=2020-05-23 }}, idokep.hu * [http://pandemia.hu/magyarorszag-koronavirus/ Nem hivatalos oldal: Hungaria mapo de kronviruso (datenoj, freŝaj novaĵoj, okazoj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200322181600/http://pandemia.hu/magyarorszag-koronavirus/ |date=2020-03-22 }}, pandemia.hu * [https://corona.katapult-magazin.de/ Without Social Distancing VS With Social Distancing] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200518182152/https://corona.katapult-magazin.de/ |date=2020-05-18 }}, corona.katapult-magazin.de * [http://www.mksz.org/hu/hir/mire-figyeljunk-maszk-gyartasanal-kerdesek-es-valaszok Kion atenti dum produktado de maskoj - demandoj kaj respondoj] * [http://www.mksz.org/hu/hir/felmeres-covid-19-hazai-konnyuiparra-gyakorolt-gazdasagi-hatasairol Enketo pri KOVIN-19 enfluanta la hungaran malpezan industrion] * [https://research.physcon.uni-obuda.hu/COVID19MagyarEpi/ La realtempa epidemiologio de kronvirusa pandemio en Hungario], research.physcon.uni-obuda.hu * [https://hu.wikipedia.org/wiki/Felhatalmazási_törvény_(Magyarország) Rajtiga leĝo - Hungario] [[Kategorio:Kronvirusa pandemio de 2019-2022]] [[Kategorio:2020-2029 en Hungario]] 6sneca1pdeirzjfc0ut0vpjhsvscgk9 0 696889 9420711 8914479 2026-07-05T09:48:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420711 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Lalla Essaydi''' (naskiĝis en 1956) estas [[Maroko|maroka]] pentristino kaj fotistino loĝanta en [[Usono]]. == Biografio == Lalla Essaydi naskiĝis en [[Maroko]] kie ŝi kreskis en tradicia islama familio <ref name=":0">Chadwick, ''Kobiety, sztuka i społeczeństwo'' (''Virinoj'', ''arto kaj socio)'', Poznań, Eldonejo Rebis, 2015, p. 498{{Cito|ISBN=1285608569|URL=https://books.google.pl/books?id=-bkWAAAAQBAJ&pg=PA126&dq=Lalla+Essaydi&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwihiN2IhfrRAhXIHpoKHdyeCUsQ6AEIWTAI#v=onepage&q=Lalla%20Essaydi&f=false}}</ref>. Eseŭdi pasigis multan tempon en la pentr-ateliero de sia patro <ref name=":1">(en) Lewis, Lewis, ''The Power of Art'', Cengage Learning, la 14-an de februaro 2013, ISBN 1-285-60856-9</ref> . Ŝi loĝis en [[Saud-Arabio]] dum multaj jaroj. En 1991 ŝi studis ĉe la pariza [[Nacia Altlernejo de Belartoj|École nationale supérieure des beaux-arts]]. Ŝi daŭrigis sian edukadon en la [[Universitato Tufts]] en [[Bostono]], kie ŝi studis fotografion, instaladon kaj [[pentrarto]]n. En la jaroj 2001–2002 ŝi instruis pentrarton en la Lernejo de la Muzeo de Belartoj en Bostono. Ŝiaj verkoj estis prezentitaj en multaj muzeoj tra la mondo, inkluzive ĉe la Arta Muzeo en [[Tampereo]] en [[Finnlando]] (2014-2015), la Muzeo pri Nuntempa Arto en [[Bakuo]] (2013-2014), la Nacia Muzeo pri Afrika Arto en Vaŝingtono (2012), la Nacia Muzeo en [[Barejno]] (2014) kaj la Arta Muzeo en [[San-Diego]] (2015, 2016) <ref name=":2">(en) Nelida Nassar, ''[http://www.berkshirefinearts.com Lalla Essaydi SMFA 2012 Award Recipient] - Berkshire Fine Arts'',</ref> . En 2012, ŝi ricevis la medalon de la [[Bostona Belarta Muzeo|Muzeo pri Belartoj en Boston]]<ref name=":2" />. == Verkaro == La arto de Lalli Essaydi estas dediĉita al la identeco de la araba virino kaj al la rilato inter moderneco kaj tradicio en la islama mondo<ref>Fayeq  Oweis, ''Encyclopedia of Arab American Artists'', ABC-CLIO, 2008, paĝo 113, ISBN  978-0-313-33730-7</ref>. Ŝi estas konata pro la ''konverĝa'' fotografa serio (2013). La serio prezentas islamajn virinojn kaj infanojn - kiel modelojn, amikojn kaj parencojn de la artisto - kies korpo kaj vestoj estas kovritaj per klasika kaligrafa skribo en la araba. Ĝi kovras ne nur la literojn (signojn), sed ankaŭ la ĉirkaŭan fonon en neŭtralaj koloroj <ref name=":0" /><ref name=":3">(en) ''[https://www.brooklynmuseum.org/eascfa/feminist_art_base/lalla-essaydi Lalla Essaydi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170206104216/https://www.brooklynmuseum.org/eascfa/feminist_art_base/lalla-essaydi |date=2017-02-06 }}'', Brookline Museum, Usono.</ref><ref>(en) Samia Errazzouki, ''[http://www.jadaliyya.com/pages/index/5569/artistic-depictions-of-arab-women_an-interview-wit Artistic Depictions of Arab Women: An Interview with Artist Lalla Essaydi]'' (''Artaj Reprezentoj de Arabaj Virinoj: Intervjuo kun Artisto Lalla Essaydi).''</ref>. La fotoj estis prenitaj hejme, kien junulinoj de la familio Essaydi estis senditaj kiel puno pasigi monaton tie, nur en la kompanio de silenta servisto. Krom fotografio, ŝi ankaŭ kreas pentraĵojn kaj filmetojn<ref name=":3" />. == Ekstera ligilo == (angla) ''[https://globalvoices.org/2020/07/11/through-the-orientalist-looking-glass-an-interview-with-moroccan-artist-lalla-essaydi/ Through the Orientalist looking-glass: An interview with Moroccan artist Lalla Essaydi]'', [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices]] == Noto kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas traduko de la artikolo [[:pl:Lalla Essaydi|Lalla Essaydi]] en pola vikipedio, [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lalla_Essaydi&action=history listo de aŭtoroj].{{Referencoj}} [[Kategorio:Marokanoj]] [[Kategorio:Fotistoj]] [[Kategorio:Tekst-arto]] f8dvue7lzgk6yfgupy1ucnv5agygmu3 0 705594 9420606 9369620 2026-07-05T05:40:16Z Crosstor 3176 /* F */ 9420606 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj de [[Universitato de Kluĵo|Universitato de Kolozsvár/Cluj]], kiu dum la funkciado havis diversajn nomojn: *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[János Abrudbányai]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[Gyula Agárdy]] * [[László Aixinger]] * [[Iván Antal]] * [[Mihály Antalfi]] == B == * [[Jenő Bacsó]] * [[Endre Bajcsy-Zsilinszky]] * [[Béla Balanyi]] * [[Kornél Balás]] * [[Péter Elemér Balás]] * [[István Balázs (instruisto)]] * [[Gyula István Bálint]] * [[Béla Balkay]] * [[Margit Balló Belani]] * [[Sándor Bernhart]] * [[István Bibó]] * [[Gyula Bíró (agronomo)]] * [[Rozália Biró]] * [[Ernő Bocz]] * [[Ferenc Bokross]] * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[László Borbély (sportĵurnalisto)]] * [[Ferenc Both]] * [[Maria Butan]] == C == * [[Béla Jenő Cholnoky]] * [[István Csekey]] * [[József Cserép]] * [[Tibor Csóka]] == E == * [[Ernő Éber]] * [[Lajos Ejury]] == F == * [[József Fára]], arkivisto * [[Ferenc Farkas (operetkantisto)]] * [[István Farkas (nobela juĝisto)]] * [[István Frank (piaristo)]] * [[Jenő Fuchs (skermisto)]] == G == * [[László Gaál (iranologo)]] * [[László Gesztelyi Nagy]] * [[Iván Gönczi]] * [[József Gróh]] * [[Antal Gulyás]] * [[János Györe]] * [[Ernő György]] == H == * [[Gusztáv Haller]] * [[Béla Halmay]] * [[Béla Herczegh]] * [[Sándor Hodobay]] * [[Ferenc Hosszú]] == I == * [[József Igmándy]] * [[Emil Isac]] == J == * [[Rezső Jászai]] * [[István Joó (virusologo)]] * [[Attila József]] == K == * [[István Keéky]] * [[Gábor Kemény (pedagogo)]] * [[Sándor Keresztes (politikisto)]] * [[Ferenc Koch (kemiisto)]] * [[József Könyves-Kolonics]] == L == * [[Sándor László-Bencsik]] * [[József Lőte]] * [[Döme Lugosi]] == M == * [[Iuliu Maniu]] * [[Jenő Markó]] * [[Béla Meliórisz]] * [[Hugó Meltz]] * [[István Méri]] * [[Károly Mertz]] * [[Kálmán Mihalik]] * [[Viktor Molnár (1850-1918)]] == N == * [[Jenő Nagy (ornitologo)]] * [[Károly Német]] == O == * [[Pál Oberschall]] * [[Ferenc Ocsvay]] * [[Nándor Óriás]] * [[Gyula Ortutay]] == P == * [[Aladár Pácz]] * [[Csaba Paizs]] * [[József Pap]] * [[Károly Pap (altlerneja instruisto)]] * [[Bertalan Papp]] * [[György Petrovics]] * [[János Poór]] == R == * [[Tibor Radó]] * [[Mihály Révész (ĵurnalisto)]] * [[Kálmán Ruffy Varga]] == S == * [[Lajos Schilling]] * [[Zoltán Szabadai]] * [[Sándor Szekeres-Lukács]] * [[Miklós Szemere (diplomato)]] * [[Ferenc Sziklay]] * [[Lajos Szikszai]] * [[Miklós Szilágyi (matematikisto)]] * [[Hugó Szolcsányi]] * [[Ottó Szőnyi]] * [[Hiador Sztripszky]] * [[Géza Szvacsina]] == T == * [[Menyhért Ferenc Takács]] * [[Lajos Terray]] * [[Zsombor Tóth]] * [[Ernő Traeger]] * [[Ignác Tragor]] * [[Dezső Trócsányi]] == V == * [[László Vajthó]] * [[István Pál Vallasek]] * [[Gyula Vályi]] * [[Csaba Varga (matematikisto)]] * [[Lajos Venetianer]] * [[Samu Veress]] * [[Cyrill Vörös]] == W == * [[Viktor Wasylkievicz]] * [[Carl Wolff (bankisto)]] == Z == * [[Pál Zacher]] == Vidu ankaŭ == * [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] ls5zesoahl256hxopvmcsthlurtajc5 0 709360 9420263 7648562 2026-07-04T13:39:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420263 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Tóth |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Karolo|Károly]] [[Tóth]]''' [kAroj tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Tóth Károly''' estis [[Hungario|hungara]] universitata [[instruisto]]. Károly Tóth<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM393193/8b4d9446-9fbe-4ea0-9c9f-e5b2e0a8c918/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|20|novembro|1945}} en [[Cserépfalu]] li mortis la {{daton|19|septembro|2021}}. == Biografio == Károly Tóth maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Mezőkövesd]] en [[1964]], poste li akiris juran [[diplomo]]n en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Attila József]] en [[1970]]. Post la diplomo li instruis samloke. Li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en [[1997]]. Inter [[1998]] kaj [[2000]] li estis [[dekano]] en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]], poste katedrestro inter 2003-2010. Li neniam aliĝis al [[partio]]. Li ricevis ŝtatan [[premio]]n en 1991. Lia [[edzino]] naskis 2 [[filo|gefilojn]] en 1975, respektive 1977. == Elektitaj kontribuoj == * ''Finnország kormányformájának főbb vonásai'' (1991) * ''A parlament, az államfő és a kormány sajátosságai Közép- és Kelet-Európa új alkotmányaiban'' (1996) * ''Az új magyar alkotmány'' (2004) * ''Alkotmányunk nyelve – „kinyújtva”'' (2008) * ''Címszavak alkotmányjogi kislexikonhoz'' (2010) == Lia disertaĵo == * ''A volt európai szocialista államok főhatalmi rendszerének alkotmányos átalakulása'' (1997) == Fontoj == * [https://hu.wikipedia.org/wiki/T%C3%B3th_K%C3%A1roly_(jog%C3%A1sz,_1945) hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191024033939/https://hu.wikipedia.org/wiki/T%C3%B3th_K%C3%A1roly_%28jog%C3%A1sz%2C_1945%29 |date=2019-10-24 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Toth Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] sxy08lvjke2r6kqbqooa9mmq3ea51bm 0 709379 9420769 9417420 2026-07-05T11:45:58Z Crosstor 3176 /* F */ 9420769 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj instruistoj en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj akademia kaj altlerneja periodoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[Géza Arday]] == B == * [[Emőke Bagdy]] * [[Lajos Bakos]] * [[Zelka Baktay]] * [[Mór Ballagi]] * [[Benő Békefi]] * [[Gyula Belényi]] * [[Viktor Bérces]] * [[Zoltán Bertha]] * [[Péter Bihari]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[László Bogár]] * [[Zalán Bognár]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[Géza Boross (pastro)]] * [[Béla Buda]] == C == * [[Márta Csabai]] * [[Sándor Csekey]] * [[Mózes Csoma]] * [[Zsigmond Csoma]] * [[Enikő Csukovits]] * [[Judit Czunyiné Bertalan]] == D == * [[József Dusnoki]] == E == * [[István Erdélyi (arkeologo)]] == F == * [[József Farkas (teologo)]] * [[Bence Fehér]] * [[Imre Forgács]] * [[Márta Fülöp]] == G == * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] == H == * [[Jonatán Haberern]] * [[János Hóvári]] == K == * [[László Kelecsényi]] * [[Anna Kende]] * [[Béla Kenessey]] * [[Miklós Kengyel]] * [[Mihály Komóczi]] * [[Albert Kovács (teologo)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[János István Kováts]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[Ferenc Kulin]] == L == * [[Sándor Ladányi]] * [[Irén Lovász]] == M == * [[Lajos Marton (teologo)]] * [[Gábor Máthé]] * [[Aladár Molnár]] == N == * [[Péter Nemeshegyi]] * [[Balázs Nyilasy]] == O == * [[András Osztovits]] == P == * [[József Pacskovszky]] * [[István Pap (Bilkei)]] * [[Károly Papp (pastro)]] * [[János Pelle (verkisto)]] * [[Elek Petri]] * [[Éva Petrőczi]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[László Pólos]] * [[Imre Pozsgay]] * [[Pál Pruzsinszky]] == R == * [[Zsuzsa Radnóti]] == S == * [[Jenő Sebestyén]] * [[András Szabó (literaturisto)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Sándor Szakály]] * [[Rezső Szíj]] * [[Alex Szilasi]] * [[Farkas Szőts]] * [[Csaba Szummer]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[András Tatai]] * [[Zsolt Tokaji]] * '''[[Pál Török (episkopo)]]''' * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] == U == * [[Júlia Ungár]] == V == * [[Zsuzsanna Vajda]] * [[Péter Vámos]] * [[András Vargha]] * [[Zoltán Vass (psikologo)]] * [[János Victor]] * [[Judit Vihar]] * [[Sándor Virágh]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua}} [[Kategorio:Listoj]] pe9rb12d5y173pqq5gyrkairgazdgu4 0 725650 9420433 7946713 2026-07-04T18:35:39Z Sj1mor 12103 9420433 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milito|kunpuŝiĝo=Batalo de la Piramidoj|konflikto=[[Franca militiro al Egiptio]]|dosiero=File:Louis-François Baron Lejeune 001.jpg|komento=''La batalo de la Piramidoj'', [[Louis-François Lejeune]]|daŭro=21-a de julio 1798|loko=Embabeh, Egiptio, [[Otomana Imperio]]|rezulto=Venko de Francio|flanko1=[[Unua Respubliko de Francio|Francio]]|flanko2=[[Otomana Imperio]] * [[Mamlukoj]]|komandanto1=[[Napoleono Bonaparte]]<br />[[Louis Desaix]]<br />Louis Bon<br />Jacques Menou<br />Jean Reynier|komandanto2=Murad Bey<br />Ibrahim Bey|forto1=20.000<hr> *3,000 kavalerianoj *17,000 infanterianoj|forto2=21.000 - 25.000<hr> *almenaŭ 6.000 kavalerianoj *15.000 infanterianoj|perdoj1=289 mortigitoj kaj vunditoj|perdoj2=20.000 mortigitoj kaj vunditoj}} La '''batalo de la Piramidoj''', ankaŭ konata kiel la '''batalo de Embabeh''', okazis la 21-an de julio 1798 dum la [[Franca militiro al Egiptio|franca kampanjo de Egiptio]]. La [[Unua Respubliko de Francio|franca]] armeo, estrita de [[Napoleono Bonaparte]], gajnis decidan venkon kontraŭ la [[Armitaj fortoj|fortoj]] de la lokaj [[Mamlukoj|mamlukaj]] regantoj, ekstermante preskaŭ la tutan [[Otomana Imperio|otomanan]] armeon situantan en Egiptio. Dum tiu batalo Bonaparte sukcese uzis taktikon kun kvadrate organizataj divizioj. Fakte rektanguleca, la deplojo de la francaj brigadoj per ĉi-tiuj amasaj formacioj ebligis plurfoje repuŝi multajn kavaleriatakojn de la mamlukoj. Tiu venko certigis la francan konkeron de Egiptio kaj [[Murad Bey]], la mamluka militestro, devis ĥaose fuĝi kun la resto de sia armeo al [[Alta Egiptio]]. Francaj mortigitoj sumiĝis al ĉirkaŭ 300 homoj, sed estis miloj da otomanaj kaj mamlukaj mortigitoj. Napoleono eniris en [[Kairo|Kairon]] post la batalo kaj kreis novan lokan administracion sub sia superrigardo. La batalo elmontris la fundamentan militan kaj politikan kadukecon de la [[Otomana Imperio]] dum la [[18-a jarcento]], precipe kompare kun la kreskanta potenco de [[Unua Respubliko de Francio|Francio]]. Bonaparte nomis la batalon laŭ la [[Piramidoj de Egiptio|egiptaj piramidoj]] ĉar ili estis iomete videblaj horizonte kiam la batalo okazis. == Kunteksto == Julie de la jaro 1798, Bonaparte kun sia armeo marŝis de [[Aleksandrio]] al [[Kairo]] post la invado kaj la kaptado de la unua urbo. Li frontis kaj batalis kontraŭ la fortoj de la regantaj [[mamlukoj]] je naŭ mejloj (15 kilometroj) de la Piramidoj kaj nur je kvar mejloj (6 kilometroj) de Kairo. La mamlukaj trupoj estis estritaj de du [[Kartveloj|kartvelaj]] mamlukoj, Murad Bey kaj Ibrahim Bey, kaj havis potencan kaj tre trejnitan [[Kavalerio|kavalerion]] sub sia [[komando]]. Ĉi-tiu batalo estis nomigita la Batalo de Ĉobrakit, kaj finiĝis per duaranga franca venko. Bonaparte ekkomprenis, ke la nuraj gravaj otomanaj soldatoj sur la batalkampo estis la mamlukaj kavalerianoj. Li admonis siajn soldatojn, dirante: "Pripensu, ke supre de tiuj piramidoj, 40 jarcentoj kontemplas vin"<ref>''The Campaigns of Napoleon'' (La kampanjoj de Napoleono), unua volumo, de David G. Chandler; paĝo 224</ref><ref>Eugène de Beauharnais, [https://archive.org/stream/mmoiresetcorres06beaugoog#page/n51/mode/2up ''Mémoires et Correspondance Politique et Militaire du Prince Eugène de Beauharnais''], unua volumo, p. 41, Michel Lévy Frères, Parizo (1858)</ref>. == Disvolviĝo == [[Dosiero:La Bataille des Pyramides Watteau François Louis Joseph.JPG|eta|''La batalo de la Piramidoj'', [[Louis Joseph Watteau]], 1798-1799]] Bonaparte ordonis al siaj soldatoj iri antaŭen por pliproksimiĝi al la armeo de Murad kun ĉiuj el la kvin sekcioj de sia armeo organizitaj per kavaj rektanguloj kun [[kavalerio]] kaj bagaĝoj en la centro kaj kanonoj ĉe la anguloj. La francaj sekcioj iris suden, kun la dekstra flanko gvidanta kaj la maldekstra flanko protektita per [[Nilo]]. De dekstre al maldekstre, Bonaparte enpostenigis la [[Divizio (armeo)|diviziojn]] de [[Louis Charles Antoine Desaix]], Jean-Louis-Ébénézer Reynier, Charles-François-Joseph Dugua, Honoré Vial kaj Louis André Bon. Krome Desaix sendis malgrandan taĉmenton por okupi la proksiman vilaĝon Biktil, tuj maldekstre. Murad enpostenigis la dekstran flankon de sia armeo apud Nilo ĉe la vilaĝo Embabeh, kiu estis fortikigita kaj defendata de [[infanterio]] kaj de kelkaj malnovaj [[Kanono|kanonoj]]. Lia mamluka kavalerio deplojiĝis sur la flanko de la dezerto. Ibrahim, kun dua armeo, senpove observis de la orienta bordo de Nilo la okazaĵojn, ne povanta enmiksiĝi. La historiisto Chandler asertas, ke la armeo de Bonaparte, kiu konsistis el 25 000 homoj, estis pli multnombra ol la 6 000 mamlukoj kaj 15 000 infanterianoj de Murad. Ĉirkaŭ la 15-a horo kaj duono, la mamluka kavalerio perforte ekatakis la francojn sen averto. La diviziaj kvadratoj de Desaix, Reynier kaj Dugua firmiĝis kaj forpuŝis la kavalerianojn per musketopafado kaj artileripafado. Ne povante malstabiligi la francajn [[Formacio|formaciojn]], iuj el la frustritaj mamlukoj forveturis por ataki la [[Taĉmento|taĉmenton]] de Desaix. Ankaŭ tiu klopodo estis fiasko. Dume, pli proksime al la rivero, la divizio de Bon deplojiĝis en atak-[[Kolumno|kolumnojn]] kaj atakis Embabeh. Enirante la vilaĝon, la francoj venkis la [[Garnizono|garnizonon]] enpostenigitan en ĝi. Blokitaj pro la [[Nilo|riverego]], multaj el la mamlukoj kaj soldatoj de la otomana infanterio provis naĝi sekurecen, kaj centoj dronis. Napoleono informis pri la perdo de 29 mortigitoj kaj 260 vunditoj en sia armeo. La perdoj de Murad estis multe pli gravaj, eble ĝis 3 000 kavalerianoj el la mamluka kavalerio mortis samkiel necerta nombro da infanterianoj. Murad eskapis al [[Alta Egiptio]], kie li aranĝis aktivan [[Gerilo|gerilon]] antaŭ esti venkita de Desaix fine de 1799. == Konsekvencoj == Aŭdinte informojn pri la malvenko de sia eksterordinara kavalerio, la atendantaj mamlukaj fortoj en Kairo disiĝis kaj iris al [[Sirio]] por tie reorganiziĝi kaj regrupiĝi. La batalo de la Piramidoj estis averto pri la komenco de la fino de sep jarcentoj de regado de la mamlukoj en Egiptio. Malgraŭ ĉi-tiu bonaŭgura venko, la venko de la [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] admiralo [[Horatio Nelson]] en la [[batalo apud Abukiro]] dek tagojn poste neniigis la esperojn de Bonaparte konkeri [[Mezoriento|Mezorienton]]. [[Dosiero:Battle of the Pyramids, July 21, 1798 MET 150804.jpg|eta|''La batalo de la Piramidoj, la 21-an de julio 1798'', [[François-André Vincent]]]] Tiu batalo estis bildigita per skizo fare de la franca pentristo [[François-André Vincent]]<ref>''[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/339816 "Batalo de la Piramidoj, 21a de Julio, 1798"]''.</ref>. Pro la [[urba etendiĝo]] de la okcidenta parto de Kairo, la batalkampo tute malaperis kaj ne plu videblas hodiaŭ. == Notoj kaj referencoj == * Tiu artikolo estas traduko de la [[Angla lingvo|anglalingva]] artikolo « [[:en:Battle_of_the_Pyramids|Battle of the Pyramids]] » {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Napoleono Bonaparte]] [[Kategorio:Bataloj de Francio|Piramidoj]] [[Kategorio:Bataloj de la Otomana Imperio|Piramidoj]] [[Kategorio:Milita historio de Egiptio]] [[Kategorio:Bataloj de la militoj de la Franca revolucio|Piramidoj]] [[Kategorio:Milita historio de Francio]] [[Kategorio:Bataloj en 1798|Piramidoj]] [[Kategorio:Otomana Imperio]] [[Kategorio:Mamlukoj]] amq3i06j6cln6zxab3lfrbawvvk95ji 0 738565 9420336 8784525 2026-07-04T16:39:20Z Sj1mor 12103 9420336 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="yellow"><big><big>'''Heinrich Will<br />(1812-1890)'''</font></big></big></span> |dosiero = Heinrich Will (1812-1890).jpeg |priskribo ="Tabeloj por Kvalita Kemia Analizo", verko eldonita de Heinrich Will en [[1852]]. |dato de naskiĝo =[[8-a de decembro]] [[1812]] |loko de naskiĝo = [[Weinheim]], [[Anglio]] |dato de morto =[[15-a de decembro]] [[1880]] |loko de morto = [[Gießen]], [[Germanio]] | alma_mater = [[Universitato de Gießen]]<br />[[Universitato de Hajdelbergo]] }} '''Heinrich Will (1812-1890)''' estis germana kemiisto, sukcedinto de [[Justus von Liebig]] inter 1853 kaj 1882 kiel profesoro pri kemio en la "Universitato de Gießen". Li famiĝis kune kun [[Franz Varrentrapp]] (1815-1877) por la disvolviĝo de la “Metodo Will-Varrentrapp” pri kvanta determino de nitrogeno. == Biografio == Heinrich Will naskiĝis en Weinheim en 1812 kaj perdis sian patron, kiu laboris kiel urba publika oficisto, kiam li estis infano. La direktoro de la latina lernejo en Weinheim, kiu ankaŭ studis en la sama lernejo, fariĝis lia adoptita patro. Li tiam finis metilernadon kiel apotekisto en [[Gernsbach]] inter 1827 kaj 1831, sed post pluraj jaroj da studmigrado kaj laboro kiel apoteka asistanto en pluraj diversaj urboj, li komencis studi natursciencojn en la "Universitato de Hajdelbergo" ekde 1834. Poste li laboris ekde 1835 kiel asistanto ĉe la kemia laboratorio sub Philipp Lorenz Geiger (1785-1836) kaj post lia morto en 1836 sub la gvidado de [[Leopold Gmelin]]. En 1837, laŭ la peto de [[Justus von Liebig]], kiu estis proksima amiko de Geiger, li translokiĝis al la Universitato de Giessen, kie li doktoriĝis ankaŭ en majo 1839. En 1842 li transprenis la administradon de la nove establita branĉa laboratorio, kiu estis kreita por studenta trejnado pro la kreskanta nombro de kemiaj studentoj en la Universitato Giessen. Du jarojn poste li ricevis sian rajtigon kaj estis nomumita privata profesoro. La habilitiga laboro estis preterlasita de li, ĉar li jam taŭge pruvis sian instruan kvalifikon laŭ la ministeria dekreto. En 1845 li estis nomumita asocia [[lektoro]]. Post la translokiĝo de Liebig al la Universitato de Munkeno en 1852, li komence transprenis provizoran administradon de la kemia laboratorio en la Universitato de Giessen kune kun [[Hermann Kopp]]. En 1853 li estis nomumita plena profesoro pri eksperimenta kemio kaj, laŭ instigo de Kopp, li estis nomumita titola direktoro de la laboratorio. Li okupis ĉi tiun postenon ĝis sia emeritiĝo en oktobro 1882. Inter 1869 kaj 1870 li ankaŭ aktivis kiel la rektoro de la universitato. Ekde 1849 Heinrich Will estis edziĝinta al la filino de la kuracisto de Gießen Wilhelm Balser (1780-1846). Lia filo Wilhelm Will, naskita en 1854, poste fariĝis profesoro pri kemio en Berlino kaj estis membro de la [[Leopoldina (akademio)|Leopoldina akademio]] ekde 1888. Krome li havis kvar filinojn, el kiuj Sophie Will, naskita en 1850, edziniĝis kun la fizikisto Karl Zöppritz )1838-1885) kaj Tilde Will, naskita en 1855, edziĝis kun la okulisto Hubert Sattler (1844-1928). Will mortis en Giessen en 1890. Instrukcioj por kvalita kemia analizo por uzo en la kemia laboratorio por gisado [[Dosiero:Chelidonin.svg|eta|maldekstre|300px|<center>Kemia strukturo de la kelidonino, izolita el la [[papavacoj]], unu el la raportoj pri fitonutraĵoj kiujn li publikigis.</center>]] [[Dosiero:Styphnic acid Ball and Stick.png|eta|dekstre|300px|<center>Kemia strukturo de la "stifnata acido", kemia substanco pure preparita de Heinrich Will kaj Rudolph Böttger, sed malkovrita de Otto Linné Erdmann (1804-1869).<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Nuclear_Science_Abstracts/CA7wvDTaZQYC?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=Heinrich+Will+Styphnic+acid&pg=PA2400&printsec=frontcover The Descent Into Hell: A Study of the Radical Reversal of the Christian Consciousness]</ref></center>]]<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/History_of_Chemistry/-1JdDwAAQBAJ?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=Heinrich+Will+Styphnic+acid&pg=PA397&printsec=frontcover History of Chemistry]</ref> Li ankaŭ publikigis studojn pri fitonutraĵoj kiel "kelidonino", mustardoleo kaj la esenca oleo de [[Rutacoj|Ruta graveolens]] kaj instrukciojn kaj tabelojn por kemiaj analizoj, kiuj estis plurfoje represitaj kaj tradukitaj al pluraj aliaj lingvoj. Kune kun Franz Varrentrapp, li disvolvis metodon konatan kiel la metodo Will-Varrentrapp por la kvanta determino de nitrogeno en organikaj specimenoj. Li ankaŭ estis kuntrovinto de la "stifnata acido". == Premioj kaj rekono == La premioj kaj omaĝoj de Heinrich Will inkluzivis la Meritordeno de la Granda Hesia Duklando de Ludwig, same kiel la titolo de honora membro en la Kemia Societo de Londono. Li ankaŭ estis akceptita kiel koresponda membro de la "Bavara Scienca Akademio" kaj kiel eksterlanda membro de la "Hispana Reĝa Akademio de Ekzaktaj, Fizikaj kaj Naturaj Sciencoj" kaj la "Reĝa Akademio pri Sciencoj de Torino". Heinrich Will aparte kontribuis kiel universitata profesoro. Pluraj el liaj studentoj, kiel ekzemple [[August Kekulé]], Wilhelm Lossen (1838-1906), Theodor Poleck (1821-1906), Jacob Volhard (1834-1910), [[Emil Erlenmeyer]], Heinrich Meidinger (1831-1905) kaj Alexander Classen (1843-1934), estis nomumitaj profesoroj en diversaj universitatoj kaj teknikaj altlernejoj. La fratoj Carl Clemm (1836-1899) kaj August von Clemm (1837-1910), kunfondintoj de la kompanio BASF, ankaŭ studis ĉe Heinrich Will. Lia plej grava kaj influa kontribuo al la disvolviĝo de kemio estas la starigo de la metodo Will-Varrentrapp por analizo de nitrogeno. == Verkaro == {{Div col|cols = 3}} * [https://www.google.com.br/books/edition/Principles_of_organic_and_physiological/6DsQmrVur3gC?hl=en&gbpv=1&dq=%22Heinrich+Will%22+chemist&pg=PT7&printsec=frontcover Principles of organic and physiological chemistry], Henry Carrington Bolton, [[1853]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Principles_of_organic_and_physiological/6DsQmrVur3gC?hl=en&gbpv=1&dq=%22Heinrich+Will%22+chemist&pg=PT7&printsec=frontcover Principles of organic and physiological chemistry], Karl Jacob Löwig, [[1853]] * ''Anleitung zur qualitativen chemischen Analyse zum Gebrauche im chemischen Laboratorium zu Giessen.'' (Instruoj pri kvalita kemia analizo por uzo en kemia laboratorio en Giessen), 1-a eldono, Heidelberg 1846; 2-a eldono, [[1883]] * ''Outlines of Chemical Analysis. Tradukita el la 3-a germana eldono.'' Boston kaj Cambridge [[1855]] * ''A Handbook of Chemical Analysis. Surbaze de la 4-a eldono far Dr. H. Will's Anleitung zur chemischen Analyse (Lecionoj pri kemia analizo).'' Londono [[1858]] * ''Tafeln zur chemischen Analyse.'' 1-a eldono, Heidelberg 1846; 10-a eldono, [[1875]] * ''Tables for Qualitative Chemical Analysis. Tradukita el la 2-a germana eldono.'' Filadelfio [[1852]] {{Div col end}} == Literaturo == * [https://persondata.toolforge.org/p/Heinrich_Will_(Chemiker) Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n79-56375/ WorldCat Identities] * [https://www.google.com.br/books/edition/American_Journal_of_Pharmacy_and_the_Sci/zib-OhlXFsMC?hl=en&gbpv=1&dq=%22Heinrich+Will%22+chemist&pg=PA54&printsec=frontcover American Journal of Pharmacy and the Sciences Supporting Public Health] * [https://data.bnf.fr/fr/13164161/heinrich_will/ Bibliothèque nationale de France] * [https://books.google.com.br/books?id=7yZhDwAAQBAJ&pg=PT53&lpg=PT53&dq=Heinrich+Will+(1812-1890)&source=bl&ots=2Bn_0OtC2D&sig=ACfU3U28tPer5WSY6cK0cR3a0_GMTrsYQw&hl=pt-BR&sa=X&ved=2ahUKEwiqncbNmYHzAhUprpUCHb8FCdQQ6AF6BAgeEAM#v=onepage&q=Heinrich%20Will%20(1812-1890)&f=false Four Centuries of Clinical Chemistry] * [https://www.google.com.br/books/edition/Chemical_Sciences_in_the_Modern_World/cVQrEAAAQBAJ?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=Heinrich+Will+(1812-1890)&pg=PA98&printsec=frontcover Chemical Sciences in the Modern World] * [https://www.google.com.br/books/edition/The_Development_of_Modern_Chemistry/89BIAwAAQBAJ?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=Heinrich+Will+(1812-1890)&pg=PA296&printsec=frontcover The Development of Modern Chemistry] * [https://www.google.com.br/books/edition/The_Quiet_Revolution/5evb11uV078C?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=Heinrich+Will+(1812-1890)&pg=PA152&printsec=frontcover The Quiet Revolution] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Johann Friedrich Böttger]] (1682-1719) * [[Peter Christian Abildgaard]] (1740-1801)<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1106286/ PubMed]</ref> * [[Karl Gottfried Erdmann]] (1774-1835) * [[Georg Balser]] (1780-1846) * [[Philipp Lorenz Geiger]] (1785-1836) * [[Leopold Gmelin]] (1788-1853) * [[Justus von Liebig]] (1803-1873) * [[Otto Linné Erdmann]] (1804-1869) * [[Rudolf Böttger]] (1806-1881) * [[Eugène-Melchior Péligot]] (1811-1890) * [[Franz Varrentrapp]] (1815-1877) * [[Hermann Kopp]] (1817-1892) * [[Theodor Poleck]](1821-1906) * [[Emil Erlenmeyer]] (1825-1909) * [[August Kekulé]] (1829-1896) * [[Heinrich Meidinger]] (1831-1905) * [[Jacob Volhard]] (1834-1910) * [[Carl Clemm]] (1836-1899) * [[August von Clemm]] (1837-1910) * [[Karl Zöppritz]] (1838-1885) * [[Wilhelm Lepenau]] (1838-1901) * [[Wilhelm Lossen]] (1838-1906) * [[Wilhelm Körner]] (1839-1925) * [[Alexander Classen]] (1843-1934) * [[Hubert Sattler]] (1844-1928) * [[Richard Godeffroy]] (1847-1895) * [[Johan Kjeldahl]] (1849-1900) * [[Zdenko Hans Skraup]] (1850-1910) * [[Wilhelm Will]] (1854-1919) * [[Hugo Erdmann]] (1862-1910) * [[Fritz Pregl]] (1869-1930) * [[Albrecht Haack]] (1878-1976) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Div col|cols = 3}}{{Div col end}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Will, Heinrich}} {{Vivtempo|Will, Heinrich}} [[Kategorio:Germanaj kemiistoj]] 6dufloy6c8jq7a41j25bbwwzl6zwbfd 0 742841 9420334 9306101 2026-07-04T16:38:48Z Sj1mor 12103 9420334 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |loko de naskiĝo = [[Rothenburg an der Oder]] en [[Malsupra Silezio]] }} '''Erika Schirmer''' (fraŭline ''Mertke''; naskiĝinta la {{Daton|31|7|1926}} en [[Rothenburg an der Oder]] en [[Malsupra Silezio]], kiu ekde 1946 pole nomiĝas [[Czerwieńsk]]<ref>[http://www.volksstimme.de/nachrichten/lokal/havelberg/950147_Deutsche-singen-im-polnischen-Nietkow-gemeinsam-das-Lied-von-der-Friedenstaube.html Volksstimme.de, ''Deutsche singen im polnischen Nietkow gemeinsam das Lied von der Friedenstaube'', 17.10.2012].</ref>) estas [[germanoj|germana]] verkistino, iama infanvartistino kaj speciala pedagogino. Ŝi famiĝis antaŭ ĉio per la de ŝi komponita kaj tekstigita duonpolitika kanto ''Kleine weiße Friedenstaube'', kiu tre popularis en [[GDR]]. == Vivo == Estante [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelita]] el sia patruja regiono ŝi vivis unue ĉe [[distrikto Eichsfeld|Eichsfeld]], antaŭ ekdeĵori en infanĝardeno sur la insulo [[Rügen]]. Ekde 1948 Schirmer estis en [[Nordhausen]].<ref>[http://www.nnz-online.de/news/news_lang.php?ArtNr=168356 NNZ-Online.de: ''Erika Schirmer zu Gast bei Freunden'', 20.4.2015.]</ref> Post sukcesa finfaro de pedagogikaj studoj en 1956<ref>[https://web.archive.org/web/20140201205836/http://www.wittich.de/index.php?id=73&tx_lw_pi2%5Bheftnr%5D=1608&tx_lw_pi2%5Bort%5D=Bad%20Langensalza&tx_lw_pi2%5Bnav%5D=rubriken&tx_lw_pi2%5Buid%5D=170740824554 Die Mutter der Kleinen weissen Friedenstaube,] Bad Langensalzener Heimatbote, majo 2013</ref> ŝi laboris en bazlernejo en Salza (Nordhausen). Ekde 1972 ŝi zorgis pri handikapitaj infanoj kaj junuloj.<ref>[http://www.kyffhaeuser-nachrichten.de/news/news_lang.php?ArtNr=56332 Kyffhaeuser Nachrichten, ''Ausstellung eröffnet'', 10.12.2008"].</ref> == Verkoj == [[Dosiero:1981 picasso nonumber pogasheno ng.jpg|alternativtext=|eta|Sovetia poŝtmarko de 1981 kun packolombo sur bildo de [[Pablo Picasso]] el 1949]] Schirmer verkis ''Hunderte Gedichte, Lieder, Kinderreime, Kurzgeschichten, Kalender- und Kunstblätter sowie Scherenschnitte'', kio temigis ofte la [[Harco]]-regionon kaj la ĉirkaŭaĵoj de Nordhausen. Ili prezentitis dum ne tute 120 ekspozicioj, ankaŭ migraj eksterlande en [[Polujo]].<ref>[http://www.nordhausen.de/news/news_lang.php?ArtNr=6458&Step=0 Hejmpaĝo de la urbo Nordhausen, ''Bildergalerie: Scherenschnitte und Blütenbilder von Erika Schirmer im Museum „Flohburg“'', 18.1.2007].</ref> Ĉe la taggazeto [[Thüringer Allgemeine]] ŝi publikigis la versaĵojn sub la titolo ''Harzer Fingerhut''. En 1948 aperis ŝia unua porinfana kanto ''Der Winter ist gekommen''. Tutlande ŝi famiĝis danke al la orientgermana popolkanto kaj [[freie Deutsche Jugend|FDJ-pionira]] kanto ''Kleine weiße Friedenstaube'' pri packolombo kiun ŝi kreis samjare. Ĝi estiĝis post ekvido de afiŝo pri la pariza mondpackonferenco de 1949 kun la fama verko de Pablo Picasso ''La Colombe''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://kunst-sammlung.at/artifact_Detail/101 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190814083001/https://kunst-sammlung.at/artifact_Detail/101 |arkivdato=2019-08-14 }}</ref>. == Honoroj == * 1996: (premio por elstara integradlaboro por fremduloj en Germanujo) Auszeichnung für ''Vorbildliche Integration von Aussiedlern in der BRD'' - fare de la germana parlamentprezidantino [[Rita Süssmuth]] * 1998: (artpremio) Kunstpreis des Landesverbandes der Vertriebenen für ihren Gedichtband ''Heimat, die ich meine – Nordhausen'' * 2004: (artpremio) Kunstpreis des Landesverbandes der Vertriebenen für ihr Gesamtwerk * 2011: Goldener Roland<ref>[http://www.nnz-online.de/news/news_lang.php?ArtNr=96199 NNZ-Online.de: ''Goldener Roland verliehen'', 19.6.2011].</ref> * 2013: honora civitaneco en Nordhausen * 2014: honora civitaneco en la naskiĝurbo [[Czerwieńsk]] * 2016: (meritordenonkruco germana) Verdienstkreuz am Bande des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland<ref>https://www.nordhausen.de/news/news_lang.php?ArtNr=24870</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|120272512}} * [http://nordhausen-wiki.de/index.php?title=Erika_Schirmer Biografio] ĉe NordhausenWiki * [http://lesen-in-deutschland.de/html/content.php?object=journal&lid=1400 ''Kleine weiße Friedenstaube, fliege übers Land,&nbsp;…'' – Verdienstkreuz am Bande für Erika Schirmer.] Ĉe: Lesen in Deutschland, 6.10.2016. == Notoj == {{Referencoj}} == Fonto == {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Erika Schirmer | revizio = 204673590 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schirmer, Erika}} [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Kulturo de GDR]] [[Kategorio:Homoj de Silezio]] [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Nordhausen]] [[Kategorio:Infanĝardenoj]] 39b3wsmcswiwvkcumw1tbmaz5c9gq9t 0 751780 9420311 9121111 2026-07-04T16:12:48Z Tirolischleioans 254019 9420311 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:USS John C. Stennis baker.jpg|150px|eta|Bakisto laborante ĉe platoj de panbuloj en moderna elektra forno.]] [[Dosiero:Panadería, Herrsching, Alemania 2012-05-01, DD 01.JPG|150px|eta|maldekstre|Pentraĵo pri bavara panbakejo el 1825.]] '''Bakisto''' estas la metiisto kies profesio estas baki [[pano]]n, [[kuko]]jn kaj aliajn [[bakaĵo]]jn;<ref>[[PIV]] [https://vortaro.net/#bakisto_kd Alirita la 16an de Januaro 2022.]</ref> estas aplikebla ankaŭ la termino "panfaristo" aŭ "panvendisto", specife por la persono kiu krome vendas la panon kaj ties [[kromprodukto]]jn. En la aktualo, la bakistoj kaj panvendistoj povas labori en diversaj medioj, ĉu kiel dungitoj, vendistoj, veraj bakistoj, aŭ posedantoj de la propra [[panbakejo]] aŭ [[panvendejo]]. La ĉefa diferenco inter tradiciaj bakistoj kaj nuntempaj bakistoj kuŝas sur la granda diferenco inter tradiciaj [[forno]]j kiuj uzis energion el [[ligno]] kaj similaj brulaĵoj kaj la nuntempaj fornoj kiuj uzas [[elektro]]n. Tio rezultas en grandaj ŝanĝoj por la bonfarto de la bakisto, la gusto de la pano, la kosto de la produktado ktp. Aliaj grandaj diferencoj estas en la diversaj bakosistemoj en la diversaj landoj. == Bakisto kiel familia nomo == La nomo de tiu ĉi metiisto estas vasta [[familia nomo]] en multaj [[Lingvo|lingvoj]], ekzemple: * [[Angla lingvo|Angle]]: ''Baker'' * [[Ĉeĥa lingvo|Ĉeĥe]]: ''Pekař'' * [[Franca lingvo|France]]: ''Boulanger'' * [[Germana lingvo|Germane]]: ''Bäcker'' * [[Hindia lingvo|Hindie]]: बेकर, नानबाई ''Bekar, Naanabaee'' * [[Hispana lingvo|Hispane]]: ''Panadero'' * [[Hungara lingvo|Hungare]]: ''Pék'' * [[Pola lingvo|Pole]]: ''Piekarz'' * [[Rusa lingvo|Ruse]]: пекарь ''Pekar'' * [[Nederlanda lingvo|Nederlande]]: ''Bakker'' == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=bak.0isto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Panoj]] [[Kategorio:Gastronomio]] [[Kategorio:Komerco]] [[Kategorio:Profesioj]] bp5jt84i7aj6ispsagatoqgngfck5xk 0 753693 9420656 8311762 2026-07-05T08:24:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420656 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Lajos Széll Horváth |dosiero = Széll Horváth Lajos.JPG |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Lajos Széll Horváth |naskonomo = }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Széll [[Horváth]]''' [lajoŝ sEl horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Széll Horváth Lajos''' estas [[Hungario|hungara]] [[aktoro]]. [[Dosiero:Lackner László Kakukkfióka.jpg|eta|{{centre|Lajos Széll Horváth sur titolpaĝo}}]] Lajos Széll Horváth<ref>https://www.imdb.com/name/nm8363363/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM2378094/1e82fac0-d8e3-463d-bfb0-fc61a4c5c463/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|25|decembro|1972}} en [[Pécs]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Lajos Széll Horváth maturiĝis en muzika [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo. Inter 1993-1996 li studis en aktorstudio de [[Teatro Hevesi Sándor]], poste li havis rolojn en la teatro. Ekde [[1998]] li estas membro de [[Nacia Teatro (Pécs)]], sed li havis rolojn ankaŭ en malgrandaj teatroj de la sama urbo. Li ricevis [[premio]]n en 2007. Lia [[edzino]] naskis 2 [[filino]]jn. == Liaj teatraj roloj (elekto) == * [[William Shakespeare]]: ** [[Somermeznokta sonĝo]] - Demetrius ** [[Hamleto]] - Laertes ** [[Romeo kaj Julieta]] - Benvolio ** [[Rikardo la 3-a]] - reĝo Edward * [[Molière]]: [[La Nobela Burĝo]] - muzikinstruisto * [[Edmond Rostand]]: [[Cyrano de Bergerac]] - Christian * [[József Katona]]: ''Bánk bán'' - Tiborc * [[Ferenc Molnár]]: ** ''Liliom'' - kapitano ** ''Játék a kastélyban'' - [[lakeo]] * [[Imre Kálmán]]: ** ''A montmartre-i ibolya'' - Frascatti ** ''Marica grófnő'' - Kudelka ** ''Csárdáskirálynő'' - grafo Bóni * [[Albert Szirmai]]– [[Andor Gábor]]: ''Mágnás Miska'' - grafo Mixi == Liaj filmaj roloj (elekto) == * ''Mula-tó'' (televida serio, 2014) - sorĉisto == Fontoj == * [http://www.zalaszam.hu/szinhaz/tarsulat/arhiv/szelhorvathlajos.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220128070047/http://www.zalaszam.hu/szinhaz/tarsulat/arhiv/szelhorvathlajos.htm |date=2022-01-28 }} * [https://www.pnsz.hu/tarsulat/szell-horvath-lajos/23 hungarlingva biografio kun foto] * [https://madeinpecs.hu/lokal/portre:-szell-horvath-lajos hungarlingva biografio kun foto] * [https://port.hu/adatlap/szemely/szell-horvath-lajos/person-27743 roloj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szell Horvath Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] {{Portalstrio|Biografio}} kck9arl48ifz7v8ctr0o45w0p03wv56 0 754940 9420317 7712394 2026-07-04T16:31:22Z Sj1mor 12103 9420317 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | regiono-ISO = US-NC | tipo1 = reliefo | situo de=Situo de Concord en [[Norda Karolino]] | situo sur mapo2=Usono | tipo2 = reliefo | situo de2=Situo de Concord en [[Usono]] | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- nur por eviti tro longan nombron, se la informo rekte preniĝas el vikidatumoj --> | bildo = <!-- kutime preniĝas el vikidatumoj --> |zomo=10 }} '''{{lang|en|Concord}}''' - prononco laŭ [[IFA-transskribo]] ''[{{IFA|kɒn.kord}}]'' - estas urbo de [[Norda Karolino]], [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] de [[Usono]]. Laŭ la popolnombrado de la jaro 2020, en la urbo vivis {{nombro|105240}} loĝantoj<ref>[https://data.census.gov/cedsci/profile?g=1600000US3714100 laŭ la usona censo de aprilo 2020]</ref> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La urbo estas la administra centro de la kantono ''Cabarrus''. == [[Ĝemelurbo]]j == * {{flago|Bahamoj}} [[Freeport]], [[Bahamoj]] * {{flago|Irlando}} [[Killarney]], [[graflando Kerry]], [[Irlando]] * {{flago|Italio}} [[Sieno]], [[Toskanio]], [[Italio]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Usono}} [[Kategorio:Urboj de Norda Karolino]] qbvo1cirfnrfvlnkrw4pafo80xcv7lj 0 756912 9420303 9150467 2026-07-04T15:47:19Z ThomasPusch 1869 9420303 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Lata Mangeshkar''' (naskiĝis la {{daton|28|septembro|1929}}<ref>(en) Ians, ''[https://indianexpress.com/article/music/lata-mangeshkar-has-special-message-for-pakistan-3053252/ Lata Mangeshkar won’t celebrate 87th birthday, says ‘jo shahid hue hai unki yaad karo kurbani]''’, The Indian Express, la 28-an de septembro 2016</ref> en [[Indaur|Indore]], [[Madja-Pradeŝo|Madhja-Pradeŝo]], mortis la {{daton|6|februaro|2022}} en [[Mumbajo]])<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/lata-mangeshkar-passes-away-at-92/articleshow/89378127.cms Lata Mangeshkar passes away at 92] {{En}}</ref> estis [[Barato|barata]] [[Kantisto|kantistino]] kaj [[kantaŭtoro]]. Ŝi estis konata kiel "la najtingalo de Barato". Ŝi kantis en almenaŭ 20 lingvoj, sed ĉefe en la [[hinda]] kaj la [[Marata lingvo|marata]]. Lata Mangeshkar dum periodo de 75 jaroj registris dekojn de miloj da kantoj (la ciferoj varias inter proksimume 30 000 kaj 50 000). Ŝi estas reludigkantisto kaj la muziko estas utiligita en [[Barata kinematografio|barataj filmoj]], kie la kantistoj estas la veraj steluloj. En 2001 ŝi ricevis la premion [[Bharat Ratna]] (Juvelo de Barato), la plej alta civila distingo de Barato<ref>(en) ''[https://web.archive.org/web/20100811105225/http://www.hinduonnet.com/2001/03/22/stories/01220006.htm Lata Mangeshkar given Bharat Ratna]'', [[The Hindu]] la 22-an de marto 2001.</ref>. En 2007 Francio donis al ŝi la ''Légion d'Honneur'' ([[Honora Legio|Honoran Legion]])<ref>(en) ''[https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-lata-mangeshkar-5-songs-by-the-eternal-songstress-one-must-listen-to-2326051.html Happy Birthday Lata Mangeshkar: 5 Timeless Classics By the Singing Legend]''. CNN-News, la 28-an de septembro 2019)</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Multlingveco en muziko#Listo de individuaj kantistoj kantantaj plurlingve|Multlingveco en muziko]] == Ekstera ligilo == * (angla) [https://globalvoices.org/2022/02/14/south-asia-mourns-the-demise-of-the-nightingale-of-india/ South Asia mourns the demise of the nightingale of India] (kun muzikaj ekzemploj) {{Projektoj}} {{Vivtempo|Mangeshkar, Lata}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Barataj kantistoj]] ehrlxazpxy6j6i2n6rkzdkrtet5w5g4 0 769910 9420708 9052916 2026-07-05T09:42:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420708 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''2-Hidrokso-propanamido'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|3|H|7|NO|2'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Lactamide 2D.png|200px|Laktamido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br>Laktamido'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Lactamide 3D.png|200px|Laktamido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Laktamido'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * 2-Hidrokso-propanamido * Amido de la laktata acido |- |[[CAS-numero|CAS-numerm-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=2043-43-8 2043-43-8] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.85030.html 85030] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/94220 94220] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora aŭ blanka solidaĵo |- |[[Molmaso]]||89,094g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,161 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/2043-43-8.html Guidechem]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||73-76°C <ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB3138878.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||281,9°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/2043-43-8_1102550.html Chemsrc]</ref><ref>[http://www.chemindex.com/index/?f=show_cas_info&terms=2043-43-8 Chemindex]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.459}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||124,3°C <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.molbase.com/moldata/48508.html |titolo=Molbase |alirdato=2022-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220510153815/https://www.molbase.com/moldata/48508.html |arkivdato=2022-05-10 }}</ref><ref>[https://www.chemblink.com/moreProducts/more2043-43-8.htm Chemblink]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:25 g/L<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/BR/pt/product/aldrich/292923 Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>5000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|264+265|271|280|302+352|304+340|305+351+338|319|321|332+317|337+317|362+364|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Laktamido'''</big> aŭ <big>'''2-Hidrokso-propanamido'''</big> estas organika kombinaĵo aŭ amido de la [[laktata acido]]. Ĝi estas senkolora aŭ blanka solidaĵo, solvebla en akvo, uzata en kemiaj sintezoj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj en produktoj por hararzorgoj.. Laktamido estas primara amido kaj antaŭaĵo en la produktado de laktataj derivaĵoj. N-N-Dumetillaktamido estiĝas per agado de laktamido kun klorometano.<ref>[https://pubs.acs.org/doi/pdf/10.1021/ja01105a022 Journal of the American Chemical Society]</ref> ==Reakcioj== ===Reakcio 1=== * Preparado de '''laktamido''' per traktado de '''sodamido''' kun '''laktila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Lactyl chloride 3D.png|laktila klorido|120px]] +[[Dosiero:Sodamide 3D.png|sodamido|120px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Lactamide 3D.png|laktamido|120px]] +[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|120px]] |- |} </center> ===Reakcio 2=== * Preparado de '''laktamido''' per traktado de '''amoniako''' kun '''laktila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Lactyl chloride 3D.png|laktila klorido|120px]] +[[Dosiero:Ammonia 3D.png|amoniako|50px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Lactamide 3D.png|laktamido|120px]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50px]] |- |} </center> ===Reakcio 3=== * Preparado de '''laktamido''' per traktado de '''kloramino''' kun '''laktata acido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:L-Lactic acid molecule ball.png|laktata acido|120px]] +[[Dosiero:Ammonia 3D.png|Amoniako|70px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Lactamide 3D.png|laktamido|120px]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|Akvo|70px]] |- |} </center> ===Reakcio 4=== * Preparado de '''laktamido''' per traktado de '''kloramino''' kun '''laktaldehido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:L-Lactaldehyde_molecule_ball.png|laktaldehido|120px]] +[[Dosiero:Chloramine 3D.png|kloramino|50px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Lactamide 3D.png|laktamido|120px]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50px]] |- |} </center> ==Vidu ankaŭ== * [[Amido#Listo da amidoj|Amidoj]] == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Amidoj]] 2k8jb704nvticxr4qh1srvi8ocxkzqn 0 780999 9420277 8822541 2026-07-04T14:02:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420277 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Várszegi |dosiero = Az MTV forgatásán Várszegi Károly és Kocsis Sándor operatőrök. Fortepan 56245.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Károly Várszegi laboras |naskonomo = }} '''[[Karolo|Károly]] Várszegi''' [kAroj vArsegi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Várszegi Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[kameraisto]]. Károly Várszegi<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM74065</ref> naskiĝis la {{daton|25|januaro|1943}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|27|marto|1999}} (laŭ WikiData la mortotago estas la 26-a). == Biografio == Károly Várszegi post lernado eklaboris en [[Hungara Televizio]] en [[1963]], kie li estis aktiva ĝis sia morto. Komence li helpis la kameraiston, en [[1967]] li estis levita kameraisto. En [[1980]] li akiris [[diplomo]]n en [[:hu:Marxizmus-Leninizmus Esti Egyetem]] pri komunisma ideologio. Li konstante faris dokumentajn filmojn por la televido, tial li ofte vojaĝis al eksterlando. Kelkfoje li ankaŭ reĝisoris. Li ricevis kelkajn [[premio]]jn. == Liaj filmaj reĝisoraĵoj (elekto) == * ''Harcok a magányos cédrus országában'' (1975) * ''Emlékül Évának'' (1988) == Liaj filmoj kiel kameraisto (elekto) == * ''Alkohol'' (1966) * ''Keressük Petőfit'' (serio, 1972) * ''Orvosok az atomháború ellen'' (1988) == Fontoj == * [http://www.tvmt.hu/V%C3%A1rszegi%20K%C3%A1roly.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220716081823/http://www.tvmt.hu/V%C3%A1rszegi%20K%C3%A1roly.htm |date=2022-07-16 }} * [https://www.origo.hu/itthon/19990331elhunyt.html hungarlingva biografieto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220716081656/https://www.origo.hu/itthon/19990331elhunyt.html |date=2022-07-16 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Varszegi Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj kameraistoj]] [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} ey5ziyj1r4gtgaek4uumzhcb3t4ncbl 0 782020 9420497 8704716 2026-07-04T21:45:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420497 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Les_Six_Tableau.jpg|eta|La Sesopoo ''Le Groupe des six'', 1922, pentraĵo de Jacques-Émile Blanche. En ĉi tiu pentraĵo de ok homoj, nur kvin el ''Les Six'' estas reprezentitaj; [[Louis Durey]] ne ĉeestis. En la centro: pianisto [[Marcelle Meyer]]. Maldekstre, de malsupre supren: [[Germaine Tailleferre]], [[Darius Milhaud]], [[Arthur Honegger]], [[Jean Wiener]]. Dekstre, starante [[Francis Poulenc]], [[Jean Cocteau]]; kaj sidinte [[Georges Auric]] <ref>Bialek, Mireille (Decembro 2012). "[https://amis-musees-rouen.fr/fichiers/gazette/gazette_2012.pdf Jacques-Émile Blanche et le Groupe des Six] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211211145029/https://amis-musees-rouen.fr/fichiers/gazette/gazette_2012.pdf |date=2021-12-11 }}" (PDF). ''La Gazette des Amis des Musées de Rouen et du Havre''. No. 15. p. 7. prenita la 18-an de julio 2021.</ref>]] '''La Sesopo''' ({{Lang-fr|Les Six}}) estas nomo kiun la kritikisto Henri Colette donis al grupo de ses junaj [[Komponisto|komponistoj]] de [[Montparnasse]]. La nomo estis inspirita de la [[Rusio|rusa]] grupo nomata [[kvinopo]]. Oni kutime konsideras la muzikon de tiuj komponistoj kiel defio al [[Richard Wagner|Vagnerismo]] kaj [[Impresionisma muziko|Impresionismo]]. == La konstitueco == La grupanoj oficiale estis: * [[Georges Auric]] (1899-1983) * [[Louis Durey]] (1888-1979) * [[Arthur Honegger]] (1892-1955) * [[Darius Milhaud]] (1892-1974) * [[Francis Poulenc]] (1899-1963) * [[Germaine Tailleferre]] (1892-1983) Multaj aliaj havis parton en la agado de la grupo kaj la plej famaj inter ili estis [[Erik Satie]], [[Jean Cocteau]] kaj Jean Wiener. == Preludo: La Novaj Junuloj == En [[1917]], kiam multaj teatroj kaj koncertejoj estis fermitaj pro la milito, Blaise Sander kaj la pentristo [[Moise Kisling]] decidis organizi [[Koncerto|koncerton]] ĉe 6 Huygens strato, la studio de la pentristo Emile Lejean. En honoro de tiu okazaĵo, la muroj de la studio estis kovritaj per [[Kanvaso|kanvasoj]] fare de [[Pablo Picasso|Picasso]], [[Henri Matisse|Matisse]], [[Fernand Léger|Léger]], [[Amedeo Modigliani|Modigliani]] kaj aliaj. La [[muziko]] en la koncerto estis de Sati, Honegger, Auric kaj Durey. Supozeble tiu koncerto donis al Eric Satie la ideon kunveni grupon de komponistoj ĉirkaŭ li, por esti konata kiel "la novaj junularoj", anoncante la "sesopo". == La sesopo == Laŭ Milhaud: „Colette elektis ses nomojn tute arbitre, Auric , Dora, Honegger, Poulenc, Tailleferre kaj mi, simple ĉar ni konis unu la alian, ni estis amikoj kaj aperis en la samaj muzikspektakloj, kaj ne gravis, ke ĉiu el ni tute havis malsamajn [[Temperamento|temperamentojn]] kaj [[Personeco|personecoj]] ol tiuj de la aliaj! Auric kaj Poulenc estis fidelaj al la ideoj de Cocteau, Hunger estis altirita de la germana [[Romantikismo|romantismo]], kaj mi estis altirita de mediteranea liriko!" <ref>  Ivry 1996</ref> Sed tio estas nur unu interpreto de la originoj de la Sesopo: aliaj verkistoj, kiel Ornella Volta, emfazintis la manovrojn de Jean Cocteau por iĝi la gvidanto de avangarda grupo dediĉita al muziko, kiel la [[Kubismo|kubismaj]] kaj [[Superrealismo|superrealismaj]] grupoj. Tio estis aperinta en la vidaj artoj kiuj ekis mallonge antaŭe. Do kun Picasso, [[Guillaume Apollinaire|Apollinaire]] kaj [[André Breton]] kiel ĉefaj reprezentantoj. La fakto, ke Satie forlasis la "Novan Junularon" malpli ol jaron post la fondo de la grupo estis "donaco el la ĉielo", kiu plenumis la deziron kaj ambicion de Cocteau: lia ''Le Coq et l'Arlequin'' de [[1918]] estis mejloŝtono por tio. Post la [[Unua Mondmilito]], Jean Cocteau kaj la sesopo komencis pli kaj pli umi ĉe [[trinkejo]] nomita "La Virbovo sur la Tegmento", kies etoso donis inspiron al Milhaud verki sian faman [[Baleto|baleton]] samnome (''[[Le bœuf sur le toit (Milhaud)|Le bœuf sur le toit]]'' op. 58, orkestrofantazio). Dum la malferma vespero, la [[Piano|pianisto]] Jean Wiener ludis plezuroaĵojn de [[George Gershwin|George Gerŝŭin]] kaj [[Vincent Youmans]], kaj Cocteau kaj Milhaud akompanis lin per perkutado. Inter la ĉeestantoj estis la rusa iniciatinto [[Sergej Djagilev]], [[Pablo Picasso]], [[kinreĝisoro]] [[René Clair]], [[kantisto]] Jane Bathori kaj [[Maurice Chevalier]]. La grupo estis oficiale inaŭgurita en januaro [[1920]] en serio de du artikoloj verkitaj fare de la franca muzikrecenzisto kaj komponisto Henri Colette en la franca revuo "Comédie". Ŝajne estis klare kaj evidente, ke Cocteau estis malantaŭ tiuj artikoloj, sed la nomo por la grupo estis elektita de Colette, kiu decidis kompari la "sesopo" kun la rusa "[[kvinopo]]". La grupo publikigis komunan albumon de kunmetaĵoj por [[piano]] (la fama "Albumo de la sesopo"). Kvin membroj de la grupo ankaŭ kunlaboris verkante la muzikon por ''Les Mariés de La Tour Eiffel'' de Cocteau (La geedziĝantoj ĉe la [[Eiffel-Turo|Eiffel-turo]]), kiu estis produktita fare de la sveda baletkompanio, rivalo de la rusa baleto. Cocteau unue ofertis la projekton al Auric, sed ĉar Auric ne estis sufiĉe rapida en kompletigado de la muziko laŭ la postuloj de la provludhoraro, Cocteau elektis dividi la pecon inter la aliaj membroj de la Sesopo. Durey, kiu ne estis en [[Parizo]] tiutempe, ne partoprenis. La premiero kaŭzis publikan [[Skandalo|skandalon]], konkurante kun tiu de "[[La konsekro de la printempo]]" de [[Igor Stravinski|Stravinski]], kelkajn jarojn antaŭe. Tamen, la baleto restis en la [[repertuaro]] de la trupo dum la [[1920-aj jaroj]]. Ne estus ĝuste diri ke la "geedziĝantoj ĉe la Eiffel-Turo" markis la "finon de la sesopo", ĉar Durey ĉeestis ĉe ĉiu koncerto kaj ĉiu alia okazaĵoj por marki la datrevenon de la fondo de la grupo. La sesopo neniam ĉesis ekzisti, ĝiaj membroj simple turnis ĉiun al sia propra aparta kaj unika vojo, vojoj kiujn ili deklaris ekde la komenco. == Eksteraj ligiloj == {{Commons-inline}} == Vidu ankaŭ == * [[Kvinopo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muziko en la 20-a jarcento]] pj9ar0z063c98ui3ud093uns9o80b08 0 796062 9420372 7730309 2026-07-04T17:22:37Z Tirolischleioans 254019 9420372 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Adolph Philipp Theodor SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|1|9|1777}} en [[wiek (Rügen)|Wiek]], mortinta la {{Daton|19|2|1850}} samloke) estis [[germanio|germana]] luterana paroĥestro, verkisto kaj pentristo. Liaj pseŭdonimoj estis ''Theodor Melas'' kaj ''Theodor Pyl''. == Vivo== Estante filo de [[preposto]] li ĝuis privatan instruadon fare de M. Carl Brismann (1760–1800); kun li li iris en 1788 al [[Greifswald]], kie Brismann ekprofesoris pri matematiko. En Greifswald li amikiĝis kun [[Karl Schildener]], [[Friedrich Muhrbeck]], [[Hermann Baier]] kaj [[Johann Erichson]]. Sekvis kuna irado al la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Ĉe [[Johann Jakob Griesbach]] li aŭskultis teologiajn prelegojn. En ties domo li eĉ renkontiĝis kun [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]] kaj [[Friedrich Schiller|Ŝilero]]. Frue li trejniĝis en desegnado, verŝajne fare de [[Johann Gottfried Quistorp]]. Pentrante li malfermis al si la insulon [[Rügen]] kaj atentigis tiel aliajn pri la pejzaĝa beleco. Kun la pentristo [[Jakob Roŭ]] li faris en 1800 vojaĝon tra la [[Saksa Svislando]] kaj al [[Dresdeno]]. En 1801 li revenis al Rügen por apogi la patron animzorgantan. Poste li estis plurajn jarojn edukisto en la domoj de preposto von Schwerin en [[Schonen]] kaj de la generalo von Schwerin je [[Stokholmo]]. En 1814 Schwarz ekposteulis al la patro fariĝinte paroĥestro en Wiek. Edzigis lin Philippine Hahne; ilia filo Friedrich (1811–1883) iĝis paroĥestro en [[Altefähr]], filo [[Karl Schwarz|Karl]] (1812–1885) teologo en [[Halle (Saale)|Halle]] respektive [[Gotha]] (kaj ankaŭ parlamentano en Frankfurto). Lia filino Charlotte edzinigis la [[sczeczin|ŝtetinan]] gimnaziestron [[Karl Friedrich Wilhelm Hasselbach]]. == Verkoj == * ''Das Wesen des heiligen Abendmahls''. 1825 (bakalaŭriĝa tezo) * ''Über religiöse Erziehung''. 1834. (distertacio) * ''Erwin von Steinbach''. Romano, 1834 * ''Joseph Sannazar''. 1837. * ''Das gebrochene Wagenrad''. 1836–1844. * ''Hymnen an den Tod''. 1840. * ''Parabeln''. 1840 * ''Der warnende Hausgeist, eine schwedische Prediger-Idylle''. 1846. * ''Der Pantheist.: ein episches Idyll'', Leipzig 1846 * ''Letzte Worte an seine Gemeinde''. 1849. == Literaturo == * {{ADB|33|251|253|Schwarz, Theodor|[[Theodor Pyl (Historiker)|Theodor Pyl]]|ADB:Schwarz, Theodor}} == Eksteraj ligiloj == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schwarz,_Theodor&oldid=- "Schwarz, Theodor"] - fare de Theodor Pyl, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 33 (1891), p. 251–253 * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238421449 Landa Bibliografio de Meklenburgo-Antaŭpomerio] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117367915 Theodor Schwarz in der Deutschen Digitalen Bibliothek] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Theodor}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Luteranaj pastroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1777]] [[Kategorio:Mortintoj en 1850]] bsifboas0kj96vt6il9l2irmc4dp1v3 9420373 9420372 2026-07-04T17:23:10Z Tirolischleioans 254019 9420373 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Adolph Philipp Theodor SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|1|9|1777}} en [[wiek (Rügen)|Wiek]], mortinta la {{Daton|19|2|1850}} samloke) estis [[germanio|germana]] luterana paroĥestro, verkisto kaj pentristo. Liaj pseŭdonimoj estis ''Theodor Melas'' kaj ''Theodor Pyl''. == Vivo== Estante filo de [[preposto]] li ĝuis privatan instruadon fare de M. Carl Brismann (1760–1800); kun li li iris en 1788 al [[Greifswald]], kie Brismann ekprofesoris pri matematiko. En Greifswald li amikiĝis kun [[Karl Schildener]], [[Friedrich Muhrbeck]], [[Hermann Baier]] kaj [[Johann Erichson]]. Sekvis kuna irado al la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Ĉe [[Johann Jakob Griesbach]] li aŭskultis teologiajn prelegojn. En ties domo li eĉ renkontiĝis kun [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]] kaj [[Friedrich Schiller|Ŝilero]]. Frue li trejniĝis en desegnado, verŝajne fare de [[Johann Gottfried Quistorp]]. Pentrante li malfermis al si la insulon [[Rügen]] kaj atentigis tiel aliajn pri la pejzaĝa beleco. Kun la pentristo [[Jakob Roŭ]] li faris en 1800 vojaĝon tra la [[Saksa Svislando]] kaj al [[Dresdeno]]. En 1801 li revenis al Rügen por apogi la patron animzorgantan. Poste li estis plurajn jarojn edukisto en la domoj de preposto von Schwerin en [[Schonen]] kaj de la generalo von Schwerin je [[Stokholmo]]. En 1814 Schwarz ekposteulis al la patro fariĝinte paroĥestro en Wiek. Edzigis lin Philippine Hahne; ilia filo Friedrich (1811–1883) iĝis paroĥestro en [[Altefähr]], filo [[Karl Schwarz|Karl]] (1812–1885) teologo en [[Halle (Saale)|Halle]] respektive [[Gotha]] (kaj ankaŭ parlamentano en Frankfurto). Lia filino Charlotte edzinigis la [[szczecin|ŝtetinan]] gimnaziestron [[Karl Friedrich Wilhelm Hasselbach]]. == Verkoj == * ''Das Wesen des heiligen Abendmahls''. 1825 (bakalaŭriĝa tezo) * ''Über religiöse Erziehung''. 1834. (distertacio) * ''Erwin von Steinbach''. Romano, 1834 * ''Joseph Sannazar''. 1837. * ''Das gebrochene Wagenrad''. 1836–1844. * ''Hymnen an den Tod''. 1840. * ''Parabeln''. 1840 * ''Der warnende Hausgeist, eine schwedische Prediger-Idylle''. 1846. * ''Der Pantheist.: ein episches Idyll'', Leipzig 1846 * ''Letzte Worte an seine Gemeinde''. 1849. == Literaturo == * {{ADB|33|251|253|Schwarz, Theodor|[[Theodor Pyl (Historiker)|Theodor Pyl]]|ADB:Schwarz, Theodor}} == Eksteraj ligiloj == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schwarz,_Theodor&oldid=- "Schwarz, Theodor"] - fare de Theodor Pyl, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 33 (1891), p. 251–253 * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238421449 Landa Bibliografio de Meklenburgo-Antaŭpomerio] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117367915 Theodor Schwarz in der Deutschen Digitalen Bibliothek] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Theodor}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Luteranaj pastroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1777]] [[Kategorio:Mortintoj en 1850]] lbsdmxdfsctsw1jehsm09qkcknis7me 9420375 9420373 2026-07-04T17:23:50Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9420375 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Adolph Philipp Theodor SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|1|9|1777}} en [[wiek (Rügen)|Wiek]], mortinta la {{Daton|19|2|1850}} samloke) estis [[germanio|germana]] luterana paroĥestro, verkisto kaj pentristo. Liaj pseŭdonimoj estis ''Theodor Melas'' kaj ''Theodor Pyl''. == Vivo== Estante filo de [[preposto]] li ĝuis privatan instruadon fare de M. Carl Brismann (1760–1800); kun li li iris en 1788 al [[Greifswald]], kie Brismann ekprofesoris pri matematiko. En Greifswald li amikiĝis kun [[Karl Schildener]], [[Friedrich Muhrbeck]], [[Hermann Baier]] kaj [[Johann Erichson]]. Sekvis kuna irado al la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Ĉe [[Johann Jakob Griesbach]] li aŭskultis teologiajn prelegojn. En ties domo li eĉ renkontiĝis kun [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]] kaj [[Friedrich Schiller|Ŝilero]]. Frue li trejniĝis en desegnado, verŝajne fare de [[Johann Gottfried Quistorp]]. Pentrante li malfermis al si la insulon [[Rügen]] kaj atentigis tiel aliajn pri la pejzaĝa beleco. Kun la pentristo [[Jakob Roux]] li faris en 1800 vojaĝon tra la [[Saksa Svislando]] kaj al [[Dresdeno]]. En 1801 li revenis al Rügen por apogi la patron animzorgantan. Poste li estis plurajn jarojn edukisto en la domoj de preposto von Schwerin en [[Schonen]] kaj de la generalo von Schwerin je [[Stokholmo]]. En 1814 Schwarz ekposteulis al la patro fariĝinte paroĥestro en Wiek. Edzigis lin Philippine Hahne; ilia filo Friedrich (1811–1883) iĝis paroĥestro en [[Altefähr]], filo [[Karl Schwarz|Karl]] (1812–1885) teologo en [[Halle (Saale)|Halle]] respektive [[Gotha]] (kaj ankaŭ parlamentano en Frankfurto). Lia filino Charlotte edzinigis la [[szczecin|ŝtetinan]] gimnaziestron [[Karl Friedrich Wilhelm Hasselbach]]. == Verkoj == * ''Das Wesen des heiligen Abendmahls''. 1825 (bakalaŭriĝa tezo) * ''Über religiöse Erziehung''. 1834. (distertacio) * ''Erwin von Steinbach''. Romano, 1834 * ''Joseph Sannazar''. 1837. * ''Das gebrochene Wagenrad''. 1836–1844. * ''Hymnen an den Tod''. 1840. * ''Parabeln''. 1840 * ''Der warnende Hausgeist, eine schwedische Prediger-Idylle''. 1846. * ''Der Pantheist.: ein episches Idyll'', Leipzig 1846 * ''Letzte Worte an seine Gemeinde''. 1849. == Literaturo == * {{ADB|33|251|253|Schwarz, Theodor|[[Theodor Pyl (Historiker)|Theodor Pyl]]|ADB:Schwarz, Theodor}} == Eksteraj ligiloj == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schwarz,_Theodor&oldid=- "Schwarz, Theodor"] - fare de Theodor Pyl, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 33 (1891), p. 251–253 * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238421449 Landa Bibliografio de Meklenburgo-Antaŭpomerio] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117367915 Theodor Schwarz in der Deutschen Digitalen Bibliothek] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Theodor}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Luteranaj pastroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1777]] [[Kategorio:Mortintoj en 1850]] in09xiy0jwnhbdc7uqi3joxhpf7yvnr 9420378 9420375 2026-07-04T17:24:58Z Tirolischleioans 254019 9420378 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Adolph Philipp Theodor SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|1|9|1777}} en [[wiek (Rügen)|Wiek]], mortinta la {{Daton|19|2|1850}} samloke) estis [[germanio|germana]] luterana paroĥestro, verkisto kaj pentristo. Liaj pseŭdonimoj estis ''Theodor Melas'' kaj ''Theodor Pyl''. == Vivo== Estante filo de [[preposto]] li ĝuis privatan instruadon fare de M. Carl Brismann (1760–1800); kun li li iris en 1788 al [[Greifswald]], kie Brismann ekprofesoris pri matematiko. En Greifswald li amikiĝis kun [[Karl Schildener]], [[Friedrich Muhrbeck]], [[Hermann Baier]] kaj [[Johann Erichson]]. Sekvis kuna irado al la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Ĉe [[Johann Jakob Griesbach]] li aŭskultis teologiajn prelegojn. En ties domo li eĉ renkontiĝis kun [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]] kaj [[Friedrich Schiller|Ŝilero]]. Frue li trejniĝis en desegnado, verŝajne fare de [[Johann Gottfried Quistorp]]. Pentrante li malfermis al si la insulon [[Rügen]] kaj atentigis tiel aliajn pri la pejzaĝa beleco. Kun la pentristo [[Jakob Roux]] li faris en 1800 vojaĝon tra la [[Saksa Svislando]] kaj al [[Dresdeno]]. En 1801 li revenis al Rügen por apogi la patron animzorgantan. Poste li estis plurajn jarojn edukisto en la domoj de preposto von Schwerin en [[Skanio]] kaj de la generalo von Schwerin je [[Stokholmo]]. En 1814 Schwarz ekposteulis al la patro fariĝinte paroĥestro en Wiek. Edzigis lin Philippine Hahne; ilia filo Friedrich (1811–1883) iĝis paroĥestro en [[Altefähr]], filo [[Karl Schwarz|Karl]] (1812–1885) teologo en [[Halle (Saale)|Halle]] respektive [[Gotha]] (kaj ankaŭ parlamentano en Frankfurto). Lia filino Charlotte edzinigis la [[szczecin|ŝtetinan]] gimnaziestron [[Karl Friedrich Wilhelm Hasselbach]]. == Verkoj == * ''Das Wesen des heiligen Abendmahls''. 1825 (bakalaŭriĝa tezo) * ''Über religiöse Erziehung''. 1834. (distertacio) * ''Erwin von Steinbach''. Romano, 1834 * ''Joseph Sannazar''. 1837. * ''Das gebrochene Wagenrad''. 1836–1844. * ''Hymnen an den Tod''. 1840. * ''Parabeln''. 1840 * ''Der warnende Hausgeist, eine schwedische Prediger-Idylle''. 1846. * ''Der Pantheist.: ein episches Idyll'', Leipzig 1846 * ''Letzte Worte an seine Gemeinde''. 1849. == Literaturo == * {{ADB|33|251|253|Schwarz, Theodor|[[Theodor Pyl (Historiker)|Theodor Pyl]]|ADB:Schwarz, Theodor}} == Eksteraj ligiloj == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schwarz,_Theodor&oldid=- "Schwarz, Theodor"] - fare de Theodor Pyl, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 33 (1891), p. 251–253 * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238421449 Landa Bibliografio de Meklenburgo-Antaŭpomerio] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117367915 Theodor Schwarz in der Deutschen Digitalen Bibliothek] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Theodor}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Luteranaj pastroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1777]] [[Kategorio:Mortintoj en 1850]] 4eskuo2iawgag0p6kpbkv7buhbtwovt 9420379 9420378 2026-07-04T17:25:23Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9420379 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Adolph Philipp Theodor SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|1|9|1777}} en [[wiek (Rügen)|Wiek]], mortinta la {{Daton|19|2|1850}} samloke) estis [[germanio|germana]] luterana paroĥestro, verkisto kaj pentristo. Liaj pseŭdonimoj estis ''Theodor Melas'' kaj ''Theodor Pyl''. == Vivo== Estante filo de [[preposto]] li ĝuis privatan instruadon fare de M. Carl Brismann (1760–1800); kun li li iris en 1788 al [[Greifswald]], kie Brismann ekprofesoris pri matematiko. En Greifswald li amikiĝis kun [[Karl Schildener]], [[Friedrich Muhrbeck]], [[Hermann Baier]] kaj [[Johann Erichson]]. Sekvis kuna irado al la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Ĉe [[Johann Jakob Griesbach]] li aŭskultis teologiajn prelegojn. En ties domo li eĉ renkontiĝis kun [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]] kaj [[Friedrich Schiller|Ŝilero]]. Frue li trejniĝis en desegnado, verŝajne fare de [[Johann Gottfried Quistorp]]. Pentrante li malfermis al si la insulon [[Rügen]] kaj atentigis tiel aliajn pri la pejzaĝa beleco. Kun la pentristo [[Jakob Roux]] li faris en 1800 vojaĝon tra la [[Saksa Svislando]] kaj al [[Dresdeno]]. En 1801 li revenis al Rügen por apogi la patron animzorgantan. Poste li estis plurajn jarojn edukisto en la domoj de preposto von Schwerin en [[Skanio]] kaj de la generalo von Schwerin je [[Stokholmo]]. En 1814 Schwarz ekposteulis al la patro fariĝinte paroĥestro en Wiek. Edzigis lin Philippine Hahne; ilia filo Friedrich (1811–1883) iĝis paroĥestro en [[Altefähr]], filo [[Karl Schwarz|Karl]] (1812–1885) teologo en [[Halle (Saale)|Halle]] respektive [[Gotha]] (kaj ankaŭ parlamentano en Frankfurto). Lia filino Charlotte edzigis la [[szczecin|ŝtetinan]] gimnaziestron [[Karl Friedrich Wilhelm Hasselbach]]. == Verkoj == * ''Das Wesen des heiligen Abendmahls''. 1825 (bakalaŭriĝa tezo) * ''Über religiöse Erziehung''. 1834. (distertacio) * ''Erwin von Steinbach''. Romano, 1834 * ''Joseph Sannazar''. 1837. * ''Das gebrochene Wagenrad''. 1836–1844. * ''Hymnen an den Tod''. 1840. * ''Parabeln''. 1840 * ''Der warnende Hausgeist, eine schwedische Prediger-Idylle''. 1846. * ''Der Pantheist.: ein episches Idyll'', Leipzig 1846 * ''Letzte Worte an seine Gemeinde''. 1849. == Literaturo == * {{ADB|33|251|253|Schwarz, Theodor|[[Theodor Pyl (Historiker)|Theodor Pyl]]|ADB:Schwarz, Theodor}} == Eksteraj ligiloj == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schwarz,_Theodor&oldid=- "Schwarz, Theodor"] - fare de Theodor Pyl, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 33 (1891), p. 251–253 * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238421449 Landa Bibliografio de Meklenburgo-Antaŭpomerio] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117367915 Theodor Schwarz in der Deutschen Digitalen Bibliothek] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Theodor}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Luteranaj pastroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1777]] [[Kategorio:Mortintoj en 1850]] ik9rolq3zbozsmcsjshlql1b9w5q45v 9420381 9420379 2026-07-04T17:25:48Z Tirolischleioans 254019 9420381 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Adolph Philipp Theodor SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|1|9|1777}} en [[wiek (Rügen)|Wiek]], mortinta la {{Daton|19|2|1850}} samloke) estis [[germanio|germana]] luterana paroĥestro, verkisto kaj pentristo. Liaj pseŭdonimoj estis ''Theodor Melas'' kaj ''Theodor Pyl''. == Vivo== Estante filo de [[preposto]] li ĝuis privatan instruadon fare de M. Carl Brismann (1760–1800); kun li li iris en 1788 al [[Greifswald]], kie Brismann ekprofesoris pri matematiko. En Greifswald li amikiĝis kun [[Karl Schildener]], [[Friedrich Muhrbeck]], [[Hermann Baier]] kaj [[Johann Erichson]]. Sekvis kuna irado al la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Ĉe [[Johann Jakob Griesbach]] li aŭskultis teologiajn prelegojn. En ties domo li eĉ renkontiĝis kun [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]] kaj [[Friedrich Schiller|Ŝilero]]. Frue li trejniĝis en desegnado, verŝajne fare de [[Johann Gottfried Quistorp]]. Pentrante li malfermis al si la insulon [[Rügen]] kaj atentigis tiel aliajn pri la pejzaĝa beleco. Kun la pentristo [[Jakob Roux]] li faris en 1800 vojaĝon tra la [[Saksa Svislando]] kaj al [[Dresdeno]]. En 1801 li revenis al Rügen por apogi la patron animzorgantan. Poste li estis plurajn jarojn edukisto en la domoj de preposto von Schwerin en [[Skanio]] kaj de la generalo von Schwerin je [[Stokholmo]]. En 1814 Schwarz ekposteulis al la patro fariĝinte paroĥestro en Wiek. Edzigis lin Philippine Hahne; ilia filo Friedrich (1811–1883) iĝis paroĥestro en [[Altefähr]], filo [[Karl Schwarz|Karl]] (1812–1885) teologo en [[Halle (Saale)|Halle]] respektive [[Gotha]] (kaj ankaŭ parlamentano en Frankfurto). Lia fratino Charlotte edzigis la [[szczecin|ŝtetinan]] gimnaziestron [[Karl Friedrich Wilhelm Hasselbach]]. == Verkoj == * ''Das Wesen des heiligen Abendmahls''. 1825 (bakalaŭriĝa tezo) * ''Über religiöse Erziehung''. 1834. (distertacio) * ''Erwin von Steinbach''. Romano, 1834 * ''Joseph Sannazar''. 1837. * ''Das gebrochene Wagenrad''. 1836–1844. * ''Hymnen an den Tod''. 1840. * ''Parabeln''. 1840 * ''Der warnende Hausgeist, eine schwedische Prediger-Idylle''. 1846. * ''Der Pantheist.: ein episches Idyll'', Leipzig 1846 * ''Letzte Worte an seine Gemeinde''. 1849. == Literaturo == * {{ADB|33|251|253|Schwarz, Theodor|[[Theodor Pyl (Historiker)|Theodor Pyl]]|ADB:Schwarz, Theodor}} == Eksteraj ligiloj == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schwarz,_Theodor&oldid=- "Schwarz, Theodor"] - fare de Theodor Pyl, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 33 (1891), p. 251–253 * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238421449 Landa Bibliografio de Meklenburgo-Antaŭpomerio] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117367915 Theodor Schwarz in der Deutschen Digitalen Bibliothek] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Theodor}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Luteranaj pastroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1777]] [[Kategorio:Mortintoj en 1850]] 231z1ihg7r8294d8le4fe8nktktsnol 0 800848 9420579 9295785 2026-07-05T00:51:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420579 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La vento kiu ebenigas''''' (hispane ''El viento que arrasa'') estas la unua [[romano]] de la [[Argentino|argentina]] [[verkisto]] {{Ill|lingvo=d|trad=Q18280751|eo=Selva Almada}}, eldonita en 2012 de Mardulce.<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.infobae.com/america/cultura-america/2019/11/04/la-literatura-de-selva-almada-es-un-viento-que-arrasa/|titolo=La literatura de Selva Almada es un viento que arrasa|alirdato=2020-12-20|familia nomo=Pittella|persona nomo=Flavia|verko=[[Infobae]] |lingvo=es-ES}}</ref><ref name=":1">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/libros/10-4616-2012-03-25.html|titolo=Página/12 :: libros|alirdato=2020-12-20|verko=www.pagina12.com.ar|lingvo=es}}</ref> La loko estas la argentina [[provinco Ĉako]]. La intrigo temas pri la veno de la evangelia predikisto Pearson kaj lia filino Leni al la garaĝo de la meĥanikisto Brauer kaj lia adoleska protektato Tapioca kiam ilia veturilo difektiĝis.<ref name=":0"/> La romano gajnis vastan ŝaton de kritikistoj kaj legantoj, nomate "romano de la jaro" de ''[[Revuo Ñ]]''.<ref name=":2" /> En 2019, ĝi gajnis la Premion por Unua Libro de Edinburgo per sia traduko en la [[angla lingvo|anglan]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.edbookfest.co.uk/news/first-book-award-winner-announced-argentinian-writer-selva-almada|titolo=First Book Award Winner Announced: Argentinian Writer Selva Almada|alirdato=2022-06-03|dato=2019-11-04|verko=www.edbookfest.co.uk|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20191213080206/https://www.edbookfest.co.uk/news/first-book-award-winner-announced-argentinian-writer-selva-almada|arkivdato=2019-12-13}}</ref> == Verkiĝo == En intervjuo por la prilibra retejo Ojo en Tinta, Almada komentis rilate la ekeston de la ĉefideo de ''La vento kiu ebenigas'':<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ojoentinta.com/selva-almada-autora-de-el-viento-que-arrasa-es-una-novela-que-es-un-susurro/|titolo=Selva Almada, autora de “El viento que arrasa”: “Es una novela que es un susurro”|fechaacceso=2020-12-20|dato=2018-12-13|retejo=Ojo en Tinta|lingvo=ES}}</ref> {{Citaĵo|Kiam mi ekverkis la romanon, mi sciis nur, ke estos filino kaj patro devigataj kunvivi en aŭto, sen domo, sen apartenejo, irante tien kaj reen ĉiam. (...) Poste aperis la personoj de la meĥanikisto kaj Tapioca, kiel duobluloj de la pastro kaj la filino, sed ankaŭ kiel alia maniero rilati.}} == Akcepto == La romano estis vaste laŭdita kaj de kritikistoj kaj de legintoj, kaj portis Almada en literaturan famon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.infobae.com/america/cultura-america/2019/11/04/la-literatura-de-selva-almada-es-un-viento-que-arrasa/|titolo=La literatura de Selva Almada es un viento que arrasa|alirdato=2020-12-20|familia nomo=Pittella|persona nomo=Flavia|verko=infobae|lingvo=es-ES}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://agencialiterariacbq.com/escritores/selva-almada/|titolo=Selva Almada {{!}} CBQ|alirdato=2020-12-20|idioma=es-ES}}</ref> En la sama jaro, kiam ĝi publikiĝis, ĝin elstarigis'' [[Revuo Ñ]]'' kiel "romanon de la jaro"<ref name=":2">{{citaĵo el novaĵo|aŭtoro1=Mauro Libertella|titolo=Los mejores títulos del 2012|url=http://www.revistaenie.clarin.com/literatura/Los-mejores-titulos-del-2012_0_827917433.html|alirdato=11-a de aŭgusto 2016|verkaĵo=Revista Ñ|eldoninto=Clarín|dato=14-a de decembro 2012|citaĵo=La plejvoĉa libro en argentina rakontado estis ''La vento kiu ebenigas'', de Selva Almada. Unua romano, ĝi intence formetas sin de rompita kaj sinreferenca rakontado kaj proponas rakonton, se oni volas, klasikan, kie ĉiuj elementoj havas sencon, kaj en kiu resonas iaj eĥoj de la sudusona gotiko.}}</ref> kaj en 2019, post tradukiĝo en la anglan, ĝi ricevis la First Book Award de Edinburgo.<ref name=":0" /><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.clarin.com/cultura/escritora-argentina-selva-almada-gano-first-book-award-edimburgo_0_2i0Ea6t0.html|titolo=La escritora argentina Selva Almada ganó el 'First Book Award' de Edimburgo|alirdato=2020-12-20|dato=2019-11-04|verkaĵo=www.clarin.com|lingvo=es}}</ref> Ĝi estis reeldonita plurajn fojojn,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=Selva Almada, la escritora rural que sale al mundo|url=https://elpais.com/cultura/2015/09/16/actualidad/1442421506_312787.html|eldoninto=El País|dato=2015-09-17|alirdato=2020-12-20|issn=1134-6582|lingvo=es|persona nomo=Víctor Núñez|familia nomo=Jaime}}</ref> kaj tradukita en la lingvojn [[franca lingvo|francan]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.lanacion.com.ar/sociedad/en-el-salon-de-paris-los-nuevos-escritores-argentinos-deslumbran-a-los-franceses-nid1674377/|titolo=En el Salón de París, los nuevos escritores argentinos deslumbran a los franceses|alirdato=2020-12-20|verkaĵo=www.lanacion.com.ar|lingvo=es}}</ref> [[portugala lingvo|portugalan]], [[nederlanda lingvo|nederlandan]] kaj [[germana lingvo|germanan]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.jornada.com.mx/2015/08/09/sem-luis.html|titolo=Selva Almada y la violenta claridad del lenguaje|alirdato=2020-12-20|verkaĵo=www.jornada.com.mx}}</ref> Isaac Rosa, en artikolo en ''[[El País]]'', skribis ke "''La vento kiu ebenigas'' ne estas stilekzerco, sed male: ĝi estas matura verko, kun lerta rego de la parola lingvo kaj priskriba senseco malproksima de tiu esprima minimumismo tiel aktuala en la lastaj jaroj".<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=La palabra arrolladora|url=https://elpais.com/cultura/2016/01/22/babelia/1453475556_811480.html|eldoninto=El País|dato=2016-01-22|alirdato=2020-12-20|issn=1134-6582|lingvo=es|persona nomo=Isaac|familia nomo=Rosa}}</ref> La eseisto {{Ill|lingvo=d|trad=Q4408686|eo=Beatriz Sarlo}} skribis en la ĵurnalo ''[[Perfil (Argentino)|Perfil]]'' ke "''La vento kiu ebenigas'' estas romano, kiu elektas en originala maniero ene de la lingvo, sen grandaj gestoj aŭ anoncoj, nur ĉar ĝi rakontas alian aferon".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://agencialiterariacbq.com/libros/el-viento-que-arrasa/|titolo=El viento que arrasa {{!}} CBQ|alirdato=2020-12-20|lingvo=es-ES}}</ref> La ĵurio de la First Book Award de Edinburgo taksis ĝin "libro zorgege desegnita", kiu havigas "profundan, poezian, kaj senseblan sperton de la pejzaĝo. Oni disponas pri la kina precizo de nemoviĝanta ''road movie''. Ĝi estas malsama romano signanta la alvenon en la anglan de verkisto kun neneebla talento".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.infobae.com/america/cultura-america/2019/11/04/selva-almada-distinguida-con-el-first-book-award-de-edimburgo/|titolo=Selva Almada, distinguida con el First Book Award de Edimburgo|alirdato=2020-12-20|verkaĵo=infobae|lingvo=es-ES}}</ref> === Adaptoj === En 2016, oni surscenigis [[opero]]n bazitan sur la romano fare de Beatriz Catani kaj [[Luis Menacho]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/radar/9-11781-2016-09-11.html|titolo=Página/12 :: radar|alirdato=2020-12-20|verkaĵo=www.pagina12.com.ar}}</ref> En 2021, la argentina reĝisoro [[Paula Hernández]] anoncis, ke ŝi reĝisoros adapton de la teksto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://haciendocine.com.ar/cannes-anuncian-el-nuevo-proyecto-de-paula-hernandez/|titolo=Cannes: Anuncian el nuevo proyecto de Paula Hernández|alirdato=2022-06-03|dato=2021-07-13|verkaĵo=Haciendo Cine|lingvo=es|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220809072729/https://haciendocine.com.ar/cannes-anuncian-el-nuevo-proyecto-de-paula-hernandez/|arkivdato=2022-08-09}}</ref> == Notoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] 3umowpxrv4w68l4zcmctjebxnuk79u5 0 811304 9420493 8995042 2026-07-04T21:34:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420493 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}}<br/><small>{{lang|oc|La Roquilha}}</small> | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Nova Akvitanio]] | departemento = [[Ĝirondio]] | arondismento = [[arondismento Libourne|Libourne]] (aŭ ''Liborna'') | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-33 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{paĝonomo}}''' - jen [[france]], prononco [{{IFA|la ʁɔkij}}], [[okcitane]] respektive [[gaskone]] ''La Roquilha'' - estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Gironde|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Ĝirondio]] (france ''Gironde'' [{{IFA|ʒiʁɔ̃d}}] respektive [[okcitane]] kaj [[gaskone]] ''Gironda''), en la [[Regionoj de Francio|administra regiono]] [[Nova Akvitanio]] (france ''Nouvelle-Aquitaine'' [{{IFA|nuvɛl akitɛn}}], [[okcitane]] kaj [[gaskone]] ''Nòva Aquitània'') kaj en la tradicia, historia regiono [[Akvitanio]] (france ''Aquitaine'' [{{IFA|akitɛn}}], [[okcitane]] kaj [[gaskone]] ''Aquitània''). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la [[arondismento Libourne]] (aŭ ''Liborna'') kaj al la kantono ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. [[dosiero:Eglise de La Roquille 2.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika kirko}}]] {{Mapo franca komunumo}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Ĝirondio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.paysfoyen.fr/annonce_la-roquille_8_20_1_fr.html Oficiala paĝo en retejo de la komunumaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230213163524/https://www.paysfoyen.fr/annonce_la-roquille_8_20_1_fr.html |date=2023-02-13 }} ({{fr}}) {{Komunumoj de Ĝirondio}} {{ĝermo|Francio}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Gironde]] 3hznrmw8bc0xbaenq0qo6fmpst77fzl 0 814246 9420421 9190764 2026-07-04T18:21:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420421 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Deux_furies.png|eta|La bildo de du [[Erinioj]] prenita de antikva vazo]] [[Dosiero:Einsatzgruppen_murder_Jews_in_Ivanhorod,_Ukraine,_1942.jpg|eta|Foto de [[Einsatzgruppen]] ekzekutantaj ukrainajn Judojn en 1942]] [[Dosiero:Bundesarchiv_Bild_146-2007-0068,_IG-Farbenwerke_Auschwitz.jpg|eta|Malliberuloj laborante ĉe la [[Auschwitz III]] devigitas labora tendaro en Nazia okupita Pollando]] [[Dosiero:Bundesarchiv_Bild_183-B29906,_Russland,_Kampf_um_Stalingrad,_Grenadier.jpg|eta|Germana Armea soldato dum la [[Batalo ĉe Stalingrado|Batalo de Stalingrad]] en 1942]] [[Dosiero:Destruction_in_a_Berlin_street.jpg|eta|Strato en Berlino, 1945]] '''La Bonkoremulinoj''' ({{lang-fr|Les Bienveillantes}}) estas [[romano]] de [[Jonathan Littell]], publikigita en [[Francio]] en la franca lingvo en [[2006]]. La libro rakontas en la [[unua persono]] la militrakonton de fikcia [[Sicherheitsdienst|SS]]-[[oficiro]] nomita Max Aue, kiu deĵoris sur la [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|orienta fronto]] kaj estis implikita en [[amasmurdo]] dum la [[holokaŭsto]]. Little mem preferas aludi al la mortigoj sub la nomo "la nacisocialisma politiko de ekstermado" kaj tio estas ĉar "ĝi inkluzivas ankaŭ la ekstermado de [[Samseksemo|samseksemuloj]], [[ciganoj]], [[Malkapablo|handikapuloj]] kaj kelkaj aliaj malplimultoj". <ref>Intervjuo en Haaretz kin Little "[https://www.haaretz.co.il/misc/2008-05-28/ty-article/0000017f-e99f-d639-af7f-e9df5e2c0000 La ekzekutisto interesas min pli ol la viktimo]", la 28an de majo 2008 (hebrea)</ref> La privata vivo de Aue estas priskribita tre detale. Aue, [[Samseksemo|samseksemulo]], kiu tre detale priskribas siajn rilatojn kun viroj, ankaŭ atestas al si ke li havis [[Incesto|inceston]] kun sia fratino. Dum la kurso de la libro, Aue faras multajn krimojn, aldone al sia partopreno en la mortigoj ene de la [[Sicherheitsdienst|SDA]]. Interalie, Aue mortigas unu el siaj amantoj, lian plej bonan amikon kaj ŝajne lian patrinon kaj duonpatron. La libro, kiu longas proksimume 900 paĝojn en la originala lingvo, estis publikigita en Francio en [[2006]] kaj estis komerca kaj kritika sukceso. En la unuaj ses semajnoj post ĝia publikigo, la libro vendis 280,000 ekzemplerojn en Francio. En 2006, la libro gajnis la [[Premio Goncourt|Goncourt Premion]] same kiel la "Grandan Premion por la Romano de la Franca Akademio". Kune kun la multaj laŭdoj kiujn ricevis la libro, kiu eĉ estis nomita "la unua granda romano de la 21-a jarcento" kaj la komparo de sia aŭtoro al kelkaj el la plej grandaj verkistoj en la historio, la libro ricevis severan kritikon pro la elekto priskribi la okazaĵojn tra la okuloj de la [[ekzekutisto]], kaj pro multaj historiaj kaj faktaj eraroj. La franc-germana historiisto Peter Stetler akuzis Little-n je manko de kompreno de germana kulturo dum la milito rezulte de la multaj malglataĵoj, kaj nomis la libron "simila al [[Holivudo|Holivuda]]-filmo en kiu aperas nazioj kiuj parolas la anglan kaj faras dialogon plenan de banalaĵoj... ofte groteska, foje malallogema kaj tormentanta, kaj eĉ ne iomete ridinda." <ref>Peter Stetler, [http://www.tagesspiegel.de/kultur/ripley-im-land-der-shoah/768184.html Ripley im Land der Shoah,] la 29an de oktobro 2006, Tagusspiegel</ref> Pli ol kelkaj kritikistoj kritikis la romanon por ĝia [[Hedonismo|hedonisma]] ruliĝado en [[perforto]], [[seksumado]], [[murdo]] kaj mortigado kaj difinis ĝin, interalie, kiel "pseŭdo-intelektan, kaj [[BDSM]]-an [[Fikcio|fikcion]]". <ref>Multaj aliaj recenzoj en tiu ĉi vejno, precipe en la germana gazetaro, troveblas (citita) [http://www.signandsight.com/features/1666.html ĉi tie].</ref> Aliaj kritikoj alfrontis kio estis perceptita fare de iliaj verkistoj kiel la samtempa adopto de la koncepto de la banaleco de malico, kaj la apero de Aue kiel ordinara persono kaptita en nekutimaj cirkonstancoj kaj lia priskribo kiel escepta kaj unika kazo, kio estas motivita de liaj murdaj internaj impulsoj. <ref>la recenzo de Irish Redish en Die Zeit. ( [http://www.signandsight.com/features/1666.html Vidu ĉi tie] )</ref> Israela verkisto [[Amos Oz]] kritikis la libron, asertante ke ĝi ne estas originala, kaj ke la ĉefideo en ĝi estas prenita de "Eichmann en Jerusalemo" fare de [[Hannah Arendt]], sed male al Eichmann de Arendt, kiu laŭsupoze estas "ĉiu viro", La heroo de Little estas [[Psikopatio|psikopato]]. Oz ankaŭ asertis ke tio estas "banaligo de la holokaŭsto", kaj ke la libro estas "enamiĝinte kun malico". <ref>Amos Oz sur la "[https://web.archive.org/web/20080924022639/http://www.kinnblog.com/blog/2008/09/post-33.html Kindness of Grace]" blogo de Kinneret, Zamoro, Dvir</ref> La nomo de la verko, "La Bonkoremulinoj", estas menciita nur en la lasta paragrafo, en kiu la verkisto referencas al la [[Tragedio|greka tragedio]] ''Koeforoj'' (greke Χοηφόροι) en la [[trilogio]] ''[[Orestiado]]'' de [[Esĥilo]], en kiu la diinoj [[Erinioj]], venĝeme persekutas [[Oresto|Oreston]], la ĉefheroo, post kiam li murdis sian patrinon. La romano estis tradukita en diversajn lingvojn, inkluzive de [[Angla lingvo|la angla]] (Publikigita fare de Harper kaj Collins, [[2008]]). Pro la [[polemiko]], kiu estiĝis en landoj, kie la libro estis eldonita, la eldono de la libro estis akompanata kun akompananta eldono nomita "La Polemiko", en kiu la aŭtoro respondis la kritikon ke la libro ricevis. == Fontoj == * {{citation|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/988410.html|title=''The executioner's song''|last=Uni|first=Assaf|date=May 30, 2008|publisher=Haaretz|access-date=2009-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601025801/http://www.haaretz.com/hasen/spages/988410.html|archive-date=2008-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080601025801/http://www.haaretz.com/hasen/spages/988410.html|archivedate=2008-06-01}} * Gates, David (March 5, 2009). [https://www.nytimes.com/2009/03/08/books/review/Gates-t.html?ref=review The Monster in the Mirror]. ''The New York Times''. Retrieved on 2010-09-24. * {{citation|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/books/24kaku.html?ref=books|title=''Unrepentant and Telling of Horrors Untellable''|last=Kakutani|first=Michiko|date=February 23, 2009|work=The New York Times|access-date=2009-04-09}} * {{citation|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/fiction/article5772123.ece|title=''The Kindly Ones by Jonathan Littell''|last=Beevor|first=Antony|date=February 20, 2009|work=The Times|access-date=2009-04-09|ref=refBeevor2009a|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429084118/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/fiction/article5772123.ece|archivedate=2009-04-29}} * {{citation|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704431804574540113805301456|title=''Five Best: World War II Fiction''|last=Beevor|first=Antony|date=November 21, 2009|publisher=The Wall Street Journal|access-date=2009-12-08|ref=refBeevor2009b}} * {{citation|url=http://www.spectator.co.uk/books/26713/part_1/prize-winning-novels-from-france.thtml|title=''Book Reviews: Prizewinning Novels From France''|last=Brookner|first=Anita|date=November 30, 2006|publisher=The Spectator|access-date=2010-04-18}}{{Dead link|date=June 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=no}} * {{citation|url=https://www.theguardian.com/books/2009/feb/22/history-holocaust-books-jonathan-littell|title=''The evil that ordinary men can do''|last=Burke|first=Jason|date=February 22, 2009|work=The Guardian|access-date=2009-04-09}} * {{citation|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article616182.ece|title=''France falls in love with American's Nazi novel''|last=Bremner|first=Charles|date=October 28, 2006|work=The Times|access-date=2009-04-24}}{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{citation|url=http://www.bookforum.com/inprint/015_05/3249|title=''The Sound of the Furies''|last=de la Durantaye|first=Leland|date=February 23, 2009|publisher=Bookforum|access-date=2009-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100107052655/http://www.bookforum.com/inprint/015_05/3249|archivedate=2010-01-07}} * {{citation|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/new-titles/adult-announcements/article/6548-as-kindly-ones-sinks--every-man-dies-alone-rises-.html|title=''As 'Kindly Ones' Sinks, 'Every Man Dies Alone' Rises''|last=Deahl|first=Rachel|date=July 27, 2009|publisher=Publishers Weekly|access-date=2010-09-19}} * Grossman, Lev (Mar. 19, 2009). [https://web.archive.org/web/20090323193515/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1886536,00.html The Good Soldier]. ''Time''. Retrieved on 2009-04-25. * {{citation|url=http://www.dw-world.org/dw/article/0,,2227321,00.html|title=''American Author's Nazi Novel Wins France's Top Literary Prize''|date=November 7, 2006|publisher=Deutsche Welle|access-date=2009-04-21}} * {{citation|last=Karp|first=Jaqueline|date=June 2007|title=Les Bienveillantes by Jonathan Littell|journal=Quadrant|volume=LI|issue=6}} * {{citation|url=http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2009-02-25/a-brilliant-holocaust-novel/|title=''A Brilliant Holocaust Novel''|last=Korda|first=Michael|date=February 25, 2009|publisher=''[[The Daily Beast]]''|access-date=2009-04-09}} * Lasdun, James (February 28, 2009). [https://www.theguardian.com/books/2009/feb/28/kindly-ones-review The exoticism of evil]. ''The Guardian''. Retrieved on 2009-08-18. * {{citation|url=https://www.theguardian.com/books/2009/nov/30/bad-sex-award-jonathan-littell-kindly-ones|title=''Bad sex award goes to Jonathan Littell's The Kindly Ones''|last=Lea|first=Richard|date=November 30, 2009|work=The Guardian|access-date=2009-05-12}} * {{citation|url=http://thekindlyones.wordpress.com/littell-interview-with-samuel-blumenfeld/|title=''Littell Interview with Samuel Blumenfeld''|last1=Littell|last2=Blumenfeld|first1=Jonathan|first2=Samuel|date=November 17, 2006|publisher=Le Monde des Livres|access-date=2009-04-24}} * {{citation|url=http://www.nybooks.com/articles/22452|title=''Transgression''|last=Mendelsohn|first=Daniel|date=March 26, 2009|publisher=The New York Review of Books|access-date=2009-04-24}} * {{citation|url=http://www.signandsight.com/features/976.html|title=''The banalisation of evil''|last=Mönninger|first=Michael|date=September 21, 2006|publisher=Perlentaucher|access-date=2009-04-09}} * Schuessler, Jennifer (March 21, 2009). [https://www.nytimes.com/2009/03/22/weekinreview/22schuessler.html?_r=1&partner=rss&emc=rss Writing with the Devil]. ''The New York Times''. Retrieved on 2010-09-24. * {{citation|url=https://www.nytimes.com/2006/11/07/books/07gonc.html|title=''American Writer Is Awarded Goncourt''|last=Riding|first=Alan|date=November 7, 2006|work=The New York Times|access-date=2009-04-24}} * {{citation|url=http://www.lefigaro.fr/actualites/2008/01/02/01001-20080102ARTFIG00280-les-evenements-de-.php|title=''Les vingt événements de 2008''|publisher=Le Figaro|date=January 1, 2008|access-date=2009-04-09|language=fr}} * {{citation|last1=Littell|first1=Jonathan|first2=Richard|last2=Millet|author-link2=Pierre Millet|date=March–April 2007|title=''Conversation à Beyrout''h|journal=Le Débat|volume=144|issue=2|pages=4–24|doi=10.3917/deba.144.0004|language=fr}} * {{citation|last=Mercier-Leca|first=Florence|date=March–April 2007|title=Les Bienveillantes et la tragédie grecque. Une suite macabre à L'Orestie d'Eschyle|journal=Le Débat|issue=144|pages=45–55|doi=10.3917/deba.144.0045|language=fr}} * {{citation|last1=Littell|first1=Jonathan|last2=Nora|first2=Pierre|author-link2=Pierre Nora|date=March–April 2007|title=Conversation sur l'histoire et le roman|journal=Le Débat|volume=144|issue=2|pages=25–44|doi=10.3917/deba.144.0025|language=fr}} * {{citation|url=http://tempsreel.nouvelobs.com/actualites/culture/20061106.OBS8261/littell_est_grand_de_jerome_garcin.html|title=''Littell est grand, de Jérôme Garcin''|last=Garcin|first=Jérôme|date=November 6, 2006|publisher=Nouvel Observateur|access-date=2009-04-09|language=fr}} * {{citation|url=http://www.lefigaro.fr/magazine/20061229.MAG000000304_maximilien_aue_je_pourrais_dire_que_c_est_moi.html|title=''Jonathan Littell, homme de l'année''|last1=Littell|first1=Jonathan|last2=Georgesco|first2=Florent|date=January 2007|publisher=Le Figaro|access-date=2009-04-09|language=fr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090228060123/http://www.lefigaro.fr/magazine/20061229.MAG000000304_maximilien_aue_je_pourrais_dire_que_c_est_moi.html|archivedate=2009-02-28}} * {{citation|url=http://hebdo.nouvelobs.com/hebdo/parution/p2185/dossier/a317427-lanzmann_juge_%C2%AB_les_bienveillantes_%C2%BB.html|title=''Lanzmann juge " les Bienveillantes "''|last=Lanzmann|first=Claude|author-link=Claude Lanzmann|date=September 21, 2006|publisher=Le Nouvel Observateur|access-date=2009-04-13|language=fr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090106105100/http://hebdo.nouvelobs.com/hebdo/parution/p2185/dossier/a317427-lanzmann_juge_%C2%AB_les_bienveillantes_%C2%BB.html|archivedate=2009-01-06}} == Por plia legado == * Clément, Murielle Lucie (editor), [http://www.openbookpublishers.com/product/57 ''Les Bienveillantes de Jonathan Littell'']. Open Book Publishers. (2009) {{ISBN|9781906924225}}. * Golsan, Richard J., [[Susan Rubin Suleiman|Suleiman, Susan R.]], ''Suite Française and Les Bienveillantes, Two Literary "Exceptions" : A Conversation'', ''Contemporary French and Francophone Studies'', vol. 12, no 3 (2008), pp.&nbsp;321–330 * Golsan, Richard J., (editor), Watts, Philip (editor)., ''Literature and History: Around "Suite Française" and "Les Bienveillantes"'', ''Yale French Studies'', Number 121 (2012) {{ISBN|0300184778}} * Hussey, Andrew (February 27, 2009). [https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-kindly-ones-by-jonathan-littell-translated-by-charlotte-mandell-1632969.html ''The Kindly Ones, By Jonathan Littell, translated by Charlotte Mandell'']. ''[[The Independent]]''. Retrieved on 2009-04-21. * Hussey, Andrew (December 11, 2006). [http://www.newstatesman.com/200612110046 ''Guilty pleasures'']. ''[[New Statesman]]''. Retrieved on 2010-09-24. * Lemonier, Marc, ''Les Bienveillantes décryptées''. Le Pré aux Clercs. (2007) {{ISBN|978-2-266-18164-8}}. * Littell, Jonathan, (November 13, 2006). [http://pagesperso-orange.fr/lyonel.baum/traduct.html Lettres de Jonathan Littell à ses traducteurs]. Retrieved on 2009-04-24 * Mandell, Charlotte, (March 14, 2009). [http://beatrice.com/wordpress/2009/03/14/charlotte-mandell-in-translation/ ''Living Inside The Kindly Ones'']. Beatrice.com. Retrieved on 2009-04-24 * Razinsky, Liran, ''History, Excess and Testimony in Jonathan Littell’s Les Bienveillantes'', ''French Forum'', vol. 33, no 3 (Autumn 2008), pp.&nbsp;69–87 * Razinsky, Liran (editor), Barjonet, Aurélie (Editor), ''Writing the Holocaust Today: Critical Perspectives on Jonathan Littell's The Kindly Ones''. Rodopi. (2012) {{ISBN|978-9042035867}} * Moyn, Samuel (March 4, 2009). [http://www.thenation.com/doc/20090323/moyn ''A Nazi Zelig: Jonathan Littell's The Kindly Ones'']. ''[[The Nation]]''. Retrieved on 2009-04-21. * Suleiman, Susan Rubin, ''When the Perpetrator Becomes a Reliable Witness of the Holocaust : On Jonathan Littell's Les Bienveillantes'', ''New German Critique'', vol. 36, no 1 (2009), pp.&nbsp;1–19 * Suleiman, Susan Rubin (March 15, 2009). [http://www.boston.com/ae/books/articles/2009/03/15/raising_hell/?page=1 ''Raising Hell'']. ''[[The Boston Globe]]''. Retrieved on 2011-06-20. * Theweleit, Klaus, ''On the German Reaction to Jonathan Littell's Les Bienveillantes'', ''New German Critique'', vol. 36, no 1 (2009), pp.&nbsp;21–34 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://thekindlyones.wordpress.com/ Oficiala blogo] * [https://web.archive.org/web/20080515180840/http://lesesaal.faz.net/littell/index.php Informo] sur la ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung|Frankfurter Allgemeine]]'' retejo (en la germana) {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bonkoremulinoj, La}} [[Kategorio:Romanoj pri la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Romanoj pri Holokaŭsto]] [[Kategorio:Historiaj romanoj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2006]] [[Kategorio:Francaj romanoj]] qqog5o5dd5brk00tqpu10e2s09df6h7 0 819656 9420604 8056308 2026-07-05T05:25:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420604 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Hugyetz''' [lajoŝ hudjec], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Hugyetz Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] [[piedbatbokso|piedbatboksisto]], [[trejnisto]]. {{paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM119912 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm2368623/ usona filma datenaro</ref> naskiĝis la {{daton|8|septembro|1966}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == {{paĝonomo}} akiris diplomon en [[Gimnastika Universitato de Budapeŝto]]. Li partoprenis en filma produkto. Lia edzino naskis [[filo]]n. === Sporta kariero === {{paĝonomo}} provis plurajn sportojn, fine ekde sia aĝo 14 estis piedbatboksisto en ĉefurba sportklubo. Li estis la unua en mondĉampionumoj kvinfoje inter 1990-1995, krome en eŭropaj ĉampionumoj sepfoje inter 1987-1996. (Noto: la piedbatbokso ne estas sportbranĉo en Olimpikoj.) == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.youtube.com/watch?v=qktc6D9ktxA&ab_channel=laleekickbox video] == Fontoj == * [https://adt.arcanum.com/hu/view/NemzetiSport_1993_12/?pg=238&layout=s hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417073740/https://adt.arcanum.com/hu/view/NemzetiSport_1993_12/?pg=238&layout=s |date=2023-04-17 }} * [http://www.magyarvagyok.hu/x/10331/Hugyetz-Lajos/ medaloj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hugyetz Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj piedbatboksistoj]] [[Kategorio:Hungaraj trejnistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj mondĉampionoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 8kcndgvom0g7s6ab8o4fgtspm8cbj7c 0 827381 9420465 8190085 2026-07-04T20:20:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420465 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Burgonjo-Franĉkonteo}} | departemento = {{Jura}} | arondismento = [[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]] | kantono = [[kantono Poligny|Poligny]] | regiono-ISO=FR-39 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Jura|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Jura (departemento)|Jura]]'', nomita laŭ la montaro [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] ({{lang-fr|Bourgogne-Franche-Comté}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] [[kantono Poligny|Poligny]]. <!-- == Konataj lokanoj == * --> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.jura.fr/communes-du-jura/la-marre/ informa paĝeto en la departementa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230705122106/https://www.jura.fr/communes-du-jura/la-marre/ |date=2023-07-05 }} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Jura]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Jura}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Jura]] s67i8qyb9fnb7zpy0egqancomemhu6o 0 829997 9420613 9131232 2026-07-05T06:10:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420613 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1855|5|5}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}} {{Aŭstra Imperio}} [[Dolné Strháre|Alsóesztergály]] |dato de morto = {{mortotago|1912|5|5}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}} {{Aŭstrio-Hungario}} Alsóesztergály }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Kubányi''' [lajoŝ kubAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kubányi Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[apotekisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''kubini''. {{paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/results/-/results/4d23df3b-7bec-401e-bea0-703021e148d5/solr#/displayResult hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1855|5|5}} en [[Dolné Strháre|Alsóesztergály]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]], nuntempa [[Dolné Strháre]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1912|5|5}} en Alsóesztergály (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]]). [[Dosiero:Dolné Strháre - Kubányi Lajos.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Naskiĝdomo de {{paĝonomo}}}}]] [[Dosiero:Dolné Strháre - Kubányi Lajos - pam. tabuľa.jpg|eta|{{centre|Memortabulo pri {{paĝonomo}}}}]] [[Dosiero:Ľudovít Kubányi - Portrait of a Girl in Black Hat - O 2799 - Slovak National Gallery.jpg|eta|{{centre|Fraŭlina portreto fare de {{paĝonomo}}}}]] [[Dosiero:Balassagyarmati evangélikus templom régi oltárképe.jpg|eta|{{centre|Altara bildo fare de {{paĝonomo}}}}]] == Biografio == {{paĝonomo}} frekventis [[mezlernejo]]jn en [[Selmecbánya]] kaj [[Pozono]], poste li akiris farmacian diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1879]]. Post mallonga laboro en [[apoteko]] en 1881 li studis pentroarton en akademio de [[Munkeno]], poste li hejmenvenis kaj pentris [[ĝenropentraĵo]]jn. Lia ĉeftemo estis la [[ĉevalo]]j. Li ankaŭ ekspoziciis en Budapeŝto. La familia fono certigis financan apogon, liaj pentraĵoj spegulas la [[bonvivanto|bonvivanecon]]. == Ekspozicioj == * memorekspozicio en [[Balassagyarmat]] == Elektitaj pentraĵoj == * ''Nemzetőrök'' * ''Hátsókert csacsikkal'' * ''Itatás'' * ''Lány portré'' (1903, vidu la bildon!) * ''Kocsikázó hölgyek'' * ''A főpapok hódolata I. Ferenc József előtt a pécsi dómban'' * ''Névnap faluhelyen'' * ''Lókupecek a csárda előtt'' * ''Altara bildo'' en [[Luterana preĝejo (Szécsény)]] * ''Malnova altara bildo'' en [[Luterana preĝejo (Balassagyarmat)]] (vidu la bildon!) == Memorigiloj == * memortabulo en 1995 (vidu la foton!) == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/kubanyi-lajos/festo hungarlingva biografio kun bildo]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://brunerszky.hu/muvesz/kubanyi-lajos hungarlingva biografio kun bildo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230723081606/http://brunerszky.hu/muvesz/kubanyi-lajos |date=2023-07-23 }} * [https://www.gyogyszeresztortenet.hu/wp-content/uploads/2013/10/Kub%C3%A1nyi-Lajos.pdf hungarlingva biografio] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/k-760F2/kubanyi-lajos-76794/ hungarlingva biografio] * [http://lexikon.katolikus.hu/K/Kub%C3%A1nyi.html hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kubanyi Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj apotekistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 1uf91xkmekeom1vibtkx38x7x6gn1br 0 838599 9420462 9154638 2026-07-04T20:04:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420462 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''La Lasta Imperiestro''' ({{Lang-it|'''L'ultimo imperatore'''}}; {{lang-en|'''The Last Emperor'''}}) estas anglalingva [[Filmbiografio|biografia]] [[drama filmo]] el [[1987]] [[Filmreĝisoro|reĝisorita]] de [[Bernardo Bertolucci]], ĉefrolita de John Lone, Joan Chen kaj [[Peter O’Toole]]. Kiel kunproduktado inter [[Italio]], [[Francio]], [[Britio]] kaj [[Ĉinio]], la filmo gajnis naŭ [[Oskar-premio|Oskarojn]], inkluzive de Plej Bona Filmo, kaj kvar [[Premio Ora Globo|Orajn Globojn]] <ref name="timemag2">[https://web.archive.org/web/20200426024245/https://time.com/time/printout/0,8816,967235,00.html Love And Respect, Hollywood-Style], artikolo de [[Richard Corliss]] en revuo ''Time'' de aprilo 1988</ref>. La filmo [[Produktoro (kinematografio)|estis produktita]] de Jeremy Thomas, kaj estis filmita en [[Ĉinio]] (inkluzive en la [[Malpermesita Urbo]] - kie la produktado ricevas plenan artan liberecon) kaj en [[Italio]] kun buĝeto de 25 milionoj [[Usona dolaro|da dolaroj]]. Ĉi tiu estis la unua filmo kiun la registaro de Ĉinio permesis esti filmita en la Malpermesita Urbo <ref name="timemag2" />. La intrigo okazas en [[Ĉinio (regiono)|Ĉinio]], kaj priskribas la vivon de [[Pu Ji]] (John Lone), la lasta [[imperiestro]] de Ĉinio de lia infanaĝo en la frua [[20-a jarcento]], tra lia adoleskeco kaj geedziĝo, ĝis lia malliberigo pro akuzoj de [[Militkrimo|militkrimoj]] kaj lia posta vivo en [[Komunismo|komunisma]] [[Ĉinio]]. La scenaro estis bazita sur la [[aŭtobiografio]] de [[Pu Ji]]. ''La Lasta Imperiestro'' iĝis unu el la plej grandaj filmsukcesoj de Bertolucci kaj la filmo en kiu li atingis grandan spektantaron <ref>''[[Variety]]'' film review; la 7a de oktobro 1987</ref>. == Resuma intrigo == {{Intrigo}} La filmo malfermiĝas en 1950, kun la alveno de Pu Ji en malliberejo en [[Foŝan]] en la ĵus establita [[Ĉinio|Popola Respubliko]], kiel [[Politika malliberulo|politika kaptito]] kaj [[Militkrimo|militkrimulo]], post esti kaptita fare de la [[Ruĝa Armeo]] kiam Sovet-Unio eniris la [[Pacifika Fronto|militon en la Pacifiko]] en [[1945]]. Baldaŭ antaŭ lia alveno en malliberejo li provis [[sinmortigo]]n. Nun ni revenas en [[retromemoro]] al [[1908]], kiam Pu Ji (tiam 3-jaraĝa knabeto) estas alvokita al la [[Malpermesita Urbo]], kaj tie li renkontas la mortantan imperiestrinon [[Ciŝji]], kiu informas al li ke li estos la venonta imperiestro. Post lia [[kronado]], Pu Ji havas problemon alkutimiĝi al sia reĝa medio, kaj esprimas sian deziron reveni hejmen multajn fojojn. En la venonta parto de la filmo, ni vidas la vivon de Pu Ji - partojn de lia infanaĝo kaj juneco, sub la konsilado de lia instruisto, Reginald Johnston ([[Peter O’Toole]]). Alia parto estas lia regado kiel pli matura reĝo, priskribante lian funkciadon en la japana [[marioneta ŝtato]] de [[Manĉukuo]]. Krome, ni vidas partojn de la kaptiteco de Pu Ji en la komunista reĝimo (kie li spertas travivaĵo de "[[Reedukejo|reedukado]]") ĝis tiam li estas liberigita en [[1958]]. La lasta parto de la filmo okazas meze de la [[1960-aj jaroj]], dum la jaroj de la [[Kultura Revolucio]]. Ĉi-jare Pu Ji estas simpla [[ĝardenisto]] en la ĉefurbo, [[Pekino]]. Post taga laboro, li vizitas la Malpermesitan Urbon kiel ordinara [[turisto]] kaj vizitas la palacon. Ni tiam vidas grupon de turistoj promeni tra la palaco. La [[ĉiĉerono]] parolas pri la vivo de Pu Ji en kelkaj mallongaj frazoj kaj diras ke li mortis en [[1967]]. {{Intrigofino}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb titolo|0093389}} * {{Amg titolo|28316}} * {{TCMDb titolo|22177}} * {{Rotten Tomatoes titolo|last_emperor}} * {{Metacritic titolo}} * "[https://www.criterion.com/current/posts/556-the-last-emperor-or-the-manchurian-candidate La Lasta Imperiestro aŭ La Manchuria Kandidato]"—eseo de David Thomson ĉe la Kriteria Kolekto {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj pri malliberejoj]] [[Kategorio:Italaj epokfilmoj]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1987]] [[Kategorio:Filmoj laŭ veraj faktoj]] [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] s3b7a4s8hy9mo1v3vblpfna1v5gr9t8 0 844111 9420460 8828264 2026-07-04T19:51:23Z Kani 670 /* Kino */ 9420460 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Íngrid RUBIO Ruiz''' ([[Barcelono]], 2-a de aŭgusto 1975) estas hispana aktorino, kiu ricevis [[Goya-premio]]n pro sia ludado en ''Más allá del jardín'', kaj estas konata pro siaj roloj en la televidaj serioj ''El pueblo'' kaj ''Hache''. == Biografio kaj kariero == Ŝi debutis en la katalunlingva televidserio de TV3 ''Secrets de família'', kiu ege populariĝis. Rapide debutis en hispana kino, en kiu ŝi ege sukcese rapide pere de sia ludado en ''Más allá del jardín'' (1996), kiu havigis al ŝi la [[Goya-premio]]n al la plej bona novula aktorino.​ Samjare ŝi aperis ankaŭ en ''Más que amor, frenesí'', kaj ''Taxi'', tiu lasta de [[Carlos Saura]]. En televido ŝi estis protagonitino de la serio ''Pulsaciones'' de [[Antena 3]] en [[2017]] kaj en 2019 de ''El pueblo'', elsendita en Amazon Prime Video kaj Telecinco kaj ''Hache'', en [[Netflix]].​ == Filmoj == === Kino === {{Div col|cols = 2}} * 1996: Más allá del jardín, de [[Pedro Olea]]. * 1996: [[Más que amor, frenesí]], de Albacete, Menkes kaj Miguel Bardem. * 1996: [[Taxi (filmo)|Taxi]], de [[Carlos Saura]]. * 1997: En brazos de la mujer madura, de Manuel Lombardero. * 1998: El faro, de Eduardo Mignogna. * 1998: Un día bajo el sol, de Bent Hamer. * 1999: Un banco en el parque, de Agustí Vila. * 1999: Extraños, de [[Imanol Uribe]]. * 2000: El viaje de Arián, de Eduard Bosch. * 2000: Sé quién eres, de Patricia Ferreira. * 2000: La otra cara de la luna, de Lluís Josep Comerón. * 2000: Viaje de ida y vuelta, de Nuria Cabestany. * 2001: Visionarios, de [[Manuel Gutiérrez Aragón]]. * 2002: ''[[El alquimista impaciente (filmo)|El alquimista impaciente]]'', de Patricia Ferreira. * 2002: La playa de los galgos, de [[Mario Camus]]. * 2002: Todas las azafatas van al cielo, de Daniel Burman. * 2002: La soledad era esto, de Sergio Renán. * 2003: Madre Teresa, de Fabrizio Costa. * 2003: Noviembre, de [[Achero Mañas]]. * 2003: Haz conmigo lo que quieras, de Ramón de España. * 2005: Hermanas, de Julia Solomonoff. * 2006: Trastorno, de Fernando Cámara. * 2006: Salvador (Puig Antich), de Manuel Huerga. * 2006: [[Tirante el Blanco]], de [[Vicente Aranda]]. * 2008: La vida en rojo, de Andrés Linares. * 2008: Road Spain, de Jordi Vidal. * 2009: Los minutos del silencio, de R. Robles Rafatal. * 2009: 7 pasos y medio, de Lalo García. * 2010: Que se mueran los feos, de Nacho G. Velilla. * 2012: Los días no vividos, de Alfonso Cortés-Cavanillas.​ * 2013: La Estrella, de Alberto Aranda.​ * 2014: Ciudad Delirio, de Chus Gutiérrez. {{Div col end}} === Televido === * 1995 Secrets de família TV3 Marta 187 epizodoj * 2009 - 2011 Infidels Mari Cruz Úbeda González 42 epizodoj * 2014 El corazón del océano Antena 3 Mencía Calderón 6 epizodoj * 2015 Cites TV3 Inma 2 epizodoj ** Velvet Antena 3 Inés 3 epizodoj * 2016 Bajo sospecha Isabel Freire 3 epizodoj * 2017 Pulsaciones Marian Gala 10 epizodoj ** Si fueras tú Playz Sargento Lara 4 epizodoj * 2019 - 2023 El pueblo Prime Video / Telecinco Cayetana Ortiz "Ruth" 32 epizodoj * 2019; 2021 Hache Netflix Celeste 11 epizodoj * 2021 La Caza: Tramunana La 1 Mónica Vinent 8 epizodoj == Eksteraj ligiloj == * [https://www.imdb.com/name/nm0748338/ en imdb] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Íngrid Rubio|revizio=155266062}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rubio, Íngrid}} [[Kategorio:Hispanaj aktoroj]] 0nyuqd4hznypg73pn0uoy612vnuzjo1 0 844331 9420461 9179622 2026-07-04T19:51:58Z Kani 670 /* Kelkaj filmoj */ 9420461 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Adriana OZORES Muñoz''' ([[Madrido]], 21a de majo [[1959]]) estas hispana aktorino. == Biografio kaj kariero == Ŝi devenas el jarcenta familio de aktoroj kaj aliaj spektaklaj artistoj. Ŝi ekkarieris en kino, fine de la [[1970-aj jaroj]], lige al filmoj de sia onklo Mariano Ozores kaj de la duopo [[Andrés Pajares]] kaj Fernando Esteso. Ŝia debuto en teatro okazis por la reĝisoro Ángel Fernández Montesinos kaj la komedio ''La señora presidenta'' premierita en la Teatro Infanta Isabel de Madrido la 9a de septembro 1982. Aperinte en diversaj televidserioj kiel ''El jardín de Venus'' kaj ''Turno de oficio'', ŝi dediĉi sin aktive al teatro, ĉefe kun la Nacia Kompanio de Klasika Teatro, dum la epoko direktorita de [[Adolfo Marsillach]] en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj.​ Ŝi revenis al kino kiel protagonisto, inter aliaj, de filmoj kiel ''¿De qué se ríen las mujeres?'', ''[[Plenilunio]]'', ''El palo'', ''La suerte dormida'' kaj ''Héctor''. Ŝi ricevis [[Goya-premio]] kiel plej bona duaranga aktorino pro sia ludado en la filmo ''[[La hora de los valientes]]'', de la reĝisoro [[Antonio Mercero]]. En 2005 ŝi ludis la rolon de Carmen Avendaño en la filmo ''Heroína'', patrino de drogomaniulo fondinto de la ''Asociación de Ayuda al Toxicómano Erguete''. En televido fama rolo estis tiu de Lola en ''Los hombres de Paco'', serio al kiu Adriana estis ligita dum kvar jaroj, nome por preskaŭ ok dek epizodoj. Ŝi estis ankaŭ la patrino de Manolito Gafotas en la samnoma serio. Post du jaroj ekster la etoso, Adriana estis protagonisto de televida filmo ''La Duquesa'' por [[Telecinco]] en 2010. == Kelkaj filmoj == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! '''Jaro''' | '''Filmo''' | '''Reĝisoro''' | '''Rolo''' |- | 1979 | ''Los energéticos'' | Mariano Ozores | |- | 1980 | ''El canto de la cigarra'' | [[José María Forqué]] | |- | 1980 | ''El liguero mágico'' | Mariano Ozores || Servistino |- | 1981 | ''Los chulos'' || Mariano Ozores || Lucía |- | 1981 | ''Brujas mágicas'' || Mariano Ozores || Mara |- | 1981 | ''Es peligroso casarse a los 60'' || Mariano Ozores || Juanita |- | 1981 | ''¡Qué gozada de divorcio!'' || Mariano Ozores || Lola |- | 1981 | ''Dos y dos, cinco'' || Lluis Josep Comerón|| hipnotita |- | 1981 | ''Queremos un hijo tuyo'' || Mariano Ozores || Virtudes |- | 1982 | ''El hijo del cura'' || Mariano Ozores || Matilde |- | 1982 | ''Padre no hay más que dos'' || Mariano Ozores |- | 1982 | ''Cristobal Colón, de oficio... descubridor'' || Mariano Ozores || Azofaifa |- | 1983 |''La loca historia de los tres mosqueteros'' || Mariano Ozores || Constanza |- | 1984 | ''El pan debajo del brazo'' || Mariano Ozores || Isabel |- | 1984 | ''El cura ya tiene hijo'' || Mariano Ozores || Matilde |- | 1984 | ''Los zancos'' || [[Carlos Saura]] || Begoña |- | 1993 | ''El pájaro de la felicidad'' || Pilar Miró |- | 1996 | ''Niño nadie'' || [[José Luis Borau]] || Mari Carmen |- | 1996 | ''¿De qué se ríen las mujeres?'' || Joaquín Oristrell || Mari |- | 1998 | ''La primera noche de mi vida'' || Miguel Albaladejo || Adri |- | 1998 | ''[[La hora de los valientes]]'' || [[Antonio Mercero]] || Flora |- | 1999 | ''Cuando vuelvas a mi lado''|| Gracia Querejeta || Ana |- | 1999 | ''Ataque Verbal''|| Miguel Albaladejo || Mercedes |- | 1999 | ''Manolito Gafotas''|| Miguel Albaladejo || Catalina |- | 2000 | ''[[Plenilunio]]'' ||[[Imanol Uribe]] || Susana Grey |- | 2000 | ''Pídele cuentas al Rey'' ||José Antonio Quirós || Lina |- | 2001 | ''[[El palo]]'' || Eva Lesmes || Lola |- | 2002 | ''La vida de nadie'' || Eduard Cortés || Ágata |- | 2002 | ''[[El alquimista impaciente (filmo)|El alquimista impaciente]]''|| Patricia Ferreira || Blanca Díez |- | 2002 | ''En la ciudad sin límites'' | Antonio Hernández | Pilar |- | 2003 | ''[[La suerte dormida]]'' |[[Ángeles González-Sinde]] | Amparo |- | 2004 | ''Héctor'' | [[Gracia Querejeta]] | Tere |- | 2005 | ''Heroína'' | Gerardo Herrero | Pilar |- | 2005 | ''El método'' | Marcelo Piñeyro | Ana |- | 2008 | ''[[8 citas]]'' | Peris Romano, Rodrigo Sorogoyen | Rosa |- | 2010 | ''Nacidas para sufrir'' || Miguel Albaladejo | Purita |- | 2011 | ''No lo llames amor, llámalo X'' | Oriol Capel | María |- | 2016 | ''Cerca de tu casa'' | Eduard Cortés | Mercedes |- | 2017 | ''Thi Mai, rumbo a Vietnam'' | Patricia Ferreira | Rosa |- |2020 |''[[Invisibles]]'' |[[Gracia Querejeta]] |Julia |- |2023 |''Reflejos en una habitación'' |Ceres Machado |Berta |- |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://adrianaozores.com/ oficiala retejo] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Adriana Ozores|revizio=152962174}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ozores, Adriana}} [[Kategorio:Hispanaj aktoroj]] ek8mwlf1jj4a7qom88sh3blhirogqmp 0 844433 9420582 9270254 2026-07-05T01:39:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420582 wikitext text/x-wiki {{unua}}{{Informkesto verkisto}}[[Dosiero:Ladan Niknam.jpg|alternative=|eta|Ladan Niknam<ref>[https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-8/149490-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%A2%D8%AF%D9%85%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D9%88%D8%A8-%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%86-%D9%86%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%BA%D8%AF%D8%BA%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1]</ref>]] '''Ladan Niknam''' [[Persa lingvo|perslingva]] [[Irano|irana]] poetino kaj verkistino, naskiĝis en [[Teherano|Tehrano]] la 26-an de januaro 1969 (laŭ la irana sun-kalendaro: la 6-an de Bahmano 1347). Ŝi studis en la kampo de parolado kaj lingvo ĉe la [[Irana Universitato de Medicinaj Sciencoj]]. Ekde 1996, ŝi publikigis [[Novelo|novelojn]], poemojn, kaj prezentis kaj kritikis la verkojn de aliaj verkistoj en irana gazetaro. Ŝi estis redakcia sekretario de du perslingvaj iranaj revuoj pri [[kino]] kaj [[Literaturo|literaturo]]: * ''[[:fa:هفت_(ماهنامه)|Haft]]'' (Sep) dum tri jaroj * ''[[:fa:سینما_و_ادبیات|Sinama va Adabijjat]]'' (Kino kaj Literaturo) dum dek sep jaroj == Ŝiaj verkoj == Jen ŝiaj verkoj laŭ la [[Kronologio|kronologia]] ordo (ĝis novembro 2023)<ref>[https://fidibo.com/contributors/2207-%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%86-%D9%86%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%85]</ref>: * Taglibro de Frenezo (روزشمار جنون): libro de poezio, kiu estis publikigita en 2003 * Truo en la spegulo (حفره‌ای در آینه): ŝia novelaro * Formiko en la luno (مورچه در ماه): ŝia unua romano * Vivsignoj de virino (علائم حیاتی یک زن): la dua romano * Tiu ĉi domo ne havas numerplaton (ابن خانه پلاک ندارد): la tria romano * Resti en kromtempo (ماندن در وقت اضافه): la kvara romano * Dek du infanoj, kiujn mi ne havis (دوازده بچه‌ای که نداشتم): ŝia dua poezia kajero * La unikorno (تک شاخ): la sesa romano de ŝi == Ŝiaj artikoloj == Niknam dum dek jaroj publikigis centojn da artikoloj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://vinesh.ir/authorprofile/%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%86%20%D9%86%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%85/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-11-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20241217205504/https://vinesh.ir/authorprofile/%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%86%20%D9%86%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%85/ |arkivdato=2024-12-17 }}</ref> en diversaj iranaj tagĵurnaloj, i.a. kaj ĉefe en: * ''[[:fa:شرق_(روزنامه)|Ŝarg]]'' (Oriento) * ''[[:fa:اعتماد_(روزنامه)|E’temad]]'' (Fido) * ''[[:fa:روزگار_(روزنامه)|Ruzegar]]'' (Tempo) == Ladan Niknam kaj Esperanto == En la dua tago de la 4-a [[Virtuala Kongreso de Esperanto]] (VK-4), t.e. vendrede la 24-an de novembro 2023, en programero pri la 4-a eldono de INK ([[Interkultura Novelo-Konkurso]])<ref>[https://bobelarto.ink/eo/konkurso/]</ref> anonciĝis, ke Ladan Niknam estas la Honora Prezidanto de tiu ĉi eldono de INK. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Iranaj verkistoj]] ali15ofe89yjmt3btlpkcglexx068rz 0 846257 9420335 9320117 2026-07-04T16:39:12Z Sj1mor 12103 9420335 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johann Evangelist STADLER''' (naskiĝinta la {{Daton|24|12|1804}} en [[Parkstetten]], mortinta la {{Daton|30|12|1868}} en [[Augsburg]]) estis [[germanio|germana]] teologo kaj enciklopediisto. == Vivo == Estante filo de instruisto li, post frekvento de gimnazio en [[Straubing]] ''(Gymnasial-Anstalt)'' studis ekde la duan ĉealterneja jaro teologion ĉe la [[universitato de Landshut]]. Malposte li studis dum unu jaro [[klasika filologio|klasikan filologion]]. En 1827 li ricevis la [[ordinado]]n sacerdotan. En 1828 li iĝis stipendiulo kaj ekloĝis je [[Georgia kolegio (Munkeno)|Georgia kolegio]] en Munkeno. Sekve eblis kontinuigi la studojn ĉe la [[universitato de Munkeno]]. La doktoriĝo venis en 1829 kaj en 1831 la habilitiĝo pri biblia teologio. En 1833 Stadler fariĝis eksterorda profesoro, en 1837 orda. Malposte li estis dum unu jaro vicestro de la menciita munkena porpastra seminario. Lia docentado estis ege ŝatata ĉe la studentaro kaj grandega fokuso kuŝiĝis pri la instruado de la [[hebrea lingvo]] (ankaŭ engimnazie). Stadler verkis leksionon hebrean-latinan kaj regis aktive ne tute 15 lingvojn. Nek [[sanskrito]] fremdis al li. Pro instigado de [[Ignaz Döllinger]] li devis forlasi la katedron du jarojn pli malfrue. Samjare li iĝis kapitulano katedrala en Augsburg; tie li nomumiĝis en 1859 eĉ dekano katedrala. Lia ĉefverko estis grandega leksikono pri sanktuloj, ''Vollständiges Heiligenlexikon''. Ties unuan volumon li faris kun Franz Joseph Heim. Post la morto de Stadler daŭrigis la laborojn [[Johann Nepomuk Ginal]] (por la volumoj IV kaj V).<ref>[https://www.heiligenlexikon.de/Stadler/Stadler_Heiligen-Lexikon.html pri la laboro de Stadler]</ref> ==Honoroj== *nomo de la bazlernejo kaj realisma lernejo en la naskiĝurbo por Stadler *nomo de strato por li en Parkstetten *kavaliro de la Reĝa-bavaria meritordeno (1-a klaso) == Verkoj == * ''Vollständiges Heiligen-Lexikon oder Lebensgeschichten aller Heiligen, Seligen etc. aller Orte und aller Jahrhunderte […].'' Augsburg 1858–1882 ([http://www.zeno.org/Heiligenlexikon-1858 interrete] ĉe Zeno.org); dua eldono de la represo, Hildesheim 1996, antaŭparolo [http://www.heiligenlexikon.de/Stadler/Stadler_Heiligen-Lexikon.html interrete] ** [http://www.sglp.uzh.ch/static/MLS/files/dictan/Heiligenlexikon.fdb elŝuto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208175232/https://www.sglp.uzh.ch/static/MLS/files/dictan/Heiligenlexikon.fdb |date=2023-12-08 }} == Literaturo == *Art. „Stadler, Johann Evangelist“ fare de Franz Heinrich Reusch. Ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie'', vol. 35 (1893), p. 381–382 ([https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Stadler,_Johann_Evangelist&oldid=- tie ĉi interrete]) *Ott, M. (1912): "John Evangelist Stadler". Ĉe: The Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. ([http://www.newadvent.org/cathen/14240a.htm tie ĉi interrete]) *Konrad Rothammer [https://parkstetten.de/wp-content/uploads/2022/06/Dr.-Ev.-Johann-Stadler-aus-Parkstetten.pdf etbiografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231209041410/https://parkstetten.de/wp-content/uploads/2022/06/Dr.-Ev.-Johann-Stadler-aus-Parkstetten.pdf |date=2023-12-09 }} == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|128912006}} ==Notoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stadler, Johann Evangelist}} [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1804]] [[Kategorio:Mortintoj en 1868]] [[kategorio:Enciklopediistoj]] 2a4hhv3iz5ee5gd1vc9xauypf3j02e4 0 847912 9420580 8909671 2026-07-05T00:53:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420580 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''La veuve de Saint-Pierre''''' (La vidvino de Saint-Pierre) estas franc-kanada filmo de [[2000]] fare de [[Patrice Leconte]] kun [[Juliette Binoche]], [[Daniel Auteuil]] kaj [[Emir Kusturica]]. Iom inspirita de reala historio, ĝi rakontas la historion de seniluziigita armeoficiro kies amo por sia edzino dum ŝiaj klopodoj por savi murdiston kondukas lin al malobeo de ordonoj. Ĝi ricevis plurajn premiojn. La filmotitolo enhavas vortoludon, ĉar la franclingva vorto ''veuve'' (vidvino) estis "karesnomo" por [[gilotino]], ja ĝi faris multajn vidvinojn. ==Intrigo== {{Intrigo}} En 1849, en la [[Francio|francaj]] insuloj [[Sankta-Piero kaj Mikelono]], du savitaj maristoj ebriiĝas kaj murdas homon. Arestitaj, juĝitaj kaj kondamnitaj, unu mortas malliberigita, sed la alia, Néel, devas atendi sian ekzekekuton ĉar tiuj malgrandaj insuloj havas nek gilotinon nek ekzekutiston. Kapitano zorgas pri la afero, dum ŝi amas kaj fidas sian senfilan edzinon konatan kiel Madame La. Ŝi interesiĝas en la kondamnita kaj klopodas por elaĉeti lin, Tiukadre, Néel forte laboras, faras variajn bonajn farojn kaj ekricevas la respekton de la insulanoj. La aŭtoritatoj tamen scias, ke li devas morti. Pasas unu jaro antaŭ la aŭtoritatoj ekkonas, ke malnova [[gilotino]] estas survoje el [[Martiniko]]. Dume Néel estas tute ŝanĝita homo, kiu lernis legi kaj patriĝis post rapida renkonto kun juna vidvino kies tegmenton li estis riparanta. Kolero de aŭtoritatoj venas kiam la Kapitano portas pastron en la kazernon por geedzigi la paron. Kiam la ŝipo kun la gilotino finfine alproksimiĝas, rompiĝas ĝia [[rudro]] kaj oni petas al la insulanoj porti ĝin surborde per remboatoj, el kiuj unu fare de Néel. Vidinta kiel pove li remas, Madame La plenigas boaton je manĝaĵoj kaj sugestas lin fuĝi al proksima brita insulo [[Novtero]]. Sed li revenas al sia malliberejo. Ĉar neniu islandanoj volas iĝi la ekzekutisto, nova prokrasto okazas. Kiam la Kapitano diras al la aŭtoritatoj, ke li ne ordonos al siaj soldatoj pafi kontraŭ la lokanoj se ili malhelpos la ekzekuton, li estas sendita per militŝipo reen al Francio por [[militjuĝo]] kaj Madame La kunveturas. La Kapitano estas kondamnita al [[mortpuno]] kaj mortpafita. Ree en Sankta-Piero, la guilotino malsukcesas funkcii kaj oni devas senkapigi Néel per [[hakilo]]. {{Intrigofino}} ==Geaktoraro kaj roluloj== * [[Juliette Binoche]] kiel Madame La * [[Daniel Auteuil]] kiel Kapitano * [[Emir Kusturica]] kiel Néel * Michel Duchaussoy kiel la Guberniestro * Philippe Magnan kiel Konsilista parolanto * Christian Charmetant kiel ŝipoficiro * Philippe Du Janerand kiel doganestro ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== ==Eksteraj ligiloj== * [https://web.archive.org/web/20040621173833/http://www.pathedistribution.com/accueil/filmcatalogue.php?IDFilm=575 Oficiala retejo] * [https://www.imdb.com/title/tt0191636/ en IMDb] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=The Widow of Saint-Pierre|revizio=1171194079}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2000]] [[Kategorio:Francaj filmoj]] [[Kategorio:Kanadaj filmoj]] [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Amaferaj filmoj]] [[Kategorio:Psikologiaj filmoj]] [[Kategorio:Sankta-Piero kaj Mikelono]] [[Kategorio:Filmoj pri mortopuno]] tczdofoxjvuh1vknb2kl4bqtxt7b6xb 0 849709 9420456 9371630 2026-07-04T19:48:00Z Kani 670 /* Kariero */ 9420456 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Lorenzo Manuel SILVA Amador''' ([[Madrido]], 7a de junio [[1966]]) estas hispana verkisto konata pro siaj krimromanoj, kies protagonistoj estas [[Civila Gvardio|civilgvardianoj]] Rubén Bevilacqua kaj Virginia Chamorro. ==Kariero== Li verkis nombrajn rakontojn, artikolojn kaj eseojn, same kiel kelkajn romanojn, kiuj havigis al li internacian agnoskon. Unu de ili, ''[[El alquimista impaciente (romano)|El alquimista impaciente]]'', ricevis en 2000 la [[Premio Nadal|Premion Nadal]]; ĝi estis la dua romano en kiu aperis tiuj kiuj eble estas liaj plej konataj roluloj, nome la civilgvardianoj Rubén Bevilacqua kaj Virginia Chamorro. Alia verko, nome ''[[La flaqueza del bolchevique]]'', kiu estis finalisto de la [[Premio Nadal]] en 1997, estis adaptita al kino fare de la reĝisoro Manuel Martín Cuenca. En 2012, ''La marca del meridiano'' havigis al li la [[Premio Planeta|Premion Planeta]]. ==Verkoj== ===Romanoj=== * ''Noviembre sin violetas'' (1995, Ediciones Libertarias) * ''La sustancia interior'' (1996, Huerga & Fierro) * ''[[La flaqueza del bolchevique]]'' (1997, Destino), finalisto de la [[Premio Nadal]], <small>1a romano de la "Trilogio de la nostalgio".</small> * ''El ángel oculto'' (1999, Destino), <small>2a romano de la "Trilogio de la nostalgio".</small> * ''El urinario'' (1999, Pre-Textos), <small>3a romano de la "Trilogio de la nostalgio".</small> * ''El nombre de los nuestros'' (2001, Destino) * ''La isla del fin de la suerte'' (2001, Círculo de Lectores) * ''El déspota adolescente'' (2003, Destino), libro de 18 rakontoj * ''Carta blanca'' (2004, Espasa), Premio Primavera de Novela * ''Muerte en el reality show'' (2007, Rey Lear) * ''El blog del inquisidor'' (2008, Destino) * ''Niños feroces'' (2011, Destino) * ''El hombre que destruía las ilusiones de los niños'' (2013, Tagus), libro de 21 rakontoj * ''Historia de una piltrafa'' (2014, Turpial), libro de 3 relatos * ''Música para feos'' (2015, Destino) * ''Nada sucio'' (2016, Menoscuarto), kunverkita kun Noemí Trujillo * ''Todo por amor'' (2016, Destino), libro de 103 rakontoj * ''Recordarán tu nombre'' (2017, Destino) * ''Si esto es una mujer'' (2019, Destino), kunverkita kun Noemí Trujillo, <small>1a romano de Manuela Mauri.</small> * ''Y te irás de aquí'' (2020, Destino), laŭ pseŭdonimo de Patricia Kal * ''Castellano'' (2021, Destino) * ''La forja de una rebelde'' (2022, Destino), coescrito con Noemí Trujillo, <small>2a romano de Manuela Mauri.</small> * ''Nadie por delante'' (2022, Destino), libro de 42 rakontoj * ''Púa'' (2023, Destino) ; Serio Bevilacqua kaj Chamorro # ''El lejano país de los estanques'' (1998, Destino), Premio Ojo Crítico # ''El alquimista impaciente'' (2000, Destino), [[Premio Nadal]] # ''La niebla y la doncella'' (2002, Destino) # ''Nadie vale más que otro'' (2004, Destino), libro de 4 rakontoj # ''La reina sin espejo'' (2005, Destino) # ''La estrategia del agua'' (2010, Destino) # ''La marca del meridiano'' (2012, Planeta), [[Premio Planeta]] # ''Los cuerpos extraños'' (2014, Destino) # ''Donde los escorpiones'' (2016, Destino) # ''Tantos lobos'' (2017, Destino), libro de 4 rakontoj # ''Lejos del corazón'' (2018, Destino) # ''El mal de Corcira'' (2020, Destino) # ''La llama de Focea'' (2022, Destino) # ''Una pésima idea'' (2021), novelo === Porinfana kaj porjunula literaturo === * ''Algún día, cuando pueda llevarte a Varsovia'' (1997, Anaya), <small>1a novelo de la "Trilogio de Getafe".</small> * ''El cazador del desierto'' (1998, Anaya), <small>2a novelo de la "Trilogio de Getafe".</small> * ''La lluvia de París'' (2000, Anaya), <small>3a novelo de la "Trilogio de Getafe".</small> * ''Laura y el corazón de las cosas'' (2002, Destino) * ''Los amores lunáticos'' (2002, Anaya) * ''Pablo y los malos'' (2006, Destino), kunverkita kun Violeta Monreal * ''La isla del tesoro'' (2007, EDAF), adaptaĵo de [[Robert Louis Stevenson]] * ''Mi primer libro sobre Albéniz'' (2008, Anaya) * ''Albéniz, el pianista aventurero'' (2008, Anaya) * ''El videojuego al revés'' (2009, San Pablo) * ''Suad'' (2013, San Pablo), kunverkita kun Noemí Trujillo === Ne fikcio === * ''Viajes escritos y escritos viajeros'' (2000, Anaya) * ''Del Rif al Yebala. Viaje al sueño y la pesadilla de Marruecos'' (2001, Destino) * ''Líneas de sombra. Historias de criminales y policías'' (2005, Destino) * ''En tierra extraña, en tierra propia. Anotaciones de viaje'' (2006, La Esfera de los Libros) * ''Y al final, la guerra. La aventura de los soldados españoles en Irak'' (2006, La Esfera de los Libros), kunverkita kun Luis Miguel Francisco * ''El Derecho en la obra de Kafka'' (2008, Rey Lear) * ''La flaqueza del bolchevique'' (2008, Lagartos de Cine), kunverkita kun Manuel Martín Cuenca * ''Sereno en el peligro. La aventura histórica de la Guardia Civil'' (2010, Algaba-EDAF), Premio Algaba * ''El misterio y la voz'' (2011, Destino) * ''Los trabajos y los días'' (2012, Libros.com) * ''Todo suena'' (2012, Clínica Universidad de Navarra) * ''Siete ciudades en África: Historia del Marruecos español'' (2013, Fundación José Manuel Lara) * ''Sangre, sudor y paz: La Guardia Civil contra ETA'' (2017, Ediciones Península), kunverkita kun Manuel Sánchez Corbí * ''Ahí fuera'' (2018, Destino) * ''Donde uno cae'' (2019, Destino), 500 gazetartikoloj * ''Diario de la alarma'' (2020, Destino) ==Referencoj== {{Referencoj}} {{-}}{{Projektoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Lorenzo Silva|revizio=156249300}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Silva, Lorenzo}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] [[Kategorio:Hispanaj romanistoj]] pueepkpwbdppz9ye1cwdxji0mg51vbm 9420457 9420456 2026-07-04T19:48:50Z Kani 670 /* Romanoj */ 9420457 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Lorenzo Manuel SILVA Amador''' ([[Madrido]], 7a de junio [[1966]]) estas hispana verkisto konata pro siaj krimromanoj, kies protagonistoj estas [[Civila Gvardio|civilgvardianoj]] Rubén Bevilacqua kaj Virginia Chamorro. ==Kariero== Li verkis nombrajn rakontojn, artikolojn kaj eseojn, same kiel kelkajn romanojn, kiuj havigis al li internacian agnoskon. Unu de ili, ''[[El alquimista impaciente (romano)|El alquimista impaciente]]'', ricevis en 2000 la [[Premio Nadal|Premion Nadal]]; ĝi estis la dua romano en kiu aperis tiuj kiuj eble estas liaj plej konataj roluloj, nome la civilgvardianoj Rubén Bevilacqua kaj Virginia Chamorro. Alia verko, nome ''[[La flaqueza del bolchevique]]'', kiu estis finalisto de la [[Premio Nadal]] en 1997, estis adaptita al kino fare de la reĝisoro Manuel Martín Cuenca. En 2012, ''La marca del meridiano'' havigis al li la [[Premio Planeta|Premion Planeta]]. ==Verkoj== ===Romanoj=== * ''Noviembre sin violetas'' (1995, Ediciones Libertarias) * ''La sustancia interior'' (1996, Huerga & Fierro) * ''[[La flaqueza del bolchevique]]'' (1997, Destino), finalisto de la [[Premio Nadal]], <small>1a romano de la "Trilogio de la nostalgio".</small> * ''El ángel oculto'' (1999, Destino), <small>2a romano de la "Trilogio de la nostalgio".</small> * ''El urinario'' (1999, Pre-Textos), <small>3a romano de la "Trilogio de la nostalgio".</small> * ''El nombre de los nuestros'' (2001, Destino) * ''La isla del fin de la suerte'' (2001, Círculo de Lectores) * ''El déspota adolescente'' (2003, Destino), libro de 18 rakontoj * ''Carta blanca'' (2004, Espasa), Premio Primavera de Novela * ''Muerte en el reality show'' (2007, Rey Lear) * ''El blog del inquisidor'' (2008, Destino) * ''Niños feroces'' (2011, Destino) * ''El hombre que destruía las ilusiones de los niños'' (2013, Tagus), libro de 21 rakontoj * ''Historia de una piltrafa'' (2014, Turpial), libro de 3 relatos * ''Música para feos'' (2015, Destino) * ''Nada sucio'' (2016, Menoscuarto), kunverkita kun Noemí Trujillo * ''Todo por amor'' (2016, Destino), libro de 103 rakontoj * ''Recordarán tu nombre'' (2017, Destino) * ''Si esto es una mujer'' (2019, Destino), kunverkita kun Noemí Trujillo, <small>1a romano de Manuela Mauri.</small> * ''Y te irás de aquí'' (2020, Destino), laŭ pseŭdonimo de Patricia Kal * ''Castellano'' (2021, Destino) * ''La forja de una rebelde'' (2022, Destino), coescrito con Noemí Trujillo, <small>2a romano de Manuela Mauri.</small> * ''Nadie por delante'' (2022, Destino), libro de 42 rakontoj * ''Púa'' (2023, Destino) ; Serio Bevilacqua kaj Chamorro # ''El lejano país de los estanques'' (1998, Destino), Premio Ojo Crítico # ''[[El alquimista impaciente (romano)|El alquimista impaciente]]'' (2000, Destino), [[Premio Nadal]] # ''La niebla y la doncella'' (2002, Destino) # ''Nadie vale más que otro'' (2004, Destino), libro de 4 rakontoj # ''La reina sin espejo'' (2005, Destino) # ''La estrategia del agua'' (2010, Destino) # ''La marca del meridiano'' (2012, Planeta), [[Premio Planeta]] # ''Los cuerpos extraños'' (2014, Destino) # ''Donde los escorpiones'' (2016, Destino) # ''Tantos lobos'' (2017, Destino), libro de 4 rakontoj # ''Lejos del corazón'' (2018, Destino) # ''El mal de Corcira'' (2020, Destino) # ''La llama de Focea'' (2022, Destino) # ''Una pésima idea'' (2021), novelo === Porinfana kaj porjunula literaturo === * ''Algún día, cuando pueda llevarte a Varsovia'' (1997, Anaya), <small>1a novelo de la "Trilogio de Getafe".</small> * ''El cazador del desierto'' (1998, Anaya), <small>2a novelo de la "Trilogio de Getafe".</small> * ''La lluvia de París'' (2000, Anaya), <small>3a novelo de la "Trilogio de Getafe".</small> * ''Laura y el corazón de las cosas'' (2002, Destino) * ''Los amores lunáticos'' (2002, Anaya) * ''Pablo y los malos'' (2006, Destino), kunverkita kun Violeta Monreal * ''La isla del tesoro'' (2007, EDAF), adaptaĵo de [[Robert Louis Stevenson]] * ''Mi primer libro sobre Albéniz'' (2008, Anaya) * ''Albéniz, el pianista aventurero'' (2008, Anaya) * ''El videojuego al revés'' (2009, San Pablo) * ''Suad'' (2013, San Pablo), kunverkita kun Noemí Trujillo === Ne fikcio === * ''Viajes escritos y escritos viajeros'' (2000, Anaya) * ''Del Rif al Yebala. Viaje al sueño y la pesadilla de Marruecos'' (2001, Destino) * ''Líneas de sombra. Historias de criminales y policías'' (2005, Destino) * ''En tierra extraña, en tierra propia. Anotaciones de viaje'' (2006, La Esfera de los Libros) * ''Y al final, la guerra. La aventura de los soldados españoles en Irak'' (2006, La Esfera de los Libros), kunverkita kun Luis Miguel Francisco * ''El Derecho en la obra de Kafka'' (2008, Rey Lear) * ''La flaqueza del bolchevique'' (2008, Lagartos de Cine), kunverkita kun Manuel Martín Cuenca * ''Sereno en el peligro. La aventura histórica de la Guardia Civil'' (2010, Algaba-EDAF), Premio Algaba * ''El misterio y la voz'' (2011, Destino) * ''Los trabajos y los días'' (2012, Libros.com) * ''Todo suena'' (2012, Clínica Universidad de Navarra) * ''Siete ciudades en África: Historia del Marruecos español'' (2013, Fundación José Manuel Lara) * ''Sangre, sudor y paz: La Guardia Civil contra ETA'' (2017, Ediciones Península), kunverkita kun Manuel Sánchez Corbí * ''Ahí fuera'' (2018, Destino) * ''Donde uno cae'' (2019, Destino), 500 gazetartikoloj * ''Diario de la alarma'' (2020, Destino) ==Referencoj== {{Referencoj}} {{-}}{{Projektoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Lorenzo Silva|revizio=156249300}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Silva, Lorenzo}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] [[Kategorio:Hispanaj romanistoj]] s4e40vgd4qhkoi6dz83mpdnmm6wtndz 0 853406 9420338 9153610 2026-07-04T16:39:33Z Sj1mor 12103 9420338 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Friedrich ZAWREL''' (naskiĝinta ''Friedrich Pumperla'' la {{Daton|17|11|1929}} en [[Liono]], mortinta la {{daton|20|2|2015}} en [[Vieno]]<ref>Sebastian Pumberger: [http://derstandard.at/2000011983933/Spiegelgrund-Ueberlebender-Friedrich-Zawrel-gestorben "Spiegelgrund-Überlebender Friedrich Zawrel gestorben."] - Ĉe: ''[[Der Standard]],'' 20.2.2015</ref><ref>[https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20150220_OTS0209/stadtraetin-sonja-wehsely-tief-betroffen-ueber-das-ableben-von-friedrich-zawrel "Stadträtin Sonja Wehsely tief betroffen über das Ableben von Friedrich Zawrel"]</ref>) estis [[aŭstrio|aŭstra]] helplaboristo kaj varliveristo kaj postvivanto de la [[eŭtanazio]]-programo de [[nazioj]]. == Vivo == Friedrich Zawrel naskiĝis en Francio, kie lia patrino, por eviti senlaborecon en Vieno, laboris en teksaĵfabriko. Post kiam ŝi perdis sian laboron tie, ŝi devis reveni Vienon. Zawrel kreskis sub tre tiklaj sociaj kondiĉoj: la patro estis alkoholulo, la patrino perdis sian loĝejon pro neeblo pagi la luprezon. Tiel Friedrich Zawrel kaj lia frato venis al adoptantoj, poste al edukadhejmo, kaj fine li ree revenis al sia patrino. Post [[Anschluss]] Zawrel, kiel t.n. malfacile edukebla infano, estis enmetita en psikiatriajn infanajn sekciojn de diversaj malsanulejoj. Inter 1941 kaj 1944 li estis enfermita en izola ĉelo de la infana faka sekcio je Spiegelgrund-hospitalo en la malbonfama pavilono 17. Kun aprobo de kuracistoj, li ofte estis demonstrata al estontaj flegistinoj kiel ekzemplo de ulo kun socia nevaloreco. La instituta kuracisto [[Heinrich Gross]] (kiu post 1945 anis je la partio [[Socialdemokratia Partio de Aŭstrio|SPÖ]] kaj ties porerudiciula klubo BSA<ref>Robert Streibel: [https://www.furche.at/feuilleton/heinrich-gross-die-leichen-im-keller-des-bsa-1252777 "Heinrich Gross: Die Leichen im Keller des BSA."] - Ĉe: ''Die Furche'', 15.8.2001</ref>) kvalifikis Zawrel en ekspertizo kiel hered-biologie kaj socie malsuperan homon, torturis lin kaj turmentadis per t.n. medicinaj eksperimentoj. En marto 1944 flegistino nome Rosa ebligis al Zawrel fuĝi. Kiam en aprilo 1944 Zawrel provis ŝteli pakaĵon pro malsato, li estis denove arestita kaj venis en la malliberejon de [[Kaiserebersdorf]]. Post la [[Dua mondmilito]] li laboris kiel helplaboristo kaj estis edzigita, sed la edzeco malsukcesis post kvin jaroj. Diversaj ŝteloj kaŭzis ripetitajn konfliktojn de Friedrich Zawrel kun la justico. En 1975, ĝuste la naziisma kuracisto Heinrich Gross - kiu daŭre laboris kiel respektata fakulo kaj eksperto por juĝejoj - devis fari psikiatran ekzamenon de li. Konfrontite de Zawrel pri lia pasinteco, Gross al li faris ruinigan ekspertizon, por kiu li eĉ uzis malnovajn naziajn dosierojn, kaj kiu alportu al Zawrel longan malliberecon. En 1981 Friedrich Zawrel estis liberigita por la lasta fojo el la malliberejo. Kontraŭ la prognozoj de Gross, li sukcesis ĉesigi kriman perlaboron. Post finfina ricevo de stirlicenco - kiun li longe ne ricevis pro la antaŭaj krimoj - li laboris kiel liveristo dum 15 jaroj. Zawrel ricevis subtenon de la kuracisto [[Werner Vogt]] (de la laborrondo "Arbeitsgemeinschaft Kritische Medizin") kaj poste de la ĵurnalisto [[Florian Klenk]]. == Graveco == Zawrel fariĝis unu el la plej gravaj atestantoj pri la naziaj krimoj de ĉe Spiegelgrund. Malgraŭ masivaj timigadoj, li rakontis dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo en mezlernejoj, profesiaj lernejoj, zorgocentroj, antaŭ juĝistoj kaj dum kongresoj de psikiatroj pri siaj spertoj kun la nazia psikiatrio. Zawrel faris signifan kontribuon al la malkaŝo de Heinrich Gross kaj lia akuzo pri murdoj en la jaro 2000. Pro la demento de la akuzito, kiu mortis en 2005, Gross neniam estis kondamnita. Zawrel estis rehabilitita nur en 2002 kaj oficiale rekonita kiel viktimo de la naziismo. En 2008 li estis honorigita per la meritordeno ''Goldenes Verdienstzeichen des Landes Wien'', en 2013 per ''Goldenes Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich''<ref>[https://www.derstandard.at/story/1363711129896/ehemaliges-spiegelgrund-opfer-in-wien-geehrt "Ehemaliges Spiegelgrund-Opfer in Wien geehrt."] - Ĉe: ''Der Standard'', 15.5.2013</ref>. En la 10.5.2016 oni nomis lernejon por li ĉe Hórnesgasse en la [[urbodistriktoj de Vieno|tria urbodistrikto de Vieno]]. En 2005 la viena teatrejo "Volkstheater" surscenigis la scenar-sekvencon ''Spiegelgrund'' de [[Christoph Klimke]]. Sub la titolo ''In der Psychiatrie ist es nicht so schön...'' [[Stefan Geszti]] kunmetis en 2007 erojn el la vivo de Zawrel je monologo kies premiero estis en la teatrejo de "Theater in der Josefstadt". [[Elisabeth Scharang]] filmis en 2005 la aĵon ''Mein Mörder''. Je ''Meine liebe Republik'' (2006)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.meine-liebe-republik.at/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2024-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231207102026/http://meine-liebe-republik.at/ |arkivdato=2023-12-07 }}</ref> ŝi paroligis Zawrel mem. En 2012 la teatrejo "Schuberttheater" prezentis la biografian pup-teatraĵon ''F. Zawrel – Erbbiologisch und sozial minderwertig''. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.mittelschule.at/friedrich-zawrel/ etbiografio sur la paĝaro de la Zawrel-mezlernejo en Vieno] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zawrel, Friedrich}} [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[Kategorio:Aŭstroj]] 6tcpj9y1mpgf4vehpszqwajhv14pizh 0 854377 9420469 9379413 2026-07-04T20:34:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420469 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = TR-34 |tersituo = Istanbulo Fatih/Istanbulo |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} '''La Muzeo de Senkulpeco''' ({{Lang-tr|'''Masumiyet Müzesi'''}}) estas [[muzeo]] en la Çukurcuma areo de Beyoğlu Distrikto en [[Istanbulo]], [[Turkio]] . La turka [[Nobel-premio pri literaturo|Nobelpremiito pri literaturo]] [[Orhan Pamuk]] kreis la muzeon lige kun sia samnoma [[romano]]. == La muzeo kaj la romano == La muzeo kaj la libro estis kreitaj samtempe kaj rakontas la historion de du familioj en Istanbulo. Ambaŭ disponigas bildon de superklasa vivo en Istanbulo de la fruaj 1970-aj jaroj ĝis la fruaj 2000-aj jaroj <ref name="beast">Pamuk, Orhan. [http://www.thedailybeast.com/newsweek/2012/08/26/orhan-pamuk-on-his-museum-of-innocence-in-istanbul.html "Orhan Pamuk on His Museum of Innocence in Istanbul"], ''[[The Daily Beast]]'', New York, 27 August 2012. Retrieved on 13 June 2013.</ref>. La romano detaligas la rakonton de Kemal, riĉa kaj fama persono en Istanbulo kiu enamiĝas al sia malriĉa kuzo, kaj la muzeo elmontras la artefaktojn kiuj havas rolon en la rakonto <ref name="beast2">Pamuk, Orhan. [http://www.thedailybeast.com/newsweek/2012/08/26/orhan-pamuk-on-his-museum-of-innocence-in-istanbul.html "Orhan Pamuk on His Museum of Innocence in Istanbul"], ''The Daily Beast'', New York, 27 August 2012. Retrieved on 13 June 2013.</ref><ref name="book">Pamuk, Orhan (2009). "The Museum of Innocence''. Alfred A. Knopf, New York. {{ISBN|9789750506093}}.''</ref>. La kolekto, kiu konsistas el pli ol mil objektoj, estas ekspoziciita en domo de la 19-a jarcento ĉe la angulo inter Çukurcuma Sk kaj Dalgiç Sk <ref name="objects">Pamuk, Orhan (2012). " The Innocence of Objects: The Museum of Innocence, Istanbul''. Alfred A. Knopf, New York. {{ISBN|9781419704567}}.''</ref>. == Historio == Orhan Pamuk komencis kolekti la objektojn por la muzeo en la mez-1990-aj jaroj. Li diris, ke kelkaj venas de familio kaj amikoj, aliaj devenas de aliaj ligoj en Istanbulo aŭ aliloke en la mondo. Sed la aŭtoro ne malkaŝis, kiuj objektoj estas rekte ligitaj al sia propra vivo. Li substrekas ke la rakonto de la muzeo devus esti ligita al la romano kaj ne al la propra vivo de Pamuk." <ref name="kennedy">Kennedy, Michael. [https://www.nytimes.com/2012/04/30/books/orhan-pamuk-opens-museum-based-on-his-novel-in-istanbul.html "Turkish Writer Opens Museum Based on Novel"], ''The New York Times'', New York, 29 April 2012. Retrieved on 13 June 2013.</ref> == Koncepto == La muzeo situas en parto de Istanbulo konata pro mallarĝaj stratoj kun antikvaĵbutikoj. La muzeo enhavas kelkajn scenojn aŭ instalaĵojn, ĉiu egalrilatante al unu el la 83 ĉapitroj de la romano <ref name="poynor">Poynor, Rick. [http://observatory.designobserver.com/feature/the-museum-of-communicating-objects/36588/ "The Museum of Communicating Objects"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140404105448/http://observatory.designobserver.com/feature/the-museum-of-communicating-objects/36588/ |date=2014-04-04 }}, ''The Design Observer Group'', 5 October 2012. Retrieved on 13 June 2013.</ref>. La ekspozicio inkludas, inter aliaj aĵoj, grandan vitroskatolon enhavantan 4,213 cigaredojn kiujn Füsun fumis, kolekton de salskuiloj, same kiel pentraĵojn kaj mapojn de la stratoj kie la okazaĵoj de la romano okazas. Orhan Pamuk evoluigis la ideon de la muzeo kaj la libro paralele ekde la komenco, do la muzeo ne povas esti vidita kiel muzeo pri la libro. ''En 2014, la Muzeo de Senkulpeco'' ricevis la [[Premio plej bona eŭropa muzeo|premion Muzeo de la Jaro en Eŭropo]] <ref>{{Cite web|title=European Museum of the Year Award|url=https://europeanforum.museum/winners/emya/|access-date=2021-04-25|website=European Museum Forum}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{PlurajLingvokodoj|en|tr}} * [https://www.google.com/culturalinstitute/beta/partner/museum-of-innocence La Muzeo de Senkulpeco ĉe Google Kultura Instituto] * [http://sunder-plassmann.com/projects/70 Projekta paĝo de Sunder-Plassmann Architekten (germana)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170117062128/http://sunder-plassmann.com/projects/70 |date=2017-01-17 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzeoj de la moderna arto]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Muzeoj en Turkio]] [[Kategorio:Literaturaj muzeoj]] [[Kategorio:Istanbulo]] ot6w592dcj8on5027b37i5w9rc3i0pj 0 855248 9420670 9413233 2026-07-05T08:54:59Z Sj1mor 12103 9420670 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-CO | tersituo = Centra Denvero/Denvero |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La '''Arta Muzeo de Denver''' ('''AMD''', {{lang-en|'''Denver Art Museum'''}}, akronime '''DAM''') estas [[artgalerio]] fondita en 1893 en la subŝtata ĉefurbo de [[Koloradio]] [[Denvero]] - ne malproksime de ''Civic Center Park'' en la centro de la grandurbo. La AMD estas unu el la plej grandaj en la [[okcidenta Usono]] <ref name=":0">{{Cite web|url=http://denverartmuseum.org/about/mission-history|title=Mission & History: History|website=denverartmuseum.org|access-date=May 23, 2016}}</ref>. Konata pro ĝia kolekto de indiĝena [[Antaŭkolumba arto|antaŭkolumbia arto]], ĝi enhavas pli ol 68,000 ekspoziciaĵojn <ref>{{Cite web|url=https://www.denverartmuseum.org/en/collection/western-american-art|title=Western American Art &#124; Denver Art Museum}}</ref>. Konata kiel la plej grava muzeo de Denvero, ĝi inkluzivas la kastel-similan ''Nordan Konstruaĵon, kompletigitan fare de'' Gio Ponti en 1971 <ref>{{Cite web|url=https://www.denverartmuseum.org/en/about|title=About &#124; Denver Art Museum}}</ref>, kaj la ''Hamilton Building'', konstruitan de 2003 ĝis 2006 sub la direkto de arkitekto [[Daniel Libeskind]]. La plej gravaj ekspozicioj inkluzivas la kolektojn de indiĝenaj manfaritaĵoj. == Historio == [[Dosiero:1.26_Denver_Biennial_Sculpture.jpeg|eta|278x278ra|Skulptaĵo 1.26]] En 1893, la ''Denveraj Artistoj-Klubo'' estis fondita kaj renomita la ''Denvera Arta Asocio'' en 1916. La galerio havas sian nunan nomon ekde 1932, sed ĝi ricevis sian nunan lokon nur en 1971, post kiam antaŭe estis loĝigita interalie en publika biblioteko kaj la urbodoma konstruaĵo. Ĉar la norda konstruaĵo atingis siajn kapacitlimojn tra la jaroj, [[referendumo]] pri kreskantaj lokaj impostoj estis okazigita en la subŝtata ĉefurbo en novembro 1999. La pozitiva rezulto alportis al la urboplanistoj plian enspezon de 62,5 milionoj da usonaj dolaroj, kaj pliaj 28 milionoj da dolaroj fluis en la urba kaso per privataj donacoj dum la konstrufazo. Post la voĉdono, urbestro Wellington Webb nomumis dekdu-membran elektkomisionon, kiu, sub la direkto de Stephanie Foote, devis analizi la dezajnojn de 41 internaciaj arkitektoj. La elektprocezo daŭris iom pli ol duonjaron antaŭ ol [[Arata Isozaki]] ([[Tokio]]), Thom Mayne ([[Santa Monica]]) kaj [[Daniel Libeskind]] estis urĝlistigitaj. En junio 2000, televido elsendis la publikan prezenton de la tri arkitektoj antaŭ ol la elektkomisiono elektis Libeskind surbaze de lia vizio, entuziasmo kaj sperto. La 13-an de julio 2000, urbestro Webb sciigis ke la vastiĝo de la Denvera Artmuzeo estus konstruita laŭ la planoj de Libeskind. Laboro komenciĝis en julio 2003 kaj la ''Hamilton Building'' finfine malfermiĝis la 7-an de oktobro 2006. En 2006, la ''Duncan Pavilono estis'' malfermita, kaj en la aŭtuno de la sama jaro, la Frederic ''C.'' Hamilton-konstruaĵo, vestita en [[Titano (elemento)|titano]] kaj [[vitro]], estis malfermita. Ĉi tiu projekto estis rekonita de la Amerika Instituto de Arkitektoj kiel sukcesa solvo al la uzo de BIM- teknologio - konstrua informmodelado. La Denvera Muzeo havas naŭ sekciojn. Ĝi ankaŭ havas diligentan eduksekcion, temigante vizitantan esploradon, la kreadon de novigaj materialoj kaj interaga edukado por diversaj vizitgrupoj. La muzeo ankaŭ regule aranĝas ekspoziciojn. == Kolektoj == La DAM havas kuratorajn sekciojn de Afrika Arto, Arkitekturo kaj Dezajno, Arto de la Antikvaj Amerikoj, azia arto, Moderna kaj Nuntempa, Indiĝena Arto (afrika, indiana kaj Oceana), [[Nova Mondo]] (antaŭkolumba kaj [[Hispana koloniado de Ameriko|hispana kolonia]]), Pentraĵo kaj Skulptaĵo (eŭropa kaj amerika), Fotarto, okcidenta arto, kaj Teksaĵa Arto kaj modo. * Afrika arta kolekto. Ĝi konsistas el proksimume 1000 pecoj, plejparte de la 19-a kaj 20-a jarcentoj. Ĝi inkluzivas multajn rarajn verkojn en skulptaĵo, tekstiloj, juvelaĵoj, pentraĵo, presaĵkreado kaj desegnaĵoj. Dum la plimulto de ĝia kolekto temigas verkojn de [[Okcidenta Afriko|Okcidentafriko]], ekzistas pecoj de multaj regionoj kaj medioj, inkluzive de ligno, metaloj, fibroj, terakoto, kaj miksmediaj kunmetaĵoj. * Sekcio de Arkitekturo, Dezajno kaj Grafiko. Ĝi estis fondita en 1990 fare de iama direktoro Lewis I. Sharp. La kolekto temigas areojn inkluzive de itala dezajno de la 1960-aj jaroj kaj 1970-aj jaroj, amerika grafika dezajno de la 1950-aj jaroj ĝis la donaco, post-mondmilito meblaro kaj produktodezajno en Usono kaj [[Okcidenteŭropo]] kaj nuntempa dezajno de Okcidenteŭropo kaj [[Japanio]]. * Azia artkolekto. Ĝi inkluzivas galeriojn dediĉitajn al la artoj de [[Hinda subkontinento|Hindio]]-[[Barato]], [[Ĉinio]], Japanio, kaj [[Sudokcidenta Azio]], same kiel verkojn de [[Tibeto]], [[Nepalo]], kaj [[Sud-Orienta Azio|Sudorienta Azio]]. La kolekto, kiu estiĝis en 1915 per donaco de ĉinaj kaj japanaj artobjektoj, ampleksas periodon de la 4-a jarmilo a.K. ĝis la nuntempo. * Fotografio. La kolekto inkluzivas multajn verkojn de la 19-a jarcento, precipe de la amerika Okcidento, same kiel kolektojn de eŭropa kaj amerika modernisma fotarto. La kolekto inkluzivas verkojn de fruaj okcidentaj fotistoj William Bell kaj Timothy O'Sullivan, 19- ajarcentaj artistoj William Henry Fox Talbot kaj Henry Bosse, kaj modernismaj fotistoj kiel ekzemple Gyorgi Kepes kaj Man Ray. === Kolekto de Moderna kaj Nuntempa Arto === La Moderna kaj Nuntempa Arto-kolekto de DAM inkluzivas verkojn de artistoj kiel ekzemple Pablo Picasso, Marcel Duchamp, Henri Matisse kaj Georgia O'Keeffe, same kiel 33 pentraĵojn, desegnaĵojn kaj glumozaikojn de aklamita abstrakta ekspresionisto Robert Motherwell. La kolekto ankaŭ enhavas verkojn reprezentantajn de gravaj postmilitaj artmovadoj, inkluzive de [[abstrakta ekspresionismo]], [[minimumismo]], [[poparto]], [[Koncepta arto|konceptarto]], kaj nuntempa [[Realismo (arto)|realismo]]. La sekcio inkluzivas la Herbert Bayer Collection and Archive, kiu enhavas pli ol 8,000 objektojn. La DAM komencis ricevi signifajn ekzemplojn de eŭropanoj de la 1930-aj jaroj kun donacoj de verkoj de Corot, Courbet kaj Millet kaj sep aliajn de Horace Havemyer. Komenciĝante en 1932, financo de la testamentaĵo de Helen Dill permesis al la muzeo akiri verkojn de Claude Monet, Camille Pissarro, Alfred Sisley, Pierre-Auguste Renoir, same kiel pentraĵojn de la amerikaj artistoj Thomas Hart Benton, [[Winslow Homer]], John Twachtman, kaj William Merritt Chase. La heredaĵo de Dill inkluzivis tridek sep verkojn aĉetitajn por sumo de 65,650 USD en 1961. Artistoj reprezentitaj inkluzivas [[Claude Monet]] ( ''Akvaj Lilioj'' ), [[Camille Pissarro]] ( ''Aŭtuno, Poploj, Éragny'' ), Winslow Homer ( ''Du Figuroj ĉe la Maro'' ), [[Gustave Courbet]] ( ''Valo de la Nigra Naĝejo'' ), Lucien Lévy-Dhurmer ( ''La Dolomitoj'' ), [[Edgar Degas]] ( ''Ekzameno de Danse'' ), Giovanni Benedetto Castiglione ( ''Deŭkaliono kaj Pirra'' ), [[Giuseppe Arcimboldo]] ( ''Somero'' ) kaj [[Thomas Cole]] ( ''Sonĝo de Arkadio'' ). La Berger Kolekto estas grava privata kolekto de plejparte brita arto inkluzive de ĉirkaŭ 200 verkoj kaj enhavante pli ol ses jarcentojn. Renesancaj portretoj, inkluzive de verkoj de [[Hans Holbein la pli juna]], estas forta punkto de la kolekto. Aliaj artistoj reprezentitaj inkluzivas [[Nicholas Hilliard]], [[Thomas Gainsborough]], [[Angelika Kauffmann|Angelika Kauffman]], [[Benjamin West]], [[Edward Lear]] kaj [[David Hockney]]. Frederic C. Hamilton testamentis 22 impresionismajn verkojn de sia privata kolekto al la muzeo en 2014, inkluzive de ''Edge of a Wheat Field With Poppies de'' [[Vincent van Gogh]], kvar verkojn de Claude Monet, tri pentraĵojn de [[Eugène Boudin]], kaj verkojn de [[Paul Cézanne]], [[Edouard Manet]], [[Berthe Morisot]], [[Camille Pissarro]], [[Auguste Renoir]], [[Alfred Sisley]], William Merritt Chase kaj [[Childe Hassam]].​ Aliaj nuntempaj artistoj ĉeestantaj en la muzeo estas Kent Monkman, Jaune Quick-to-See Smith, Nora Naranjo Morse. == Galerio == <gallery mode="packed"> Dosiero:Acoma Plaza.jpg|alt=|Acoma Placo Dosiero:Dan Ostermiller's 2003 "Scottish Angus Cow & Calf" sculpture outside the Denver Art Museum in Colorado LCCN2015633485.tif|alt=|Skulptaĵo de Dan Ostermiller Dosiero:DenverArtMuseumExtension.jpg|alt=|Superrigardo Dosiero:Art Museum before DNC (2804644170).jpg|alt=|Akvofontoj </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat}} * [http://www.denverartmuseum.org/ Oficiala Denver Arta Muzeo retejo] * [https://www.wsj.com/articles/SB10000872396390443982904578044731382680210 ''Revuo Wall Street'': La Majstreco malantaŭ la Denver-a "Fariĝante van Gogh" ekspozicio.] * [https://artsandculture.google.com/partner/denver-art-museum?hl=en Denver Arta Muzeo] ene de Google Arto & Kulturo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 2006]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Koloradio]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] [[Kategorio:Muzeoj en Usono]] gf3m7r8ix0vmseqsqguidcm6if470jy 9420673 9420670 2026-07-05T08:56:52Z Sj1mor 12103 9420673 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-CO | tersituo = Centra Denvero/Denvero |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La '''Arta Muzeo de Denver''' ('''AMD''', {{lang-en|'''Denver Art Museum'''}}, akronime '''DAM''') estas [[artgalerio]] fondita en 1893 en la subŝtata ĉefurbo de [[Koloradio]] [[Denvero]] - ne malproksime de ''Civic Center Park'' en la centro de la grandurbo. La AMD estas unu el la plej grandaj en la [[okcidenta Usono]] <ref name=":0">{{Cite web|url=http://denverartmuseum.org/about/mission-history|title=Mission & History: History|website=denverartmuseum.org|access-date=May 23, 2016}}</ref>. Konata pro ĝia kolekto de indiĝena [[Antaŭkolumba arto|antaŭkolumbia arto]], ĝi enhavas pli ol 68,000 ekspoziciaĵojn <ref>{{Cite web|url=https://www.denverartmuseum.org/en/collection/western-american-art|title=Western American Art &#124; Denver Art Museum}}</ref>. Konata kiel la plej grava muzeo de Denvero, ĝi inkluzivas la kastel-similan ''Nordan Konstruaĵon, kompletigitan fare de'' Gio Ponti en 1971 <ref>{{Cite web|url=https://www.denverartmuseum.org/en/about|title=About &#124; Denver Art Museum}}</ref>, kaj la ''Hamilton Building'', konstruitan de 2003 ĝis 2006 sub la direkto de arkitekto [[Daniel Libeskind]]. La plej gravaj ekspozicioj inkluzivas la kolektojn de indiĝenaj manfaritaĵoj. == Historio == [[Dosiero:1.26_Denver_Biennial_Sculpture.jpeg|eta|278x278ra|Skulptaĵo 1.26]] En 1893, la ''Denveraj Artistoj-Klubo'' estis fondita kaj renomita la ''Denvera Arta Asocio'' en 1916. La galerio havas sian nunan nomon ekde 1932, sed ĝi ricevis sian nunan lokon nur en 1971, post kiam antaŭe estis loĝigita interalie en publika biblioteko kaj la urbodoma konstruaĵo. Ĉar la norda konstruaĵo atingis siajn kapacitlimojn tra la jaroj, [[referendumo]] pri kreskantaj lokaj impostoj estis okazigita en la subŝtata ĉefurbo en novembro 1999. La pozitiva rezulto alportis al la urboplanistoj plian enspezon de 62,5 milionoj da usonaj dolaroj, kaj pliaj 28 milionoj da dolaroj fluis en la urba kaso per privataj donacoj dum la konstrufazo. Post la voĉdono, urbestro Wellington Webb nomumis dekdu-membran elektkomisionon, kiu, sub la direkto de Stephanie Foote, devis analizi la dezajnojn de 41 internaciaj arkitektoj. La elektprocezo daŭris iom pli ol duonjaron antaŭ ol [[Arata Isozaki]] ([[Tokio]]), Thom Mayne ([[Santa Monica]]) kaj [[Daniel Libeskind]] estis urĝlistigitaj. En junio 2000, televido elsendis la publikan prezenton de la tri arkitektoj antaŭ ol la elektkomisiono elektis Libeskind surbaze de lia vizio, entuziasmo kaj sperto. La 13-an de julio 2000, urbestro Webb sciigis ke la vastiĝo de la Denvera Artmuzeo estus konstruita laŭ la planoj de Libeskind. Laboro komenciĝis en julio 2003 kaj la ''Hamilton Building'' finfine malfermiĝis la 7-an de oktobro 2006. En 2006, la ''Duncan Pavilono estis'' malfermita, kaj en la aŭtuno de la sama jaro, la Frederic ''C.'' Hamilton-konstruaĵo, vestita en [[Titano (elemento)|titano]] kaj [[vitro]], estis malfermita. Ĉi tiu projekto estis rekonita de la Amerika Instituto de Arkitektoj kiel sukcesa solvo al la uzo de BIM- teknologio - konstrua informmodelado. La Denvera Muzeo havas naŭ sekciojn. Ĝi ankaŭ havas diligentan eduksekcion, temigante vizitantan esploradon, la kreadon de novigaj materialoj kaj interaga edukado por diversaj vizitgrupoj. La muzeo ankaŭ regule aranĝas ekspoziciojn. == Kolektoj == La DAM havas kuratorajn sekciojn de Afrika Arto, Arkitekturo kaj Dezajno, Arto de la Antikvaj Amerikoj, azia arto, Moderna kaj Nuntempa, Indiĝena Arto (afrika, indiana kaj Oceana), [[Nova Mondo]] (antaŭkolumba kaj [[Hispana koloniado de Ameriko|hispana kolonia]]), Pentraĵo kaj Skulptaĵo (eŭropa kaj amerika), Fotarto, okcidenta arto, kaj Teksaĵa Arto kaj modo. * Afrika arta kolekto. Ĝi konsistas el proksimume 1000 pecoj, plejparte de la 19-a kaj 20-a jarcentoj. Ĝi inkluzivas multajn rarajn verkojn en skulptaĵo, tekstiloj, juvelaĵoj, pentraĵo, presaĵkreado kaj desegnaĵoj. Dum la plimulto de ĝia kolekto temigas verkojn de [[Okcidenta Afriko|Okcidentafriko]], ekzistas pecoj de multaj regionoj kaj medioj, inkluzive de ligno, metaloj, fibroj, terakoto, kaj miksmediaj kunmetaĵoj. * Sekcio de Arkitekturo, Dezajno kaj Grafiko. Ĝi estis fondita en 1990 fare de iama direktoro Lewis I. Sharp. La kolekto temigas areojn inkluzive de itala dezajno de la 1960-aj jaroj kaj 1970-aj jaroj, amerika grafika dezajno de la 1950-aj jaroj ĝis la donaco, post-mondmilito meblaro kaj produktodezajno en Usono kaj [[Okcidenteŭropo]] kaj nuntempa dezajno de Okcidenteŭropo kaj [[Japanio]]. * Azia artkolekto. Ĝi inkluzivas galeriojn dediĉitajn al la artoj de [[Hinda subkontinento|Hindio]]-[[Barato]], [[Ĉinio]], Japanio, kaj [[Sudokcidenta Azio]], same kiel verkojn de [[Tibeto]], [[Nepalo]], kaj [[Sud-Orienta Azio|Sudorienta Azio]]. La kolekto, kiu estiĝis en 1915 per donaco de ĉinaj kaj japanaj artobjektoj, ampleksas periodon de la 4-a jarmilo a.K. ĝis la nuntempo. * Fotografio. La kolekto inkluzivas multajn verkojn de la 19-a jarcento, precipe de la amerika Okcidento, same kiel kolektojn de eŭropa kaj amerika modernisma fotarto. La kolekto inkluzivas verkojn de fruaj okcidentaj fotistoj William Bell kaj Timothy O'Sullivan, 19- ajarcentaj artistoj William Henry Fox Talbot kaj Henry Bosse, kaj modernismaj fotistoj kiel ekzemple Gyorgi Kepes kaj Man Ray. === Kolekto de Moderna kaj Nuntempa Arto === La Moderna kaj Nuntempa Arto-kolekto de DAM inkluzivas verkojn de artistoj kiel ekzemple Pablo Picasso, Marcel Duchamp, Henri Matisse kaj Georgia O'Keeffe, same kiel 33 pentraĵojn, desegnaĵojn kaj glumozaikojn de aklamita abstrakta ekspresionisto Robert Motherwell. La kolekto ankaŭ enhavas verkojn reprezentantajn de gravaj postmilitaj artmovadoj, inkluzive de [[abstrakta ekspresionismo]], [[minimumismo]], [[poparto]], [[Koncepta arto|konceptarto]], kaj nuntempa [[Realismo (arto)|realismo]]. La sekcio inkluzivas la Herbert Bayer Collection and Archive, kiu enhavas pli ol 8,000 objektojn. La DAM komencis ricevi signifajn ekzemplojn de eŭropanoj de la 1930-aj jaroj kun donacoj de verkoj de Corot, Courbet kaj Millet kaj sep aliajn de Horace Havemyer. Komenciĝante en 1932, financo de la testamentaĵo de Helen Dill permesis al la muzeo akiri verkojn de Claude Monet, Camille Pissarro, Alfred Sisley, Pierre-Auguste Renoir, same kiel pentraĵojn de la amerikaj artistoj Thomas Hart Benton, [[Winslow Homer]], [[John Twachtman]], kaj William Merritt Chase. La heredaĵo de Dill inkluzivis tridek sep verkojn aĉetitajn por sumo de 65,650 USD en 1961. Artistoj reprezentitaj inkluzivas [[Claude Monet]] ( ''Akvaj Lilioj'' ), [[Camille Pissarro]] ( ''Aŭtuno, Poploj, Éragny'' ), Winslow Homer ( ''Du Figuroj ĉe la Maro'' ), [[Gustave Courbet]] ( ''Valo de la Nigra Naĝejo'' ), Lucien Lévy-Dhurmer ( ''La Dolomitoj'' ), [[Edgar Degas]] ( ''Ekzameno de Danse'' ), Giovanni Benedetto Castiglione ( ''Deŭkaliono kaj Pirra'' ), [[Giuseppe Arcimboldo]] ( ''Somero'' ) kaj [[Thomas Cole]] ( ''Sonĝo de Arkadio'' ). La Berger Kolekto estas grava privata kolekto de plejparte brita arto inkluzive de ĉirkaŭ 200 verkoj kaj enhavante pli ol ses jarcentojn. Renesancaj portretoj, inkluzive de verkoj de [[Hans Holbein la pli juna]], estas forta punkto de la kolekto. Aliaj artistoj reprezentitaj inkluzivas [[Nicholas Hilliard]], [[Thomas Gainsborough]], [[Angelika Kauffmann|Angelika Kauffman]], [[Benjamin West]], [[Edward Lear]] kaj [[David Hockney]]. Frederic C. Hamilton testamentis 22 impresionismajn verkojn de sia privata kolekto al la muzeo en 2014, inkluzive de ''Edge of a Wheat Field With Poppies de'' [[Vincent van Gogh]], kvar verkojn de Claude Monet, tri pentraĵojn de [[Eugène Boudin]], kaj verkojn de [[Paul Cézanne]], [[Edouard Manet]], [[Berthe Morisot]], [[Camille Pissarro]], [[Auguste Renoir]], [[Alfred Sisley]], William Merritt Chase kaj [[Childe Hassam]].​ Aliaj nuntempaj artistoj ĉeestantaj en la muzeo estas Kent Monkman, Jaune Quick-to-See Smith, Nora Naranjo Morse. == Galerio == <gallery mode="packed"> Dosiero:Acoma Plaza.jpg|alt=|Acoma Placo Dosiero:Dan Ostermiller's 2003 "Scottish Angus Cow & Calf" sculpture outside the Denver Art Museum in Colorado LCCN2015633485.tif|alt=|Skulptaĵo de Dan Ostermiller Dosiero:DenverArtMuseumExtension.jpg|alt=|Superrigardo Dosiero:Art Museum before DNC (2804644170).jpg|alt=|Akvofontoj </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat}} * [http://www.denverartmuseum.org/ Oficiala Denver Arta Muzeo retejo] * [https://www.wsj.com/articles/SB10000872396390443982904578044731382680210 ''Revuo Wall Street'': La Majstreco malantaŭ la Denver-a "Fariĝante van Gogh" ekspozicio.] * [https://artsandculture.google.com/partner/denver-art-museum?hl=en Denver Arta Muzeo] ene de Google Arto & Kulturo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 2006]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Koloradio]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] [[Kategorio:Muzeoj en Usono]] 6zp038rkrdu1cslrc81wbe48u6zkj7i 0 855872 9420223 9404282 2026-07-04T12:44:10Z Sj1mor 12103 9420223 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO = US-MD | tersituo =Baltimoro |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La '''Arta Muzeo de Baltimoro''' ('''AMB''', oni ankaŭ povus nomi la '''Baltimora Muzeo de Arto''', {{lang-en|'''Baltimore Museum of Art'''}}, akronime '''BMA''') estas artmuzeo en [[Baltimoro]] kiu estis fondita en 1914. La kolekto de la muzeo inkluzivas 90,000 artaĵojn, inkluzive de eŭropa kaj amerika arto de la 13-a jarcento ĝis la nuntempo, same kiel artaĵoj kaj objektoj de [[Azio]], [[Afriko]] kaj [[antaŭkolumba Ameriko]] <ref>{{Cite web|url=https://www.baltimoresun.com/entertainment/arts/bs-fe-bma-female-artists-2020-20191115-33s5hjjnqfghzhmwkt7dqbargq-story.html|title=Baltimore Museum of Art will only acquire works from women next year: 'You have to do something radical'|last=McCauley|first=Mary Carole|website=baltimoresun.com|access-date=2019-11-20}}</ref>. La AMB ankaŭ estas hejmo de la plej granda kolekto de verkoj de [[Henri Matisse]]. La muzeo ankaŭ inkluzivas du ĝardenojn en kiuj skulptaĵoj de la 20-a jarcento estas montritaj kaj biblioteko enhavantan pli ol 70,000 volumojn <ref>{{Cite web|url=http://artbma.org/about/index.html|title=About the BMA|accessdate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502221703/https://www.artbma.org/about/index.html|archivedate=2021-05-02}}</ref>. Fondite en 1914. La muzeokonstruaĵo estis konstruita en 1929 en klasikaj formoj, simila al antikva [[romia templo]], dezajnita fare de John Russell Pope. Ĝi ludas pri la titolo de la ĉefranga muzeo de Baltimoro kun la [[Walters Art Museum]]. La AMB situas inter la Charles Village kaj Remington-najbarejoj, ĵus najbara al la Homewood-kampuso de [[Universitato Johns Hopkins]], kvankam la muzeo estas sendependa institucio, ne asociita kun la universitato. La arta panoramo kiun ĝi proponas estas precipe solida en arto de la 19-a kaj 20-a jarcentoj; Ĝi estas kompletigita, en la grandurbo de Baltimoro mem, fare de la Walters Museum, kiu ampleksas arton de antaŭaj epokoj. == Historio == La AMB estis fondita en 1914 laŭ iniciato de ok civitanoj de la grandurbo de Baltimoro. Naŭ jarojn poste, en 1923, la inaŭgura ekspozicio de la muzeo, kiu estis provizore gastigita en la Garett Mansion, okazis. La sekvan jaron, al la AMB estis koncedita milion-dolara [[prunto]] por konstrui sian propran muzeokonstruaĵon. John Russell Pope, konata pro neoklasikaj konstruaĵoj, estis elektita kiel la arkitekto. En la sekvaj jaroj, la kolekto kreskis konstante tra donacoj kaj akiroj. En 1925, ĝi ricevis ĉambron kiel donaco kiu estis meblita kun dekoracia arto de ĉirkaŭ [[1700]]. Du jarojn poste, la pentraĵo ''Rinaldo kaj Armida'' de [[Anthonis van Dyck]] venis en la kolekton de la AMB, kiu formis centran laboron en la eŭropa artaĵkolekto. La muzeokonstruaĵo malfermiĝis la 18-an de aprilo 1929. En 1936, la muzeo okazigis unu el la plej fruaj ekspozicioj de afrika arto en Usono. En 1936 kaj 1937 ĝi ankaŭ partoprenis en elfosadoj en [[Antioĥio]] kaj sekve ricevis antioĥianajn [[mozaiko]]jn por la kolekto. Unu el la unuaj ekspozicioj de arto de nuntempaj afrik-usonanaj artistoj estis prezentita en la muzeo en 1939. Kiel rezulto, la AMB ĉiam pli kolektis artaĵojn de tiuj artistoj kaj iliaj prapatroj. En 1950, la muzeo ricevis unu el la plej signifaj donacoj de la fratinoj Claribel kaj Etta Cone, kies kolekto inkluzivis verkojn de Henri Matisse, [[Pablo Picasso]] kaj [[Paul Cézanne]], inter aliaj. Ĉi tiu donaco certigis internacie gravan kolekton de moderna arto por la AMB. En 1960, la muzea administrado estis permesita ekspozicii la [[Bienalo de Venecio|Bienalon de Venecio]]. En 1980 la muzeo malfermis la ''Wurtzburger Skulptaĵo-Ĝardenon'' kaj en 1988 la ''Levi Sculpture Garden'', kreante parkon en la mezo de Baltimoro en kiu 20-a-jarcentaj skulptaĵoj estas montritaj. En 1982, la nova orienta alo de la AMB malfermiĝis, disponigante spacon por provizoraj ekspozicioj, la muzeobutiko, restoracio kaj prelegejo. La okcidenta alo estis malfermita en 1994 por vastigi la prezenton de nuntempa arto. En 1996, la ''Lucas Collection'' de 19-a-jarcenta franca arto de la Marilanda Instituto-Kolegio de Arto iĝis la posedaĵo de la muzeo post kiam ĝi estis sur permanenta prunto tie dum 60 jaroj. En 2001, la AMB malfermis la renovigitan spacon por la ''Konuso-Kolekto''. Okaze de la 100-a naskiĝtago en la muzeon komence de 2014 translokiĝos pli ol 30 pentraĵoj, desegnaĵoj, presaĵoj kaj skulptaĵoj el la germana ekspresionisma periodo. La speciala ekspozicio nomiĝas "Germana Ekspresionismo" kaj videblas ĝis oktobro 2014. == Kolekto == La kolekto de la AMB estas dividita en la areojn de afrika arto, amerika arto, [[Antaŭkolumba arto]], [[Antikva arto]] kaj romiaj mozaikoj de Antioĥio, azia arto, nuntempa arto, eŭropa arto, [[Moderna arto]], indiana arto, Pacifika arto, Grafikaĵoj kaj teksaĵoj. Verŝajne, la ĉefaj verkoj estas eble ''Rozkolora Nudo'' de Henri Matisse, de 1935 (la muzeo havas 1 200 ekzemplojn de la artisto, inkluzive de pentraĵoj, desegnaĵoj kaj skulptaĵoj) kaj ''Paro de Botoj'' (1887) de Vincent van Gogh. === Afrika arto === La kolekto de Afrika arto estas inter la plej malnovaj kaj gravaj en Usono. Tiu sekcio estis parto de la permanenta ekspozicio ĉar kolektantoj Janet kaj Alan Wurtzburger faris grandan donacon al la muzeo en 1954. Ĝi inkluzivas pli ol 2,000 objektojn kiuj kovras periodon de antikvaj tempoj ĝis hodiaŭ. Ekzemple, ekzistas verkoj kaj objektoj el [[Antikva Egiptio]] kaj la regnoj de Bambara ([[:en:Bamana Empire|en]]) kaj la [[Kuba Federacio]], same kiel de nuntempa Afriko. Ili ankaŭ kovras diversajn specojn de artaĵoj kaj objektoj. Same estas [[masko]]j, [[Juvelarto|juvelaĵoj]], [[Kapvesto|kapvestaĵoj]], [[teksaĵo]]j, ceremoniaj [[armilo]]j kaj [[ceramiko]]. === Azia arto === La Azia arta Kolekto inkluzivas verkojn el [[Barato]], [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Tibeto]], [[Mezoriento]] kaj [[Sudorienta Azio]]. [[Ĉina porcelano]], kiu ĉefe devenas de la [[Dinastio Tang]], konsistigas signifan parton de ĉi tiu kolekto. Du precipe konataj verkoj de la kolekto estas vivgranda 15-ajarcenta Guanyin -figuro de Hebeja Provinco kaj ĉevalfiguro de tombo de la [[Han-dinastio]]. Artaĵoj de [[Melanezio]] kaj [[Polinezio]] estas parto de la relative malgranda kolekto de Pacifika Insula arto. Ĉi tiu estas unu el la plej bonaj en Usono kaj inkluzivas diversajn objektojn kiel vestaĵojn, ornamaĵojn kaj juvelaĵojn. Elstara peco en ĉi tiu kolekto estas [[Tongana lingvo|Tongala]] kestornamaĵo ornamita per birdoj kaj steloj kaj farita el balena [[eburo]] kaj [[konko]]ŝelo, unu el la plej grandaj konataj en la mondo. Alia estas havaja reĝa [[kolĉeno]] de la 18-a jarcento. === Antaŭkolumba arto === La arto de antaŭkolumba Ameriko estas reprezentita per 59 kulturaj tradicioj en la kolekto de la AMB. La verkoj kaj objektoj kovras periodon de 2500 a.K. ĝis 1500 p.K. Ili estas verkoj de la [[majaoj]] kaj [[aztekoj]] de [[Mezameriko]], la Chimú ([[:en:Chimor|en]]) kaj [[Mŭiska-oj|Mŭiska]] de la [[Andoj]] regiono de Sudameriko. Aparte gravaj pecoj en tiu sekcio de la kolekto estas ceramikaj objektoj de okcidenta [[Meksiko]]. La Hinda Artkolekto ofertas sekcon de la kulturo de tiuj homoj. Oni povas vidi ekzemple ceramikaĵojn el la Acoma ([[:de:Acoma|de]]) aŭ eburajn [[amuleto]]jn el la [[eskimoj]] el la komenco de la 20-a jarcento. === Usona arto === Ankaŭ eksponata en la kolekto estas usona arto de la kolonia epoko ĝis la nuntempo. Tiuj inkluzivas verkojn kun regiona ligo, kiel ekzemple portretoj de [[Rembrandt Peale]] kaj aliaj membroj de lia familio, mebloj pentritaj fare de John Finlay kaj Hugh Finlay, kaj arĝento de la fabriko Samuel Kirk & Son. La kolekto ankaŭ inkluzivas gravajn verkojn de 18-a-jarcenta usona portretpentraĵo, 19-a-jarcenta pejzaĝo, usona [[impresionismo]] kaj [[modernismo]]. Reprezentitaj artistoj inkluzivas Thomas Sully, [[Thomas Eakins]], Thomas Hart Benton, [[John Singer Sargent]] kaj Childe Hassam. La eŭropa arta sekcio montras gravajn artaĵojn kiel ''Rinaldo kaj Armida'' de [[Antoon van Dyck|Anthony van Dyck]] aŭ portreton de [[Rembrandt van Rijn]] montranta sian filon ''Tito''. Aliaj verkoj devenas interalie de [[Frans Hals]], [[Jean Chardin|Jean Siméon Chardin]], [[Sandro Botticelli]], [[Ticiano]], [[Jean-Baptiste Camille Corot|Jean-Baptiste-Camille Corot]] kaj [[Camille Pissarro]]. La grava ''Konusa Kolekto'' inkluzivas ankaŭ 500 verkojn de [[Henri Matisse]], kaj ankaŭ aliajn de Paul Cézanne, Paul Gauguin kaj Vincent van Gogh. La kolekto estas kompletigita per kolektoj de kuprogravuroj kaj desegnaĵoj, same kiel nuntempaj fotoj (Gallagher / Dalsheimer Collection), inkl. [[Imogen Cunningham]], [[Man Ray]], Paul Strand kaj [[Alfred Stieglitz]]. En oktobro 2020, la muzeo planis aŭkcii pentraĵojn de Brice Marden, [[Clyfford Still]] kaj Andy Warhol ĉe [[Sotheby's]], kun prepara takso de 65 milionoj USD. La enspezo laŭsupoze estis uzata por pliigi dungitajn salajrojn kaj aĉeti verkojn de virinaj artistoj kaj "neblankulaj" artistoj kiel parto de la programo pri sekso kaj rasa diverseco. Tamen, kiel rezulto de premo de membroj de la estraro de direktoroj kaj kuratoroj de la muzeo, kiuj kolektis en la okazaĵo de interkonsento por senigi la muzeon de donacoj kun valoro de proksimume 50 milionoj USD, la plejmulto estis retirita de vendo en la lasta momento <ref>[https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-auction-lot-withdrawn Jillian Billard. What It Means When an Auction Lot Is Withdrawn] {{Wayback|url=https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-auction-lot-withdrawn|date=20211208213340}} // ''Artsy'', la 23an de marto 2021</ref>. === Nuntempa arto === La kolekto de la AMB ankaŭ inkluzivas ''Composition V'' de [[Piet Mondrian]] kaj verkojn de [[André Masson]], [[Marc Chagall]], [[Vasilij Kandinskij]], [[Ernst Ludwig Kirchner]] kaj [[Max Pechstein]]. [[Nuntempa arto]] prezentas verkojn de [[Jackson Pollock]], Donald Judd, [[Sol LeWitt]], [[Jasper Johns]], Alison Saar kaj Frank Stella. La AMB ankaŭ havas unu el la plej grandaj kolektoj de la malfruaj verkoj de [[Andy Warhol]] en Usono <ref>Stanley Mazaroff, ''A Paris Life, A Baltimore Treasure'', Chapter Fourteen, Johns Hopkins University Press, 2018.</ref>. == Galerio == <gallery> Dosiero:Raffaello,_ritratto_di_maria_pia_da_montefeltro.jpg|[[Rafaelo]]: ''Emilia Pia da Montefelro''. Dosiero:Rembrandt_-_Titus,_the_Artist's_Son,_1660_(Baltimore_Museum_of_Art).jpg|Rembrandt: Portreto de la Filo de Tito, ĉ. 1660 Dosiero:Chardin_-_Les_Osselets.jpg|Chardin. ''Ludo de Ĵetkuboj'', ĉ. 1734 Dosiero:Anna_Alexandrovna_Galitzin,_nee_Gruzinsky.jpg|[[Élisabeth Vigée Le Brun|E. Vigée-Lebrun.]] ''Princino A. A. Golitsyna'', 1797 Dosiero:Gauguin_-_Der_Violoncellist_Upaupa_Schneklud_1894.jpg|Gauguin: Portreto de la violonisto Schneklyud ([[:ru:Шнеклюд, Фредерик|ru]]), 1894 Dosiero:Robinson_In_the_Grove.jpg|Theodore Robinson: ''In the Grove'' Dosiero:Robinson_Mother_and_Child_by_the_Hearth.jpg|Theodore Robinson: ''Mother and Child by the Hearth'' Dosiero:Francesco_Guardi_-_Venice,_The_Grand_Canal_with_San_Geremia,_Palazzo_Labia,_and_the_Entrance_to_the_Cannaregio_-_Baltimore_Museum_of_Art_(2).jpg|[[Francesco Guardi]]: ''La Granda Kanalo en San Geremia, vidita de gondola ŝipligejo'' Dosiero:Paul_Gauguin_126.jpg|Paul Gauguin: ''tahitia virino kun mango'' Dosiero:La_Montagne_Sainte-Victoire_vue_de_la_carrière_Bibémus,_par_Paul_Cézanne.jpg|Paul Cézanne: ''Montagne Sainte-Victoire, vido el la ŝtonminejo Bibémus'' Dosiero:Alfred_Sisley_072.jpg|Alfred Sisley: ''Herbejo en By'' Dosiero:Van_Gogh_-_Ein_Paar_Schuhe1.jpeg|Vincent van Gogh: ''Paro da ŝuoj'' </gallery> <gallery> Dosiero:Francesco_Guardi_-_Venice,_The_Grand_Canal_with_San_Geremia,_Palazzo_Labia,_and_the_Entrance_to_the_Cannaregio_-_Baltimore_Museum_of_Art_(2).jpg|Francesco Guardi, ''Venecio'' (ĉ. 1750). Dosiero:Benjamin_West_self_portrait_1770.jpg|[[:fr:Benjamin West|Benjamin West]], ''Memportreto'' (1770). Dosiero:L_C_Tiffany_Algerian_shops.jpg|Louis Comfort Tiffany, ''alĝeriaj butikoj'' (ĉirkaŭ 1872-1887). Dosiero:John_Robinson_Tait_-_Evening_at_the_Lake_Shore_(1876).jpg|John Robinson Tait, ''Vespero ĉe la Lagobordo'' (1876). Dosiero:Pierre-Auguste_Renoir's_'Paysage_Bords_de_Seine',_The_Potomack_Company_auction_gallery_in_Alexandria,_VA.jpg|''Pejzaĝo sur la Banko de Sejno'', de Pierre-Auguste Renoir, 1879, oleo sur kanvaso, 14 × 23&nbsp;cm, laboro ekspoziciita ĉe la Baltimora Muzeo de Arto Dosiero:Paul_Gauguin_126.jpg|[[:fr:Paul Gauguin|Paul Gauguin]], ''[[:fr:Vahine no te vi|Vahine no te vi]]'' (1892). Dosiero:Mont_Sainte-Victoire_Seen_from_the_Bibemus_Quarry_1897_Paul_Cézanne.jpg|[[:fr:Paul Cézanne|Paul Cézanne]], ''[[:fr:Montagne Sainte-Victoire (Cézanne)|Montagne Sainte-Victoire]]'' (1897). Dosiero:Norbert_Gœneutte_-The_Pont_de_l'Europe_and_Gare_Saint-Lazare.jpg|Norbert Gœneutte, ''La Pont de l'Europe kaj la Gare Saint-Lazare sub konstruo'' (1888). Dosiero:John_Robinson_Tait_-_Landscape_(c.1900).jpg|John Robinson Tait, ''Pejzaĝo'' (ĉ. 1900). Dosiero:The_Unattainable.jpg|[[Arshile Gorky]], ''La Neatingebla'' (1945). </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Jack D. Flam: ''Matisse in the Cone Collection: The Poetics of Vision''. Baltimore Museum of Art, 2001. ISBN 0-912298-73-1 * Sona K. Johnston: ''American Paintings, 1750-1900: From the Collection of the Baltimore Museum of Art''. Baltimore Museum of Art, 1983. ISBN 0-912298-53-7 == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat}} * [http://www.artbma.org Baltimore Muzeo de Arto] * [https://artbma.org/collections/modern.html Baltimore Museum of Art: the Cone Collection]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210414000000/https://web.archive.org/web/20210414232256/https://artbma.org/collections/modern.html |date=2021-04-14 }} * [https://artsandculture.google.com/u/0/partner/baltimore-museum-of-art?hl=en Virtuala travojaĝo de la Baltimore Muzeo] provizita de Google Arto & Kulturo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] [[Kategorio:Muzeoj en Usono]] [[Kategorio:Marilando]] ldlbn536v2a9ws91xa1nubxrftw3ykq 9420364 9420223 2026-07-04T16:57:30Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9420364 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO = US-MD | tersituo =Baltimoro |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La '''Arta Muzeo de Baltimoro''' ('''AMB''', oni ankaŭ povus nomi la '''Baltimora Muzeo de Arto''', {{lang-en|'''Baltimore Museum of Art'''}}, akronime '''BMA''') estas artmuzeo en [[Baltimoro]] kiu estis fondita en 1914. La kolekto de la muzeo inkluzivas 90,000 artaĵojn, inkluzive de eŭropa kaj amerika arto de la 13-a jarcento ĝis la nuntempo, same kiel artaĵoj kaj objektoj de [[Azio]], [[Afriko]] kaj [[antaŭkolumba Ameriko]] <ref>{{Cite web|url=https://www.baltimoresun.com/entertainment/arts/bs-fe-bma-female-artists-2020-20191115-33s5hjjnqfghzhmwkt7dqbargq-story.html|title=Baltimore Museum of Art will only acquire works from women next year: 'You have to do something radical'|last=McCauley|first=Mary Carole|website=baltimoresun.com|access-date=2019-11-20}}</ref>. La AMB ankaŭ estas hejmo de la plej granda kolekto de verkoj de [[Henri Matisse]]. La muzeo ankaŭ inkluzivas du ĝardenojn en kiuj skulptaĵoj de la 20-a jarcento estas montritaj kaj biblioteko enhavantan pli ol 70,000 volumojn <ref>{{Cite web|url=http://artbma.org/about/index.html|title=About the BMA|accessdate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502221703/https://www.artbma.org/about/index.html|archivedate=2021-05-02}}</ref>. Fondite en 1914. La muzeokonstruaĵo estis konstruita en 1929 en klasikaj formoj, simila al antikva [[romia templo]], dezajnita fare de John Russell Pope. Ĝi ludas pri la titolo de la ĉefranga muzeo de Baltimoro kun la [[Walters Art Museum]]. La AMB situas inter la Charles Village kaj Remington-najbarejoj, ĵus najbara al la Homewood-kampuso de [[Universitato Johns Hopkins]], kvankam la muzeo estas sendependa institucio, ne asociita kun la universitato. La arta panoramo kiun ĝi proponas estas precipe solida en arto de la 19-a kaj 20-a jarcentoj; Ĝi estas kompletigita, en la grandurbo de Baltimoro mem, fare de la Walters Museum, kiu ampleksas arton de antaŭaj epokoj. == Historio == La AMB estis fondita en 1914 laŭ iniciato de ok civitanoj de la grandurbo de Baltimoro. Naŭ jarojn poste, en 1923, la inaŭgura ekspozicio de la muzeo, kiu estis provizore gastigita en la Garett Mansion, okazis. La sekvan jaron, al la AMB estis koncedita milion-dolara [[prunto]] por konstrui sian propran muzeokonstruaĵon. John Russell Pope, konata pro neoklasikaj konstruaĵoj, estis elektita kiel la arkitekto. En la sekvaj jaroj, la kolekto kreskis konstante tra donacoj kaj akiroj. En 1925, ĝi ricevis ĉambron kiel donaco kiu estis meblita kun dekoracia arto de ĉirkaŭ [[1700]]. Du jarojn poste, la pentraĵo ''Rinaldo kaj Armida'' de [[Anthonis van Dyck]] venis en la kolekton de la AMB, kiu formis centran laboron en la eŭropa artaĵkolekto. La muzeokonstruaĵo malfermiĝis la 18-an de aprilo 1929. En 1936, la muzeo okazigis unu el la plej fruaj ekspozicioj de afrika arto en Usono. En 1936 kaj 1937 ĝi ankaŭ partoprenis en elfosadoj en [[Antioĥio]] kaj sekve ricevis antioĥianajn [[mozaiko]]jn por la kolekto. Unu el la unuaj ekspozicioj de arto de nuntempaj afrik-usonanaj artistoj estis prezentita en la muzeo en 1939. Kiel rezulto, la AMB ĉiam pli kolektis artaĵojn de tiuj artistoj kaj iliaj prapatroj. En 1950, la muzeo ricevis unu el la plej signifaj donacoj de la fratinoj Claribel kaj Etta Cone, kies kolekto inkluzivis verkojn de Henri Matisse, [[Pablo Picasso]] kaj [[Paul Cézanne]], inter aliaj. Ĉi tiu donaco certigis internacie gravan kolekton de moderna arto por la AMB. En 1960, la muzea administrado estis permesita ekspozicii la [[Bienalo de Venecio|Bienalon de Venecio]]. En 1980 la muzeo malfermis la ''Wurtzburger Skulptaĵo-Ĝardenon'' kaj en 1988 la ''Levi Sculpture Garden'', kreante parkon en la mezo de Baltimoro en kiu 20-a-jarcentaj skulptaĵoj estas montritaj. En 1982, la nova orienta alo de la AMB malfermiĝis, disponigante spacon por provizoraj ekspozicioj, la muzeobutiko, restoracio kaj prelegejo. La okcidenta alo estis malfermita en 1994 por vastigi la prezenton de nuntempa arto. En 1996, la ''Lucas Collection'' de 19-a-jarcenta franca arto de la Marilanda Instituto-Kolegio de Arto iĝis la posedaĵo de la muzeo post kiam ĝi estis sur permanenta prunto tie dum 60 jaroj. En 2001, la AMB malfermis la renovigitan spacon por la ''Konuso-Kolekto''. Okaze de la 100-a naskiĝtago en la muzeon komence de 2014 translokiĝos pli ol 30 pentraĵoj, desegnaĵoj, presaĵoj kaj skulptaĵoj el la germana ekspresionisma periodo. La speciala ekspozicio nomiĝas "Germana Ekspresionismo" kaj videblas ĝis oktobro 2014. == Kolekto == La kolekto de la AMB estas dividita en la areojn de afrika arto, amerika arto, [[Antaŭkolumba arto]], [[Antikva arto]] kaj romiaj mozaikoj de Antioĥio, azia arto, nuntempa arto, eŭropa arto, [[Moderna arto]], indiana arto, Pacifika arto, Grafikaĵoj kaj teksaĵoj. Verŝajne, la ĉefaj verkoj estas eble ''Rozkolora Nudo'' de Henri Matisse, de 1935 (la muzeo havas 1 200 ekzemplojn de la artisto, inkluzive de pentraĵoj, desegnaĵoj kaj skulptaĵoj) kaj ''Paro de Botoj'' (1887) de Vincent van Gogh. === Afrika arto === La kolekto de Afrika arto estas inter la plej malnovaj kaj gravaj en Usono. Tiu sekcio estis parto de la permanenta ekspozicio ĉar kolektantoj Janet kaj Alan Wurtzburger faris grandan donacon al la muzeo en 1954. Ĝi inkluzivas pli ol 2,000 objektojn kiuj kovras periodon de antikvaj tempoj ĝis hodiaŭ. Ekzemple, ekzistas verkoj kaj objektoj el [[Antikva Egiptio]] kaj la regnoj de Bambara ([[:en:Bamana Empire|en]]) kaj la [[Kuba Federacio]], same kiel de nuntempa Afriko. Ili ankaŭ kovras diversajn specojn de artaĵoj kaj objektoj. Same estas [[masko]]j, [[Juvelarto|juvelaĵoj]], [[Kapvesto|kapvestaĵoj]], [[teksaĵo]]j, ceremoniaj [[armilo]]j kaj [[ceramiko]]. === Azia arto === La Azia arta Kolekto inkluzivas verkojn el [[Barato]], [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Tibeto]], [[Mezoriento]] kaj [[Sudorienta Azio]]. [[Ĉina porcelano]], kiu ĉefe devenas de la [[Dinastio Tang]], konsistigas signifan parton de ĉi tiu kolekto. Du precipe konataj verkoj de la kolekto estas vivgranda 15-ajarcenta Guanyin -figuro de Hebeja Provinco kaj ĉevalfiguro de tombo de la [[Han-dinastio]]. Artaĵoj de [[Melanezio]] kaj [[Polinezio]] estas parto de la relative malgranda kolekto de Pacifika Insula arto. Ĉi tiu estas unu el la plej bonaj en Usono kaj inkluzivas diversajn objektojn kiel vestaĵojn, ornamaĵojn kaj juvelaĵojn. Elstara peco en ĉi tiu kolekto estas [[Tongana lingvo|Tongala]] kestornamaĵo ornamita per birdoj kaj steloj kaj farita el balena [[eburo]] kaj [[konko]]ŝelo, unu el la plej grandaj konataj en la mondo. Alia estas havaja reĝa [[kolĉeno]] de la 18-a jarcento. === Antaŭkolumba arto === La arto de antaŭkolumba Ameriko estas reprezentita per 59 kulturaj tradicioj en la kolekto de la AMB. La verkoj kaj objektoj kovras periodon de 2500 a.K. ĝis 1500 p.K. Ili estas verkoj de la [[majaoj]] kaj [[aztekoj]] de [[Mezameriko]], la Chimú ([[:en:Chimor|en]]) kaj [[Mŭiska-oj|Mŭiska]] de la [[Andoj]] regiono de Sudameriko. Aparte gravaj pecoj en tiu sekcio de la kolekto estas ceramikaj objektoj de okcidenta [[Meksiko]]. La Hinda Artkolekto ofertas sekcon de la kulturo de tiuj homoj. Oni povas vidi ekzemple ceramikaĵojn el la Acoma ([[:de:Acoma|de]]) aŭ eburajn [[amuleto]]jn el la [[eskimoj]] el la komenco de la 20-a jarcento. === Usona arto === Ankaŭ eksponata en la kolekto estas usona arto de la kolonia epoko ĝis la nuntempo. Tiuj inkluzivas verkojn kun regiona ligo, kiel ekzemple portretoj de [[Rembrandt Peale]] kaj aliaj membroj de lia familio, mebloj pentritaj fare de John Finlay kaj Hugh Finlay, kaj arĝento de la fabriko Samuel Kirk & Son. La kolekto ankaŭ inkluzivas gravajn verkojn de 18-a-jarcenta usona portretpentraĵo, 19-a-jarcenta pejzaĝo, usona [[impresionismo]] kaj [[modernismo]]. Reprezentitaj artistoj inkluzivas [[Thomas Sully]], [[Thomas Eakins]], [[Thomas Hart Benton]], [[John Singer Sargent]] kaj Childe Hassam. La eŭropa arta sekcio montras gravajn artaĵojn kiel ''Rinaldo kaj Armida'' de [[Antoon van Dyck|Anthony van Dyck]] aŭ portreton de [[Rembrandt van Rijn]] montranta sian filon ''Tito''. Aliaj verkoj devenas interalie de [[Frans Hals]], [[Jean Chardin|Jean Siméon Chardin]], [[Sandro Botticelli]], [[Ticiano]], [[Jean-Baptiste Camille Corot|Jean-Baptiste-Camille Corot]] kaj [[Camille Pissarro]]. La grava ''Konusa Kolekto'' inkluzivas ankaŭ 500 verkojn de [[Henri Matisse]], kaj ankaŭ aliajn de Paul Cézanne, Paul Gauguin kaj Vincent van Gogh. La kolekto estas kompletigita per kolektoj de kuprogravuroj kaj desegnaĵoj, same kiel nuntempaj fotoj (Gallagher / Dalsheimer Collection), inkl. [[Imogen Cunningham]], [[Man Ray]], [[Paul Strand]] kaj [[Alfred Stieglitz]]. En oktobro 2020, la muzeo planis aŭkcii pentraĵojn de Brice Marden, [[Clyfford Still]] kaj Andy Warhol ĉe [[Sotheby's]], kun prepara takso de 65 milionoj USD. La enspezo laŭsupoze estis uzata por pliigi dungitajn salajrojn kaj aĉeti verkojn de virinaj artistoj kaj "neblankulaj" artistoj kiel parto de la programo pri sekso kaj rasa diverseco. Tamen, kiel rezulto de premo de membroj de la estraro de direktoroj kaj kuratoroj de la muzeo, kiuj kolektis en la okazaĵo de interkonsento por senigi la muzeon de donacoj kun valoro de proksimume 50 milionoj USD, la plejmulto estis retirita de vendo en la lasta momento <ref>[https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-auction-lot-withdrawn Jillian Billard. What It Means When an Auction Lot Is Withdrawn] {{Wayback|url=https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-auction-lot-withdrawn|date=20211208213340}} // ''Artsy'', la 23an de marto 2021</ref>. === Nuntempa arto === La kolekto de la AMB ankaŭ inkluzivas ''Composition V'' de [[Piet Mondrian]] kaj verkojn de [[André Masson]], [[Marc Chagall]], [[Vasilij Kandinskij]], [[Ernst Ludwig Kirchner]] kaj [[Max Pechstein]]. [[Nuntempa arto]] prezentas verkojn de [[Jackson Pollock]], [[Donald Judd]], [[Sol LeWitt]], [[Jasper Johns]], [[Alison Saar]] kaj [[Frank Stella]]. La AMB ankaŭ havas unu el la plej grandaj kolektoj de la malfruaj verkoj de [[Andy Warhol]] en Usono <ref>Stanley Mazaroff, ''A Paris Life, A Baltimore Treasure'', Chapter Fourteen, Johns Hopkins University Press, 2018.</ref>. == Galerio == <gallery> Dosiero:Raffaello,_ritratto_di_maria_pia_da_montefeltro.jpg|[[Rafaelo]]: ''Emilia Pia da Montefelro''. Dosiero:Rembrandt_-_Titus,_the_Artist's_Son,_1660_(Baltimore_Museum_of_Art).jpg|Rembrandt: Portreto de la Filo de Tito, ĉ. 1660 Dosiero:Chardin_-_Les_Osselets.jpg|Chardin. ''Ludo de Ĵetkuboj'', ĉ. 1734 Dosiero:Anna_Alexandrovna_Galitzin,_nee_Gruzinsky.jpg|[[Élisabeth Vigée Le Brun|E. Vigée-Lebrun.]] ''Princino A. A. Golitsyna'', 1797 Dosiero:Gauguin_-_Der_Violoncellist_Upaupa_Schneklud_1894.jpg|Gauguin: Portreto de la violonisto Schneklyud ([[:ru:Шнеклюд, Фредерик|ru]]), 1894 Dosiero:Robinson_In_the_Grove.jpg|Theodore Robinson: ''In the Grove'' Dosiero:Robinson_Mother_and_Child_by_the_Hearth.jpg|Theodore Robinson: ''Mother and Child by the Hearth'' Dosiero:Francesco_Guardi_-_Venice,_The_Grand_Canal_with_San_Geremia,_Palazzo_Labia,_and_the_Entrance_to_the_Cannaregio_-_Baltimore_Museum_of_Art_(2).jpg|[[Francesco Guardi]]: ''La Granda Kanalo en San Geremia, vidita de gondola ŝipligejo'' Dosiero:Paul_Gauguin_126.jpg|Paul Gauguin: ''tahitia virino kun mango'' Dosiero:La_Montagne_Sainte-Victoire_vue_de_la_carrière_Bibémus,_par_Paul_Cézanne.jpg|Paul Cézanne: ''Montagne Sainte-Victoire, vido el la ŝtonminejo Bibémus'' Dosiero:Alfred_Sisley_072.jpg|Alfred Sisley: ''Herbejo en By'' Dosiero:Van_Gogh_-_Ein_Paar_Schuhe1.jpeg|Vincent van Gogh: ''Paro da ŝuoj'' </gallery> <gallery> Dosiero:Francesco_Guardi_-_Venice,_The_Grand_Canal_with_San_Geremia,_Palazzo_Labia,_and_the_Entrance_to_the_Cannaregio_-_Baltimore_Museum_of_Art_(2).jpg|Francesco Guardi, ''Venecio'' (ĉ. 1750). Dosiero:Benjamin_West_self_portrait_1770.jpg|[[:fr:Benjamin West|Benjamin West]], ''Memportreto'' (1770). Dosiero:L_C_Tiffany_Algerian_shops.jpg|Louis Comfort Tiffany, ''alĝeriaj butikoj'' (ĉirkaŭ 1872-1887). Dosiero:John_Robinson_Tait_-_Evening_at_the_Lake_Shore_(1876).jpg|John Robinson Tait, ''Vespero ĉe la Lagobordo'' (1876). Dosiero:Pierre-Auguste_Renoir's_'Paysage_Bords_de_Seine',_The_Potomack_Company_auction_gallery_in_Alexandria,_VA.jpg|''Pejzaĝo sur la Banko de Sejno'', de Pierre-Auguste Renoir, 1879, oleo sur kanvaso, 14 × 23&nbsp;cm, laboro ekspoziciita ĉe la Baltimora Muzeo de Arto Dosiero:Paul_Gauguin_126.jpg|[[:fr:Paul Gauguin|Paul Gauguin]], ''[[:fr:Vahine no te vi|Vahine no te vi]]'' (1892). Dosiero:Mont_Sainte-Victoire_Seen_from_the_Bibemus_Quarry_1897_Paul_Cézanne.jpg|[[:fr:Paul Cézanne|Paul Cézanne]], ''[[:fr:Montagne Sainte-Victoire (Cézanne)|Montagne Sainte-Victoire]]'' (1897). Dosiero:Norbert_Gœneutte_-The_Pont_de_l'Europe_and_Gare_Saint-Lazare.jpg|Norbert Gœneutte, ''La Pont de l'Europe kaj la Gare Saint-Lazare sub konstruo'' (1888). Dosiero:John_Robinson_Tait_-_Landscape_(c.1900).jpg|John Robinson Tait, ''Pejzaĝo'' (ĉ. 1900). Dosiero:The_Unattainable.jpg|[[Arshile Gorky]], ''La Neatingebla'' (1945). </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Jack D. Flam: ''Matisse in the Cone Collection: The Poetics of Vision''. Baltimore Museum of Art, 2001. ISBN 0-912298-73-1 * Sona K. Johnston: ''American Paintings, 1750-1900: From the Collection of the Baltimore Museum of Art''. Baltimore Museum of Art, 1983. ISBN 0-912298-53-7 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.artbma.org Baltimore Muzeo de Arto] * [https://artbma.org/collections/modern.html Baltimore Museum of Art: the Cone Collection]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210414000000/https://web.archive.org/web/20210414232256/https://artbma.org/collections/modern.html |date=2021-04-14 }} * [https://artsandculture.google.com/u/0/partner/baltimore-museum-of-art?hl=en Virtuala travojaĝo de la Baltimore Muzeo] provizita de Google Arto & Kulturo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] [[Kategorio:Muzeoj en Usono]] [[Kategorio:Marilando]] svbxck7xfaxk7p2lpm39z2l6u8v2hdp 9420367 9420364 2026-07-04T17:00:41Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9420367 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO = US-MD | tersituo =Baltimoro |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La '''Arta Muzeo de Baltimoro''' ('''AMB''', oni ankaŭ povus nomi la '''Baltimora Muzeo de Arto''', {{lang-en|'''Baltimore Museum of Art'''}}, akronime '''BMA''') estas artmuzeo en [[Baltimoro]] kiu estis fondita en 1914. La kolekto de la muzeo inkluzivas 90,000 artaĵojn, inkluzive de eŭropa kaj amerika arto de la 13-a jarcento ĝis la nuntempo, same kiel artaĵoj kaj objektoj de [[Azio]], [[Afriko]] kaj [[antaŭkolumba Ameriko]] <ref>{{Cite web|url=https://www.baltimoresun.com/entertainment/arts/bs-fe-bma-female-artists-2020-20191115-33s5hjjnqfghzhmwkt7dqbargq-story.html|title=Baltimore Museum of Art will only acquire works from women next year: 'You have to do something radical'|last=McCauley|first=Mary Carole|website=baltimoresun.com|access-date=2019-11-20}}</ref>. La AMB ankaŭ estas hejmo de la plej granda kolekto de verkoj de [[Henri Matisse]]. La muzeo ankaŭ inkluzivas du ĝardenojn en kiuj skulptaĵoj de la 20-a jarcento estas montritaj kaj biblioteko enhavantan pli ol 70,000 volumojn <ref>{{Cite web|url=http://artbma.org/about/index.html|title=About the BMA|accessdate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502221703/https://www.artbma.org/about/index.html|archivedate=2021-05-02}}</ref>. Fondite en 1914. La muzeokonstruaĵo estis konstruita en 1929 en klasikaj formoj, simila al antikva [[romia templo]], dezajnita fare de John Russell Pope. Ĝi ludas pri la titolo de la ĉefranga muzeo de Baltimoro kun la [[Walters Art Museum]]. La AMB situas inter la Charles Village kaj Remington-najbarejoj, ĵus najbara al la Homewood-kampuso de [[Universitato Johns Hopkins]], kvankam la muzeo estas sendependa institucio, ne asociita kun la universitato. La arta panoramo kiun ĝi proponas estas precipe solida en arto de la 19-a kaj 20-a jarcentoj; Ĝi estas kompletigita, en la grandurbo de Baltimoro mem, fare de la Walters Museum, kiu ampleksas arton de antaŭaj epokoj. == Historio == La AMB estis fondita en 1914 laŭ iniciato de ok civitanoj de la grandurbo de Baltimoro. Naŭ jarojn poste, en 1923, la inaŭgura ekspozicio de la muzeo, kiu estis provizore gastigita en la Garett Mansion, okazis. La sekvan jaron, al la AMB estis koncedita milion-dolara [[prunto]] por konstrui sian propran muzeokonstruaĵon. John Russell Pope, konata pro neoklasikaj konstruaĵoj, estis elektita kiel la arkitekto. En la sekvaj jaroj, la kolekto kreskis konstante tra donacoj kaj akiroj. En 1925, ĝi ricevis ĉambron kiel donaco kiu estis meblita kun dekoracia arto de ĉirkaŭ [[1700]]. Du jarojn poste, la pentraĵo ''Rinaldo kaj Armida'' de [[Anthonis van Dyck]] venis en la kolekton de la AMB, kiu formis centran laboron en la eŭropa artaĵkolekto. La muzeokonstruaĵo malfermiĝis la 18-an de aprilo 1929. En 1936, la muzeo okazigis unu el la plej fruaj ekspozicioj de afrika arto en Usono. En 1936 kaj 1937 ĝi ankaŭ partoprenis en elfosadoj en [[Antioĥio]] kaj sekve ricevis antioĥianajn [[mozaiko]]jn por la kolekto. Unu el la unuaj ekspozicioj de arto de nuntempaj afrik-usonanaj artistoj estis prezentita en la muzeo en 1939. Kiel rezulto, la AMB ĉiam pli kolektis artaĵojn de tiuj artistoj kaj iliaj prapatroj. En 1950, la muzeo ricevis unu el la plej signifaj donacoj de la fratinoj Claribel kaj Etta Cone, kies kolekto inkluzivis verkojn de Henri Matisse, [[Pablo Picasso]] kaj [[Paul Cézanne]], inter aliaj. Ĉi tiu donaco certigis internacie gravan kolekton de moderna arto por la AMB. En 1960, la muzea administrado estis permesita ekspozicii la [[Bienalo de Venecio|Bienalon de Venecio]]. En 1980 la muzeo malfermis la ''Wurtzburger Skulptaĵo-Ĝardenon'' kaj en 1988 la ''Levi Sculpture Garden'', kreante parkon en la mezo de Baltimoro en kiu 20-a-jarcentaj skulptaĵoj estas montritaj. En 1982, la nova orienta alo de la AMB malfermiĝis, disponigante spacon por provizoraj ekspozicioj, la muzeobutiko, restoracio kaj prelegejo. La okcidenta alo estis malfermita en 1994 por vastigi la prezenton de nuntempa arto. En 1996, la ''Lucas Collection'' de 19-a-jarcenta franca arto de la Marilanda Instituto-Kolegio de Arto iĝis la posedaĵo de la muzeo post kiam ĝi estis sur permanenta prunto tie dum 60 jaroj. En 2001, la AMB malfermis la renovigitan spacon por la ''Konuso-Kolekto''. Okaze de la 100-a naskiĝtago en la muzeon komence de 2014 translokiĝos pli ol 30 pentraĵoj, desegnaĵoj, presaĵoj kaj skulptaĵoj el la germana ekspresionisma periodo. La speciala ekspozicio nomiĝas "Germana Ekspresionismo" kaj videblas ĝis oktobro 2014. == Kolekto == La kolekto de la AMB estas dividita en la areojn de afrika arto, amerika arto, [[Antaŭkolumba arto]], [[Antikva arto]] kaj romiaj mozaikoj de Antioĥio, azia arto, nuntempa arto, eŭropa arto, [[Moderna arto]], indiana arto, Pacifika arto, Grafikaĵoj kaj teksaĵoj. Verŝajne, la ĉefaj verkoj estas eble ''Rozkolora Nudo'' de Henri Matisse, de 1935 (la muzeo havas 1 200 ekzemplojn de la artisto, inkluzive de pentraĵoj, desegnaĵoj kaj skulptaĵoj) kaj ''Paro de Botoj'' (1887) de Vincent van Gogh. === Afrika arto === La kolekto de Afrika arto estas inter la plej malnovaj kaj gravaj en Usono. Tiu sekcio estis parto de la permanenta ekspozicio ĉar kolektantoj Janet kaj Alan Wurtzburger faris grandan donacon al la muzeo en 1954. Ĝi inkluzivas pli ol 2,000 objektojn kiuj kovras periodon de antikvaj tempoj ĝis hodiaŭ. Ekzemple, ekzistas verkoj kaj objektoj el [[Antikva Egiptio]] kaj la regnoj de Bambara ([[:en:Bamana Empire|en]]) kaj la [[Kuba Federacio]], same kiel de nuntempa Afriko. Ili ankaŭ kovras diversajn specojn de artaĵoj kaj objektoj. Same estas [[masko]]j, [[Juvelarto|juvelaĵoj]], [[Kapvesto|kapvestaĵoj]], [[teksaĵo]]j, ceremoniaj [[armilo]]j kaj [[ceramiko]]. === Azia arto === La Azia arta Kolekto inkluzivas verkojn el [[Barato]], [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Tibeto]], [[Mezoriento]] kaj [[Sudorienta Azio]]. [[Ĉina porcelano]], kiu ĉefe devenas de la [[Dinastio Tang]], konsistigas signifan parton de ĉi tiu kolekto. Du precipe konataj verkoj de la kolekto estas vivgranda 15-ajarcenta Guanyin -figuro de Hebeja Provinco kaj ĉevalfiguro de tombo de la [[Han-dinastio]]. Artaĵoj de [[Melanezio]] kaj [[Polinezio]] estas parto de la relative malgranda kolekto de Pacifika Insula arto. Ĉi tiu estas unu el la plej bonaj en Usono kaj inkluzivas diversajn objektojn kiel vestaĵojn, ornamaĵojn kaj juvelaĵojn. Elstara peco en ĉi tiu kolekto estas [[Tongana lingvo|Tongala]] kestornamaĵo ornamita per birdoj kaj steloj kaj farita el balena [[eburo]] kaj [[konko]]ŝelo, unu el la plej grandaj konataj en la mondo. Alia estas havaja reĝa [[kolĉeno]] de la 18-a jarcento. === Antaŭkolumba arto === La arto de antaŭkolumba Ameriko estas reprezentita per 59 kulturaj tradicioj en la kolekto de la AMB. La verkoj kaj objektoj kovras periodon de 2500 a.K. ĝis 1500 p.K. Ili estas verkoj de la [[majaoj]] kaj [[aztekoj]] de [[Mezameriko]], la Chimú ([[:en:Chimor|en]]) kaj [[Mŭiska-oj|Mŭiska]] de la [[Andoj]] regiono de Sudameriko. Aparte gravaj pecoj en tiu sekcio de la kolekto estas ceramikaj objektoj de okcidenta [[Meksiko]]. La Hinda Artkolekto ofertas sekcon de la kulturo de tiuj homoj. Oni povas vidi ekzemple ceramikaĵojn el la Acoma ([[:de:Acoma|de]]) aŭ eburajn [[amuleto]]jn el la [[eskimoj]] el la komenco de la 20-a jarcento. === Usona arto === Ankaŭ eksponata en la kolekto estas usona arto de la kolonia epoko ĝis la nuntempo. Tiuj inkluzivas verkojn kun regiona ligo, kiel ekzemple portretoj de [[Rembrandt Peale]] kaj aliaj membroj de lia familio, mebloj pentritaj fare de John Finlay kaj Hugh Finlay, kaj arĝento de la fabriko Samuel Kirk & Son. La kolekto ankaŭ inkluzivas gravajn verkojn de 18-a-jarcenta usona portretpentraĵo, 19-a-jarcenta pejzaĝo, usona [[impresionismo]] kaj [[modernismo]]. Reprezentitaj artistoj inkluzivas [[Thomas Sully]], [[Thomas Eakins]], [[Thomas Hart Benton]], [[John Singer Sargent]] kaj Childe Hassam. La eŭropa arta sekcio montras gravajn artaĵojn kiel ''Rinaldo kaj Armida'' de [[Antoon van Dyck|Anthony van Dyck]] aŭ portreton de [[Rembrandt van Rijn]] montranta sian filon ''Tito''. Aliaj verkoj devenas interalie de [[Frans Hals]], [[Jean Chardin|Jean Siméon Chardin]], [[Sandro Botticelli]], [[Ticiano]], [[Jean-Baptiste Camille Corot|Jean-Baptiste-Camille Corot]] kaj [[Camille Pissarro]]. La grava ''Konusa Kolekto'' inkluzivas ankaŭ 500 verkojn de [[Henri Matisse]], kaj ankaŭ aliajn de Paul Cézanne, Paul Gauguin kaj Vincent van Gogh. La kolekto estas kompletigita per kolektoj de kuprogravuroj kaj desegnaĵoj, same kiel nuntempaj fotoj (Gallagher / Dalsheimer Collection), inkl. [[Imogen Cunningham]], [[Man Ray]], [[Paul Strand]] kaj [[Alfred Stieglitz]]. En oktobro 2020, la muzeo planis aŭkcii pentraĵojn de Brice Marden, [[Clyfford Still]] kaj Andy Warhol ĉe [[Sotheby's]], kun prepara takso de 65 milionoj USD. La enspezo laŭsupoze estis uzata por pliigi dungitajn salajrojn kaj aĉeti verkojn de virinaj artistoj kaj "neblankulaj" artistoj kiel parto de la programo pri sekso kaj rasa diverseco. Tamen, kiel rezulto de premo de membroj de la estraro de direktoroj kaj kuratoroj de la muzeo, kiuj kolektis en la okazaĵo de interkonsento por senigi la muzeon de donacoj kun valoro de proksimume 50 milionoj USD, la plejmulto estis retirita de vendo en la lasta momento <ref>[https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-auction-lot-withdrawn Jillian Billard. What It Means When an Auction Lot Is Withdrawn] {{Wayback|url=https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-auction-lot-withdrawn|date=20211208213340}} // ''Artsy'', la 23an de marto 2021</ref>. === Nuntempa arto === La kolekto de la AMB ankaŭ inkluzivas ''Composition V'' de [[Piet Mondrian]] kaj verkojn de [[André Masson]], [[Marc Chagall]], [[Vasilij Kandinskij]], [[Ernst Ludwig Kirchner]] kaj [[Max Pechstein]]. [[Nuntempa arto]] prezentas verkojn de [[Jackson Pollock]], [[Donald Judd]], [[Sol LeWitt]], [[Jasper Johns]], [[Alison Saar]] kaj [[Frank Stella]]. La AMB ankaŭ havas unu el la plej grandaj kolektoj de la malfruaj verkoj de [[Andy Warhol]] en Usono <ref>Stanley Mazaroff, ''A Paris Life, A Baltimore Treasure'', Chapter Fourteen, Johns Hopkins University Press, 2018.</ref>. == Galerio == <gallery> Dosiero:Raffaello,_ritratto_di_maria_pia_da_montefeltro.jpg|[[Rafaelo]]: ''Emilia Pia da Montefelro''. Dosiero:Rembrandt_-_Titus,_the_Artist's_Son,_1660_(Baltimore_Museum_of_Art).jpg|[[Rembrandt]]: Portreto de la Filo de Tito, ĉ. 1660 Dosiero:Chardin_-_Les_Osselets.jpg|[[Jean-Baptiste-Siméon Chardin|Chardin]]. ''Ludo de Ĵetkuboj'', ĉ. 1734 Dosiero:Anna_Alexandrovna_Galitzin,_nee_Gruzinsky.jpg|[[Élisabeth Vigée Le Brun|E. Vigée-Lebrun.]] ''Princino A. A. Golitsyna'', 1797 Dosiero:Gauguin_-_Der_Violoncellist_Upaupa_Schneklud_1894.jpg|[[Gauguin]]: Portreto de la violonisto Schneklyud ([[:ru:Шнеклюд, Фредерик|ru]]), 1894 Dosiero:Robinson_In_the_Grove.jpg|[[Theodore Robinson]]: ''In the Grove'' Dosiero:Robinson_Mother_and_Child_by_the_Hearth.jpg|Theodore Robinson: ''Mother and Child by the Hearth'' Dosiero:Francesco_Guardi_-_Venice,_The_Grand_Canal_with_San_Geremia,_Palazzo_Labia,_and_the_Entrance_to_the_Cannaregio_-_Baltimore_Museum_of_Art_(2).jpg|[[Francesco Guardi]]: ''La Granda Kanalo en San Geremia, vidita de gondola ŝipligejo'' Dosiero:Paul_Gauguin_126.jpg|Paul Gauguin: ''tahitia virino kun mango'' Dosiero:La_Montagne_Sainte-Victoire_vue_de_la_carrière_Bibémus,_par_Paul_Cézanne.jpg|Paul Cézanne: ''Montagne Sainte-Victoire, vido el la ŝtonminejo Bibémus'' Dosiero:Alfred_Sisley_072.jpg|[[Alfred Sisley]]: ''Herbejo en By'' Dosiero:Van_Gogh_-_Ein_Paar_Schuhe1.jpeg|Vincent van Gogh: ''Paro da ŝuoj'' </gallery> <gallery> Dosiero:Francesco_Guardi_-_Venice,_The_Grand_Canal_with_San_Geremia,_Palazzo_Labia,_and_the_Entrance_to_the_Cannaregio_-_Baltimore_Museum_of_Art_(2).jpg|Francesco Guardi, ''Venecio'' (ĉ. 1750). Dosiero:Benjamin_West_self_portrait_1770.jpg|[[:fr:Benjamin West|Benjamin West]], ''Memportreto'' (1770). Dosiero:L_C_Tiffany_Algerian_shops.jpg|[[Louis Comfort Tiffany]], ''alĝeriaj butikoj'' (ĉirkaŭ 1872-1887). Dosiero:John_Robinson_Tait_-_Evening_at_the_Lake_Shore_(1876).jpg|[[John Robinson Tait]], ''Vespero ĉe la Lagobordo'' (1876). Dosiero:Pierre-Auguste_Renoir's_'Paysage_Bords_de_Seine',_The_Potomack_Company_auction_gallery_in_Alexandria,_VA.jpg|''Pejzaĝo sur la Banko de Sejno'', de [[Pierre-Auguste Renoir]], 1879, oleo sur kanvaso, 14 × 23&nbsp;cm, laboro ekspoziciita ĉe la Baltimora Muzeo de Arto Dosiero:Paul_Gauguin_126.jpg|[[Paul Gauguin]], ''[[:fr:Vahine no te vi|Vahine no te vi]]'' (1892). Dosiero:Mont_Sainte-Victoire_Seen_from_the_Bibemus_Quarry_1897_Paul_Cézanne.jpg|[[Paul Cézanne]], ''[[:fr:Montagne Sainte-Victoire (Cézanne)|Montagne Sainte-Victoire]]'' (1897). Dosiero:Norbert_Gœneutte_-The_Pont_de_l'Europe_and_Gare_Saint-Lazare.jpg|[[Norbert Gœneutte]], ''La Pont de l'Europe kaj la Gare Saint-Lazare sub konstruo'' (1888). Dosiero:John_Robinson_Tait_-_Landscape_(c.1900).jpg|John Robinson Tait, ''Pejzaĝo'' (ĉ. 1900). Dosiero:The_Unattainable.jpg|[[Arshile Gorky]], ''La Neatingebla'' (1945). </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Jack D. Flam: ''Matisse in the Cone Collection: The Poetics of Vision''. Baltimore Museum of Art, 2001. ISBN 0-912298-73-1 * Sona K. Johnston: ''American Paintings, 1750-1900: From the Collection of the Baltimore Museum of Art''. Baltimore Museum of Art, 1983. ISBN 0-912298-53-7 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.artbma.org Baltimore Muzeo de Arto] * [https://artbma.org/collections/modern.html Baltimore Museum of Art: the Cone Collection]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210414000000/https://web.archive.org/web/20210414232256/https://artbma.org/collections/modern.html |date=2021-04-14 }} * [https://artsandculture.google.com/u/0/partner/baltimore-museum-of-art?hl=en Virtuala travojaĝo de la Baltimore Muzeo] provizita de Google Arto & Kulturo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] [[Kategorio:Muzeoj en Usono]] [[Kategorio:Marilando]] f0eglio8uypeejbe0wnup3potblqidj 9420671 9420367 2026-07-05T08:55:08Z Sj1mor 12103 9420671 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO = US-MD | tersituo =Baltimoro |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La '''Arta Muzeo de Baltimoro''' ('''AMB''', oni ankaŭ povus nomi la '''Baltimora Muzeo de Arto''', {{lang-en|'''Baltimore Museum of Art'''}}, akronime '''BMA''') estas artmuzeo en [[Baltimoro]] kiu estis fondita en 1914. La kolekto de la muzeo inkluzivas 90,000 artaĵojn, inkluzive de eŭropa kaj amerika arto de la 13-a jarcento ĝis la nuntempo, same kiel artaĵoj kaj objektoj de [[Azio]], [[Afriko]] kaj [[antaŭkolumba Ameriko]] <ref>{{Cite web|url=https://www.baltimoresun.com/entertainment/arts/bs-fe-bma-female-artists-2020-20191115-33s5hjjnqfghzhmwkt7dqbargq-story.html|title=Baltimore Museum of Art will only acquire works from women next year: 'You have to do something radical'|last=McCauley|first=Mary Carole|website=baltimoresun.com|access-date=2019-11-20}}</ref>. La AMB ankaŭ estas hejmo de la plej granda kolekto de verkoj de [[Henri Matisse]]. La muzeo ankaŭ inkluzivas du ĝardenojn en kiuj skulptaĵoj de la 20-a jarcento estas montritaj kaj biblioteko enhavantan pli ol 70,000 volumojn <ref>{{Cite web|url=http://artbma.org/about/index.html|title=About the BMA|accessdate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502221703/https://www.artbma.org/about/index.html|archivedate=2021-05-02}}</ref>. Fondite en 1914. La muzeokonstruaĵo estis konstruita en 1929 en klasikaj formoj, simila al antikva [[romia templo]], dezajnita fare de John Russell Pope. Ĝi ludas pri la titolo de la ĉefranga muzeo de Baltimoro kun la [[Walters Art Museum]]. La AMB situas inter la Charles Village kaj Remington-najbarejoj, ĵus najbara al la Homewood-kampuso de [[Universitato Johns Hopkins]], kvankam la muzeo estas sendependa institucio, ne asociita kun la universitato. La arta panoramo kiun ĝi proponas estas precipe solida en arto de la 19-a kaj 20-a jarcentoj; Ĝi estas kompletigita, en la grandurbo de Baltimoro mem, fare de la Walters Museum, kiu ampleksas arton de antaŭaj epokoj. == Historio == La AMB estis fondita en 1914 laŭ iniciato de ok civitanoj de la grandurbo de Baltimoro. Naŭ jarojn poste, en 1923, la inaŭgura ekspozicio de la muzeo, kiu estis provizore gastigita en la Garett Mansion, okazis. La sekvan jaron, al la AMB estis koncedita milion-dolara [[prunto]] por konstrui sian propran muzeokonstruaĵon. John Russell Pope, konata pro neoklasikaj konstruaĵoj, estis elektita kiel la arkitekto. En la sekvaj jaroj, la kolekto kreskis konstante tra donacoj kaj akiroj. En 1925, ĝi ricevis ĉambron kiel donaco kiu estis meblita kun dekoracia arto de ĉirkaŭ [[1700]]. Du jarojn poste, la pentraĵo ''Rinaldo kaj Armida'' de [[Anthonis van Dyck]] venis en la kolekton de la AMB, kiu formis centran laboron en la eŭropa artaĵkolekto. La muzeokonstruaĵo malfermiĝis la 18-an de aprilo 1929. En 1936, la muzeo okazigis unu el la plej fruaj ekspozicioj de afrika arto en Usono. En 1936 kaj 1937 ĝi ankaŭ partoprenis en elfosadoj en [[Antioĥio]] kaj sekve ricevis antioĥianajn [[mozaiko]]jn por la kolekto. Unu el la unuaj ekspozicioj de arto de nuntempaj afrik-usonanaj artistoj estis prezentita en la muzeo en 1939. Kiel rezulto, la AMB ĉiam pli kolektis artaĵojn de tiuj artistoj kaj iliaj prapatroj. En 1950, la muzeo ricevis unu el la plej signifaj donacoj de la fratinoj Claribel kaj Etta Cone, kies kolekto inkluzivis verkojn de Henri Matisse, [[Pablo Picasso]] kaj [[Paul Cézanne]], inter aliaj. Ĉi tiu donaco certigis internacie gravan kolekton de moderna arto por la AMB. En 1960, la muzea administrado estis permesita ekspozicii la [[Bienalo de Venecio|Bienalon de Venecio]]. En 1980 la muzeo malfermis la ''Wurtzburger Skulptaĵo-Ĝardenon'' kaj en 1988 la ''Levi Sculpture Garden'', kreante parkon en la mezo de Baltimoro en kiu 20-a-jarcentaj skulptaĵoj estas montritaj. En 1982, la nova orienta alo de la AMB malfermiĝis, disponigante spacon por provizoraj ekspozicioj, la muzeobutiko, restoracio kaj prelegejo. La okcidenta alo estis malfermita en 1994 por vastigi la prezenton de nuntempa arto. En 1996, la ''Lucas Collection'' de 19-a-jarcenta franca arto de la Marilanda Instituto-Kolegio de Arto iĝis la posedaĵo de la muzeo post kiam ĝi estis sur permanenta prunto tie dum 60 jaroj. En 2001, la AMB malfermis la renovigitan spacon por la ''Konuso-Kolekto''. Okaze de la 100-a naskiĝtago en la muzeon komence de 2014 translokiĝos pli ol 30 pentraĵoj, desegnaĵoj, presaĵoj kaj skulptaĵoj el la germana ekspresionisma periodo. La speciala ekspozicio nomiĝas "Germana Ekspresionismo" kaj videblas ĝis oktobro 2014. == Kolekto == La kolekto de la AMB estas dividita en la areojn de afrika arto, amerika arto, [[Antaŭkolumba arto]], [[Antikva arto]] kaj romiaj mozaikoj de Antioĥio, azia arto, nuntempa arto, eŭropa arto, [[Moderna arto]], indiana arto, Pacifika arto, Grafikaĵoj kaj teksaĵoj. Verŝajne, la ĉefaj verkoj estas eble ''Rozkolora Nudo'' de Henri Matisse, de 1935 (la muzeo havas 1 200 ekzemplojn de la artisto, inkluzive de pentraĵoj, desegnaĵoj kaj skulptaĵoj) kaj ''Paro de Botoj'' (1887) de Vincent van Gogh. === Afrika arto === La kolekto de Afrika arto estas inter la plej malnovaj kaj gravaj en Usono. Tiu sekcio estis parto de la permanenta ekspozicio ĉar kolektantoj Janet kaj Alan Wurtzburger faris grandan donacon al la muzeo en 1954. Ĝi inkluzivas pli ol 2,000 objektojn kiuj kovras periodon de antikvaj tempoj ĝis hodiaŭ. Ekzemple, ekzistas verkoj kaj objektoj el [[Antikva Egiptio]] kaj la regnoj de Bambara ([[:en:Bamana Empire|en]]) kaj la [[Kuba Federacio]], same kiel de nuntempa Afriko. Ili ankaŭ kovras diversajn specojn de artaĵoj kaj objektoj. Same estas [[masko]]j, [[Juvelarto|juvelaĵoj]], [[Kapvesto|kapvestaĵoj]], [[teksaĵo]]j, ceremoniaj [[armilo]]j kaj [[ceramiko]]. === Azia arto === La Azia arta Kolekto inkluzivas verkojn el [[Barato]], [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Tibeto]], [[Mezoriento]] kaj [[Sudorienta Azio]]. [[Ĉina porcelano]], kiu ĉefe devenas de la [[Dinastio Tang]], konsistigas signifan parton de ĉi tiu kolekto. Du precipe konataj verkoj de la kolekto estas vivgranda 15-ajarcenta Guanyin -figuro de Hebeja Provinco kaj ĉevalfiguro de tombo de la [[Han-dinastio]]. Artaĵoj de [[Melanezio]] kaj [[Polinezio]] estas parto de la relative malgranda kolekto de Pacifika Insula arto. Ĉi tiu estas unu el la plej bonaj en Usono kaj inkluzivas diversajn objektojn kiel vestaĵojn, ornamaĵojn kaj juvelaĵojn. Elstara peco en ĉi tiu kolekto estas [[Tongana lingvo|Tongala]] kestornamaĵo ornamita per birdoj kaj steloj kaj farita el balena [[eburo]] kaj [[konko]]ŝelo, unu el la plej grandaj konataj en la mondo. Alia estas havaja reĝa [[kolĉeno]] de la 18-a jarcento. === Antaŭkolumba arto === La arto de antaŭkolumba Ameriko estas reprezentita per 59 kulturaj tradicioj en la kolekto de la AMB. La verkoj kaj objektoj kovras periodon de 2500 a.K. ĝis 1500 p.K. Ili estas verkoj de la [[majaoj]] kaj [[aztekoj]] de [[Mezameriko]], la Chimú ([[:en:Chimor|en]]) kaj [[Mŭiska-oj|Mŭiska]] de la [[Andoj]] regiono de Sudameriko. Aparte gravaj pecoj en tiu sekcio de la kolekto estas ceramikaj objektoj de okcidenta [[Meksiko]]. La Hinda Artkolekto ofertas sekcon de la kulturo de tiuj homoj. Oni povas vidi ekzemple ceramikaĵojn el la Acoma ([[:de:Acoma|de]]) aŭ eburajn [[amuleto]]jn el la [[eskimoj]] el la komenco de la 20-a jarcento. === Usona arto === Ankaŭ eksponata en la kolekto estas usona arto de la kolonia epoko ĝis la nuntempo. Tiuj inkluzivas verkojn kun regiona ligo, kiel ekzemple portretoj de [[Rembrandt Peale]] kaj aliaj membroj de lia familio, mebloj pentritaj fare de John Finlay kaj Hugh Finlay, kaj arĝento de la fabriko Samuel Kirk & Son. La kolekto ankaŭ inkluzivas gravajn verkojn de 18-a-jarcenta usona portretpentraĵo, 19-a-jarcenta pejzaĝo, usona [[impresionismo]] kaj [[modernismo]]. Reprezentitaj artistoj inkluzivas [[Thomas Sully]], [[Thomas Eakins]], [[Thomas Hart Benton]], [[John Singer Sargent]] kaj [[Childe Hassam]]. La eŭropa arta sekcio montras gravajn artaĵojn kiel ''Rinaldo kaj Armida'' de [[Antoon van Dyck|Anthony van Dyck]] aŭ portreton de [[Rembrandt van Rijn]] montranta sian filon ''Tito''. Aliaj verkoj devenas interalie de [[Frans Hals]], [[Jean Chardin|Jean Siméon Chardin]], [[Sandro Botticelli]], [[Ticiano]], [[Jean-Baptiste Camille Corot|Jean-Baptiste-Camille Corot]] kaj [[Camille Pissarro]]. La grava ''Konusa Kolekto'' inkluzivas ankaŭ 500 verkojn de [[Henri Matisse]], kaj ankaŭ aliajn de Paul Cézanne, Paul Gauguin kaj Vincent van Gogh. La kolekto estas kompletigita per kolektoj de kuprogravuroj kaj desegnaĵoj, same kiel nuntempaj fotoj (Gallagher / Dalsheimer Collection), inkl. [[Imogen Cunningham]], [[Man Ray]], [[Paul Strand]] kaj [[Alfred Stieglitz]]. En oktobro 2020, la muzeo planis aŭkcii pentraĵojn de Brice Marden, [[Clyfford Still]] kaj Andy Warhol ĉe [[Sotheby's]], kun prepara takso de 65 milionoj USD. La enspezo laŭsupoze estis uzata por pliigi dungitajn salajrojn kaj aĉeti verkojn de virinaj artistoj kaj "neblankulaj" artistoj kiel parto de la programo pri sekso kaj rasa diverseco. Tamen, kiel rezulto de premo de membroj de la estraro de direktoroj kaj kuratoroj de la muzeo, kiuj kolektis en la okazaĵo de interkonsento por senigi la muzeon de donacoj kun valoro de proksimume 50 milionoj USD, la plejmulto estis retirita de vendo en la lasta momento <ref>[https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-auction-lot-withdrawn Jillian Billard. What It Means When an Auction Lot Is Withdrawn] {{Wayback|url=https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-auction-lot-withdrawn|date=20211208213340}} // ''Artsy'', la 23an de marto 2021</ref>. === Nuntempa arto === La kolekto de la AMB ankaŭ inkluzivas ''Composition V'' de [[Piet Mondrian]] kaj verkojn de [[André Masson]], [[Marc Chagall]], [[Vasilij Kandinskij]], [[Ernst Ludwig Kirchner]] kaj [[Max Pechstein]]. [[Nuntempa arto]] prezentas verkojn de [[Jackson Pollock]], [[Donald Judd]], [[Sol LeWitt]], [[Jasper Johns]], [[Alison Saar]] kaj [[Frank Stella]]. La AMB ankaŭ havas unu el la plej grandaj kolektoj de la malfruaj verkoj de [[Andy Warhol]] en Usono <ref>Stanley Mazaroff, ''A Paris Life, A Baltimore Treasure'', Chapter Fourteen, Johns Hopkins University Press, 2018.</ref>. == Galerio == <gallery> Dosiero:Raffaello,_ritratto_di_maria_pia_da_montefeltro.jpg|[[Rafaelo]]: ''Emilia Pia da Montefelro''. Dosiero:Rembrandt_-_Titus,_the_Artist's_Son,_1660_(Baltimore_Museum_of_Art).jpg|[[Rembrandt]]: Portreto de la Filo de Tito, ĉ. 1660 Dosiero:Chardin_-_Les_Osselets.jpg|[[Jean-Baptiste-Siméon Chardin|Chardin]]. ''Ludo de Ĵetkuboj'', ĉ. 1734 Dosiero:Anna_Alexandrovna_Galitzin,_nee_Gruzinsky.jpg|[[Élisabeth Vigée Le Brun|E. Vigée-Lebrun.]] ''Princino A. A. Golitsyna'', 1797 Dosiero:Gauguin_-_Der_Violoncellist_Upaupa_Schneklud_1894.jpg|[[Gauguin]]: Portreto de la violonisto Schneklyud ([[:ru:Шнеклюд, Фредерик|ru]]), 1894 Dosiero:Robinson_In_the_Grove.jpg|[[Theodore Robinson]]: ''In the Grove'' Dosiero:Robinson_Mother_and_Child_by_the_Hearth.jpg|Theodore Robinson: ''Mother and Child by the Hearth'' Dosiero:Francesco_Guardi_-_Venice,_The_Grand_Canal_with_San_Geremia,_Palazzo_Labia,_and_the_Entrance_to_the_Cannaregio_-_Baltimore_Museum_of_Art_(2).jpg|[[Francesco Guardi]]: ''La Granda Kanalo en San Geremia, vidita de gondola ŝipligejo'' Dosiero:Paul_Gauguin_126.jpg|Paul Gauguin: ''tahitia virino kun mango'' Dosiero:La_Montagne_Sainte-Victoire_vue_de_la_carrière_Bibémus,_par_Paul_Cézanne.jpg|Paul Cézanne: ''Montagne Sainte-Victoire, vido el la ŝtonminejo Bibémus'' Dosiero:Alfred_Sisley_072.jpg|[[Alfred Sisley]]: ''Herbejo en By'' Dosiero:Van_Gogh_-_Ein_Paar_Schuhe1.jpeg|Vincent van Gogh: ''Paro da ŝuoj'' </gallery> <gallery> Dosiero:Francesco_Guardi_-_Venice,_The_Grand_Canal_with_San_Geremia,_Palazzo_Labia,_and_the_Entrance_to_the_Cannaregio_-_Baltimore_Museum_of_Art_(2).jpg|Francesco Guardi, ''Venecio'' (ĉ. 1750). Dosiero:Benjamin_West_self_portrait_1770.jpg|[[:fr:Benjamin West|Benjamin West]], ''Memportreto'' (1770). Dosiero:L_C_Tiffany_Algerian_shops.jpg|[[Louis Comfort Tiffany]], ''alĝeriaj butikoj'' (ĉirkaŭ 1872-1887). Dosiero:John_Robinson_Tait_-_Evening_at_the_Lake_Shore_(1876).jpg|[[John Robinson Tait]], ''Vespero ĉe la Lagobordo'' (1876). Dosiero:Pierre-Auguste_Renoir's_'Paysage_Bords_de_Seine',_The_Potomack_Company_auction_gallery_in_Alexandria,_VA.jpg|''Pejzaĝo sur la Banko de Sejno'', de [[Pierre-Auguste Renoir]], 1879, oleo sur kanvaso, 14 × 23&nbsp;cm, laboro ekspoziciita ĉe la Baltimora Muzeo de Arto Dosiero:Paul_Gauguin_126.jpg|[[Paul Gauguin]], ''[[:fr:Vahine no te vi|Vahine no te vi]]'' (1892). Dosiero:Mont_Sainte-Victoire_Seen_from_the_Bibemus_Quarry_1897_Paul_Cézanne.jpg|[[Paul Cézanne]], ''[[:fr:Montagne Sainte-Victoire (Cézanne)|Montagne Sainte-Victoire]]'' (1897). Dosiero:Norbert_Gœneutte_-The_Pont_de_l'Europe_and_Gare_Saint-Lazare.jpg|[[Norbert Gœneutte]], ''La Pont de l'Europe kaj la Gare Saint-Lazare sub konstruo'' (1888). Dosiero:John_Robinson_Tait_-_Landscape_(c.1900).jpg|John Robinson Tait, ''Pejzaĝo'' (ĉ. 1900). Dosiero:The_Unattainable.jpg|[[Arshile Gorky]], ''La Neatingebla'' (1945). </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Jack D. Flam: ''Matisse in the Cone Collection: The Poetics of Vision''. Baltimore Museum of Art, 2001. ISBN 0-912298-73-1 * Sona K. Johnston: ''American Paintings, 1750-1900: From the Collection of the Baltimore Museum of Art''. Baltimore Museum of Art, 1983. ISBN 0-912298-53-7 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.artbma.org Baltimore Muzeo de Arto] * [https://artbma.org/collections/modern.html Baltimore Museum of Art: the Cone Collection]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210414000000/https://web.archive.org/web/20210414232256/https://artbma.org/collections/modern.html |date=2021-04-14 }} * [https://artsandculture.google.com/u/0/partner/baltimore-museum-of-art?hl=en Virtuala travojaĝo de la Baltimore Muzeo] provizita de Google Arto & Kulturo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] [[Kategorio:Muzeoj en Usono]] [[Kategorio:Marilando]] b2tev9rjfoe2u45gextdv5afmcea6s0 0 856775 9420578 8883090 2026-07-05T00:39:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420578 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La tesis de Nancy''''' (La disertacio de Nancy) estas [[romano]] verkita de [[Ramón J. Sender]].<ref>Arroyo Cantón, Carlos kaj Berlato Rodríguez, Perla. ''Lengua castellana y Literatura'', 2012, [[Oxford University Press]]; alirita la 9an de aprilo 2017, p. 407, ĉapitro ''La comunicación'', ISBN = 9788467367966 </ref> Ĝi estis publikigita en 1962. En la verko oni rakontas la ĉeeston de Nancy, usona studentino, en [[Sevilo]], cele al dokumentado por [[doktoriga disertacio]] pri la hispana folkloro. La strukturo konsistas el serio de dek leteroj kiujn Nacy sendas al sia kuzino Betsy, kaj la enhavo fokusas al humuro okazigita pro la malkono fare de Nancy de la kutimoj, trompoj, popolaj diraĵoj, vortoludoj, eraraj tradukoj, ekzoteco, kaj miskomprenoj pri la vivo konservisma kaj tradicia de la [[Andaluzio]] de la mezo de la 20-a jarcento. == Ĉapitroj == * ''Nancy descubre Sevilla'' * ''Nancy entra en el mundo gitano'' * ''Nancy y la aventura en el cine'' * ''Las excursiones de Nancy y la tertulia del café'' * ''Nancy y la venadita habladora'' * ''Nancy y el abejorrito rubio'' * ''El patio, la rivalidad y el pozo encantado'' * ''Nancy y la flor'' * ''Velorio en los Gazules'' * ''El acabóse en los Gazules'' == Roluloj == * '''Nancy''': Estas usona studentino pri Antropologio kaj Literaturo, de ĉirkaŭ 20 jaroj. Ŝi loĝas en [[Alcalá de Guadaíra]]. Parolas la hispanan, sed havas problemojn pri la andaluzaj parolmaniero kaj prononcado. Lia moderna vivostilo kontrastas kun la konservismo de la medio. Ŝiajn miskomprenojn povis elĉerpi la verkisto el sia sperto kiel instruisto de hispana en usonaj universitatoj. * '''Curro''': Gitana koramiko de Nancy. Ĵaluzo, malferma kaj trompema. * '''Mrs. Dawson''': Skotlandanino, samloĝano de Nancy, konvencia kaj socie neadaptita al la populara medio. * '''Mrs. Adams''': Iama profesorino de Nancy, aktuale retiriĝinta. * '''Soleá''': 35-jaraĝa najbarino, kiu amikiĝas kun Nancy. * '''Betsy''': usonanino, kuzino de Nancy al kiu oni destinad la leterojn. * '''Richard''': usonano, la unua koramiko de Nancy kiu legas parton de la leteroj kaj decidas proponi al Nancy geedziĝon. == Sekvo == La humoro el la miskomprenoj kaj naiveco de Nancy estis la ĉefa tialo de la populara sukceso de la novelo en epoko, kiam startis la kultura reveno de la ekzilita verkisto. Tial li verkis ankaŭ sekvaĵojn en ''Nancy, doctora en gitanería'' (1974), ''Nancy y el Bato loco'' (1974), ''Gloria y vejamen de Nancy'' (1977) kaj ''Epílogo a Nancy: bajo el signo de Taurus'', (1979), en serio kiu montris elĉerpigon de la humorfonto kaj trudadon de diskursema kaj eseeca aparta materialo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://tabernalibraria.blogspot.fi/2011/03/la-tesis-de-nancy-ramon-j-sender.html Taberna literaria] * [http://www.wikiteka.com/apuntes/la-tesis-de-nancy Wikiteka] * [https://web.archive.org/web/20130415073719/http://personal.telefonica.terra.es/web/aus/guias/nancy_1.htm Gvidilo] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=La tesis de Nancy|revizio=154986352}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1962]] 14735wvdv936rg9f79dz9k7ic0roa95 0 861560 9420341 9405209 2026-07-04T16:39:50Z Sj1mor 12103 9420341 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Otto PAETZ''' (naskiĝinta la {{daton|22|1|1914}} en [[Reichenbach (Vogtland)|Reichenbach]], mortinta la {{daton|12|2|2006}} en [[Zella-Mehlis]]) estis [[germanio|germana]] pentristo. == Vivo== La trejnita dekoracipentristo frekventis inter 1935 kaj 1939 en [[Vajmaro]] la Majstran lernejon pri metioj kaj konkreta arto. Dum la militaj jaroj (1941-1945) Paetz studis ĉe [[Walther Klemm]] ĉe [[Bauhaus-Universitato Vajmaro]]. Ankoraŭ malpost la milita maleksplodo li transloĝiĝis Vajmare, poste en la sudturingia urbeto Zella-Mehlis. Paetz krom neligitajn verkojn faris ankaŭ librajn ilustraĵojn por la eldonejoj ''Aufbau Verlag'' en [[Berlino]], por ''Greifenverlag'' en [[Rudolstadt]] kaj ''Mitteldeutscher Verlag'' en [[Halle (Saale)]] kaj [[Leipzig]]. Apud [[Erwin Görlach]], [[Hans Neupert]] kaj Rolf Reimann (* 1924) li intertempe kunlaboris ene de la saminteresitula kolektivo ''Gruppe Junger Illustratoren''.<ref>Jürgen Winter, Rolf Luhn: ''Kunstraum Thüringen.'' Glaux Verlag Christine Jäger, 1999, p. 1952</ref> Paetz reprezentantis tipe por la t.n. ''Vajmara pentrada skolo'' estante ano de la ĝenerala realismo. Famiĝis li - kiel [[Otto Knöpfer]] - danke al nigrablankaj pejzaĝbildoj. Inspirita de li estis ekz. [[Adolf Krause]]. Dum [[GDR]]-tempo spekteblis multaj verkoj de li ĉe transregionaj ekspozicioj, ekz. inter 1953 kaj 1988 ĉiam okaze de [[Arta Ekspozicio de GDR]]. En 1971 oni aljuĝis al li la premion ''Kunstpreis der DDR''<ref>"Kulturschaffende geehrt." Ĉe: ''Neue Zeit'', 11.5.1971, p. 4</ref> kaj (bronza versio) la tutrespublikan meritordenon ''Vaterländischer Verdienstorden''. <ref>''Neues Deutschland'', 28.2.1974, p. 5</ref> La vajmara municipo honoris lin en 2004 per ''Weimar-Preis''.<ref>Rolf Luhn: [https://stadt.weimar.de/datei/anzeigen/id/9893,48/laudatio_paetz_04.pdf "Verleihung des Weimar-Preises an Otto Paetz – Laudatio"]</ref> Lia naskiĝurbo igis lin honora civitano en 2004.<ref>[https://web.archive.org/web/20160417175454/http://www.reichenbach-vogtland.de/Publications/135/anz0204.pdf "Otto Paetz Ehrenbürger."] - Ĉe: ''Reichenbacher Anzeiger, februaro 2004</ref> == Muzeoj kun verkoj de li (elekto)== * [[Kastela Muzeo (Arnstadt)]] * [[Anger-muzeo (Erfurto)]] * [[Otto-Dix-domo (Gera)]] * ''Städtische Museen'', [[Jena]] * ''Sammlung Thüringer Kunst der Mühlhäuser Museen'', [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]] * [[Muzeo Kastelo Sondershausen]] * [[Urbomuzeo de Vajmaro]] == Verkoj (elekto) == * ''Hinterhof'' (tabulaĵo elmontrita en 1949 okaze de dua eldono de [[Arta Ekspozicio de GDR]])<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/30121049/df_hauptkatalog_0103986 katalogo]</ref> * ''Mitteldeutsche Industrielandschaften'' (serio de [[akvaforto]]j, ĉ. 1958; gajnis la premion "Kunstpreis des FDGB")<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/30125730/df_hauptkatalog_0211867_015_015 "Aus dem Zyklus 'Mitteldeutsche Industrielandschaften'"].</ref> * ''LPG Merxleben'' (serio de akvafortoj, ĉ. 1962, pri kolĥozo) u.&nbsp;a.<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/30127308/df_hauptkatalog_0212033_032 katalogo]</ref> * ''Landschaften der ČSSR'' (serio, ĉ. 1962, pejzaĝoj el Ĉeĥoslovakujo)<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/30127307/df_hauptkatalog_0212033_033 katalogo]</ref> * ''Lesendes Mädchen'' (akvaforto, ĉ. 1964)<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/33007811/df_hauptkatalog_0212216_002_003 katalogo]</ref> * ''Porträt Fred Düren'' (krajondesegnaĵo, ĉ. 1964)<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/33007817/df_hauptkatalog_0212222_002_004 katalogo]</ref> * ''Kinderporträt'' (akvaforto, 1967)<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/30128619/df_hauptkatalog_0030756 katalogo]</ref> == Literaturo == * ''Paetz, Otto.'' Ĉe: Dietmar Eisold (eld.): ''Lexikon Künstler der DDR.'' Verlag Neues Leben, Berlin, 2010, ISBN 978-3-355-01761-9, p. 685–686 * Rolf Luhn: ''Otto Paetz. Thüringen – Land und Leute.'' RhinoVerlag 2004, ISBN 3-932081-74-9 * Lothar Lang: ''Zum Schaffen des Grafikers Otto Paetz.'' Ĉe: Bildende Kunst, Berlin 1962, p. 437–441 * Friedrich Möbius: ''Begegnung mit dem Leben. Zum Schaffen des Weimarer Grafikers Otto Paetz''. Ĉe: Bildende Kunst, Berlin 1967, p. 356–359 * Rainer Krauss: ''Es handelt sich eigentlich immer um das Leben. Zum Schaffen des Grafikers Otto Paetz.'' Ĉe: Bildende Kunst, Berlin 1984, p. 226–228 * Andreas Thorwirth: ''Otto Paetz – Ein Altmeister der Thüringer Graphik''. Ĉe: Graphische Kunst; 50 (1998), p. 23–26 == Eksteraj ligiloj == * [https://www.bildindex.de/ete?action=queryupdate&desc=%22paetz%2C%20otto%22%20&index=obj-all bilda/arĥitektura indekso] * {{DNB-Portal|12239318X}} * [http://www.saale-galerie.de/Kuenstler/Kuenstler-der-Galerie/Paetz_Otto biografio], Saale-Galerie Saalfeld * [https://www.reichenbach-vogtland.de/stadt/stadtportrait/persoenlichkeiten/ informoj ĉe la paĝaro de la naskiĝurbo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230924094834/https://www.reichenbach-vogtland.de/stadt/stadtportrait/persoenlichkeiten/ |date=2023-09-24 }} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Paetz, Otto}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Kulturo de GDR]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1914]] [[Kategorio:Mortintoj en 2006]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] ojjreldx8uixmkidav14f3r5nvpfpb4 0 881419 9420285 8835998 2026-07-04T15:01:58Z ThomasPusch 1869 9420285 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rhys McClenaghan''' (naskita la 21-an de julio 1999) estas irlanda gimnastikisto kiu konkuras en arta gimnastiko, kaj specife sur la [[boko]]. Li prezentas por la irlanda nacia teamo ĉe hejmaj kaj internaciaj konkuradoj, kaj ĉe la Britaj Ĉampionecoj - sub la flago de Nord-Irlando <ref>{{cite news|title=Commonwealth Games: Ruling body explains NI gymnasts' exclusion|work=[[BBC Sport]]|url=https://www.bbc.co.uk/sport/gymnastics/61609641|access-date=la 31-an de majo 2022}}</ref>. Li reprezentis Irlandon ĉe la [[Somera Olimpiko 2020]] en Tokio, kie li venis 7-a en boko <ref>{{Cite web|url=https://library.olympics.com/Default/digital-viewer/d-849122|title=Artistic Gymnastics - Results Book|accessdate=9. november 2021}}</ref>. Dum la [[Somera Olimpiko 2024]] en Parizo, li gajnis oron <ref>{{cite web|last1=Gunston|first1=Jo|title=Paris 2024 Gymnastics: All results, as Rhys McClenaghan wins emotional gold in men's pommel horse final|url=https://olympics.com/en/news/paris-2024-gymnastics-all-results-rhys-mcclenaghan-wins-gold-mens-pommel-horse-final|website=Olympics.com|access-date=la 3-an de aŭgusto 2024}}</ref>. Li estas a unua gimnastikisto en irlanda historio se temas pri gajni olimpikan medalon. Krome li estas du foje ĉampiono ĉe la [[Monda Gimnastika Ĉampionado]] (2022, 2023), du foje eŭropa ĉampiono (2018) <ref>{{cite news|title=Rhys McClenaghan takes pommel horse gold at Europeans|url=https://www.rte.ie/sport/other-sport/2018/0812/984596-rhys-mcclenaghan-takes-pommel-horse-gold-at-europeans/|accessdate=la 12-an de aŭgusto 2018|work=RTE.ie|date=12 August 2018|language=en}}</ref>, kaj ĉampiono de [[Ludoj de la Komunumo de Nacioj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{ĝermo|sporto}} {{vivtempo|McClenaghan, R}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1999]] [[Kategorio:Gimnastikistoj]] [[Kategorio:Irlandanoj]] 0f15cp3o8bhcmnsdenytyyn2o0fbmfb 9420295 9420285 2026-07-04T15:27:19Z ThomasPusch 1869 9420295 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rhys McClenaghan''' (naskita la 21-an de julio 1999) estas irlanda gimnastikisto kiu konkuras en arta gimnastiko, kaj specife sur la [[boko]]. Li prezentas por la irlanda nacia teamo ĉe hejmaj kaj internaciaj konkuradoj, kaj ĉe la Britaj Ĉampionecoj - sub la flago de Nord-Irlando <ref>{{cite news|title=Commonwealth Games: Ruling body explains NI gymnasts' exclusion|work=[[BBC Sport]]|url=https://www.bbc.co.uk/sport/gymnastics/61609641|access-date=la 31-an de majo 2022}}</ref>. Li reprezentis Irlandon ĉe la [[Somera Olimpiko 2020]] en Tokio, kie li venis 7-a en boko <ref>{{Cite web|url=https://library.olympics.com/Default/digital-viewer/d-849122|title=Artistic Gymnastics - Results Book|accessdate=la 9-an de novembro 2021}}</ref>. Dum la [[Somera Olimpiko 2024]] en Parizo, li gajnis oron <ref>{{cite web|last1=Gunston|first1=Jo|title=Paris 2024 Gymnastics: All results, as Rhys McClenaghan wins emotional gold in men's pommel horse final|url=https://olympics.com/en/news/paris-2024-gymnastics-all-results-rhys-mcclenaghan-wins-gold-mens-pommel-horse-final|website=Olympics.com|access-date=la 3-an de aŭgusto 2024}}</ref>. Li estas la unua gimnastikisto en irlanda historio se temas pri gajni olimpikan medalon. Krome li estas dufoja ĉampiono ĉe la [[Monda Gimnastika Ĉampionado]] (2022, 2023), dufoja eŭropa ĉampiono (2018) <ref>{{cite news|title=Rhys McClenaghan takes pommel horse gold at Europeans|url=https://www.rte.ie/sport/other-sport/2018/0812/984596-rhys-mcclenaghan-takes-pommel-horse-gold-at-europeans/|accessdate=la 12-an de aŭgusto 2018|work=RTE.ie|date=12 August 2018|language=en}}</ref>, kaj ĉampiono de [[Ludoj de la Komunumo de Nacioj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{ĝermo|sporto}} {{vivtempo|McClenaghan, R}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gimnastikistoj]] [[Kategorio:Irlandanoj]] alclsh1wyp149sovybt5m5ms0yn3e6u 9420296 9420295 2026-07-04T15:29:55Z ThomasPusch 1869 9420296 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rhys McClenaghan''' (naskita la 21-an de julio 1999) estas irlanda gimnastikisto kiu konkuras en arta gimnastiko, kaj specife sur la [[boko]]. Li prezentas por la irlanda nacia teamo ĉe hejmaj kaj internaciaj konkuradoj, kaj ĉe la Britaj Ĉampionecoj - sub la flago de Nord-Irlando <ref>{{cite news|title=Commonwealth Games: Ruling body explains NI gymnasts' exclusion|work=[[BBC Sport]]|url=https://www.bbc.co.uk/sport/gymnastics/61609641|access-date=la 31-an de majo 2022}}</ref>. Li reprezentis Irlandon ĉe la [[Somera Olimpiko 2020]] en Tokio, kie li venis 7-a en boko <ref>{{Cite web|url=https://library.olympics.com/Default/digital-viewer/d-849122|title=Artistic Gymnastics - Results Book|accessdate=la 9-an de novembro 2021}}</ref>. Dum la [[Somera Olimpiko 2024]] en Parizo, li gajnis oron <ref>{{cite web|last1=Gunston|first1=Jo|title=Paris 2024 Gymnastics: All results, as Rhys McClenaghan wins emotional gold in men's pommel horse final|url=https://olympics.com/en/news/paris-2024-gymnastics-all-results-rhys-mcclenaghan-wins-gold-mens-pommel-horse-final|website=Olympics.com|access-date=la 3-an de aŭgusto 2024}}</ref>. Li estas la unua gimnastikisto en irlanda historio se temas pri gajni olimpikan medalon. Krome li estas dufoja ĉampiono ĉe la [[Monda Gimnastika Ĉampionado]] (2022, 2023), dufoja eŭropa ĉampiono (2018) <ref>{{cite news|title=Rhys McClenaghan takes pommel horse gold at Europeans|url=https://www.rte.ie/sport/other-sport/2018/0812/984596-rhys-mcclenaghan-takes-pommel-horse-gold-at-europeans/|accessdate=la 12-an de aŭgusto 2018|work=RTE.ie|date=12 August 2018|language=en}}</ref>, kaj ĉampiono de [[Ludoj de la Komunumo de Nacioj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} <gallery> European Championships 2022-08-18 Senior Men All-around competition Subdivision 1 (Norman Seibert) - DSC 0177.jpg European Championships 2022-08-18 Senior Men All-around competition Subdivision 1 (Norman Seibert) - DSC 0194.jpg European Championships 2022-08-18 Senior Men All-around competition Subdivision 1 (Norman Seibert) - DSC 0236.jpg </gallery> {{projektoj}} {{ĝermo|sporto}} {{vivtempo|McClenaghan, R}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gimnastikistoj]] [[Kategorio:Irlandanoj]] gk0ylxldiwq4bzruch4af273axd1jda 9420297 9420296 2026-07-04T15:34:54Z ThomasPusch 1869 9420297 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rhys McClenaghan''' (naskita la 21-an de julio 1999) estas irlanda gimnastikisto kiu konkuras en arta gimnastiko, kaj specife sur la [[boko]]. Li prezentas por la irlanda nacia teamo ĉe hejmaj kaj internaciaj konkuradoj, kaj ĉe la Britaj Ĉampionecoj - sub la flago de Nord-Irlando <ref>{{cite news|title=Commonwealth Games: Ruling body explains NI gymnasts' exclusion|work=[[BBC Sport]]|url=https://www.bbc.co.uk/sport/gymnastics/61609641|access-date=la 31-an de majo 2022}}</ref>. Li reprezentis Irlandon ĉe la [[Somera Olimpiko 2020]] en Tokio, kie li venis 7-a en boko <ref>{{Cite web|url=https://library.olympics.com/Default/digital-viewer/d-849122|title=Artistic Gymnastics - Results Book|accessdate=la 9-an de novembro 2021}}</ref>. Dum la [[Somera Olimpiko 2024]] en Parizo, li gajnis oron <ref>{{cite web|last1=Gunston|first1=Jo|title=Paris 2024 Gymnastics: All results, as Rhys McClenaghan wins emotional gold in men's pommel horse final|url=https://olympics.com/en/news/paris-2024-gymnastics-all-results-rhys-mcclenaghan-wins-gold-mens-pommel-horse-final|website=Olympics.com|access-date=la 3-an de aŭgusto 2024}}</ref>. Li estas la unua gimnastikisto en irlanda historio se temas pri gajni olimpikan medalon. Krome li estas dufoja ĉampiono ĉe la [[Monda Gimnastika Ĉampionado]] (2022, 2023), dufoja eŭropa ĉampiono (2018) <ref>{{cite news|title=Rhys McClenaghan takes pommel horse gold at Europeans|url=https://www.rte.ie/sport/other-sport/2018/0812/984596-rhys-mcclenaghan-takes-pommel-horse-gold-at-europeans/|accessdate=la 12-an de aŭgusto 2018|work=RTE.ie|date=12 August 2018|language=en}}</ref>, kaj ĉampiono de [[Ludoj de la Komunumo de Nacioj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Jen 3 impresoj de la Eŭropa Ĉampionado 2022 == <gallery heights=200> European Championships 2022-08-18 Senior Men All-around competition Subdivision 1 (Norman Seibert) - DSC 0177.jpg European Championships 2022-08-18 Senior Men All-around competition Subdivision 1 (Norman Seibert) - DSC 0194.jpg European Championships 2022-08-18 Senior Men All-around competition Subdivision 1 (Norman Seibert) - DSC 0236.jpg </gallery> {{projektoj}} {{ĝermo|sporto}} {{vivtempo|McClenaghan, R}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gimnastikistoj]] [[Kategorio:Irlandanoj]] o1bng24tr3fy1vlp733bas74hwt5gzb 0 882751 9420726 9049755 2026-07-05T10:22:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420726 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO=DE-BY |Mapo en angulo=Coburg |situo sur mapo=Centra Coburg |zomo=13 }} '''Landa Biblioteko ''' ({{lang-de|Landesbibliothek Coburg}}) estas regiona ŝtata kaj scienca biblioteko sub administrado de la Liberŝtato [[Bavario]]. Ĝi gastas je [[Kastelo Ehrenburg (Koburgo)|Kastelo Ehrenburg]] en [[coburg|Koburgo]], Germanujo, unuigante i.a. ĉiujn historiajn kolektojn de eksaj dukoj kaj ties parencoj troviĝintaj enurbe. == Enhavo == Havas ĉi biblioteko ne tute 500 milojn da volumoj de aktuala kaj historia literaturoj kaj 400 manuskriptojn, 150 [[inkunablo]]jn kaj ĉ. 6500 aŭtografojn. Kernkolektoj estis i.a. la iama Kortega kaj ŝtata biblioteko de [[Saksio-Koburgo]] kun ĉ. 55 miloj da libroj (de inter la 17-a kaj la 19-a jarcento) kaj la duka privata biblioteko kun 14.500 volumoj. Sed ankaŭ la historia biblioteko de la gimnazio ''[[Gymnasium Casimirianum|Casimirianum]]'' (15 miloj da titoloj en 7500 volumoj; 16-a ĝis 18-a jc.) aŭ la biblioteko de la iama koburga kanceliero [[Johann Conrad von Scheres]] menciindas (kun multaj juraĵoj; 17-a jc.) Krome oni ne forgesu la Luteran Bibliotekon kaj la librojn el la biblioteko de Kastelo [[Niederfüllbach]]. Ĉi laste menciitan fondis [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo]] antaŭ 1831, un pli ol 500 ĉefaj agrikultura fakliteraturo. La Luteran Kolekton fondis princo [[Alberto de Saksio-Koburgo kaj Gotao]] memore al la restado de la reformanto sur [[Citadelo de Koburgo]] (850 volumoj, pl malnovaj presitaĵoj, malnovaj bibliografioj priluteraj). == Situo == Cedis oni al la biblioteko grandajn partojn de Kastelo Ehrenburg. La libroluprenadejo kaj la legadsalonejoj (sume ĉ. 270 m²) troviĝas en la unua supra etaĝo sun arthistorie altavaloraj ĉambroj. La libro-eldono faratas en la t.n. Pompeja Salonego, farite iam por impresi laŭ planoj de [[Johann Gottfried Gutensohn]]. La plafonbildojn de 1833 faris [[Antoni Conti]] kun la loka pentristo [[Heinrich Brückner]]. La suda legadejo iam estis muzika halo, la norda akceptejo. Por ili liveris planojn la franco [[André-Marie Renié-Grétry]], dume la pentristoj de la plafnoj en la suda legadejo estis supoze [[Manfred Heideloff]], [[Carl Alexander Heideloff]] kaj Alois Keim. La internon de la Arĝenta Salonego (iam la refektorio) estas de Renié-Grétry (de 1817). La plafonbildoj estas certe de la Heideloff-oj kaj de Keim. En 1735 estiĝis Andromeda Salonego por prelegoj, konferencoj kaj koncertoj. ĝi estis komence akceptejo kaj ekde 1898 loko por la duka privata bibliotekbretaro. La stukaĵojn faris Paolo Soldati (stilo ''Régence''). La stokejoj sur diversaj etaĝoj estis sekurigitaj (i.a. per ŝtalbetono) inter 1968 kaj 1981.<ref>Rolf Fuhlrott, Gerhard Liebers, Franz-Heinrich Philipp: ''Bibliotheksneubauten in der Bundesrepublik Deutschland 1968-1983.'' München 1983, ISBN 3-465-01567-3.</ref> Kiam en la 1990-a jaro la Koburga Ŝtata Arkivo translokiĝis je la iama arsenalo, nova spaco estis disponigita. Belega estas krome la impresa granda shtuparo inter la diversaj etaghoj. == Historio == De la komenco de Kastelo Ehrenburg (1542/43) ekzistis libroj enkastele. Pro diversaj heredaĵ-dividoj en la kuro de la tempo alvenis ĉiam denove novaj kolektoj. La eble plej grava pligrandigo okazis inter 1764 kaj 1799 kiam regis la dukoj [[Ernesto Frederiko (Saksio-Koburgo-Saalfeld)]] kaj [[Francisko Frederiko (Saksio-Koburgo-Saalfeld)|Francisko Frederiko]]. Ĉi lasta ankaŭ fondis la kuprogravuran kabineton de la artkolektoj de sur [[Citadelo de Koburgo]]. De [[sekularigo]] komence de la 19-a jarcento Koburgo ne estis tuŝata ne estante parto de Bavarujo. Ĉefbibliotekistis inter 1801 kaj 1926 [[Friedrich Karl Forberg]]. Post abdiko de la monarkoj transprenis en 1919 la Koburga Landa Fondaĵo la tuton; ĝia tasko estis la sekurigo de ĉiuj kulturaĵoj de la pereinta duklando.<ref>Beck, Emil: ''Geschichte und Rechtslage der Coburger Landesstiftung''. Disertacio, Erlangen 1967, p. 13; "Gesetz über die Verwendung des bisherigen Domänengutes und über die Errichtung einer Landesstiftung" (9.8.1919).</ref> En 1972 ĝi fariĝis tutbavara koncerne la administradon. == Literaturo == * Silvia Pfister: "Die Stiftung übernimmt die Verwaltung und Erhaltung der bisherigen Hof- und Staatsbücherei". Che: ''Jahrbuch der Coburger Landesstiftung 2009.'' Coburg 2009, p. 159–174 * Jürgen Erdmann: "Die Herzogliche Privatbibliothek Coburg als markantes Zeugnis nationaler und internationaler fürstlicher Kulturbeziehungen ab dem späten 18. Jahrhundert bis 1918". Che: ''Jahrbuch der Coburger Landesstiftung 2009,'' Coburg 2009, p. 1–124. * Jürgen Erdmann: ''Wettinische Fürstenbucheinbände der Renaissance in der Landesbibliothek Coburg'', Koburgo 2016 (memeldonejo) == Eksteraj ligiloj == * [https://www.landesbibliothek-coburg.de hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909103834/https://www.landesbibliothek-coburg.de/ |date=2024-09-09 }} * [http://www.b2i.de/fabian?Landesbibliothek historiaj bibliotekoj en Germanujo]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (katalogoj) * [http://vb.uni-wuerzburg.de/ub/spalatin/index.html Georg Spalatin: ''Chronik der Sachsen und Thüringer''] == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Coburg]] [[Kategorio:Bibliotekoj en Germanio|Koburgo]] [[Kategorio:Aperis en 1547]] 7xmlrbpbi99m8owzwyghv1lij1m6fd3 0 883250 9420333 9414368 2026-07-04T16:38:32Z Sj1mor 12103 9420333 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} [[Siro]] '''Isaiah BERLIN''' ({{Lang-lv|Jesaja Berlins}}; naskiĝis la 6-an de junio 1909 en [[Rigo]], [[Latvio]], mortis la 5-an de novembro 1997 en [[Oksfordo]], [[Britio]]) estis brita politika filozofo, historiisto de ideoj kaj [[diplomato]]. Berlin estis unu el la plej elstaraj liberalaj filozofoj de sia tempo kaj estas konata pro sia defendo de [[libereco]] kaj diverseco. Liaj intelektaj interesoj kaj scio estis nekutime larĝaj kaj ampleksaj. Berlin havis relative malmulte da produktado kaj malmulto de lia verkado estis publikigita en formo de libroj. Libereco, diverseco, moderna rusa historio de ideoj kaj la [[Romantikismo|romantika movado]] estis liaj ĉefaj temoj. Ekde la mezo de la 20-a jarcento, Berlin fariĝis konata ĉefe pro sia distingo inter negativa kaj pozitiva libereco <ref>{{Cite book|last=Warburton|first=Nigel|url=https://books.google.com/books?id=2wxhpF_O6z0C&pg=PA127|title=Freedom: An Introduction with Readings|date=2001|publisher=Psychology Press|others=[[The Open University]]|isbn=978-0-415-21246-5|language=en|chapter=Two Concepts of Liberty|quote=Isaiah Berlin’s essay ‘Two Concepts of Liberty’* is one of the most important pieces of post-war political philosophy. It was originally given as a lecture in Oxford in 1958 and has been much discussed since then. In this extract from the lecture Berlin identifies the two different concepts of freedom – negative and positive – which provide the framework for his wide-ranging discussion.|chapter-url=https://openlearnlive-s3bucket.s3.eu-west-2.amazonaws.com/22/1b/221beec2ccb7db1991ab275509134c013921e6b6?response-content-disposition=inline%3B%20filename%3D%22a211_reading1.pdf%22&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Content-Sha256=UNSIGNED-PAYLOAD&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Credential=AKIA4GIOSMQ5JGMSLFXY%2F20231231%2Feu-west-2%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Date=20231231T081900Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=21600&X-Amz-Signature=9ddb1a9d0edc9cad07d831ad2b83ff577d3420ddb9ba7f62ad5f5ebd8d468c73}}</ref><ref>{{Cite web|title=Two Concepts of Liberty|url=https://berlin.wolf.ox.ac.uk/published_works/tcl/#:~:text=Isaiah%20Berlin's%20inaugural%20lecture%20as,the%20Romantic%20Age%20(PIRA).|access-date=2023-12-31|website=berlin.wolf.ox.ac.uk}}</ref>. Ekde la 1980-aj jaroj kaj 1990-aj jaroj, intereso en li temigis ĉefe lian koncepton de ''valorpluralismo'' rilate al [[liberalismo]]. Kune kun la usona filozofo [[John Rawls]], li estis la plej influa pensulo de liberalismo post la Dua Mondmilito <ref>{{cite book|last=Kocis|first=Robert|title=Isaiah Berlin: A Kantian and Post-Idealist Thinker|date=17 November 2023|publisher=University of Wales Press|isbn=9781786838957|series=Political Philosophy Now|pages=71–95|language=en}}</ref>. Berlin estis formita fare de la Rusa [[Februara revolucio|Februara Revolucio]] kaj la [[Oktobra Revolucio]], kiujn ambaŭ li spertis surloke: ili fondis lian profundan skeptikecon kontraŭ [[perforto]] kaj [[Dogmismo|dogma]] idealismo kiel rimedo por atingi politikajn celojn. Pli posta vizito al [[Leningrado]] en 1945 konvinkis lin pri la malhumaneco de la sovetia sistemo. Intelekte, li estis influita de la [[Logika empiriismo|logika empirismo]] ([[Alfred Jules Ayer]]) kiu regis en Oksfordo en lia junaĝo kaj estis influita fare de la [[Viena Rondo]], sed de kiu li baldaŭ forturnis sin. Pensuloj kiujn li ofte referencas inkludis Alexander Herzen, [[John Stuart Mill]] kaj [[Immanuel Kant]]. Berlin traktis detale la ofte romantike influitajn kontraŭulojn de la [[klerismo]], kies [[Monismo|monismon]] li ĝenerale malakceptis; Tamen, li taksis ilin - konsiderante sin pli klerismo-pensulo - kiel gravajn kritikistojn de la malfortaj punktoj de la klerismo-doktrino. Li estis konata pro sia larĝa rondo de konatoj inter elstaraj homoj. Berlin estis konata pro sia intensa elparola stilo. Dum lia 80-a naskiĝtago, la [[BBC]] elsendis 4-horan longan [[Dokumentario|dokumentarion]] pri li. Berlin estis la unua [[judo]] kiu havis sidlokon en All Souls College, [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]] kaj li estis la unua prezidanto de Wolfson College <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/1.5061019|title=Sir Isaiah's modest Zionism|newspaper=Haaretz}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171020005524/https://www.haaretz.com/sir-isaiah-s-modest-zionism-1.277389 |date=2017-10-20 }}</ref>. Li estis nobeligita en 1957 kaj ricevis la Meritordenon en 1971.  Berlin estis dumviva [[Cionismo|cionisto]] kaj havis influon sur politikaj diskutoj en [[Israelo]]. Li estis prezidanto de la [[Brita Akademio]]. Li ankaŭ ricevis la 1979 [[Jerusalema premio|Jerusalem Premion]] por lia dumviva defendo de civilaj liberecoj Je la 25an de novembro 1994, li ricevis la honoran gradon doktoro de juro de la [[Universitato de Toronto]], pro tio okazaĵo li preparis mallongan "kredon" (kiel li nomis ĝin en letero al amiko), nun konata kiel "Mesaĝo al la 21-a jarcento", por esti legita en lia nomo je la ceremonio <ref>The New York Review of Books, 23 October 2014, "A Message to the 21st Century", http://www.sjpcommunications.org/images/uploads/documents/Isaiah_Berlin.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210109000000/https://web.archive.org/web/20210109142250/http://www.sjpcommunications.org/images/uploads/documents/Isaiah_Berlin.pdf |date=2021-01-09 }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://contemporarythinkers.org/isaiah-berlin/ Retejo kaj bibliografio de la verkaro de Isaiah Berlin] * [http://berlin.wolf.ox.ac.uk/published_works/cc/cc.pdf Plena teksto de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160519093214/http://berlin.wolf.ox.ac.uk/published_works/cc/cc.pdf |date=2016-05-19 }} [http://berlin.wolf.ox.ac.uk/published_works/cc/cc.pdf ''Konceptoj kaj Kategorioj'']{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160519000000/https://web.archive.org/web/20160519093214/http://berlin.wolf.ox.ac.uk/published_works/cc/cc.pdf |date=2016-05-19 }} * [https://ssrn.com/abstract=1968646 Eniro pri Isaiah Berlin en la Internacia Encyclopedia de Etiko] * [http://berlin.wolf.ox.ac.uk/lists/books/index.html Bibliografio] ĉe Wolfson Altlernejo * [http://oxonblueplaques.org.uk/plaques/berlin.html Blua Memortabulo de Siro Isaiah Berlin ĉe Headington Domo] * [https://web.archive.org/web/20140521234214/http://www.isaiahberlin.org/en Isaiah Berlina Tago en Riga] * [http://berlin.wolf.ox.ac.uk/lists/broadcasts/index.html Elsendoj] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Berlin, Isaiah}} [[Kategorio:Latvaj judoj]] [[Kategorio:Britaj judoj]] [[Kategorio:Jidlingvaj profesiuloj]] [[Kategorio:Britaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Judaj filozofoj]] [[Kategorio:Historiistoj de filozofio]] [[Kategorio:Analizaj filozofoj]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] 5kf5f6qlbq1gqabbtoitwvao7a1l59u 0 884456 9420329 9350832 2026-07-04T16:35:41Z Sj1mor 12103 9420329 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Fukuoka-akebono Post Office 5-22 Akebono 2-chōme Sawara-ku Fukuoka 20230209.jpg|eta|Japan Poŝtoficejo. En Japanio, poŝtoficejo nomiĝas'''郵便局''', kio estas la sama nomo de Japana Poŝta Reto|500x500ra]] '''Poŝtmarkoj kaj poŝta historio de Japanio''' temas pri la poŝta sistemo de [[Japanio]] kun ties rilatan poŝtan historion kaj [[Poŝtmarko|poŝtmarkoj]]. == Poŝta sistemo == La unua moderna japana poŝta servo komencis en 1871 kun poŝto profesie funkciinta inter [[Kioto]], [[Tokio]] kaj [[Osako|Osaka]]. Tio ĉi okazis en la mezo de la rapida [[Industriiĝo|industriigo]] kaj socia reorganizado de la lando. En [[1872]], preskaŭ ĉiuj areoj de Japanio jam havis poŝtoficejojn. La 1-an de junio [[1877]] Japanio aliĝis al [[Universala Poŝta Unio]]. === Lingvaj limigoj === [[Dosiero:Japan Postbox in 803-0186 1.jpg|eta|Japana poŝtkesto en 2006]] La japana internacia poŝta servo ĉesiĝis en [[1945]], la lasta jaro de la [[Dua Mondmilito]]. Oni permesis sendi personan leteron al eksterlando en septembro [[1946]], sed sole en limigita nombro de lingvoj. Probable por cenzuro, oni povis uzi nur sep lingvojn en sia letero: la japanan, la ĉinan, la anglan, la francan, la korean, la rusan kaj la hispanan <ref>(jp) YAMAGUCHI Osamu, [https://dl.ndl.go.jp/pid/2461015 ''郵政省郵務局 編『外国郵便の七十五年 : 万国郵便連合加入七十五年記念』,郵政省郵務局,1952. 国立国会図書館デジタルコレクション''] - [https://dl.ndl.go.jp/pid/12053789 ''Gaikoku yu bin no isseiki''] (eo: Sepdek kvin jaroj de eksterlanda posxto: memore al membriĝo de la Universala Poŝta Unio), eld. Kokusai-tsu shin-bunka-kyo kai, 1979. Alirite la 29-an de septembro 2024. </ref><ref>(jp) 郵政省郵務局 編『外国郵便の七十五年 : 万国郵便連合加入七十五年記念』,郵政省 郵務局,1952. 国立国会図書館デジタルコレクション Alirite la 29-an de septembro 2024. </ref><ref>(jp)山口修 著『外国郵便の一世紀』,国際通信文化協会,1979. 国立国会図書館デジタル コレクション Alirite la 29-an de septembro 2024.</ref> En majo [[1948]] la limigo estis nuligita. Tiam estis permesita ankaŭ sendi ekzemple leterojn en [[Esperanto]] el kaj al Japanio. La poŝta sistemo estis reorganizita en 2003 kun la kreo de la ŝtata [[Japana poŝto|Japania Poŝto]]. kiu estis privatigita en [[2007]] kun la ekfunkciigo de la privata entrepreno Japana Poŝta Reto ([[angle]]: ''Japan Postal Network'', [[japane]]: ''郵便局株式会社'', ''Yū-bin Kyoku Kabushiki-gaisha'') kiu ekde la 1-a de oktobro 2012 merĝis kun la Japana Poŝta Servo kaj iĝis Japan Post Co., Ltd. === Poŝta simbolo === La simbolo por poŝta oficejo en Japanio estas stylized katakana silabo te ([[Te (kanao)|テ]]), [[〒]]. Tio ĉi estas uzita sur la signoj de poŝtaj oficejoj, sur poŝtkstoj kaj antaŭ la poŝtkodo sur kovertoj kaj pakaĵoj. Ĝi estas derivata de la japana vorto 逓信 - ''teiŝin'', laŭvorte 'komunikadoj' <ref>(en){{cite web|title=Muza-chan's Gate to Japan|url=https://muza-chan.net/japan/index.php/blog/japanese-signs-post-office|website=muza-chan.net|access-date=la 25-an de januaro 2021}}</ref>. == Poŝtmarkoj == [[Dosiero:Ryu_Stamp_48mon.JPG|maldekstra|eta|150x150ra|La unua poŝtmarko de Japanio, la ''Ryumon'', estis eldonita en 1871]] [[Dosiero:1872japan10sen.jpg|dekstra|eta|144x144ra|La 1872 afero]] La novaj desegnoj ankaŭ inkluzivis latinajn leterojn por la nomado kaj [[krizantemo]] (kiu estis sur ĉiu japana poŝtmarko ĝis 1947) anstataŭ la vizaĝo de la japana imperiestro. [[Dosiero:Yokoyama_Taikan_Art_stamp_50Yen.jpg|dekstra|eta|1967 poŝtmarko de Japanio montrante pentraĵon de [[Monto Fuĝi]]]] En 1935 videblis la apero de novajara poŝtmarko, kun bildo de la [[Monto Fuĝi]], la unua poŝtmarko en serio pri naciaj parkaj, aperinta en 1936. Laŭ interkonsento kun la reguligo de la [[Universala Poŝta Unio]] (UPU), Japanio komencis ekde 1966 inkluzivigi la nomon "NIPPON" en [[latina skribo]] krom la latinskriba nomado. <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Dosiero:Japan Stamp in 1958 International Letter Writing Week.JPG|alternative=1958 International Letter Writing Week|1958 Internacia Letero Skribanta Semajnon Dosiero:Japan Stamp in 1959 International Letter Writing Week.JPG|alternative=1959 International Letter Writing Week|1959 Internacia Letero Skribanta Semajnon Dosiero:Japan Stamp in 1961 International Letter Writing Week.JPG|alternative=1961 International Letter Writing Week|1961 Internacia Letero Skribanta Semajnon Dosiero:Japan Stamp in 1962 International Letter Writing Week.JPG|alternative=1962 International Letter Writing Week|1962 Internacia Letero Skribanta Semajnon </gallery> == Vidu ankaŭ == [[Universala Poŝta Unio]] [[Poŝtmarkoj pri esperanto|Poŝtmarkoj pri Esperanto]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.isjp.org/ La Internacia societo por japana filatelio] * [https://www.stampsoftheworld.co.uk/wiki/Category:Japan Poŝtmarkoj de la Mondo]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * (en) [https://web.archive.org/web/20071011194236/http://www.jp-network.japanpost.jp/en/ Japan Post Network] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Japanio]] [[Kategorio:Poŝto en Japanio]] [[Kategorio:Universala Poŝta Unio]] [[Kategorio:Poŝtmarkoj]] 6mz333hpdnncujkhw518yrbq3skp1wr 0 885022 9420615 8877118 2026-07-05T06:17:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420615 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Károlyi''' [lajoŝ kAroji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Károlyi Lajos,''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]]. Lajos Károlyi<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q20436180 wikidata</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM92352;jsessionid=03F754D80E436B31D42A40E471A366A0 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1877|7|16}} en [[Szeged]], li mortis {{mortotago|1927|3|16}} (laŭ alia informo la mortotago estas la 20-a) en [[Budapeŝto]]. [[Dosiero:Károlyi Vegetable Garden.jpg|eta|maldekstre|Legomĝardeno de Károlyi]] [[Dosiero:Károlyi Without Impression.jpg|eta|Sen impreso de Károlyi]] [[Dosiero:Károlyi Portrait.jpg|eta|Portreto fare de Károlyi]] == Biografio == Lajos Károlyi maturiĝis en sia naskiĝurbo en [[1925]], poste li lernis la pentroarton en [[Munkeno]] de [[Simon Hollósy]]. Post jaro li studvojaĝis al [[Venecio]], sed li vizitis iam ankaŭ [[Artistkolonio (Nagybánya)|Artistkolonion en Nagybánya]]. En 1896 li studis en [[Romo]], en la sekva jaro denove en Munkeno ĉe Hollósy. En 1899 li vizitis [[Lev Tolstoj]] en [[Rusio]]. Ekde 1902 li denove vivis kaj pentradis en Szeged, en 1918 li estis loka membro de la [[esperantisto]]j. Liaj pentraĵoj konsistis el [[pejzaĝo]]j, floraj [[aĵpentraĵo]]j, memportretoj. Li edziĝis en 1926. == Elektitaj ekspozicioj == * Budapeŝto (ekzemple 1898, 1918) * Szeged (plurfoje) == Elektitaj kontribuoj == * Házikó (1915) * Kertben * Önarckép * Parasztudvar * Rózsák * Tájkép kastéllyal * Tanya (1915) * Templom belseje * Vizimalom * Vízparti házak == Fontoj == * [https://www.kieselbach.hu/muvesz/karolyi-lajos_9728 biografio hungare kun bildo] * [https://budapestaukcio.hu/karolyi-lajos/festo biografio hungare kun bildo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241007104241/https://budapestaukcio.hu/karolyi-lajos/festo |date=2024-10-07 }} * [https://www.mke.hu/lyka/12/144-146-karolyi.htm biografio kaj aprezo] * [https://epa.oszk.hu/01600/01609/00003/pdf/MFME_EPA01609_1958_1959_143-189.pdf biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/k-760F2/karolyi-lajos-76223/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Karolyi Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} e74vg9etlv0wqsdx7qwiwkucyr64jz8 0 887284 9420340 9334329 2026-07-04T16:39:44Z Sj1mor 12103 9420340 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Berlin Friedrichsfelde Zentralfriedhof, Pergolenweg - Lask, Berta 02.jpg|thumb|tombo sur la ĉefa tombejo de Friedrichsfelde]] '''Berta LASK''' (pseŭdonimo: ''Gerhard Wieland''; naskiĝinta la {{daton|17|11|1878}} en [[Wadowice]], mortinta la {{daton|28|3|1957}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] literaturistino. En 1917 ŝi la kunvenojn de sur [[Kastelo Lauenstein]]. ==Vivo== Estante filino de paperfabrikestro en [[Pomerio]] ŝi frekventis superan porknabinan lernejon sed ne rajtis studentiĝi pro la patrina malvolo. Sekva nekontenteco protestuligis ŝin kontraŭ la tiama feminisma movado. En la rondo de sia frato [[Emil Lask]] (filozofo kaj konato de [[György Lukács]]) ŝi bone konatiĝis kun intelektaj modoj. Post edziniĝo venis ŝi Berlinon kie malbone impresis ŝin la malriĉeco de laboristoj. En 1912 estiĝis ŝia unua (nepublikigita) literaturaĵo ''Auf dem Hinterhof, vier Treppen links''; en 1919 kaj 1921 sekvis (influite de la [[Unua mondmilito]] dum kiu falis ankaŭ frato ŝia) la poeziaj kolektoj ''Stimmen'' kaj ''Rufe aus dem Dunkel'', kiuj proksimis al la agadista [[ekspresionismo]] ĉirkaŭ [[Kurt Hiller]] kaj ties jarlibro "Ziel". En 1923 aniĝis ŝi ĉe [[Komunista Partio de Germanio]] (KPD) dediĉonte sin al strikte partikonforma klasbatala literaturo. Tri teatraĵoj - ''Thomas Münzer. Dramatisches Gemälde des Deutschen Bauernkrieges von 1525'' (1925), ''Leuna 1921. Drama der Tatsachen'' (1926), ''Giftgasnebel über Sowjetrußland. Revue-Drama in 35 Scenen'' (1927) igis ŝin la plejpridiskutata verkistino de la proletara-revolucia teatro. Ĉiujn tri dramojn tuj cenzuristoj malpermesis: surscenigoj ne eblis kaj plurfoje minacis ŝin procesoj pro ŝtatperfido. Komence de marto 1933 la [[nazioj]] arestis Lask, kiuj estis gvidanta membro de la Ligo de proletaraj-revoluciaj verkistoj (BPRS). Post liberiĝo fine de junio 1933 ŝi elmigris [[Sovetio]]n tra [[Ĉeĥoslovakujo]], en landon kiun ŝi jam en la 1925-a jaro estis vizitinta. Vivis ŝi ĝis 1936 en [[Moskvo]], poste ĝis 1940 en [[Sevastopolo]], inter 1941 kaj 1933 en [[Arĥangelsko]] kaj poste ĝis 1953 ree en la sovetia ĉefurbo. Samjare ŝi reiris al [[Orienta Berlino]], kie oni aljuĝis al ŝi i.a. la Patrolandan meritordenon. Aperis en 1955 la membiografia romantrilogio ''Stille und Sturm'' postspurante la longan kaj malfacilan vojon de virino el burĝa klaso ĉe la flanko de la komunisma laborista movado inter 1875 kaj 1933. Krome, dum ŝiaj lastaj vivojaroj estis publikigitaj porinfanaj historioj (''Otto und Else'', 1956), kio rekondukis ŝin al libroj el la 1920-aj jaroj (''Wie Franz und Grete naĉ Rußland reisten'', 1926). ==Graveco== Literaturhistorie ŝi nur inter 1925 kaj 1933 gravas. Ŝiaj liriko, publicistado kaj rakonta prozo neniam transpaŝas la ĝenerale konatajn aferojn ene de la samsintena literaturaro. Inverse kreis ŝi per amasdramoj (antaŭ ĉio ''Leŭna 1921'', kiu bildigas la martaj bataloj de 1921 el la vidpunkto de KPD) novan tipon de operacia reportada teatraĵo: ĝi reprenis elementojn de [[agitpropo]]-revuo, de laborista-paroladkoruso kaj de sceneja-dokumentada raportaĵo (kun filmaj eltiraĵoj) per kiuj estis eksperimentataj jam [[Erwin Piscator]] k.a. La celo de Lask estis veki la amasan, klasan kaj kolektivan travivaĵojn de la laboristoj<ref>"Über die Aŭfgaben der revolutionären Dichtung", ĉe: ''Die Front'', 8/1929)</ref>. Dume taksis ŝi la literaturon plena da dekadenca individualismo. ==Honoroj== * Vaterländischer Verdienstorden der DDR in Silber und Gold (meritordenoj de [[GDR]]) ==Aliaj verkoj (elekto)== *Weihe der Jugend, 1922 *Mitternacht, 1923 *Der Obermenschenfresser Weltkapitalismus und die Internationale Arbeiterhilfe, 1924 *Die Befreiung, 16 Bilder aŭs dem Leben der deutschen und russischen Frauen 1914–20, 1926 *Vor dem Gewitter, 1938 ==Fonto== Emmeriĉ, Wolfgang: [https://www.deutsche-biographie.de/pnd116748729.html#ndbcontent "Lask, Berta"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 13 (1982), p. 647-648 {{Bibliotekoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116748729 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Lask, Berta}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Feministoj]] [[kategorio:Germanaj komunistoj]] [[kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Proleta literaturo]] ifyv33qbsgw8mmb17b3pj2plvbj7iwg 0 889586 9420675 9417942 2026-07-05T08:57:07Z Crosstor 3176 /* F */ 9420675 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj arkivistoj de la [[Hungara Tutlanda Arkivo]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[József Antall]] == B == * [[István Bakács]] * [[Béla Baranyai]] * [[Vilmos Bélay]] * [[Iván Bognár]] * [[Beatrix Boreczky]] * [[Iván Borsa]] * [[Béla Bottló]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[János Buzási (arkivisto)]] == C == * [[Dezső Csánki]] * [[Enikő Csukovits]] * [[Alfréd Czobor]] == D == * [[Zoltán Dávid]] * [[Ferenc Dőry]] == E == * [[Győző Ember]] * [[Gyula Erdmann]] == F == * [[István Fazekas (arkivisto)]] * [[Ibolya Felhő]] == G == * [[Lajos Gecsényi]] == H == * [[József Herzog (historiisto)]] == I == * [[Bálint Ila]] * [[Emma Iványi]] == J == * [[Dénes Jánossy]] * [[Károly Jenei]] == K == * [[Elek Karsai]] * [[Ákos Koroknai]] * [[Béla Kossányi]] * [[Éva Kosztolányi]] == L == * [[János Lakos (arkivisto)]] * [[Zsuzsa Lőrincz]] == M == * [[György Majtényi]] * [[Ferenc Maksay]] * [[Zsuzsanna Mikó]] * [[Gyula Miskolczy]] == N == * [[Gyula Nagy]] == O == * [[Lipót Óváry]] == P == * [[Vidor János Pataki]] * [[Gyula Pauler]] * [[Oszkár Paulinyi]] * [[Iván Pető]] * [[Ambrus Pleidell]] == R == * [[Csaba Reisz T.]] * [[László Réti]] == S == * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Csaba Szabó (arkivisto)]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[Loránd Szilágyi]] * [[Jenő Szűcs]] == T == * [[Károly Tagányi]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[Zsolt Trócsányi]] == V == * [[Endre Gábor Varga]] * [[János Varga (arkivisto)]] == Fontoj == * La listo kreiĝis el datenoj en [[Esperanta Vikipedio]] [[Kategorio:Listoj de homoj]] 7xe10i97nhpxwgao9zhf3pya3u0xefw 0 890941 9420343 9198722 2026-07-04T16:39:59Z Sj1mor 12103 9420343 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Matthias WERNER''' (naskiĝinta la {{daton|23|1|1942}} en [[Strasburgo]]) estas [[germanio|germana]] historiisto kaj fakulo pri mezepokaj kirkoj, klostroj kaj edifa vivo. Patro lia estis la prifrumezepoka arkeologo [[Joachim Werner]]. ==Vivo kaj agado== [[file:Matthias Werner Aufnahme von Werner Maleczek.jpg|eta|Matthias Werner, 2012]]Post trapaso de la abiturienta ekzameno ĉe Maksimiliana Gimnazio je [[Munkeno]] li studis ĝis 1967 historion, latinan filologion kaj filozofion en Munkeno, [[Freiburg]], [[Berlino]] (FU), [[Marburg]] kaj [[Göttingen]]. Doktoriĝo sukcesis en 1971 ĉe [[Walter Schlesinger]] post defendo de tezo pri la regiono de [[Lieĝo]] dum frukarolida tempo.<ref>Kp. recenzojn de [[Michel Parisse]] ĉe: ''Francia'' 8/1980, p. 785–787 ([https://francia.digitale-sammlungen.de//Blatt_bsb00016283,00801.html interrete]); [[Rudolf Schieffer]] ĉe: ''Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters'' 37/1981, p. 376–377 ([http://www.digizeitschriften.de/dms/img/?PID=PPN345858735_0037%7Clog69&physid=phys976#navi interrete]).</ref> Inter 1971 kaj 1984 li estis scienca dungito kaj akademia konsilito. Dum deĵorado ĉe Hesuja Landofico pri regionhistorio en Marburg li habilitiĝis en 1982. Inter 1984 kaj 1993 li docentis pri mezepokaj historio ĉe la [[universitato de Kolonjo]]; somersemestre 1993 oni nomumis lin profesoro ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] je la Katedro pri mezepoka histoiro kaj landa historio de Turingio. Pensiiĝi estis en la 2007-a jaro. Fokusoj de liaj esploroj estas jenas: historio de la frua [[Mezepoko]], la mezepokaj historioj de Turingio, Heslando, [[Loreno]] kaj [[Rejnlando]], religiaj movadoj mezepokaj, la evoluo de turingia landa memdifino, la landgrafa ekregado de la [[Ludovikidoj]] kaj ties rolo en la [[Sankta Romia Imperio]], la [[malfru-mezepoka]] historiografio kaj hagiografio. Werner membras ĉe ''Historia komisiono por Heslando'' (1981), ''Societo pri rejnlanda historiscienco'' (1985), [[Historia komisiono por Turingio]] (1994), [[Societo pri Turingia Historio]], ''Historia komisiono por Saksio-Anhaltio'' (1995), ''Konstanca laborrondo por mezepoka historio'' (de 1995), [[Saksa Akademio de Sciencoj]] (1996) kaj ĉe [[Akademie gemeinnütziger Wissenschaften]] (2002). Okaze de la 750-a datreveno mortotago de [[Henriko Raspe la 4-a|Henriko Raspe]] okazis kongreseto en septembro 1997 je [[Wartburg]], sub la ĉeforganizado de Werner. La rezultojn Werner mem eldonis en 2003 libre.<ref>kp. la recenzojn de [[Harald Winkel]] ĉe: ''Hessisches Jahrbuch für Landesgeschichte'' 55/2005, p. 323–325; Marek Wejwoda ĉe: ''Neues Archiv für sächsische Geschichte'' 79/ 2008, p. 302–304; [[Jörg Schwarz]] ĉe: ''Sehepunkte'' 5/2005, n-ro 7/8 [15.7.2005], ([http://www.sehepunkte.de/2005/07/7768.html interrete]); Jane Sayers ĉe: ''The English Historical Review'' 120/2005, p. 196–197; [[Hubertus Seibert]] ĉe: ''Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters'' 62/2006, p. 325–326 ([http://www.digizeitschriften.de/dms/img/?PID=PPN345858735_0062%7CLOG_0049&physid=PHYS_0928#navi interrete]).</ref> En aprilo 2000 organizis li kunvenon je [[Reichenau]] kun la temo ''Malfrumezepoka politika memkonfido en Germanujo''. Publikigo de ĉi kongreso de 2000 akireblis de 2005.<ref>kp. la recenzojn de Len Scales ĉe: ''Sehepunkte'' 6/2006, n-ro 9 [15.9.2006], ([http://www.sehepunkte.de/2006/09/8391.html interrete]); [[Immo Eberl]] ĉe ''Schweizerische Zeitschrift für Geschichte'' 56/2006, p. 116 ([https://www.e-periodica.ch/cntmng?pid=szg-006%3A2006%3A56%3A%3A173 interrete]).</ref> En 2007 Werner respondecis kun aliaj pri la ekspoziciego pri [[Elizabeto de Hungario]]. La ministroprezidanto de Turingio premiis lin en la 30.4.2008 per la Turingia meritordeno. ==Skribaĵoj== '''monografioj''' * ''Der Lütticher Raum in frühkarolingischer Zeit. Untersuchungen zur Geschichte einer karolingischen Stammlandschaft'' (=Veröffentlichungen des Max-Planck-Instituts für Geschichte, 62). Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1980 * ''Die Gründungstradition des Erfurter Petersklosters'' (=Vorträge und Forschungen, speciala volumo 12). Thorbecke, Sigmaringen 1973, ISBN 3-7995-6672-4 ([https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/vuf-sb/issue/view/1788 interrete]) '''eldonistece''' * ''Spätmittelalterliches Landesbewußtsein in Deutschland'' (=Vorträge und Forschungen, 61). Thorbecke, Ostfildern 2005, ISBN 3-7995-6861-1 ([https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/vuf/issue/view/1852 interrete]) * ''Heinrich Raspe – Landgraf von Thüringen und römischer König (1227–1247). Fürsten, König und Reich in spätstaufischer Zeit'' (=Jenaer Beiträge zur Geschichte, 3). Lang, Frankfurt am Main 2003, ISBN 3-631-37684-7 == Literaturo == * [[Inge Auerbach]] (prilab.): ''Catalogus professorum Academiae Marburgensis.'' = ''Die akademischen Lehrer der Philipps-Universität Marburg.'' Volumo 3: ''Von 1971 bis 1991.'' Parto 1: ''Fachbereich 01–19'' (=Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Hessen, 15/3). Elwert, Marburg 2000, ISBN 3-7708-1159-3, p. 172-173 * [[Enno Bünz]], [[Stefan Tebruck]], Helmut G. Walther (eld.): ''Religiöse Bewegungen im Mittelalter. Festschrift für Matthias Werner zum 65. Geburtstag'' (=Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Thüringen, eta serio 24; =Schriftenreihe der Friedrich-Christian-Lesser-Stiftung, 19). Böhlau Köln k. a. 2007, ISBN 978-3-412-20060-2 * "Matthias Werner." Ĉe: [[Jürgen Petersohn]] (eld.): ''Der Konstanzer Arbeitskreis für mittelalterliche Geschichte. Die Mitglieder und ihr Werk. Eine bio-bibliographische Dokumentation'' (=Veröffentlichungen des Konstanzer Arbeitskreises für Mittelalterliche Geschichte aus Anlass seines fünfzigjährigen Bestehens 1951–2001,p2). Thorbecke, Stuttgart 2001, ISBN 3-7995-6906-5, S. 439–442 ([http://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/vuf/article/view/20184/13974 interrete]) == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|123054141|NAME=Matthias Werner}} * [http://opac.regesta-imperii.de/lang_de/autoren.php?name=Werner%2C+Matthias publikigoj de Werner] ĉe ''Regesta Imperii'' * [https://www.gw.uni-jena.de/fakultaet/historisches-institut/bereiche/thueringische-landesgeschichte/prof-em-dr-matthias-werner universitata paĝaro, Jena] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/123054141 ligiloj ĉe DDB] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Werner, Matthias}} [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Mezepokaj historiistoj]] [[Kategorio:Universitato de Jena]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1942]] ff4or2d1jde9592ck02p3q3v1w9rrtt 0 892455 9420590 9146160 2026-07-05T03:55:30Z Tymewalk 129187 [[:en:WP:CLEANER|WPCleaner]] v2.05 - Riparis per [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] (Sekcia titolo duobla) 9420590 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Nepalo |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = NP |situo sur mapo2= |zomo = 12 |retejo = |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo }} '''Kotesar Multfaka Kolegio''' (nepale कोटेश्वर बहुमुखी क्याम्पस, angle ''Koteshwor Multiple Campus'') estas privata [[komunuma kolegio]] situanta en Jadibuti, [[Kotesar]], [[Katmanduo]], [[Nepalo]]. Ĝi estis fondita en 1990 kaj estas [[filio|filia]] kolegio de [[Universitato Tribhuvan]]. ==Historio== Kotesar Multfaka Kolegio fondiĝis en 1990. Ĝia domo damaĝiĝis de la [[Tertremo en Nepalo en majo 2015|tertremoj de 2015]].<ref>Shrestha, Sangita. 2015. "What SLC graduates are looking for in a college". ''The Himalayan Times''. [https://thehimalayantimes.com/kathmandu/what-slc-graduates-are-looking-for-in-a-college] </ref> En 2016 ĝi komencis konstrui la aktualan domon por doni pli da spaco al kreskanta nombro da lernantoj.<ref>''[[The Kathmandu Post]]''. 2016. "Rs 49m Indian aid for campus building". [https://kathmandupost.com/miscellaneous/2016/06/14/rs-49m-indian-aid-for-campus-building]</ref><ref>"Koteshwor Multiple Campus Prospectus 2019".</ref> La registaro de [[Barato]] donacis financan helpon de 45.10 milionoj da nepalaj rupioj por la konstruo. La nova domo inaŭguriĝis en 2019.<ref>Thapa, Bipana. 2019. "Indian Ambassador inaugurates campus building of Koteshwor Multiple Campus". ''República''. [https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/indian-ambassador-inaugurates-campus-building-of-koteshwor-multiple-campus/] </ref> La kolegio estis uzata kiel rifuĝejo dum la inundo de la rivero Manohara en 2022.<ref>''The Kathmandu Post''. "Heavy rains inundate dozens of settlements in Kathmandu Valley". [https://kathmandupost.com/valley/2022/08/10/heavy-rains-inundate-dozens-of-settlements-in-kathmandu-valley]</ref> ==Programoj== La kolegio ofertas [[bakalaŭro|bakalaŭrecon de artoj]] kun sep specialiĝoj, bakalaŭrecon de negocaj studoj kun du specialiĝoj, bakalaŭrecon de edukado kun ses specialiĝoj, kaj [[magistro|magistrecon]] de negocaj studoj.<ref>[https://koteshworcampus.edu.np/courses]</ref> En 2019 ĝi havis pli ol 3700 studentojn, el kiuj pli ol 60% estis virinoj.<ref>Thapa, Bipana. 2019. "Indian Ambassador inaugurates campus building of Koteshwor Multiple Campus". ''República''. [https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/indian-ambassador-inaugurates-campus-building-of-koteshwor-multiple-campus/] </ref> La kolegio havas fakultatojn de<ref>[https://koteshworcampus.edu.np]</ref> *Nepala lingvo *Edukado *Angla lingvo *Kampara disvolviĝo, sociologio, kaj amaskomunikado *Mastrumado *Ekonomiko [[Bharat Kumar Ghimire]] estas asista profesoro ĉe Kotesar Multfaka Kolegio. En 2024 la fakultato de kampara disvolviĝo, sociologio, kaj amaskomunikado okazigis 20-horan kurson de Esperanto por 50 partoprenantoj, kie Ghimire estis la instruisto.<ref>Ghimire, Bharat Kumar. 2025. "Grava Esperanto-kurso en Nepalo". ''Esperanto'' 1397(1), p. 19. </ref> ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1990-1999]] [[Kategorio:Universitatoj en Azio]] [[Kategorio:Nepalo]] 9u2r39h6nglakv56gkzhuipabyfo5z3 0 893008 9420342 9153578 2026-07-04T16:39:56Z Sj1mor 12103 9420342 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Kurt SOBOTKA''' (naskiĝinta la {{Daton|9|3|1930}} en [[Vieno]], mortinta la {{daton|8|9|2017}} samloke<ref>[https://wien.orf.at/v2/news/stories/2865139/ "Kurt Sobotka gestorben"] - apud: ''wien.orf.at'', 9.9.2017</ref><ref>>Wilhelm Sinkovicz: [https://www.diepresse.com/5282821/kurt-sobotka-wiener-komodiant-aus-musik-geboren "Kurt Sobotka: Wiener Komödiant, aus Musik geboren"] - apud: ''[[Die Presse]]'', 9.9.2017</ref>) estis [[aŭstrio|aŭstra]] aktoro, kabaredisto, reĝisoro kaj verkisto. Lia filo [[Werner Sobotka]] same profesias. == Vivo == Post du jaroj da lernanteco ĉe Ekonomika lernejo ĉe Hamerling-placo li decidis fariĝi aktoro. Post trejniĝo Viene ĉe Prayner-konservatorio (instruistoj gravaj estis [[Leopold Rudolf]] kaj [[Eduard Voltens]]), li lernis ĉe [[Burgteatrejo]] kaj debutis en 1948 ĉe la Municipa teatro de [[Steyr]]. Tie li partoprenis operetojn, klasikajn teatraĵojn kaj dancrevulojn. Poste li spekteblis sur scenejoj en vienaj keloteatroj, je ''Theater in der Josefstadt'' ([[josefstadt (Vieno)|oka urba distrikto de Vieno]]), en [[Hamburgo]], [[Berlino]] kaj [[Zuriko]]. Kune kun [[Helmut Qualtinger]] kaj [[Gerhard Bronner]] li [[kabareta arto|kabaredistis]] en 1959 je ''Neues Theater am Kärntnertor'' kaj je ''Simpl'' (de 1974 ĝis 1981); aliaj kolegoj de li estis [[Heinz Conrads]] kaj [[Karl Farkas]]. Poste li estis (ĝis 2014) orda ensemblano je ''Theater in der Josefstadt''. Tre populara li iĝis danke al multaj televidaj sinprezentoj ĉe [[ORF]] kaj fidela partopreno ĉe [[Der Guglhupf]] dum pli ol 30 jaroj (1978-2009). Li pretis dum multaj jaroj ke ĉi elsendo estiĝu en lia privata studio je [[Mödling]]: la muntadon antaŭ disaŭdigo li ofte mem faris. Inter 1968 kaj 1970 li havis la rolon de filozofia kelnero en la poroldula televida distradaĵo ''[[Seniorenclub]]''. Eĉ post pensiiĝo (1995) li aktoris, ekz. ĉe ''Kammerspiele'' Viene; sur la somera scenejo de [[Stockerau]] kaj ĉe [[johann Nestroy|Nestroy]]-spektaklo en [[Schwechat]]. En 1997 li enscenigis en [[Klosterneuburg]] la operon ''Die lustigen Weiber von Windsor'' de [[Otto Nicolai]]. Instrumente li ludis pienon, gitaron kaj tirharmonikon; li verkis kantotekstojn kaj komponistis. Kiam oni en 1998 resinkronigitis la filmon ''[[La marvirineto (1989)|La marvirineto]]'' kaj kreis eĉ aŭstran version, Sobotka paroligis reĝon Tritono, reganto de la maroj kaj patro de Arielle. Okaze de la 80-a datreveno naskiĝtaga li ricevis fare de la magistrato de Vieno la premion ''Goldene Ehrenzeichen für Verdienste um das Land Wien''<ref>[https://www.wien.gv.at/presse/2010/03/09/mailath-goldenes-ehrenzeichen-statt-ungarischer-salami-fuer-kurt-sobotka "Mailath: Goldenes Ehrenzeichen statt Ungarischer Salami für Kurt Sobotka"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210713054801/https://www.wien.gv.at/presse/2010/03/09/mailath-goldenes-ehrenzeichen-statt-ungarischer-salami-fuer-kurt-sobotka |date=2021-07-13 }} - ĉe: gazetar-anoncoj de la Viena urbdomoj, 9.3.2010</ref> ==Honoroj== *2000: honora civitaneco ĉe ''Theater in der Josefstadt'' *2003: titolo ''Kammerschauspieler'' *2010: Goldenes Ehrenzeichen für Verdienste (meritordeno de la urbo Vieno) == Filmoj (elekto) == {{div col|2}} * 1962: Drei Liebesbriefe aus Tirol * 1963: Mensch und Bestie * 1964–1965: ''Die Gäste des Felix Hechinger'' (televidserio) * 1965: Lumpazivagabundus * 1968–1970: Seniorenclub (kelnerrolo) * 1972: Die lustigen Vier von der Tankstelle * 1972: Tatort: ''Die Samtfalle'' * 1973: Das Wandern ist Herrn Müllers Lust * 1974: Wenn Mädchen zum Manöver blasen * 1976: Tatort: ''Annoncen-Mord'' * 1983: Die Geschwister Oppermann (televida filmo en du partoj) * 1996: Mein Opa und die 13 Stühle * 1997: Qualtingers Wien * 1997: Fröhlich geschieden * 2001: Ene mene muh – und tot bist du * 2001: Die Pferdefrau * 2001–2002: Dolce Vita & Co (televida serio) * 2003: Trautmann ''Lebenslänglich'' * 2007: In einem anderen Licht {{div col end}} == Radidramoj (elekto) == * 1972: [[Bertolt Brecht]]: ''Mutter Courage und ihre Kinder'' – reĝisorado de [[Edwin Zbonek]] == Literaturo == *Christian Fastl: [https://www.musiklexikon.ac.at/ml/musik_S/Sobotka_Kurt.xml "Sobotka, Kurt"] - ĉe: ''Österreichisches Musiklexikon,'' volumo 5, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 2006, ISBN 3-7001-3067-8 * Hermann J. Huber: ''Langen Müller’s Schauspielerlexikon der Gegenwart. Deutschland. Österreich. Schweiz''. Albert Langen • Georg Müller Verlag GmbH, München • Wien 1986, ISBN 3-7844-2058-3, S.&nbsp;877. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|124657613}} * [https://www.imdb.com/de/name/nm0811886/?reasonForLanguagePrompt=browser_header_mismatch Sobotka kaj IMBd] * [https://www.filmportal.de/person/kurt-sobotka_e32e8dff71084c00b714a220d2296009 informoj ĉe ''filmportal.de''] * [https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Kurt_Sobotka ''Wien GeschichteWiki''] * [https://www.synchronkartei.de/person/RFUKyNuBb/sprecher registro de germanlingvaj sinkronigistoj] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Sobotka, Kurt}} [[Kategorio:Dublistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj kabaredistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[Kategorio:Aŭstraj muzikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1930]] [[Kategorio:Mortintoj en 2017]] dvkuhxj4qtq4cwur98t9wkksrwpa5b9 0 894241 9420289 9359407 2026-07-04T15:08:57Z ThomasPusch 1869 + kelkaj bluaj internaj ligiloj 9420289 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sachin Rameŝ TENDULKAR''' ({{Lang-mr|सचिन तेंडुलकर}}, Sacin Teṇḍulkar; naskita la 24 - an de aprilo [[1973]] en [[Mumbajo]], Barato) estas iama barata [[kriketisto]] kaj naciateama teamestro (kapitano). Li estas unu el la plej bonaj ''batuloj'' en krikethistorio kaj atingis multajn rekordojn en sia kariero daŭrante dum pli ol du jardekojn ([[1989]]-[[2013]]), inkluzive de la plej multaj kuroj en Testo kaj ODI- kriketo. Kiel batulo, li estas la ludanto kun la plej multaj kuroj kaj jarcentoj en kaj Testkriketo kaj en One Day Internationals <ref>{{cite news|title=Sachin Tendulkar is greatest cricketer in history – Brian Lara|work=[[BBC Sport]]|date=la 12-an de novembro 2013|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/24921333|access-date=la 19-an de novembro 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131116213147/http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/24921333|archive-date=la 16-an de novembro 2013}}<cite class="citation news cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="1889">''[[BBC Sport]]''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1890">12 November 2013. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1891"> el la originalo la 16-an de novembro 2013<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="1892"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">19 November</span> 2013</span>.</span></cite></ref><ref>{{Cite web|title=Records {{!}} One-Day Internationals {{!}} Batting records {{!}} Most runs in career|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/83548.html|access-date=16 September 2022|work=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|title=Records {{!}} Combined Test, ODI and T20I records {{!}} Individual records (captains, players, umpires) {{!}} Most player-of-the-match awards|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283470.html|access-date=16 September 2022|work=ESPNcricinfo}}</ref><!-- ligilo morta ref>{{Cite web|title=Sachin Tendulkar confirmed as Rajya Sabha member {{!}} Cricket News|url=https://sports.ndtv.com/cricket/sachin-tendulkar-confirmed-as-rajya-sabha-member-1555479|access-date=la 27-an de aprilo 2023|website=NDTVSports.com|language=en}}{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref --><ref>{{Cite web|date=1-an de aprilo 2018|title=Sachin Tendulkar donates entire salary to Prime Minister's Relief Fund after Rajya Sabha term ends|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/sachin-tendulkar-donates-entire-salary-to-prime-minister-s-relief-fund-after-rajya-sabha-term-ends/story-7uaPGTiODbWpoOdvB8AuYJ.html|access-date=27-an de aprilo 2023|website=[[Hindustan Times]]|language=en}}</ref>. Kune kun la barata teamo li sukcesis gajni la [[Kriketa Mondpokalo|Kriketmondpokalon]] en [[2011]]. Tendulkar nun estas konsiderita la plej grava sportpersoneco de Barato kaj ricevis multajn premiojn, inkluzive de esti la nura sportulo por ricevi la plej altan meritordon de Barato, la [[Bharat Ratna]] <ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/sachinretirement/sachin-first-sportsperson-to-win-country-s-highest-civilian-honour-bharat-ratna/article1-1151983.aspx|title=Sachin first sportsperson to win country's highest civilian honour Bharat Ratna|work=Hindustan Times|place=New Delhi|date=16 November 2013|access-date=16 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140117200437/http://www.hindustantimes.com/india-news/sachinretirement/sachin-first-sportsperson-to-win-country-s-highest-civilian-honour-bharat-ratna/article1-1151983.aspx|archive-date=17 January 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pmindia.nic.in/press-details.php?nodeid=1748|title=Bharat Ratna for Prof CNR Rao and Sachin Tendulkar|publisher=Prime Minister's Office|date=16 November 2013|access-date=16 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131119004210/http://pmindia.nic.in/press-details.php?nodeid=1748|archive-date=19 November 2013}}</ref>. La internacia Testdebuto de Tendulkar venis kontraŭ [[Pakistano]] en [[1989]], tiama nur 16-jaraĝa. En la Monda Pokalo en 1996, li iĝis la plej bona kur-poentinto de la turniro, kaj gajnis du centojn. En la dua duono de la [[1990-aj jaroj]], Tendulkar starigis sin ĉe la supro de la mondo inter batuloj, kaj interalie trafis tri centojn sur la repo kontraŭ [[Aŭstralio]] en 1998. Li iĝis kapitano de la barata nacia teamo en 1997. Ekde 2008, Tendulkar estis la kapitano de la Mumbajo Indians en la barata Supra Ligo. Li ankaŭ ludas por la urbokernteamo de Mumbajo, kaj helpis gajni la Ranji Trofeon plurajn fojojn. Tendulkar ankaŭ ludis por Yorkshire County Cricket Club en Anglio. Tendulkar estis parto de la or-gajnanta teamo de Barato en la 2011-datita Mondo-pokalo, iĝante la dua plej alta batulo de la turniro kun 482 kuroj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Facebook|SachinTendulkar}} * {{YouTube|Sachin Tendulkar}} * [https://web.archive.org/web/20171107022012/http://www.wisdenindia.com/player/India/Sachin-Tendulkar/2529.html Sachin Tendulkar] ĉe ''Wisden India'' <br/> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tendulkar, Sachin}} [[Kategorio:Kriketistoj]] [[Kategorio:Barataj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Barataj hinduistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1973]] [[Kategorio:Barataj sportistoj]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] tqkivd81j6pvj8wdew7ynbei86ksa14 9420291 9420289 2026-07-04T15:19:55Z ThomasPusch 1869 9420291 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sachin Rameŝ TENDULKAR''' ({{Lang-mr|सचिन तेंडुलकर}}, Sacin Teṇḍulkar; naskita la 24 - an de aprilo [[1973]] en [[Mumbajo]], Barato) estas iama barata [[kriketisto]] kaj naciateama teamestro (kapitano). Li estas unu el la plej bonaj ''batuloj'' en krikethistorio kaj atingis multajn rekordojn en sia kariero daŭrante dum pli ol du jardekojn ([[1989]]-[[2013]]), inkluzive de la plej multaj kuroj en Testo kaj ODI- kriketo. Kiel batulo, li estas la ludanto kun la plej multaj kuroj kaj jarcentoj en kaj Testkriketo kaj en One Day Internationals <ref>{{cite news|title=Sachin Tendulkar is greatest cricketer in history – Brian Lara|work=[[BBC Sport]]|date=la 12-an de novembro 2013|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/24921333|access-date=la 19-an de novembro 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131116213147/http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/24921333|archive-date=la 16-an de novembro 2013}}</ref><ref>{{Cite web|title=Records {{!}} One-Day Internationals {{!}} Batting records {{!}} Most runs in career|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/83548.html|access-date=la 16-an de septembro 2022|work=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|title=Records {{!}} Combined Test, ODI and T20I records {{!}} Individual records {{!}} Most player-of-the-match awards|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283470.html|access-date=16-an de septembro 2022|work=ESPNcricinfo}}</ref><!-- ligilo morta!!: ref>{{Cite web|title=Sachin Tendulkar confirmed as Rajya Sabha member {{!}} Cricket News|url=https://sports.ndtv.com/cricket/sachin-tendulkar-confirmed-as-rajya-sabha-member-1555479|access-date=la 27-an de aprilo 2023|website=NDTVSports.com|language=en}}{{404|date=aAprilo 2026}}</ref --><ref>{{Cite web|date=la 1-an de aprilo 2018|title=Sachin Tendulkar donates entire salary to Prime Minister's Relief Fund after Rajya Sabha term ends|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/sachin-tendulkar-donates-entire-salary-to-prime-minister-s-relief-fund-after-rajya-sabha-term-ends/story-7uaPGTiODbWpoOdvB8AuYJ.html|access-date=la 27-an de aprilo 2023|website=[[Hindustan Times]]|language=en}}</ref>. Kune kun la barata teamo li sukcesis gajni la [[Kriketa Mondpokalo|Kriketmondpokalon]] en [[2011]]. Tendulkar nun estas konsiderita la plej grava sportpersoneco de Barato kaj ricevis multajn premiojn, inkluzive de esti la nura sportulo por ricevi la plej altan meritordenon de Barato, la [[Bharat Ratna]] <ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/sachinretirement/sachin-first-sportsperson-to-win-country-s-highest-civilian-honour-bharat-ratna/article1-1151983.aspx|title=Sachin first sportsperson to win country's highest civilian honour Bharat Ratna|work=Hindustan Times|place=New Delhi|date=la 16-an de novembro 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140117200437/http://www.hindustantimes.com/india-news/sachinretirement/sachin-first-sportsperson-to-win-country-s-highest-civilian-honour-bharat-ratna/article1-1151983.aspx|archive-date=la 17-an de januaro 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pmindia.nic.in/press-details.php?nodeid=1748|title=Bharat Ratna for Prof CNR Rao and Sachin Tendulkar|publisher=oficejo de la ĉefministro de Barato|date=la 16-an de novembro 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131119004210/http://pmindia.nic.in/press-details.php?nodeid=1748|archive-date=la 19-an de novembro 2013}}</ref>. La internacia Testdebuto de Tendulkar venis kontraŭ [[Pakistano]] en [[1989]], tiama nur 16-jaraĝa. En la Monda Pokalo en 1996, li iĝis la plej bona kur-poentinto de la turniro, kaj gajnis du centojn. En la dua duono de la [[1990-aj jaroj]], Tendulkar starigis sin ĉe la supro de la mondo inter batuloj, kaj interalie trafis tri centojn sur la repo kontraŭ [[Aŭstralio]] en 1998. Li iĝis kapitano de la barata nacia teamo en 1997. Ekde 2008, Tendulkar estis la kapitano de la Mumbajo Indians en la barata Supra Ligo. Li ankaŭ ludas por la urbokernteamo de Mumbajo, kaj helpis gajni la Ranji Trofeon plurajn fojojn. Tendulkar ankaŭ ludis por Yorkshire County Cricket Club en Anglio. Tendulkar estis parto de la or-gajnanta teamo de Barato en la 2011-datita Mondo-pokalo, iĝante la dua plej alta batulo de la turniro kun 482 kuroj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) * {{Facebook|SachinTendulkar}} * {{YouTube|Sachin Tendulkar}} * [https://web.archive.org/web/20171107022012/http://www.wisdenindia.com/player/India/Sachin-Tendulkar/2529.html Sachin Tendulkar] ĉe ''Wisden India'' <br/> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tendulkar, Sachin}} [[Kategorio:Kriketistoj]] [[Kategorio:Barataj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Barataj hinduistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1973]] [[Kategorio:Barataj sportistoj]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] lxix2r40ryyyna9z7p0rvwyfb453dxe 0 894288 9420770 9362948 2026-07-05T11:50:30Z ThomasPusch 1869 9420770 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Wayne Mark ROONEY''' (naskita la 24-an de oktobro [[1985]] en [[Liverpool]]) estas angla futbala [[trejnisto]] kaj iama [[futbalisto]]. La rekorda golinto de [[Manchester United]] estis plej lastatempe ĉeftrejnisto de Plymouth Argyle de julio ĝis decembro [[2024]]. Kiel ludanto, li ludis por [[Everton FC|Everton]], Manchester United, DC United kaj Derby; kaj kiel trejnisto, li trejnis Derby, [[D.C. United]] kaj Birmingham. Kiel ludanto, li ludis en la pozicioj de avanculo kaj centra [[mezulo]]. Li estas konsiderita de multaj kiel la plej bona angla futbalisto de sia generacio <ref>{{cite web|title=Wayne Rooney: The Best of His Generation|last=Fisher|first=Ryan|url=https://alloutfootball.co.uk/wayne-rooney-best-generation/|work=All Out Football|date=12 July 2017|access-date=21 December 2019|archive-date=20 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170920023354/https://alloutfootball.co.uk/wayne-rooney-best-generation/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-06-07|title=Wayne Rooney Has Been Named The Greatest British Player Of All Time|url=https://www.sportbible.com/football/wayne-rooney-has-been-named-the-greatest-british-player-of-all-time-20220607|access-date=2024-08-23|website=SPORTbible|language=en}}</ref>. Rooney ludis en 120 ludoj por Anglio kaj estis ilia rekorda golinto kun 53 goloj ĝis [[2023]]. Li partoprenis en tri Mondaj kaj Eŭropaj Ĉampionecoj kun la [[Angla nacia teamo de futbalo|nacia teamo]]. La [[avanulo]] aperis sur la kampo 559 fojojn por Manchester United, kaj la anglo ankaŭ gvidis la nacian teamon kaj ĉiujn siajn klubojn kiel teamestro (kapitano) foje. Dum lia tempo ĉe Manchester United, Rooney gajnis kvin anglajn ĉampionectitolojn, la nacian [[Superpokalo de UEFA|Superpokalon]] kaj la Ligo-pokalon kvar fojojn ĉiu, same kiel la FA-Pokalon, la Ĉampionojn kaj la Eŭropo-Ligon unufoje ĉiu. == Kariero == Ekde 10-jaraĝa li ludis por la junulara akademio de Everton, kaj en 2002 li debutis en la ĉefa teamo de ''la Toffees''. Post pasigado de du jaroj ĉe la kerno de la Merseyside -klubo, en la somero de 2004 li moviĝis al Manchester United por 25.6 milionoj £. En la sama jaro, li ricevis la kromnomon "Wazza" (analogie kun "Gazza", la kromnomo de Paul Gascoigne). Ekde tiam li gajnis kvin Premier League- titolojn, Ligon de Ĉampionoj de UEFA, Ligon de UEFA Europa, FA-Pokalon kaj tri Pokalojn de Futballigo. Li ankaŭ gajnis la Premier League Player of the Season (Super League Ludanto de la Sezono), PFA Players' Player of the Year (Ludanto de la Jaro de PFA Players) kaj Football Writers ' Association Footballer of the Year (Futbalisto de la Jaro) premiojn en 2010. Li vicas unue en la listo de la ĉiamaj plejgolinto de [[Manchester United]], trafis 253 golojn por la teamo. Li ankaŭ estas dua en la listo de ĉiamaj Premier League golintoj (208 goloj), kaj tenas la rekordon por la plej multaj ''[[Premier League]]'' goloj gajnitaj por unu klubo (183 goloj por Manchester United) <ref>{{cite news|title=Michael Carrick: Man Utd midfielder agrees new one-year deal|url=https://www.bbc.com/sport/football/40074199|publisher=[[BBC Sport]]|date=la 27-an de majo 2017|access-date=11 February 2018|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121151205/https://www.bbc.com/sport/football/40074199|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Wayne Rooney: Manchester United great or unfairly unloved?|url=https://www.bbc.com/sport/football/40518235|publisher= [[BBC Sport]]|date=la 9-an de julio 2017|archive-date=la 29-an de julio 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729124722/https://www.bbc.com/sport/football/40518235|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Wayne Rooney news: I knew I would succeed at Man Utd|url=https://www.goal.com/en-ug/news/wayne-rooney-i-knew-id-be-a-success-at-man-utd/1365di0p8821a15dfsopl59uam|website=Goal.com|date=la 22-an de oktobro 2018|archive-date=la 23-an de julio 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723125628/https://www.goal.com/en-ug/news/wayne-rooney-i-knew-id-be-a-success-at-man-utd/1365di0p8821a15dfsopl59uam|url-status=live}}</ref>. En 2003 li faris sian debuton por la Anglia nacia teamo. Li estas la plej juna ludanto por trafi celon por Anglio. Li ludis ĉe tri Eŭropaj Ĉampionecoj (2004, 2012 kaj 2016) kaj tri Mondĉampionecoj (2006, 2010 kaj 2014). Li estas la dua plej alta poentinto en Anglia historio post Harry Kane (53 goloj). Li estis forsendita dufoje en internaciaj matĉoj, rekordo kiun li partumas kun [[David Beckham]] <ref name="Everton 3–1 Swansea City">{{cite web|last=O'Keeffe|first=Greg|title=Everton 3–1 Swansea City|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/42304777|publisher= [[BBC Sport]] |date=la 18-an de decembro 2017|archive-date=la 29-an de aprilo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429031457/https://www.bbc.co.uk/sport/football/42304777|url-status=live}}</ref>. Post finado de sia ludkariero, li komencis sian trejnadkarieron. Li estis ĉeftrejnisto de Championship-klubo Derby County de novembro 2020 ĝis junio 2022, kaj trejnis MLS-klubon DC United de julio 2022 ĝis oktobro 2023. En oktobro 2010, li superis la liston de la plej alte pagitaj futbalistoj en la mondo kun salajro de 250 mil pundoj semajne. En 2012, Wayne estis unu el la kvin plej alte pagitaj futbalistoj en la mondo kun jara enspezo de pli ol 17 milionoj £, inkluzive de enspezo de sponsoradkontraktoj. En 2013, Rooney estis rekonita kiel la plej riĉa futbalisto en Anglio, kun 45 milionoj da funtoj al siaj aktivaĵoj. En 2016, la financaj aktivaĵoj de Rooney sumiĝis al 82 milionoj £ kaj li estis rekonita kiel la plej riĉa sportulo en la UK, antaŭ [[Andy Murray]] kaj Rory McIlroy. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * [https://www.manutd.com/en/players-and-staff/detail/wayne-rooney Profilo] ĉe la retejo de la klubo [[Manchester United]] {{Angla nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rooney, Wayne}} [[Kategorio:Anglaj futbalistoj]] [[Kategorio:Anglaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Anglaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Anglaj futbaltrejnistoj]] ojhqu59eobedaau1kp4bgxo18zq48ut 0 897134 9420589 9000155 2026-07-05T03:16:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420589 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Barbarits''' [lajoŝ barbariĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Barbarits Lajos,''' estis [[Hungario|hungara]] [[redaktoro]], [[agronomo]], [[muzeologo]], agrarhistoriisto. Lia familia nomvarianto estis ''Barbarics'' [barbariĉ]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM44038 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=663808&date=2025-01-24 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1899|10|3}} en [[Veszprém (urbo)]], li mortis {{mortotago|1981|7|9}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} post la lernejaj jaroj en [[Pápa]] soldatiĝis (1917–1920), poste li akiris agronomian diplomon en [[Georgikon|Ekonomia Akademio de Keszthely]] en [[1923]]. Post la diplomo li trovis agronomian postenon, tial li estis ĵurnalisto, post 3 jaroj redaktoro, fine eldonisto en [[Nagykanizsa]] ĝis 1944. Dum la nazia erao (1944) [[Gestapo]] arestis lin, post la liberiĝo li estis presejestro (1945–1948). Li translokiĝis al Budapeŝto, kie li laboris en ŝtata bredada entrepreno, ekde 1954 ĝis sia emeritiĝo en 1967 en la agronomia muzeo, kie li havis altan postenon. Tamen li laboris plu en la muzeo ĝis 1975 kaj li okupiĝis pri la agrarhistorio. Li ricevis [[premio]]jn inter 1956-1967. == Elektitaj kontribuoj == * ''Nagykanizsa.'' ([[monografio]], 1929) * ''Őszi gyónás.'' ([[poemo]]j, 1934) * ''Mezőgazdaságunk gépesítésének kezdetei.'' (1958) * ''A gőzekeszántás története.'' (1960) * ''A vetés gépesítésének kezdetei és elterjedése Magyarországon.'' (1965) * ''Gedanken zur künftigen Gestaltung der Sammlungs- und Ausstellungstätigkeit der Museen.'' (1970) * ''A kézi és gépi eszközváltás és az aratómunkás- mozgalmak.'' (1979) == Fontoj == * [http://763c087d1e5b.sn.mynetname.net/eletrajzilexikon/?dir=B#BARBARITS%20LAJOS biografio hungare kun foto] * [https://old.ekmk.hu/lexikon/talalatok.php biografio hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241202113919/https://old.ekmk.hu/lexikon/talalatok.php |date=2024-12-02 }} * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/barbarits-lajos-748EC/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/barbarits-lajos-77860 biografio hungare] * [https://www.mezogazdasagimuzeum.hu/tudomanyos-elet/fokuszban/barbarits-lajosra-emlekezunk biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Barbarits Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj agronomoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj agrarhistoriistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} h03lodijnkyjqjelhdk5ecr3yx844og 0 907530 9420575 9106263 2026-07-05T00:20:31Z Kani 670 9420575 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Suda bukorvo <br> aŭ suda granda bucero |koloro = pink |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |dosiero2= |dosiero larĝo = 250ra |dosiero2 larĝo = 250ra |priskribo de dosiero= |priskribo de dosiero2= |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdoj]] |ordo = [[Koracioformaj birdoj]] |familio = Bukorvedoj |genro = ''Bucorvus'' |specio = '''''B. leadbeateri''''' |statuso = |tendenco = |dunomo = ''Bucorvus leadbeateri'' |dunomo aŭtoritato = {{#invoke:Wikidata|claim|P225|qualifier=P405|parameter=link}}, {{#invoke:Wikidata|claim|P225|qualifier=P574}} |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Suda bukorvo''' aŭ '''Suda granda bucero''' - {{l-la|{{#invoke:Wikidata|claim|P225|parameter=link}}}} - estas [[specio (biologio)|specio]] el la [[specio (biologio)|klaso]] de [[birdoj]]. Ĝi estas el la [[ordo (biologio)|ordo]] de [[koracioformaj birdoj]] kaj [[familio (biologio)|familio]] de bukorvedoj ({{l-la|Bucorvidae}}), kaj estas unu el du specioj de la [[genro (biologio)|genro]] latine nomata ''Bucorvus''. La specion unue priskribis la zoologo {{#invoke:Wikidata|claim|P225|qualifier=P405|parameter=link}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P225|qualifier=P574}}. La specia epiteto estas omaĝo al kolektisto de specimenoj [[Benjamin Leadbeater]]. [[File:Close-Up of Southern Ground Hornbill.jpg|left|thumb|Detalo de Suda bukorvo]] Ĝi estas la plej granda specio de la ordo de [[Koracioformaj birdoj]] en la tuta mondo. Ĝi troviĝas nur en sudaj regionoj de Afriko, kun teritorioj el [[Kenjo]] ĝis [[Sudafriko]]. En tiuj regionoj, ili loĝas kaj en arbaroj kaj en savanoj. La alia specio de la genro ''Bucorvus'' estas la [[Norda bukorvo]], ''B. abyssinicus''. <!-- <br/> {| |[[Dosiero:bildo2|eta|maldekstra|285ra|{{centre|teksto2}}]] |[[Dosiero:bildo3|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto3}}]] |} --> {{ĝermo|zoologio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Buceredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] jr4kjgclgj1uyppc2befk60ety79mqc 9420576 9420575 2026-07-05T00:21:50Z Kani 670 9420576 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Suda bukorvo |koloro = pink |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |dosiero2= |dosiero larĝo = 250ra |dosiero2 larĝo = 250ra |priskribo de dosiero= |priskribo de dosiero2= |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdoj]] |ordo = [[Koracioformaj birdoj]] |familio = Bukorvedoj |genro = ''Bucorvus'' |specio = '''''B. leadbeateri''''' |statuso = |tendenco = |dunomo = ''Bucorvus leadbeateri'' |dunomo aŭtoritato = {{#invoke:Wikidata|claim|P225|qualifier=P405|parameter=link}}, {{#invoke:Wikidata|claim|P225|qualifier=P574}} |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Suda bukorvo''' aŭ '''Suda granda bucero''' - {{l-la|{{#invoke:Wikidata|claim|P225|parameter=link}}}} - estas [[specio (biologio)|specio]] el la [[specio (biologio)|klaso]] de [[birdoj]]. Ĝi estas el la [[ordo (biologio)|ordo]] de [[koracioformaj birdoj]] kaj [[familio (biologio)|familio]] de bukorvedoj ({{l-la|Bucorvidae}}), kaj estas unu el du specioj de la [[genro (biologio)|genro]] latine nomata ''Bucorvus''. La specion unue priskribis la zoologo {{#invoke:Wikidata|claim|P225|qualifier=P405|parameter=link}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P225|qualifier=P574}}. La specia epiteto estas omaĝo al kolektisto de specimenoj [[Benjamin Leadbeater]]. [[File:Close-Up of Southern Ground Hornbill.jpg|left|thumb|Detalo de Suda bukorvo]] Ĝi estas la plej granda specio de la ordo de [[Koracioformaj birdoj]] en la tuta mondo. Ĝi troviĝas nur en sudaj regionoj de Afriko, kun teritorioj el [[Kenjo]] ĝis [[Sudafriko]]. En tiuj regionoj, ili loĝas kaj en arbaroj kaj en savanoj. La alia specio de la genro ''Bucorvus'' estas la [[Norda bukorvo]], ''B. abyssinicus''. <!-- <br/> {| |[[Dosiero:bildo2|eta|maldekstra|285ra|{{centre|teksto2}}]] |[[Dosiero:bildo3|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto3}}]] |} --> {{ĝermo|zoologio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Buceredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 0b21a6m0gfz8hbyshl9xcayqwgydiox 0 909179 9420337 9253882 2026-07-04T16:39:28Z Sj1mor 12103 9420337 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[dosiero:F. Hellwig Denkmal 2.JPG|eta|Hellwig-ŝtono je [[Schloßvippach]]]] '''Karl Ludwig Friedrich HELLWIG''' (naskiĝinta la {{daton|18|1|1775}} en [[Braunschweig|Brunsvigo]], mortinta la {{Daton|26|6|1845}} en [[Legnica]]<ref>Horst-Rüdiger Jarck, Günter Scheel (eld.): ''Braunschweigisches Biographisches Lexikon. 19. und 20. Jahrhundert'', p. 258</ref>) estis [[prusio|prusa]] oficiro - fine generalleŭtenanto - kiu famiĝis dum la [[napoleono Bonaparte|kontraŭnapoleonaj]] militoj kiel gvidanto de [[libera korpuso]]. Li estis la unua persono ricevonta la [[fera Kruco|Feran krucon]] (de unua klaso) por la agadoj apud [[Wanfried]]). Edzigis lin en 1804 Josepha Faldern kaj en 1810 Susanne Freytag (naskonta filon kaj filinon). == Vivo == Estante filo de kortega konsilisto kaj matematikisto [[Johann Christian Ludwig Hellwig]], li frekventis ĝis la aĝo de 16 jaroj la brunsvigan gimnazion ''Katharineum''. En majo 1791 li fariĝis - danke al perado de duko [[Karlo Vilhelmo Ferdinando (Brunsvigo-Wolfenbüttel)]] - junkro en la prusia Husara regimento H 3 sub [[Georg Ludwig Egidius von Köhler]] kies tendaroj troviĝis en [[Supra Silezio]]. Tie li baldaŭ estis partoprenonta la [[Unua Koalicio-Milito|kampanojn de 1792/95]]. Post kiam li ricevis meritordenon por la sturmpreno de Kastelo Münchweler apud [[Treviro]] li estis publike konata post la [[batalo de Jena–Auerstedt]]. Ĉar en la 17.10.1806 li kun nur 25 husaroj liberigis, proksime de [[Wutha-Farnroda|Eichrodt]], 4000 prusojn arestitajn fare de la francoj, kiuj antaŭe gardis ĉe la fortreso de [[Erfurto]]. Tio psikologie tre gravis por la humiligita prusia sodataro. Por tia kuraĝa aĵo, reĝino [[Luiza de Meklenburgo-Strelitz|Ludovikino]] honoris lin ordene kaj promociis lin je eskadronestreco. Post la [[paco de Tilsit]] li fuĝis al Silezio kaj devis por kelka tempo forlasi la soldatumadon pro vundiĝo apud [[Kłodzko]]. Sed kiam en 1813 komenciĝis la finaj militoj por forpeli la trupojn de la franca tirano, Hellwig majoris en la regimento ''Graf Götzen'' (2-a Silezia husara regimento). En printempo 1813 permesis al li [[Gebhard Leberecht von Blücher|generalfeldmarŝalo Blücher]] fondi partisanan korpuson. Je ties pinto li en la 25.11.1813 ovaciite enrajdis la liberigitan naskiĝurbon Brunsvigo. Ĉi libera korpuso estis neniigita en aprilo 1814. Sekve li estis komandanto de la 9-a Husara regimento kiun li estris ankaŭ dum la someraj kampanjoj de 1815. Lia lasta batalkampa utiliĝo estis atako kontraŭ [[ariergardo]] de bataliono de generalo [[Emmanuel de Grouĉya]] inter [[Wavre]] kaj [[Charleroi]], en la 28.6.1815. Post packontrakto en 1815 li restis enarmee kaj estis nobeligita en 1816. En 1830 li nomumiĝis bridagestro en [[Kolonjo]]; en 1838 li pensiiĝis en la rango de generalleŭtenanto. ==Literaturo == * [[Kurt von Priesdorff]]: ''Soldatisches Führertum,'' volumo 5, Hanseatische Verlagsanstalt Hamburg, Hamburgo 1938, p. 134–137 (n-ro 1458) * Georg Rupprecht k.a.: ''Festschrift zur Einweihung des Hellwig-Steins in Schloßvippach am 17. Oktober 1913,'', Druck Richard Wackes, Großrudestedt 1913 * Horst-Rüdiger Jarck, Günter Scheel (eld.): ''Braunschweigisches Biographisches Lexikon. 19. und 20. Jahrhundert,'' Hannover 1996 * Art. "Hellwig, Rudolf Friedrich von" fare de Bernhard von Poten, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 13 (1881), p. 499–500 * Hans Fabricius, ''Der Parteigänger Friedrich von Hellwig und seine Streifzüge'', 1896 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.wutha-farnroda.de/scripts/news/819/21678?layoutback=2 "200. Jahrestag des Husarenstreiches von Leutnant Hellwig"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304054252/http://www.wutha-farnroda.de/scripts/news/819/21678?layoutback=2 |date=2016-03-04 }} * [http://www.grosser-generalstab.de/tafeln/knoe07/knoe07_01.html unformaro de la husaroj de Köhler] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304094137/http://www.grosser-generalstab.de/tafeln/knoe07/knoe07_01.html |date=2016-03-04 }} == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Hellwig, Friedrich von}} [[Kategorio:Prusaj oficiroj]] [[Kategorio:Generalleŭtenantoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1775]] [[Kategorio:Mortintoj en 1845]] s6r0onlon51hfcyfnm5ri3xmj1gl1kp 0 910864 9420250 9265879 2026-07-04T13:27:15Z Ziv 215355 → corr. 9420250 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = | dosiero = Klavdia at ESC2025 for Greece 9.jpg | priskribo de dosiero = en 2025 | grandeco de dosiero = 300ra | fono = soloa kantisto | instrumento = | tipo de voĉo = | ĝenro = [[popmuziko]] | profesio = [[kantisto]] | aktivaj jaroj = [[2020]] – nuntempo | eldoninto = | parencaj temoj = | ttt = | signifa instrumento = |kesteroj= }} '''{{paĝonomo}}''' - naskonome {{l-el|Κλαυδία Παπαδοπούλου}}, latinliterigite ''Claudia Papado'''pu'''lu'' - estas [[grekoj|greka]] [[popkantistino]], kiu laŭ familia deveno apartenas al la [[grekoj de la Ponto]], kiuj samkiel aliaj najbaraj popoloj kiel la [[armenoj]] kaj [[Asirianoj|asiroj]] suferis [[Genocido de la grekoj de la Ponto|etnan persekuton]] en la [[Otomana Imperio]] komence kaj de la [[Kemalismo|kamalistaj turkoj]] post la falo de la imperio, kaj en [[1923]], baze de la [[Traktato de Laŭzano]] estis elpelitaj de la [[Ponto (geografio)|regiono Ponto]] al Grekio. Ŝi naskiĝis la 18-an de aŭgusto 2002 en la komunumo Aspropirgos (greke Ασπρόπυργος) en [[okcidenta Atiko]], unu el ok regionaj unuoj de la [[Grekio|grekia]] administra [[Regionaj unuoj de Grekio|regiono]] [[Atiko (regiono)|Atiko]], do nun estas {{aĝo|2002|8|18}}-jaraĝa. {{paĝonomo}} reprezentis [[Grekio]]n en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2025]] en [[Bazelo]] (Svislando), kaj fine atingis la 6-an rangon. <br/> [[dosiero:Klavdia at ESC2025 for Greece 5.jpg|eta|maldekstra|350ra|{{centre|en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2025]]}}]] {{projektoj}} <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == --> {{ĝermo|popmuziko}} {{vivtempo|Klavdia}} [[Kategorio:Grekaj kantistoj]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2025]] 9a1wxwrahv414dedbwl8yz11m15zy21 9420598 9420250 2026-07-05T04:07:03Z Arbarulo 135469 Klavdia aŭ pli precize Klavdhía estas normala latinliterigo, Claudia estas latinlingvigo 9420598 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = | dosiero = Klavdia at ESC2025 for Greece 9.jpg | priskribo de dosiero = en 2025 | grandeco de dosiero = 300ra | fono = soloa kantisto | instrumento = | tipo de voĉo = | ĝenro = [[popmuziko]] | profesio = [[kantisto]] | aktivaj jaroj = [[2020]] – nuntempo | eldoninto = | parencaj temoj = | ttt = | signifa instrumento = |kesteroj= }} '''{{paĝonomo}}''' - naskonome {{l-el|Κλαυδία Παπαδοπούλου}}, latinliterigite ''Klavdia Papado'''pu'''lu'' - estas [[grekoj|greka]] [[popkantistino]], kiu laŭ familia deveno apartenas al la [[grekoj de la Ponto]], kiuj samkiel aliaj najbaraj popoloj kiel la [[armenoj]] kaj [[Asirianoj|asiroj]] suferis [[Genocido de la grekoj de la Ponto|etnan persekuton]] en la [[Otomana Imperio]] komence kaj de la [[Kemalismo|kamalistaj turkoj]] post la falo de la imperio, kaj en [[1923]], baze de la [[Traktato de Laŭzano]] estis elpelitaj de la [[Ponto (geografio)|regiono Ponto]] al Grekio. Ŝi naskiĝis la 18-an de aŭgusto 2002 en la komunumo Aspropirgos (greke Ασπρόπυργος) en [[okcidenta Atiko]], unu el ok regionaj unuoj de la [[Grekio|grekia]] administra [[Regionaj unuoj de Grekio|regiono]] [[Atiko (regiono)|Atiko]], do nun estas {{aĝo|2002|8|18}}-jaraĝa. {{paĝonomo}} reprezentis [[Grekio]]n en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2025]] en [[Bazelo]] (Svislando), kaj fine atingis la 6-an rangon. <br/> [[dosiero:Klavdia at ESC2025 for Greece 5.jpg|eta|maldekstra|350ra|{{centre|en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2025]]}}]] {{projektoj}} <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == --> {{ĝermo|popmuziko}} {{vivtempo|Klavdia}} [[Kategorio:Grekaj kantistoj]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2025]] 0vswogw1ojupnucm5hqeeoxlgmixnob 9420599 9420598 2026-07-05T04:08:03Z Arbarulo 135469 9420599 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = | dosiero = Klavdia at ESC2025 for Greece 9.jpg | priskribo de dosiero = en 2025 | grandeco de dosiero = 300ra | fono = soloa kantisto | instrumento = | tipo de voĉo = | ĝenro = [[popmuziko]] | profesio = [[kantisto]] | aktivaj jaroj = [[2020]] – nuntempo | eldoninto = | parencaj temoj = | ttt = | signifa instrumento = |kesteroj= }} '''{{paĝonomo}}''' - naskonome {{l-el|Κλαυδία Παπαδοπούλου}}, latinliterigite ''Klavdia Papadopulu'' - estas [[grekoj|greka]] [[popkantistino]], kiu laŭ familia deveno apartenas al la [[grekoj de la Ponto]], kiuj samkiel aliaj najbaraj popoloj kiel la [[armenoj]] kaj [[Asirianoj|asiroj]] suferis [[Genocido de la grekoj de la Ponto|etnan persekuton]] en la [[Otomana Imperio]] komence kaj de la [[Kemalismo|kamalistaj turkoj]] post la falo de la imperio, kaj en [[1923]], baze de la [[Traktato de Laŭzano]] estis elpelitaj de la [[Ponto (geografio)|regiono Ponto]] al Grekio. Ŝi naskiĝis la 18-an de aŭgusto 2002 en la komunumo Aspropirgos (greke Ασπρόπυργος) en [[okcidenta Atiko]], unu el ok regionaj unuoj de la [[Grekio|grekia]] administra [[Regionaj unuoj de Grekio|regiono]] [[Atiko (regiono)|Atiko]], do nun estas {{aĝo|2002|8|18}}-jaraĝa. {{paĝonomo}} reprezentis [[Grekio]]n en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2025]] en [[Bazelo]] (Svislando), kaj fine atingis la 6-an rangon. <br/> [[dosiero:Klavdia at ESC2025 for Greece 5.jpg|eta|maldekstra|350ra|{{centre|en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2025]]}}]] {{projektoj}} <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == --> {{ĝermo|popmuziko}} {{vivtempo|Klavdia}} [[Kategorio:Grekaj kantistoj]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2025]] blz95w5wxf8obdrvrqi8fsordvoqvg2 0 911238 9420586 9336854 2026-07-05T02:48:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420586 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|lago |priskribo de bildo= |regiono-ISO = CR |mapo lokumilo = iso |latitudo = 10.215 |longitudo = -83.276 |zomo = 7 |longo = |larĝo = |profundo = 8.0 |profundo tipo = Maksimuma profundo |profundo1 = |profundo1 tipo= Averaĝa profundo |areo = 0.85 |notoj = }} {{unua}} '''Laguno Madre de Dios''' aŭ '''Estuaro Madre de Dios''' (prononcu ['maðre de 'djos], proksimume "MAdre de DJOS", hispane signifas "Dipatrino") estas lageca [[estuaro]] apud la kariba marbordo de [[Kostariko]] en [[Centra Ameriko]]. <ref>[https://www.snitcr.go.cr/Visor/visor?k=Y2FwYTo6SUdOXzU6OmhpZHJvZ3JhZmlhXzUwMDA=]</ref> Ĝi havas surfacon de 0.85 km². Ĝi estas parto de la [[Kanalaro de Tortuguero]], paralela al la marbordo.<ref name="TNC">''[[The Nature Conservancy]]''. 2009. ''Evaluación de ecorregiones de agua dulce en Mesoamérica: Sitios prioritarios para la conservación en las ecorregiones de Chiapas a Darién''. San José, Costa Rica.</ref> La estuaro dividas Insulon Madre de Dios, kiu apartenas al kantono [[Matina (Kostariko)|Matina]], de la ĉeftero, apartenanta al [[Siquirres]]. La estuaro konsistigas la lastan parton de la Rivero Madre de Dios, kiu kunfluas kun la kanalaro ĉe la sudorienta ekstremo de la estuaro. Ĉe la nordokcidenta ekstremo ĝi kunfluas kun la enfluejo de la [[Rivero Pacuare]] en la Kariban Maron. La ĉirkaŭaĵo de Laguno Madre de Dios konsistas ĉefe el bananaj kaj ananasaj plantejoj kaj natura [[marborda malseka arbaro]],<ref name="biogeochemical"/> kun maldensa homa loĝantaro. Ĝi estas vizitata de fiŝkaptistoj kaj turistoj, sed konata ĉefe pro akvopoluado kaj rezultaj fiŝaj mortadoj. ==Fizikaj ecoj== La estuaro longas 3.4 km kaj larĝas 0.25 km. Ĉe la sudoriento alfluas Rivero Madre de Dios kaj estas konekto kun alia pli malgranda lago, Laguno Santa Marta. Ĉe la nordokcidento estas la komuna elfluejo de Laguno Madre de Dios kaj [[Rivero Pacuare]] en la [[Kariba Maro|Kariban Maron]]. La klimato estas pluva, kun jara precipitado de 2578 mm. La averaĝa temperaturo estas 27.4°C kaj la [[pH]] estas 7.72. La tajdoj estas malgrandaj.<ref name="biogeochemical">Esquivel-Hernández, Germain, k. al. 2025. "A biogeochemical comparison of three representative lakes of Costa Rica." Inland Waters, 1–17. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20442041.2024.2396226]</ref> Normale estas tri tavoloj, kun akvo de Rivero Madre de Dios supre, akvo de Rivero Pacuare meze, kaj sala akvo el la maro malsupre. Kvankam ne estas klaraj sezonoj,<ref name="biogeochemical"/> la riverfluo estas pli forta inter oktobro kaj decembro; tiam mara akvo eniras la lagunon nur dum la tagoj de plej altaj tajdoj, kaj miksiĝas pli kun la dolĉa akvo.<ref>Mena, Freylan, k. al. 2023. "Biotransformation and oxidative stress responses in fish (Astyanax aeneus) inhabiting a Caribbean estuary contaminated with pesticide residues from agricultural runoff." ''Environmental Science and Pollution Research'' 30, 21481–21493.</ref> ==Ekologio== La flaŭro kaj faŭno de la laguno estas malbone konataj, kaj ne ekzistas registro pri la ĉeestantaj specioj de fiŝoj, krustacoj aŭ moluskoj.<ref name="TNC"/> Homoj mortigas fiŝojn malgrandaskale por propra konsumo kaj sporto. [[Manato]]j vivas en la laguno<ref>Milloway, Olivia. 2024. "Lagoon lookouts: the journey toward manatee conservation in the lower Pacuare River area.". [https://striresearch.si.edu/resilience/2024/12/02/lagoon-lookouts-the-journey-toward-manatee-conservation-in-the-lower-pacuare-river-area]</ref> kaj almenaŭ 35 specioj de fundaj [[mikroalgoj]] estas identigitaj.<ref>Ugalde Salazar, María del Rocío, kaj Jiménez Loria, Jessica. "Especies de algas del microfitobentos en la Laguna Madre de Dios". [https://documentos.una.ac.cr/bitstream/handle/unadocs/5649/Indicadores%20biodiversidad%20.pdf]</ref> Laguno Madre de Dios ricevas certan gradon da jura protekto kiel parto de la Nacia Malsekejo Cariari.<ref>[https://www.acto.go.cr/humedal-nacional-cariari/]</ref> Ĝi estas celo de ekoturistoj, kiuj venas en boatoj.<ref>Milloway, Olivia. 2024. "Lagoon lookouts: the journey toward manatee conservation in the lower Pacuare River area.". [https://striresearch.si.edu/resilience/2024/12/02/lagoon-lookouts-the-journey-toward-manatee-conservation-in-the-lower-pacuare-river-area]</ref> ==Poluado== La fiŝoj kaj aliaj bestoj de Laguno Madre de Dios suferas oftajn [[akvobesta amasmortado|amasmortadojn]] de antaŭ jardekoj. La kaŭzoj de unuopaj mortadoj estas disputataj, sed akuzoj ofte kulpigas kemiaĵojn uzatajn en la kultivejoj de la akvobaseno. La plej fama tia incidento okazis en januaro 2003. La 12-an de januaro, okazis akcidenta elverŝo de la fungicido Bravo 72, uzata kontraŭ la banana malsano [[nigra sigatoko]], en privata flughaveno de la firmao [[Standard Fruit Company]] en Batán, en la supera parto de la baseno de la rivero Madre de Dios. Ĝi atingis drenkanalon, kie ĝi fariĝis blanka venena substanco, kaj fluis malsupren. Oni vidis la blankan likvon de la 12-a ĝis la 14-a de januaro. Jam en la 12-a observiĝis mortintaj salikokoj en la rivero kaj fiŝoj provantaj elsalti. Mortintaj fiŝoj vidiĝis en Laguno Madre de Dios en la 13-a kaj pli grandakvante en la 14-a. En la 15-a la mara polico informis la Ministerion de Sano, ke ĝi ricevis denuncon pri la mortintaj fiŝoj. Ĝi kontrolis sed ne sukcesis testi la kadavrojn.<ref>''Evaluación Económica del Daño Ambiental ocasionado por la contaminación de los Sectores Canal Batán, Barra del Pacuare, Lagunas Madre De Dios y Santa Marta, ocurrido en enero del 2003''. 2004. [https://www.ucipfg.com/Repositorio/MAES/PED/Semana5/ValoracionambientalCasoPacuareTalamanca.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250527235934/https://www.ucipfg.com/Repositorio/MAES/PED/Semana5/ValoracionambientalCasoPacuareTalamanca.pdf |date=2025-05-27 }}</ref> La Regiona Instituto pri Toksaj Substancoj de la [[Nacia Universitato de Kostariko|Nacia Universitato]] deklaris ke miloj da bestoj mortis, apartenantaj al multaj specioj de fiŝoj, krustacoj, reptilioj kaj birdoj.<ref>"Vecinos denuncian matanza masiva de fauna en Laguna Madre de Dios en barra del Río Pacuare." 2017. ''El Mundo''. [https://elmundo.cr/costa-rica/vecinos-denuncian-matanza-masiva-fauna-laguna-madre-dios-barra-del-rio-pacuare]</ref> La kostarika [[Ministerio de Medio kaj Energio (Kostariko)|Ministerio de Medio kaj Energio]] faris juran proceson kontraŭ Standard Fruit Company pro la akcidento. Tio finiĝis per interkonsento, laŭ kiu Standard deklariĝis oficiale senkulpa sed devis pagi $115 000 por reenmeti kelkajn fiŝajn speciojn en la riveron, kaj konstrui novan kaj pli sekuran kompanian flughavenon.<ref>"Tribunal exonera a la bananera Standard por muerte de peces." 2004. ''La Nación''. [https://www.nacion.com/el-pais/tribunal-exonera-a-la-bananera-standard-por-muerte-de-peces/KQWA5MB2RRCX5L2BUZYBGFXEEA/story/]</ref> Aliaj amasmortadoj de bestoj, en kiuj poluo estis suspektata, okazis en 2004 (sesfoje), 2010 (post fajro en kemiaĵa prilaborejo),<ref>Loaiza N., Vanessa. 2010. "Incendio con agroquímicos en Batán deja cientos de peces muertos." ''La Nación''. [http://nacion.com/archivo/incendio-con-agroquimicos-en-batan-deja-cientos-de-peces-muertos/CVLIG3HRFFFOLAHONWAE3VADM4/story/]</ref> 2017,<ref>"Vecinos denuncian matanza masiva de fauna en Laguna Madre de Dios en barra del Río Pacuare." 2017. ''El Mundo''. [https://elmundo.cr/costa-rica/vecinos-denuncian-matanza-masiva-fauna-laguna-madre-dios-barra-del-rio-pacuare]</ref> 2018,<ref>Chacón Soto, Vinicio. 2019. "Análisis del IRET: Más de 20 agroquímicos contaminan la laguna Madre de Dios". ''Semanario Universidad''. [https://semanariouniversidad.com/pais/mas-de-20-agroquimicos-contaminan-la-laguna-madre-de-dios/]</ref> 2024,<ref>Martínez, Alonso. 2024. "OIJ investiga hallazgo de peces muertos en ríos de Limón." ''Delfino''. [https://delfino.cr/2024/10/oij-investiga-hallazgo-de-peces-muertos-en-rios-de-limon]</ref> majo 2025,<ref>Pomareda García, Fabiola. 2025. "OIJ de Batán investiga muerte masiva de peces en Barra del Pacuare que afecta a pescadores." ''Semanario Universidad'' [https://semanariouniversidad.com/sin-categoria/oij-de-batan-investiga-muerte-masiva-de-peces-en-barra-del-pacuare-que-afecta-a-pescadores]</ref> novembro 2025 kaj aliaj jaroj. Inter la fiŝoj trafitaj de la mortado de majo 2025 estas [[ciĥledoj]] kaj indiĝenaj (interalie ''[[Parachromis]]'') kaj enkondukitaj ([[tilapio]]j).<ref>Jiménez, Luis. 2025. "Denuncian muerte masiva de peces en lagunas de Barra del Pacuare en Limón". ''Teletica''. [https://www.teletica.com/sucesos/denuncian-muerte-masiva-de-peces-en-lagunas-de-barra-del-pacuare-en-limon_384827]</ref> La mortado de novembro 2025 trafis multajn speciojn de fiŝoj dum ilia reprodukta sezono kaj ankaŭ birdojn kaj [[krokodilo]]jn.<ref>Ruiz, Francisco. 2025. "Cocodrilos, peces y aves: Denuncian muerte de animales en canales de Barra del Pacuare". ''CR Hoy''. [https://crhoy.com/nacionales/cocodrilos-peces-y-aves-denuncian-muerte-de-animales-en-canales-de-barra-del-pacuare/]</ref> Ekde la amasmortado de 2003 la Regiona Instituto pri Toksaj Substancoj studas la lagunon, kaj trovas konstantan ĉeeston de pluraj poluaĵoj.<ref>Chacón Soto, Vinicio. 2019. "Análisis del IRET: Más de 20 agroquímicos contaminan la laguna Madre de Dios". ''Semanario Universidad''. [https://semanariouniversidad.com/pais/mas-de-20-agroquimicos-contaminan-la-laguna-madre-de-dios/]</ref><ref>Ugalde Salazar, María del Rocío, kaj Jiménez Loria, Jessica. "Especies de algas del microfitobentos en la Laguna Madre de Dios." [https://documentos.una.ac.cr/bitstream/handle/unadocs/5649/Indicadores%20biodiversidad%20.pdf]</ref> En decembro 2025 la kostarika [[Civila Parlamento Naturmedia]] publikigis manifeston, en kiu ĝi kulpigis industrian agrikulturon pri la katastrofo, kaj alvokis por enketo de la Leĝofara Asembleo kaj verko de transira plano por ĉesigi la uzadon de danĝeraj kemiaĵoj.<ref>"39 organizaciones alertan sobre grave crisis ecológica en el Caribe". 2025. ''aDiarioCR''. [https://adiariocr.com/ambiente/39-organizaciones-alertan-sobre-grave-crisis-ecologica-en-el-caribe]</ref> ==Referencoj== {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Kostariko]] [[Kategorio:Lagoj|Madre de Dios]] m3u68uaom8bouhl4zocfah584uu0l17 0 914421 9420636 9420179 2026-07-05T07:37:56Z Sergio 46486 kodtabelo 9420636 wikitext text/x-wiki '''Signokodo''' estas [[kodo]], kiu al ĉiu [[skribsigno|signo]] de donita [[signaro (komputado)|signaro]] atribuas unikan [[signonumero]]n, kiu reprezentu tiun signon en [[datumprilaboro]] aŭ [[telekomunikado]]. La signonumeroj de signokodo ne nepre formas plenan [[intervalo (matematiko)|intervalo]]n da [[entjero]]j. Fakte multaj signokodoj enhavas «truojn», ekz‑e kodpoziciojn rezervitajn por eventuala estonta uzo. La plej malgrandan intervalon, entenantan ĉiujn signonumerojn de koncerna signokodo, oni nomas '''la signonumera intervalo''' de tiu kodo. Kiel ekzemploj konataj al la esperantistoj menciindas la signokodoj [[Askio]], [[Latina-3]] kaj [[Unikodo]]. La Unikoda normo precizigis plurajn nociojn, karakterizantajn ĉiujn signokodojn. Nome oni distingas jenajn trajtojn: * '''[[signaro (komputado)|signaro]]''' (angle {{lang|en|''character repertoire''}}); * '''signokodo''' (angle {{lang|en|''character code, coded character set, CCS''}}) estas [[disĵeto]] de la [[signaro (komputado)|signaro]] de signokodo en ties signonumeran intervalon; signokodon kaj ĝian signaron oni kutime prezentas per signokoda tabelo (kia la signotabelo de la Latina‑3 ĉi-sube); * '''[[kodoprezento]]''' (angle {{lang|en|''character encoding''}}) estas maniero bitigi la signonumerojn en komputilo aŭ ĉe datumtransmeto. Kvankam Latina‑3 nun prezentas nur historian intereson, ĝi estas oportuna ekzemplo por ilustri la diritan. Jen estas ĝia kodtabelo: {| class="wikitable" |----- ! colspan="17" style="background-color:#FCB" | ISO/CEI 8859-3 |----- ! + | ! 0 ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! A ! B ! C ! D ! E ! F |----- ! 0x | rowspan="2" colspan="16" style="background-color:#CFC;valign:middle;text-align:center" | ''nedifinitaj stirsignoj'' |----- ! 1x |----- ! 2x | | ! || " || # || $ || % || & || ' || ( | ) || * || + ||, || - || . || / |----- ! 3x | 0 || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 | 8 || 9 || : || ; || < || = || > || ? |----- ! 4x | @ || A || B || C || D || E || F || G | H || I || J || K || L || M || N || O |----- ! 5x | P || Q || R || S || T || U || V || W | X || Y || Z || [ || \ || ] || ^ || _ |----- ! 6x | ` || a || b || c || d || e || f || g | h || i || j || k || l || m || n || o |----- ! 7x | p || q || r || s || t || u || v || w | x || y || z || { || <nowiki>|</nowiki> || } | ~ || style="background-color:#CFC" | |----- ! 8x | rowspan="2" colspan="16" style="background-color:#CFC;valign:middle;text-align:center" | ''nedifinitaj stirsignoj'' |----- ! 9x |----- ! Ax | &nbsp; | Ħ | ˘ | £ | ¤ | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | Ĥ | § | ¨ | İ | Ş | Ğ | Ĵ | | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | Ż |- ! Bx | ° | ħ | ² | ³ | ´ | µ | ĥ | · | ¸ | ı | ş | ğ | ĵ | ½ | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | ż |- ! Cx | À | Á | Â | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | Ä | Ċ | Ĉ | Ç | È | É | Ê | Ë | Ì | Í | Î | Ï |- ! Dx | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | Ñ | Ò | Ó | Ô | Ġ | Ö | × | Ĝ | Ù | Ú | Û | Ü | Ŭ | Ŝ | ß |- ! Ex | à | á | â | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | ä | ċ | ĉ | ç | è | é | ê | ë | ì | í | î | ï |- ! Fx | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | ñ | ò | ó | ô | ġ | ö | ÷ | ĝ | ù | ú | û | ü | ŭ | ŝ | ˙ |} {{redaktas |redaktanto = Sergio |komenco = 2026-07-04 |fino = 2026-07-09 |daŭro = }} 6oviokm3vwky6h0oe2ggp9hyzm9frm9 0 924088 9420585 9211622 2026-07-05T02:13:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420585 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|lago |kategorio= |lando = Gvatemalo |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |dosiero priskribo= |regiono-ISO = GT |mapo lokumilo = iso |mapligilo = jes |kono = SN- |latitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |ĉefurbo_lat_d = |ĉefurbo_long_d = |zomo = 7 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} '''Lago Petén Itzá''' (samnoma en la hispana) estas endorhea [[Eŭtrofiĝo|eŭtrofa]] [[lago]] en norda [[Gvatemalo]] sur la [[Jukatana Duoninsulo]]. Ĝi situas je alteco de 110 m super marnivelo, en la [[Departemento Peten|departemento El Petén]]. Ĝi estas la tria plej granda lago en Gvatemalo post [[Lago Izabal]] kaj [[Lago de Atitlán]]. Ĝia areo estas 99 km²  aŭ, laŭ aliaj fontoj, 105 km². Ĝia maksimuma profundo estas 160 m  . Danke al ĝiaj majaaj kulturaj monumentoj, proksimume 150 000 turistoj vizitas la regionon ĉiujare. La urbo [[Flores (Gvatemalo)|Flores]], la ĉefurbo de Petén, situas sur insulo proksime al la suda bordo de la lago. Almenaŭ 27 majaaj setlejoj ekzistis ĉirkaŭ Petén Itzá, kaj la loko de la nuntempa Flores estis ankaŭ la loko de la majaa itza ĉefurbo Tayasal, kiu estis la lasta konkerita en Mezameriko en 1697. La lago kaj ĝiaj bordoj estas hejmo al ĉirkaŭ 100 specioj de bestoj, kiel ekzemple la makula krokodilo, krokodiloj (centramerika krokodilo kaj amerika krokodilo), [[Jaguaro|jaguaroj]], [[Pumo|pumoj]], [[Cervedoj|cervoj]] ([[Blankavosta cervo|blankvostaj cervoj]] kaj grandaj nigraj cervoj ), [[papagoj]] kaj [[tukanoj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20130117203859/http://www.xplorandoguatemala.com/viajando/lago-peten-itza.htm Fotoj de la lago Peten Itzá] * [https://web.archive.org/web/20071021095039/http://www.authenticmaya.com/central_peten.htm Centra Petén Majaj ejoj] * [https://www.climategeology.ethz.ch/projects/peten_itza ETH Zurich Klimata Geologio Projekto: Lago Peten Itza] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Lagoj en Gvatemalo]] f3bkfxldt8xvwryhb7hbsql4hwscs8n 0 925160 9420486 9237515 2026-07-04T21:21:22Z Sneeuwschaap 66189 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:The post office buliding of rongxian,yulin city,guangxi.jpg]] → [[File:The post office building of Rongxian, Yulin City, Guangxi.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 9420486 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=7}} '''Julin,''' per [[simpligita ĉina skribo]] '''玉林,''' per [[pinjino]] ''Yùlín,'' laŭvorte "Jada Arbaro", ankaŭ konata ''Vatlam'' estas prefektujnivela milionurbo en aŭtonoma [[regiono]] [[Gvanŝio]] en [[Ĉina Popola Respubliko]]. [[Dosiero:玉林市人民政府.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Administra domo}}]] == Demografio == En [[2020]] la prefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|5796766}} homoj. == Geografio == La kuntirita urbego kuŝas en monteca baseno sur areo {{nombro|12838}} km² kaj administras 7 dividojn. == Historio == En 111 antaŭ Kristo la distrikto Julin (鬱林郡) estis establita. Ĝia ĉina nomo estis ŝanĝita en 1956 de la historia nomo "鬱林" (laŭvorte "Densa Arbaro"). == Ekonomio == La areo estas riĉa je naturaj rimedoj. Gravaj mineralaj rimedoj inkluzivas graniton, kalkŝtonon, feron kaj gemojn. Ĝi estas ankaŭ la plej granda fonto de porcelana argilo. Gravaj agrikulturaj produktoj estas rizoj, bananoj, tomatoj, mandarinoj, mangoj, longanoj, anizoj, teoj, sukerkanoj, brutaro (bovoj, porkoj, anseroj, kokoj kaj hundoj). Industriaj varoj inkluzivas maŝinaron, konstrumaterialojn, prilaboritajn manĝaĵojn, kemiaĵojn, farmaciaĵojn, cigaredojn kaj ceramikaĵojn. Julin estas ankaŭ grava centro por farmaciaj produktoj kaj tradicia ĉina medicino, ja ĝi estas konata kiel la "medicina ĉefurbo de suda Ĉinio" kun ĉiujara medicina foiro. == Edukado == Ene universitato funkcias, kie estas 13 fakoj kun 38 kvarjaraj bakalaŭraj specialaĵoj, 14 trijaraj specialaĵoj, pli ol 17 200 studentoj. == Trafiko == [[Dosiero:Yulin Railway Station 20180329 132115.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Stacidomo}}]] La prefektuja urbo estas bone atingebla fervoje, ĉefvoje kaj flugmaŝine. == Klimato == La [[klimato]] estas subtropika laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]] kun influo de [[musono]]. La jara averaĝa temperaturo estas {{GdC|22}} kaj varias inter {{GdC|19-27}}. Jare averaĝe la [[precipitaĵo]] estas 1568 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed estas pli inter aprilo-septembro. == Fontoj == * WikiTrans {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri Julin |pozicio =right |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:The post office building of Rongxian, Yulin City, Guangxi.jpg|<center>Poŝto |Dosiero:Untitled - panoramio - BV3CM.jpg|<center>Sentitola bildo |Dosiero:玉林高中正门.jpg|<center>Pordego de mezlernejo |Dosiero:云天文化城 - panoramio.jpg|<center>Kultura urboparto |Dosiero:玉林人民公园 - panoramio.jpg|<center>Parko kun busto |Dosiero:容县容城水电站.jpg|<center>Akvoenergia stacio }} == Vidindaĵoj == * pluraj preĝejoj * ĉiujara somera fifama hundvianda festivalo; pli ol 10 000 hundoj estas buĉitaj, ankaŭ katoj; multaj el la hundoj kaj katoj estas ŝtelitaj dorlotbestoj == Ĝemelurboj == * {{ĝemeleco|Zaragozo|Hispanio}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] 8m1ltew99780oh54sw6qtqnms87v54d 0 929301 9420554 9419699 2026-07-04T23:42:14Z ThomasPusch 1869 9420554 wikitext text/x-wiki {{aktuala evento}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estas la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono momente okazas de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=la 23-an de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams (5 opcioj de FIFA por Mondpokalo de 48, 40 aŭ 32 teamoj)|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=[[Yahoo!]] Sports, agentejo [[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18-a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17-a de junio 2023|access-date=17-a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], New Brunswick |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Uzbekio}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Panamo}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Finala fazo == La dek du grupgajnintoj kaj dualokuloj, kune kun la ok plej bonaj trialokaj teamoj, avancis al la finala fazo. La du duonfinaloj estos ludataj la 14-an de julio en [[Arlington (Teksaso)]] proksime de [[Dallas]] kaj la 15-an de julio en [[Atlanta (Georgio)]]. La trialoka finalo estas planita por la 18-a de julio en [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) ĉe [[Miamo]]. La finalo la 19-an de julio okazos en [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] lime de [[Nov-Jorko]]. ===Deksesonfinalo=== <sup><small>P</small></sup> = en [[penalo]]j <sup><small>PL</small></sup> = en plilongigo de dufoje 15 minutoj, post la originaj dufoje 45 <small> [[Foxborough]] ([[Bostono]]) 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E1 || style="text-align: left;" | {{GermanioFB}} || style="width:3em;" | 1 (3) |- | D3 || style="text-align: left;" | ''' {{ParagvajoFB}} ''' || ''' 1 (4)<sup><small>P</small></sup> ''' |} <small>[[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | I1 || style="text-align: left;" | '''{{FrancioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3''' |- | F3 || style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || 0 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 28-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A2 || style="text-align: left;" | {{SudafrikoFB}} || style="width:3em;" | 0 |- | B2 || style="text-align: left;" | '''{{KanadoFB}}''' || ''' 1 ''' |} <small>[[Guadalupe (Nuevo León)]] 29-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | F1 || style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | C2 || style="text-align: left;" | '''{{MarokoFB}}''' || '''1 (3)'''<sup><small>P</small></sup> |} <small> [[Toronto]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K2 || style="text-align: left;" | '''{{PortugalioFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | L2 || style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 1 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 2-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | H1 || style="text-align: left;" | '''{{HispanioFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | J2 || style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 0 |} <small>[[Santa Clara (Kalifornio)]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D1 || style="text-align: left;" | '''{{UsonoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | B3 || style="text-align: left;" | {{Bosnio-Hercegovino}} || 0 |} <small>[[Seattle]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | G1 || style="text-align: left;" | '''{{BelgioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3 <sup><small>PL</small></sup>''' |- | I3 || style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 2 |} <small> [[Houston (Teksaso)]] 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | C1 || style="text-align: left;" | '''{{BraziloFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | F2 || style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 1 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E2 || style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}} || style="width:3em;" | 1 |- | I2 || style="text-align: left;" | '''{{NorvegioFB}}''' || '''2''' |} <small>[[Meksik-Urbo]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A1 || style="text-align: left;" | '''{{MeksikoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | E3 || style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0 |} <small>[[Atlanta (Georgio)]] 1-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | L1 || style="text-align: left;" | '''{{AnglioFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | K3 || style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1 |} <small> [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) 3-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | J1 || style="text-align: left;" | '''{{ArgentinoFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | H2 || style="text-align: left;" | {{Kaboverdo}} || 2 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D2 || style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | G2 || style="text-align: left;" | '''{{Egiptio}}''' || 1 (4) |} <small>[[Vankuvero]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | B1 || style="text-align: left;" | '''{{SvislandoFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | J3 || style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 0 |} <small>[[Kansasurbo (Misurio)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K1 || style="text-align: left;" | '''{{KolombioFB}}''' || style="width:3em;" | 1 |- | L3 || style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 0 |} == Okonfinalo ĝis la fino == {{Turniro16+3-a loko <!--Dato-Loko|Teamo 1|Rezulto 1|Teamo 2|Rezulto 2 --> <!--okonfinalo --> |[[4-a de julio]] - [[Filadelfio]] |{{ParagvajoFB}}|0|'''{{FrancioFB}}'''|1 |[[4-a de julio]] - [[Houston]] |{{KanadoFB}}|1|{{MarokoFB}}'''|3 |[[6-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |{{PortugalioFB}}|!|{{HispanioFB}}|! |[[6-a de julio]] - [[Seattle]] |{{UsonoFB}}|!|{{BelgioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |{{BraziloFB}}|!|{{NorvegioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[Meksikurbo]] |{{MeksikoFB}}|!|{{AnglioFB}}|! |[[7-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |{{FB}}|!|{{FB}}|! |[[7-a de julio]] - [[Vankuvero]] |{{SvislandoFB}}|!|{{FB}}|! <!--kvaronfinalo --> |[[9-a de julio]] - [[Foxborough]] |{{FrancioFB}}|!|{{MarokoFB}}|! |[[10-a de julio]] - [[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]] |???|!|???|! <!--duonfinalo --> |[[14-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |???|!|???|! |[[15-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |???|!|???|! <!--finalo --> |[[19-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |???|!|???|! <!--tria loko --> |[[18-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] sa9icwche1h5lzjef0ttd87tf6n0xct 9420557 9420554 2026-07-04T23:45:29Z ThomasPusch 1869 /* Okonfinalo ĝis la fino */ 9420557 wikitext text/x-wiki {{aktuala evento}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estas la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono momente okazas de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=la 23-an de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams (5 opcioj de FIFA por Mondpokalo de 48, 40 aŭ 32 teamoj)|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=[[Yahoo!]] Sports, agentejo [[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18-a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17-a de junio 2023|access-date=17-a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], New Brunswick |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Uzbekio}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Panamo}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Finala fazo == La dek du grupgajnintoj kaj dualokuloj, kune kun la ok plej bonaj trialokaj teamoj, avancis al la finala fazo. La du duonfinaloj estos ludataj la 14-an de julio en [[Arlington (Teksaso)]] proksime de [[Dallas]] kaj la 15-an de julio en [[Atlanta (Georgio)]]. La trialoka finalo estas planita por la 18-a de julio en [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) ĉe [[Miamo]]. La finalo la 19-an de julio okazos en [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] lime de [[Nov-Jorko]]. ===Deksesonfinalo=== <sup><small>P</small></sup> = en [[penalo]]j <sup><small>PL</small></sup> = en plilongigo de dufoje 15 minutoj, post la originaj dufoje 45 <small> [[Foxborough]] ([[Bostono]]) 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E1 || style="text-align: left;" | {{GermanioFB}} || style="width:3em;" | 1 (3) |- | D3 || style="text-align: left;" | ''' {{ParagvajoFB}} ''' || ''' 1 (4)<sup><small>P</small></sup> ''' |} <small>[[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | I1 || style="text-align: left;" | '''{{FrancioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3''' |- | F3 || style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || 0 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 28-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A2 || style="text-align: left;" | {{SudafrikoFB}} || style="width:3em;" | 0 |- | B2 || style="text-align: left;" | '''{{KanadoFB}}''' || ''' 1 ''' |} <small>[[Guadalupe (Nuevo León)]] 29-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | F1 || style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | C2 || style="text-align: left;" | '''{{MarokoFB}}''' || '''1 (3)'''<sup><small>P</small></sup> |} <small> [[Toronto]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K2 || style="text-align: left;" | '''{{PortugalioFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | L2 || style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 1 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 2-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | H1 || style="text-align: left;" | '''{{HispanioFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | J2 || style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 0 |} <small>[[Santa Clara (Kalifornio)]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D1 || style="text-align: left;" | '''{{UsonoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | B3 || style="text-align: left;" | {{Bosnio-Hercegovino}} || 0 |} <small>[[Seattle]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | G1 || style="text-align: left;" | '''{{BelgioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3 <sup><small>PL</small></sup>''' |- | I3 || style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 2 |} <small> [[Houston (Teksaso)]] 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | C1 || style="text-align: left;" | '''{{BraziloFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | F2 || style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 1 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E2 || style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}} || style="width:3em;" | 1 |- | I2 || style="text-align: left;" | '''{{NorvegioFB}}''' || '''2''' |} <small>[[Meksik-Urbo]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A1 || style="text-align: left;" | '''{{MeksikoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | E3 || style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0 |} <small>[[Atlanta (Georgio)]] 1-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | L1 || style="text-align: left;" | '''{{AnglioFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | K3 || style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1 |} <small> [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) 3-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | J1 || style="text-align: left;" | '''{{ArgentinoFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | H2 || style="text-align: left;" | {{Kaboverdo}} || 2 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D2 || style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | G2 || style="text-align: left;" | '''{{Egiptio}}''' || 1 (4) |} <small>[[Vankuvero]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | B1 || style="text-align: left;" | '''{{SvislandoFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | J3 || style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 0 |} <small>[[Kansasurbo (Misurio)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K1 || style="text-align: left;" | '''{{KolombioFB}}''' || style="width:3em;" | 1 |- | L3 || style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 0 |} == Okonfinalo ĝis la fino == {{Turniro16+3-a loko <!--Dato-Loko|Teamo 1|Rezulto 1|Teamo 2|Rezulto 2 --> <!--okonfinalo --> |[[4-a de julio]] - [[Filadelfio]] |{{ParagvajoFB}}|0|'''{{FrancioFB}}'''|1 |[[4-a de julio]] - [[Houston]] |{{KanadoFB}}|1|{{MarokoFB}}'''|3 |[[6-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |{{PortugalioFB}}|!|{{HispanioFB}}|! |[[6-a de julio]] - [[Seattle]] |{{UsonoFB}}|!|{{BelgioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |{{BraziloFB}}|!|{{NorvegioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[Meksikurbo]] |{{MeksikoFB}}|!|{{AnglioFB}}|! |[[7-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |{{ArgentinoFB}}|!|{{Egiptio}}|! |[[7-a de julio]] - [[Vankuvero]] |{{SvislandoFB}}|!|{{KolombioFB}}|! <!--kvaronfinalo --> |[[9-a de julio]] - [[Foxborough]] |{{FrancioFB}}|!|{{MarokoFB}}|! |[[10-a de julio]] - [[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]] |???|!|???|! <!--duonfinalo --> |[[14-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |???|!|???|! |[[15-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |???|!|???|! <!--finalo --> |[[19-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |???|!|???|! <!--tria loko --> |[[18-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] isrscask2jlurbxu3ac3cd7s9umlt2j 9420558 9420557 2026-07-04T23:45:59Z ThomasPusch 1869 /* Okonfinalo ĝis la fino */ 9420558 wikitext text/x-wiki {{aktuala evento}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estas la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono momente okazas de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=la 23-an de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams (5 opcioj de FIFA por Mondpokalo de 48, 40 aŭ 32 teamoj)|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=[[Yahoo!]] Sports, agentejo [[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18-a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17-a de junio 2023|access-date=17-a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], New Brunswick |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Uzbekio}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Panamo}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Finala fazo == La dek du grupgajnintoj kaj dualokuloj, kune kun la ok plej bonaj trialokaj teamoj, avancis al la finala fazo. La du duonfinaloj estos ludataj la 14-an de julio en [[Arlington (Teksaso)]] proksime de [[Dallas]] kaj la 15-an de julio en [[Atlanta (Georgio)]]. La trialoka finalo estas planita por la 18-a de julio en [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) ĉe [[Miamo]]. La finalo la 19-an de julio okazos en [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] lime de [[Nov-Jorko]]. ===Deksesonfinalo=== <sup><small>P</small></sup> = en [[penalo]]j <sup><small>PL</small></sup> = en plilongigo de dufoje 15 minutoj, post la originaj dufoje 45 <small> [[Foxborough]] ([[Bostono]]) 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E1 || style="text-align: left;" | {{GermanioFB}} || style="width:3em;" | 1 (3) |- | D3 || style="text-align: left;" | ''' {{ParagvajoFB}} ''' || ''' 1 (4)<sup><small>P</small></sup> ''' |} <small>[[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | I1 || style="text-align: left;" | '''{{FrancioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3''' |- | F3 || style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || 0 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 28-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A2 || style="text-align: left;" | {{SudafrikoFB}} || style="width:3em;" | 0 |- | B2 || style="text-align: left;" | '''{{KanadoFB}}''' || ''' 1 ''' |} <small>[[Guadalupe (Nuevo León)]] 29-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | F1 || style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | C2 || style="text-align: left;" | '''{{MarokoFB}}''' || '''1 (3)'''<sup><small>P</small></sup> |} <small> [[Toronto]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K2 || style="text-align: left;" | '''{{PortugalioFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | L2 || style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 1 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 2-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | H1 || style="text-align: left;" | '''{{HispanioFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | J2 || style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 0 |} <small>[[Santa Clara (Kalifornio)]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D1 || style="text-align: left;" | '''{{UsonoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | B3 || style="text-align: left;" | {{Bosnio-Hercegovino}} || 0 |} <small>[[Seattle]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | G1 || style="text-align: left;" | '''{{BelgioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3 <sup><small>PL</small></sup>''' |- | I3 || style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 2 |} <small> [[Houston (Teksaso)]] 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | C1 || style="text-align: left;" | '''{{BraziloFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | F2 || style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 1 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E2 || style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}} || style="width:3em;" | 1 |- | I2 || style="text-align: left;" | '''{{NorvegioFB}}''' || '''2''' |} <small>[[Meksik-Urbo]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A1 || style="text-align: left;" | '''{{MeksikoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | E3 || style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0 |} <small>[[Atlanta (Georgio)]] 1-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | L1 || style="text-align: left;" | '''{{AnglioFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | K3 || style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1 |} <small> [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) 3-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | J1 || style="text-align: left;" | '''{{ArgentinoFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | H2 || style="text-align: left;" | {{Kaboverdo}} || 2 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D2 || style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | G2 || style="text-align: left;" | '''{{Egiptio}}''' || 1 (4) |} <small>[[Vankuvero]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | B1 || style="text-align: left;" | '''{{SvislandoFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | J3 || style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 0 |} <small>[[Kansasurbo (Misurio)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K1 || style="text-align: left;" | '''{{KolombioFB}}''' || style="width:3em;" | 1 |- | L3 || style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 0 |} == Okonfinalo ĝis la fino == {{Turniro16+3-a loko <!--Dato-Loko|Teamo 1|Rezulto 1|Teamo 2|Rezulto 2 --> <!--okonfinalo --> |[[4-a de julio]] - [[Filadelfio]] |{{ParagvajoFB}}|0|'''{{FrancioFB}}'''|1 |[[4-a de julio]] - [[Houston]] |{{KanadoFB}}|1|'''{{MarokoFB}}'''|3 |[[6-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |{{PortugalioFB}}|!|{{HispanioFB}}|! |[[6-a de julio]] - [[Seattle]] |{{UsonoFB}}|!|{{BelgioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |{{BraziloFB}}|!|{{NorvegioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[Meksikurbo]] |{{MeksikoFB}}|!|{{AnglioFB}}|! |[[7-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |{{ArgentinoFB}}|!|{{Egiptio}}|! |[[7-a de julio]] - [[Vankuvero]] |{{SvislandoFB}}|!|{{KolombioFB}}|! <!--kvaronfinalo --> |[[9-a de julio]] - [[Foxborough]] |{{FrancioFB}}|!|{{MarokoFB}}|! |[[10-a de julio]] - [[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]] |???|!|???|! <!--duonfinalo --> |[[14-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |???|!|???|! |[[15-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |???|!|???|! <!--finalo --> |[[19-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |???|!|???|! <!--tria loko --> |[[18-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] 6jrufctlkzya8nsvkz7cnbt2yg2csrb 0 934689 9420588 9299571 2026-07-05T02:58:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420588 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=7}} '''Lajbin,''' per [[simpligita ĉina skribo]] '''来宾,''' per [[pinjino]] ''Láibīn'' estas prefektujnivela milionurbo en [[provinco]] [[Gvanŝio]] en suda parto de [[Ĉina Popola Respubliko]]. [[Dosiero:大楼 - panoramio - 莫春誉.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Konstruaĵo en Lajbin}}]] == Demografio == En [[2024]] la prefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|2657100}} homoj. == Geografio == La prefektujnivela milionurbo kuŝas en malalta monta kaj monteta areo, kie montoj konsistigantaj 38%, montetoj 26%, ebenaĵoj 22,5%, terasoj 9%, kaj la resto estas akvejoj. Ĝi kovras {{nombro|13400}} km² (43% estas arbarkovritaj) kaj administras 6 dividojn. La areo havas riverojn, el kiuj kelkaj estas navigeblaj. [[Ljuĝou]] troviĝas 69, provinca sidejo [[Naningo]] 138, [[Beihai]] 246, [[Ŝanhajo]] 1464, ĉefurbo [[Pekino]] 1918 km aere laŭ [https://www.thedistancenow.com/hu/laibin_china/beihai_china]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. == Historio == [[Dosiero:Qianjiang ancient street.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Malnova strato}}]] Lajbin estas antikva urbo kun pli ol 2000 jaroj da historio. La areo estis loĝata en la prahistoria tempo, antaŭ pli ol 30 mil jaroj. Post administraciaj ŝanĝoj la administracia areo estis deklarita prefektujnivela urbego en [[2002]]. == Ekonomio == La agrikulturo estas tre grava kun sukerkano, rizo, arakidoj, teo, kaj fruktoj (ankaŭ vitoj). La industrio aldonas sukerprilaboradon, elektrocentralojn, konstrumaterialojn, paperon, minadon kaj ĉinan medicinon. == Edukado == La plej altnivela edukado okazas en ambaŭ lokaj kampusoj. == Trafiko == [[Dosiero:Laibinbei Railway Station 20180320 (1).jpg|eta|maldekstre|{{centre|Stacidomo}}]] Lajbin akceptas 3 fervojajn kaj vojajn liniojn. Vigla ŝipado okazas laŭlonge de rivero al [[Honkongo]], [[Makao]] kaj [[Kantono (Ĉinio)]]. == Klimato == La [[klimato]] estas humida subtropika laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]] (Cwa) kun influo de [[musono]]. La jara averaĝa temperaturo estas {{GdC|21}} kaj varias inter {{GdC|17-26}}. Jare averaĝe pluvas 1341 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte junie. {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri Lajbin |pozicio =right |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:Jin`xiu 2015.3.31.jpg|<center>Placo de la kulturo |Dosiero:迁江中国电信 - panoramio.jpg|<center>Vendejoj |Dosiero:迁江 - panoramio.jpg|<center>Vojo |Dosiero:Jinxiu Center.JPG|<center>Hotelo |Dosiero:迁将农行 - panoramio.jpg|<center>Banko |Dosiero:合山市东矿天主堂 - panoramio (3).jpg|<center>Kirko }} == Vidindaĵoj == * pluraj preĝejoj == Fontoj == * WikiTrans {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] hcvs8s8fy0vopq8r7dqo5d8ijx49gju 0 940183 9420544 9396885 2026-07-04T23:20:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420544 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Donizetti - Le beau vingt-et-unième (extrait de la Fille du régiment) - Atelier Vocal des Herbiers ( petit ensemble Amarante) - juin 2000.ogg|eta|La bela dudekunua (eltiraĵo), junio 2000]] [[Dosiero:Dcera pluku.ogg|eta|Sceno el la opero]] '''La filino de la regimento''' ({{lang-fr|La fille du régiment}}, pron. [la fij dy ʁeʒimɑ̃]) estas [[Franca komika opero|opero-komika]] en du aktoj de [[Gaetano Donizetti]]. Ĝi premieris france ĉe la ''Opéra-Comique'' (Nacia Komikoperejo, [[d:Q872222]]) en [[Parizo]] la 11-an de februaro [[1840]]. Itala versio, titolita ''La figlia del reggimento''''',''' premieris ĉe [[Teatro alla Scala]] en [[Milano]] la 3-an de oktobro de la sama jaro. La [[libreto]] de la opero estis verkita de Jean-François Bayard kaj Jules-Henri Vernoy de Saint-Georges. Daŭro de la prezento: proksimume 2 ½ horoj. Scenaro: [[Tirolo]] dum la [[Napoleonaj Militoj]], 1805. == Intrigo == Neniu rekta literatura fonto por la opero estas konata. Tamen, ĝi enhavas temojn, kiuj estis vaste disvastiĝintaj komence de la 19-a jarcento, kiel ekzemple la glorado de kamparano-soldata honesteco kaj la portretado de la aristokrata mondo kiel falsa kaj artefarita. La opero rakontas la historion de juna amo, kiu unue malsukcesas kaj poste triumfas. La simpla intrigo, konsiderata memstare, apenaŭ estas serioze prenenda. Tamen, ĝi ofertas al la komponisto tion, kion li bezonas por sukcesa opero: abundan ŝancon por vigla, ritma muziko, foje militista, foje danceca kaj vigla, foje romantika. La verko prosperas pro la kontrasto inter la "falsa" mondo de la [[nobelaro]] kaj la "honesta" kaj "praa" mondo de la [[militistaro]]. Tio estas precipe evidenta muzike en la "sceno de kantleciono" komence de la dua akto. === Unua Akto === Marie, [[orfo]], estis edukita de la soldatoj de la 21-a franca regimento kaj vivas kun la armeo kiel alarmea migrovendistino. Dum [[batalo]] en [[Tirolo]], la [[markizino]] de Berkenfield petas la [[Serĝento|serĝenton]] de la regimento, Sulpice, por akompano al ŝia bieno. Samtempe, la soldatoj de la regimento arestis junan tirolan kamparanon nomitan Tonjo, kiu montriĝas esti la amanto de Marie. Ĉar Marie rajtas edziniĝi nur al [[soldato]], Tonjo aliĝas al la armeo. Tamen, malkaŝiĝas, ke la markizino estas la [[kuratorino]] de Marie. Tial, Marie devas forlasi la regimenton kaj Tonjo'n por ricevi taŭgan aristokratan edukon. === Dua Akto === Iom da tempo pasis, kaj la markizino [[Aranĝita geedzeco|aranĝis geedziĝon]] por Marie kun la filo de la grafino von Krackentorp. Dum kantleciono, Marie supozeble kantos [[Virtuozo|virtuozan]] [[Belkanto|belkantan]] [[Ario|arion]], sed ŝi daŭre revenas al la [[himno]] de sia 21-a regimento. Tonjo kaj la regimento alvenas al la kastelo por malhelpi la geedziĝon. Montriĝas, ke Marie estas la [[ekstergeedzeca infano]] de la markizino. Ĉar ankaŭ montriĝas, ke Marie tute ne kreskis en kastelo, sed prefere havas pasintecon kiel regimenta filino, la geedziĝo kun Barono von Krackentorp estas nuligita, kaj la vojo estas libera por la du junaj amantoj. La opero finiĝas per himno al la franca nacio. == Rolularo == * Marie ([[soprano]]) * Markizo de Berkenfield (de Maggiorivoglio) ([[mezosoprano]]) * Sulpice, Serĝento, Komandanto de la 21-a Regimento ([[baso]]) * Tonjo, juna tirola kamparano ([[tenoro]]) * Dukino de Krakenthorp (parolanta rolo) * Hortensio, la kelisto de la Markizino ([[baritono]]) * La Duko de Krakenthorp, filo de la Dukino * notario (tenoro) * kamparana tenoro (tenoro) * Tirolanoj, svisoj (en la itala versio de la opero), francaj soldatoj, kamparanoj, la ĉambristoj de la markizino, gastoj == Prezenta historio == La verko ĝuis daŭran teatran sukceson. La rolo de la impertinenta kaj lerta regimenta filino plurfoje altiris la atenton de eminentaj kantistinoj. Inter gravaj interpretistoj de Marie estis [[Jenny Lind]], Marcella Sembrich, Luisa Tetrazzini, Lily Pons, Joan Sutherland, Edita Gruberová, Daniela Lojarro, kaj, pli lastatempe, Natalie Dessay kaj Diana Damrau. La unua ario de Tonjo estas konsiderata malfacila rolo por [[Lirika tenoro|lirikaj tenoroj]] pro sia ekstreme alta registro (naŭ altaj C-oj). Rimarkindaj interpretistoj de la rolo inkluzivas [[Alfredo Kraus]], [[Luciano Pavarotti]], Chris Merritt, Rockwell Blake, Roberto Alagna, Deon van der Walt, kaj Juan Diego Flórez. == Adaptoj == * William S. Gilbert ([[d:Q348513]]) verkis ''[[Burlesko|burleskan]]'' adaptaĵon de la opero, ''La Vivandière'', en 1867. * ''La Filino de la Regimento'', la unua operfilmo, du-minuta produktaĵo premierinta en [[Novjorko]] en julio 1898 * ''Daughter of the Regiment'' (filmo el 1929), brit-germana produktaĵo * ''Daughter of the Regiment'' (filmo el 1933), aŭstra-germana produktaĵo * ''The Daughter of the Regiment'' (filmo el 1944), meksika produktaĵo * ''The Daughter of the Regiment'' (filmo el 1953), okcidentgerman-itala produktaĵo * ''Daughter of the Regiment'' (filmo el 1953), aŭstra produktaĵo * ''Die Regimentstochter'' (1962), televida filmo ĉefrola nederlanda tenoro John van Kesteren kiel Tonjo == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * La filino de la regimento ([[d:Q23758122]]), pentraĵo de [[John Everett Millais]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.donizettisociety.com/index.html Retejo de la Donizetti-Societo (Londono)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100105111938/http://donizettisociety.com/index.html |date=2010-01-05 }} * [[iarchive:donizettisoperal00donirich|Libreto (kun kelkaj partoj de la partituro)]], [[Interreta Arkivo]] (itale kaj angle) * [[iarchive:lafilledurgiment00doni|''La filino de la regimento : opéra comique en deux actes'']], 1840 publikigo, france kaj germane, ciferecigita fare de [[Universitato Brigham Young]], Interreta Arkivo {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Filino de la regimento, la}} [[Kategorio:Napoleonaj militoj en fikcio]] [[Kategorio:Operoj]] [[Kategorio:Franclingvaj operoj]] 9128xqzbgvzed520tb8pug9v75mygnu 0 941237 9420592 9368062 2026-07-05T03:56:30Z Tymewalk 129187 [[:en:WP:CLEANER|WPCleaner]] v2.05 - Riparis per [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] (Sekcia titolo duobla) 9420592 wikitext text/x-wiki '''Universitato de Dillingen''' (latine: ''Academia Dilingana,'' germane: ''Universität Dillingen'') estis altlernejo en [[Dillingen an der Donau|Dillingen]] (Germanujo) ekzistinte inter 1551 kaj 1803. Ĝia fokuso estis pri la trejno de romkatolikaj pastroj kaj nobeloj de Suda Germanujo. Ĉi tien oni provis enplanti en Germanujo la [[dominikanoj|dominikanan]]-[[tomaso de Akvino|tomasan]] branĉon de la hispana malfrua [[skolastiko]]. Temis pri la unua kompleta [[jezuitoj|jezuita]] unviersitato sur la teritorio de la [[Sankta Romia Imperio]]. Ĝi estis ankau la unua sukcesa universitata fondiĝo de malsekulara princo en [[Germanlingvio]]. == Historio == [[file:Goldener Saal (Dillingen).JPG|eta|''Ora Salono'' de la iama universitato je Dillingen; la rokoka ornamo estiĝis inter 1761 kaj 1764]] Por plenumi la postulojn de la [[koncilio de Trento|Tridenta reformkoncilio]] estiĝis en 1549 la Hieronima Kolegio (latine ''Collegium Sancti Hieronymi'') fare de la [[augsburg|aŭgsburga]] episkopo [[Otto von Waldburg]]: tiam en Dillingen troviĝis la registraro. En marto 1551 lia papa moŝto [[Julio la 3-a]] promociis ĝin al universitato. Konfirmo de ĉiuj privilegioj sekvis fare de imperiestro Karlo la 5-a en junio 1553. Tiutempe - kun ses katedroj - estis la unuaj altlernejaj moderigantoj la [[dominikanoj]] sub la grava koncilia teologo kaj imperiestra [[konfeso|konfesprenanto]] [[Pedro de Soto]]. Krom ĉi ulo instruadis ankaŭ la imperiestra kortega kapelano kaj iama pariza profesoro Martinus de Olave el Hispanujo. La unua rektoro estis Petrus Endavianus el [[Hispana Nederlando]]. Krom ĉi tri hispanoj aktivis ankaŭ tri scienculoj el [[Katolika universitato de Loveno (Flandrio)|Loveno]]. Neniu de la unua profesoraro originis el la [[Sankta Romia Imperio]]; post la foriro de Soto en marto 1555 [[Oksfordo]]n, kardinalo Waldburg (konvinkite de [[Petrus Canisius]]) komisiis la [[jezuitoj]]n transpreni la organizon. En oktobro 1563 ekprofesoris do la unuaj jezuitoj (C. Herrera, H. Torres, Pisanus, Gregoro de Valencia). Tamen ne antaŭ aŭgusto 1564 la universitato iĝis oficiale jezuita. Komence ĉi lerneje havis nur la propedeŭtikan ''facultas artium'' kaj teologian fakultaton. En la kuro de la tempo alvenis jura kaj poste ankaŭ medicina instrusekciaroj. La unua akademia libropresisto estis Sebald Mayer; postantis lin lia filo Johann Mayer vendante inter 1576 kaj 1615, poste ĝis 1668) Ignaz Mayer<ref>Otto Bucher: "Ignaz Mayer als Buchdrucker in Dillingen/Donau (1654–1668)" - ĉe: ''Gutenberg-Jahrbuch,'' 1957, p. 200–206</ref>. Ĝi specialiĝis pri teologiaj jezuitaĵoj.<ref>Otto Bucher: "Bibliographie der Druckwerke des Dillinger Buchdruckers Ignaz Mayer (1654–1668)" - ĉe: ''Börsenblatt für den Deutschen Buchhandel – Frankfurter Ausgabe,'' 89/1968 (=Archiv für Geschichte des Buchwesens, 62), p. 2888–2912, konkrete: p. 2888</ref> Post la neniigo de la jezuita ordeno en 1773 iĝis la universitataj respondeculo la aŭgsburga [[princepiskopo]]. Post la sekulariĝo en 1803 la reĝo de Bavarujo ordonis la malfondiĝon. Posteula instituto estis de 1804 liceo je akademia rango el kiu evoluis en 1923 filozofia-teologia altlernejo. Tio ĉi ĉesis ekzisti en aprilo 1971 favore al la fakultato pri teologio de la ĵus fondita [[universitato de Aŭgsburgo|Aŭgsburga universitato]]. La domaron en Dillingen oni uzas de 1971 por instruista pluklerigado.<ref>Berthold Veh: [https://www.augsburger-allgemeine.de/dillingen/dillingen-nach-dem-ende-der-hochschulstadt-dillingen-begann-eine-erfolgsstory-id70385986.html "Nach dem Ende der Hochschulstadt Dillingen begann eine Erfolgsstory"] - ĉe: ''Augsburger Allgemeine,'' 10.4.2024</ref><ref>[https://www.dillingen-donau.de/tourismus/veranstaltungen/veranstaltungskalender?tx_hwveranstaltung_hwveranstalt%5Baction%5D=show&tx_hwveranstaltung_hwveranstalt%5Bcontroller%5D=VeranstaltungFrontend&tx_hwveranstaltung_hwveranstalt%5Bid%5D=2980&tx_hwveranstaltung_hwveranstalt%5BlistAction%5D=list&tx_hwveranstaltung_hwveranstalt%5Btid%5D=5312&cHash=6bfc7ad100afa46d01647b104fa4fb6a "475 Jahre akademische Tradition in Dillingen – Die Akademie und Herausforderungen der Bildung im Wandel der Zeit"] - prezento de jubilea prelegaro (junio 2024)</ref> Dum la jardekoj 18-a kaj la komenco de la 19-a la universitato de Dillingen estis centro de movado de la [[kristana reviviĝo|Algovia kristana reviviĝo]]. == Gravaj profesoroj== * Pedro de Soto (ĉ. 1500–1563), dominikana teologo kaj konsilisto de imperiestro [[karolo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] * Wilhelm Damasi Lindanus (1525–1588), episkopo, inkvizitoro kaj profesoro pri teologio * Bartholomäus Kleindienst (malpost 1530–1560), dominikano, teologo kaj profesoro pri la Sanka Skribo * Ferdinand Alber (1548–1617), jezuito, studinto kaj poste profesoro pri filozofio * Sebastian Heiß (1571–1614), jezuito kaj profesoro pri teologio * Georg Holzhai (1571–1646), jezuito, profesoro pri filozofio * [[Adam Tanner]] (1572–1632), jezuita teologo * Paul Laymann (1575–1635), jezuito kaj fakulo pri la kanona juro * Andreas Brunner (1589–1650), jezuito, historiisto, predikisto kaj profesoro pri moralteologio * Heinrich Wangnereck (1595–1664), jezuito, teologo kaj filozofo * Albert Curtz (1600–1671), jezuito, verkisto kaj astronomo * Kaspar Manz (1606–1677), juristo * Ehrenreich Pirhing (1606–1679), teologo kanonjurulo, krome biblia ekzegezulo * Christoph Haunold (1610–1689), jezuito, profesoro pri filozofio * Heinrich Henrich (1614–1682), biblia ekzegezo * Melchior Friderich (1654–1709), kanona juro * Johann Christoph Raßler (1654–1723), jezuito, profesoro pri morala kaj dogma teologioj * Franz Schmalzgrueber (1663–1735), kanonjurulo kaj moralteologo * Vitus Pichler (1670–1736), jezuito, kanonjurulo * Daniel Stadler (1705–1764), jezuito kaj historiisto, konfesprenanto de [[Maksimiliano la 3-a Jozefo (Bavario)]] * Berthold Hauser (1713–1762), jezuito, profesoro pri matematiko kaj la hebrea lingvo * Joseph Mangold (1716–1787), jezuito, profesoro pri dogmoteologio * [[johann Michael von Sailer|Johann Michael Sailer]] (1751–1832), teologo kaj episkopo regensburga * Joseph von Weber (1753–1831), naturscienculo kaj teologo * Patritius Benedikt Zimmer (1752–1820), teologo * Johann Balthasar Gerhauser (1766–1825), dogmoteologio kaj bilbia ekzegezo * Maurus Hagel (1780–1842), profesoro pri dogmoteologio kaj ekzegezo == Literaturo == * Thomas Specht: ''Geschichte der ehemaligen Universität Dillingen (1549–1804) und der mit ihr verbundenen Lehr- und Erziehungsanstalten.'' Freiburg im Breisgau 1902 ([http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/urn/urn:nbn:de:hbz:061:1-20588 interrete]) * Rolf Kießling (eld.): ''Die Universität Dillingen und ihre Nachfolger. Stationen und Aspekte einer Hochschule in Schwaben,'' Dillingen an der Donau 1999 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Universit%C3%A4tsgeschichte#D vikifontaro pri la universitata historio] * Felicitas Söhner: [https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/Universität_Dillingen_(1551-1803) "Universität Dillingen (1551-1803)"] - ĉe: ''Historisches Lexikon Bayerns'' (2020) {{Bibliotekoj}} {{Coordinate|NS=48.577629|EW=10.4916|type=landmark|region=DE-BY}} [[Kategorio:Distrikto Dillingen an der Donau]] [[Kategorio:Jezuitaj universitatoj|Dillingen]] [[Kategorio:Aperis en 1551|Dillingen]] [[Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1803|Dillingen]] titqgte146k4h91h40htydcjudi5m2t 0 942416 9420257 9391975 2026-07-04T13:30:20Z ThomasPusch 1869 9420257 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{kursiva titolo}} {{Informkesto libro |dosiero= |lingvo=Esperanto |eldonejo=Les Éditions - Kava-Pech|isbn=978-2-925496-04-5}} "'''Kie vojoj renkontiĝas'''" estas kolektiva libro kiu kolektas la finalistajn novelojn de la [[Interkultura Novelo-Konkurso|Interkultura Novel-Konkurso]] de [[Bobelarto]]. Ĝi estas la kvara kolekto de la INK, lanĉita en 2024. La temo de tiu ĉi eldono estis "Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj [[Homo sapiens]]". Jen la gajnintoj kaj ĉefaj noveloj aperantaj en la kolekto: # "Kie vojoj renkontiĝas" – Zakhar Serebrov (Rusio) — ''Unua premio'' # "La ĉioscieco de OV-GPT" – [[Jorge Rafael Nogueras]] (Portoriko) # "Lasta lavo" – Ljudmila Shebella (Ukrainio) # "Olda Fan kaj la roboto-edzino" – [[Yin Jiaxin]] (Ĉinio) # "Ruĝa saŭco sur blua ĉemizo" – Mahin Rad (Irano) Gajnintoj: Komencanta Kategorio # "Kunulo" – Javad Eskandari Mayvan (Irano) — ''Unua premio'' # "Dankon, Komputilo" – Elisabetta Antichi (Italio) # "Malsatklingokuristo" – Mikhail Reztsov (Rusio) # "Generatoro de falsa vivo (Fake life генератор)" - Olena Klymovskykh (Ukrainio) # "Nenio pli gravas'''"''' '''-''' Stefan Grotz (Germanio, [[Uzanto:Stefangrotz|en Vikipedio]]) Aliaj Honoritaj Noveloj (Antaŭvidataj en la libro) * "Kiam la blua lumo brilos" – Paola De Bonis (Italio) * "Kanto por Silicio" – Sara Spalding (Usono) Simile al la antaŭa jaro, la libro kolektas ne nur la gajnintojn, sed ankaŭ la plej bonajn finalistojn el la 114 kontribuaĵoj ricevitaj dum la 4-a eldono. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://bobelarto.ink/blogo/ Bobelarto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-antologioj]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2025]] pvjner595hqfrlr1mn9fmacwhirfkab 0 942935 9420348 9370696 2026-07-04T16:43:25Z Sj1mor 12103 9420348 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:1967-10 Dresden, Plakat zur VI. Deutsche Kunstausstellung.jpg|thumb|afiŝo por la 6-a Germana Artekspozicio okazigita Dresdeno (1967)]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-F1001-0017-001, Dresden, VI. Deutsche Kunstausstellung, Eröffnung.jpg|thumb|malfermo de la 1967-a ekspozicio; fare de [[Walter Ulbricht]]]] '''Artaj ekspozicioj de GDR''' (germane: ''Kunstausstellung der DDR'') okazis inter 1946 kaj 1988 en [[Dresdeno]]. Ilia nomo ĝis 1967/68 estis ankoraŭ ''Deutsche Kunstausstellung'' (do ''tutgermanuja'', almenaŭ laŭtitole). Krom la klasikaj ekspoziciaj branĉoj [[pentrarto]], [[grafiko]] kaj [[skulptarto]], precipe dum la lastaj ekspozicioj estis ĉiam pli prezentataj ankaŭ plej novaj verkoj kaj evoluoj el [[modo]], [[dezajno]], aplikata grafiko, [[fotografio]] kaj la metiarta sekcio. Konstante kreskantaj nombroj de artistoj kaj vizitantoj montris la pligrandiĝintan popularecon de tiuj ekspozicioj. Por ĉi ekspozicioj la konstanta ekspozicio ''Gemäldegalerie Neue Meister'' je la dresdena ''Albertinum'' estis tute malplenigita. Ekde la komenco oni publikigis katalogojn, poste ankaŭ [[poŝtmarko]]jn, lumbildajn kaj poŝtkartajn seriojn. La katalogoj ankoraŭ hodiaŭ donas interesan enrigardon en la evoluon de la artkreado je [[GDR]]. Dum la unuaj ekspozicioj ankoraŭ estis markitaj de la patoso de rekonstruo, en la 1960-aj jaroj plej gravis bildoj, kiuj estiĝis kadre de la t.n. reforma ''programaro de Bitterfeld''. Kun la kresko de la nombro de sinprezentantaj artistoj en la sekvaj jaroj pliiĝis ankaŭ la diverseco de la artaj direktoj. Tio siavice pligrandigis la popularecon de la tuto. La altaj nombroj da vizitantoj ekestis ne laste pro tio, ke entreprenoj dum la laborhoraro organizis veturojn al la artaj ekspozicioj kaj ofte tutaj laboristaj [[brigado]]j vizitis la elmontradojn. Tiel la porarta intereso ne ĉiam estis en la unua loko. La GDR-artaj ekspozicioj estis ĉiam ankaŭ politika afero. Funkciuloj kiel [[Willi Sitte]], [[Bernhard Heisig]] kaj [[Walter Womacka]] havis elstarajn funkciojn organizadajn. Ankoraŭ horojn antaŭ la malfermo de la ekspozicio, verkoj estis rearanĝitaj laŭ ordono de la parti-kadroj de [[Socialista Unueca Partio de Germanio]] aŭ eĉ forigitaj el la salonoj. En kelkaj kazoj, post la malferma rondiro de la partia kaj ŝtata gvidantaro, denove estis faritaj ŝanĝoj en la pendigo.<ref>Joachim Ackermann: "Der SED-Parteiapparat und die Bildende Kunst" - ĉe: Hannelore Offner, Klaus Schroeder (eld.): ''Eingegrenzt – Ausgegrenzt. Bildende Kunst und Parteiherrschaft in der DDR 1961–1989,'' Akademie Verlag, Berlin 2000, ISBN 3-05-003348-7 (ĉapitro ''Die Kunstausstellungen der DDR'', p. 59 ss.)</ref> Jen la jaroj en kiuj okazis ili, la konkreta dresdena okazigejo, la nombro de la artistoj implikiĝintaj kaj la nombro de la allogitaj homoj: * UNUA: aŭgusto ĝis oktobro 1946, Urbohalo Nordplatz, 250, ĉ. 74 miloj *DUA: septembro 1949 ĝis oktobro 1949, Urbohalo Nordplatz, 322, ĉ. 50 miloj *TRIA: marto ĝis majo 1953, Albertinum, 425, ĉ. 200 miloj *KVARA: septembro 1958 ĝis januaro 1959, Albertinum, 560, ĉ. 120 miloj *KVINA: septembro 1962 ĝis marto 1963 Albertinum kaj Johanneum, 611, ĉ. 200 miloj *SESA: oktobro 1967 ĝis februaro 1968, Albertinum 689, ĉ. 250 miloj *SEPA: oktobro 1972 ĝis marto 1973, Albertinum, 987, ĉ. 655 miloj *OKA: oktobro 1977 ĝis aprilo 1978, Albertinum kaj salonoj je Fučík-placo, 1216, ĉ. 1100 miloj * NAŬA: oktobro 1982 ĝis aprilo 1983, Albertinum kaj salonoj je Fučík-placo respektive je Dresdena Kastelo, 1491, ĉ. 1000 miloj *DEKA: oktobro 1987 ĝis aprilo 1988, Albertinum kaj salonoj je Fučík-placo respektive je Galerio Rähnitzgasse, 1823, ĉ. 1100 miloj ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://www.bildatlas-ddr-kunst.de/knowledge/124 gazetaraj dokumentoj] - ĉe: ''bildatlas-ddr-kunst.de'' *[https://www.defa-stiftung.de/filme/filme-suchen/positionen-begegnungen-in-der-viii-kunstausstellung-der-ddr/ filmo pri la Oka ekspozicio] *Paul Kaiser: [https://www.bildatlas-ddr-kunst.de/knowledge/52 ''Die zentralen Kunstausstellungen der DDR''] (PDF) ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Artekspozicioj]] [[kategorio:Aperis en 1946]] [[kategorio:Malaperis en 1988]] [[kategorio:Kulturo de GDR]] [[kategorio:Dresdeno]] cboilpd0jkd2dgtfpl6tx3c5yztn6by 1 945725 9420230 9390997 2026-07-04T13:07:38Z ThomasPusch 1869 /* Oficiala Aldono 10 de la Fundamento. */ 9420230 wikitext text/x-wiki == Oficiala Aldono 10 de la Fundamento == La nomoj Altaj Alpoj estas oficiale aldonita kiel nomo en Esperanto de ĉi tiu regiono en la [[Deka Oficiala Aldono al la Universala Vortaro]] de septembro 2023, do ĝi nun ne plu devus esti readresita al la franca nomo. [[Uzanto:Birkic|Birkic]] ([[Uzanto-Diskuto:Birkic|diskuto]]) 11:07, 3 jun. 2026 (UTC) :Tio ĝustas, sed iĝis teknika kutimaĵo uzi unuavice la francajn nomojn por [[:Kategorio:Departementoj de Francio|vikipediaj titoloj de la francaj departementoj]] - bone, enŝteliĝis ankaŭ iuj esceptoj, kiel pri la transmaraj departementoj aŭ pri urbo Parizo, kiu teknike same estas departemento 75 - Se esperanta teksto pri Parizo titoliĝus "Paris", nur ĉar la urbo hazarde ankaŭ konsidereblas (kvazaŭ)departemento, tio estus plej stranga. Kaj estas unu efektiva escepto, la esperanta teksto [[Altaj Pireneoj]] - kies nomon mi same vidas en la [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/10oa.html 10-a OA]. Sed baze mi ne vidas problemon uzi por geografia regiono esperantan nomon, se ĉiuj elementoj estas en ĉiuj vortaroj - kaj kio estas "alta", "Pireneoj" kaj "Alpoj" devus ĉiukaze esti klara al ĉiu. Sed tamen ankaŭ estas en ordo pro unueco en la titolo mem uzi la oficialan franclingvan nomon de la administra unuo - kiel oni ekzemple faras pri la departemento [[Gironde]], kvankam esperantigo [https://vortaro.net/#%C4%9Cirondio_kd Ĝirondio, kies nomo estas delonge dokumentata, ne nur en PIV 2020], sed ankaŭ jam en PIV 1970, p. 367. Sed nur ĉar oni rajtas uzi esperantigon, ne signifas ke oni ne rajtas ankaŭ interkonsenti uzi nacilingvan formon, kiu estas same oficiala en nacilingvaj vortaroj kaj atlasoj. Ĉiukaze la nomo Altaj Alpoj jam nun amplekse uzatas en la teksto mem, kaj estas bone tiel. Do mi lasus la franclingvan titolon ĉi tie en la titolo, kaj daŭre subtenas laŭeblan uzon de la esperantigo en la teksto. Eblas pripensi kiel enmeti la ligilon de la 10-a OA piednote en la tekston mem, ĉar ĉiam bonas noti pri plua oficialigo de nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 4 jul. 2026 (UTC) grfh8m5jdwxi1xape5opxvny2yov0e7 9420232 9420230 2026-07-04T13:09:42Z ThomasPusch 1869 9420232 wikitext text/x-wiki == Oficiala Aldono 10 de la Fundamento == La nomoj Altaj Alpoj estas oficiale aldonita kiel nomo en Esperanto de ĉi tiu regiono en la [[Deka Oficiala Aldono al la Universala Vortaro]] de septembro 2023, do ĝi nun ne plu devus esti readresita al la franca nomo. [[Uzanto:Birkic|Birkic]] ([[Uzanto-Diskuto:Birkic|diskuto]]) 11:07, 3 jun. 2026 (UTC) :Tio ĝustas, sed iĝis teknika kutimaĵo uzi unuavice la francajn nomojn por [[:Kategorio:Departementoj de Francio|vikipediaj titoloj de la francaj departementoj]] - bone, enŝteliĝis ankaŭ iuj esceptoj, kiel pri la transmaraj departementoj aŭ pri urbo Parizo, kiu teknike same estas departemento 75 - Se esperanta teksto pri Parizo titoliĝus "Paris", nur ĉar la urbo hazarde ankaŭ konsidereblas (kvazaŭ)departemento, tio estus plej stranga. Kaj estas unu efektiva escepto, la esperanta teksto [[Altaj Pireneoj]] - kies nomon mi same vidas en la [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/10oa.html 10-a OA]. Sed baze mi ne vidas problemon uzi por geografia regiono esperantan nomon, se ĉiuj elementoj estas en ĉiuj vortaroj - kaj kio estas "alta", "Pireneoj" kaj "Alpoj" devus ĉiukaze esti klara al ĉiu. Sed tamen ankaŭ estas en ordo pro unueco en la titolo mem uzi la oficialan franclingvan nomon de la administra unuo - kiel oni ekzemple faras pri la departemento [[Gironde]], kvankam ekzistas esperantigo [https://vortaro.net/#%C4%9Cirondio_kd Ĝirondio, kies nomo estas delonge dokumentata, ne nur en PIV 2020], sed ankaŭ jam en PIV 1970, p. 367. Sed nur ĉar oni rajtas uzi esperantigon, ne signifas ke oni ne rajtas ankaŭ interkonsenti uzi nacilingvan formon, kiu estas same oficiala en nacilingvaj vortaroj kaj atlasoj. Ĉiukaze la nomo Altaj Alpoj jam nun amplekse uzatas en la teksto mem, kaj estas bone tiel. Do mi lasus la franclingvan titolon ĉi tie en la titolo, kaj daŭre subtenas laŭeblan uzon de la esperantigo en la teksto. Eblas pripensi kiel enmeti la ligilon de la 10-a OA piednote en la tekston mem, ĉar ĉiam bonas noti pri plua oficialigo de nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 4 jul. 2026 (UTC) nxs5za93iin3pr7q95yxb42btknmcqo 0 945733 9420282 9419757 2026-07-04T14:44:06Z ThomasPusch 1869 iuj bluaj ligiloj aldonitaj 9420282 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Pierre-Emerick Emiliano François Aubameyang''', franca prononco [ pjɛʁ ɛməʁik obaməjɑ̃ɡ ] (naskita la 18-an de junio 1989) estas profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludas kiel [[Avanulo|strikisto]] por [[Olympique de Marseille|Marseille]] Ligue 1 kaj por la gabona nacia teamo. Aubameyang komencis sian karieron en la lasta jaro de la klubo per subskribo kun [[A.C. Milan|AC Milan]] en Italio, sed neniam aperis por la klubo, anstataŭe li prunteprenis plurajn fojojn en Francio. Li translokiĝis al [[Saint-Étienne]] en 2011. Tie li gajnis ''Coupe de la Ligue''-titolon, poste aliĝante al [[Borussia Dortmund]] en 2013.<ref>{{cite news|title=The 100 best footballers in the world 2016 – interactive|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2016/dec/20/the-100-best-footballers-in-the-world-2016-interactive|newspaper=[[The Guardian]]|date=la 20-an de decembro 2016}}</ref> En Germanio, Aubameyang finis kiel la plej bona golinto de la ligo en la sezono 2016-17 kaj gajnis [[DFB]]-Pokalon. Li ankaŭ rangas kiel la oka plej bona golinto de la klubo en ĉiuj tempoj. En 2018, Aubameyang estis la temo de tiama klubrekorda translokigo por asocia futbalo kiam li subskribis por [[Arsenal FC|Arsenal]] en movo valoranta 56 milionojn da britaj pundoj (60 milionojn da eŭroj), igante lin la plej multekosta gabona ludanto de ĉiuj tempoj.<ref name="completes £56m">{{cite news|title=Pierre-Emerick Aubameyang completes £56m Arsenal move|url=https://www.theguardian.com/football/2018/jan/31/pierre-emerick-aubameyang-joins-arsenal-deadline-day-transfer|newspaper=The Guardian|date=la 31-an de januaro 2018|access-date=la 31-an de januaro 2018}}</ref> Kun Arsenal, li gajnis FA-Pokalon kaj finis kiel la komuna plej bona golinto de la ligo en la sezono 2018-19.<ref>{{cite news|title=Aubameyang: Arsenal's talisman|url=https://www.bbc.com/sport/football/53625368|publisher=BBC Sport|date=la 1-an de aŭgusto 2020}}</ref> Post forlaso de Arsenal en 2022, Aubameyang ludis ĉe [[Futbala Klubo de Barcelono|Barcelono]] kaj [[Chelsea F.C.|Chelsea]] antaŭ ol subskribi kontrakton kun [[Olympique de Marseille|Marsejlo]] en 2023. En 2024, li aliĝis al Al-Qadsiah en la Sauda Profesia Ligo, kie li pasigis unu sezonon, revenante al Marsejlo la sekvan someron. Naskita en Francio, Aubameyang elektis reprezenti Gabonon je internacia nivelo, farante sian senioran debuton en 2009 en la aĝo de 19; kun 40 goloj, li estas la ĉiama plejgolinto de la nacio. Li reprezentis Gabonon ĉe ses turniroj de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Somera Olimpiko 2012|Somera Olimpiko 2012.]] En 2015, li estis nomita Afrika Futbalisto de la Jaro; la unua gabona kaj dua eŭrop-devena ludanto kiu gajnis la premion.<ref>{{cite news|title=Pierre-Emerick Aubameyang beats Yaya Toure to Caf award|url=https://www.bbc.com/sport/football/35257500|publisher=[[BBC Sport]]|date=la 7-an de januaro 2016|access-date=la 8-an de januaro 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.om.fr/en/team/men/pierre-emerick-aubameyang Profilo] ĉe la retejo de [[Olympique de Marseille]] <br/> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aubameyang}} [[Kategorio:Hispandevenaj francoj]] [[Kategorio:Francaj futbalistoj]] 9kuppye17mlo4au5o9oc5nvcjwqfpnd 9420283 9420282 2026-07-04T14:45:33Z ThomasPusch 1869 9420283 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Pierre-Emerick Emiliano François Aubameyang''', franca prononco [ pjɛʁ ɛməʁik obaməjɑ̃ɡ ] (naskita la 18-an de junio 1989) estas profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludas kiel [[Avanulo|strikisto]] por [[Olympique de Marseille|Marseille]] Ligue 1 kaj por la gabona nacia teamo. Aubameyang komencis sian karieron en la lasta jaro de la klubo per subskribo kun [[A.C. Milan|AC Milan]] en Italio, sed neniam aperis por la klubo, anstataŭe li prunteprenis plurajn fojojn en Francio. Li translokiĝis al [[Saint-Étienne]] en 2011. Tie li gajnis ''Coupe de la Ligue''-titolon, poste aliĝante al [[Borussia Dortmund]] en 2013.<ref>{{cite news|title=The 100 best footballers in the world 2016 – interactive|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2016/dec/20/the-100-best-footballers-in-the-world-2016-interactive|newspaper=[[The Guardian]]|date=la 20-an de decembro 2016}}</ref> En Germanio, Aubameyang finis kiel la plej bona golinto de la ligo en la sezono 2016-17 kaj gajnis [[DFB]]-Pokalon. Li ankaŭ rangas kiel la oka plej bona golinto de la klubo en ĉiuj tempoj. En 2018, Aubameyang estis la temo de tiama klubrekorda translokigo por asocia futbalo kiam li subskribis por [[Arsenal FC|Arsenal]] en movo valoranta 56 milionojn da britaj pundoj (60 milionojn da eŭroj), igante lin la plej multekosta gabona ludanto de ĉiuj tempoj.<ref name="completes £56m">{{cite news|title=Pierre-Emerick Aubameyang completes £56m Arsenal move|url=https://www.theguardian.com/football/2018/jan/31/pierre-emerick-aubameyang-joins-arsenal-deadline-day-transfer|newspaper=The Guardian|date=la 31-an de januaro 2018|access-date=la 31-an de januaro 2018}}</ref> Kun Arsenal, li gajnis FA-Pokalon kaj finis kiel la komuna plej bona golinto de la ligo en la sezono 2018-19.<ref>{{cite news|title=Aubameyang: Arsenal's talisman|url=https://www.bbc.com/sport/football/53625368|publisher=BBC Sport|date=la 1-an de aŭgusto 2020}}</ref> Post forlaso de Arsenal en 2022, Aubameyang ludis ĉe [[Futbala Klubo de Barcelono|Barcelono]] kaj [[Chelsea F.C.|Chelsea]] antaŭ ol subskribi kontrakton kun [[Olympique de Marseille|Marsejlo]] en 2023. En 2024, li aliĝis al Al-Qadsiah en la Sauda Profesia Ligo, kie li pasigis unu sezonon, revenante al Marsejlo la sekvan someron. Naskita en Francio, Aubameyang elektis reprezenti [[Gabono]]n je internacia nivelo, farante sian senioran debuton en 2009 en la aĝo de 19; kun 40 goloj, li estas la ĉiama plejgolinto de la nacio. Li reprezentis Gabonon ĉe ses turniroj de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Somera Olimpiko 2012|Somera Olimpiko 2012.]] En 2015, li estis nomita Afrika Futbalisto de la Jaro; la unua gabona kaj dua eŭrop-devena ludanto kiu gajnis la premion.<ref>{{cite news|title=Pierre-Emerick Aubameyang beats Yaya Toure to Caf award|url=https://www.bbc.com/sport/football/35257500|publisher=[[BBC Sport]]|date=la 7-an de januaro 2016|access-date=la 8-an de januaro 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.om.fr/en/team/men/pierre-emerick-aubameyang Profilo] ĉe la retejo de [[Olympique de Marseille]] <br/> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aubameyang}} [[Kategorio:Hispandevenaj francoj]] [[Kategorio:Francaj futbalistoj]] 8pbfckt6w02ntmrv3wbbruwx2gkvbmn 1 946687 9420190 9420185 2026-07-04T12:05:49Z ThomasPusch 1869 /* Trako, dissplitiga paĝo */ 9420190 wikitext text/x-wiki == Trako, dissplitiga paĝo == De la 10a Akademia OA, trak/o indikas ankaŭ la gento traka, kiu loĝis la antikvan reĝlandon okcidentborde de la Nigra Maro ĝis la norda bordo de la Eĝea Maro, kaj la modernan regionon Eŭropan dividita inter Bulgarujo, Grekujo, Turkujo. [[Uzanto:Birkic|Birkic]] ([[Uzanto-Diskuto:Birkic|diskuto]]) 08:26, 13 jun. 2026 (UTC) :Fakte, pri tio jam atentigas la referenco pri [https://vortaro.net/#trakoj_kd PIV] - tiu signifo de la gento traka ĝis nun forgesiĝis en la apartigilo (la antikva reĝlando kaj moderna regiono nomiĝas Trakio, en tio via noto estis malpreciza). Mi kontrolis en PIV 1970, kie ankoraŭ estis du samgrade permeseblaj vortoj "traco" plus "trako" en genta senco kaj "Tracio" plus "Trakio" por la antikva kaj nuntempa regiono. Bone ke tiu duobleco nun forestas per klara prefero de la vortoj "traka gento" kaj "Trakio" - kaj la vortoj kun -c- konsideriĝas malnovecaj. Mi eĉ ne parkeras la ekzaktajn datojn de la unuopaj [[Oficialaj aldonoj]], ĉiam devas rigardi, kaj iom miras ke la [[Deka Oficiala Aldono al la Universala Vortaro]] estas nur de septembro 2023 - por mi la vortoj "trakoj" en genta senco kaj Trakio ŝajnas jam ĉiam ĉeestantaj, almenaŭ ekde 1970 kiam ekestis la detala respondilo PIV, nepre ne ili nur "inventiĝis en septembro 2023" - sed estas tute en ordo ke foje la akademiaj dokumentoj malfruas je kelkaj jardekoj... Vi povas libere enigi la duan signifoblokon en la apartigilon, aŭ iu alia, se necese ankaŭ mi, povas tion fari poste. Ne estas problemo, se vikipedia apartigilo ne jam mencias ĉiun eblan variaĵon - jes oni ĉiuminute povas plikompletigi ĝin. Sed vi pravas atentigi, ke tiu signifo ankoraŭ plene mankas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:05, 4 jul. 2026 (UTC) m0tzcb8ibjk5z71e6qn0254en3ayf8g 0 947073 9420566 9419077 2026-07-05T00:06:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420566 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturoj.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == Priskribo == La enhavo de la verko aludas al la luktoj de ortodoksaj montenegranoj kontraŭ islamanoj loĝantaj en la lando (la tiel nomata ''ekstermado de la turkiĝinta popolo''), uzante la tutan historion de la [[serboj]], precipe la Batalon de Kosovo ([[d:Q179288]]) de 1389 kaj ĝiajn sekvojn. Reuzante motivojn el la Kosovo-mito ([[d:Q1267597]]), ''"La montara krono"'' estas voko batali kontraŭ la turkoj por la liberigo de ĉiuj serboj. Granda parto de la verko estas verkita en deksilabversa verso, pruntita de epopeaj serbaj [[Popolkanto|popolkantoj]], kun [[cezuro]] post la kvara aŭ kvina silabo. La ĝenro de ''"La montara krono"'' estas polemika inter literaturaj fakuloj, kiuj klasifikas la verkon kiel [[Epopeo|epopeon]], [[Dramo (verko)|dramon]] aŭ unikan verkon, kiu spitas klaran klasifikon. La rakonto baziĝas sur evento, kiu okazis je [[Kristnasko]] komence de la [[18-a jarcento]]: la ekstermado de [[serboj]], kiuj konvertiĝis al [[Islamo]]. Njegoš priskribas la eventojn de la montenegra historio ekde la tempo de caro Stefan Nemanjić (Stefano la Unue Kronita, [[d:Q24445]]) ĝis la komenco de la 18-a jarcento, la ĉiutagan vivon de montenegranoj, feriojn kaj kunvenojn, popolajn kutimojn, kredojn kaj ideojn, kaj parolas pri iliaj najbaroj: la turkoj kaj la venecianoj. La poemo priskribas tri [[Civilizo|civilizojn]]: la heroan patriarkan montenegranon, la oriente islaman otomanan, kaj la okcidenteŭropan venecian. La verko ne montras striktan "intrigon" kun simpla komenco-mezo-fino, sed dramatigita historia-filosofia meditado pri la sorto de Montenegro kaj la pli larĝa serba/[[nacia identeco]] sub otomana minaco. Ĝi okazas ĉirkaŭ 1707–1712, dum la regado de episkopo Danilo Petrović ([[d:Q2281428]]) (la ĉefa figuro kaj la aŭtoro de la ideo de "la montara krono" — simbolo de heroa rezisto kaj ofero). * '''Centra konflikto''': La minaco de '''islamigo''' (turkigado) inter montenegranoj. Kelkaj triboj/familioj konvertis al islamo pro premo aŭ oportuno, kreante internan disigon kaj malfortigon. Episkopo Danilo kaj la estroj debatas ĉu kaj kiel purigi la landon de ĉi tiuj "turkigintoj" por konservi la kristanan, liberecan spiriton. * '''Temoj''': Heroeco kontraŭ [[tiraneco]], ofero por la nacio, la Kosova malvenko kiel eterna [[traŭmo]] ([[venĝo]]), la konflikto inter fideleco kaj [[pragmatismo]], [[fatalismo]] kontraŭ volo, kaj la natura beleco de Montenegro kiel fono por homa dramo. Ĝi miksas eposan grandecon kun intima filozofio kaj popolfolkloro. La poemo finas per decido pri ekstermo de la islamigitaj montenegranoj en certa regiono — tragika, sed necesa ago por la pluvivo de la popolo laŭ la logiko de la verko. Ĝi estas venĝo por historiaj maljustoj kaj aserto de identeco. La verko enhavas 2819 strofojn, krom la dediĉo. La [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas deksilaba [[trokeo]] (unu kanto en nonato kaj lamento en dekdusilaboj. Plejparte [[Blanka verso|blankversa]], kun kelkaj rimoj, la traduko konservas la ritmon kaj la profundan poezian tonon. == Strukturo == La epopeo estas dividita en kvar ĉapitrojn de varia longo: * Asembleo ĉe Monto Lovćen ([[d:Q1370044]]) (versoj 1 ĝis 197) * Asembleo en Cetinjo (versoj 198 ĝis 2437) * Kristnaska vespero (versoj 2438 ĝis 2665) * Nova Somero (versoj 2666 ĝis 2819) La formo de la verko estas dramo en verso (ne intencita por scenejo, sed por legi aŭ deklamaci). Ĝi konsistas el dialogoj inter ĉefaj estroj (episkopo Danilo, [[Vojevodo|vojevodoj]], serdaroj kiel Vukota Mrvaljević, Vuk Mićunović ktp.), kun koralaj partoj, monologoj kaj popolkantoj. Ĝi komencas pere de historia enkonduko kaj la "Dediĉo" al Karađorđe (Karagörge aŭ Kara-gorĝe, signifante Nigra Georgo, [[d:Q315172]]) (gvidanto de la serba ribelo). Poste, la kunveno de estroj sur Lovćen aŭ proksime. Ĝi kontinuas per longaj debatoj pri la turkigintoj, rakontoj pri pasintaj bataloj (Kosovo, aliaj venkoj), filozofiaj meditadoj pri vivo, morto, [[Dio]], [[sorto]] kaj nacia sorto. Interŝanĝoj kun turkaj senditoj. Fine estas la decido pri ago, preparoj, kaj la tragika realigo. Ĝi finiĝas per sento de heroa ofero kaj espero por pli bona estonteco. === ''Dramatis personae'' === La jenaj personoj estas listigitaj; en la originala teksto: {| class="wikitable" | valign="top" | * Princo-Episkopo (vladika) Danilo; Bladdyka Danielo * Abato (iguman) Stefan; Игуманъ Стефанъ * Ĉefkomandanto (serdar) Janko Đurašković; Янко турашковићъ, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Radonja; Радоня, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Vukota; Вукота, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Ivan Petrović; Иванъ Петровићъ, Сердаръ * Princo (knez) Rade, frato de la princo-episkopo; Кнезъ Раде, братъ Владыке * Princo (knez) Bajko; Кнезъ Байко * Princo (knez) Rogan; Кнезъ Роганъ * Princo (knez) Janko; Кнезъ Янко * Princo (knez) Nikola; Кнезъ Никола * Voivode (vojvoda) Draŝko; Войвода Драшко * Voivode (vojvoda) Milija; Войвода Милія * Voivode (vojvoda) Stanko (Ljub.); Войвода Станко (Люб.) * Voivode (vojvoda) Batrić; Войвода Батрићъ * Tomaš Martinovic; Томашъ Мартиновићъ * Obrad; Obradŝ | valign="top" | * Vuk Raslapčević; Вукъ Раслапчевићъ * Vukota Mrvaljević; Вукота Мрвалѣвићъ * Vuk Tomanović; Вукъ Томановићъ * Masse (Refrenkoruso); Мнозина * Bogdan Durasovic; Богданъ турашковић * Vuk Micunović; Вукъ Мићуновићъ * Vuk Mandušić; Вукъ Мандушићъ * Vuk Lješevostupac; Вукъ Лѣшевоступац * Pastro (popmuziko) Mićo; попъ Мићо * fratino de Batrić; Fratino Batrilev * Haji Ali Medović, juĝisto (kadija); Хаџи-Али Медовићъ, кадия * Nobelulo Skender (Skender-Aga); Скендеръ-Aga * Mustaj juĝisto (kadija); Мустай-Kadiya * Nobelo Arslan (Arslan-Aga) Muhadinović; Арсланъ-Ага Мухадиновићъ * Ferat Začir korpogardisto (kavazbaša); Фератъ Зачиръ Кавазбаша * Ridzal Osman; Риџалъ Османъ * Maljunulino; Една баба |} La jenaj roluloj aperas en la epopeo, sed ne estas menciitaj en la ''dramatis personae :'' * Vuk Marković * Cuca (membro de la montenegra Cuce-tribo) * soldato * dua soldato * montenegra geedziĝgasto * turka geedziĝgasto == En Esperanto aperis == * ''La Montara krono'', el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj kun redakto kaj komentarioj. Klarigo el la eniraĵo de la UEA-katalogo: Drama poemo pri la ekstermo de turkiĝintoj en [[Montenegro]] ([[Jugoslavio]]) fine de la 17a jarcento. Majstroverko de la serba literaturo. Kun ampleksaj enkondukoj kaj komentario. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: ''The Mountain Wreath'' (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 ''The Mountain Wreath'': Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140810103920/http://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 |date=2014-08-10 }} De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en ''The Mountain Wreath''] de Michael Sells ({{En}}) === La esperanta traduko === <!--* [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf= Informoj en Katalogo de UEA]--> * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20montara%20krono&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14543495/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=La%20montara%20krono%21 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,la%20montara%20krono&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{DEFAŬLTORDIGO:Montara krono, La}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1970]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] lpjm29kvhgs13gu14264xba4s541ruj 0 948405 9420371 9416806 2026-07-04T17:14:40Z Sj1mor 12103 9420371 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Carolus-Duran en 1879, portreto far de [[John Sargent]]}} '''Charles Auguste Émile Durand''', konata kiel '''Carolus-Duran''' (naskita la 4-an de julio 1837 en [[Lillo]] – mortis la 17-an de februaro 1917 en [[Parizo]]) estis franca pentristo kaj artinstruisto. Li estas konata pro siaj ŝikaj bildigoj de membroj de la [[Supra klaso|alta socio]] en la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko Francio]]. Charles Duran komencis siajn pentrostudojn en sia hejmurbo Lillo. Li ricevis urban stipendion tie, kiun li poste uzis por vivi kaj studi en Parizo (ĉe la Akademio Svisa) dum du jaroj. En Parizo, li alprenis la pseŭdonimon Carolus-Duran, kiun li uzis por siaj verkoj dum la cetero de sia vivo. Dum siaj fruaj jaroj kiel studento, Carolus-Duran kopiis pentraĵojn de la [[Luvro]], precipe tiujn de [[Leonardo da Vinci]]; samtempe, li komencis pentri originalajn kanvasojn. [[Dosiero:Charles_Auguste_Émile_Duran_c1880.jpg|maldekstra|eta|Carolus-Duran ({{Ĉirkaŭ|1880}})]]Fine de la 1860-aj jaroj, la artisto fariĝis agnoskita portretisto, unu el la plej popularaj kaj taksataj en Parizo. En siaj verkoj, li evitis flatadon, fokusante ne sur la eleganteco de la pozo, sed sur ĝia korespondado al la homa naturo. En 1869, Carolus-Duran amikiĝis kun la artistoj [[Édouard Manet]], [[Zacharie Astruc|Zachary Astruc]] kaj [[Édouard Sain]]. Ekde ĉirkaŭ 1875, la artisto turnis sin al historia kaj ĝenra pentraĵo, por kiu li studis la verkojn de Peter Paul Rubens kaj Paolo Veronese . Li ricevis kaj plenumis registarajn komisiojn, ekzemple, li realigis la plafonpentraĵon en la haloj de la Luvro " ''La Triumfo de Maria de Mediĉo'' " (1878). [[Dosiero:Carolus_duran_gardener.tif|eta|280ra|Carolus-Duran, ''La Ĝardenisto de la Artisto'', 1893, Clark Art Institute]] [[Dosiero:Mme_Carolus-Duran,_née_Pauline_Croizette.jpg|eta|280ra|''La Sinjorino en gantoj'', modelita de lia edzino Pauline]] [[Dosiero:Carolus-Duran_-_Danae.jpg|eta|280ra|''Danae'']] Inter liaj lernantoj laŭdire estis [[John Singer Sargent]], <ref>Trevor Fairbrother, John Singer Sargent, New York: Harry N. Abrams, 1994, p. 13; {{ISBN|0-8109-3833-2}}</ref> [[Hiram Reynolds Bloomer]], <ref>{{cite web|url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/search?siteToSearch=benezit&q=Bloomer%2C+Hiram+Reynolds&searchBtn=Search&isQuickSearch=true|website=www.oxfordartonline.com/benezit/|access-date=November 10, 2025|title=Bloomer, Hiram Reynolds|date=October 31, 2011}}</ref> Irving Ramsey Wiles, Ralph Wormeley Curtis, Francis Brooks Chadwick, Emma Chadwick Jan Stanisławski (pentristo), [[Kenyon Cox]] <ref>[https://books.google.com/books?id=pyvjWAcwnHEC&pg=PA102 Ann Lee Morgan, ''The Oxford Dictionary of American Art and Artists'']</ref> [[Theodore Robinson]], <ref>{{cite web|url=http://www.nga.gov/exhibitions/horo_robinson.shtm|title=Biography: Theodore Robinson, 1852–1896|publisher=National Gallery of Art (Washington, D.C.)|access-date=October 23, 2013}}</ref> [[Mariquita Jenny Moberly]]. <ref name="LFA2">{{cite web|url=http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|title=Best Friends|publisher=Leighton Fine Art|access-date=13 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200836/http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|archive-date=29 October 2013}}</ref> [[Mariette Leslie Cotton]], <ref>{{cite book|author=Florence Nightingale Levy|title=American Art Directory|url=https://books.google.com/books?id=TpRFAQAAMAAJ&pg=PA112|year=1910|publisher=R.R. Bowker.|page=112}}</ref> [[Maximilien Luce]], James Carroll Beckwith, Will Hicok Low, Mary Fairchild MacMonnies Low, [[Alexandre Jean-Baptiste Brun]], <ref>{{Cite web|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|title=Inventaire du fonds français après 1800|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116021031/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|archive-date=16 November 2016|url-status=dead}}</ref> Robert Alan Mowbray Stevenson, [[Lucy Lee-Robbins]], <ref name="Oxford2">{{cite web|title=Lee Robbins, Lucy|url=http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|website=Oxford index|publisher=Oxford University Press|access-date=17 September 2018|language=en|date=31 October 2011|archive-date=10 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110130541/https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|url-status=dead}}</ref> [[Ramón Casas|Ramón Casas i Carbó]], [[Ernest Ange Duez]] kaj [[James Cadenhead]] <ref>Mowat, Alison (Ed.) (2013), ''James Cadenhead RSA RSW 1858 - 1927: His Letters Home as a Young Man'', Alison Mowat, pp. 98-100</ref> == Elektitaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Madame_Henry_Fouquier,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Madame Henry Fouquier(1876)| ''Sinjorino Henry Fouquier'' (1876) Dosiero:Carolus-Duran_-_Portrait_of_Edouard_Manet.jpg| ''[[Édouard Manet]]'' (1880) Dosiero:Anna_Gould.jpg| ''Anna Gould'' Dosiero:Carolus-Duran---Natalie-at-.jpg|alternative=Natalie Clifford Barney at age ten (ca. 1886–1887)| ''Natalie Clifford Barney en la aĝo de dek jaroj'' (ĉ. 1886–1887) Dosiero:Emile_Auguste_Carolus-Duran_-_The_Artist's_Daughter,_Marie-Anne.JPG|alternative=The Artist's Daughter, Marie-Anne (1874)| ''La filino de la artisto, Marie-Anne'' (1874) Dosiero:Madame_Ernest_Feydeau,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Marie-Anne as Madame Feydeau (1897)| Marie-Anne kiel ''sinjorino Feydeau'' (1897) Dosiero:G_Feydeau_Carolus-Duran_Lille_2918.jpg|alternative=Georges Feydeau(ca. 1900)| ''[[Georges Feydeau]]'' (ĉ. 1900) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Portrait_of_Emily_Warren_Roebling_-_Charles-Émile-Auguste_Carolus-Duran.jpg|alternative=Portrait of Emily Warren Roebling (ca. 1896), Brooklyn Museum| ''Portreto de Emily Warren Roebling'' (ĉ. 1896), [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Carolus-Duran_-_Merrymakers_(1870).jpg|alternative=Merrymakers(1870)| ''Gajfaristoj'' (1870) Dosiero:Carolus-Duran,_1868_-_Le_baiser.jpg|alternative=Le Baiser (The Kiss)(1868), self-portrait with his wife as newlyweds| ''Le Baiser (La Kiso)'' (1868), memportreto kun lia edzino kiel novedzigitoj Dosiero:Mademoiselle_de_Lancey,_by_Carolus-Duran.jpg|alternative=Mademoiselle de Lancey| ''Fraŭlino de Lancey'' Dosiero:Carolus-Duran_-_Equestrian_Portrait_of_Mademoiselle_Croizette.JPG|alternative=Equestrian Portrait of Mademoiselle Croizette (1873)| ''Rajdanta portreto de Fraŭlino Croizette'' (1873) Dosiero:Scribner's_magazine_(1887)_(14801544383).jpg|alternative=The Poet with the Mandolin (1887)| ''La Poeto kun la [[Mandolino]]'' (1887) Dosiero:Carolus-Duran_Retrato_de_D._Maria_Pia.jpg|alternative=Maria Pia of Savoy, Queen of Portugal (1883)| ''Maria Pia de Savojo'', Reĝino de Portugalio (1883) Dosiero:Carolus-Duran_-_Spanish_Woman.jpg|alternative=Spanish Woman (Portrait of Eva Gonzalès?) (1876), oil on panel, Clark Art Institute| ''Hispana Virino (Portreto de Eva Gonzalès?)'' (1876), oleo sur panelo, Clark Art Institute </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070930190010/http://www.insecula.com/us/contact/A011739.html Pentraĵoj de Carolus-Duran sur Insecula] * {{Gutenberg|id=4376}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Portretistoj]] 779ahavlu987282967w94ibnq4v2pd3 0 948563 9420344 9417780 2026-07-04T16:40:02Z Sj1mor 12103 9420344 wikitext text/x-wiki '''Rudolf ANTHES''' (naskiĝinta la {{daton|1|3|1896}} en [[Hamburgo]], mortinta la {{daton|5|1|1985}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] [[egiptologio|egiptologo]]. Inter 1935-39 kaj 1945-59 li estris ĉe la [[Egipta Muzeo de Berlino]]. Inter 1947-50 li docentis pri arĥeologio ĉe [[Humboldt-Universitato en Berlino]]; sekvis profesoreco, inter 1951-63, ĉe la [[Universitato de Pensilvanio]]. == Vivo == Anthes trapasis la abiturientan ekzamenon en 1914 ĉe [[Landesschule Pforta]].<ref>Kun li sume tri direktoroj de la Berlina Egipta Muzeo estis lernintoj je [[bad Kösen|Schulpforta]], nome [[Karl Richard Lepsius]] kaj [[Karl-Heinz Priese]].</ref> Sekvis ekstudo de teologio kaj Malnova Historio je [[Tübingen]], kio estis interrompenda pro soldatado dum la [[Unua Mondmilito]]. Milite li perdis okulon. Postmilite li sekvis teologistudojn sen plua konvinkiĝo religia. Pro tio li aliorientiĝis pri egiptologio. En 1923 li doktoriĝis post defendo de la tezo ''Die Zeit des Gaufürsten Neheri nach den Graffiti im Alabasterbruch von Hatnub in Mittelägypten'', Berline ĉe [[Adolf Erman]]. La influo de Erman ankaŭ poste gravegis. Sekvis deĵoro dum sep jaro en la elfaro de la vortarego ''Wörterbuch der ägyptischen Sprache''; jam en 1920 li estis laborinta ĉi-celen. Inter 1927-29 li asistantis ĉe la [[kairo|kaira]] filio de la [[Germana Arkeologia Instituto]] partoprenante elfosadojn je [[Luksoro]]. Dum la arĥeologiaj kampanoj 1931/32 kaj 1932/33 li estis kunlaboranto de [[Uvo Hölscher]] je Medinet Habu. En 1929 li fariĝis helpisto ĉe la Berlina Egipta Muzeo kaj habilitiĝis en 1931 ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]] li kuratoris en la berlina muzeo kiel postanto de [[Heinrich Schäfer]]. Pro labora troŝarĝiĝo li ne malofte malsanis; tamen oni rifuzis al li la universitatprelegadan rajton profesoran en Berlino, en 1938. En 1940 la [[nazioj]] maldungis [[Günther Roeder]] pro politikaj kialoj, dume Anthes - kiu ankaŭ estis politike malfidinda por la nazioj - ja daŭre rajtis kuratoradi. ĝis 1943. Malklaras liaj agadoj por la periodo de 1943-45 - ĉu dogane ĉu [[wehrmacht|armee]] (en la [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]]). Post sovetia militkaptiteco dum pluraj monatoj, li refariĝis - ankoraŭ en 1945 - estro de la berlinaj egiptologiaj kolektoj: ĉi laborotasko ne multe ŝanĝiĝis ĝis 1950. En 1952 postantis al li [[Siegfried Morenz]]. Jam en 1946 Anthes rajtis prelegi, kaj en 1947 eĉ profesorumi pri Egipto-arĥeologio. Samjare edzigis lin Agathe Sauberzweig-Schmidt. En 1950 invitis lin la usonanoj Froelich G. Rainey kaj Ephraim Avigdor Speiser eklabori an Ameriko: Anthes, estanta nekontentiga pri la [[gDR|komunisma sistemo]], volonte transloĝiĝis tien. ====Kariero en Usono==== De septembro 1951 li profesoris pri egiptologio ĉe la la fakultato pri orientalaj lingvoj de la Pensilvania universitato kaj kuratoris por la altlernejaj kolektoj. Kune kun [[Henry George Fischer]] kaj [[Alan Richard Schulman]] li science akompanis la unuajn du doktoriĝontojn. Usonajn elfosadojn je [[memfiso (Egiptio)|Memfiso]] li ankaŭ akompanis. Dum du kampanoj (1955 kaj 1956) lia grupo sukcesis malkovri etan templon de faraono [[Ramseso la 2-a]]. Unu liaj sciencaj amikoj en Pensilvaio estis la [[asiriologio|asiriologo]] [[Samuel Noah Kramer]]. Pensiiĝo de Anthes estis en 1963; li reiris Berlinon. Usonan ŝtatanecon li neniam akceptis pro [[makartiismo]]. Por la amerikanoj la sobra formaleco de Anthes estis tipe germana. [[Georg Steindorff]] listigis Anthes sur registro pri egiptologoj nenaziismaj (kune kun [[Alexander Scharff]]. En 1931 li estis iĝinta framasono Berline, ĉe la loĝio ''Pythagoras zum flammenden Stern''; tio memkompreneble malhelpis karieron post 1933. Scienca fokuso de li estis religi- kaj arthistoria. Li estis fakulo pri egiptaj skulptaĵoj. Liaj pli ol du dekoj da deĵorjaroj en Berlino influegis la berlinajn kolektadojn. Ege suferis li pri la divido de ili post 1945. Kiel [[Bernard V. Bothmer]] li gravis por la evoluon de egiptologiaj studoj en Usono. Filologie li specialiĝis pri enskriboj. ==Honoroj== *1939: orda membreco ĉe Germana Arkeologia Instituo (DAI) *1966: ''Verdienstorden der Bundesrepublik Deutschland'' (unua klaso; meritordeno fare de FRG) == Skribaĵoj (elekto) == [[file:Rudolf Anthes - Friedhof Steglitz.JPG|eta|nomo de Anthes sur la tomboŝtono de lia edzino, Steglitz]] * ''Die Felseninschriften von Hatnub nach den Aufnahmen Georg Möllers.'' Hinrichs, Leipzig 1928 (=Untersuchungen zur Geschichte und Altertumskunde Ägyptens, 9). * ''Lebensregeln und Lebensweisheit der alten Ägypter.'' Hinrichs, Leipzig 1933 (=Der Alte Orient, 32/2) * ''Meisterwerke ägyptischer Plastik.'' Günther, Berlin 1941 (=Die Sammlung Parthenon). * ''Die Büste der Königin Nofret Ete.'' Gebr. Mann, Berlin 1954 (angla traduko ''The Head of Queen Nofretete'') * ''Ägyptische Theologie im dritten Jahrtausend v. Chr.'' ELTE, Budapest 1983 (=Etudes publiées par les Chaires d'histoire ancienne de l'Université Loránd Eötvös de Budapest, 35; =Studia Aegyptiaca, 9). == Literaturo == * David O'Connor: "In Memoriam Rudolf Anthes" - ĉe: ''Expedition,'' 35/1, p. 34–36 ([http://www.penn.museum/documents/publications/expedition/PDFs/27-1/In%20Memoriam.pdf interrete]). * Henry George Fischer: "Rudolf Anthes 1896–1985" - ĉe: ''Journal of the American Research Center in Egypt,'' 22, 1985, p. 1–3 * Henrik Eberle: ''Die Martin-Luther-Universität in der Zeit des Nationalsozialismus,'' Mdv, Halle 2002, ISBN 3-89812-150-X, p. 363–364 == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|118649612}} * [https://www.catalogus-professorum-halensis.de/anthesrudolf.html katalogo de profesoroj el Halle] * [https://zflprojekte.de/sprachforscher-im-exil/index.php/catalog/a/119-anthes-rudolf pri post 1933 elmigrintoj germanaj filologoj] ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Anthes, Rudolf}} [[Kategorio:Egiptologoj]] [[Kategorio:Kuratoroj]] [[Kategorio:Usonaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1896]] [[Kategorio:Mortintoj en 1985]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Hamburgo]] ajgwkxd03rdr7ifubd9b8uspxdo2q1b 0 948656 9420603 9420094 2026-07-05T05:12:06Z RG72 11847 9420603 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:20, 1 jul. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Stanislav Groĥovskij |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Socialista Revolucia Partio]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|7|5|1919}} |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Rusio]] |nacieco = polo |edzo/ino = Klara Groĥovskaja |rilatoj = |infanoj = Meĉislav |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>seruristo |profesio = |religio = romkatolikismo |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Stanislav Petroviĉ Groĥovskij''' ({{l-ru|Станислав Петрович Гроховский}}; {{l-pl|Stanisław Grochowski}}; naskiĝis — mortis la {{daton|7|5|1919}}, [[Tjumeno]], [[Rusio]]) estis rusia revoluciulo, la unua prezidanto de la Jalutorovska Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, ekzekutita laŭ verdikto de fronta militkampa juĝejo. == Biografio == En sovetia historiografio oni nomis lin "ekzelita seruristo", tamen efektive li estis nobelo de [[Varsovio]]. === Ekzilo === En la ŝtata arĥivo de [[Poltava provinco]] troviĝas dosierujo № 351 pri akuzo de Stanislav Groĥovskij kaj Dobrovenskij pri posedo de ruĝa standardo, pafiloj kaj afiŝo "Al laboristoj". La dosierujo enhavas 7 foliojn, el kiuj plej frua datas la {{JULGREGDATO|17|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj plej malfrua estas datita la {{JULGREGDATO|3|5|1906|akuzativo=jes}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | titolo = ГАПО-Полтава ф.138 оп.1 (1890-1919 г.) | titolo-aldono = Наблюдательное дело по обвинению Гроховского Станислава Петровича и Добровенского в хранении Красного флага, огнестрельного оружия и прокламации "К рабочим" (1906 год) | alirdato = 2026-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Великія описи | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260702105843/https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | arkivdato = 2026-07-02 | citaĵo = }}</ref>. Li estis ekzilita de [[Kremenĉuko]] al Tobolska gubernio por 2 jaroj pro revolucia agado laŭ ordono de ĉefguberniestro (do senjuĝe) kaj venis al la Tjumena Distrikta Prizono la {{JULGREGDATO|14|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Samjare li petis la guberniestron transloki lin al Jalutorovsko por establi tie metiejon kaj tiel akiri vivrimedojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 38 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi eksciis ke en Jalutorovska distrikto estas evoluinta maŝina pritraktrado de la tero. Kiel fakulo pri riparado de agrikulturiloj mi povus apliki miajn sciojn por la bono de loĝantaro kaj akiri vivrimedojn por mi kaj mia familio, konsistanta el edzino kaj tri infanoj. |aŭtoro = Stanislav Groĥovskij |verko = Peto al la guberniestro de Tobolska gubernio |origina teksto = Я узнал, что в Ялуторовском уезде развита машинная обработка земли. Как специалист по ремонту сельскохозяйственных орудий, смог бы приложить свои познания на пользу населения и добыть средства к существованию себе и своей семье, состоящей из жены и трех детей. }} La {{JULGREGDATO|16|10|1916|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li venis al Jalutorovsko kun la edzino Klara Vladislavovna kaj 3 infanoj, el kiuj plej aĝa estis la 4-jara Meĉislav. Loka bolŝevisto Fjodor Maslennikov rememoris ke Groĥovskij bone akomodiĝis en la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 39 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Groĥovskij estis nemalbona seruristo, li okupiĝis pri seruraj aferoj en sia domo. La afero evidentiĝis profita. Li konstruis por si fine de la strato Carskaja [Cara] (nun strato Revolucio) negrandan traban domon, tegmentis ĝin per feraĵoj kaj aranĝis tie metiejon. En 1918 revkom<ref>Revolucia komitato.</ref> komencis lukton kontraŭ produktantoj de memfarita brando. Oni konfiskadis ĉe ili brandodistililojn, ilin mem oni juĝis aŭ monpunis. Inter la distililoj estis ankaŭ produktaĵoj de Groĥovskij. Ili famis per bona konstrukcio, konsistanta el 5–7 sedimentujoj, kio ebligis ricevi brandon bone purigitan. Kaj evidente la metiisto estis nemalbone gajnanta per ili. |aŭtoro = Fjodor Maslennikov |verko = La urbo Jalutorovsko en la tagoj de la Oktobro |origina teksto = Гроховский был неплохим слесарем, промышлял слесарным делом у себя на дому. Дело это оказалось выгодным. Он выстроил себе в конце ул. Царской (ныне улица Революции) небольшой бревенчатый дом, покрыл его железом и организовал там мастерскую. В 1918 г. ревком развернул борьбу с самогонщиками. У них отбирали аппараты, самих судили или штрафовали. Среди аппаратов были и работы Гроховского. Они славились хорошей конструкцией, состоящей из 5–7 отстойников, что давало возможность получать самогон хорошей очистки. И, по-видимому, мастер зарабатывал на них неплохо. }} La domo de Stanislav Groĥovskij troviĝis ĉe kruciĝo de la stratoj Babanovskaja (nun Groĥovskij) kaj Carskaja (nun Revolucio) kaj en la 1980-aj jaroj havis N 107 laŭ strato Revolucio. En 2026 sur tiu ĉi loko jam staris alia domo. Ricevinte terenon apud lago Babanovskoje, li konstruis tie lignan muelejon, sed en aŭgusto 1912 vendis ĝin al burĝo I. Kuguŝev<ref name="Достоин памяти народной40">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 40 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la Februara revolucio en Jalutorovsko estis establita la Provizora Ekzekutiva Komitato subestre de distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ^{[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]}, veterano de la [[Socialista Revolucia Partio]], la unua redaktoro de loka ĵurnalo "Popola Volo". Baldaŭ estis establita ankaŭ la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kies prezidanto estis elektita Stanislav Groĥovskij. La {{daton|27|4|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita ĝia programo. La {{daton|15|5}} Groĥovskij kaj aliaj membroj de la soveto postulis ke la Provizora Ekzekutiva Komitato donu al ili "malfermitajn listojn", ebligontajn vojaĝi tra la distrikto kaj aranĝi kamparanajn kunvenojn por elekti delegatojn al kamparana kongreso, sed la komitato rifuzis tiun ĉi peton. Samtage vespere surplace apud la Urba Administracio ({{l-ru|городская управа}}) okazis protestas mitingo kaj sekvan jaron la sovetianoj ekveturis al la kamparo senpermese. Stanislav Groĥovskij venis al vilaĝo Jurginskoje, kie li forte kritikis agadon de la Provizora Ekzekutiva Komitato kaj komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Kamparanoj ne subtenis lin, sed arestis kaj revenigis subgarde al Jalutorovsko, kie li estis metita al malliberejo. La afero estis telegrafita al la komisaro de Tobolska gubernio, kiu taskigis enketiston Grinevickij esplori la aferon. Prokuroro Korjakin postulis "apliki kontraŭ la akuzito la plej severajn rimedojn" ({{l-ru|принять против обвиняемого строжайшие меры}}). Distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko vojaĝis al Tobolsko kaj persone petis la gubernian komisaron lasi Groĥovskij subgarde, argumentante ke li mincas publikan sekurecon<ref name="Достоин памяти народной40"/>. En ĵurnalo de la tjumena sekcio de la Socialista Revolucia Partio "Libera Vorto" ({{l-ru|Свободное слово}}) N 91 la {{daton|20|8|1917}} estis publikigita "Letero al la redakcio", kies aŭtoroj (kelkaj domposedantoj el Jalutorovsko) pledis pri liberigo de Stanislav Groĥovskij<ref name="Достоин памяти народной41">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 41 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ĉe fortega kontraŭstaro de la ekzekutiva komitato formiĝis la Jalutorovska Soveto de laboristaj kaj Soldataj Deputitoj kun prezidanto la eks-ekzilito S. P. Groĥovskij. La soveto kun subteno de la urbanoj iĝis opozicio de la ekzekutiva komitato, ekdubinte pri la personeco de la prezidanto de la komitato kaj komisaro Ivanickij, petis lin doni informojn pri sia pasinteco. Sed Groĥovskij estis malliberigita. Kaj oni akuzis lin. Restis certan tempon arestita ankaŭ la viculo Grigorjev, kaj la sekretario. Ni nin turnas al la gazetaro. Ne eblas plu silenti, kiam pro ies kalkuloj en la prizono senkulpe restas la socia aganto, patro de grandega familio, kondamnita je mizero, sen nutranto. Groĥovskij havas naŭ infanojn, el kiuj plej aĝa havas nur 14 jarojn. |aŭtoro = A. Zaĥarov, G. I. Ĉerepanov, G. G. Kvaŝnin, S. Sirin, F. Demĉenko |verko = Letero al la redakcio |origina teksto = При сильном противодействии исполнительного комитета образовался Ялуторовский Совет рабочих и солдатских депутатов под председательством бывшего ссыльного С.П. Гроховского. Совет при поддержке горожан стал в оппозицию к исполкому, усомнившись в личности председателя комитета и комиссара Иваницкого, попросил его дать сведения о своем прошлом. Но Гроховский был посажен в тюрьму. И ему предъявлено обвинение. Посидел некоторое время под арестом и заместитель Григорьев, и секретарь. Мы обращаемся к печати. Нельзя больше молчать, когда из-за чьих-то расчетов в тюрьме безвинно томится общественный деятель, отец огромной семьи, обреченной на нищету, без кормильца. У Гроховского девять человек детей, из которых старшему только 14 лет. }} La {{daton|29|8}} loka ĵurnalo "Popola Volo" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato, rezonis ke ĝia prezidanto Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ne kulpas pri tio, ĉar Stanislav Groĥovskij estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En februaro 1918 al Jalutorovsko venis de Omsko taĉmento de la Ruĝa Gvardio por establi tie sovetian potencon. Stanislav Groĥovskij estis liberigita kaj iĝis prezidanto de komisiono, kies celo estis restarigi la soveton. Membro de la regimenta komitato de la 19-a Siberia Pafista Regimento Stepan Komolcev aprezis lian kontribuon<ref name="Достоин памяти народной41"/>. {{Citaĵo |teksto = Mi vizitis S. P. Groĥovskij por ke li partoprenu organizadon kaj kapton de la potenco en la urbo Jalutorovsko. Li aprobis. Li elpaŝis dum mitingo, parolis nemalbone, laboriste. Li estis nemalbona organizanto, bona agitisto, postulema kaj severa. |aŭtoro = Stepan Komolcev |verko = |origina teksto = Заходил я к С.П. Гроховскому, чтобы он принял участие в организации и захвате власти в г. Ялуторовске. Он дал свое согласие. Выступал на митинге, говорил неплохо, по-рабочему. Он был неплохим организатором, хорошим агитатором, требовательным и строгим. }} La kunsidoj okazis en la domo de burĝino A. I. Pantelejeva. Oni decidis senarmi la lokanojn, anstataŭigi milicon de la Provizora Registaro per tiu de la soveto, sendis al ĉiuj setlejoj de la distrikto alvokojn de la popola komisaro pri la rajtoj kaj devoj de la soveto. La {{daton|5|3|1918}} okazis la tuturba kunveno dum kiu la komisiono estis transformita je la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. Post unu monato okazis la distrikta kamparana kongreso, kiun partoprenis 293 delegitoj de 34 subdistriktoj, plejparte eks-soldatoj. Stanislav Groĥovskij kiel prezidanto de la soveto faris ardan paroladon kaj proponis agnoski la sovetian potencon, kion plejparto de la delegitoj aprobis. Oni decidis unuigi la laboristajn, soldatajn kaj kamparanajn sovetojn. Tamen dum sekvinta voĉdono Stanislav Groĥovskij ne estis elektita kiel membro de la soveto<ref name="Достоин памяти народной41"/>. Post alveno la Kolĉak-armeo, Stanislav Groĥovskij foriris kun retiriĝantaj sovetiaj trupoj al Permo. Tie li servis en la 10-a inĝeniera bataliono de la 10-a divizio kaj en armilaj metiejoj. Kamaradoj rememoris ke li sopiris la familion, ofte rememoris la idojn, do post kiam ruĝarmeanoj forlasis ankaŭ Permon, li kaŝe revenis al Jalutorovsko. Sed tie oni rekonis lin kaj denuncis al novaj potencoj, sekvis aresto kaj malliberigo<ref name="Достоин памяти народной41"/>. === Morto === Cirkonstancoj de lia morto en 1919 longan tempon restis malklaraj. Estis konate ke lin arestis kaj mortpafis anoj de la Kolĉak-armeo, sed ne estis konate kie kaj kiam. En 1921 membro de la Tjumena Gubernia Eksterordinara Komisiono ([[ĈK]]) V. S. Laptev estis taskigita esplori tion, sed trovis neniujn novajn informojn. Historiistoj supozis ke Groĥovskij estis ekzekutita fine de julio aŭ komence de aŭgusto 1919 en Jalutorovsko, kiam retiriĝantaj trupoj de la Kolĉak-armeo okazigis amasaj senjuĝajn ekzekutojn de politikaj malliberuloj en loka prizono. Lokanoj Fjodor Plotnikov kaj Olga Ivanovna Ostjakova en siaj rememoroj, troviĝantaj en la Jalutorovska muzeo, subtenis tiun ĉi version. Sed ili ne ĉeestis la ekzekuton kaj verkis siajn rememorojn 30 kaj 60 jarojn post la rememorataj eventoj, do eraris plurfoje. En 1922 rusia historiisto Miĥail Veber unuafoje publikigis trovitan de li en Rusia Ŝtata Milita Arĥivo mortkondamnon surbaze de kiu estis ekzekutita Stanislav Groĥovskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = К вопросу о дате и месте казни первого председателя Ялуторовского Совета депутатов С.П. Гроховского // «Уральцы бьются здорово…»: Вклад Урала в военную мощь России. 13-е уральские военно-ист. чтения. Сб. науч. ст. |lasta = Вебер |unua = М.И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20260701094347/https://www.academia.edu/87325905/К_вопросу_о_дате_и_месте_казни_первого_председателя_Ялуторовского_Совета_депутатов_С_П_Гроховского |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Сократ |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-906350-79-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi anoncas por informoj la ordonon de la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono de la {{dato|5|5|1919}}: la 1919-a jaro la 5-an de majo la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono, establita surbaze de ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizono de la {{dato|6|5|1919}}<ref>Tiel! Eble mistajpo aŭ la ordono estis eldonita kun pasinta dato.</ref> N 8 § 1, en laŭleĝa konsisto, pritraktinte dum juĝeja kunsido la aferon de nobelo de Varsovio Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝa, romkatolika kredanto, supera suboficiro<ref>{{l-ru|зауряд-прапорщик}}.</ref> de armea rezervo, subigita surbaze de la ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizonno de la 4-a de majo de tiu ĉi jaro N 26 § 16 al la militkampa juĝejo pro tio ke li, Groĥovskij, estinte membro de la societo nomita partio de bolŝevistoj-komunistoj, kreiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj ĝia regado fare de tiu ĉi partio, por atingo de tiu ĉi celo siaflanke li prenis sur sin organizadon de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto kaj efektive organizis [ĝin], estis prezidanto de komisiono pri organizado de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto, prezidanto de la Jalutorovska sovdepo <ref>Soveto de deputitoj.</ref>, ĉe tio kiel agento de tiu ĉi societo li eldonis ordonon pri pago de kontribucio fare de la urbo Jalutorovsko forme de unu miliono da rubloj, organizis kaj armis taĉmentojn por fortigi en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto la sovetian potencon, aranĝis arestojn kaj priserĉadojn, rekviziciadis ejojn, konfiskadis privatajn posedaĵojn, estis en la urbo Permo membro de la Perma sovdepo kaj prezidanto de ties mandata komisiono, estis komandestro de la inĝeniera bataliono ĉe la Administracio de Specialaj Trupoj de la stabo de la [3-a] Ruĝa Armeo, organizita por armita lukto kontraŭ la Provizora Siberia Registaro, agnoskis lin, Groĥovskij, kulpa pri tio ke li en 1918 estis membro de la societo, formiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj partoprenis armitan lukton kontraŭ la Rusia registarro, kaj pro tio kaj surbaze de la punkto 3 de la parto 11 de la artikolo 108 de la Krima Kodekso, verdiktis: la juĝaton Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝan, senigi je ĉiuj civitanaj rajtoj kaj subigi al la mortopuno per mortpafo.<br/>La verdikto, konfirmita de la Ĉefa estro de la Tjumena Milita Distrikto, estis plenumita la 7-an de majo de tiu ĉi jaro. |aŭtoro = |verko = |origina teksto = Объявляю для сведения приказ прифронтового военно-полевого суда тюменского гарнизона от 5 мая 1919 года: 1919 года мая 5 дня прифронтовой военно-полевой суд тюменского гарнизона, сформированный на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 6 мая1 1919 года за № 8 § 1, в законном составе рассмотрев в судебном заседании дело о дворянине города Варшавы Станиславе Петровиче Гроховском, 52 лет, римско-католического вероисповедания, зауряд-прапорщике запаса армии, преданном на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 4 мая сего года за № 26 § 16 военнополевому суду за то, что он, Гроховский, состоя членом сообщества, именуемого партией большевиков-коммунистов, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и утверждения ее за этой партией, для достижения таковой цели с своей стороны принял на себя организацию советской власти в городе Ялуторовске и уезде и действительно организовал [ее], состоял председателем комиссии по организации советской власти в городе Ялуторовске и уезде, председателем Ялуторовского совдепа, причем в качестве агента указанного сообщества отдал распоряжение о взыскании контрибуции с города Ялуторовска в размере одного миллиона рублей, организовал и вооружил отряды для укрепления в городе Ялуторовске и уезде советской власти, производил аресты и обыски, реквизировал помещения, конфисковал частное имущество, состоял в городе Перми членом Пермского совдепа и председателем мандатной комиссии последней, состоял командиром инженерного батальона при Управлении особых формирований штаба [3-й] Красной армии, организованного для вооруженной борьбы с Временным Сибирским правительством, признал его, Гроховского, виновным в том, что он в 1918 году являлся членом сообщества, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и принял участие в вооруженной борьбе с Российским правительством, а потому и на основании п. 3 части 11 ст. 108 Уголовного уложения постановил: подсудимого Станислава Петровича Гроховского, 52 лет, лишить всех прав состояния и подвергнуть смертной казни через расстреляние.<br/>Приговор, утвержденный Главным начальником Тюменского военного округа, приведен в исполнение 7 мая сего года }} == Familio == Stanislav Groĥovskij havis edzinon Klara Vladislavovna kaj 14 infanojn. Lia plej aĝa filo Meĉislav estis inter la unuaj meembroj de komsomolo en Jalutorovsko. La {{daton|18|5|1920}} li estis elektita kiel prezidanto de la Jalutorovska Distrikta Komitato de RKSM, en septembro iĝis membro de la Tjumena Gubernia Komitato. Li estis delegito de la 3-a Tutrusia Kongreso de RKSM, okazinta de la 2-a ĝis la {{dato|10|10}} en Moskvo, kiun malfermis Vladimir Lenin per sia fama parolado "La taskoj de la junularaj unioj" ({{l-ru|Задачи союзов молодёжи}})^{[[:ru:Задачи союзов молодёжи|ru]]}. La {{daton|15|9|1920}} dum kunsido de la Tjumena Gubernia Komitato de RKSM, Meĉislav Groĥovskij estis aprobita kiel membro de la Triopo de gazetara Sekcio. <ref name="Достоин памяти народной41"/>. <includeonly> Однажды Мечислав встретился с новозаимским комсомольцем Федором Трубачом. Их семьи вскоре уезжали в Польшу, юноши мечтали о создании Союза польской молодежи, о возможности стать комсомольскими руководителями. Надеялись, что в скором времени и там будет установлена советская власть. Вскоре мать Мечислава, Клара Владиславовна, вместе с детьми оформила документы в эвакопункте и выехала в Польшу. Как сложилась судьба юноши, да и других детей Станислава Гроховского, к сожалению, неизвестно. В списке активных членов Тюменского губкома РКСМ против фамилии Мечислава сделана пометка: «Уехал в Польшу», в другом списке помечено: «Убит». В 1974 г. краевед В.Г. Мореев предложил дать улице Бабановской имя С.П. Гроховского и установить мемориальную доску на доме по ул. Революции, 107, в котором жил первый председатель Совета депутатов. С тех пор в городской топонимике увековечена память об одном из активных борцов за установление советской власти в Ялуторовске.</includeonly> == Memoro == Omaĝe al li en 1974 estis nomita strato en Jalutorovsko (Tjumena provinco, Rusio). == Vidu ankaŭ == * [[Ivan Rusakov]] * [[Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} plvonv1vnkh9uximh38nenzzvpdhajr 0 948809 9420669 9418898 2026-07-05T08:54:42Z Sj1mor 12103 9420669 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Gustave Clarence Rodolphe Boulanger (1824-1886).jpg|eta|280ra|Memportreto, antaŭ 1886]] [[Dosiero:Boulanger_harem-du-palais.jpg|eta|280ra|[[Haremo]], Gustave Boulanger]] [[Dosiero:Allegory_of_Music,_Fresco_by_Gustave_Boulanger_high_above_the_stage_of_the_Opéra_de_Monte-Carlo-Salle_Garnier.jpg|eta|280ra|[[Fresko]] "Alegorio de Muziko" en la Salle Garnier ĉe la [[Operejo de Montekarlo|Opero de Montekarlo]]]] '''Gustave Clarence Rodolphe BOULANGER''' (naskiĝis la 25-an de aprilo 1824 en [[Parizo]] – mortis la 22-an de septembro 1888 samloke) estis franca figureca pentristo kaj [[Akademiismo|akademia artisto]] kaj instruisto konata pro siaj klasikaj kaj [[Orientismo (ideologio)|orientalistaj]] temoj. Boulanger studis ĉe la [[École des Beaux-Arts]] sub la pentristoj [[Paul Delaroche]] kaj [[Pierre Jules Jollivet]]. En la aĝo de 30 jaroj, li komencis preskaŭ dujaran studvojaĝon al kaj tra Italio. En Romo, lia pentraĵo ''Cezaro ĉe la Rubikono'' estis granda sukceso, kiun li povis daŭrigi post sia reveno al Parizo. Inter liaj unuaj verkoj en Francio estis ''Maestro Palestrina'', ''La Arabo,'' kaj ''La Kabiloj'', kiuj ricevis konsiderindan publikan atenton. Multaj el la skizoj, kiujn li faris dum sia studvojaĝo, fariĝis antaŭstudoj por liaj verkoj kun klasikaj temoj, kiel ekzemple ''Lucretia'', ''Lesbia'', kaj ''La Pompeja Girlando-Vendistino''. Liaj temoj similis tiujn de lia kolega pentristo [[Jean-Léon Gérôme]] kaj impresis [[Napoleono la 3-a|Napoleonon la 3-an]], kiu poste komisiis Boulanger por ornami sian parizan palacon laŭ la " pompeja stilo ". Krom orientaj temoj, Boulanger interesiĝis pri la ĉiutaga vivo de [[antikva Romo]] kaj [[Antikva Grekio|Grekio]], kaj ankaŭ kreis ornamaĵojn por publikaj konstruaĵoj, inkluzive de la [[Operejo Garnier]] kaj la [[kazino]] en [[Montekarlo]]. Inter liaj multaj studentoj estis, interalie, [[Marie Bashkirtseff]]<ref>{{cite web|url=https://journals.openedition.org/clio/646|title=Les femmes peintres dans la seconde moitié du XIXe siècle|website=journals.openedition.org/|author=Noël, Denise|access-date=16 March 2021}}</ref>, Jules Benoit-Lévy, Maurice Bompard (1857–1936), John Leslie Breck (1860–1899), Ralph Wormeley Curtis (1854-1922), Osman Hamdi Bey (1842–1910), [[Childe Hassam]] (1859–1935), George Hitchcock (1850–1913), Frederick William MacMonnies (1863–1937), [[Gari Melchers]] (1860–1932), Willard Leroy Metcalf (1858–1925), Elizabeth Nourse (1860–1938), [[Robert Reid (pentristo)|Robert Reid]] (1862–1929) kaj Edmund Tarbell (1862–1938). Li estis konata pro sia abomeno al la [[Impresionismo|impresionistoj]] kaj iliaj posteuloj. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Pentraĵoj pri antikveco"> Dosiero:Phryne_by_Gustave_Boulanger.jpg|{{Vikidatumoj|Q232790}}. 1850 Dosiero:Gustave_Boulanger_Ulysse_et_Euryclée.JPG|[[Uliso]] rekonita de [[Euroclio|Eurycleia]] ({{Vikidatumoj|Q615201}}). 1849. École des Beaux-Arts, Parizo Dosiero:Gustave_Boulanger,_Jules-César_arrivé_au_Rubicon,_1854,_Musée_Picardie.jpg|[[Julio Cezaro]] transiras la [[Rubikono|Rubikonon]]. 1854. Pikardia Muzeo, Amiens Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_The_Slave_Market.jpg|Sklavmerkato. 1886. Privata kolekto Dosiero:Boulanger,_La_promenade_sure_la_voie_des_tombeaux,_à_Pompei,_1869,_private_collection.jpg|Promenante laŭ la strato de tomboj en [[Pompejo]]. 1866. Privata kolekto Dosiero:La_maison_pompéienne_de_Gustave_Boulanger.jpg|Provludo de la monologo "La Femme de Diomède" de T. Gautier kaj "Le Joueur de flute" de E. Augier ĉe la Pompejo domo de princo Jerome-Napoleon Bonaparte. 1861. Musée d'Orsay, Parizo Dosiero:Après_le_bain,_1867,_Gustave_Boulanger.jpg|Post la bano. 1867. Muzeo de Belartoj, Angers Dosiero:Boulanger,_Via_Appia,_colored.jpg|La [[Via Appia]] en la tempo de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]]. 1881 (akvarela kopio de perdita pentraĵo el 1874). Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_Un_repas_chez_Lucullus;_Triclinium_d’été,_1877.jpg|Somera tagmanĝo en la Domo de ''[[Triklinio|Triclinium]]'' de {{Q|Q242819}} en [[Tusculum]]. 1877. Privata kolekto Dosiero:Qüstav_Bulanje_-_Pompey_səhnəsi.jpg|[[Peristilo]] en Pompejo. 1875. Palaco Dolmabahçe, Istanbulo </gallery> <gallery mode="packed" heights="150" caption="Orientalismaĵoj"> Dosiero:Gustave_Boulanger,_A_Bedouin_Musician,_1859,_private_collection.jpg|[[Beduenoj|Beduena]] muzikisto. 1859. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_C_Est_Un_Emir.jpg|La nova [[Emiro]]. 1870. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_Reception_Of_An_Emir.jpg|[[Aŭdienco]] kun la emiro. 1871. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_An_Arab_Horseman.jpg|Araba rajdanto. 1865. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger--la_deroute_des_kabyles--1863.jpg|"La Malvenko de la [[Kabiloj|Kabilaj]] Militistoj" (Kabilaj militistoj retiriĝas antaŭ la Francoj). 1863. Privata kolekto Dosiero:Gustave-Boulanger,_La_Prière,_1871.jpg|Preĝejo (''[[Salat]]''). 1871. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_El_Hiasseub,_Conteur_Arabe,_1868,_private_collection.jpg|El-Ĥiasseb, araba rakontisto. 1868. Privata kolekto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://acad-artlas.huma-num.fr/items/show/161 Gustave Boulanger], ''Dictionnaire biographique des pensionnaires de l'Académie de France à Rome'', rete {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Boulanger, Gustave}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 4upf4g9mkx5bg5674cl1p21aqhaimsb 0 948867 9420298 9419427 2026-07-04T15:38:52Z Tirolischleioans 254019 /* Literaturo */ 9420298 wikitext text/x-wiki '''Heinrich STENGEL''' (naskiĝinta la {{Daton|21|10|1884}} en [[Bleicherode]], mortinta la {{daton|24|6|1970}} en [[Bad Kreuznach]]) estis [[germanio|Germana]] [[numismatiko|numismatikisto]] kaj instruisto. Li estis la lasta estro de la gimnazio de [[Stralsund]]. == Vivo == Estante filo de komercisto li trapasis la abiturientan ekzamenon ĉe la [[Ulf-Merbold-gimnazio|gimnazio de Greiz]] kaj ekstudis [[klasika filologio|klasikan filologion]] ĉe la altlernejoj de [[Jena]], [[Berlino]] kaj [[marburg|Marburgo]]. [[Universitato de Marburg|Marburge]] li doktoriĝis en 1909 post defendo de la gramatika tezo ''De Iulii Valerii usu pronominum''. Staĝon instruistan li havis ĉe la [[hennebergia Gimnazio|gimnazio de Schleusingen]]. Interrompis soldatado inter 1914 kaj 1918 deĵorojn inter 1911 kaj 1924 ĉe [[Landesschule Pforta]]. De 1924 li estis studa konsilisto ĉe la gimnazio de [[Greifswald]] kaj fariĝis en 1926 instruisto ĉe la gimnazio de Stralsund. Ankoraŭ samjare li ekdirektoris tie. Lia sinteno estis naciema-konservativa kaj humanisma. En 1939 li promociiĝis je supera studdirektoreco malgraŭ nealiĝo al [[NSDAP]]<ref>Albrecht (1985), p. 77</ref>. En 1945 la tradicriĉa gimnazio estis neniigtia. De 1946 Stengel denove instruistis en Stralsund ĉe [[Politeknika Supera Lernejo|Supera lernejo]] por la [[latina lingvo]]. En 1960 li forlasis [[gDR|Eostan Germanujon]] vivonte en [[Rejnlando-Palatinato]]. Stengel estis fakulo numismatika pri antikvaj kaj mezepokaj moneroj. Li ordigis kaj katalogis la kolektojn de la Kulturhistoria muzeo de Stralsund. Unu el du grandkolektoj estis posedaĵo de la gimnazio, fakte kolekto de la sveduja kancelarikonsilisto, filo de la lernejestro [[Johann Hieronymus Staude]]. == Literaturo == * Ulrich Albrecht: "Heinrich Stengel, Dr. phil., 1884–1970" - je Ulrich Albrecht (eld.): ''Erinnerungen an das Stralsunder Gymnasium.'' Vereinigung ehemaliger Stralsunder Gymnasiasten, Plön 1985, p. 73–79. == Eksteraj ligiloj == *[https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=331443228 Landesbibliographie Mecklenburg-Vorpommern] * [http://archivdatenbank.bbf.dipf.de/actaproweb/image.xhtml?id=a399d20e-7c1c-4c11-a4f1-c338513cfba6 slipo che BBF-personaro] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stengel, Heinrich}} [[Kategorio:Numismatikistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1884]] [[Kategorio:Mortintoj en 1970]] 42qsnvz2ietydkoymd3nmh9ovzq9stv 9420299 9420298 2026-07-04T15:39:45Z Tirolischleioans 254019 /* Literaturo */ 9420299 wikitext text/x-wiki '''Heinrich STENGEL''' (naskiĝinta la {{Daton|21|10|1884}} en [[Bleicherode]], mortinta la {{daton|24|6|1970}} en [[Bad Kreuznach]]) estis [[germanio|Germana]] [[numismatiko|numismatikisto]] kaj instruisto. Li estis la lasta estro de la gimnazio de [[Stralsund]]. == Vivo == Estante filo de komercisto li trapasis la abiturientan ekzamenon ĉe la [[Ulf-Merbold-gimnazio|gimnazio de Greiz]] kaj ekstudis [[klasika filologio|klasikan filologion]] ĉe la altlernejoj de [[Jena]], [[Berlino]] kaj [[marburg|Marburgo]]. [[Universitato de Marburg|Marburge]] li doktoriĝis en 1909 post defendo de la gramatika tezo ''De Iulii Valerii usu pronominum''. Staĝon instruistan li havis ĉe la [[hennebergia Gimnazio|gimnazio de Schleusingen]]. Interrompis soldatado inter 1914 kaj 1918 deĵorojn inter 1911 kaj 1924 ĉe [[Landesschule Pforta]]. De 1924 li estis studa konsilisto ĉe la gimnazio de [[Greifswald]] kaj fariĝis en 1926 instruisto ĉe la gimnazio de Stralsund. Ankoraŭ samjare li ekdirektoris tie. Lia sinteno estis naciema-konservativa kaj humanisma. En 1939 li promociiĝis je supera studdirektoreco malgraŭ nealiĝo al [[NSDAP]]<ref>Albrecht (1985), p. 77</ref>. En 1945 la tradicriĉa gimnazio estis neniigtia. De 1946 Stengel denove instruistis en Stralsund ĉe [[Politeknika Supera Lernejo|Supera lernejo]] por la [[latina lingvo]]. En 1960 li forlasis [[gDR|Eostan Germanujon]] vivonte en [[Rejnlando-Palatinato]]. Stengel estis fakulo numismatika pri antikvaj kaj mezepokaj moneroj. Li ordigis kaj katalogis la kolektojn de la Kulturhistoria muzeo de Stralsund. Unu el du grandkolektoj estis posedaĵo de la gimnazio, fakte kolekto de la sveduja kancelarikonsilisto, filo de la lernejestro [[Johann Hieronymus Staude]]. == Literaturo == * Ulrich Albrecht: "Heinrich Stengel, Dr. phil., 1884–1970" - je Ulrich Albrecht (eld.): ''Erinnerungen an das Stralsunder Gymnasium.'' Vereinigung ehemaliger Stralsunder Gymnasiasten, Plön 1985, p. 73–79. *Grete Grewolls: ''Wer war wer in Mecklenburg und Vorpommern. Das Personenlexikon,'' Hinstorff Verlag, Rostock 2011, ISBN 978-3-356-01301-6, p. 9720. == Eksteraj ligiloj == *[https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=331443228 Landesbibliographie Mecklenburg-Vorpommern] * [http://archivdatenbank.bbf.dipf.de/actaproweb/image.xhtml?id=a399d20e-7c1c-4c11-a4f1-c338513cfba6 slipo che BBF-personaro] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stengel, Heinrich}} [[Kategorio:Numismatikistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1884]] [[Kategorio:Mortintoj en 1970]] kbnmanj83touymc3nomi62ilu9ed4e1 9420300 9420299 2026-07-04T15:40:02Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9420300 wikitext text/x-wiki '''Heinrich STENGEL''' (naskiĝinta la {{Daton|21|10|1884}} en [[Bleicherode]], mortinta la {{daton|24|6|1970}} en [[Bad Kreuznach]]) estis [[germanio|Germana]] [[numismatiko|numismatikisto]] kaj instruisto. Li estis la lasta estro de la gimnazio de [[Stralsund]]. == Vivo == Estante filo de komercisto li trapasis la abiturientan ekzamenon ĉe la [[Ulf-Merbold-gimnazio|gimnazio de Greiz]] kaj ekstudis [[klasika filologio|klasikan filologion]] ĉe la altlernejoj de [[Jena]], [[Berlino]] kaj [[marburg|Marburgo]]. [[Universitato de Marburg|Marburge]] li doktoriĝis en 1909 post defendo de la gramatika tezo ''De Iulii Valerii usu pronominum''. Staĝon instruistan li havis ĉe la [[hennebergia Gimnazio|gimnazio de Schleusingen]]. Interrompis soldatado inter 1914 kaj 1918 deĵorojn inter 1911 kaj 1924 ĉe [[Landesschule Pforta]]. De 1924 li estis studa konsilisto ĉe la gimnazio de [[Greifswald]] kaj fariĝis en 1926 instruisto ĉe la gimnazio de Stralsund. Ankoraŭ samjare li ekdirektoris tie. Lia sinteno estis naciema-konservativa kaj humanisma. En 1939 li promociiĝis je supera studdirektoreco malgraŭ nealiĝo al [[NSDAP]]<ref>Albrecht (1985), p. 77</ref>. En 1945 la tradicriĉa gimnazio estis neniigtia. De 1946 Stengel denove instruistis en Stralsund ĉe [[Politeknika Supera Lernejo|Supera lernejo]] por la [[latina lingvo]]. En 1960 li forlasis [[gDR|Eostan Germanujon]] vivonte en [[Rejnlando-Palatinato]]. Stengel estis fakulo numismatika pri antikvaj kaj mezepokaj moneroj. Li ordigis kaj katalogis la kolektojn de la Kulturhistoria muzeo de Stralsund. Unu el du grandkolektoj estis posedaĵo de la gimnazio, fakte kolekto de la sveduja kancelarikonsilisto, filo de la lernejestro [[Johann Hieronymus Staude]]. == Literaturo == * Ulrich Albrecht: "Heinrich Stengel, Dr. phil., 1884–1970" - je Ulrich Albrecht (eld.): ''Erinnerungen an das Stralsunder Gymnasium.'' Vereinigung ehemaliger Stralsunder Gymnasiasten, Plön 1985, p. 73–79. *Grete Grewolls: ''Wer war wer in Mecklenburg und Vorpommern. Das Personenlexikon,'' Hinstorff Verlag, Rostock 2011, ISBN 978-3-356-01301-6, p. 9720. == Eksteraj ligiloj == *[https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=331443228 Landesbibliographie Mecklenburg-Vorpommern] * [http://archivdatenbank.bbf.dipf.de/actaproweb/image.xhtml?id=a399d20e-7c1c-4c11-a4f1-c338513cfba6 slipo ĉe BBF-personaro] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stengel, Heinrich}} [[Kategorio:Numismatikistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1884]] [[Kategorio:Mortintoj en 1970]] 5ndu1c241k46zprxmn12b5y9sii3yi5 0 948931 9420747 9420133 2026-07-05T11:07:09Z ThomasPusch 1869 9420747 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2022]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|عبد الحميد صابيري}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|11|28}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Post unuaj tri jaroj en Maroko, li kun sia familio venis al Germanio - ekde tiam la familio vivas en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj Abdelhamid tie frekventis [[infanĝardeno]]n, [[lernejo]]jn kaj frue ekludis futbalon en infanaj teamoj. Li havas marokan kaj germanan civitanecojn. Post junulaj jaroj en futbalteamoj, li iĝis profesia futbalisto kaj interalie ekde [[2016]] apartenis al la unua vira teamo de la klubo ''[[1. FC Nürnberg]]'' en [[Nurenbergo]]. Laste li inter 2023 kaj 2026 membris en la unua vira teamo de la klubo ''[[ACF Fiorentina]]'' en [[Florenco]], [[Toskanio]], [[Italio]]. Inter la jaro [[2022]] kaj [[2023]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] - ĝis somero 2026 ŝajne nur estas unu foto en la komunejo {{projektoj}} --> {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Sabiri, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] dyen427jothdnli84abizzapvkk4jl2 9420748 9420747 2026-07-05T11:08:06Z ThomasPusch 1869 9420748 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2022]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|عبد الحميد صابيري}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|11|28}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Post unuaj tri jaroj en Maroko, li kun sia familio venis al Germanio - ekde tiam la familio vivas en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj Abdelhamid tie frekventis [[infanĝardeno]]n, [[lernejo]]jn kaj frue ekludis futbalon en infanaj teamoj. Li havas marokan kaj germanan civitanecojn. Post junulaj jaroj en samaĝulaj futbalteamoj, li iĝis profesia futbalisto kaj interalie ekde [[2016]] apartenis al la unua vira teamo de la klubo ''[[1. FC Nürnberg]]'' en [[Nurenbergo]]. Laste li inter 2023 kaj 2026 membris en la unua vira teamo de la klubo ''[[ACF Fiorentina]]'' en [[Florenco]], [[Toskanio]], [[Italio]]. Inter la jaro [[2022]] kaj [[2023]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] - ĝis somero 2026 ŝajne nur estas unu foto en la komunejo {{projektoj}} --> {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Sabiri, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] fjn68tod3404zynrmr6c5wvy0zk1nh3 0 948935 9420449 9420061 2026-07-04T19:10:05Z Moldur 2507 9420449 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo |priskribo= |specio = [[wookiee]] }} '''Chewbacca''' {{prononco|Ĉubaka}} ankaŭ konata kiel '''Chewie''' (naskita en [[Stel-milita kalendaro|200 abJ]]), estas fikcia figuro en la ''[[Star Wars|Stelmilito]]''-franĉizo. Li estas Wookiee — alta, harplena, tre inteligenta specio originanta de la planedo Kashyyyk.<ref>{{Cite web|title=Kashyyyk|url=https://www.starwars.com/databank/kashyyyk|access-date=2024-04-08|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li estas 2.3 metroj alta, kaj tipe portas nur bandolieron ({{Vikidatumoj|Q806285}}) kaj ilujon.<ref name="profile2"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="341">[https://www.starwars.com/databank/chewbacca "Chewbacca"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="342">''StarWars.com''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="343"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">March 29,</span> 2024</span>.</span></cite></ref> Li portas arkĵetilon, tradician ukujan armilon, kaj li parolas la ukujan lingvon Shyriiwook.<ref>{{Cite web|title=Bowcaster|url=https://www.starwars.com/databank/bowcaster|access-date=2024-04-05|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976) kiel la lojala amiko de la kontrabandisto [[Han Solo]]. Chewbacca ankaŭ estas la kunpiloto de la kosmoŝipo de Han, la ''Jarmilo-Falko''.<ref name="profile2" /><ref name=":12">{{Cite web|last1=Richwine|first1=Lisa|last2=Gorman|first2=Steve|date=May 2, 2019|title=Peter Mayhew, actor who played Chewbacca in 'Star Wars' movies, dies|url=https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20211103233730/https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB|archive-date=November 3, 2021|access-date=April 7, 2024|website=Reuters}}</ref> Chewbacca estas portretita de Peter Mayhew en la originala filmtrilogio, la ''[[The Star Wars Holiday Special|Star Wars Holiday Special]]'' (1978), kaj ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' (2005).<ref>{{Cite web|title=Star Wars: Holiday Special|url=https://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_holiday_special|access-date=2024-04-10|website=Rotten Tomatoes|language=en}}</ref><ref name=":12" /> Mayhew dividas la rolon de Chewbacca kun sia korpoduoblo, Joonas Suotamo, en ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015).<ref>{{Cite web|last=Shanley|first=Patrick|date=2017-02-21|title='Star Wars': New Chewbacca Actor Honors Peter Mayhew After Taking on the Role|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/star-wars-new-chewbacca-actor-honors-peter-mayhew-role-978174/|access-date=2024-04-10|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}</ref> Post la emeritiĝo de Mayhew en 2017, Suotamo transprenis la rolon, aperante en ''The Last Jedi'' (2017) kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019). <ref>{{Cite web|last=Liptak|first=Andrew|date=2019-05-02|title=Peter Mayhew, the actor who brought Chewbacca to life, has died|url=https://www.theverge.com/2019/5/2/18527493/peter-mayhew-chewbacca-wookiestar-wars-empire-strikes-back-return-of-the-jedi-obituary|access-date=2024-03-30|website=The Verge|language=en}}</ref> Suotamo ankaŭ ludas Chewbacca en la memstara filmo ''Solo: A Star Wars Story'' (2018). <ref>{{Cite magazine|last=Breznican|first=Anthony|date=May 3, 2019|title=Watch new Chewbacca actor Joonas Suotamo explain Peter Mayhew's influence|url=https://ew.com/movies/2019/05/03/chewbacca-actor-joonas-suotamo-peter-mayhew-influence/|access-date=2024-03-29|magazine=Entertainment Weekly|language=en}}</ref> Chewbacca ankaŭ aperas en ''Star Wars'' animaciaj serioj, romanoj, bildstrioj kaj videoludoj. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.starwars.com/databank/chewbacca Chewbacca] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj humanoidoj]] [[Kategorio:Eksterteranoj en fikcio]] kv93tdc9b7whp9qhcvwv3e60u8r540l 0 948958 9420186 9420169 2026-07-04T11:59:36Z Kani 670 9420186 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Buceroformaj |koloro = pink |dosiero = Common Hoopoe (Upupa epops) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Upupedoj|Eŭrazia upupo]] (''Upupa epops'')<br />(Upupedoj) |dosiero2 = Western red-billed hornbill (Tockus kempi) male.jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = [[Okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] (''Tockus kempi'')<br />(Buceredoj) |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = '''Buceroformaj ''' |ordo aŭtoritato = [[Max Fürbringer|Fürbringer]], 1888 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = *[[Fenikuledoj]] *[[Upupedoj]] *[[Buceredoj]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Buceroformaj''' (''Bucerotiformes'') estas [[Ordo (biologio)|ordo]] de birdoj kiu enhavas la [[buceroj]]n, [[grundobuceroj]]n, [[upupoj]]n kaj [[arbarupupoj]]n.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=23a de Julio 2019 }}</ref> Tiuj birdoj estis iam klasitaj kiel membroj de la ordo [[Koracioformaj]].<ref>{{cite journal |title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960) |journal= Journal of Avian Biology |year=2003 |first1=Ulf S. |last1=Johansson |first2=Per G.P. |last2=Ericson |volume=34 |issue=2 |pages=185–197 |doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x |url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf |access-date=2008-10-30}}</ref><ref>Yuri, T. ''et al.'' (2013) [http://www.mdpi.com/2079-7737/2/1/419 Parsimony and Model-Based Analyses of Indels in Avian Nuclear Genes Reveal Congruent and Incongruent Phylogenetic Signals]. ''Biology'', 2(1):419-444. doi:10.3390/biology2010419</ref><ref>Jarvis, E.D. ''et al''. (2014) [https://www.science.org/doi/10.1126/science.1253451 Whole-genome analyses resolve early branches in the tree of life of modern birds]. ''Science'', 346(6215):1320-1331.</ref> La [[klado]] distribuiĝas en [[Afriko]], [[Azio]], [[Eŭropo]] kaj [[Melanezio]]. <!--{{Kladogramo |caption=Phylogenetic relationships between the families based on a large study by [[Richard Prum]] and colleagues published in 2015.<ref>{{ cite journal | last1=Prum | first1=R.O. | author1-link=Richard Prum | last2=Berv | first2=J.S. | last3=Dornburg | first3=A. | last4=Field | first4=D.J. | last5=Townsend | first5=J.P. | last6=Lemmon | first6=E.M. | last7=Lemmon | first7=A.R. | year=2015 | title=A comprehensive phylogeny of birds (Aves) using targeted next-generation DNA sequencing | journal=Nature | volume=526 | issue=7574 | pages=569–573 | doi=10.1038/nature15697 | pmid=26444237 | doi-access= | bibcode=2015Natur.526..569P | s2cid=205246158 }}</ref> |align=right |kladogramo={{Cladex| style=font-size:80%;line-height:75%;width:350px; |label1=Buceroformaj |1={{clade |1=[[Buceredoj]] – buceroj kaj grundobuceroj |2={{clade |1=[[Upupedoj]] – upupoj |2=[[Fenikuledoj]] – arbarupupoj }} }} }} }}--> ==Sistematiko== Lastatempaj genetikaj datumoj montras, ke [[grundobuceroj]] kaj la genro ''[[Bycanistes]]'' formas kladon apartan de la ceteraj buceroj.<ref>Woodruff, D. S. & Srikwan, S. 2011. Molecular genetics and the conservation of hornbills in fragmented landscapes. En Poonswad, P. (ed) The Asian Hornbills: Ecology and Conservation. National Center for Genetic Engineering and Biotechnology, Bangkok, pp. 257–264.</ref> Oni supozas, ke ili reprezentas fruan afrikan stirpon, dum la ceteraj Buceroformaj evoluciis en Azio. La subspecioj de upupo el [[Sankta Heleno]] (jam formortinta) kaj el [[Madagaskara upupo|Madagaskaro]] estas foje levitaj al la rango de apartaj specioj. La du genroj de arbarupupoj, ''[[Phoeniculus]]'' kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne disiĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, tial iuj sistematikistoj traktas ilin kiel apartajn subfamiliojn aŭ eĉ apartajn familiojn.<ref>Fry, C. Hilary (2003). "Wood-hoopoes". In Perrins, Christopher. The Firefly Encyclopedia of Birds. Firefly Books. p. 383. {{ISBN|1-55297-777-3}}.</ref> Formortintaj familioj kaj Meselirisoredoj kaj Laŭurilardiedoj estis konsiderataj [[Krongrupo|tigogrupoj]] de antaŭe kategoriigita ordo "Upupoformaj" antaŭ ĝi estis subkategoriigita en Buceroformaj.<ref>Mayr, Gerald (2009). "Paleogene Fossil Birds". In Springer Science & Business Media, 21 April 2009, p. 194. {{ISBN|978-3-540-89627-2}}</ref> ===Taksonomio=== '''Ordo Buceroformaj''' *Subordo ''Upupi'' **Familio [[Fenikuledoj]] ***Genro ''[[Phoeniculus]]'' **** [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'' **** [[Viola arbupupo]], ''Phoeniculus damarensis'' **** [[Nigrabeka arbupupo]], ''Phoeniculus somaliensis'' **** [[Blankakapa arbupupo]], ''Phoeniculus bollei'' **** [[Brunkapa arbupupo]], ''Phoeniculus castaneiceps'' aŭ ''Rhinopomastus castaneiceps'' ***Genro ''[[Rhinopomastus]]'' ****[[Nigra arbupupo]], ''Rhinopomastus aterrimus'' ****[[Cimitarbeka arbupupo]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' ****[[Eta arbupupo]], ''Rhinopomastus minor'' **Familio [[Upupedoj]] ***Genro ''[[Upupa]]'' ****[[Ordinara upupo]], ''Upupa epops'' ****[[Madagaskara upupo]], ''Upupa marginata'' *Subordo ''Buceroti'' **Familio [[Buceredoj]] ***Genro ''[[Bucorvus]]'' **** [[Norda bukorvo]], ''Bucorvus abyssinicus'' **** [[Suda bukorvo]], ''Bucorvus leadbeateri'' ***Genro ''[[Lophoceros]]'' **** [[Krona bucero]], ''Lophoceros alboterminatus'' **** [[Uestafrika bucero]], ''Lophoceros semifasciatus'' ***Genro ''[[Bycanistes]]'' **** [[Trumpeta bucero]], ''Bycanistes bucinator'' **** [[Fajfa bucero]], ''Bycanistes fistulator'' **** [[Arĝentvanga bucero]], ''Bycanistes brevis'' **** [[Grizvanga bucero]], ''Bycanistes subcylindricus'' **** [[Brunvanga bucero]], ''Bycanistes cylindricus'' **** [[Blankfemura bucero]], ''Bycanistes albotibialis'' ***Genro ''[[Horizocerus]]'' **** [[Blankĉapa bucero]], ''Horizocerus albocristatus'' **** [[Blankakrona bucero]], ''Horizocerus cassini'' **** [[Nana bucero]], ''Horizocerus hartlaubi'' **** [[Blankmakula bucero]], ''Horizocerus granti'' ***Genro ''[[Tockus]]'' **** [[Pigmea bucero]], ''Tockus camurus'' aŭ ''Lophoceros camurus'' **** [[Angola bucero]], ''Tockus monteiri'' **** Grupo de [[Ruĝbekaj buceroj]] ***** [[Northern red-billed hornbill]], ''Tockus erythrorhynchus'' ***** [[Namibia bucero]], ''Tockus damarensis'' ***** [[Sudafrika bucero]], ''Tockus rufirostris'' ***** [[Tanzania bucero]], ''Tockus ruahae'' ***** [[Senegala bucero]], ''Tockus kempi'' **** [[Flavbeka bucero]], ''Tockus flavirostris'' **** [[Ruĝringa bucero]], ''Tockus leucomelas'' **** [[Kenja bucero]], ''Tockus jacksoni'' **** [[Nigraflugila bucero]], ''Tockus deckeni'' **** [[Crowned hornbill]], ''Tockus alboterminatus'' **** [[Helbruna bucero]], ''Tockus bradfieldi'' aŭ ''Lophoceros bradfieldi'' **** [[Konga bucero]], ''Tockus fasciatus'' aŭ ''Lophoceros fasciatus'' **** [[Etiopia bucero]], ''Tockus hemprichii'' aŭ ''Lophoceros hemprichii'' **** [[Palbeka bucero]], ''Tockus pallidirostris'' aŭ ''Lophoceros pallidirostris'' **** [[Nigrabeka bucero]], ''Tockus nasutus'' aŭ ''Lophoceros nasutus'' ***Genro ''[[Ocyceros]]'' **** [[Griza bucero]], ''Ocyceros griseus'' **** [[Srilanka bucero]], ''Ocyceros gingalensis'' **** [[Hindia bucero]], ''Ocyceros biostris'' - ''Ocyceros birostris'' ***Genro ''[[Anthracoceros]]'' **** [[Malabara bucero]], ''Anthracoceros coronatus'' **** [[Orienta bucero]], ''Anthracoceros albirostris'' **** [[Nigra bucero]], ''Anthracoceros malayanus'' **** [[Palavana bucero]], ''Antracoceros marchei'' **** [[Sulua bucero]], ''Anthracoceros montani'' ***Genro ''[[Buceros]]'' **** [[Rinocera hucero]], ''Buceros rhinoceros'' **** [[Granda bucero]], ''Buceros bicornis'' **** [[Rufa bucero]], ''Buceros hydrocorax'' ***Genro ''[[Rhinoplax]]'' (sometimes included in ''Buceros'') **** [[Kaska bucero]], ''Rhinoplax vigil'' ***Genro ''[[Anorrhinus]]'' **** [[Blankagorĝa bucero]], ''Anorrhinus austeni'' **** [[Bruna bucero]], ''Anorrhinus tickelli'' **** [[Nigrakresta bucero]], ''Anorrhinus galeritus'' ***Genro ''[[Penelopides]]'' **** [[Luzona bucero]], ''Penelopides manillae'' **** [[Mindora bucero]], ''Penelopides mindorensis'' **** [[Bisaja bucero]], ''Penelopides panini'' **** [[Samara bucero]], ''Penelopides samarensis'' **** [[Mindanaa bucero]], ''Penelopides affinis'' ***Genro ''[[Berenicornis]]'' (foje inkludita en ''Aceros'') ****[[Blanktufa bucero]], ''Berenicornis comatus'' ***Genro ''[[Aceros]]'' **** [[Rufkola bucero]], ''Aceros nipalensis'' ***Genro [[Rhabdotorrhinus]] ****[[Flata bucero]], ''Rhabdotorrhinus corrugatus'' ****[[Filipina bucero]], ''Rhabdotorrhinus leucocephalus'' ****[[Panaja bucero]], ''Rhabdotorrhinus waldeni'' ****[[Sulavesa bucero]], ''Rhabdotorrhinus exarhatus'' ***Genro ''[[Rhyticeros]]'' (foje inkludita en ''Aceros'') **** [[Sulka bucero]], ''Rhyticeros undulatus'' **** [[Narkondama bucero]], ''Rhyticeros narcondami'' **** [[Sumba bucero]], ''Rhyticeros everetti'' **** [[Helgorĝa bucero]], ''Rhyticeros subruficollis'' **** [[Papua bucero]], ''Rhyticeros plicatus'' **** [[Tubera bucero]], ''Rhyticeros cassidix'' *** Genro ''[[Ceratogymna]]'' **** [[Nigrakaska bucero]], ''Ceratogymna atrata'' **** [[Flavkaska bucero]], ''Ceratogymna elate'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj| ]] [[Kategorio:Birdordoj]] swvfly8tif9pg5hlhfgwibfpnrz66nz 9420187 9420186 2026-07-04T12:01:15Z Kani 670 9420187 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Buceroformaj |koloro = pink |dosiero = Common Hoopoe (Upupa epops) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Upupedoj|Eŭrazia upupo]] (''Upupa epops'')<br />(Upupedoj) |dosiero2 = Western red-billed hornbill (Tockus kempi) male.jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = [[Okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] (''Tockus kempi'')<br />(Buceredoj) |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = '''Buceroformaj ''' |ordo aŭtoritato = [[Max Fürbringer|Fürbringer]], 1888 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = *[[Fenikuledoj]] *[[Upupedoj]] *[[Buceredoj]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Buceroformaj''' (''Bucerotiformes'') estas [[Ordo (biologio)|ordo]] de birdoj kiu enhavas la [[buceroj]]n, [[grundobuceroj]]n, [[upupoj]]n kaj [[arbupupoj]]n.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=23a de Julio 2019 }}</ref> Tiuj birdoj estis iam klasitaj kiel membroj de la ordo [[Koracioformaj]].<ref>{{cite journal |title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960) |journal= Journal of Avian Biology |year=2003 |first1=Ulf S. |last1=Johansson |first2=Per G.P. |last2=Ericson |volume=34 |issue=2 |pages=185–197 |doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x |url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf |access-date=2008-10-30}}</ref><ref>Yuri, T. ''et al.'' (2013) [http://www.mdpi.com/2079-7737/2/1/419 Parsimony and Model-Based Analyses of Indels in Avian Nuclear Genes Reveal Congruent and Incongruent Phylogenetic Signals]. ''Biology'', 2(1):419-444. doi:10.3390/biology2010419</ref><ref>Jarvis, E.D. ''et al''. (2014) [https://www.science.org/doi/10.1126/science.1253451 Whole-genome analyses resolve early branches in the tree of life of modern birds]. ''Science'', 346(6215):1320-1331.</ref> La [[klado]] distribuiĝas en [[Afriko]], [[Azio]], [[Eŭropo]] kaj [[Melanezio]]. <!--{{Kladogramo |caption=Phylogenetic relationships between the families based on a large study by [[Richard Prum]] and colleagues published in 2015.<ref>{{ cite journal | last1=Prum | first1=R.O. | author1-link=Richard Prum | last2=Berv | first2=J.S. | last3=Dornburg | first3=A. | last4=Field | first4=D.J. | last5=Townsend | first5=J.P. | last6=Lemmon | first6=E.M. | last7=Lemmon | first7=A.R. | year=2015 | title=A comprehensive phylogeny of birds (Aves) using targeted next-generation DNA sequencing | journal=Nature | volume=526 | issue=7574 | pages=569–573 | doi=10.1038/nature15697 | pmid=26444237 | doi-access= | bibcode=2015Natur.526..569P | s2cid=205246158 }}</ref> |align=right |kladogramo={{Cladex| style=font-size:80%;line-height:75%;width:350px; |label1=Buceroformaj |1={{clade |1=[[Buceredoj]] – buceroj kaj grundobuceroj |2={{clade |1=[[Upupedoj]] – upupoj |2=[[Fenikuledoj]] – arbarupupoj }} }} }} }}--> ==Sistematiko== Lastatempaj genetikaj datumoj montras, ke [[grundobuceroj]] kaj la genro ''[[Bycanistes]]'' formas kladon apartan de la ceteraj buceroj.<ref>Woodruff, D. S. & Srikwan, S. 2011. Molecular genetics and the conservation of hornbills in fragmented landscapes. En Poonswad, P. (ed) The Asian Hornbills: Ecology and Conservation. National Center for Genetic Engineering and Biotechnology, Bangkok, pp. 257–264.</ref> Oni supozas, ke ili reprezentas fruan afrikan stirpon, dum la ceteraj Buceroformaj evoluciis en Azio. La subspecioj de upupo el [[Sankta Heleno]] (jam formortinta) kaj el [[Madagaskara upupo|Madagaskaro]] estas foje levitaj al la rango de apartaj specioj. La du genroj de arbupupoj, ''[[Phoeniculus]]'' kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne disiĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, tial iuj sistematikistoj traktas ilin kiel apartajn subfamiliojn aŭ eĉ apartajn familiojn.<ref>Fry, C. Hilary (2003). "Wood-hoopoes". In Perrins, Christopher. The Firefly Encyclopedia of Birds. Firefly Books. p. 383. {{ISBN|1-55297-777-3}}.</ref> Formortintaj familioj kaj Meselirisoredoj kaj Laŭurilardiedoj estis konsiderataj [[Krongrupo|tigogrupoj]] de antaŭe kategoriigita ordo "Upupoformaj" antaŭ ĝi estis subkategoriigita en Buceroformaj.<ref>Mayr, Gerald (2009). "Paleogene Fossil Birds". In Springer Science & Business Media, 21 April 2009, p. 194. {{ISBN|978-3-540-89627-2}}</ref> ===Taksonomio=== '''Ordo Buceroformaj''' *Subordo ''Upupi'' **Familio [[Fenikuledoj]] ***Genro ''[[Phoeniculus]]'' **** [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'' **** [[Viola arbupupo]], ''Phoeniculus damarensis'' **** [[Nigrabeka arbupupo]], ''Phoeniculus somaliensis'' **** [[Blankakapa arbupupo]], ''Phoeniculus bollei'' **** [[Brunkapa arbupupo]], ''Phoeniculus castaneiceps'' aŭ ''Rhinopomastus castaneiceps'' ***Genro ''[[Rhinopomastus]]'' ****[[Nigra arbupupo]], ''Rhinopomastus aterrimus'' ****[[Cimitarbeka arbupupo]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' ****[[Eta arbupupo]], ''Rhinopomastus minor'' **Familio [[Upupedoj]] ***Genro ''[[Upupa]]'' ****[[Ordinara upupo]], ''Upupa epops'' ****[[Madagaskara upupo]], ''Upupa marginata'' *Subordo ''Buceroti'' **Familio [[Buceredoj]] ***Genro ''[[Bucorvus]]'' **** [[Norda bukorvo]], ''Bucorvus abyssinicus'' **** [[Suda bukorvo]], ''Bucorvus leadbeateri'' ***Genro ''[[Lophoceros]]'' **** [[Krona bucero]], ''Lophoceros alboterminatus'' **** [[Uestafrika bucero]], ''Lophoceros semifasciatus'' ***Genro ''[[Bycanistes]]'' **** [[Trumpeta bucero]], ''Bycanistes bucinator'' **** [[Fajfa bucero]], ''Bycanistes fistulator'' **** [[Arĝentvanga bucero]], ''Bycanistes brevis'' **** [[Grizvanga bucero]], ''Bycanistes subcylindricus'' **** [[Brunvanga bucero]], ''Bycanistes cylindricus'' **** [[Blankfemura bucero]], ''Bycanistes albotibialis'' ***Genro ''[[Horizocerus]]'' **** [[Blankĉapa bucero]], ''Horizocerus albocristatus'' **** [[Blankakrona bucero]], ''Horizocerus cassini'' **** [[Nana bucero]], ''Horizocerus hartlaubi'' **** [[Blankmakula bucero]], ''Horizocerus granti'' ***Genro ''[[Tockus]]'' **** [[Pigmea bucero]], ''Tockus camurus'' aŭ ''Lophoceros camurus'' **** [[Angola bucero]], ''Tockus monteiri'' **** Grupo de [[Ruĝbekaj buceroj]] ***** [[Northern red-billed hornbill]], ''Tockus erythrorhynchus'' ***** [[Namibia bucero]], ''Tockus damarensis'' ***** [[Sudafrika bucero]], ''Tockus rufirostris'' ***** [[Tanzania bucero]], ''Tockus ruahae'' ***** [[Senegala bucero]], ''Tockus kempi'' **** [[Flavbeka bucero]], ''Tockus flavirostris'' **** [[Ruĝringa bucero]], ''Tockus leucomelas'' **** [[Kenja bucero]], ''Tockus jacksoni'' **** [[Nigraflugila bucero]], ''Tockus deckeni'' **** [[Crowned hornbill]], ''Tockus alboterminatus'' **** [[Helbruna bucero]], ''Tockus bradfieldi'' aŭ ''Lophoceros bradfieldi'' **** [[Konga bucero]], ''Tockus fasciatus'' aŭ ''Lophoceros fasciatus'' **** [[Etiopia bucero]], ''Tockus hemprichii'' aŭ ''Lophoceros hemprichii'' **** [[Palbeka bucero]], ''Tockus pallidirostris'' aŭ ''Lophoceros pallidirostris'' **** [[Nigrabeka bucero]], ''Tockus nasutus'' aŭ ''Lophoceros nasutus'' ***Genro ''[[Ocyceros]]'' **** [[Griza bucero]], ''Ocyceros griseus'' **** [[Srilanka bucero]], ''Ocyceros gingalensis'' **** [[Hindia bucero]], ''Ocyceros biostris'' - ''Ocyceros birostris'' ***Genro ''[[Anthracoceros]]'' **** [[Malabara bucero]], ''Anthracoceros coronatus'' **** [[Orienta bucero]], ''Anthracoceros albirostris'' **** [[Nigra bucero]], ''Anthracoceros malayanus'' **** [[Palavana bucero]], ''Antracoceros marchei'' **** [[Sulua bucero]], ''Anthracoceros montani'' ***Genro ''[[Buceros]]'' **** [[Rinocera hucero]], ''Buceros rhinoceros'' **** [[Granda bucero]], ''Buceros bicornis'' **** [[Rufa bucero]], ''Buceros hydrocorax'' ***Genro ''[[Rhinoplax]]'' (sometimes included in ''Buceros'') **** [[Kaska bucero]], ''Rhinoplax vigil'' ***Genro ''[[Anorrhinus]]'' **** [[Blankagorĝa bucero]], ''Anorrhinus austeni'' **** [[Bruna bucero]], ''Anorrhinus tickelli'' **** [[Nigrakresta bucero]], ''Anorrhinus galeritus'' ***Genro ''[[Penelopides]]'' **** [[Luzona bucero]], ''Penelopides manillae'' **** [[Mindora bucero]], ''Penelopides mindorensis'' **** [[Bisaja bucero]], ''Penelopides panini'' **** [[Samara bucero]], ''Penelopides samarensis'' **** [[Mindanaa bucero]], ''Penelopides affinis'' ***Genro ''[[Berenicornis]]'' (foje inkludita en ''Aceros'') ****[[Blanktufa bucero]], ''Berenicornis comatus'' ***Genro ''[[Aceros]]'' **** [[Rufkola bucero]], ''Aceros nipalensis'' ***Genro [[Rhabdotorrhinus]] ****[[Flata bucero]], ''Rhabdotorrhinus corrugatus'' ****[[Filipina bucero]], ''Rhabdotorrhinus leucocephalus'' ****[[Panaja bucero]], ''Rhabdotorrhinus waldeni'' ****[[Sulavesa bucero]], ''Rhabdotorrhinus exarhatus'' ***Genro ''[[Rhyticeros]]'' (foje inkludita en ''Aceros'') **** [[Sulka bucero]], ''Rhyticeros undulatus'' **** [[Narkondama bucero]], ''Rhyticeros narcondami'' **** [[Sumba bucero]], ''Rhyticeros everetti'' **** [[Helgorĝa bucero]], ''Rhyticeros subruficollis'' **** [[Papua bucero]], ''Rhyticeros plicatus'' **** [[Tubera bucero]], ''Rhyticeros cassidix'' *** Genro ''[[Ceratogymna]]'' **** [[Nigrakaska bucero]], ''Ceratogymna atrata'' **** [[Flavkaska bucero]], ''Ceratogymna elate'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj| ]] [[Kategorio:Birdordoj]] b8seyry8m0uchokn800lrlh6enu7hpm 9420191 9420187 2026-07-04T12:06:41Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9420191 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Buceroformaj |koloro = pink |dosiero = Common Hoopoe (Upupa epops) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Upupedoj|Eŭrazia upupo]] (''Upupa epops'')<br />(Upupedoj) |dosiero2 = Western red-billed hornbill (Tockus kempi) male.jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = [[Okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] (''Tockus kempi'')<br />(Buceredoj) |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = '''Buceroformaj ''' |ordo aŭtoritato = [[Max Fürbringer|Fürbringer]], 1888 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = *[[Fenikuledoj]] *[[Upupedoj]] *[[Buceredoj]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Buceroformaj''' (''Bucerotiformes'') estas [[Ordo (biologio)|ordo]] de birdoj kiu enhavas la [[buceroj]]n, [[grundobuceroj]]n, [[upupoj]]n kaj [[arbupupoj]]n.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=23a de Julio 2019 }}</ref> Tiuj birdoj estis iam klasitaj kiel membroj de la ordo [[Koracioformaj]].<ref>{{cite journal |title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960) |journal= Journal of Avian Biology |year=2003 |first1=Ulf S. |last1=Johansson |first2=Per G.P. |last2=Ericson |volume=34 |issue=2 |pages=185–197 |doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x |url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf |access-date=2008-10-30}}</ref><ref>Yuri, T. ''et al.'' (2013) [http://www.mdpi.com/2079-7737/2/1/419 Parsimony and Model-Based Analyses of Indels in Avian Nuclear Genes Reveal Congruent and Incongruent Phylogenetic Signals]. ''Biology'', 2(1):419-444. doi:10.3390/biology2010419</ref><ref>Jarvis, E.D. ''et al''. (2014) [https://www.science.org/doi/10.1126/science.1253451 Whole-genome analyses resolve early branches in the tree of life of modern birds]. ''Science'', 346(6215):1320-1331.</ref> La [[klado]] distribuiĝas en [[Afriko]], [[Azio]], [[Eŭropo]] kaj [[Melanezio]]. <!--{{Kladogramo |caption=Phylogenetic relationships between the families based on a large study by [[Richard Prum]] and colleagues published in 2015.<ref>{{ cite journal | last1=Prum | first1=R.O. | author1-link=Richard Prum | last2=Berv | first2=J.S. | last3=Dornburg | first3=A. | last4=Field | first4=D.J. | last5=Townsend | first5=J.P. | last6=Lemmon | first6=E.M. | last7=Lemmon | first7=A.R. | year=2015 | title=A comprehensive phylogeny of birds (Aves) using targeted next-generation DNA sequencing | journal=Nature | volume=526 | issue=7574 | pages=569–573 | doi=10.1038/nature15697 | pmid=26444237 | doi-access= | bibcode=2015Natur.526..569P | s2cid=205246158 }}</ref> |align=right |kladogramo={{Cladex| style=font-size:80%;line-height:75%;width:350px; |label1=Buceroformaj |1={{clade |1=[[Buceredoj]] – buceroj kaj grundobuceroj |2={{clade |1=[[Upupedoj]] – upupoj |2=[[Fenikuledoj]] – arbarupupoj }} }} }} }}--> ==Sistematiko== Lastatempaj genetikaj datumoj montras, ke [[grundobuceroj]] kaj la genro ''[[Bycanistes]]'' formas kladon apartan de la ceteraj buceroj.<ref>Woodruff, D. S. & Srikwan, S. 2011. Molecular genetics and the conservation of hornbills in fragmented landscapes. En Poonswad, P. (ed) The Asian Hornbills: Ecology and Conservation. National Center for Genetic Engineering and Biotechnology, Bangkok, pp. 257–264.</ref> Oni supozas, ke ili reprezentas fruan afrikan stirpon, dum la ceteraj Buceroformaj evoluciis en Azio. La subspecioj de upupo el [[Sankta Heleno]] (jam formortinta) kaj el [[Madagaskara upupo|Madagaskaro]] estas foje levitaj al la rango de apartaj specioj. La du genroj de arbupupoj, ''[[Phoeniculus]]'' kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne disiĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, tial iuj sistematikistoj traktas ilin kiel apartajn subfamiliojn aŭ eĉ apartajn familiojn.<ref>Fry, C. Hilary (2003). "Wood-hoopoes". In Perrins, Christopher. The Firefly Encyclopedia of Birds. Firefly Books. p. 383. {{ISBN|1-55297-777-3}}.</ref> Formortintaj familioj kaj Meselirisoredoj kaj Laŭurilardiedoj estis konsiderataj [[Krongrupo|tigogrupoj]] de antaŭe kategoriigita ordo "Upupoformaj" antaŭ ĝi estis subkategoriigita en Buceroformaj.<ref>Mayr, Gerald (2009). "Paleogene Fossil Birds". In Springer Science & Business Media, 21 April 2009, p. 194. {{ISBN|978-3-540-89627-2}}</ref> ===Taksonomio=== '''Ordo Buceroformaj'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> *Subordo ''Upupi'' **Familio [[Fenikuledoj]] ***Genro ''[[Phoeniculus]]'' **** [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'' **** [[Viola arbupupo]], ''Phoeniculus damarensis'' **** [[Nigrabeka arbupupo]], ''Phoeniculus somaliensis'' **** [[Blankakapa arbupupo]], ''Phoeniculus bollei'' **** [[Brunkapa arbupupo]], ''Phoeniculus castaneiceps'' aŭ ''Rhinopomastus castaneiceps'' ***Genro ''[[Rhinopomastus]]'' ****[[Nigra arbupupo]], ''Rhinopomastus aterrimus'' ****[[Cimitarbeka arbupupo]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' ****[[Eta arbupupo]], ''Rhinopomastus minor'' **Familio [[Upupedoj]] ***Genro ''[[Upupa]]'' ****[[Ordinara upupo]], ''Upupa epops'' ****[[Madagaskara upupo]], ''Upupa marginata'' *Subordo ''Buceroti'' **Familio [[Buceredoj]] ***Genro ''[[Bucorvus]]'' **** [[Norda bukorvo]], ''Bucorvus abyssinicus'' **** [[Suda bukorvo]], ''Bucorvus leadbeateri'' ***Genro ''[[Lophoceros]]'' **** [[Krona bucero]], ''Lophoceros alboterminatus'' **** [[Uestafrika bucero]], ''Lophoceros semifasciatus'' ***Genro ''[[Bycanistes]]'' **** [[Trumpeta bucero]], ''Bycanistes bucinator'' **** [[Fajfa bucero]], ''Bycanistes fistulator'' **** [[Arĝentvanga bucero]], ''Bycanistes brevis'' **** [[Grizvanga bucero]], ''Bycanistes subcylindricus'' **** [[Brunvanga bucero]], ''Bycanistes cylindricus'' **** [[Blankfemura bucero]], ''Bycanistes albotibialis'' ***Genro ''[[Horizocerus]]'' **** [[Blankĉapa bucero]], ''Horizocerus albocristatus'' **** [[Blankakrona bucero]], ''Horizocerus cassini'' **** [[Nana bucero]], ''Horizocerus hartlaubi'' **** [[Blankmakula bucero]], ''Horizocerus granti'' ***Genro ''[[Tockus]]'' **** [[Pigmea bucero]], ''Tockus camurus'' aŭ ''Lophoceros camurus'' **** [[Angola bucero]], ''Tockus monteiri'' **** Grupo de [[Ruĝbekaj buceroj]] ***** [[Northern red-billed hornbill]], ''Tockus erythrorhynchus'' ***** [[Namibia bucero]], ''Tockus damarensis'' ***** [[Sudafrika bucero]], ''Tockus rufirostris'' ***** [[Tanzania bucero]], ''Tockus ruahae'' ***** [[Senegala bucero]], ''Tockus kempi'' **** [[Flavbeka bucero]], ''Tockus flavirostris'' **** [[Ruĝringa bucero]], ''Tockus leucomelas'' **** [[Kenja bucero]], ''Tockus jacksoni'' **** [[Nigraflugila bucero]], ''Tockus deckeni'' **** [[Crowned hornbill]], ''Tockus alboterminatus'' **** [[Helbruna bucero]], ''Tockus bradfieldi'' aŭ ''Lophoceros bradfieldi'' **** [[Konga bucero]], ''Tockus fasciatus'' aŭ ''Lophoceros fasciatus'' **** [[Etiopia bucero]], ''Tockus hemprichii'' aŭ ''Lophoceros hemprichii'' **** [[Palbeka bucero]], ''Tockus pallidirostris'' aŭ ''Lophoceros pallidirostris'' **** [[Nigrabeka bucero]], ''Tockus nasutus'' aŭ ''Lophoceros nasutus'' ***Genro ''[[Ocyceros]]'' **** [[Griza bucero]], ''Ocyceros griseus'' **** [[Srilanka bucero]], ''Ocyceros gingalensis'' **** [[Hindia bucero]], ''Ocyceros biostris'' - ''Ocyceros birostris'' ***Genro ''[[Anthracoceros]]'' **** [[Malabara bucero]], ''Anthracoceros coronatus'' **** [[Orienta bucero]], ''Anthracoceros albirostris'' **** [[Nigra bucero]], ''Anthracoceros malayanus'' **** [[Palavana bucero]], ''Antracoceros marchei'' **** [[Sulua bucero]], ''Anthracoceros montani'' ***Genro ''[[Buceros]]'' **** [[Rinocera hucero]], ''Buceros rhinoceros'' **** [[Granda bucero]], ''Buceros bicornis'' **** [[Rufa bucero]], ''Buceros hydrocorax'' ***Genro ''[[Rhinoplax]]'' (sometimes included in ''Buceros'') **** [[Kaska bucero]], ''Rhinoplax vigil'' ***Genro ''[[Anorrhinus]]'' **** [[Blankagorĝa bucero]], ''Anorrhinus austeni'' **** [[Bruna bucero]], ''Anorrhinus tickelli'' **** [[Nigrakresta bucero]], ''Anorrhinus galeritus'' ***Genro ''[[Penelopides]]'' **** [[Luzona bucero]], ''Penelopides manillae'' **** [[Mindora bucero]], ''Penelopides mindorensis'' **** [[Bisaja bucero]], ''Penelopides panini'' **** [[Samara bucero]], ''Penelopides samarensis'' **** [[Mindanaa bucero]], ''Penelopides affinis'' ***Genro ''[[Berenicornis]]'' (foje inkludita en ''Aceros'') ****[[Blanktufa bucero]], ''Berenicornis comatus'' ***Genro ''[[Aceros]]'' **** [[Rufkola bucero]], ''Aceros nipalensis'' ***Genro [[Rhabdotorrhinus]] ****[[Flata bucero]], ''Rhabdotorrhinus corrugatus'' ****[[Filipina bucero]], ''Rhabdotorrhinus leucocephalus'' ****[[Panaja bucero]], ''Rhabdotorrhinus waldeni'' ****[[Sulavesa bucero]], ''Rhabdotorrhinus exarhatus'' ***Genro ''[[Rhyticeros]]'' (foje inkludita en ''Aceros'') **** [[Sulka bucero]], ''Rhyticeros undulatus'' **** [[Narkondama bucero]], ''Rhyticeros narcondami'' **** [[Sumba bucero]], ''Rhyticeros everetti'' **** [[Helgorĝa bucero]], ''Rhyticeros subruficollis'' **** [[Papua bucero]], ''Rhyticeros plicatus'' **** [[Tubera bucero]], ''Rhyticeros cassidix'' *** Genro ''[[Ceratogymna]]'' **** [[Nigrakaska bucero]], ''Ceratogymna atrata'' **** [[Flavkaska bucero]], ''Ceratogymna elate'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj| ]] [[Kategorio:Birdordoj]] 9c1luktzzjzjl9z6vz52z9gik6rvvus 14 948961 9420188 2026-07-04T12:02:11Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "Buceroformaj birdoj [[Kategorio:Birdordoj]]" 9420188 wikitext text/x-wiki Buceroformaj birdoj [[Kategorio:Birdordoj]] f9xja8prh0hg0202u9zdwb77dyrj9pk 1 948962 9420196 2026-07-04T12:09:41Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Vikipediisto kun artikolo|Birkic|Brunetto Casini}}" 9420196 wikitext text/x-wiki {{Vikipediisto kun artikolo|Birkic|Brunetto Casini}} mskil48koplhiha98hr337z275tpo0z 0 948963 9420203 2026-07-04T12:24:37Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1357716246|Mather Brown]]" 9420203 wikitext text/x-wiki '''Mather BROWN''' (baptita la 11-an de oktobro 1761 en [[Bostono]] - mortis la 25-an de majo 1831 en [[Londono]]) estis usona pentristo, kiu aktivis en Anglio. == Galerio == <gallery widths="140px" heights="190px" perrow="3"> Dosiero:John_Singleton_Copley_-_Portrait_of_Mrs._Gawen_Brown_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=1763 portrait by John Singleton Copley of Elizabeth Byles Brown, Mather Brown's mother| Portreto de Elizabeth Byles Brown, la patrino de Mather Brown, farita el [[John Singleton Copley]] el 1763 <ref>{{cite book|last=Rebora|first=Carrie|url=https://books.google.com/books?id=p9Nf9viK2kgC&pg=PA190|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=1995|isbn=0-87099-744-0|pages=190–192|display-authors=etal}}</ref> Dosiero:Brown_-_Anne_Watts,_wife_of_the_11th_Earl_of_Cassillis.jpg|alternative=Anne Watts, wife of the 11th Earl of Cassillis| Anne Watts, edzino de la 11-a Grafo de Cassillis Dosiero:11th_Earl_Of_Cassilis.jpg|alternative=Portrait of 11th Earl Of Cassilis| Portreto de la 11-a Grafo de Cassilis Dosiero:JohnAdams.png|alternative=Portrait of John Adams 1785| Portreto de [[John Adams]] 1785 Dosiero:Mather_Brown_-_Thomas_Jefferson_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of Thomas Jefferson while in London in 1786| ''Portreto de Thomas Jefferson'' dum en Londono en 1786 Dosiero:Mather_Brown_-_Portrait_of_Major_John_Norton_as_Mohawk_Chief_Teyoninhokarawen_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of Major John Norton as Mohawk Chief Teyoninhokarawen by Mather Brown, ca. 1805. Yale Center for British Art| ''Portreto de Majoro John Norton kiel Mohoka Ĉefo Teyoninhokarawen'' de Mather Brown, ĉ. 1805. Yale Centro por Brita Arto Dosiero:Col._William_Stephen_Smith_by_Mather_Brown,_1786.jpg|alternative=Portrait of William Stephen Smith 1786| Portreto de William Stephen Smith 1786 Dosiero:Abigail_Adams_Smith_by_Mather_Brown,_1785.jpg|alternative=Portrait of Abigail (Adams) Smith 1785| Portreto de Abigail (Adams) Smith 1785 Dosiero:William_Franklin_painting_attributed_to_Mather_Brown.jpg|alternative=Portrait of William Franklin| Portreto de Vilhelmo Franklin Dosiero:Chevalier_de_Saint-Georges.JPG|alternative=Portrait of virtuoso violinist and champion fencer Chevalier de Saint-Georges in 1787| Portreto de virtuoza violonisto kaj ĉampiona skermisto Chevalier de Saint-Georges en 1787 Dosiero:Henry_Angelo_by_Mather_Brown.jpg|alternative=Portrait of Henry Angelo, 1790| ''Portreto de Henry Angelo'', 1790 Dosiero:General_George_Eliott_MET_DT5671.jpg|alternative=General George Eliott, 1790| Generalo George Eliott, 1790 Dosiero:Sir_Richard_Arkwright_by_Mather_Brown_1790.jpeg|alternative=Portrait of Richard Arkwright, 1790| ''Portreto de Richard Arkwright'', 1790 File:Louis_XVI_Saying_Farewell_to_His_Family.jpg|alternative=Louis XVI Saying Farewell to His Family, 1793| ''Ludoviko la 16-a adiaŭante sian familion'', 1793 Dosiero:Lord_Howe_on_the_deck_of_HMS_Queen_Charlotte_1_June_1794.jpg|alternative=Lord Howe on the Deck of the Queen Charlotte, 1794| ''Lordo Howe sur la ferdeko de la Queen Charlotte'', 1794 Dosiero:Mather_Brown_-_Battle_of_the_Nile.jpg|alternative=The Battle of the Nile, 1825| ''La Batalo de Nilo'', 1825 </gallery> * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=brown%2C+mather&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500001228 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] Plena registraĵo de ULAN por Mather Brown. Getty vortproviza programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] 03yysxsbx62bkj9jizok9eeqk3mth5y 9420204 9420203 2026-07-04T12:25:07Z Sj1mor 12103 9420204 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Mather BROWN''' (baptita la 11-an de oktobro 1761 en [[Bostono]] - mortis la 25-an de majo 1831 en [[Londono]]) estis usona pentristo, kiu aktivis en Anglio. == Galerio == <gallery widths="140px" heights="190px" perrow="3"> Dosiero:John_Singleton_Copley_-_Portrait_of_Mrs._Gawen_Brown_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=1763 portrait by John Singleton Copley of Elizabeth Byles Brown, Mather Brown's mother| Portreto de Elizabeth Byles Brown, la patrino de Mather Brown, farita el [[John Singleton Copley]] el 1763 <ref>{{cite book|last=Rebora|first=Carrie|url=https://books.google.com/books?id=p9Nf9viK2kgC&pg=PA190|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=1995|isbn=0-87099-744-0|pages=190–192|display-authors=etal}}</ref> Dosiero:Brown_-_Anne_Watts,_wife_of_the_11th_Earl_of_Cassillis.jpg|alternative=Anne Watts, wife of the 11th Earl of Cassillis| Anne Watts, edzino de la 11-a Grafo de Cassillis Dosiero:11th_Earl_Of_Cassilis.jpg|alternative=Portrait of 11th Earl Of Cassilis| Portreto de la 11-a Grafo de Cassilis Dosiero:JohnAdams.png|alternative=Portrait of John Adams 1785| Portreto de [[John Adams]] 1785 Dosiero:Mather_Brown_-_Thomas_Jefferson_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of Thomas Jefferson while in London in 1786| ''Portreto de Thomas Jefferson'' dum en Londono en 1786 Dosiero:Mather_Brown_-_Portrait_of_Major_John_Norton_as_Mohawk_Chief_Teyoninhokarawen_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of Major John Norton as Mohawk Chief Teyoninhokarawen by Mather Brown, ca. 1805. Yale Center for British Art| ''Portreto de Majoro John Norton kiel Mohoka Ĉefo Teyoninhokarawen'' de Mather Brown, ĉ. 1805. Yale Centro por Brita Arto Dosiero:Col._William_Stephen_Smith_by_Mather_Brown,_1786.jpg|alternative=Portrait of William Stephen Smith 1786| Portreto de William Stephen Smith 1786 Dosiero:Abigail_Adams_Smith_by_Mather_Brown,_1785.jpg|alternative=Portrait of Abigail (Adams) Smith 1785| Portreto de Abigail (Adams) Smith 1785 Dosiero:William_Franklin_painting_attributed_to_Mather_Brown.jpg|alternative=Portrait of William Franklin| Portreto de Vilhelmo Franklin Dosiero:Chevalier_de_Saint-Georges.JPG|alternative=Portrait of virtuoso violinist and champion fencer Chevalier de Saint-Georges in 1787| Portreto de virtuoza violonisto kaj ĉampiona skermisto Chevalier de Saint-Georges en 1787 Dosiero:Henry_Angelo_by_Mather_Brown.jpg|alternative=Portrait of Henry Angelo, 1790| ''Portreto de Henry Angelo'', 1790 Dosiero:General_George_Eliott_MET_DT5671.jpg|alternative=General George Eliott, 1790| Generalo George Eliott, 1790 Dosiero:Sir_Richard_Arkwright_by_Mather_Brown_1790.jpeg|alternative=Portrait of Richard Arkwright, 1790| ''Portreto de Richard Arkwright'', 1790 File:Louis_XVI_Saying_Farewell_to_His_Family.jpg|alternative=Louis XVI Saying Farewell to His Family, 1793| ''Ludoviko la 16-a adiaŭante sian familion'', 1793 Dosiero:Lord_Howe_on_the_deck_of_HMS_Queen_Charlotte_1_June_1794.jpg|alternative=Lord Howe on the Deck of the Queen Charlotte, 1794| ''Lordo Howe sur la ferdeko de la Queen Charlotte'', 1794 Dosiero:Mather_Brown_-_Battle_of_the_Nile.jpg|alternative=The Battle of the Nile, 1825| ''La Batalo de Nilo'', 1825 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=brown%2C+mather&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500001228 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] Plena registraĵo de ULAN por Mather Brown. Getty vortproviza programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brown, Mather}} [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] q1q104m1h34zdsnusiy6nw2a332i4bq 9420208 9420204 2026-07-04T12:26:52Z Sj1mor 12103 9420208 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto je 1812; oleo}} '''Mather BROWN''' (baptita la 11-an de oktobro 1761 en [[Bostono]] - mortis la 25-an de majo 1831 en [[Londono]]) estis usona pentristo, kiu aktivis en Anglio. Kiel junulo, li translokiĝis al Anglio, kie li fariĝis lernanto de la fama pentristo [[Benjamin West]]. Li unue ekspoziciis ĉe la Reĝa Akademio en 1783. Ĉefe konata pro siaj portretoj, kiuj inkluzivas reĝon [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] kaj lian edzinon [[Reĝino Charlotte|Charlotte]], aliajn membrojn de la [[brita reĝa familio]], kaj ankaŭ famajn samlandanojn kiel prezidantoj [[John Adams]] kaj [[Thomas Jefferson]], li ankaŭ produktis historiajn kaj religiajn pentraĵojn. Li suferis pro mensmalsano direkte al la fino de sia vivo. == Galerio == <gallery widths="140px" heights="190px" perrow="3"> Dosiero:John_Singleton_Copley_-_Portrait_of_Mrs._Gawen_Brown_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=1763 portrait by John Singleton Copley of Elizabeth Byles Brown, Mather Brown's mother| Portreto de Elizabeth Byles Brown, la patrino de Mather Brown, farita el [[John Singleton Copley]] el 1763 <ref>{{cite book|last=Rebora|first=Carrie|url=https://books.google.com/books?id=p9Nf9viK2kgC&pg=PA190|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=1995|isbn=0-87099-744-0|pages=190–192|display-authors=etal}}</ref> Dosiero:Brown_-_Anne_Watts,_wife_of_the_11th_Earl_of_Cassillis.jpg|alternative=Anne Watts, wife of the 11th Earl of Cassillis| Anne Watts, edzino de la 11-a Grafo de Cassillis Dosiero:11th_Earl_Of_Cassilis.jpg|alternative=Portrait of 11th Earl Of Cassilis| Portreto de la 11-a Grafo de Cassilis Dosiero:JohnAdams.png|alternative=Portrait of John Adams 1785| Portreto de [[John Adams]] 1785 Dosiero:Mather_Brown_-_Thomas_Jefferson_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of Thomas Jefferson while in London in 1786| ''Portreto de Thomas Jefferson'' dum en Londono en 1786 Dosiero:Mather_Brown_-_Portrait_of_Major_John_Norton_as_Mohawk_Chief_Teyoninhokarawen_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of Major John Norton as Mohawk Chief Teyoninhokarawen by Mather Brown, ca. 1805. Yale Center for British Art| ''Portreto de Majoro John Norton kiel Mohoka Ĉefo Teyoninhokarawen'' de Mather Brown, ĉ. 1805. Yale Centro por Brita Arto Dosiero:Col._William_Stephen_Smith_by_Mather_Brown,_1786.jpg|alternative=Portrait of William Stephen Smith 1786| Portreto de William Stephen Smith 1786 Dosiero:Abigail_Adams_Smith_by_Mather_Brown,_1785.jpg|alternative=Portrait of Abigail (Adams) Smith 1785| Portreto de Abigail (Adams) Smith 1785 Dosiero:William_Franklin_painting_attributed_to_Mather_Brown.jpg|alternative=Portrait of William Franklin| Portreto de Vilhelmo Franklin Dosiero:Chevalier_de_Saint-Georges.JPG|alternative=Portrait of virtuoso violinist and champion fencer Chevalier de Saint-Georges in 1787| Portreto de virtuoza violonisto kaj ĉampiona skermisto Chevalier de Saint-Georges en 1787 Dosiero:Henry_Angelo_by_Mather_Brown.jpg|alternative=Portrait of Henry Angelo, 1790| ''Portreto de Henry Angelo'', 1790 Dosiero:General_George_Eliott_MET_DT5671.jpg|alternative=General George Eliott, 1790| Generalo George Eliott, 1790 Dosiero:Sir_Richard_Arkwright_by_Mather_Brown_1790.jpeg|alternative=Portrait of Richard Arkwright, 1790| ''Portreto de Richard Arkwright'', 1790 File:Louis_XVI_Saying_Farewell_to_His_Family.jpg|alternative=Louis XVI Saying Farewell to His Family, 1793| ''Ludoviko la 16-a adiaŭante sian familion'', 1793 Dosiero:Lord_Howe_on_the_deck_of_HMS_Queen_Charlotte_1_June_1794.jpg|alternative=Lord Howe on the Deck of the Queen Charlotte, 1794| ''Lordo Howe sur la ferdeko de la Queen Charlotte'', 1794 Dosiero:Mather_Brown_-_Battle_of_the_Nile.jpg|alternative=The Battle of the Nile, 1825| ''La Batalo de Nilo'', 1825 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=brown%2C+mather&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500001228 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] Plena registraĵo de ULAN por Mather Brown. Getty vortproviza programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brown, Mather}} [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] 6ufyug4hp8d0fliygqxhwp1su4pb1gl 9420209 9420208 2026-07-04T12:28:20Z Sj1mor 12103 9420209 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto je 1812; oleo}} '''Mather BROWN''' (baptita la 11-an de oktobro 1761 en [[Bostono]] - mortis la 25-an de majo 1831 en [[Londono]]) estis usona pentristo, kiu aktivis en Anglio. Kiel junulo, li translokiĝis al Anglio, kie li fariĝis lernanto de la fama pentristo [[Benjamin West]].<ref>Evans, D., ''Benjamin West and His American Students'', catálogo de la exposición en la National Portrait Gallery, Washington; Pennsylvania Academy of the Fine Arts, Philadelphia. Washington, 1980, pp. 74-83, 93-101.</ref> Li unue ekspoziciis ĉe la Reĝa Akademio en 1783. Ĉefe konata pro siaj portretoj, kiuj inkluzivas reĝon [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] kaj lian edzinon [[Reĝino Charlotte|Charlotte]], aliajn membrojn de la [[brita reĝa familio]],<ref name="Sin_nombre-pFWI-1">''[[Enciclopedia_Universal_Ilustrada_Europeo_Americana]]'', tomo IX, página 1014, Madrid: Espasa Calpe, 1910.</ref> kaj ankaŭ famajn samlandanojn kiel prezidantoj [[John Adams]] kaj [[Thomas Jefferson]],<ref>Evans, D., ''Mather Brown: Early American Artist in England''. Middletown, Connecticut: Wesleyan University Press, 1982. [[Especial:FuentesDeLibros/9780819550699|ISBN 9780819550699]].</ref> li ankaŭ produktis historiajn kaj religiajn pentraĵojn. Li suferis pro mensmalsano direkte al la fino de sia vivo.<ref name="Sin_nombre-pFWI-1" /> == Galerio == <gallery widths="140px" heights="190px" perrow="3"> Dosiero:John_Singleton_Copley_-_Portrait_of_Mrs._Gawen_Brown_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=1763 portrait by John Singleton Copley of Elizabeth Byles Brown, Mather Brown's mother| Portreto de Elizabeth Byles Brown, la patrino de Mather Brown, farita el [[John Singleton Copley]] el 1763 <ref>{{cite book|last=Rebora|first=Carrie|url=https://books.google.com/books?id=p9Nf9viK2kgC&pg=PA190|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=1995|isbn=0-87099-744-0|pages=190–192|display-authors=etal}}</ref> Dosiero:Brown_-_Anne_Watts,_wife_of_the_11th_Earl_of_Cassillis.jpg|alternative=Anne Watts, wife of the 11th Earl of Cassillis| Anne Watts, edzino de la 11-a Grafo de Cassillis Dosiero:11th_Earl_Of_Cassilis.jpg|alternative=Portrait of 11th Earl Of Cassilis| Portreto de la 11-a Grafo de Cassilis Dosiero:JohnAdams.png|alternative=Portrait of John Adams 1785| Portreto de [[John Adams]] 1785 Dosiero:Mather_Brown_-_Thomas_Jefferson_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of Thomas Jefferson while in London in 1786| ''Portreto de Thomas Jefferson'' dum en Londono en 1786 Dosiero:Mather_Brown_-_Portrait_of_Major_John_Norton_as_Mohawk_Chief_Teyoninhokarawen_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of Major John Norton as Mohawk Chief Teyoninhokarawen by Mather Brown, ca. 1805. Yale Center for British Art| ''Portreto de Majoro John Norton kiel Mohoka Ĉefo Teyoninhokarawen'' de Mather Brown, ĉ. 1805. Yale Centro por Brita Arto Dosiero:Col._William_Stephen_Smith_by_Mather_Brown,_1786.jpg|alternative=Portrait of William Stephen Smith 1786| Portreto de William Stephen Smith 1786 Dosiero:Abigail_Adams_Smith_by_Mather_Brown,_1785.jpg|alternative=Portrait of Abigail (Adams) Smith 1785| Portreto de Abigail (Adams) Smith 1785 Dosiero:William_Franklin_painting_attributed_to_Mather_Brown.jpg|alternative=Portrait of William Franklin| Portreto de Vilhelmo Franklin Dosiero:Chevalier_de_Saint-Georges.JPG|alternative=Portrait of virtuoso violinist and champion fencer Chevalier de Saint-Georges in 1787| Portreto de virtuoza violonisto kaj ĉampiona skermisto Chevalier de Saint-Georges en 1787 Dosiero:Henry_Angelo_by_Mather_Brown.jpg|alternative=Portrait of Henry Angelo, 1790| ''Portreto de Henry Angelo'', 1790 Dosiero:General_George_Eliott_MET_DT5671.jpg|alternative=General George Eliott, 1790| Generalo George Eliott, 1790 Dosiero:Sir_Richard_Arkwright_by_Mather_Brown_1790.jpeg|alternative=Portrait of Richard Arkwright, 1790| ''Portreto de Richard Arkwright'', 1790 <!--File:Louis_XVI_Saying_Farewell_to_His_Family.jpg|alternative=Louis XVI Saying Farewell to His Family, 1793| ''Ludoviko la 16-a adiaŭante sian familion'', 1793--> Dosiero:Lord_Howe_on_the_deck_of_HMS_Queen_Charlotte_1_June_1794.jpg|alternative=Lord Howe on the Deck of the Queen Charlotte, 1794| ''Lordo Howe sur la ferdeko de la Queen Charlotte'', 1794 Dosiero:Mather_Brown_-_Battle_of_the_Nile.jpg|alternative=The Battle of the Nile, 1825| ''La Batalo de Nilo'', 1825 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=brown%2C+mather&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500001228 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] Plena registraĵo de ULAN por Mather Brown. Getty vortproviza programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brown, Mather}} [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] 2n2nn2hyo9npt7c0dfspmqdhevzeesi 9420211 9420209 2026-07-04T12:32:09Z Sj1mor 12103 9420211 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto je 1812; oleo}} '''Mather BROWN''' (baptita la 11-an de oktobro 1761 en [[Bostono]] - mortis la 25-an de majo 1831 en [[Londono]]) estis usona pentristo, kiu aktivis en Anglio. Kiel junulo, li translokiĝis al Anglio, kie li fariĝis lernanto de la fama pentristo [[Benjamin West]].<ref>Evans, D., ''Benjamin West and His American Students'', catálogo de la exposición en la National Portrait Gallery, Washington; Pennsylvania Academy of the Fine Arts, Philadelphia. Washington, 1980, pp. 74-83, 93-101.</ref> Li unue ekspoziciis ĉe la Reĝa Akademio en 1783. Ĉefe konata pro siaj portretoj, kiuj inkluzivas reĝon [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] kaj lian edzinon [[Reĝino Charlotte|Charlotte]], aliajn membrojn de la [[brita reĝa familio]],<ref name="Sin_nombre-pFWI-1">''Enciclopedia_Universal_Ilustrada_Europeo_Americana'', volumeno 9, p. 1014, Madrido: Espasa Calpe, 1910.</ref> kaj ankaŭ famajn samlandanojn kiel prezidantoj [[John Adams]] kaj [[Thomas Jefferson]],<ref>Evans, D., ''Mather Brown: Early American Artist in England''. Middletown, Connecticut: Wesleyan University Press, 1982. <nowiki>ISBN 9780819550699</nowiki>.</ref> li ankaŭ produktis historiajn kaj religiajn pentraĵojn. Li suferis pro mensmalsano direkte al la fino de sia vivo.<ref name="Sin_nombre-pFWI-1" /> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Mather_Brown_-_A_Commander_in_the_East_India_Company_-_54.147_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Oficiro en la Brita Orienthinda Kompanio Dosiero:Thomas_Howard,_2nd_Duke_of_Norfolk.jpg|Thomas Howard, 2-a duko de Norfolk Dosiero:Mather_Brown_-_Battle_of_the_Nile.jpg|alternative=The Battle of the Nile, 1825| ''La Batalo de Nilo'', 1825 Dosiero:The_Gamester_by_Mather_Brown_1787.jpg|La aktoroj Dosiero:John_Singleton_Copley_-_Portrait_of_Mrs._Gawen_Brown_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=1763 portrait by John Singleton Copley of Elizabeth Byles Brown, Mather Brown's mother| Portreto de Elizabeth Byles Brown, la patrino de Mather Brown, farita el [[John Singleton Copley]] el 1763 <ref>{{cite book|last=Rebora|first=Carrie|url=https://books.google.com/books?id=p9Nf9viK2kgC&pg=PA190|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=1995|isbn=0-87099-744-0|pages=190–192|display-authors=etal}}</ref> Dosiero:Brown_-_Anne_Watts,_wife_of_the_11th_Earl_of_Cassillis.jpg|alternative=Anne Watts, wife of the 11th Earl of Cassillis| Anne Watts, edzino de la 11-a Grafo de Cassillis Dosiero:11th_Earl_Of_Cassilis.jpg|alternative=Portrait of 11th Earl Of Cassilis| Portreto de la 11-a Grafo de Cassilis Dosiero:JohnAdams.png|alternative=Portrait of John Adams 1785| Portreto de [[John Adams]] 1785 Dosiero:Mather_Brown_-_Thomas_Jefferson_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of Thomas Jefferson while in London in 1786| ''Portreto de Thomas Jefferson'' dum vizito en Londono en 1786 Dosiero:Mather_Brown_-_Portrait_of_Major_John_Norton_as_Mohawk_Chief_Teyoninhokarawen_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of Major John Norton as Mohawk Chief Teyoninhokarawen by Mather Brown, ca. 1805. Yale Center for British Art| ''Portreto de Majoro John Norton kiel Mohoka Ĉefo Teyoninhokarawen'' de Mather Brown, ĉ. 1805. Yale Centro por Brita Arto Dosiero:Col._William_Stephen_Smith_by_Mather_Brown,_1786.jpg|alternative=Portrait of William Stephen Smith 1786| Portreto de William Stephen Smith 1786 Dosiero:Abigail_Adams_Smith_by_Mather_Brown,_1785.jpg|alternative=Portrait of Abigail (Adams) Smith 1785| Portreto de Abigail (Adams) Smith 1785 Dosiero:William_Franklin_painting_attributed_to_Mather_Brown.jpg|alternative=Portrait of William Franklin| Portreto de William Franklin Dosiero:Chevalier_de_Saint-Georges.JPG|alternative=Portrait of virtuoso violinist and champion fencer Chevalier de Saint-Georges in 1787| Portreto de virtuoza violonisto kaj ĉampiona skermisto Chevalier de Saint-Georges en 1787 Dosiero:Henry_Angelo_by_Mather_Brown.jpg|alternative=Portrait of Henry Angelo, 1790| ''Portreto de Henry Angelo'', 1790 Dosiero:General_George_Eliott_MET_DT5671.jpg|alternative=General George Eliott, 1790| Generalo George Eliott, 1790 Dosiero:Sir_Richard_Arkwright_by_Mather_Brown_1790.jpeg|alternative=Portrait of Richard Arkwright, 1790| ''Portreto de Richard Arkwright'', 1790 Dosiero:Lord_Howe_on_the_deck_of_HMS_Queen_Charlotte_1_June_1794.jpg|alternative=Lord Howe on the Deck of the Queen Charlotte, 1794| ''Lordo Howe sur la ferdeko de la Queen Charlotte'', 1794 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=brown%2C+mather&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500001228 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] Plena registraĵo de ULAN por Mather Brown. Getty vortproviza programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brown, Mather}} [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] tff21k3s61swr64tv3rcusnrfg4d0bw 9420212 9420211 2026-07-04T12:32:32Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9420212 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto je 1812; oleo}} '''Mather BROWN''' (baptita la 11-an de oktobro 1761 en [[Bostono]] - mortis la 25-an de majo 1831 en [[Londono]]) estis usona pentristo, kiu aktivis en Anglio. Kiel junulo, li translokiĝis al Anglio, kie li fariĝis lernanto de la fama pentristo [[Benjamin West]].<ref>Evans, D., ''Benjamin West and His American Students'', catálogo de la exposición en la National Portrait Gallery, Washington; Pennsylvania Academy of the Fine Arts, Philadelphia. Washington, 1980, pp. 74-83, 93-101.</ref> Li unue ekspoziciis ĉe la Reĝa Akademio en 1783. Ĉefe konata pro siaj portretoj, kiuj inkluzivas reĝon [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] kaj lian edzinon [[Reĝino Charlotte|Charlotte]], aliajn membrojn de la [[brita reĝa familio]],<ref name="Sin_nombre-pFWI-1">''Enciclopedia_Universal_Ilustrada_Europeo_Americana'', volumeno 9, p. 1014, Madrido: Espasa Calpe, 1910.</ref> kaj ankaŭ famajn samlandanojn kiel prezidantoj [[John Adams]] kaj [[Thomas Jefferson]],<ref>Evans, D., ''Mather Brown: Early American Artist in England''. Middletown, Connecticut: Wesleyan University Press, 1982. <nowiki>ISBN 9780819550699</nowiki>.</ref> li ankaŭ produktis historiajn kaj religiajn pentraĵojn. Li suferis pro mensmalsano direkte al la fino de sia vivo.<ref name="Sin_nombre-pFWI-1" /> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Thomas_Howard,_2nd_Duke_of_Norfolk.jpg|Thomas Howard, 2-a duko de Norfolk Dosiero:Mather_Brown_-_A_Commander_in_the_East_India_Company_-_54.147_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Oficiro en la Brita Orienthinda Kompanio Dosiero:Mather_Brown_-_Battle_of_the_Nile.jpg|alternative=The Battle of the Nile, 1825| ''La Batalo de Nilo'', 1825 Dosiero:The_Gamester_by_Mather_Brown_1787.jpg|La aktoroj Dosiero:John_Singleton_Copley_-_Portrait_of_Mrs._Gawen_Brown_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=1763 portrait by John Singleton Copley of Elizabeth Byles Brown, Mather Brown's mother| Portreto de Elizabeth Byles Brown, la patrino de Mather Brown, farita el [[John Singleton Copley]] el 1763 <ref>{{cite book|last=Rebora|first=Carrie|url=https://books.google.com/books?id=p9Nf9viK2kgC&pg=PA190|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=1995|isbn=0-87099-744-0|pages=190–192|display-authors=etal}}</ref> Dosiero:Brown_-_Anne_Watts,_wife_of_the_11th_Earl_of_Cassillis.jpg|alternative=Anne Watts, wife of the 11th Earl of Cassillis| Anne Watts, edzino de la 11-a Grafo de Cassillis Dosiero:11th_Earl_Of_Cassilis.jpg|alternative=Portrait of 11th Earl Of Cassilis| Portreto de la 11-a Grafo de Cassilis Dosiero:JohnAdams.png|alternative=Portrait of John Adams 1785| Portreto de [[John Adams]] 1785 Dosiero:Mather_Brown_-_Thomas_Jefferson_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of Thomas Jefferson while in London in 1786| ''Portreto de Thomas Jefferson'' dum vizito en Londono en 1786 Dosiero:Mather_Brown_-_Portrait_of_Major_John_Norton_as_Mohawk_Chief_Teyoninhokarawen_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of Major John Norton as Mohawk Chief Teyoninhokarawen by Mather Brown, ca. 1805. Yale Center for British Art| ''Portreto de Majoro John Norton kiel Mohoka Ĉefo Teyoninhokarawen'' de Mather Brown, ĉ. 1805. Yale Centro por Brita Arto Dosiero:Col._William_Stephen_Smith_by_Mather_Brown,_1786.jpg|alternative=Portrait of William Stephen Smith 1786| Portreto de William Stephen Smith 1786 Dosiero:Abigail_Adams_Smith_by_Mather_Brown,_1785.jpg|alternative=Portrait of Abigail (Adams) Smith 1785| Portreto de Abigail (Adams) Smith 1785 Dosiero:William_Franklin_painting_attributed_to_Mather_Brown.jpg|alternative=Portrait of William Franklin| Portreto de William Franklin Dosiero:Chevalier_de_Saint-Georges.JPG|alternative=Portrait of virtuoso violinist and champion fencer Chevalier de Saint-Georges in 1787| Portreto de virtuoza violonisto kaj ĉampiona skermisto Chevalier de Saint-Georges en 1787 Dosiero:Henry_Angelo_by_Mather_Brown.jpg|alternative=Portrait of Henry Angelo, 1790| ''Portreto de Henry Angelo'', 1790 Dosiero:General_George_Eliott_MET_DT5671.jpg|alternative=General George Eliott, 1790| Generalo George Eliott, 1790 Dosiero:Sir_Richard_Arkwright_by_Mather_Brown_1790.jpeg|alternative=Portrait of Richard Arkwright, 1790| ''Portreto de Richard Arkwright'', 1790 Dosiero:Lord_Howe_on_the_deck_of_HMS_Queen_Charlotte_1_June_1794.jpg|alternative=Lord Howe on the Deck of the Queen Charlotte, 1794| ''Lordo Howe sur la ferdeko de la Queen Charlotte'', 1794 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=brown%2C+mather&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500001228 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] Plena registraĵo de ULAN por Mather Brown. Getty vortproviza programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brown, Mather}} [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] me9n9mvd1zwdxxiif8ewgg7h2q7ogv6 0 948964 9420217 2026-07-04T12:40:36Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361875371|Rembrandt Peale]]" 9420217 wikitext text/x-wiki '''Rembrandt PEALE''' (naskita la 22-an de februaro 1778, en [[Kantono Bucks]], [[Pensilvanio]] – mortis la 3-an de oktobro 1860 , en [[Filadelfio]]) estis usona artisto kaj muzeoposedanto. Produktiva portretisto, li estis aparte laŭdata pro siaj similecoj de la prezidantoj [[George Washington]] kaj [[Thomas Jefferson]]. La stilo de Peale estis influita de franca novklasikismo post restado en Parizo en liaj fruaj tridekaj jaroj. [[Dosiero:Rembrandt_peale_1778-1860.tif|eta|Miniaturo de Peale de 1795 fare de lia onklo, James Peale]] [[Dosiero:The_roman_daughter_rembrandt_peale.jpg|eta|''[[The Roman Daughter|La romia filino]]'' (1811)]] [[Dosiero:RPeale-Crop.jpg|maldekstra|eta|247x247ra|Peale, "la plej maljuna vivanta usona artisto", kaptita de [[Mathew Brady|Mathew B. Brady]] en 1855–1860.]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_with_a_Geranium_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Rembrandt Peale, ''Rubens Peale kun Geranio'' (1801)]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_George_Washington_-_Google_Art_Project_(721252).jpg|eta|''Portreto de Georgo Vaŝingtono'' (1795–1823)]] == Kolektoj == [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Rosalba_Peale_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Portreto de Rosalba Peale'' (1820), Smithsonian Usona Arta Muzeo]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Edward_Shippen_Burd_of_Philadelphia_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Portreto de Edward Shippen Burd de Filadelfio'' ( {{Ĉirkaŭ|1806}} )]] == Galerio == <gallery widths="154" heights="168" perrow="4"> Dosiero:John_Witherspoon_(NPG).jpg|''Portreto de John Witherspoon'', {{Ĉirkaŭ|1794}} Dosiero:Francis_Scott_Key_(NPG).jpg|''Portreto de Francis Scott Key'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Portrait_of_Governor_Joseph_McMinn.jpg|''Portreto de Joseph McMinn'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Martha_Washington_(1796).jpg|''Portreto de [[Martha Washington]]'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Alexander_Contee_Hanson,_Sr.jpg|''Portreto de Alexander Contee Hanson Sr.'', {{Ĉirkaŭ|1798}} Dosiero:Official_Presidential_portrait_of_Thomas_Jefferson_(by_Rembrandt_Peale,_1800).jpg|''Portreto de [[Thomas Jefferson]]'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Working_sketch_of_the_mastodon_rembrandt_peale.jpg|''Laborskizo de la Mastodonto'', {{Ĉirkaŭ|1801}} Dosiero:Samuel_Fisher_Bradford_by_Rembrandt_Peale_.jpg|''Portreto de Samuel Fisher Bradford'', {{Ĉirkaŭ|1803–1808}} Dosiero:Albert_Gallatin,_by_Rembrandt_Peale,_from_life,_1805.jpg|''Portreto de Albert Gallatin'', {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:Portrait_of_Margaret_Irvine_Miller,_by_Rembrandt_Peale,_1805.jpg|''Portreto de Margaret Irvine Miller'', {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:William_Short.jpg|''Portreto de William Short'', {{Ĉirkaŭ|1806}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Henry_Robinson_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de Henry Robinson'', {{Ĉirkaŭ|1806–1808}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de Rubens Peale'', {{Ĉirkaŭ|1807}} Dosiero:Alida_Livingston_Armstrong_and_Daughter.jpeg|''Portreto de Alida Livingston Armstrong kaj filino'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Boy_from_the_Taylor_Family.jpeg|''Portreto de knabo el la [[:en:Taylor_Family|Familio Taylor]]'', {{Ĉirkaŭ|1812}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_William_Bainbridge_-_NPG.79.172_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''Portreto de William Bainbridge'', {{Ĉirkaŭ|1814}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_William_Henry_Harrison_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de [[William H. Harrison|William Henry Harrison]]'', {{Ĉirkaŭ|1814}} Dosiero:Benjamin_Henry_Latrobe_(MarylandCFH&C).jpg|''Portreto de Benjamin Henry Latrobe'', {{Ĉirkaŭ|1815}} Dosiero:Portrait_of_Isaac_McKim.jpg|''Portreto de Issac McKim'', {{Ĉirkaŭ|1815}} Dosiero:Lieutenant_Colonel_George_Armistead.jpg|''Portreto de George Armistead'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Jacob_Gerard_Koch.jpg|''Portreto de Jacob Gerard Koch'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Jane_Griffith_Koch.jpg|''Portreto de Jane Griffith Koch'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Commodore_Joshua_Barney.jpg|''Portreto de Joshua Barney'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:General_Samuel_Smith.jpg|''Portreto de Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:William_Pinkney_(1764-1822).jpg|''Portreto de William Pinkney'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Brigadier_General_John_Stricker.jpg|''Portreto de John Stricker'', {{Ĉirkaŭ|1817–1818}} Dosiero:Samuel_Griswold_Goodrich_(Peter_Parley).jpg|''Portreto de Samuel Griswold Goodrich'', {{Ĉirkaŭ|1820–1830}} Dosiero:Charles_Mathews_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de [[Charles Mathews]]'', {{Ĉirkaŭ|1822}} Dosiero:DeWitt_Clinton_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de DeWitt Clinton'', {{Ĉirkaŭ|1823}} Dosiero:Washington_Before_Yorktown_Rembrandt_Peale_1823.jpeg|''Portreto de [[George Washington]] antaŭ [[Sieĝo de Yorktown|Yorktown]]'', {{Ĉirkaŭ|1823}} Dosiero:John_Eager_Howard.jpg| ''Portreto de John Eager Howard'', {{Ĉirkaŭ|1825}} Dosiero:Michael_Angelo_and_Emma_Clara_Peale.jpg|''Michelangelo kaj [[Emma Clara Peale]]'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_The_Sisters_(Eleanor_and_Rosalba_Peale)_-_Google_Art_Project.jpg|''La fratinoj (Eleanor kaj Rosalba Peale)'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:David_Hosack_by_Rembrandt_Peale.jpg|'' Portreto de Dr. David Hosack'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:Horace_Hayden,_painting_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de Horace H. Hayden'', {{Ĉirkaŭ|1828}} Dosiero:Portrait_of_Raja_Ram_Mohun_Roy,_1833.jpg|''Portreto de [[Ram Mohan Roy|Raja Rammohan Roy]]'', {{Ĉirkaŭ|1833}} Dosiero:John_C_Calhoun_Rembrandt_Peale_1834.jpeg|''Portreto de [[John Caldwell Calhoun|John C. Calhoun]]'', {{Ĉirkaŭ|1834}} Dosiero:Caroline_Louisa_Pratt_Bartlett_by_Rembrandt_Peale_-_BMA.jpg|''Portreto de Caroline Louisa Pratt Bartlett'', {{Ĉirkaŭ|1836}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Colonel_Mendes_Cohen_-_53-1930_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Portreto de Mendes Cohen'', {{Ĉirkaŭ|1838}} Dosiero:Girl_at_a_Window_(Rosalba_Peale).jpg|''Portreto de knabino ĉe fenestro (Rosalba Peale)'', {{Ĉirkaŭ|1846}} Dosiero:Bonhams_-_Rembrandt_Peale_(American,_1778-1860)_Niagara_Falls_18_x_24in.jpg|''Niagara Akvofalo'' {{Ĉirkaŭ|1849}} Dosiero:Portraits_of_Richard_Colgate_Dale_Jr_and_Elizabeth_Woodruff_Dale_by_Rembrandt_Peale.jpg|Portreto de ''Richard Colgate Dale Jr'' kaj ''Elizabeth Woodruff Dale'' {{Ĉirkaŭ|1857}} </gallery> * La [https://www.aaa.si.edu/collections/rembrandt-and-harriet-peale-collection-8841 Paperoj de Rembrandt kaj Harriet Peale, 1824–1932] estas ciferecigitaj kaj afiŝitaj interrete fare de la Arkivoj de Amerika Arto, Smithsonian Institution. * [http://www.artcyclopedia.com/artists/peale_rembrandt.html Rembrandt Peale en Artcyclopedia.com] * [http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=493 Galerio Rembrandt Peale] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Usonaj kuratoroj]] [[Kategorio:Novklasikismo]] rsryzs5ndewhjm6bfb6lb45f5cxmn58 9420221 9420217 2026-07-04T12:41:46Z Sj1mor 12103 9420221 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Rembrandt PEALE''' (naskita la 22-an de februaro 1778, en [[Kantono Bucks]], [[Pensilvanio]] – mortis la 3-an de oktobro 1860 , en [[Filadelfio]]) estis usona artisto kaj muzeoposedanto. Produktiva portretisto, li estis aparte laŭdata pro siaj similecoj de la prezidantoj [[George Washington]] kaj [[Thomas Jefferson]]. La stilo de Peale estis influita de franca novklasikismo post restado en Parizo en liaj fruaj tridekaj jaroj. [[Dosiero:Rembrandt_peale_1778-1860.tif|eta|Miniaturo de Peale de 1795 fare de lia onklo, James Peale]] [[Dosiero:The_roman_daughter_rembrandt_peale.jpg|eta|''[[The Roman Daughter|La romia filino]]'' (1811)]] [[Dosiero:RPeale-Crop.jpg|maldekstra|eta|247x247ra|Peale, "la plej maljuna vivanta usona artisto", kaptita de [[Mathew Brady|Mathew B. Brady]] en 1855–1860.]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_with_a_Geranium_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Rembrandt Peale, ''Rubens Peale kun Geranio'' (1801)]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_George_Washington_-_Google_Art_Project_(721252).jpg|eta|''Portreto de Georgo Vaŝingtono'' (1795–1823)]] == Kolektoj == [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Rosalba_Peale_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Portreto de Rosalba Peale'' (1820), Smithsonian Usona Arta Muzeo]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Edward_Shippen_Burd_of_Philadelphia_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Portreto de Edward Shippen Burd de Filadelfio'' ( {{Ĉirkaŭ|1806}} )]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:John_Witherspoon_(NPG).jpg|''Portreto de John Witherspoon'', {{Ĉirkaŭ|1794}} Dosiero:Francis_Scott_Key_(NPG).jpg|''Portreto de Francis Scott Key'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Portrait_of_Governor_Joseph_McMinn.jpg|''Portreto de Joseph McMinn'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Martha_Washington_(1796).jpg|''Portreto de [[Martha Washington]]'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Alexander_Contee_Hanson,_Sr.jpg|''Portreto de Alexander Contee Hanson Sr.'', {{Ĉirkaŭ|1798}} Dosiero:Official_Presidential_portrait_of_Thomas_Jefferson_(by_Rembrandt_Peale,_1800).jpg|''Portreto de [[Thomas Jefferson]]'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Working_sketch_of_the_mastodon_rembrandt_peale.jpg|''Laborskizo de la Mastodonto'', {{Ĉirkaŭ|1801}} Dosiero:Samuel_Fisher_Bradford_by_Rembrandt_Peale_.jpg|''Portreto de Samuel Fisher Bradford'', {{Ĉirkaŭ|1803–1808}} Dosiero:Albert_Gallatin,_by_Rembrandt_Peale,_from_life,_1805.jpg|''Portreto de Albert Gallatin'', {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:Portrait_of_Margaret_Irvine_Miller,_by_Rembrandt_Peale,_1805.jpg|''Portreto de Margaret Irvine Miller'', {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:William_Short.jpg|''Portreto de William Short'', {{Ĉirkaŭ|1806}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Henry_Robinson_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de Henry Robinson'', {{Ĉirkaŭ|1806–1808}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de Rubens Peale'', {{Ĉirkaŭ|1807}} Dosiero:Alida_Livingston_Armstrong_and_Daughter.jpeg|''Portreto de Alida Livingston Armstrong kaj filino'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Boy_from_the_Taylor_Family.jpeg|''Portreto de knabo el la [[:en:Taylor_Family|Familio Taylor]]'', {{Ĉirkaŭ|1812}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_William_Bainbridge_-_NPG.79.172_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''Portreto de William Bainbridge'', {{Ĉirkaŭ|1814}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_William_Henry_Harrison_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de [[William H. Harrison|William Henry Harrison]]'', {{Ĉirkaŭ|1814}} Dosiero:Benjamin_Henry_Latrobe_(MarylandCFH&C).jpg|''Portreto de Benjamin Henry Latrobe'', {{Ĉirkaŭ|1815}} Dosiero:Portrait_of_Isaac_McKim.jpg|''Portreto de Issac McKim'', {{Ĉirkaŭ|1815}} Dosiero:Lieutenant_Colonel_George_Armistead.jpg|''Portreto de George Armistead'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Jacob_Gerard_Koch.jpg|''Portreto de Jacob Gerard Koch'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Jane_Griffith_Koch.jpg|''Portreto de Jane Griffith Koch'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Commodore_Joshua_Barney.jpg|''Portreto de Joshua Barney'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:General_Samuel_Smith.jpg|''Portreto de Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:William_Pinkney_(1764-1822).jpg|''Portreto de William Pinkney'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Brigadier_General_John_Stricker.jpg|''Portreto de John Stricker'', {{Ĉirkaŭ|1817–1818}} Dosiero:Samuel_Griswold_Goodrich_(Peter_Parley).jpg|''Portreto de Samuel Griswold Goodrich'', {{Ĉirkaŭ|1820–1830}} Dosiero:Charles_Mathews_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de [[Charles Mathews]]'', {{Ĉirkaŭ|1822}} Dosiero:DeWitt_Clinton_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de DeWitt Clinton'', {{Ĉirkaŭ|1823}} Dosiero:Washington_Before_Yorktown_Rembrandt_Peale_1823.jpeg|''Portreto de [[George Washington]] antaŭ [[Sieĝo de Yorktown|Yorktown]]'', {{Ĉirkaŭ|1823}} Dosiero:John_Eager_Howard.jpg| ''Portreto de John Eager Howard'', {{Ĉirkaŭ|1825}} Dosiero:Michael_Angelo_and_Emma_Clara_Peale.jpg|''Michelangelo kaj [[Emma Clara Peale]]'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_The_Sisters_(Eleanor_and_Rosalba_Peale)_-_Google_Art_Project.jpg|''La fratinoj (Eleanor kaj Rosalba Peale)'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:David_Hosack_by_Rembrandt_Peale.jpg|'' Portreto de Dr. David Hosack'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:Horace_Hayden,_painting_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de Horace H. Hayden'', {{Ĉirkaŭ|1828}} Dosiero:Portrait_of_Raja_Ram_Mohun_Roy,_1833.jpg|''Portreto de [[Ram Mohan Roy|Raja Rammohan Roy]]'', {{Ĉirkaŭ|1833}} Dosiero:John_C_Calhoun_Rembrandt_Peale_1834.jpeg|''Portreto de [[John Caldwell Calhoun|John C. Calhoun]]'', {{Ĉirkaŭ|1834}} Dosiero:Caroline_Louisa_Pratt_Bartlett_by_Rembrandt_Peale_-_BMA.jpg|''Portreto de Caroline Louisa Pratt Bartlett'', {{Ĉirkaŭ|1836}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Colonel_Mendes_Cohen_-_53-1930_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Portreto de Mendes Cohen'', {{Ĉirkaŭ|1838}} Dosiero:Girl_at_a_Window_(Rosalba_Peale).jpg|''Portreto de knabino ĉe fenestro (Rosalba Peale)'', {{Ĉirkaŭ|1846}} Dosiero:Bonhams_-_Rembrandt_Peale_(American,_1778-1860)_Niagara_Falls_18_x_24in.jpg|''Niagara Akvofalo'' {{Ĉirkaŭ|1849}} Dosiero:Portraits_of_Richard_Colgate_Dale_Jr_and_Elizabeth_Woodruff_Dale_by_Rembrandt_Peale.jpg|Portreto de ''Richard Colgate Dale Jr'' kaj ''Elizabeth Woodruff Dale'' {{Ĉirkaŭ|1857}} </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * La [https://www.aaa.si.edu/collections/rembrandt-and-harriet-peale-collection-8841 Paperoj de Rembrandt kaj Harriet Peale, 1824–1932] estas ciferecigitaj kaj afiŝitaj interrete fare de la Arkivoj de Amerika Arto, Smithsonian Institution. * [http://www.artcyclopedia.com/artists/peale_rembrandt.html Rembrandt Peale en Artcyclopedia.com] * [http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=493 Galerio Rembrandt Peale] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peale, Rembrandt}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Usonaj kuratoroj]] [[Kategorio:Novklasikismo]] 037bd3donasb7s2a1ibyofokwe2zvmr 9420222 9420221 2026-07-04T12:42:36Z Sj1mor 12103 9420222 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto de Rembrandt Peale je 1828;<br> oleo sur tolo}} '''Rembrandt PEALE''' (naskita la 22-an de februaro 1778, en [[Kantono Bucks]], [[Pensilvanio]] – mortis la 3-an de oktobro 1860 , en [[Filadelfio]]) estis usona artisto kaj muzeoposedanto. Produktiva portretisto, li estis aparte laŭdata pro siaj similecoj de la prezidantoj [[George Washington]] kaj [[Thomas Jefferson]]. La stilo de Peale estis influita de franca novklasikismo post restado en Parizo en liaj fruaj tridekaj jaroj. [[Dosiero:Rembrandt_peale_1778-1860.tif|eta|Miniaturo de Peale de 1795 fare de lia onklo, James Peale]] [[Dosiero:The_roman_daughter_rembrandt_peale.jpg|eta|''[[The Roman Daughter|La romia filino]]'' (1811)]] [[Dosiero:RPeale-Crop.jpg|maldekstra|eta|247x247ra|Peale, "la plej maljuna vivanta usona artisto", kaptita de [[Mathew Brady|Mathew B. Brady]] en 1855–1860.]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_with_a_Geranium_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Rembrandt Peale, ''Rubens Peale kun Geranio'' (1801)]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_George_Washington_-_Google_Art_Project_(721252).jpg|eta|''Portreto de Georgo Vaŝingtono'' (1795–1823)]] == Kolektoj == [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Rosalba_Peale_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Portreto de Rosalba Peale'' (1820), Smithsonian Usona Arta Muzeo]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Edward_Shippen_Burd_of_Philadelphia_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Portreto de Edward Shippen Burd de Filadelfio'' ( {{Ĉirkaŭ|1806}} )]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:John_Witherspoon_(NPG).jpg|''Portreto de John Witherspoon'', {{Ĉirkaŭ|1794}} Dosiero:Francis_Scott_Key_(NPG).jpg|''Portreto de Francis Scott Key'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Portrait_of_Governor_Joseph_McMinn.jpg|''Portreto de Joseph McMinn'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Martha_Washington_(1796).jpg|''Portreto de [[Martha Washington]]'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Alexander_Contee_Hanson,_Sr.jpg|''Portreto de Alexander Contee Hanson Sr.'', {{Ĉirkaŭ|1798}} Dosiero:Official_Presidential_portrait_of_Thomas_Jefferson_(by_Rembrandt_Peale,_1800).jpg|''Portreto de [[Thomas Jefferson]]'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Working_sketch_of_the_mastodon_rembrandt_peale.jpg|''Laborskizo de la Mastodonto'', {{Ĉirkaŭ|1801}} Dosiero:Samuel_Fisher_Bradford_by_Rembrandt_Peale_.jpg|''Portreto de Samuel Fisher Bradford'', {{Ĉirkaŭ|1803–1808}} Dosiero:Albert_Gallatin,_by_Rembrandt_Peale,_from_life,_1805.jpg|''Portreto de Albert Gallatin'', {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:Portrait_of_Margaret_Irvine_Miller,_by_Rembrandt_Peale,_1805.jpg|''Portreto de Margaret Irvine Miller'', {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:William_Short.jpg|''Portreto de William Short'', {{Ĉirkaŭ|1806}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Henry_Robinson_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de Henry Robinson'', {{Ĉirkaŭ|1806–1808}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de Rubens Peale'', {{Ĉirkaŭ|1807}} Dosiero:Alida_Livingston_Armstrong_and_Daughter.jpeg|''Portreto de Alida Livingston Armstrong kaj filino'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Boy_from_the_Taylor_Family.jpeg|''Portreto de knabo el la [[:en:Taylor_Family|Familio Taylor]]'', {{Ĉirkaŭ|1812}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_William_Bainbridge_-_NPG.79.172_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''Portreto de William Bainbridge'', {{Ĉirkaŭ|1814}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_William_Henry_Harrison_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de [[William H. Harrison|William Henry Harrison]]'', {{Ĉirkaŭ|1814}} Dosiero:Benjamin_Henry_Latrobe_(MarylandCFH&C).jpg|''Portreto de Benjamin Henry Latrobe'', {{Ĉirkaŭ|1815}} Dosiero:Portrait_of_Isaac_McKim.jpg|''Portreto de Issac McKim'', {{Ĉirkaŭ|1815}} Dosiero:Lieutenant_Colonel_George_Armistead.jpg|''Portreto de George Armistead'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Jacob_Gerard_Koch.jpg|''Portreto de Jacob Gerard Koch'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Jane_Griffith_Koch.jpg|''Portreto de Jane Griffith Koch'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Commodore_Joshua_Barney.jpg|''Portreto de Joshua Barney'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:General_Samuel_Smith.jpg|''Portreto de Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:William_Pinkney_(1764-1822).jpg|''Portreto de William Pinkney'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Brigadier_General_John_Stricker.jpg|''Portreto de John Stricker'', {{Ĉirkaŭ|1817–1818}} Dosiero:Samuel_Griswold_Goodrich_(Peter_Parley).jpg|''Portreto de Samuel Griswold Goodrich'', {{Ĉirkaŭ|1820–1830}} Dosiero:Charles_Mathews_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de [[Charles Mathews]]'', {{Ĉirkaŭ|1822}} Dosiero:DeWitt_Clinton_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de DeWitt Clinton'', {{Ĉirkaŭ|1823}} Dosiero:Washington_Before_Yorktown_Rembrandt_Peale_1823.jpeg|''Portreto de [[George Washington]] antaŭ [[Sieĝo de Yorktown|Yorktown]]'', {{Ĉirkaŭ|1823}} Dosiero:John_Eager_Howard.jpg| ''Portreto de John Eager Howard'', {{Ĉirkaŭ|1825}} Dosiero:Michael_Angelo_and_Emma_Clara_Peale.jpg|''Michelangelo kaj [[Emma Clara Peale]]'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_The_Sisters_(Eleanor_and_Rosalba_Peale)_-_Google_Art_Project.jpg|''La fratinoj (Eleanor kaj Rosalba Peale)'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:David_Hosack_by_Rembrandt_Peale.jpg|'' Portreto de Dr. David Hosack'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:Horace_Hayden,_painting_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de Horace H. Hayden'', {{Ĉirkaŭ|1828}} Dosiero:Portrait_of_Raja_Ram_Mohun_Roy,_1833.jpg|''Portreto de [[Ram Mohan Roy|Raja Rammohan Roy]]'', {{Ĉirkaŭ|1833}} Dosiero:John_C_Calhoun_Rembrandt_Peale_1834.jpeg|''Portreto de [[John Caldwell Calhoun|John C. Calhoun]]'', {{Ĉirkaŭ|1834}} Dosiero:Caroline_Louisa_Pratt_Bartlett_by_Rembrandt_Peale_-_BMA.jpg|''Portreto de Caroline Louisa Pratt Bartlett'', {{Ĉirkaŭ|1836}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Colonel_Mendes_Cohen_-_53-1930_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Portreto de Mendes Cohen'', {{Ĉirkaŭ|1838}} Dosiero:Girl_at_a_Window_(Rosalba_Peale).jpg|''Portreto de knabino ĉe fenestro (Rosalba Peale)'', {{Ĉirkaŭ|1846}} Dosiero:Bonhams_-_Rembrandt_Peale_(American,_1778-1860)_Niagara_Falls_18_x_24in.jpg|''Niagara Akvofalo'' {{Ĉirkaŭ|1849}} Dosiero:Portraits_of_Richard_Colgate_Dale_Jr_and_Elizabeth_Woodruff_Dale_by_Rembrandt_Peale.jpg|Portreto de ''Richard Colgate Dale Jr'' kaj ''Elizabeth Woodruff Dale'' {{Ĉirkaŭ|1857}} </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * La [https://www.aaa.si.edu/collections/rembrandt-and-harriet-peale-collection-8841 Paperoj de Rembrandt kaj Harriet Peale, 1824–1932] estas ciferecigitaj kaj afiŝitaj interrete fare de la Arkivoj de Amerika Arto, Smithsonian Institution. * [http://www.artcyclopedia.com/artists/peale_rembrandt.html Rembrandt Peale en Artcyclopedia.com] * [http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=493 Galerio Rembrandt Peale] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peale, Rembrandt}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Usonaj kuratoroj]] [[Kategorio:Novklasikismo]] p365wczfb91gkjlgpx1o0bl458ndaq4 9420226 9420222 2026-07-04T12:55:56Z Sj1mor 12103 9420226 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto de Rembrandt Peale je 1828;<br> oleo sur tolo}} '''Rembrandt PEALE''' (naskita la 22-an de februaro 1778, en [[Kantono Bucks]], [[Pensilvanio]] – mortis la 3-an de oktobro 1860 , en [[Filadelfio]]) estis usona artisto kaj muzeoposedanto. Produktiva portretisto, li estis aparte laŭdata pro siaj similecoj de la prezidantoj [[George Washington]] kaj [[Thomas Jefferson]]. La stilo de Peale estis influita de franca novklasikismo post restado en Parizo en liaj fruaj tridekaj jaroj. [[Dosiero:Rembrandt_peale_1778-1860.tif|eta|Miniaturo de Peale de 1795 fare de lia onklo, James Peale]] [[Dosiero:The_roman_daughter_rembrandt_peale.jpg|eta|''[[The Roman Daughter|La romia filino]]'' (1811)]] [[Dosiero:RPeale-Crop.jpg|dekstra|eta|247x247ra|Peale, "la plej maljuna vivanta usona artisto", kaptita de [[Mathew Brady|Mathew B. Brady]] en 1855–1860.]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_with_a_Geranium_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Rembrandt Peale, ''Rubens Peale kun Geranio'' (1801)]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_George_Washington_-_Google_Art_Project_(721252).jpg|eta|''Portreto de Georgo Vaŝingtono'' (1795–1823)]] == Verkado == La portreto de Margaret Irwin Miller ilustras la kapablon de Peale transdoni rakonton kaj kapti la karakteron de rolulo. Sinjorino Miller naskiĝis en laborista familio, sed poste supreniris la socian ŝtuparon en Filadelfio. Kvankam ŝi estas prezentita en aristokrataj vestaĵoj, la pozo kaj rigardo de Sinjorino Miller estas tiuj de laborista virino. La subtila apudmeto inter ŝia pasinteco kaj nuntempo estas rimarkinde kaptita de la pentristo. En 1801, Peale pentris portreton de sia frato [[Rubens Peale]], la plej juna el la ses infanoj de la familio, kiu ĉiam admiris ĝardenlaboron kaj havis inklinon al la naturo. Peale montras sian fraton sidantan apud geranio. La pentraĵo simbolas la admiron de la artisto por la amo de sia frato al la naturo kaj eble estis inspirita de la 17-a-jarcenta nederlanda artisto [[David Teniers la pli juna|David Teniers]] [[David Teniers la pli juna|la pli juna.]], kiu pentris serion de [[Oleo-pentrado|oleo]] -pentraĵoj sur [[kupro]] reprezentantaj la kvin sensojn. Lia pentraĵo, "Odoro", estas tre simila al tiu de Rembrandt Peale. La verko de Rembrandt kaptas la esencon de la trankvileco de juna ĝardenisto/artisto, rigardante gracie, en pozo de paco kaj trankvilo. La novklasika pentraĵo de Peale, "La romia filino", prezentas junan knabinon protektantan sian patron, malliberulon en katenoj, kaj mamnutrantan lin per siaj mamoj. Ĉi tiu verko montris kompaton kaj protekton.[[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Edward_Shippen_Burd_of_Philadelphia_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Portreto de Edward Shippen Burd de Filadelfio'' ( {{Ĉirkaŭ|1806}} )]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:John_Witherspoon_(NPG).jpg|''Portreto de John Witherspoon'', {{Ĉirkaŭ|1794}} Dosiero:Francis_Scott_Key_(NPG).jpg|''Portreto de Francis Scott Key'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Portrait_of_Governor_Joseph_McMinn.jpg|''Portreto de Joseph McMinn'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Martha_Washington_(1796).jpg|''Portreto de [[Martha Washington]]'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Alexander_Contee_Hanson,_Sr.jpg|''Portreto de Alexander Contee Hanson Sr.'', {{Ĉirkaŭ|1798}} Dosiero:Official_Presidential_portrait_of_Thomas_Jefferson_(by_Rembrandt_Peale,_1800).jpg|''Portreto de [[Thomas Jefferson]]'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Working_sketch_of_the_mastodon_rembrandt_peale.jpg|''Laborskizo de la Mastodonto'', {{Ĉirkaŭ|1801}} Dosiero:Samuel_Fisher_Bradford_by_Rembrandt_Peale_.jpg|''Portreto de Samuel Fisher Bradford'', {{Ĉirkaŭ|1803–1808}} Dosiero:Albert_Gallatin,_by_Rembrandt_Peale,_from_life,_1805.jpg|''Portreto de Albert Gallatin'', {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:Portrait_of_Margaret_Irvine_Miller,_by_Rembrandt_Peale,_1805.jpg|''Portreto de Margaret Irvine Miller'', {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:William_Short.jpg|''Portreto de William Short'', {{Ĉirkaŭ|1806}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Henry_Robinson_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de Henry Robinson'', {{Ĉirkaŭ|1806–1808}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de Rubens Peale'', {{Ĉirkaŭ|1807}} Dosiero:Alida_Livingston_Armstrong_and_Daughter.jpeg|''Portreto de Alida Livingston Armstrong kaj filino'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Boy_from_the_Taylor_Family.jpeg|''Portreto de knabo el la [[:en:Taylor_Family|Familio Taylor]]'', {{Ĉirkaŭ|1812}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_William_Bainbridge_-_NPG.79.172_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''Portreto de William Bainbridge'', {{Ĉirkaŭ|1814}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_William_Henry_Harrison_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de [[William H. Harrison|William Henry Harrison]]'', {{Ĉirkaŭ|1814}} Dosiero:Benjamin_Henry_Latrobe_(MarylandCFH&C).jpg|''Portreto de Benjamin Henry Latrobe'', {{Ĉirkaŭ|1815}} Dosiero:Portrait_of_Isaac_McKim.jpg|''Portreto de Issac McKim'', {{Ĉirkaŭ|1815}} Dosiero:Lieutenant_Colonel_George_Armistead.jpg|''Portreto de George Armistead'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Jacob_Gerard_Koch.jpg|''Portreto de Jacob Gerard Koch'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Jane_Griffith_Koch.jpg|''Portreto de Jane Griffith Koch'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Commodore_Joshua_Barney.jpg|''Portreto de Joshua Barney'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:General_Samuel_Smith.jpg|''Portreto de Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:William_Pinkney_(1764-1822).jpg|''Portreto de William Pinkney'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Brigadier_General_John_Stricker.jpg|''Portreto de John Stricker'', {{Ĉirkaŭ|1817–1818}} Dosiero:Samuel_Griswold_Goodrich_(Peter_Parley).jpg|''Portreto de Samuel Griswold Goodrich'', {{Ĉirkaŭ|1820–1830}} Dosiero:Charles_Mathews_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de [[Charles Mathews]]'', {{Ĉirkaŭ|1822}} Dosiero:DeWitt_Clinton_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de DeWitt Clinton'', {{Ĉirkaŭ|1823}} Dosiero:Washington_Before_Yorktown_Rembrandt_Peale_1823.jpeg|''Portreto de [[George Washington]] antaŭ [[Sieĝo de Yorktown|Yorktown]]'', {{Ĉirkaŭ|1823}} Dosiero:John_Eager_Howard.jpg| ''Portreto de John Eager Howard'', {{Ĉirkaŭ|1825}} Dosiero:Michael_Angelo_and_Emma_Clara_Peale.jpg|''Michelangelo kaj [[Emma Clara Peale]]'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_The_Sisters_(Eleanor_and_Rosalba_Peale)_-_Google_Art_Project.jpg|''La fratinoj (Eleanor kaj Rosalba Peale)'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:David_Hosack_by_Rembrandt_Peale.jpg|'' Portreto de Dr. David Hosack'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:Horace_Hayden,_painting_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de Horace H. Hayden'', {{Ĉirkaŭ|1828}} Dosiero:Portrait_of_Raja_Ram_Mohun_Roy,_1833.jpg|''Portreto de [[Ram Mohan Roy|Raja Rammohan Roy]]'', {{Ĉirkaŭ|1833}} Dosiero:John_C_Calhoun_Rembrandt_Peale_1834.jpeg|''Portreto de [[John Caldwell Calhoun|John C. Calhoun]]'', {{Ĉirkaŭ|1834}} Dosiero:Caroline_Louisa_Pratt_Bartlett_by_Rembrandt_Peale_-_BMA.jpg|''Portreto de Caroline Louisa Pratt Bartlett'', {{Ĉirkaŭ|1836}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Colonel_Mendes_Cohen_-_53-1930_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Portreto de Mendes Cohen'', {{Ĉirkaŭ|1838}} Dosiero:Girl_at_a_Window_(Rosalba_Peale).jpg|''Portreto de knabino ĉe fenestro (Rosalba Peale)'', {{Ĉirkaŭ|1846}} Dosiero:Bonhams_-_Rembrandt_Peale_(American,_1778-1860)_Niagara_Falls_18_x_24in.jpg|''Niagara Akvofalo'' {{Ĉirkaŭ|1849}} Dosiero:Portraits_of_Richard_Colgate_Dale_Jr_and_Elizabeth_Woodruff_Dale_by_Rembrandt_Peale.jpg|Portreto de ''Richard Colgate Dale Jr'' kaj ''Elizabeth Woodruff Dale'' {{Ĉirkaŭ|1857}} </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * La [https://www.aaa.si.edu/collections/rembrandt-and-harriet-peale-collection-8841 Paperoj de Rembrandt kaj Harriet Peale, 1824–1932] estas ciferecigitaj kaj afiŝitaj interrete fare de la Arkivoj de Amerika Arto, Smithsonian Institution. * [http://www.artcyclopedia.com/artists/peale_rembrandt.html Rembrandt Peale en Artcyclopedia.com] * [http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=493 Galerio Rembrandt Peale] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peale, Rembrandt}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Usonaj kuratoroj]] [[Kategorio:Novklasikismo]] 7qevgthrlw5j6aer148ft3f5p8ofdxs 9420256 9420226 2026-07-04T13:30:07Z Sj1mor 12103 9420256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto de Rembrandt Peale je 1828;<br> oleo sur tolo}} '''Rembrandt PEALE''' (naskita la 22-an de februaro 1778, en [[Kantono Bucks]], [[Pensilvanio]] – mortis la 3-an de oktobro 1860 , en [[Filadelfio]]) estis usona artisto kaj muzeoposedanto. Produktiva portretisto, li estis aparte laŭdata pro siaj similecoj de la prezidantoj [[George Washington]] kaj [[Thomas Jefferson]]. La stilo de Peale estis influita de franca novklasikismo post restado en Parizo en liaj fruaj tridekaj jaroj. [[Dosiero:Rembrandt_peale_1778-1860.tif|eta|Miniaturo de Peale de 1795 fare de lia onklo, James Peale]] [[Dosiero:The_roman_daughter_rembrandt_peale.jpg|eta|''[[The Roman Daughter|La romia filino]]'' (1811)]] [[Dosiero:RPeale-Crop.jpg|dekstra|eta|247x247ra|Peale, "la plej maljuna vivanta usona artisto", kaptita de [[Mathew Brady|Mathew B. Brady]] en 1855–1860.]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_with_a_Geranium_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Rembrandt Peale, ''[[Rubens Peale]] kun Geranio'' (1801)]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_George_Washington_-_Google_Art_Project_(721252).jpg|eta|''Portreto de Georgo Vaŝingtono'' (1795–1823)]] == Verkado == La portreto de Margaret Irwin Miller ilustras la kapablon de Peale transdoni rakonton kaj kapti la karakteron de rolulo. Sinjorino Miller naskiĝis en laborista familio, sed poste supreniris la socian ŝtuparon en Filadelfio. Kvankam ŝi estas prezentita en aristokrataj vestaĵoj, la pozo kaj rigardo de Sinjorino Miller estas tiuj de laborista virino. La subtila apudmeto inter ŝia pasinteco kaj nuntempo estas rimarkinde kaptita de la pentristo. En 1801, Peale pentris portreton de sia frato [[Rubens Peale]], la plej juna el la ses infanoj de la familio, kiu ĉiam admiris ĝardenlaboron kaj havis inklinon al la naturo. Peale montras sian fraton sidantan apud geranio. La pentraĵo simbolas la admiron de la artisto por la amo de sia frato al la naturo kaj eble estis inspirita de la 17-a-jarcenta nederlanda artisto [[David Teniers la pli juna|David Teniers]] [[David Teniers la pli juna|la pli juna.]], kiu pentris serion de [[Oleo-pentrado|oleo]] -pentraĵoj sur [[kupro]] reprezentantaj la kvin sensojn. Lia pentraĵo, "Odoro", estas tre simila al tiu de Rembrandt Peale. La verko de Rembrandt kaptas la esencon de la trankvileco de juna ĝardenisto/artisto, rigardante gracie, en pozo de paco kaj trankvilo. La novklasika pentraĵo de Peale, "La romia filino", prezentas junan knabinon protektantan sian patron, malliberulon en katenoj, kaj mamnutrantan lin per siaj mamoj. Ĉi tiu verko montris kompaton kaj protekton.[[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Edward_Shippen_Burd_of_Philadelphia_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Portreto de Edward Shippen Burd de Filadelfio'' ( {{Ĉirkaŭ|1806}} )]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:John_Witherspoon_(NPG).jpg|''Portreto de John Witherspoon'', {{Ĉirkaŭ|1794}} Dosiero:Francis_Scott_Key_(NPG).jpg|''Portreto de Francis Scott Key'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Portrait_of_Governor_Joseph_McMinn.jpg|''Portreto de Joseph McMinn'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Martha_Washington_(1796).jpg|''Portreto de [[Martha Washington]]'', {{Ĉirkaŭ|1796}} Dosiero:Alexander_Contee_Hanson,_Sr.jpg|''Portreto de Alexander Contee Hanson Sr.'', {{Ĉirkaŭ|1798}} Dosiero:Official_Presidential_portrait_of_Thomas_Jefferson_(by_Rembrandt_Peale,_1800).jpg|''Portreto de [[Thomas Jefferson]]'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Working_sketch_of_the_mastodon_rembrandt_peale.jpg|''Laborskizo de la Mastodonto'', {{Ĉirkaŭ|1801}} Dosiero:Samuel_Fisher_Bradford_by_Rembrandt_Peale_.jpg|''Portreto de Samuel Fisher Bradford'', {{Ĉirkaŭ|1803–1808}} Dosiero:Albert_Gallatin,_by_Rembrandt_Peale,_from_life,_1805.jpg|''Portreto de Albert Gallatin'', {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:Portrait_of_Margaret_Irvine_Miller,_by_Rembrandt_Peale,_1805.jpg|''Portreto de Margaret Irvine Miller'', {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:William_Short.jpg|''Portreto de William Short'', {{Ĉirkaŭ|1806}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Henry_Robinson_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de Henry Robinson'', {{Ĉirkaŭ|1806–1808}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de Rubens Peale'', {{Ĉirkaŭ|1807}} Dosiero:Alida_Livingston_Armstrong_and_Daughter.jpeg|''Portreto de Alida Livingston Armstrong kaj filino'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Boy_from_the_Taylor_Family.jpeg|''Portreto de knabo el la [[:en:Taylor_Family|Familio Taylor]]'', {{Ĉirkaŭ|1812}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_William_Bainbridge_-_NPG.79.172_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''Portreto de William Bainbridge'', {{Ĉirkaŭ|1814}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_William_Henry_Harrison_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de [[William H. Harrison|William Henry Harrison]]'', {{Ĉirkaŭ|1814}} Dosiero:Benjamin_Henry_Latrobe_(MarylandCFH&C).jpg|''Portreto de Benjamin Henry Latrobe'', {{Ĉirkaŭ|1815}} Dosiero:Portrait_of_Isaac_McKim.jpg|''Portreto de Issac McKim'', {{Ĉirkaŭ|1815}} Dosiero:Lieutenant_Colonel_George_Armistead.jpg|''Portreto de George Armistead'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Jacob_Gerard_Koch.jpg|''Portreto de Jacob Gerard Koch'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Portrait_of_Jane_Griffith_Koch.jpg|''Portreto de Jane Griffith Koch'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Commodore_Joshua_Barney.jpg|''Portreto de Joshua Barney'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:General_Samuel_Smith.jpg|''Portreto de Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:William_Pinkney_(1764-1822).jpg|''Portreto de William Pinkney'', {{Ĉirkaŭ|1817}} Dosiero:Brigadier_General_John_Stricker.jpg|''Portreto de John Stricker'', {{Ĉirkaŭ|1817–1818}} Dosiero:Samuel_Griswold_Goodrich_(Peter_Parley).jpg|''Portreto de Samuel Griswold Goodrich'', {{Ĉirkaŭ|1820–1830}} Dosiero:Charles_Mathews_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de [[Charles Mathews]]'', {{Ĉirkaŭ|1822}} Dosiero:DeWitt_Clinton_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de DeWitt Clinton'', {{Ĉirkaŭ|1823}} Dosiero:Washington_Before_Yorktown_Rembrandt_Peale_1823.jpeg|''Portreto de [[George Washington]] antaŭ [[Sieĝo de Yorktown|Yorktown]]'', {{Ĉirkaŭ|1823}} Dosiero:John_Eager_Howard.jpg| ''Portreto de John Eager Howard'', {{Ĉirkaŭ|1825}} Dosiero:Michael_Angelo_and_Emma_Clara_Peale.jpg|''Michelangelo kaj [[Emma Clara Peale]]'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_The_Sisters_(Eleanor_and_Rosalba_Peale)_-_Google_Art_Project.jpg|''La fratinoj (Eleanor kaj Rosalba Peale)'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:David_Hosack_by_Rembrandt_Peale.jpg|'' Portreto de Dr. David Hosack'', {{Ĉirkaŭ|1826}} Dosiero:Horace_Hayden,_painting_by_Rembrandt_Peale.jpg|''Portreto de Horace H. Hayden'', {{Ĉirkaŭ|1828}} Dosiero:Portrait_of_Raja_Ram_Mohun_Roy,_1833.jpg|''Portreto de [[Ram Mohan Roy|Raja Rammohan Roy]]'', {{Ĉirkaŭ|1833}} Dosiero:John_C_Calhoun_Rembrandt_Peale_1834.jpeg|''Portreto de [[John Caldwell Calhoun|John C. Calhoun]]'', {{Ĉirkaŭ|1834}} Dosiero:Caroline_Louisa_Pratt_Bartlett_by_Rembrandt_Peale_-_BMA.jpg|''Portreto de Caroline Louisa Pratt Bartlett'', {{Ĉirkaŭ|1836}} Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Colonel_Mendes_Cohen_-_53-1930_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Portreto de Mendes Cohen'', {{Ĉirkaŭ|1838}} Dosiero:Girl_at_a_Window_(Rosalba_Peale).jpg|''Portreto de knabino ĉe fenestro (Rosalba Peale)'', {{Ĉirkaŭ|1846}} Dosiero:Bonhams_-_Rembrandt_Peale_(American,_1778-1860)_Niagara_Falls_18_x_24in.jpg|''Niagara Akvofalo'' {{Ĉirkaŭ|1849}} Dosiero:Portraits_of_Richard_Colgate_Dale_Jr_and_Elizabeth_Woodruff_Dale_by_Rembrandt_Peale.jpg|Portreto de ''Richard Colgate Dale Jr'' kaj ''Elizabeth Woodruff Dale'' {{Ĉirkaŭ|1857}} </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * La [https://www.aaa.si.edu/collections/rembrandt-and-harriet-peale-collection-8841 Paperoj de Rembrandt kaj Harriet Peale, 1824–1932] estas ciferecigitaj kaj afiŝitaj interrete fare de la Arkivoj de Amerika Arto, Smithsonian Institution. * [http://www.artcyclopedia.com/artists/peale_rembrandt.html Rembrandt Peale en Artcyclopedia.com] * [http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=493 Galerio Rembrandt Peale] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peale, Rembrandt}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Usonaj kuratoroj]] [[Kategorio:Novklasikismo]] tg2b1h9e8qjxbzcru1idk62yfr10gsq 0 948965 9420251 2026-07-04T13:27:16Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1342266696|Rubens Peale]]" 9420251 wikitext text/x-wiki '''Rubens PEALE''' (naskiĝis la 4-an de majo 1784 en [[Filadelfio]], [[Pensilvanio]] - mortis la 17-an de julio 1865 samloke) estis usona muzeadministranto kaj artisto. Naskita en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], li estis la filo de artisto-naturisto Charles Willson Peale. Pro sia malforta vidkapablo, li ne praktikis pentradon serioze ĝis la lasta jardeko de sia vivo, kiam li pentris [[Aĵpentraĵo|aĵpentraĵojn]]. [[Dosiero:Landscape_with_quail_cock_hen_and_chickens_rubens_peale.jpg|eta|''Pejzaĝo kun Koturno - Virkoko, kokino, kaj kokidoj'' de Rubens Peale, dato nekonata]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_with_a_Geranium_-_Google_Art_ProjectFXD.jpg|eta|''Rubens Peale kun Geranio'' (1801) de [[Rembrandt Peale]].]] [[Dosiero:1865,_Peale,_Rubens,_Still_Life_with_Watermelon.jpg|eta|''Pentrita aranĝitaĵo kun akvomelono'', 1865, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]]]] * [http://www.mdhs.org/Library/fotofind/PP0010fa.html ''KOLEKTO PEALE'', DIVIDAĴO DE PRESAĴOJ KAJ FOTOJ, MARILANDA HISTORIA SOCIETO] * [http://www.aaa.si.edu/collections/collection/pealmarj.htm ''Elektitaj artikoloj de Mary Jane Peale kaj la familio Peale'', (ĉ. 1815)-1897, Smithsonian Archives of American Art] === Arto === * [http://siris-artinventories.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=12401T2287FJ9.72809&profile=ariall&uri=link=3100006~!214898~!3100001~!3100002&aspect=Browse&menu=search&ri=1&source=~!siartinventories&term=Peale%2C+Rubens%2C+1784-1865%2C+painter.&index=AUTHOR#focus ''Rubens Peale'', Smithsonian Usona Arta Muzeo] * [http://www.the-athenaeum.org/art/by_artist.php?Artist_ID=752 ''Rubens Peale'', La Atenejo] * [http://findingaid.winterthur.org/html/HTML_Finding_Aids/COL0396.htm ''Kolekto de la familio Peale'', La Kolekto de manuskriptoj kaj presitaj efemeraĵoj de Joseph Downs, La Biblioteko de Vinterturo] * [http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=65073+0+none Rembrandt Peale (artisto), 1778-1860, ''Rubens Peale kun Geranio''] * [http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/?id=19313 ''Rubens Peale'', ĉ. 1800, Raphaelle Peale, Smithsonian Usona Arta Muzeo] * [http://antiquesandthearts.com/Antiques/TradeTalk/2007-05-15__08-50-17.html Rubens Peale (1784–1865), ''Pentrita Aranĝitaĵo kun Akvomelono'', 1865] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj kuratoroj]] [[Kategorio:Usonaj natursciencistoj]] 1nh6rie5bmlh81znxseekc34jjndlif 9420252 9420251 2026-07-04T13:27:59Z Sj1mor 12103 9420252 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Rubens PEALE''' (naskiĝis la 4-an de majo 1784 en [[Filadelfio]], [[Pensilvanio]] - mortis la 17-an de julio 1865 samloke) estis usona muzeadministranto kaj artisto. Naskita en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], li estis la filo de artisto-naturisto Charles Willson Peale. Pro sia malforta vidkapablo, li ne praktikis pentradon serioze ĝis la lasta jardeko de sia vivo, kiam li pentris [[Aĵpentraĵo|aĵpentraĵojn]]. [[Dosiero:Landscape_with_quail_cock_hen_and_chickens_rubens_peale.jpg|eta|''Pejzaĝo kun Koturno - Virkoko, kokino, kaj kokidoj'' de Rubens Peale, dato nekonata]] [[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_with_a_Geranium_-_Google_Art_ProjectFXD.jpg|eta|''Rubens Peale kun Geranio'' (1801) de [[Rembrandt Peale]].]] [[Dosiero:1865,_Peale,_Rubens,_Still_Life_with_Watermelon.jpg|eta|''Pentrita aranĝitaĵo kun akvomelono'', 1865, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]]]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.mdhs.org/Library/fotofind/PP0010fa.html ''KOLEKTO PEALE'', DIVIDAĴO DE PRESAĴOJ KAJ FOTOJ, MARILANDA HISTORIA SOCIETO] * [http://www.aaa.si.edu/collections/collection/pealmarj.htm ''Elektitaj artikoloj de Mary Jane Peale kaj la familio Peale'', (ĉ. 1815)-1897, Smithsonian Archives of American Art] === Arto === * [http://siris-artinventories.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=12401T2287FJ9.72809&profile=ariall&uri=link=3100006~!214898~!3100001~!3100002&aspect=Browse&menu=search&ri=1&source=~!siartinventories&term=Peale%2C+Rubens%2C+1784-1865%2C+painter.&index=AUTHOR#focus ''Rubens Peale'', Smithsonian Usona Arta Muzeo] * [http://www.the-athenaeum.org/art/by_artist.php?Artist_ID=752 ''Rubens Peale'', La Atenejo] * [http://findingaid.winterthur.org/html/HTML_Finding_Aids/COL0396.htm ''Kolekto de la familio Peale'', La Kolekto de manuskriptoj kaj presitaj efemeraĵoj de Joseph Downs, La Biblioteko de Vinterturo] * [http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=65073+0+none Rembrandt Peale (artisto), 1778-1860, ''Rubens Peale kun Geranio''] * [http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/?id=19313 ''Rubens Peale'', ĉ. 1800, Raphaelle Peale, Smithsonian Usona Arta Muzeo] * [http://antiquesandthearts.com/Antiques/TradeTalk/2007-05-15__08-50-17.html Rubens Peale (1784–1865), ''Pentrita Aranĝitaĵo kun Akvomelono'', 1865] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peale, Rubens}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj kuratoroj]] [[Kategorio:Usonaj natursciencistoj]] 79u07yh4p7wyirm3khqk8mlwps9yiru 9420255 9420252 2026-07-04T13:28:54Z Sj1mor 12103 9420255 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Rubens Peale kun Geranio'' (1801) far de [[Rembrandt Peale]].}} <!--[[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_with_a_Geranium_-_Google_Art_ProjectFXD.jpg|eta|'']]--> '''Rubens PEALE''' (naskiĝis la 4-an de majo 1784 en [[Filadelfio]], [[Pensilvanio]] - mortis la 17-an de julio 1865 samloke) estis usona muzeadministranto kaj artisto. Naskita en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], li estis la filo de artisto-naturisto Charles Willson Peale. Pro sia malforta vidkapablo, li ne praktikis pentradon serioze ĝis la lasta jardeko de sia vivo, kiam li pentris [[aĵpentraĵo]]jn. [[Dosiero:Landscape_with_quail_cock_hen_and_chickens_rubens_peale.jpg|eta|''Pejzaĝo kun Koturno - Virkoko, kokino, kaj kokidoj'' de Rubens Peale, dato nekonata]] [[Dosiero:1865,_Peale,_Rubens,_Still_Life_with_Watermelon.jpg|eta|''Pentrita aranĝitaĵo kun akvomelono'', 1865, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]]]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.mdhs.org/Library/fotofind/PP0010fa.html ''KOLEKTO PEALE'', DIVIDAĴO DE PRESAĴOJ KAJ FOTOJ, MARILANDA HISTORIA SOCIETO] * [http://www.aaa.si.edu/collections/collection/pealmarj.htm ''Elektitaj artikoloj de Mary Jane Peale kaj la familio Peale'', (ĉ. 1815)-1897, Smithsonian Archives of American Art] === Arto === * [http://siris-artinventories.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=12401T2287FJ9.72809&profile=ariall&uri=link=3100006~!214898~!3100001~!3100002&aspect=Browse&menu=search&ri=1&source=~!siartinventories&term=Peale%2C+Rubens%2C+1784-1865%2C+painter.&index=AUTHOR#focus ''Rubens Peale'', Smithsonian Usona Arta Muzeo] * [http://www.the-athenaeum.org/art/by_artist.php?Artist_ID=752 ''Rubens Peale'', La Atenejo] * [http://findingaid.winterthur.org/html/HTML_Finding_Aids/COL0396.htm ''Kolekto de la familio Peale'', La Kolekto de manuskriptoj kaj presitaj efemeraĵoj de Joseph Downs, La Biblioteko de Vinterturo] * [http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=65073+0+none Rembrandt Peale (artisto), 1778-1860, ''Rubens Peale kun Geranio''] * [http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/?id=19313 ''Rubens Peale'', ĉ. 1800, Raphaelle Peale, Smithsonian Usona Arta Muzeo] * [http://antiquesandthearts.com/Antiques/TradeTalk/2007-05-15__08-50-17.html Rubens Peale (1784–1865), ''Pentrita Aranĝitaĵo kun Akvomelono'', 1865] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peale, Rubens}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj kuratoroj]] [[Kategorio:Usonaj natursciencistoj]] eyjgryf4rmqk5q9hbwo123qil6wsjk6 9420258 9420255 2026-07-04T13:30:46Z Sj1mor 12103 9420258 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Rubens Peale kun Geranio'' (1801) far de [[Rembrandt Peale]].}} <!--[[Dosiero:Rembrandt_Peale_-_Rubens_Peale_with_a_Geranium_-_Google_Art_ProjectFXD.jpg|eta|'']]--> '''Rubens PEALE''' (naskiĝis la 4-an de majo 1784 en [[Filadelfio]], [[Pensilvanio]] - mortis la 17-an de julio 1865 samloke) estis usona muzeadministranto kaj artisto. Naskita en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], li estis la filo de artisto-naturisto Charles Willson Peale. Pro sia malforta vidkapablo, li ne praktikis pentradon serioze ĝis la lasta jardeko de sia vivo, kiam li pentris [[aĵpentraĵo]]jn. Liajn pentraĵojn karakterizas certa rigoro en la aranĝo de objektoj, kunligita kun subtilaj kolorvaloroj kaj realisma bildigo. Rubens Peale ne estis eksperimenta artisto, sed zorgema observanto, kiu ankaŭ esprimis sian pasion por naturo, scienco kaj ordo en sia arto. [[Dosiero:Landscape_with_quail_cock_hen_and_chickens_rubens_peale.jpg|eta|''Pejzaĝo kun Koturno - Virkoko, kokino, kaj kokidoj'' de Rubens Peale, dato nekonata]] [[Dosiero:1865,_Peale,_Rubens,_Still_Life_with_Watermelon.jpg|eta|''Pentrita aranĝitaĵo kun akvomelono'', 1865, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]]]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.mdhs.org/Library/fotofind/PP0010fa.html ''KOLEKTO PEALE'', DIVIDAĴO DE PRESAĴOJ KAJ FOTOJ, MARILANDA HISTORIA SOCIETO] * [http://www.aaa.si.edu/collections/collection/pealmarj.htm ''Elektitaj artikoloj de Mary Jane Peale kaj la familio Peale'', (ĉ. 1815)-1897, Smithsonian Archives of American Art] === Arto === * [http://siris-artinventories.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=12401T2287FJ9.72809&profile=ariall&uri=link=3100006~!214898~!3100001~!3100002&aspect=Browse&menu=search&ri=1&source=~!siartinventories&term=Peale%2C+Rubens%2C+1784-1865%2C+painter.&index=AUTHOR#focus ''Rubens Peale'', Smithsonian Usona Arta Muzeo] * [http://www.the-athenaeum.org/art/by_artist.php?Artist_ID=752 ''Rubens Peale'', La Atenejo] * [http://findingaid.winterthur.org/html/HTML_Finding_Aids/COL0396.htm ''Kolekto de la familio Peale'', La Kolekto de manuskriptoj kaj presitaj efemeraĵoj de Joseph Downs, La Biblioteko de Vinterturo] * [http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=65073+0+none Rembrandt Peale (artisto), 1778-1860, ''Rubens Peale kun Geranio''] * [http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/?id=19313 ''Rubens Peale'', ĉ. 1800, Raphaelle Peale, Smithsonian Usona Arta Muzeo] * [http://antiquesandthearts.com/Antiques/TradeTalk/2007-05-15__08-50-17.html Rubens Peale (1784–1865), ''Pentrita Aranĝitaĵo kun Akvomelono'', 1865] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peale, Rubens}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj kuratoroj]] [[Kategorio:Usonaj natursciencistoj]] 8wx91rvhqekcj99ag28kp083zh6aebe 0 948966 9420254 2026-07-04T13:28:14Z Crosstor 3176 aŭtonomio 9420254 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=6}} '''Bajingolin,''' per [[simpligita ĉina skribo]] '''巴音郭楞蒙古自治州,''' per [[pinjino]] ''Bāyīnguōléng Měnggǔ Zìzhìzhōu'', per ujgure ''بايىنغولىن موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستى,'' mongole ''ᠪᠠᠶᠠᠨᠭᠣᠣᠯ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠥᠪᠡᠷᠲᠡᠭᠡᠨ ᠵᠠᠡᠨ ᠵᠠᠰᠤᠵᠠᠰᠤᠠᠰᠤᠬ'' estas prefektujnivela aŭtonomio (laŭ loĝantarnombro milionurbo) en [[provinco]] [[Ujgura Aŭtonoma Regiono Ŝinĝango]] en [[Ĉina Popola Respubliko]]. Laŭvorta signifo el la mongola de la [[loknomo]] estas "riĉa rivero". La prefekta ĉefurbo estas [[Korla]]. [[Dosiero:Main bazaar Cherchen.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Ĉefbazaro en Bajingolin}}]] == Loĝantaro == En [[2020]] la prefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|1509233}} homoj. Malgraŭ esti nomumita aŭtonoma areo por [[mongoloj]], nur ĉirkaŭ kvar procentoj de la loĝantaro de Bayingolin estas mongoloj. == Geografio == [[Dosiero:新疆博斯腾湖国家湿地公园.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Lago Bosten}}]] La prefektujnivela autonomio estas la plej granda prefektuja divido nacie kun areo de {{nombro|471480}} km² konsistante el kvarono de Ŝinĝjango. La teritorio kuŝas sur [[Tianŝan]] norde, parto de la [[Tarim-baseno]] centre, kaj 2 montaroj sude. Provinca ĉefurbo [[Urumĉio]] troviĝas 262, [[Turfan]] 284, [[Ŝihezi]] 286, [[Aksu]] 495, ĉefurbo [[Pekino]] 2540, [[Ŝanhajo]] 3340 km aere laŭ [[Artefarita intelekto]]. == Historio == Diversaj dinastioj regis en la areo. Bajingolin mem estis establita en [[1954]]. == Ekonomio == [[Dosiero:Oil well in Tsaidam.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Oleputo}}]] En Bajingolin la agrikulturo produktas kotonon, tritikon, maizon, kolzonn, piroj, melonojn, tomatojn, sukerbetojn, la industrio lanajn kaj kotonajnn ŝtofoj, tapiŝojn, nutraĵojn. [[nafto]] estas minataj en la regiono [[Lop Nor]]. == Trafiko == Pluraj aŭtovojoj pasas tra la teritorio, same la fervoja linio [[Turfan]] - [[Kaŝgar]]. En 2012 la ŝarĝfervojo [[Hami]] - Lop Nor ekfunkciis. En Korla enlanda flughaveno funkcias. == Klimato == 022vs1x5fks32a9fv1rwbbpihbohglt 9420267 9420254 2026-07-04T13:52:42Z Crosstor 3176 finredakto 9420267 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=6}} '''Bajingolin,''' per [[simpligita ĉina skribo]] '''巴音郭楞蒙古自治州,''' per [[pinjino]] ''Bāyīnguōléng Měnggǔ Zìzhìzhōu'', per ujgure ''بايىنغولىن موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستى,'' mongole ''ᠪᠠᠶᠠᠨᠭᠣᠣᠯ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠥᠪᠡᠷᠲᠡᠭᠡᠨ ᠵᠠᠡᠨ ᠵᠠᠰᠤᠵᠠᠰᠤᠠᠰᠤᠬ'' estas prefektujnivela aŭtonomio (laŭ loĝantarnombro milionurbo) en [[provinco]] [[Ujgura Aŭtonoma Regiono Ŝinĝango]] en [[Ĉina Popola Respubliko]]. Laŭvorta signifo el la mongola de la [[loknomo]] estas "riĉa rivero". La prefekta ĉefurbo estas [[Korla]]. [[Dosiero:Main bazaar Cherchen.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Ĉefbazaro en Bajingolin}}]] == Loĝantaro == En [[2020]] la prefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|1509233}} homoj. Malgraŭ esti nomumita aŭtonoma areo por [[mongoloj]], nur ĉirkaŭ kvar procentoj de la loĝantaro de Bayingolin estas mongoloj. == Geografio == [[Dosiero:新疆博斯腾湖国家湿地公园.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Lago Bosten}}]] La prefektujnivela autonomio estas la plej granda prefektuja divido nacie kun areo de {{nombro|471480}} km² konsistante el kvarono de Ŝinĝjango. La teritorio kuŝas sur [[Tianŝan]] norde, parto de la [[Tarim-baseno]] centre, kaj 2 montaroj sude. Provinca ĉefurbo [[Urumĉio]] troviĝas 262, [[Turfan]] 284, [[Ŝihezi]] 286, [[Aksu]] 495, ĉefurbo [[Pekino]] 2540, [[Ŝanhajo]] 3340 km aere laŭ [[Artefarita intelekto]]. == Historio == Diversaj dinastioj regis en la areo. Bajingolin mem estis establita en [[1954]]. == Ekonomio == [[Dosiero:Oil well in Tsaidam.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Oleputo}}]] En Bajingolin la agrikulturo produktas kotonon, tritikon, maizon, kolzonn, piroj, melonojn, tomatojn, sukerbetojn, la industrio lanajn kaj kotonajnn ŝtofoj, tapiŝojn, nutraĵojn. [[nafto]] estas minataj en la regiono [[Lop Nor]]. == Trafiko == Pluraj aŭtovojoj pasas tra la teritorio, same la fervoja linio [[Turfan]] - [[Kaŝgar]]. En 2012 la ŝarĝfervojo [[Hami]] - Lop Nor ekfunkciis. En Korla enlanda flughaveno funkcias. == Klimato == Bajingolin havas aridan kaj duonsekan klimaton. Pro la vasta teritorio kaj kompleksa topografio ekzistas signifaj klimataj diferencoj inter la montaraj regionoj kaj Tarim-baseno. La jara temperaturo averaĝe estas {{GdC|12}} kaj varias inter {{GdC|5-18}}. La jara [[precipitaĵo]] estas nur 57 milimetroj, en ĉiuj monatoj estas [[precipitaĵo]], escepte novembron. == Vidindaĵoj == * ruinoj de pluraj oazoj == Fontoj == * WikiTrans {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] 6oj09z90cif8kelge2gvregodch70ly 0 948967 9420260 2026-07-04T13:36:27Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1342266687|Raphaelle Peale]]" 9420260 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Charles_Willson_Peale_001.jpg|eta|Raphaelle Peale (malsupre) kaj lia frato Ticiano kiel pentrite de lia patro Charles Willson Peale en la "Ŝtupara Grupo" (1795)]] '''Raphaelle PEALE''' (foje literumita '''Raphael Peale'''; naskiĝis la 17-an de februaro 1774 – mortis la 25-an de marto 1825 en Filadelfio) estas konsiderata la unua profesia usona pentristino de [[Aĵpentraĵo|pentritaj aranĝitaĵoj]]. == Rimarkindaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="170px"> Dosiero:Absalom-Jones_Peale.jpg|alternative=Portrait of Absalom Jones, 1810, Delaware Art Museum| ''Portreto de Absalom Jones'', 1810, Delaware Art Museum Dosiero:Cheese_with_three_crackers_raphaelle_peale.jpg|alternative=Cheese with three crackers, 1813| ''Fromaĝo kun tri biskvitoj'', 1813 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Melons_and_Morning_Glories_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Melons and Morning Glories, 1813| ''Melonoj kaj [[Ipomo|ipomoj]]'', ([[d:Q7537167]]) 1813 Dosiero:'Orange_and_Book'_by_Raphaelle_Peale,_c._1817.jpg|alternative=Still Life with Orange and Book, 1815| ''Pentrita aranĝitaĵo kun oranĝo kaj libro'', 1815 Dosiero:Still_Life_Basket_of_Peaches_by_Raphaelle_Peale_1816.jpeg|alternative=Still Life: Basket of Peaches, 1816| ''Pentrita aranĝitaĵo: Korbo da persikoj'', 1816 Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Still_Life_with_Cake_-_Raphaelle_Peale_-_overall.jpg|alternative=Still Life with Cake, 1816| ''Pentrita aranĝitaĵo kun kuko'', 1816 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Still_Life_with_Oranges_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Still Life with Oranges, 1818| ''Pentrita aranĝitaĵo kun oranĝoj'', 1818 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Still_Life_with_Cake_(1818).jpg|alternative=Still Life with Cake, 1818, Metropolitan Museum of Art| ''Pentrita aranĝitaĵo kun kuko'', 1818, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Still_Life_with_Peaches_-_Raphaelle_Peale_-_overall.jpg|alternative=Still Life with Peaches, 1821| ''Pentrita aranĝitaĵo kun persikoj'', 1821 Dosiero:Raphaelle_Peale_–_Venus_Rising_From_the_Sea_–_A_Deception_–_Google_Art_Project.jpg|alternative=Venus Rising from the Sea – A Deception, 1822| ''Venuso leviĝanta el la maro - trompo'', 1822 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Strawberries,_Nuts,_and_Citrus.jpeg|alternative=Still Life: Strawberries, Nuts &c., 1822| ''Pentrita aranĝitaĵo: fragoj, nuksoj ktp.'', 1822 </gallery> * [http://www.artcyclopedia.com/artists/peale_raphaelle.html Raphaelle Peale] ĉe Artcyclopedia.com * "Raphaelle Peale (1774–1825) Artaĵoj, Bildoj, Ekspozicioj, Recenzoj" (listo de verkoj), World Wide Arts Resources, 2007, retpaĝo: [https://web.archive.org/web/20030717073711/http://www.wwar.com/masters/p/peale-raphaelle.html WWAR-RPeale] . * "La Metropola Muzeo de Arto - Artaĵoj: Amerikaj Pentraĵoj" (historio), Metropola Muzeo de Arto, 2007, retpaĝo: [http://www.metmuseum.org/Works_of_Art/viewOne.asp?dep=2&viewMode=1&item=59.166 MMA-RPeale] . * [[Arta muzeo de Birmingham|Muzeo de Arto de Birmingham]], [https://www.artsbma.org/collectionitemdetails?searchartistname=Raphaelle&showform=0&ordering=popular&searchphrase=any&areas%5B%5D0%20=portfolio&areas%5B%5D=portfolio&searchlayout=details&limit=1&start=0 ''Portreto de Margaret George McGlathery'', 1817] Archived * [http://americanart.si.edu/collections/search/artist/?id=3724 Raphaelle Peale] de la Smithsonian Usona Arta Muzeo. [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] r0nr9ibvocj14i21lnqf70k7am2805g 9420261 9420260 2026-07-04T13:37:01Z Sj1mor 12103 9420261 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Charles_Willson_Peale_001.jpg|eta|Raphaelle Peale (malsupre) kaj lia frato Ticiano kiel pentrite de lia patro Charles Willson Peale en la "Ŝtupara Grupo" (1795)]] '''Raphaelle PEALE''' (foje literumita '''Raphael Peale'''; naskiĝis la 17-an de februaro 1774 – mortis la 25-an de marto 1825 en Filadelfio) estas konsiderata la unua profesia usona pentristino de [[Aĵpentraĵo|pentritaj aranĝitaĵoj]]. == Rimarkindaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="150px"> Dosiero:Absalom-Jones_Peale.jpg|alternative=Portrait of Absalom Jones, 1810, Delaware Art Museum| ''Portreto de Absalom Jones'', 1810, Delaware Art Museum Dosiero:Cheese_with_three_crackers_raphaelle_peale.jpg|alternative=Cheese with three crackers, 1813| ''Fromaĝo kun tri biskvitoj'', 1813 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Melons_and_Morning_Glories_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Melons and Morning Glories, 1813| ''Melonoj kaj [[Ipomo|ipomoj]]'', ([[d:Q7537167]]) 1813 Dosiero:'Orange_and_Book'_by_Raphaelle_Peale,_c._1817.jpg|alternative=Still Life with Orange and Book, 1815| ''Pentrita aranĝitaĵo kun oranĝo kaj libro'', 1815 Dosiero:Still_Life_Basket_of_Peaches_by_Raphaelle_Peale_1816.jpeg|alternative=Still Life: Basket of Peaches, 1816| ''Pentrita aranĝitaĵo: Korbo da persikoj'', 1816 Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Still_Life_with_Cake_-_Raphaelle_Peale_-_overall.jpg|alternative=Still Life with Cake, 1816| ''Pentrita aranĝitaĵo kun kuko'', 1816 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Still_Life_with_Oranges_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Still Life with Oranges, 1818| ''Pentrita aranĝitaĵo kun oranĝoj'', 1818 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Still_Life_with_Cake_(1818).jpg|alternative=Still Life with Cake, 1818, Metropolitan Museum of Art| ''Pentrita aranĝitaĵo kun kuko'', 1818, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Still_Life_with_Peaches_-_Raphaelle_Peale_-_overall.jpg|alternative=Still Life with Peaches, 1821| ''Pentrita aranĝitaĵo kun persikoj'', 1821 Dosiero:Raphaelle_Peale_–_Venus_Rising_From_the_Sea_–_A_Deception_–_Google_Art_Project.jpg|alternative=Venus Rising from the Sea – A Deception, 1822| ''Venuso leviĝanta el la maro - trompo'', 1822 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Strawberries,_Nuts,_and_Citrus.jpeg|alternative=Still Life: Strawberries, Nuts &c., 1822| ''Pentrita aranĝitaĵo: fragoj, nuksoj ktp.'', 1822 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/peale_raphaelle.html Raphaelle Peale] ĉe Artcyclopedia.com * "Raphaelle Peale (1774–1825) Artaĵoj, Bildoj, Ekspozicioj, Recenzoj" (listo de verkoj), World Wide Arts Resources, 2007, retpaĝo: [https://web.archive.org/web/20030717073711/http://www.wwar.com/masters/p/peale-raphaelle.html WWAR-RPeale] . * "La Metropola Muzeo de Arto - Artaĵoj: Amerikaj Pentraĵoj" (historio), Metropola Muzeo de Arto, 2007, retpaĝo: [http://www.metmuseum.org/Works_of_Art/viewOne.asp?dep=2&viewMode=1&item=59.166 MMA-RPeale] . * [[Arta muzeo de Birmingham|Muzeo de Arto de Birmingham]], [https://www.artsbma.org/collectionitemdetails?searchartistname=Raphaelle&showform=0&ordering=popular&searchphrase=any&areas%5B%5D0%20=portfolio&areas%5B%5D=portfolio&searchlayout=details&limit=1&start=0 ''Portreto de Margaret George McGlathery'', 1817] Archived * [http://americanart.si.edu/collections/search/artist/?id=3724 Raphaelle Peale] de la Smithsonian Usona Arta Muzeo. {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peale, Raphaelle}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] ckb1x034n3ea1jt9jc9dfakmz9nnxaz 9420262 9420261 2026-07-04T13:38:07Z Sj1mor 12103 9420262 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Raphaelle Peale je 1822,<br> far de [[Charles Willson Peale]]}} [[Dosiero:Charles_Willson_Peale_001.jpg|eta|Raphaelle Peale (malsupre) kaj lia frato Ticiano kiel pentrite de lia patro Charles Willson Peale en la "Ŝtupara Grupo" (1795)]] '''Raphaelle PEALE''' (foje literumita '''Raphael Peale'''; naskiĝis la 17-an de februaro 1774 – mortis la 25-an de marto 1825 en Filadelfio) estas konsiderata la unua profesia usona pentristino de [[Aĵpentraĵo|pentritaj aranĝitaĵoj]]. == Rimarkindaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="150px"> Dosiero:Absalom-Jones_Peale.jpg|alternative=Portrait of Absalom Jones, 1810, Delaware Art Museum| ''Portreto de Absalom Jones'', 1810, Delaware Art Museum Dosiero:Cheese_with_three_crackers_raphaelle_peale.jpg|alternative=Cheese with three crackers, 1813| ''Fromaĝo kun tri biskvitoj'', 1813 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Melons_and_Morning_Glories_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Melons and Morning Glories, 1813| ''Melonoj kaj [[Ipomo|ipomoj]]'', ([[d:Q7537167]]) 1813 Dosiero:'Orange_and_Book'_by_Raphaelle_Peale,_c._1817.jpg|alternative=Still Life with Orange and Book, 1815| ''Pentrita aranĝitaĵo kun oranĝo kaj libro'', 1815 Dosiero:Still_Life_Basket_of_Peaches_by_Raphaelle_Peale_1816.jpeg|alternative=Still Life: Basket of Peaches, 1816| ''Pentrita aranĝitaĵo: Korbo da persikoj'', 1816 Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Still_Life_with_Cake_-_Raphaelle_Peale_-_overall.jpg|alternative=Still Life with Cake, 1816| ''Pentrita aranĝitaĵo kun kuko'', 1816 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Still_Life_with_Oranges_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Still Life with Oranges, 1818| ''Pentrita aranĝitaĵo kun oranĝoj'', 1818 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Still_Life_with_Cake_(1818).jpg|alternative=Still Life with Cake, 1818, Metropolitan Museum of Art| ''Pentrita aranĝitaĵo kun kuko'', 1818, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Still_Life_with_Peaches_-_Raphaelle_Peale_-_overall.jpg|alternative=Still Life with Peaches, 1821| ''Pentrita aranĝitaĵo kun persikoj'', 1821 Dosiero:Raphaelle_Peale_–_Venus_Rising_From_the_Sea_–_A_Deception_–_Google_Art_Project.jpg|alternative=Venus Rising from the Sea – A Deception, 1822| ''Venuso leviĝanta el la maro - trompo'', 1822 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Strawberries,_Nuts,_and_Citrus.jpeg|alternative=Still Life: Strawberries, Nuts &c., 1822| ''Pentrita aranĝitaĵo: fragoj, nuksoj ktp.'', 1822 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/peale_raphaelle.html Raphaelle Peale] ĉe Artcyclopedia.com * "Raphaelle Peale (1774–1825) Artaĵoj, Bildoj, Ekspozicioj, Recenzoj" (listo de verkoj), World Wide Arts Resources, 2007, retpaĝo: [https://web.archive.org/web/20030717073711/http://www.wwar.com/masters/p/peale-raphaelle.html WWAR-RPeale] . * "La Metropola Muzeo de Arto - Artaĵoj: Amerikaj Pentraĵoj" (historio), Metropola Muzeo de Arto, 2007, retpaĝo: [http://www.metmuseum.org/Works_of_Art/viewOne.asp?dep=2&viewMode=1&item=59.166 MMA-RPeale] . * [[Arta muzeo de Birmingham|Muzeo de Arto de Birmingham]], [https://www.artsbma.org/collectionitemdetails?searchartistname=Raphaelle&showform=0&ordering=popular&searchphrase=any&areas%5B%5D0%20=portfolio&areas%5B%5D=portfolio&searchlayout=details&limit=1&start=0 ''Portreto de Margaret George McGlathery'', 1817] Archived * [http://americanart.si.edu/collections/search/artist/?id=3724 Raphaelle Peale] de la Smithsonian Usona Arta Muzeo. {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peale, Raphaelle}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] ia2yh5sg4v9wgc1ipmkc7d31q93x749 9420264 9420262 2026-07-04T13:43:03Z Sj1mor 12103 9420264 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Raphaelle Peale je 1822,<br> far de [[Charles Willson Peale]]}} [[Dosiero:Charles_Willson_Peale_001.jpg|eta|Raphaelle Peale (malsupre) kaj lia frato [[Titian Ramsay Peale|Titiano]] kiel pentrite de ilia patro [[Charles Willson Peale]] en la "Ŝtupara grupo" (1795)]] '''Raphaelle PEALE''' (foje literumita '''Raphael Peale'''; naskiĝis la 17-an de februaro 1774 – mortis la 25-an de marto 1825 en Filadelfio) estis usona pentristo, kiu estas konsiderata la unua profesia usona pentristino de [[Aĵpentraĵo|pentritaj aranĝitaĵoj]]. == Stilo == [[Alfred Frankenstein]] nomis Raphaelle Peale "la unua vere eminenta specialisto pri pentritaj Aranĝitaĵoj aperinta en ĉi tiu lando, kaj li estas unu el la kvar gravaj pentritaj Aranĝitaĵoj-pentristoj de la deknaŭa jarcento en Usono." <ref>Frankenstein, p. 32.</ref> Lia stilo eble estis influita de hispanaj pentritaj Aranĝitaĵoj, kiujn li vidis dum sia vojaĝo al Meksiko, kaj de la du verkoj de Juan Sanchez Cotan, ekspoziciitaj ĉe la [[Pensilvania Akademio de Belartoj|Pensilvania Akademio]] en 1816. <ref name="Lloyd2">Lloyd 1988.</ref> La plej multaj el la pentraĵoj de Peale estas malgrandskalaj kaj prezentas kelkajn objektojn - kutime manĝaĵojn - aranĝitajn sur tablo antaŭ mallumigita fono. Rimarkinda escepto al ĉi tio estas lia ''[[Pentrotrompo|trompe-l'œil]]'', ''Venuso Leviĝanta el la Maro - Trompo'' (ankaŭ titolita ''Post la Banado,'' 1822, en la kolekto de la [[Muzeo de Arto “Nelson-Atkins”|Nelson-Atkins Muzeo de Arto]]). <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/americanpainting01conr|title=American Paintings to 1945: The Collections of The Nelson-Atkins Museum of Art|last=Conrads|first=Margaret C.|date=2007-01-01|publisher=The Nelson-Atkins Museum of Art}}</ref> Ĉi tiu pentraĵo servas kiel klara tema devio de liaj aliaj verkoj. Dum la malhela fono kongruas kun liaj pentritaj Aranĝitaĵoj, <ref name=":02">{{Cite journal|last1=Ward|first1=David C.|last2=Hart|first2=Sidney|date=1994|title=Subversion and Illusion in the Life and Art of Raphaelle Peale|journal=American Art|volume=8|issue=3/4|pages=97–121|doi=10.1086/424225|jstor=3109174|s2cid=191551162|issn=1073-9300}}</ref> ekzistis temoj en ĉi tiu verko, kiuj igas ĝin unika inter la aliaj verkoj de Peale. Anstataŭ prezenti manĝaĵon, la temo estas Venuso, kiu apenaŭ videblas de malantaŭ la buŝtuko, kiu kovras ŝin. Ĉi tiu temo de kovrado kongruas kun antaŭa verko lia, ''Persikoj Kovritaj de Naztuko'' . Kovrante la temon, Peale enkondukis temon de mistero en sian pentraĵon, kiu travivis ĝis hodiaŭ. La ago kovri nudan figuron ne estis nova en la mondo de arto, tamen Peale prenis ĉi tiun elekton laŭlitere kiam li pentris la kovrilon en la pentraĵon mem. <ref name=":12">{{Cite journal|last=Evans|first=Dorinda|date=1982|title=Raphaelle peale's Venus Rising from the Sea: Further Support for a Change in Interpretation|journal=American Art Journal|volume=14|issue=3|pages=63–72|doi=10.2307/1594328|jstor=1594328|issn=0002-7359}}</ref> La mistero de ĉi tiu verko estas pligravigita de la manko de klara dato sur la pentraĵo mem pro makulita lasta fingro.<ref name=":02" /> Ankaŭ estis elemento de humuro en ĉi tiu aparta verko. Laŭ familiaj rakontoj, Peale pentris ĉi tiun verkon parte kiel ŝercon al sia edzino. Ŝajnigante kvazaŭ li kaŝus pornografian bildon sub buŝtuko, li volis instigi sian edzinon grati la kanvason.<ref name=":12" /> Ĉi tio distingas ĉi tiun pentraĵon de la aliaj verkoj de Peale, kiuj emas sekvi pli simplan aliron kiel antaŭe menciite. Lia nevo George Escol Sellers opiniis, ke Raphaelle Peale estis la plej talenta el la artistaj infanoj de Charles Wilson Peale kaj ke "estis la Revolucio, kiu faris lin la vrako, kia li estis". <ref>{{cite book|url=https://www.nga.gov/content/dam/ngaweb/research/publications/pdfs/raphaelle-peale-still-lifes.pdf|title=Raphaelle Peale Still Lifes|first1=Nicolai Jr.|last1=Cikovsky|first2=Linda|last2=Bantel|first3=John|last3=Wilmderding|publisher=[[National Gallery of Art]], Washington; [[Pennsylvania Academy of the Fine Arts]], Philadelphia; Distributed by [[Harry N. Abrams, Inc.]]|location=New York|pages=115–16|quote=... . Uncle Raphael . . . was in reality the most talented of Grandpa's sons and it was the Revolution that made him the wreck he was.|access-date=March 26, 2017|archive-date=January 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125105238/http://www.nga.gov/content/dam/ngaweb/research/publications/pdfs/raphaelle-peale-still-lifes.pdf|url-status=live}}</ref> == Notindaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="150px"> Dosiero:Absalom-Jones_Peale.jpg|alternative=Portrait of Absalom Jones, 1810, Delaware Art Museum| ''Portreto de Absalom Jones'', 1810, Delaware Art Museum Dosiero:Cheese_with_three_crackers_raphaelle_peale.jpg|alternative=Cheese with three crackers, 1813| ''Fromaĝo kun tri biskvitoj'', 1813 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Melons_and_Morning_Glories_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Melons and Morning Glories, 1813| ''Melonoj kaj [[Ipomo|ipomoj]]'', ([[d:Q7537167]]) 1813 Dosiero:'Orange_and_Book'_by_Raphaelle_Peale,_c._1817.jpg|alternative=Still Life with Orange and Book, 1815| ''Pentrita aranĝitaĵo kun oranĝo kaj libro'', 1815 Dosiero:Still_Life_Basket_of_Peaches_by_Raphaelle_Peale_1816.jpeg|alternative=Still Life: Basket of Peaches, 1816| ''Pentrita aranĝitaĵo: Korbo da persikoj'', 1816 Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Still_Life_with_Cake_-_Raphaelle_Peale_-_overall.jpg|alternative=Still Life with Cake, 1816| ''Pentrita aranĝitaĵo kun kuko'', 1816 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Still_Life_with_Oranges_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Still Life with Oranges, 1818| ''Pentrita aranĝitaĵo kun oranĝoj'', 1818 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Still_Life_with_Cake_(1818).jpg|alternative=Still Life with Cake, 1818, Metropolitan Museum of Art| ''Pentrita aranĝitaĵo kun kuko'', 1818, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Still_Life_with_Peaches_-_Raphaelle_Peale_-_overall.jpg|alternative=Still Life with Peaches, 1821| ''Pentrita aranĝitaĵo kun persikoj'', 1821 Dosiero:Raphaelle_Peale_–_Venus_Rising_From_the_Sea_–_A_Deception_–_Google_Art_Project.jpg|alternative=Venus Rising from the Sea – A Deception, 1822| ''Venuso leviĝanta el la maro - trompo'', 1822 Dosiero:Raphaelle_Peale_-_Strawberries,_Nuts,_and_Citrus.jpeg|alternative=Still Life: Strawberries, Nuts &c., 1822| ''Pentrita aranĝitaĵo: fragoj, nuksoj ktp.'', 1822 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/peale_raphaelle.html Raphaelle Peale] ĉe Artcyclopedia.com * "Raphaelle Peale (1774–1825) Artaĵoj, Bildoj, Ekspozicioj, Recenzoj" (listo de verkoj), World Wide Arts Resources, 2007, retpaĝo: [https://web.archive.org/web/20030717073711/http://www.wwar.com/masters/p/peale-raphaelle.html WWAR-RPeale] . * "La Metropola Muzeo de Arto - Artaĵoj: Amerikaj Pentraĵoj" (historio), Metropola Muzeo de Arto, 2007, retpaĝo: [http://www.metmuseum.org/Works_of_Art/viewOne.asp?dep=2&viewMode=1&item=59.166 MMA-RPeale] . * [[Arta muzeo de Birmingham|Muzeo de Arto de Birmingham]], [https://www.artsbma.org/collectionitemdetails?searchartistname=Raphaelle&showform=0&ordering=popular&searchphrase=any&areas%5B%5D0%20=portfolio&areas%5B%5D=portfolio&searchlayout=details&limit=1&start=0 ''Portreto de Margaret George McGlathery'', 1817] Archived * [http://americanart.si.edu/collections/search/artist/?id=3724 Raphaelle Peale] de la Smithsonian Usona Arta Muzeo. {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peale, Raphaelle}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] r0sya48bv54j4809y8e3s2tg4fuaclz 0 948968 9420268 2026-07-04T13:53:21Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361916343|Charles Willson Peale]]" 9420268 wikitext text/x-wiki '''Charles Willson PEALE''' (naskiĝis la 15-an de aprilo 1741 en la paroĥo de Sankta Paŭlo en la distrikto Queen Anne, provinco Marilando – mortis la 22-an de februaro 1827 en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], [[Pensilvanio]]) estis usona pentristo, militisto, sciencisto kaj naturalisto. En 1775, inspirita de la [[Usona revolucio|Usona Revolucio]], Peale translokiĝis de sia naskiĝlando [[Marilando]] al [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], kie li establis pentrostudion kaj aliĝis al la [[Filoj de Libereco]] . Dum la [[Usona Milito de Sendependeco|Usona Sendependeca Milito]], Peale servis en la Pensilvania Milico kaj la [[Kontinenta armeo|Kontinenta Armeo]], partoprenante plurajn militajn kampanjojn. Aldone al sia militservo, Peale ankaŭ servis en la Pensilvania Ŝtata Asembleo de 1779 ĝis 1780. La portretoj de Peale pri gvidaj usonaj figuroj de la malfrua 18-a jarcento estas inter la plej rekoneblaj kaj elstaraj el tiu epoko. En 1784, li fondis la Filadelfian Muzeon, unu el la unuaj usonaj muzeoj. Pli ol du jarcentojn post kiam Peale pentris sian portreton de 1779, ''Vaŝingtono ĉe Princeton''&nbsp;— la pentraĵo vendiĝis por 21.5 milionoj da dolaroj, la plej alta prezo iam pagita por usona portreto. [[Dosiero:Charles_Wilson_Peale_-_Self-Portrait_with_Angelica_and_Portrait_of_Rachel_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Memportreto'' de Peale ( {{Ĉirkaŭ|1782–1785}} ) kun sia filino Angelica dum li laboras pri portreto de sia edzino Rachel]] [[Dosiero:George_Washington_at_Princeton-PAFA.jpg|eta|La portreto de Peale, ''"Vaŝingtono ĉe Princeton'' " (1779), vendiĝis por 21.3 milionoj da dolaroj en 2005, la plej alta prezo iam ajn por portreto en Usono. Ĝi nun estas konservata ĉe la Artgalerio de Universitato Yale.]] [[Dosiero:C_W_Peale_-_The_Artist_in_His_Museum.jpg|eta|''"La Artisto en Sia Muzeo"'' de Peale, memportreto el 1822, nun montrata ĉe la [[Pensilvania Akademio de Belartoj]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio.]]]] [[Dosiero:Charles_Willson_Peale_001.jpg|eta|''La Ŝtupara grupo'' de Peale (1795), ''[[Pentrotrompo|trompe-l'œil]]'' prezentanta liajn filojn Raphaelle kaj [[Titian Peale]]&nbsp;]] [[Dosiero:RachelWeeping.jpg|eta|Portreto de Peale pri lia unua edzino Rachel, kiu mortis en 1795, plorante pro la morto de ilia filino Margeret pro [[variolo]]]] [[Dosiero:Elizabeth_DePeyster_Peale_(1765_-_1804),_by_Charles_Willson_Peale_(1741_-_1827).jpg|eta|Portreto de Peale pri lia dua edzino Elizabeth DePeyster Peale (1765–1804) (1798)]] == Notindaj verkoj == <gallery> Dosiero:Morris,_Mrs._Robert_(3-4_length)_-_NARA_-_532937.jpg|''Mrs. Mary [White] Morris'' (1763) Dosiero:Robert_Morris_by_Charles_Willson_Peale,_c._1782_(New_Orleans_Mus_of_Art_78.2)_-_wide_crop.jpg|''Robert Morris'' (1763) Dosiero:Anne_Catharine_Hoof_Green_(NPG).jpg|''Anne Catherine Hoof Green'' (1769) Dosiero:Nancy_Hallam_as_Fidele_in_Shakespeare's_Cymbeline_Charles_Willson_Peale_1771.jpeg|''Nancy Hallam ''kiel ''Fidele ''en la teatraĵo de Shakespeare, Cymbeline (1771) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_David_Ramsay_-_NPG.2014.80_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''David Ramsay'' (1771) Dosiero:Charles_Willson_Peale,_American_-_Portrait_of_John_and_Elizabeth_Lloyd_Cadwalader_and_their_Daughter_Anne_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de John kaj Elizabeth Lloyd Cadwalader kaj ilia filino Anne'' (1772) Dosiero:Washington_1772.jpg|''George Washington en uniformo, kiel kolonelo de la Unua Virginia Regimento'' (1772) Dosiero:John_Philip_de_Haas_SC-000269.jpg|''John Philip de Haas'' (1772) Dosiero:Peale,_Charles_Wilson_-_Henrietta_Maria_Bordley,_1773,_age_10.jpg|''Henrietta Maria Bordley, 10-jaraĝa'' (1773), Honolulu Academy of Arts Dosiero:Portrait_of_Mordecai_Gist.jpg|''Mordecai Gist'' (1774) Dosiero:МиниатюраДжВашингтон002.jpg|''Miniatura portreto de [[George Washington]]'' (1775–76) Dosiero:Martha_Washington.jpg|Medaljona gravurado de [[Martha Washington]] (1776) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_Mrs._James_Smith_and_Grandson_-_Google_Art_Project.jpg|''S-ino. James Smith kaj nepo'' (1776) (see William Smith) Dosiero:Peale_75_11_v1_KW_200904_XL-808x1024.jpg|William Smith kaj lia nepo Robert Smith Williams Dosiero:Mrs._Samuel_Mifflin_and_Her_Granddaughter_Rebecca_Mifflin_Francis.jpg|''Mrs. Samuel Mifflin kaj ŝia nepino Rebecca Mifflin Francis'' (1777–1780) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_Portrait_of_Thomas_Willing.jpg|''Portreto de [[Thomas Willing]]'' (1782) Dosiero:Mrs._Thomas_Willing_(Ann_McCall)_and_Her_Son_William_Shippen_Willing.jpg|Sinjorino Thomas Willing (Ann McCall) kaj ŝia filo William Shippen Willing Dosiero:Washington_peale.jpg|''Portreto de [[George Washington]]'' (1779) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_John_Laurens_-_Google_Art_Project.jpg|''Miniaturo de John Laurens'' (1780) Dosiero:Baron_Steuben_by_Peale,_1780.jpg|''[[Friedrich Wilhelm von Steuben|Baron Frederick William von Steuben]]'' (1780) Dosiero:Armand_Tuffin_de_La_Rouërie_(Charles_Willson_Peale).jpg|''Armand Tuffin de La Rouërie'' (1782) Dosiero:ArthurStClairOfficialPortrait-restored.jpg|''Arthur St. Clair'' (1782) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_William_Moultrie_-_NPG.65.57_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''William Moultrie'' (1782) Dosiero:Greene_portrait.jpg|''Nathanael Greene'' (1783) Dosiero:Benjamin_Lincoln.png|''Benjamin Lincoln'' (1784) Dosiero:Elias_Boudinot,_by_Charles_Willson_Peale.jpg|''Elias Boudinot'' (1784) Dosiero:Henry_Knox_by_Peale.jpg|''[[Henry Knox]]'' (1784) Dosiero:George_Washington_at_Princeton-PAFA.jpg|''George Washington ĉe la Batalo de Princeton'' (1784) Dosiero:Washington,_Lafayette_&_Tilghman_at_Yorktown.jpg|''Vaŝingtono, [[Marie-Joseph Motier, markizo de La Fayette|Lafayette]] & Tilghman ĉe Yorktown'' (1784) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Mrs._David_Forman_and_Child_-_Charles_Willson_Peale_-_overall.jpg|''S-ino. David Forman kaj Child'' ({{Ĉirkaŭ|1785}}), [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:Timothy_Matlack.jpg|''Timothy Matlack'' ({{Ĉirkaŭ|1790}}) Dosiero:Jefferson-peale.jpg|''[[Thomas Jefferson]]'' (1791) Dosiero:Portrait_of_Governor_John_Sevier.jpg|''John Sevier'' (1792) Dosiero:CWPeale_.jpg|''Charles Pettit'' (1792) Dosiero:John_Hazelwood.jpg|''John Hazelwood'' (1793) Dosiero:Great_Seal_of_Maryland_(1794–1817).jpg|La averso kaj inverso de la ŝtata sigelo de Marilando de 1794 ĝis 1817, dezajnita de Peale Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_David_Rittenhouse_-_Google_Art_Project.jpg|''David Rittenhouse'' (1796) Dosiero:Joseph_Brant_by_Charles_Willson_Peale_1797.jpg|''Joseph Brant'' (1797) Dosiero:James_Wilkinson.jpg|''[[James Wilkinson]]'' (1797) Dosiero:James_Mitchell_Varnum,_Charles_Willson_Peale.jpg|''James Mitchell Varnum'' (1804) Dosiero:C_W_Peale_-_The_Exhumation_of_the_Mastadon.jpeg|''Elfosado de la unua usona [[mastodono]]'' (1806) Dosiero:Meriwether_Lewis-Charles_Willson_Peale.jpg|''[[Meriwether Lewis]]'' (1807) Dosiero:William_Clark-Charles_Willson_Peale.jpg|''William Clark'' (1810) Dosiero:Allen_McLane,_Jr.jpg|''Allen McLane'' (1818) Dosiero:Portrait_of_Yarrow_Mamout_(Muhammad_Yaro),_1819._Charles_Willson_Peale.jpg|''Yarrow Mamout'' (1819) Dosiero:John_Hoskins_Stone_(1749-1804).jpg|''John Hoskins Stone'' (1824) Dosiero:George_Plater.jpg|''George Plater'' (1825) </gallery> * [https://web.archive.org/web/20120304151708/http://www.reynoldahouse.org/discover/collections/selected_works.php Muzeo de Usona Arto Reynolda House: S-ro kaj S-ino Alexander Robinson, 1795] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/singleitem/collection/p15324coll10/id/1303/rec/129 ''Charles Willson Peale kaj Lia Mondo''] de la Metropolitena Muzeo de Arto * [http://www.amphilsoc.org/mole/view?docId=ead/Mss.B.P31-ead.xml Kolekto de la familio Peale-Sellers ĉe la Usona Filozofia Societo] * [https://web.archive.org/web/20070930045439/http://www.berkshiremuseum.org/galleries/art_culture.html Portreto de Generalo David Foreman, Muzeo Berkshire] * [http://findingaid.winterthur.org/html/HTML_Finding_Aids/COL0396.htm La Biblioteko de Vinterturo] Superrigardo de arkiva kolekto pri Charles Willson Peale. * [https://web.archive.org/web/20001120010400/http://www.lasalle.edu/commun/history/articles/pealeweb.htm Historio de Peale ĉe Belfield, nun la tereno de La Salle University, Filadelfio, Pensilvanio] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=peale%2C+charles%25&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500017914 Unia Listo de Artistaj Nomoj, Getty Vocabularies.] ULAN Plena registraĵo-Montro por Charles Willson Peale. Getty Vocabulary Program, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://hdl.loc.gov/loc.pnp/cph.3g04097 James Madison, Busta Portreto Miniaturo] de Peale el la [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Divizio de Maloftaj Libroj kaj Specialaj Kolektoj] ĉe la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de la Kongreso]] * [https://www.loc.gov/rr/rarebook/images/kitty.jpg Catherine "Kitty" Floyd, busta portreto miniaturo] de Peale el la [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Dividaĵo de Maloftaj Libroj kaj Specialaj Kolektoj] ĉe la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de la Kongreso]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Fondintoj de muzeoj]] dqca6xa7n2r4pel8o4ffy14k9qlje3m 9420269 9420268 2026-07-04T13:54:02Z Sj1mor 12103 9420269 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Charles Willson PEALE''' (naskiĝis la 15-an de aprilo 1741 en la paroĥo de Sankta Paŭlo en la distrikto Queen Anne, provinco Marilando – mortis la 22-an de februaro 1827 en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], [[Pensilvanio]]) estis usona pentristo, militisto, sciencisto kaj naturalisto. En 1775, inspirita de la [[Usona revolucio|Usona Revolucio]], Peale translokiĝis de sia naskiĝlando [[Marilando]] al [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], kie li establis pentrostudion kaj aliĝis al la [[Filoj de Libereco]] . Dum la [[Usona Milito de Sendependeco|Usona Sendependeca Milito]], Peale servis en la Pensilvania Milico kaj la [[Kontinenta armeo|Kontinenta Armeo]], partoprenante plurajn militajn kampanjojn. Aldone al sia militservo, Peale ankaŭ servis en la Pensilvania Ŝtata Asembleo de 1779 ĝis 1780. La portretoj de Peale pri gvidaj usonaj figuroj de la malfrua 18-a jarcento estas inter la plej rekoneblaj kaj elstaraj el tiu epoko. En 1784, li fondis la Filadelfian Muzeon, unu el la unuaj usonaj muzeoj. Pli ol du jarcentojn post kiam Peale pentris sian portreton de 1779, ''Vaŝingtono ĉe Princeton''&nbsp;— la pentraĵo vendiĝis por 21.5 milionoj da dolaroj, la plej alta prezo iam pagita por usona portreto. [[Dosiero:Charles_Wilson_Peale_-_Self-Portrait_with_Angelica_and_Portrait_of_Rachel_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Memportreto'' de Peale ( {{Ĉirkaŭ|1782–1785}} ) kun sia filino Angelica dum li laboras pri portreto de sia edzino Rachel]] [[Dosiero:George_Washington_at_Princeton-PAFA.jpg|eta|La portreto de Peale, ''"Vaŝingtono ĉe Princeton'' " (1779), vendiĝis por 21.3 milionoj da dolaroj en 2005, la plej alta prezo iam ajn por portreto en Usono. Ĝi nun estas konservata ĉe la Artgalerio de Universitato Yale.]] [[Dosiero:C_W_Peale_-_The_Artist_in_His_Museum.jpg|eta|''"La Artisto en Sia Muzeo"'' de Peale, memportreto el 1822, nun montrata ĉe la [[Pensilvania Akademio de Belartoj]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio.]]]] [[Dosiero:Charles_Willson_Peale_001.jpg|eta|''La Ŝtupara grupo'' de Peale (1795), ''[[Pentrotrompo|trompe-l'œil]]'' prezentanta liajn filojn Raphaelle kaj [[Titian Peale]]&nbsp;]] [[Dosiero:RachelWeeping.jpg|eta|Portreto de Peale pri lia unua edzino Rachel, kiu mortis en 1795, plorante pro la morto de ilia filino Margeret pro [[variolo]]]] [[Dosiero:Elizabeth_DePeyster_Peale_(1765_-_1804),_by_Charles_Willson_Peale_(1741_-_1827).jpg|eta|Portreto de Peale pri lia dua edzino Elizabeth DePeyster Peale (1765–1804) (1798)]] == Notindaj verkoj == <gallery> Dosiero:Morris,_Mrs._Robert_(3-4_length)_-_NARA_-_532937.jpg|''Mrs. Mary [White] Morris'' (1763) Dosiero:Robert_Morris_by_Charles_Willson_Peale,_c._1782_(New_Orleans_Mus_of_Art_78.2)_-_wide_crop.jpg|''Robert Morris'' (1763) Dosiero:Anne_Catharine_Hoof_Green_(NPG).jpg|''Anne Catherine Hoof Green'' (1769) Dosiero:Nancy_Hallam_as_Fidele_in_Shakespeare's_Cymbeline_Charles_Willson_Peale_1771.jpeg|''Nancy Hallam ''kiel ''Fidele ''en la teatraĵo de Shakespeare, Cymbeline (1771) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_David_Ramsay_-_NPG.2014.80_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''David Ramsay'' (1771) Dosiero:Charles_Willson_Peale,_American_-_Portrait_of_John_and_Elizabeth_Lloyd_Cadwalader_and_their_Daughter_Anne_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de John kaj Elizabeth Lloyd Cadwalader kaj ilia filino Anne'' (1772) Dosiero:Washington_1772.jpg|''George Washington en uniformo, kiel kolonelo de la Unua Virginia Regimento'' (1772) Dosiero:John_Philip_de_Haas_SC-000269.jpg|''John Philip de Haas'' (1772) Dosiero:Peale,_Charles_Wilson_-_Henrietta_Maria_Bordley,_1773,_age_10.jpg|''Henrietta Maria Bordley, 10-jaraĝa'' (1773), Honolulu Academy of Arts Dosiero:Portrait_of_Mordecai_Gist.jpg|''Mordecai Gist'' (1774) Dosiero:МиниатюраДжВашингтон002.jpg|''Miniatura portreto de [[George Washington]]'' (1775–76) Dosiero:Martha_Washington.jpg|Medaljona gravurado de [[Martha Washington]] (1776) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_Mrs._James_Smith_and_Grandson_-_Google_Art_Project.jpg|''S-ino. James Smith kaj nepo'' (1776) (see William Smith) Dosiero:Peale_75_11_v1_KW_200904_XL-808x1024.jpg|William Smith kaj lia nepo Robert Smith Williams Dosiero:Mrs._Samuel_Mifflin_and_Her_Granddaughter_Rebecca_Mifflin_Francis.jpg|''Mrs. Samuel Mifflin kaj ŝia nepino Rebecca Mifflin Francis'' (1777–1780) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_Portrait_of_Thomas_Willing.jpg|''Portreto de [[Thomas Willing]]'' (1782) Dosiero:Mrs._Thomas_Willing_(Ann_McCall)_and_Her_Son_William_Shippen_Willing.jpg|Sinjorino Thomas Willing (Ann McCall) kaj ŝia filo William Shippen Willing Dosiero:Washington_peale.jpg|''Portreto de [[George Washington]]'' (1779) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_John_Laurens_-_Google_Art_Project.jpg|''Miniaturo de John Laurens'' (1780) Dosiero:Baron_Steuben_by_Peale,_1780.jpg|''[[Friedrich Wilhelm von Steuben|Baron Frederick William von Steuben]]'' (1780) Dosiero:Armand_Tuffin_de_La_Rouërie_(Charles_Willson_Peale).jpg|''Armand Tuffin de La Rouërie'' (1782) Dosiero:ArthurStClairOfficialPortrait-restored.jpg|''Arthur St. Clair'' (1782) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_William_Moultrie_-_NPG.65.57_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''William Moultrie'' (1782) Dosiero:Greene_portrait.jpg|''Nathanael Greene'' (1783) Dosiero:Benjamin_Lincoln.png|''Benjamin Lincoln'' (1784) Dosiero:Elias_Boudinot,_by_Charles_Willson_Peale.jpg|''Elias Boudinot'' (1784) Dosiero:Henry_Knox_by_Peale.jpg|''[[Henry Knox]]'' (1784) Dosiero:George_Washington_at_Princeton-PAFA.jpg|''George Washington ĉe la Batalo de Princeton'' (1784) Dosiero:Washington,_Lafayette_&_Tilghman_at_Yorktown.jpg|''Vaŝingtono, [[Marie-Joseph Motier, markizo de La Fayette|Lafayette]] & Tilghman ĉe Yorktown'' (1784) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Mrs._David_Forman_and_Child_-_Charles_Willson_Peale_-_overall.jpg|''S-ino. David Forman kaj Child'' ({{Ĉirkaŭ|1785}}), [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:Timothy_Matlack.jpg|''Timothy Matlack'' ({{Ĉirkaŭ|1790}}) Dosiero:Jefferson-peale.jpg|''[[Thomas Jefferson]]'' (1791) Dosiero:Portrait_of_Governor_John_Sevier.jpg|''John Sevier'' (1792) Dosiero:CWPeale_.jpg|''Charles Pettit'' (1792) Dosiero:John_Hazelwood.jpg|''John Hazelwood'' (1793) Dosiero:Great_Seal_of_Maryland_(1794–1817).jpg|La averso kaj inverso de la ŝtata sigelo de Marilando de 1794 ĝis 1817, dezajnita de Peale Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_David_Rittenhouse_-_Google_Art_Project.jpg|''David Rittenhouse'' (1796) Dosiero:Joseph_Brant_by_Charles_Willson_Peale_1797.jpg|''Joseph Brant'' (1797) Dosiero:James_Wilkinson.jpg|''[[James Wilkinson]]'' (1797) Dosiero:James_Mitchell_Varnum,_Charles_Willson_Peale.jpg|''James Mitchell Varnum'' (1804) Dosiero:C_W_Peale_-_The_Exhumation_of_the_Mastadon.jpeg|''Elfosado de la unua usona [[mastodono]]'' (1806) Dosiero:Meriwether_Lewis-Charles_Willson_Peale.jpg|''[[Meriwether Lewis]]'' (1807) Dosiero:William_Clark-Charles_Willson_Peale.jpg|''William Clark'' (1810) Dosiero:Allen_McLane,_Jr.jpg|''Allen McLane'' (1818) Dosiero:Portrait_of_Yarrow_Mamout_(Muhammad_Yaro),_1819._Charles_Willson_Peale.jpg|''Yarrow Mamout'' (1819) Dosiero:John_Hoskins_Stone_(1749-1804).jpg|''John Hoskins Stone'' (1824) Dosiero:George_Plater.jpg|''George Plater'' (1825) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120304151708/http://www.reynoldahouse.org/discover/collections/selected_works.php Muzeo de Usona Arto Reynolda House: S-ro kaj S-ino Alexander Robinson, 1795] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/singleitem/collection/p15324coll10/id/1303/rec/129 ''Charles Willson Peale kaj Lia Mondo''] de la Metropolitena Muzeo de Arto * [http://www.amphilsoc.org/mole/view?docId=ead/Mss.B.P31-ead.xml Kolekto de la familio Peale-Sellers ĉe la Usona Filozofia Societo] * [https://web.archive.org/web/20070930045439/http://www.berkshiremuseum.org/galleries/art_culture.html Portreto de Generalo David Foreman, Muzeo Berkshire] * [http://findingaid.winterthur.org/html/HTML_Finding_Aids/COL0396.htm La Biblioteko de Vinterturo] Superrigardo de arkiva kolekto pri Charles Willson Peale. * [https://web.archive.org/web/20001120010400/http://www.lasalle.edu/commun/history/articles/pealeweb.htm Historio de Peale ĉe Belfield, nun la tereno de La Salle University, Filadelfio, Pensilvanio] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=peale%2C+charles%25&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500017914 Unia Listo de Artistaj Nomoj, Getty Vocabularies.] ULAN Plena registraĵo-Montro por Charles Willson Peale. Getty Vocabulary Program, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://hdl.loc.gov/loc.pnp/cph.3g04097 James Madison, Busta Portreto Miniaturo] de Peale el la [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Divizio de Maloftaj Libroj kaj Specialaj Kolektoj] ĉe la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de la Kongreso]] * [https://www.loc.gov/rr/rarebook/images/kitty.jpg Catherine "Kitty" Floyd, busta portreto miniaturo] de Peale el la [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Dividaĵo de Maloftaj Libroj kaj Specialaj Kolektoj] ĉe la {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peale, Charles Willson}} [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de la Kongreso]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Fondintoj de muzeoj]] 922qg09q9jbpkn34rnwx5ya1hwcpexk 9420271 9420269 2026-07-04T13:54:43Z Sj1mor 12103 9420271 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je 1822; oleo sur tolo}} '''Charles Willson PEALE''' (naskiĝis la 15-an de aprilo 1741 en la paroĥo de Sankta Paŭlo en la distrikto Queen Anne, provinco Marilando – mortis la 22-an de februaro 1827 en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], [[Pensilvanio]]) estis usona pentristo, militisto, sciencisto kaj naturalisto. En 1775, inspirita de la [[Usona revolucio|Usona Revolucio]], Peale translokiĝis de sia naskiĝlando [[Marilando]] al [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], kie li establis pentrostudion kaj aliĝis al la [[Filoj de Libereco]] . Dum la [[Usona Milito de Sendependeco|Usona Sendependeca Milito]], Peale servis en la Pensilvania Milico kaj la [[Kontinenta armeo|Kontinenta Armeo]], partoprenante plurajn militajn kampanjojn. Aldone al sia militservo, Peale ankaŭ servis en la Pensilvania Ŝtata Asembleo de 1779 ĝis 1780. La portretoj de Peale pri gvidaj usonaj figuroj de la malfrua 18-a jarcento estas inter la plej rekoneblaj kaj elstaraj el tiu epoko. En 1784, li fondis la Filadelfian Muzeon, unu el la unuaj usonaj muzeoj. Pli ol du jarcentojn post kiam Peale pentris sian portreton de 1779, ''Vaŝingtono ĉe Princeton''&nbsp;— la pentraĵo vendiĝis por 21.5 milionoj da dolaroj, la plej alta prezo iam pagita por usona portreto. [[Dosiero:Charles_Wilson_Peale_-_Self-Portrait_with_Angelica_and_Portrait_of_Rachel_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Memportreto'' de Peale ( {{Ĉirkaŭ|1782–1785}} ) kun sia filino Angelica dum li laboras pri portreto de sia edzino Rachel]] [[Dosiero:George_Washington_at_Princeton-PAFA.jpg|eta|La portreto de Peale, ''"Vaŝingtono ĉe Princeton'' " (1779), vendiĝis por 21.3 milionoj da dolaroj en 2005, la plej alta prezo iam ajn por portreto en Usono. Ĝi nun estas konservata ĉe la Artgalerio de Universitato Yale.]] [[Dosiero:C_W_Peale_-_The_Artist_in_His_Museum.jpg|eta|''"La Artisto en Sia Muzeo"'' de Peale, memportreto el 1822, nun montrata ĉe la [[Pensilvania Akademio de Belartoj]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio.]]]] [[Dosiero:Charles_Willson_Peale_001.jpg|eta|''La Ŝtupara grupo'' de Peale (1795), ''[[Pentrotrompo|trompe-l'œil]]'' prezentanta liajn filojn Raphaelle kaj [[Titian Peale]]&nbsp;]] [[Dosiero:RachelWeeping.jpg|eta|Portreto de Peale pri lia unua edzino Rachel, kiu mortis en 1795, plorante pro la morto de ilia filino Margeret pro [[variolo]]]] [[Dosiero:Elizabeth_DePeyster_Peale_(1765_-_1804),_by_Charles_Willson_Peale_(1741_-_1827).jpg|eta|Portreto de Peale pri lia dua edzino Elizabeth DePeyster Peale (1765–1804) (1798)]] == Notindaj verkoj == <gallery> Dosiero:Morris,_Mrs._Robert_(3-4_length)_-_NARA_-_532937.jpg|''Mrs. Mary [White] Morris'' (1763) Dosiero:Robert_Morris_by_Charles_Willson_Peale,_c._1782_(New_Orleans_Mus_of_Art_78.2)_-_wide_crop.jpg|''Robert Morris'' (1763) Dosiero:Anne_Catharine_Hoof_Green_(NPG).jpg|''Anne Catherine Hoof Green'' (1769) Dosiero:Nancy_Hallam_as_Fidele_in_Shakespeare's_Cymbeline_Charles_Willson_Peale_1771.jpeg|''Nancy Hallam ''kiel ''Fidele ''en la teatraĵo de Shakespeare, Cymbeline (1771) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_David_Ramsay_-_NPG.2014.80_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''David Ramsay'' (1771) Dosiero:Charles_Willson_Peale,_American_-_Portrait_of_John_and_Elizabeth_Lloyd_Cadwalader_and_their_Daughter_Anne_-_Google_Art_Project.jpg|''Portreto de John kaj Elizabeth Lloyd Cadwalader kaj ilia filino Anne'' (1772) Dosiero:Washington_1772.jpg|''George Washington en uniformo, kiel kolonelo de la Unua Virginia Regimento'' (1772) Dosiero:John_Philip_de_Haas_SC-000269.jpg|''John Philip de Haas'' (1772) Dosiero:Peale,_Charles_Wilson_-_Henrietta_Maria_Bordley,_1773,_age_10.jpg|''Henrietta Maria Bordley, 10-jaraĝa'' (1773), Honolulu Academy of Arts Dosiero:Portrait_of_Mordecai_Gist.jpg|''Mordecai Gist'' (1774) Dosiero:МиниатюраДжВашингтон002.jpg|''Miniatura portreto de [[George Washington]]'' (1775–76) Dosiero:Martha_Washington.jpg|Medaljona gravurado de [[Martha Washington]] (1776) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_Mrs._James_Smith_and_Grandson_-_Google_Art_Project.jpg|''S-ino. James Smith kaj nepo'' (1776) (see William Smith) Dosiero:Peale_75_11_v1_KW_200904_XL-808x1024.jpg|William Smith kaj lia nepo Robert Smith Williams Dosiero:Mrs._Samuel_Mifflin_and_Her_Granddaughter_Rebecca_Mifflin_Francis.jpg|''Mrs. Samuel Mifflin kaj ŝia nepino Rebecca Mifflin Francis'' (1777–1780) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_Portrait_of_Thomas_Willing.jpg|''Portreto de [[Thomas Willing]]'' (1782) Dosiero:Mrs._Thomas_Willing_(Ann_McCall)_and_Her_Son_William_Shippen_Willing.jpg|Sinjorino Thomas Willing (Ann McCall) kaj ŝia filo William Shippen Willing Dosiero:Washington_peale.jpg|''Portreto de [[George Washington]]'' (1779) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_John_Laurens_-_Google_Art_Project.jpg|''Miniaturo de John Laurens'' (1780) Dosiero:Baron_Steuben_by_Peale,_1780.jpg|''[[Friedrich Wilhelm von Steuben|Baron Frederick William von Steuben]]'' (1780) Dosiero:Armand_Tuffin_de_La_Rouërie_(Charles_Willson_Peale).jpg|''Armand Tuffin de La Rouërie'' (1782) Dosiero:ArthurStClairOfficialPortrait-restored.jpg|''Arthur St. Clair'' (1782) Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_William_Moultrie_-_NPG.65.57_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''William Moultrie'' (1782) Dosiero:Greene_portrait.jpg|''Nathanael Greene'' (1783) Dosiero:Benjamin_Lincoln.png|''Benjamin Lincoln'' (1784) Dosiero:Elias_Boudinot,_by_Charles_Willson_Peale.jpg|''Elias Boudinot'' (1784) Dosiero:Henry_Knox_by_Peale.jpg|''[[Henry Knox]]'' (1784) Dosiero:George_Washington_at_Princeton-PAFA.jpg|''George Washington ĉe la Batalo de Princeton'' (1784) Dosiero:Washington,_Lafayette_&_Tilghman_at_Yorktown.jpg|''Vaŝingtono, [[Marie-Joseph Motier, markizo de La Fayette|Lafayette]] & Tilghman ĉe Yorktown'' (1784) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Mrs._David_Forman_and_Child_-_Charles_Willson_Peale_-_overall.jpg|''S-ino. David Forman kaj Child'' ({{Ĉirkaŭ|1785}}), [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:Timothy_Matlack.jpg|''Timothy Matlack'' ({{Ĉirkaŭ|1790}}) Dosiero:Jefferson-peale.jpg|''[[Thomas Jefferson]]'' (1791) Dosiero:Portrait_of_Governor_John_Sevier.jpg|''John Sevier'' (1792) Dosiero:CWPeale_.jpg|''Charles Pettit'' (1792) Dosiero:John_Hazelwood.jpg|''John Hazelwood'' (1793) Dosiero:Great_Seal_of_Maryland_(1794–1817).jpg|La averso kaj inverso de la ŝtata sigelo de Marilando de 1794 ĝis 1817, dezajnita de Peale Dosiero:Charles_Willson_Peale_-_David_Rittenhouse_-_Google_Art_Project.jpg|''David Rittenhouse'' (1796) Dosiero:Joseph_Brant_by_Charles_Willson_Peale_1797.jpg|''Joseph Brant'' (1797) Dosiero:James_Wilkinson.jpg|''[[James Wilkinson]]'' (1797) Dosiero:James_Mitchell_Varnum,_Charles_Willson_Peale.jpg|''James Mitchell Varnum'' (1804) Dosiero:C_W_Peale_-_The_Exhumation_of_the_Mastadon.jpeg|''Elfosado de la unua usona [[mastodono]]'' (1806) Dosiero:Meriwether_Lewis-Charles_Willson_Peale.jpg|''[[Meriwether Lewis]]'' (1807) Dosiero:William_Clark-Charles_Willson_Peale.jpg|''William Clark'' (1810) Dosiero:Allen_McLane,_Jr.jpg|''Allen McLane'' (1818) Dosiero:Portrait_of_Yarrow_Mamout_(Muhammad_Yaro),_1819._Charles_Willson_Peale.jpg|''Yarrow Mamout'' (1819) Dosiero:John_Hoskins_Stone_(1749-1804).jpg|''John Hoskins Stone'' (1824) Dosiero:George_Plater.jpg|''George Plater'' (1825) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120304151708/http://www.reynoldahouse.org/discover/collections/selected_works.php Muzeo de Usona Arto Reynolda House: S-ro kaj S-ino Alexander Robinson, 1795] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/singleitem/collection/p15324coll10/id/1303/rec/129 ''Charles Willson Peale kaj Lia Mondo''] de la Metropolitena Muzeo de Arto * [http://www.amphilsoc.org/mole/view?docId=ead/Mss.B.P31-ead.xml Kolekto de la familio Peale-Sellers ĉe la Usona Filozofia Societo] * [https://web.archive.org/web/20070930045439/http://www.berkshiremuseum.org/galleries/art_culture.html Portreto de Generalo David Foreman, Muzeo Berkshire] * [http://findingaid.winterthur.org/html/HTML_Finding_Aids/COL0396.htm La Biblioteko de Vinterturo] Superrigardo de arkiva kolekto pri Charles Willson Peale. * [https://web.archive.org/web/20001120010400/http://www.lasalle.edu/commun/history/articles/pealeweb.htm Historio de Peale ĉe Belfield, nun la tereno de La Salle University, Filadelfio, Pensilvanio] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=peale%2C+charles%25&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500017914 Unia Listo de Artistaj Nomoj, Getty Vocabularies.] ULAN Plena registraĵo-Montro por Charles Willson Peale. Getty Vocabulary Program, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://hdl.loc.gov/loc.pnp/cph.3g04097 James Madison, Busta Portreto Miniaturo] de Peale el la [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Divizio de Maloftaj Libroj kaj Specialaj Kolektoj] ĉe la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de la Kongreso]] * [https://www.loc.gov/rr/rarebook/images/kitty.jpg Catherine "Kitty" Floyd, busta portreto miniaturo] de Peale el la [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Dividaĵo de Maloftaj Libroj kaj Specialaj Kolektoj] ĉe la {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peale, Charles Willson}} [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de la Kongreso]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Fondintoj de muzeoj]] i1f1603jvxbjp7mj3db0hkatw39loze 0 948969 9420274 2026-07-04T13:59:13Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Charles Willson Peale]] 9420274 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Charles Willson Peale]] jcvd3momybwmjj278w4dc1399ttntsj 0 948970 9420275 2026-07-04T13:59:31Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Charles Willson Peale]] 9420275 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Charles Willson Peale]] jcvd3momybwmjj278w4dc1399ttntsj 0 948971 9420276 2026-07-04T13:59:39Z Moldur 2507 Alidirektigis al [[Chewbacca]] 9420276 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Chewbacca]] [[Kategorio:Fikciaj eksterteranaj specioj]] kau9zn3dt5znjd43s3asnccf0krg3vn 9420447 9420276 2026-07-04T19:00:12Z Moldur 2507 ne plu alidirektilo 9420447 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} La '''''wookiee'''''-oj {{prononco|ŭuki}} estas fikcia [[ekstertera vivo|eksterterana specio]] en la [[fikcia universo|universo]] de ''[[Star Wars]]''. La plej konata ''wookiee'' estas [[Chewbacca]] {{prononco|ĉubaka}}, la [[heroa flankulo|flankulo]] de [[Han Solo]]. ''Wookiee'' estas vage homsimila estaĵo, sed pli alta kaj forta, kun korpo tute kovrita de vila hararo. Ili ne portas vestojn, escepte de okaza kartoĉzono<ref>laŭ PIV: bandoliero, balteo</ref> por porti amunicion dum batalado. Ili ne havas homsimilan lingvon sed komunikas per laŭtaj muĝadoj similaj al tiuj de iuj rabobestoj. Ilia hejma planedo nomiĝas ''Kashyyyk'' {{prononco|kaŝi:k}}. Laŭ [[George Lucas]], lia hundo, [[alaska malamuto]] nomata "Indiana", inspiris lin krei fidelan, hararan, inteligentan flankulon por Han Solo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|Star Wars}} [[Kategorio:Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj eksterteranaj specioj]] [[Kategorio:Fikciaj humanoidoj]] dai9u047uzg3s5q1eridtrts7puz9w7 9420448 9420447 2026-07-04T19:01:20Z Moldur 2507 9420448 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} La '''''wookiee'''''-oj {{prononco|ŭuki}} estas fikcia [[ekstertera vivo|eksterterana specio]] en la [[fikcia universo|universo]] de ''[[Star Wars]]''. La plej konata ''wookiee'' estas [[Chewbacca]] {{prononco|ĉubaka}}, la [[heroa flankulo|flankulo]] de [[Han Solo]]. ''Wookiee'' estas vage homsimila estaĵo, sed pli alta kaj forta, kun korpo tute kovrita de vila hararo. Ili ne portas vestojn, escepte de okaza kartoĉzono<ref>laŭ PIV: bandoliero, balteo</ref> por porti municion dum batalado. Ili ne havas homsimilan lingvon sed komunikas per laŭtaj muĝadoj similaj al tiuj de iuj rabobestoj. Ilia hejma planedo nomiĝas ''Kashyyyk'' {{prononco|kaŝi:k}}. Laŭ [[George Lucas]], lia hundo, [[alaska malamuto]] nomata "Indiana", inspiris lin krei fidelan, hararan, inteligentan flankulon por Han Solo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|Star Wars}} [[Kategorio:Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj eksterteranaj specioj]] [[Kategorio:Fikciaj humanoidoj]] glx9bip22jgpzws09hqdtnzx4e54frx 0 948972 9420280 2026-07-04T14:24:18Z Naturamanto 198608 Unua teksto pri aktorino Anna Ramza 9420280 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo |nomo = Anna Ramza-Kozioł |dato de naskiĝo = [[7-a de decembro]] [[1940]] |loko de naskiĝo = |dato de morto = [[27-a de junio]] [[2026]] |loĝloko = Kraków |civitaneco = pola |okupiganto = esperantistino |profesio = aktorino }} [[Dosiero:Anna Ramza Kozioł EspTagojDeKrakovo2020.jpg|eta|Anna Ramza-Kozioł prezentas la verkon "Doktoro Esperanto" dum la 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo, la 11-an de septembro 2020]] {{Informkesto homo}} '''Anna Ramza-Kozioł''' (antaŭe '''Anna Ramza-Radłowska'''), naskiĝis la 7-an de decembro 1940, mortis la 27-an de junio 2026 en [[Krakovo]]) estis pola dramaktorino kaj esperantistino. == Vivo == Ŝi diplomiĝis en 1965 en Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna (PWST) im. Ludwika Solskiego w Krakowie (Ŝtata Supera Teatra Lernejo nomita laŭ Ludoviko Solski). Ŝi aktoris en teatroj en [[Gniezno]], [[Ĉenstoĥovo]], [[Opole]], [[Radom]] kaj [[Krakovo]]. Dum multaj jaroj ŝi estis asociita kun la [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Ŝi faris signifan kontribuon al la eventoj de Esperanto-komunumo, prezentante riĉan artan programon. == Ŝia esperantisteco == Jen ekzemploj de ŝia agado rilate al Esperanto: Ŝi kunlaboris kun ''Krakowskie Towarzystwo Esperanto'' ([[Krakova Societo ESPERANTO|Krakova Societo Esperanto]]) kaj kontribuis multflanke, interalie dum ''Esperantaj Tagoj de Krakovo'': * Prezentis teatraĵojn , interalie la verkon "Doktoro Esperanto", la monodramon "Mi Adoras Vin" pri [[Frédéric Chopin|Fryderyk Chopin]] kaj George Sand, "Ĝi komenciĝis kun Maria" - la prezenton dediĉitan al la Nobel-premiito [[Maria Curie|Maria Skłodowska-Curie]]. * Piane akompanis al komuna kantado kaj artaj prezentaĵoj. * Recitis poemojn de nuntempaj kaj historiaj aŭtoroj, fragmentojn de "[[Sinjoro Tadeo]]" de [[Adam Mickiewicz]], poemojn de [[Bolesław Leśmian]], poemojn de [[Karol Wojtyła]] el "La Roma Triptiko", poemon "Sur la monto Ĉantoria…" Eugeniusza Matkowskiego prezentitan okaze de jubilea ĉelima Esperanto-renkontiĝo sur la montopinto [[Granda Ĉantorio]], poemojn pri Krakovo. * Prelegis interalie je la temo "Koncize pri Krakovo kaj la Jagelona Universitato". <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://encyklopediateatru.pl/photos_repository/12409.jpg Foto publikigita en la Enciklopedio pri Teatro de la aktoroj Anna Ramza-Radłowska kaj Wiesław Ochmański dum la ludo 'Turoń' en Teatro de Adam Mickiewicz, Ĉenstoĥovo, premiero la 14-an de novembro 1970] {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ramza, Anna}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] f010q46n8sokl8f43dqad7s08tdy45a 9420290 9420280 2026-07-04T15:14:47Z Naturamanto 198608 Aldonita informo pri agado de la aktorino 9420290 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo |nomo = Anna Ramza-Kozioł |dato de naskiĝo = [[7-a de decembro]] [[1940]] |loko de naskiĝo = |dato de morto = [[27-a de junio]] [[2026]] |loĝloko = Kraków |civitaneco = pola |okupiganto = esperantistino |profesio = aktorino }} [[Dosiero:Anna Ramza Kozioł EspTagojDeKrakovo2020.jpg|eta|Anna Ramza-Kozioł prezentas la verkon "Doktoro Esperanto" dum la 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo, la 11-an de septembro 2020]] {{Informkesto homo}} '''Anna Ramza-Kozioł''' (antaŭe '''Anna Ramza-Radłowska'''), naskiĝis la 7-an de decembro 1940, mortis la 27-an de junio 2026 en [[Krakovo]]) estis pola dramaktorino, reĝisorino, estimata kultura aktivulo kaj esperantistino. == Vivo == En 1965 si diplomiĝis en Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna (PWST) im. Ludwika Solskiego w Krakowie (Ŝtata Supera Teatra Lernejo nomita laŭ Ludoviko Solski). En teatroj en [[Gniezno]], [[Ĉenstoĥovo]], [[Opole]], [[Radom]] kaj [[Krakovo]] ŝi aktoris en multaj teatraĵojm reĝisoris kaj ankaŭ aktoris en filmo. Ŝi aktive partoprenis en kulturaj kaj edukaj projektoj, aranĝante renkontiĝojn por antaŭenigi teatron, literaturon kaj deklamadon inter diversaj grupoj. Dum multaj jaroj ŝi estis asociita kun la [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Ŝi faris signifan kontribuon al la eventoj de Esperanto-komunumo, prezentante riĉan artan programon. Pro ŝia multjara servo al la disvolviĝo de kulturo, ŝi estis honorita per la insigno "Zasłużony Działacz Kultury" ("Eminenta Kultura Aktivulo"). == Ŝia esperantisteco == Jen ekzemploj de ŝia agado rilate al Esperanto: Ŝi kunlaboris kun ''Krakowskie Towarzystwo Esperanto'' ([[Krakova Societo ESPERANTO|Krakova Societo Esperanto]]) kaj kontribuis multflanke, interalie dum ''Esperantaj Tagoj de Krakovo'': * Prezentis teatraĵojn, interalie la verkon "Doktoro Esperanto", la monodramon "Mi Adoras Vin" pri [[Frédéric Chopin|Fryderyk Chopin]] kaj George Sand, "Ĝi komenciĝis kun Maria" - la prezentaĵon dediĉitan al la Nobel-premiito [[Maria Curie|Maria Skłodowska-Curie]]. * Piane akompanis al komuna kantado kaj artaj prezentaĵoj. * Recitis poemojn de nuntempaj kaj historiaj aŭtoroj, fragmentojn de "[[Sinjoro Tadeo]]" de [[Adam Mickiewicz]] okaze de la ekspozicio "Esperanto - lingvo sen limoj" en [[Jagelona Biblioteko]], poemojn de [[Bolesław Leśmian]], poemojn de [[Karol Wojtyła]] el "La Roma Triptiko", poemon "Sur la monto Ĉantoria…" de Eugeniusz Matkowski prezentitan okaze de jubilea ĉelima Esperanto-renkontiĝo sur la montopinto [[Granda Ĉantorio]], poemojn pri Krakovo. * Prelegis interalie je la temo "Koncize pri [[Krakovo]] kaj la [[Jagelona Universitato]]". <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://encyklopediateatru.pl/photos_repository/12409.jpg Foto publikigita en la Enciklopedio pri Teatro de la aktoroj Anna Ramza-Radłowska kaj Wiesław Ochmański dum la ludo 'Turoń' en Teatro de Adam Mickiewicz, Ĉenstoĥovo, premiero la 14-an de novembro 1970] {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ramza, Anna}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] 690rz2sbejabfwbt2tbx6g53486loum 9420302 9420290 2026-07-04T15:44:00Z Naturamanto 198608 Korekto de tajperaro 9420302 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo |nomo = Anna Ramza-Kozioł |dato de naskiĝo = [[7-a de decembro]] [[1940]] |loko de naskiĝo = |dato de morto = [[27-a de junio]] [[2026]] |loĝloko = Kraków |civitaneco = pola |okupiganto = esperantistino |profesio = aktorino }} [[Dosiero:Anna Ramza Kozioł EspTagojDeKrakovo2020.jpg|eta|Anna Ramza-Kozioł prezentas la verkon "Doktoro Esperanto" dum la 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo, la 11-an de septembro 2020]] {{Informkesto homo}} '''Anna Ramza-Kozioł''' (antaŭe '''Anna Ramza-Radłowska'''), naskiĝis la 7-an de decembro 1940, mortis la 27-an de junio 2026 en [[Krakovo]]) estis pola dramaktorino, reĝisorino, estimata kultura aktivulo kaj esperantistino. == Vivo == En 1965 si diplomiĝis en Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna (PWST) im. Ludwika Solskiego w Krakowie (Ŝtata Supera Teatra Lernejo nomita laŭ Ludoviko Solski). En teatroj en [[Gniezno]], [[Ĉenstoĥovo]], [[Opole]], [[Radom]] kaj [[Krakovo]] ŝi aktoris en multaj teatraĵoj, reĝisoris kaj ankaŭ aktoris en filmo. Ŝi aktive partoprenis en kulturaj kaj edukaj projektoj, aranĝante renkontiĝojn por antaŭenigi teatron, literaturon kaj deklamadon inter diversaj grupoj. Dum multaj jaroj ŝi estis asociita kun la [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Ŝi faris signifan kontribuon al la eventoj de Esperanto-komunumo, prezentante riĉan artan programon. Pro ŝia multjara servo al la disvolviĝo de kulturo, ŝi estis honorita per la insigno "Zasłużony Działacz Kultury" ("Eminenta Kultura Aktivulo"). == Ŝia esperantisteco == Jen ekzemploj de ŝia agado rilate al Esperanto: Ŝi kunlaboris kun ''Krakowskie Towarzystwo Esperanto'' ([[Krakova Societo ESPERANTO|Krakova Societo Esperanto]]) kaj kontribuis multflanke, interalie dum ''Esperantaj Tagoj de Krakovo'': * Prezentis teatraĵojn, interalie la verkon "Doktoro Esperanto", la monodramon "Mi Adoras Vin" pri [[Frédéric Chopin|Fryderyk Chopin]] kaj George Sand, "Ĝi komenciĝis kun Maria" - la prezentaĵon dediĉitan al la Nobel-premiito [[Maria Curie|Maria Skłodowska-Curie]]. * Piane akompanis al komuna kantado kaj artaj prezentaĵoj. * Recitis poemojn de nuntempaj kaj historiaj aŭtoroj, fragmentojn de "[[Sinjoro Tadeo]]" de [[Adam Mickiewicz]] okaze de la ekspozicio "Esperanto - lingvo sen limoj" en [[Jagelona Biblioteko]], poemojn de [[Bolesław Leśmian]], poemojn de [[Karol Wojtyła]] el "La Roma Triptiko", poemon "Sur la monto Ĉantoria…" de Eugeniusz Matkowski prezentitan okaze de jubilea ĉelima Esperanto-renkontiĝo sur la montopinto [[Granda Ĉantorio]], poemojn pri Krakovo. * Prelegis interalie je la temo "Koncize pri [[Krakovo]] kaj la [[Jagelona Universitato]]". <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://encyklopediateatru.pl/photos_repository/12409.jpg Foto publikigita en la Enciklopedio pri Teatro de la aktoroj Anna Ramza-Radłowska kaj Wiesław Ochmański dum la ludo 'Turoń' en Teatro de Adam Mickiewicz, Ĉenstoĥovo, premiero la 14-an de novembro 1970] {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ramza, Anna}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] fwpe0b7o8c9jlbs5kpopkm3mpp0toqd 1 948973 9420284 2026-07-04T14:58:57Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La frazo "Li reprezentis Gabonon ĉe ses turniroj de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]]" memorigas min pri tio ke teksto pri la [[gabona nacia teamo de futbalo]] kontraste al ekestintaj tekstoj pri [[kameruna nacia teamo de futbalo|kameruna..]], [[Ebur-Borda nacia teamo de futbalo|eburborda...]] aŭ [[senegala nacia teamo de futbalo|senegala..]] kaj aliaj ankoraŭ mankas. Vere alvenis la tempo trakti futbaladon en Afriko same serioze kiel futbaladon en Eŭropo aŭ Sudam..." 9420284 wikitext text/x-wiki La frazo "Li reprezentis Gabonon ĉe ses turniroj de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]]" memorigas min pri tio ke teksto pri la [[gabona nacia teamo de futbalo]] kontraste al ekestintaj tekstoj pri [[kameruna nacia teamo de futbalo|kameruna..]], [[Ebur-Borda nacia teamo de futbalo|eburborda...]] aŭ [[senegala nacia teamo de futbalo|senegala..]] kaj aliaj ankoraŭ mankas. Vere alvenis la tempo trakti futbaladon en Afriko same serioze kiel futbaladon en Eŭropo aŭ Sudameriko en la esperanta Vikipedio... Klaras al mi ke ankaŭ togolanda, egipta, DR-konga (kiel entute adjektivigi la landon?) kaj aliaj tekstoj ankoraŭ mankas, kaj ankaŭ ne ĝustas ke ĉiuj tekstoj pri Eŭropo, Azio aŭ Ameriko estus. Sed unu paŝon post l'alia. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 4 jul. 2026 (UTC) fhp3ek9njzfdr003u62oo694gx2d16p 0 948974 9420292 2026-07-04T15:23:04Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto premio}} La '''Bharat Ratna''' ({{l-hi|भारत रत्‍न}}, „[[juvelo]] de Barato“) estas la plejalta civila premio de [[Barato]]. [[Kategorio:Premioj]] [[Kategorio:Registaro de Barato]]" 9420292 wikitext text/x-wiki {{informkesto premio}} La '''Bharat Ratna''' ({{l-hi|भारत रत्‍न}}, „[[juvelo]] de Barato“) estas la plejalta civila premio de [[Barato]]. [[Kategorio:Premioj]] [[Kategorio:Registaro de Barato]] e6x2tsfm2w56tsn32vrglfdy6day5wm 9420293 9420292 2026-07-04T15:24:22Z ThomasPusch 1869 9420293 wikitext text/x-wiki {{informkesto premio}} La '''Bharat Ratna''' ({{l-hi|भारत रत्‍न}}, „[[juvelo]] de Barato“) estas la plejalta civila premio de [[Barato]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Premioj]] [[Kategorio:Registaro de Barato]] cylmryef06x484haw9t83w2cwxkz67e 9420294 9420293 2026-07-04T15:25:08Z ThomasPusch 1869 9420294 wikitext text/x-wiki {{informkesto premio}} La '''Bharat Ratna''' ({{l-hi|भारत रत्‍न}}, „[[juvelo]] de Barato“) estas la plejalta civila premio de [[Barato]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) {{projektoj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Premioj]] [[Kategorio:Registaro de Barato]] h0gydnzbbz5lgtfg0awrkg516hku8nr 9420301 9420294 2026-07-04T15:40:17Z ThomasPusch 1869 9420301 wikitext text/x-wiki {{informkesto premio}} La '''Bharat Ratna''' ({{l-hi|भारत रत्‍न}}, „[[juvelo]] de Barato“) estas la plejalta civila premio de [[Barato]]. Ĝi estas aljuĝata nur pro la plej alta merito. La medalo, kun diametro de 35 mm, portas sunon kaj la surskribon "Bharat Ratna" en [[nagario|nagaria skribo]] ([[hindia]], inter aliaj lingvoj). Ĝin ĉirkaŭas flora girlando. La ordeno unue estis aljuĝata en 1954. Komence, ĝi ne estis destinita por postmortaj premioj (kio klarigas kial ĝi ne estis aljuĝita al [[Mahatma Gandhi]]), sed tio poste ŝanĝiĝis. Komence, ĝi estis nur por hindoj, sed poste, en 1980, la naturigita [[patrino Teresa]] kaj poste du ne-hindoj, [[Khan Abdul Ghaffar Khan]] en 1988 kaj [[Nelson Mandela]] en 1990, ankaŭ ricevis la ordenon. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) {{projektoj}} {{bibliotekoj}} <br/> {{ĝermo|Barato}} [[Kategorio:Premioj]] [[Kategorio:Registaro de Barato]] fhguohpls42u5zg2gvi4nq6agt6c4vc 0 948975 9420316 2026-07-04T16:24:07Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto muzikilo |Nomo=ŜENAJO <!--|Tonetendo=--> |Klasigo=[[ligna blovinstrumento]] |Parencaj= <br/> * [[ŝalmo]] * [[hobojo]] * [[fagoto]] * [[klarneto]] |koloro=#FFAE80 }} La '''ŝenajo''' ({{l-en|shehnai}}) estas [[ligna blovinstrumento]], tradicia en la barata muziko. La malmultaj esperantaj tekstoj, kiuj ĝis nun ekzistas, foje priskribas ĝin kiel "hinda [[hobojo]]", foje kiel "barata [[ŝalmo]]". Samkiel la du fakte parencaj eŭropaj muzikiloj hobo..." 9420316 wikitext text/x-wiki {{informkesto muzikilo |Nomo=ŜENAJO <!--|Tonetendo=--> |Klasigo=[[ligna blovinstrumento]] |Parencaj= <br/> * [[ŝalmo]] * [[hobojo]] * [[fagoto]] * [[klarneto]] |koloro=#FFAE80 }} La '''ŝenajo''' ({{l-en|shehnai}}) estas [[ligna blovinstrumento]], tradicia en la barata muziko. La malmultaj esperantaj tekstoj, kiuj ĝis nun ekzistas, foje priskribas ĝin kiel "hinda [[hobojo]]", foje kiel "barata [[ŝalmo]]". Samkiel la du fakte parencaj eŭropaj muzikiloj [[hobojo]] kaj [[ŝalmo]], ankaŭ la ŝenajo aparte karakeriziĝas per la facila ebleco krei [[glitsono]]n - do "glitante" malaltigi aŭ altigi la sonaltecon (en muzika faka lingvaĵo tiu efiko kutime priskribiĝas per la itala termino ''glisando''). [[dosiero:Bismillah Khan.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|[[Bismillah Ĥan]], aparte elstara muzikisto de ŝenajo}}]] Simile al hobojo, ŝenajo estas ludata per duobla [[anĉo]]. Ĝi estas 40 ĝis 45 centimetrojn longa, kutime farita el ligno kun metala sonorilo, kaj estas konsiderata bonŝanca simbolo en Norda Barato, ĉefe ludata ĉe [[geedziĝo]]j kaj en klasika muziko. La instrumento produktas potencan, klare nazan tonon kaj estas tradicie ludata per la mezaj fingraj (do la tri fingroj inter [[polekso]] kaj la malgranda fingro) por krei glisando-sonojn. La Esperanta vorto "ŝenajo" estas senprobleme komprenebla al muzikistoj kaj ĝenerale al muzikinteresitoj, sed ĝis nun ne troveblis dokumentigo en unu- aŭ plulingva esperanta vortaro. La esperantlingva termino do konsiderindas provizora. Aparte elstara muzikisto de ŝenajo cetere estis la baratano [[Bismillah Ĥan]] (1916-2006), kiu pro sia kortuŝa muzikado estis la tria klasika hinda muzikisto ricevinta la [[Bharat Ratna]] (la plej altan civilan ordenon de Barato). [[Kategorio:Lignaj blovinstrumentoj]] 1cl9cqbnuxy2y5bv8xvjrepxqldibij 9420321 9420316 2026-07-04T16:33:21Z ThomasPusch 1869 9420321 wikitext text/x-wiki {{informkesto muzikilo |Nomo=ŜENAJO |bildo = Shehnai.jpg <!--|Tonetendo=--> |Klasigo=[[ligna blovinstrumento]] |Parencaj= <br/> * [[ŝalmo]] * [[hobojo]] * [[fagoto]] * [[klarneto]] |koloro=#FFAE80 }} La '''ŝenajo''' ({{l-en|shehnai}}) estas [[ligna blovinstrumento]], tradicia en la barata muziko. La malmultaj esperantaj tekstoj, kiuj ĝis nun ekzistas, foje priskribas ĝin kiel "hinda [[hobojo]]", foje kiel "barata [[ŝalmo]]". Samkiel la du fakte parencaj eŭropaj muzikiloj [[hobojo]] kaj [[ŝalmo]], ankaŭ la ŝenajo aparte karakeriziĝas per la facila ebleco krei [[glitsono]]n - do "glitante" malaltigi aŭ altigi la sonaltecon (en muzika faka lingvaĵo tiu efiko kutime priskribiĝas per la itala termino ''glisando''). [[dosiero:Bismillah Khan.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|[[Bismillah Ĥan]], aparte elstara muzikisto de ŝenajo}}]] Simile al hobojo, ŝenajo estas ludata per duobla [[anĉo]]. Ĝi estas 40 ĝis 45 centimetrojn longa, kutime farita el ligno kun metala sonorilo, kaj estas konsiderata bonŝanca simbolo en Norda Barato, ĉefe ludata ĉe [[geedziĝo]]j kaj en klasika muziko. La instrumento produktas potencan, klare nazan tonon kaj estas tradicie ludata per la mezaj fingraj (do la tri fingroj inter [[polekso]] kaj la malgranda fingro) por krei glisando-sonojn. Laŭ la tiel nomata Hornbostel-Sachs-sistematiko (prononco {{prononco|HORNbostl-ZAKS}}) de muzikiloj ĝi estas en la grupo de la [[aerosonilo]]j. La Esperanta vorto "ŝenajo" estas senprobleme komprenebla al muzikistoj kaj ĝenerale al muzikinteresitoj, sed ĝis nun ne troveblis dokumentigo en unu- aŭ plurlingva esperanta vortaro. La esperantlingva termino do konsiderindas provizora. Aparte elstara muzikisto de ŝenajo cetere estis la baratano [[Bismillah Ĥan]] (1916-2006), kiu pro sia kortuŝa muzikado estis la tria klasika hinda muzikisto ricevinta la [[Bharat Ratna]] (la plej altan civilan ordenon de Barato). [[Kategorio:Lignaj blovinstrumentoj]] 7cve6w8jihmfbmxqfeca4kj6c8pugc7 9420324 9420321 2026-07-04T16:34:20Z ThomasPusch 1869 9420324 wikitext text/x-wiki {{informkesto muzikilo |Nomo=ŜENAJO |bildo = Shehnai.jpg <!--|Tonetendo=--> |Klasigo=[[ligna blovinstrumento]] |Parencaj= <br/> * [[ŝalmo]] * [[hobojo]] * [[fagoto]] * [[klarneto]] |koloro=#FFAE80 }} La '''ŝenajo''' ({{l-hi|शहनाई}}, {{l-en|shehnai}}) estas [[ligna blovinstrumento]], tradicia en la barata muziko. La malmultaj esperantaj tekstoj, kiuj ĝis nun ekzistas, foje priskribas ĝin kiel "hinda [[hobojo]]", foje kiel "barata [[ŝalmo]]". Samkiel la du fakte parencaj eŭropaj muzikiloj [[hobojo]] kaj [[ŝalmo]], ankaŭ la ŝenajo aparte karakeriziĝas per la facila ebleco krei [[glitsono]]n - do "glitante" malaltigi aŭ altigi la sonaltecon (en muzika faka lingvaĵo tiu efiko kutime priskribiĝas per la itala termino ''glisando''). [[dosiero:Bismillah Khan.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|[[Bismillah Ĥan]], aparte elstara muzikisto de ŝenajo}}]] Simile al hobojo, ŝenajo estas ludata per duobla [[anĉo]]. Ĝi estas 40 ĝis 45 centimetrojn longa, kutime farita el ligno kun metala sonorilo, kaj estas konsiderata bonŝanca simbolo en Norda Barato, ĉefe ludata ĉe [[geedziĝo]]j kaj en klasika muziko. La instrumento produktas potencan, klare nazan tonon kaj estas tradicie ludata per la mezaj fingraj (do la tri fingroj inter [[polekso]] kaj la malgranda fingro) por krei glisando-sonojn. Laŭ la tiel nomata Hornbostel-Sachs-sistematiko (prononco {{prononco|HORNbostl-ZAKS}}) de muzikiloj ĝi estas en la grupo de la [[aerosonilo]]j. La Esperanta vorto "ŝenajo" estas senprobleme komprenebla al muzikistoj kaj ĝenerale al muzikinteresitoj, sed ĝis nun ne troveblis dokumentigo en unu- aŭ plurlingva esperanta vortaro. La esperantlingva termino do konsiderindas provizora. Aparte elstara muzikisto de ŝenajo cetere estis la baratano [[Bismillah Ĥan]] (1916-2006), kiu pro sia kortuŝa muzikado estis la tria klasika hinda muzikisto ricevinta la [[Bharat Ratna]] (la plej altan civilan ordenon de Barato). [[Kategorio:Lignaj blovinstrumentoj]] gmg73cvl8i51e14omhr36ir2kqr90k4 0 948976 9420355 2026-07-04T16:52:31Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[file:Karl Schwarz 1865 (IZ 45-08).jpg|eta|Karl Schwarz (1865)]] '''Karl Heinrich Wilhelm SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|19|11|1812}} en [[Wiek]], mortinta la {{daton|25|3|1885}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] teologo protestantisma kaj liberpensanta. == Vivo kaj agado == Estante filo de paroĥestro kaj verkisto (nome [[Theodor Scharz]]) li studis teologion kaj filozofion ĉe la Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de..." 9420355 wikitext text/x-wiki [[file:Karl Schwarz 1865 (IZ 45-08).jpg|eta|Karl Schwarz (1865)]] '''Karl Heinrich Wilhelm SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|19|11|1812}} en [[Wiek]], mortinta la {{daton|25|3|1885}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] teologo protestantisma kaj liberpensanta. == Vivo kaj agado == Estante filo de paroĥestro kaj verkisto (nome [[Theodor Scharz]]) li studis teologion kaj filozofion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]], poste je [[bonna universitato|Bonn]] (1831), [[Berlino]] (1832-34) kaj [[universitato de Greifswald|Greifswald]]. Berline influis lin [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Georg Hegel]], kio klare senteblas en lia verko ''Das Wesen der Religion'' (1847). En 1837 li estis enprizonigita dum ses monatoj pro agadoj ene de la [[studenta korporacio]] ''Alte Hallesche Burschenschaft''.<ref>Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.'' Volumo I: ''Politiker.'' Teilband 5: ''R–S.'' Winter, Heidelberg 2002, ISBN 3-8253-1256-9, p. 385.</ref>. Post malliberiĝo li kunlaboris ĉe la jarlibroj ''Hallische Jahrbücher''. En 1842 li habilitiĝis en Halle, kie li ankaŭ docentis private. En 1845 tio estis malpermesita al li ĉar li partoprenis konventojn de la raciisma grupo ''Lichtfreunde''. En 1848 li estis elektita deputito de la [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Frankfurta Nacia Asembleo]] fare de anoj de la balotregiono [[Torgaŭ]]-[[bad Liebenwerda|Liebenwerda]]. En 1849 Schwarz fariĝis eksterorda profesoro pri teologio en Halle. En 1856 li vokiĝis kiel supera konsistoria konsilito kaj kortega predigkisto al Gotao. Ĉi tie li promociiĝis je supera kortega predikisteco en 1858 kaj en 1876 je ĝenerala superintendanteco. ==Graveco== Schwarz ege gravis por la fondo de la modernisma societo ''Deutscher Protestantenverein'' kaj propagandis liberalan teologion. Lia verko ''Zur Geschichte der neuesten Theologie'' restas interesa fonto por la historio teologia de Germanujo. Je lia honoro kreiĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] la fondaĵo ''Karl-Schwarz-Stiftung'' por akceli la sciencajn faktorojn de teologio. Li estis la unua protestantisma teologo en la Duklando Gotao, kiu petis kremacion postmortan.<ref>Gottfried Scholz: "Die fakultative Leichenverbrennung. Nach der kirchlichen Erfahrung beurteilt" - ĉe: ''Der Tag (Illustrierter Teil),'' n-ro 207, 17.5.1908, p. 1.</ref> == Skribaĵoj == * ''Über das Wesen der Religion.'' Halle 1847. * ''Lessing als Theologe.'' Halle 1854. * ''Zur Geschichte der neuern Theologie.'' Leipzig 1856. * ''Predigten aus der Gegenwart.'' 8 Sammlungen. Leipzig 1859–1883. == Literaturo == * Christophersen, Alf: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd119323702.html#ndbcontent "Schwar(t)z, Karl Heinrich Wilhelm"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 23 (2007), p. 801-802 * Helmut Roob, Günter Scheffler: "Schwarz, Karl" - ĉe: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon,'' dua eldono, RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, S. 114. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Karl Schwarz (theologian)|Karl Schwarz}} * {{DNB-Portal|119323702|NAME=Karl Schwarz}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119323702 ligiloj ĉe DDB] * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238419347 Landa Bibliografiaro de Meklenburgo-Antaŭpomerio] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Karl}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Superintendantoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Parlamentanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1885]] a52i0p7ry9k4kk55j9tjfdowrycikib 9420356 9420355 2026-07-04T16:53:04Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9420356 wikitext text/x-wiki [[file:Karl Schwarz 1865 (IZ 45-08).jpg|eta|Karl Schwarz (1865)]] '''Karl Heinrich Wilhelm SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|19|11|1812}} en [[Wiek]], mortinta la {{daton|25|3|1885}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] teologo protestantisma kaj liberpensanta. == Vivo kaj agado == Estante filo de paroĥestro kaj verkisto (nome [[Theodor Schwarz]]) li studis teologion kaj filozofion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]], poste je [[bonna universitato|Bonn]] (1831), [[Berlino]] (1832-34) kaj [[universitato de Greifswald|Greifswald]]. Berline influis lin [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Georg Hegel]], kio klare senteblas en lia verko ''Das Wesen der Religion'' (1847). En 1837 li estis enprizonigita dum ses monatoj pro agadoj ene de la [[studenta korporacio]] ''Alte Hallesche Burschenschaft''.<ref>Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.'' Volumo I: ''Politiker.'' Teilband 5: ''R–S.'' Winter, Heidelberg 2002, ISBN 3-8253-1256-9, p. 385.</ref>. Post malliberiĝo li kunlaboris ĉe la jarlibroj ''Hallische Jahrbücher''. En 1842 li habilitiĝis en Halle, kie li ankaŭ docentis private. En 1845 tio estis malpermesita al li ĉar li partoprenis konventojn de la raciisma grupo ''Lichtfreunde''. En 1848 li estis elektita deputito de la [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Frankfurta Nacia Asembleo]] fare de anoj de la balotregiono [[Torgaŭ]]-[[bad Liebenwerda|Liebenwerda]]. En 1849 Schwarz fariĝis eksterorda profesoro pri teologio en Halle. En 1856 li vokiĝis kiel supera konsistoria konsilito kaj kortega predigkisto al Gotao. Ĉi tie li promociiĝis je supera kortega predikisteco en 1858 kaj en 1876 je ĝenerala superintendanteco. ==Graveco== Schwarz ege gravis por la fondo de la modernisma societo ''Deutscher Protestantenverein'' kaj propagandis liberalan teologion. Lia verko ''Zur Geschichte der neuesten Theologie'' restas interesa fonto por la historio teologia de Germanujo. Je lia honoro kreiĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] la fondaĵo ''Karl-Schwarz-Stiftung'' por akceli la sciencajn faktorojn de teologio. Li estis la unua protestantisma teologo en la Duklando Gotao, kiu petis kremacion postmortan.<ref>Gottfried Scholz: "Die fakultative Leichenverbrennung. Nach der kirchlichen Erfahrung beurteilt" - ĉe: ''Der Tag (Illustrierter Teil),'' n-ro 207, 17.5.1908, p. 1.</ref> == Skribaĵoj == * ''Über das Wesen der Religion.'' Halle 1847. * ''Lessing als Theologe.'' Halle 1854. * ''Zur Geschichte der neuern Theologie.'' Leipzig 1856. * ''Predigten aus der Gegenwart.'' 8 Sammlungen. Leipzig 1859–1883. == Literaturo == * Christophersen, Alf: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd119323702.html#ndbcontent "Schwar(t)z, Karl Heinrich Wilhelm"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 23 (2007), p. 801-802 * Helmut Roob, Günter Scheffler: "Schwarz, Karl" - ĉe: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon,'' dua eldono, RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, S. 114. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Karl Schwarz (theologian)|Karl Schwarz}} * {{DNB-Portal|119323702|NAME=Karl Schwarz}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119323702 ligiloj ĉe DDB] * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238419347 Landa Bibliografiaro de Meklenburgo-Antaŭpomerio] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Karl}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Superintendantoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Parlamentanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1885]] pqn3egmq77htddxu7kbmgzcpa9357k6 9420357 9420356 2026-07-04T16:53:19Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9420357 wikitext text/x-wiki [[file:Karl Schwarz 1865 (IZ 45-08).jpg|eta|Karl Schwarz (1865)]] '''Karl Heinrich Wilhelm SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|19|11|1812}} en [[Wiek]], mortinta la {{daton|25|3|1885}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] teologo protestantisma kaj liberpensanta. == Vivo kaj agado == Estante filo de paroĥestro kaj verkisto (nome [[Theodor Schwarz]]) li studis teologion kaj filozofion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]], poste je [[bonna universitato|Bonn]] (1831), [[Berlino]] (1832-34) kaj [[universitato de Greifswald|Greifswald]]. Berline influis lin [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Georg Hegel]], kio klare senteblas en lia verko ''Das Wesen der Religion'' (1847). En 1837 li estis enprizonigita dum ses monatoj pro agadoj ene de la [[studenta korporacio]] ''Alte Hallesche Burschenschaft''.<ref>Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.'' Volumo I: ''Politiker.'' Teilband 5: ''R–S.'' Winter, Heidelberg 2002, ISBN 3-8253-1256-9, p. 385.</ref>. Post malliberiĝo li kunlaboris ĉe la jarlibroj ''Hallische Jahrbücher''. En 1842 li habilitiĝis en Halle, kie li ankaŭ docentis private. En 1845 tio estis malpermesita al li ĉar li partoprenis konventojn de la raciisma grupo ''Lichtfreunde''. En 1848 li estis elektita deputito de la [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Frankfurta Nacia Asembleo]] fare de anoj de la balotregiono [[Torgau]]-[[bad Liebenwerda|Liebenwerda]]. En 1849 Schwarz fariĝis eksterorda profesoro pri teologio en Halle. En 1856 li vokiĝis kiel supera konsistoria konsilito kaj kortega predigkisto al Gotao. Ĉi tie li promociiĝis je supera kortega predikisteco en 1858 kaj en 1876 je ĝenerala superintendanteco. ==Graveco== Schwarz ege gravis por la fondo de la modernisma societo ''Deutscher Protestantenverein'' kaj propagandis liberalan teologion. Lia verko ''Zur Geschichte der neuesten Theologie'' restas interesa fonto por la historio teologia de Germanujo. Je lia honoro kreiĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] la fondaĵo ''Karl-Schwarz-Stiftung'' por akceli la sciencajn faktorojn de teologio. Li estis la unua protestantisma teologo en la Duklando Gotao, kiu petis kremacion postmortan.<ref>Gottfried Scholz: "Die fakultative Leichenverbrennung. Nach der kirchlichen Erfahrung beurteilt" - ĉe: ''Der Tag (Illustrierter Teil),'' n-ro 207, 17.5.1908, p. 1.</ref> == Skribaĵoj == * ''Über das Wesen der Religion.'' Halle 1847. * ''Lessing als Theologe.'' Halle 1854. * ''Zur Geschichte der neuern Theologie.'' Leipzig 1856. * ''Predigten aus der Gegenwart.'' 8 Sammlungen. Leipzig 1859–1883. == Literaturo == * Christophersen, Alf: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd119323702.html#ndbcontent "Schwar(t)z, Karl Heinrich Wilhelm"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 23 (2007), p. 801-802 * Helmut Roob, Günter Scheffler: "Schwarz, Karl" - ĉe: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon,'' dua eldono, RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, S. 114. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Karl Schwarz (theologian)|Karl Schwarz}} * {{DNB-Portal|119323702|NAME=Karl Schwarz}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119323702 ligiloj ĉe DDB] * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238419347 Landa Bibliografiaro de Meklenburgo-Antaŭpomerio] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Karl}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Superintendantoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Parlamentanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1885]] qewhi3muhbtvuf3kq65pox4s698ugqt 9420359 9420357 2026-07-04T16:54:21Z Tirolischleioans 254019 9420359 wikitext text/x-wiki [[file:Karl Schwarz 1865 (IZ 45-08).jpg|eta|Karl Schwarz (1865)]] '''Karl Heinrich Wilhelm SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|19|11|1812}} en [[wiek (Rügen)|Wiek]], mortinta la {{daton|25|3|1885}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] teologo protestantisma kaj liberpensanta. == Vivo kaj agado == Estante filo de paroĥestro kaj verkisto (nome [[Theodor Schwarz]]) li studis teologion kaj filozofion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]], poste je [[bonna universitato|Bonn]] (1831), [[Berlino]] (1832-34) kaj [[universitato de Greifswald|Greifswald]]. Berline influis lin [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Georg Hegel]], kio klare senteblas en lia verko ''Das Wesen der Religion'' (1847). En 1837 li estis enprizonigita dum ses monatoj pro agadoj ene de la [[studenta korporacio]] ''Alte Hallesche Burschenschaft''.<ref>Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.'' Volumo I: ''Politiker.'' Teilband 5: ''R–S.'' Winter, Heidelberg 2002, ISBN 3-8253-1256-9, p. 385.</ref>. Post malliberiĝo li kunlaboris ĉe la jarlibroj ''Hallische Jahrbücher''. En 1842 li habilitiĝis en Halle, kie li ankaŭ docentis private. En 1845 tio estis malpermesita al li ĉar li partoprenis konventojn de la raciisma grupo ''Lichtfreunde''. En 1848 li estis elektita deputito de la [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Frankfurta Nacia Asembleo]] fare de anoj de la balotregiono [[Torgau]]-[[bad Liebenwerda|Liebenwerda]]. En 1849 Schwarz fariĝis eksterorda profesoro pri teologio en Halle. En 1856 li vokiĝis kiel supera konsistoria konsilito kaj kortega predigkisto al Gotao. Ĉi tie li promociiĝis je supera kortega predikisteco en 1858 kaj en 1876 je ĝenerala superintendanteco. ==Graveco== Schwarz ege gravis por la fondo de la modernisma societo ''Deutscher Protestantenverein'' kaj propagandis liberalan teologion. Lia verko ''Zur Geschichte der neuesten Theologie'' restas interesa fonto por la historio teologia de Germanujo. Je lia honoro kreiĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] la fondaĵo ''Karl-Schwarz-Stiftung'' por akceli la sciencajn faktorojn de teologio. Li estis la unua protestantisma teologo en la Duklando Gotao, kiu petis kremacion postmortan.<ref>Gottfried Scholz: "Die fakultative Leichenverbrennung. Nach der kirchlichen Erfahrung beurteilt" - ĉe: ''Der Tag (Illustrierter Teil),'' n-ro 207, 17.5.1908, p. 1.</ref> == Skribaĵoj == * ''Über das Wesen der Religion.'' Halle 1847. * ''Lessing als Theologe.'' Halle 1854. * ''Zur Geschichte der neuern Theologie.'' Leipzig 1856. * ''Predigten aus der Gegenwart.'' 8 Sammlungen. Leipzig 1859–1883. == Literaturo == * Christophersen, Alf: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd119323702.html#ndbcontent "Schwar(t)z, Karl Heinrich Wilhelm"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 23 (2007), p. 801-802 * Helmut Roob, Günter Scheffler: "Schwarz, Karl" - ĉe: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon,'' dua eldono, RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, S. 114. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Karl Schwarz (theologian)|Karl Schwarz}} * {{DNB-Portal|119323702|NAME=Karl Schwarz}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119323702 ligiloj ĉe DDB] * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238419347 Landa Bibliografiaro de Meklenburgo-Antaŭpomerio] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Karl}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Superintendantoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Parlamentanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1885]] ssybvgjenlmavhepc7s2nlhfakaen5t 9420363 9420359 2026-07-04T16:57:14Z Tirolischleioans 254019 /* Literaturo */ 9420363 wikitext text/x-wiki [[file:Karl Schwarz 1865 (IZ 45-08).jpg|eta|Karl Schwarz (1865)]] '''Karl Heinrich Wilhelm SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|19|11|1812}} en [[wiek (Rügen)|Wiek]], mortinta la {{daton|25|3|1885}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] teologo protestantisma kaj liberpensanta. == Vivo kaj agado == Estante filo de paroĥestro kaj verkisto (nome [[Theodor Schwarz]]) li studis teologion kaj filozofion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]], poste je [[bonna universitato|Bonn]] (1831), [[Berlino]] (1832-34) kaj [[universitato de Greifswald|Greifswald]]. Berline influis lin [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Georg Hegel]], kio klare senteblas en lia verko ''Das Wesen der Religion'' (1847). En 1837 li estis enprizonigita dum ses monatoj pro agadoj ene de la [[studenta korporacio]] ''Alte Hallesche Burschenschaft''.<ref>Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.'' Volumo I: ''Politiker.'' Teilband 5: ''R–S.'' Winter, Heidelberg 2002, ISBN 3-8253-1256-9, p. 385.</ref>. Post malliberiĝo li kunlaboris ĉe la jarlibroj ''Hallische Jahrbücher''. En 1842 li habilitiĝis en Halle, kie li ankaŭ docentis private. En 1845 tio estis malpermesita al li ĉar li partoprenis konventojn de la raciisma grupo ''Lichtfreunde''. En 1848 li estis elektita deputito de la [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Frankfurta Nacia Asembleo]] fare de anoj de la balotregiono [[Torgau]]-[[bad Liebenwerda|Liebenwerda]]. En 1849 Schwarz fariĝis eksterorda profesoro pri teologio en Halle. En 1856 li vokiĝis kiel supera konsistoria konsilito kaj kortega predigkisto al Gotao. Ĉi tie li promociiĝis je supera kortega predikisteco en 1858 kaj en 1876 je ĝenerala superintendanteco. ==Graveco== Schwarz ege gravis por la fondo de la modernisma societo ''Deutscher Protestantenverein'' kaj propagandis liberalan teologion. Lia verko ''Zur Geschichte der neuesten Theologie'' restas interesa fonto por la historio teologia de Germanujo. Je lia honoro kreiĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] la fondaĵo ''Karl-Schwarz-Stiftung'' por akceli la sciencajn faktorojn de teologio. Li estis la unua protestantisma teologo en la Duklando Gotao, kiu petis kremacion postmortan.<ref>Gottfried Scholz: "Die fakultative Leichenverbrennung. Nach der kirchlichen Erfahrung beurteilt" - ĉe: ''Der Tag (Illustrierter Teil),'' n-ro 207, 17.5.1908, p. 1.</ref> == Skribaĵoj == * ''Über das Wesen der Religion.'' Halle 1847. * ''Lessing als Theologe.'' Halle 1854. * ''Zur Geschichte der neuern Theologie.'' Leipzig 1856. * ''Predigten aus der Gegenwart.'' 8 Sammlungen. Leipzig 1859–1883. == Literaturo == * Christophersen, Alf: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd119323702.html#ndbcontent "Schwar(t)z, Karl Heinrich Wilhelm"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 23 (2007), p. 801-802 * Helmut Roob, Günter Scheffler: "Schwarz, Karl" - ĉe: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon,'' dua eldono, RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, p. 114. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Karl Schwarz (theologian)|Karl Schwarz}} * {{DNB-Portal|119323702|NAME=Karl Schwarz}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119323702 ligiloj ĉe DDB] * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238419347 Landa Bibliografiaro de Meklenburgo-Antaŭpomerio] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Karl}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Superintendantoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Parlamentanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1885]] ojhlk91k7ljnkkwjfwvoutuekobc5ot 9420365 9420363 2026-07-04T16:59:00Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9420365 wikitext text/x-wiki [[file:Karl Schwarz 1865 (IZ 45-08).jpg|eta|Karl Schwarz (1865)]] '''Karl Heinrich Wilhelm SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|19|11|1812}} en [[wiek (Rügen)|Wiek]], mortinta la {{daton|25|3|1885}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] teologo protestantisma kaj liberpensanta. == Vivo kaj agado == Estante filo de paroĥestro kaj verkisto (nome [[Theodor Schwarz]]) li studis teologion kaj filozofion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]], poste je [[bonna universitato|Bonn]] (1831), [[Berlino]] (1832-34) kaj [[universitato de Greifswald|Greifswald]]. Berline influis lin [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Georg Hegel]], kio klare senteblas en lia verko ''Das Wesen der Religion'' (1847). En 1837 li estis enprizonigita dum ses monatoj pro agadoj ene de la [[studenta korporacio]] ''Alte Hallesche Burschenschaft''.<ref>Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.'' Volumo I: ''Politiker.'' Teilband 5: ''R–S.'' Winter, Heidelberg 2002, ISBN 3-8253-1256-9, p. 385.</ref>. Post malliberiĝo li kunlaboris ĉe la jarlibroj ''Hallische Jahrbücher''. En 1842 li habilitiĝis en Halle, kie li ankaŭ docentis private. En 1845 tio estis malpermesita al li ĉar li partoprenis konventojn de la raciisma grupo ''Lichtfreunde''. En 1848 li estis elektita deputito de la [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Frankfurta Nacia Asembleo]] fare de anoj de la balotregiono [[Torgau]]-[[bad Liebenwerda|Liebenwerda]]. En 1849 Schwarz fariĝis eksterorda profesoro pri teologio en Halle. En 1856 li vokiĝis kiel supera konsistoria konsilito kaj kortega predigkisto al Gotao. Ĉi tie li promociiĝis je supera kortega predikisteco en 1858 kaj en 1876 je ĝenerala superintendanteco. ==Graveco== Schwarz ege gravis por la fondo de la modernisma societo ''Deutscher Protestantenverein'' kaj propagandis liberalan teologion. Lia verko ''Zur Geschichte der neuesten Theologie'' restas interesa fonto por la historio teologia de Germanujo. Je lia honoro kreiĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] la fondaĵo ''Karl-Schwarz-Stiftung'' por akceli la sciencajn faktorojn de teologio. Li estis la unua protestantisma teologo en la Duklando Gotao, kiu petis kremacion postmortan.<ref>Gottfried Scholz: "Die fakultative Leichenverbrennung. Nach der kirchlichen Erfahrung beurteilt" - ĉe: ''Der Tag (Illustrierter Teil),'' n-ro 207, 17.5.1908, p. 1.</ref> == Skribaĵoj == * ''Über das Wesen der Religion.'' Halle 1847. * ''Lessing als Theologe.'' Halle 1854. * ''Zur Geschichte der neuern Theologie.'' Leipzig 1856. * ''Predigten aus der Gegenwart.'' 8 Sammlungen. Leipzig 1859–1883. == Literaturo == * Christophersen, Alf: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd119323702.html#ndbcontent "Schwar(t)z, Karl Heinrich Wilhelm"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 23 (2007), p. 801-802 * Helmut Roob, Günter Scheffler: "Schwarz, Karl" - ĉe: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon,'' dua eldono, RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, p. 114. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Karl Schwarz (theologian)|Karl Schwarz}} * {{DNB-Portal|119323702|NAME=Karl Schwarz}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119323702 ligiloj ĉe DDB] * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238419347 Landa Bibliografiaro de Meklenburgo-Antaŭpomerio] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Karl}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Superintendantoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj parlamentanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1885]] 85iihl0bq36z9znsqg0auydwncnqb8q 9420366 9420365 2026-07-04T17:00:12Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9420366 wikitext text/x-wiki [[file:Karl Schwarz 1865 (IZ 45-08).jpg|eta|Karl Schwarz (1865)]] '''Karl Heinrich Wilhelm SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|19|11|1812}} en [[wiek (Rügen)|Wiek]], mortinta la {{daton|25|3|1885}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] teologo protestantisma kaj liberpensanta. == Vivo kaj agado == Estante filo de paroĥestro kaj verkisto (nome [[Theodor Schwarz (teologo)|Theodor Schwarz]]) li studis teologion kaj filozofion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]], poste je [[bonna universitato|Bonn]] (1831), [[Berlino]] (1832-34) kaj [[universitato de Greifswald|Greifswald]]. Berline influis lin [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Georg Hegel]], kio klare senteblas en lia verko ''Das Wesen der Religion'' (1847). En 1837 li estis enprizonigita dum ses monatoj pro agadoj ene de la [[studenta korporacio]] ''Alte Hallesche Burschenschaft''.<ref>Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.'' Volumo I: ''Politiker.'' Teilband 5: ''R–S.'' Winter, Heidelberg 2002, ISBN 3-8253-1256-9, p. 385.</ref>. Post malliberiĝo li kunlaboris ĉe la jarlibroj ''Hallische Jahrbücher''. En 1842 li habilitiĝis en Halle, kie li ankaŭ docentis private. En 1845 tio estis malpermesita al li ĉar li partoprenis konventojn de la raciisma grupo ''Lichtfreunde''. En 1848 li estis elektita deputito de la [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Frankfurta Nacia Asembleo]] fare de anoj de la balotregiono [[Torgau]]-[[bad Liebenwerda|Liebenwerda]]. En 1849 Schwarz fariĝis eksterorda profesoro pri teologio en Halle. En 1856 li vokiĝis kiel supera konsistoria konsilito kaj kortega predigkisto al Gotao. Ĉi tie li promociiĝis je supera kortega predikisteco en 1858 kaj en 1876 je ĝenerala superintendanteco. ==Graveco== Schwarz ege gravis por la fondo de la modernisma societo ''Deutscher Protestantenverein'' kaj propagandis liberalan teologion. Lia verko ''Zur Geschichte der neuesten Theologie'' restas interesa fonto por la historio teologia de Germanujo. Je lia honoro kreiĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] la fondaĵo ''Karl-Schwarz-Stiftung'' por akceli la sciencajn faktorojn de teologio. Li estis la unua protestantisma teologo en la Duklando Gotao, kiu petis kremacion postmortan.<ref>Gottfried Scholz: "Die fakultative Leichenverbrennung. Nach der kirchlichen Erfahrung beurteilt" - ĉe: ''Der Tag (Illustrierter Teil),'' n-ro 207, 17.5.1908, p. 1.</ref> == Skribaĵoj == * ''Über das Wesen der Religion.'' Halle 1847. * ''Lessing als Theologe.'' Halle 1854. * ''Zur Geschichte der neuern Theologie.'' Leipzig 1856. * ''Predigten aus der Gegenwart.'' 8 Sammlungen. Leipzig 1859–1883. == Literaturo == * Christophersen, Alf: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd119323702.html#ndbcontent "Schwar(t)z, Karl Heinrich Wilhelm"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 23 (2007), p. 801-802 * Helmut Roob, Günter Scheffler: "Schwarz, Karl" - ĉe: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon,'' dua eldono, RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, p. 114. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Karl Schwarz (theologian)|Karl Schwarz}} * {{DNB-Portal|119323702|NAME=Karl Schwarz}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119323702 ligiloj ĉe DDB] * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238419347 Landa Bibliografiaro de Meklenburgo-Antaŭpomerio] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Karl}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Superintendantoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj parlamentanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1885]] beheokpwl6rjqlxs91a9aqkx2zmqwr4 9420388 9420366 2026-07-04T17:29:40Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9420388 wikitext text/x-wiki [[file:Karl Schwarz 1865 (IZ 45-08).jpg|eta|Karl Schwarz (1865)]] '''Karl Heinrich Wilhelm SCHWARZ''' (naskiĝinta la {{daton|19|11|1812}} en [[wiek (Rügen)|Wiek]], mortinta la {{daton|25|3|1885}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] teologo protestantisma kaj liberpensanta. == Vivo kaj agado == Estante filo de paroĥestro kaj verkisto (nome [[Theodor Schwarz (teologo)|Theodor Schwarz]]) li studis teologion kaj filozofion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]], poste je [[bonna universitato|Bonn]] (1831), [[Berlino]] (1832-34) kaj [[universitato de Greifswald|Greifswald]]. Berline influis lin [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Georg Hegel]], kio klare senteblas en lia verko ''Das Wesen der Religion'' (1847). En 1837 li estis enprizonigita dum ses monatoj pro agadoj ene de la [[studenta korporacio]] ''Alte Hallesche Burschenschaft''<ref>Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.'' Volumo I: ''Politiker.'' Teilband 5: ''R–S.'' Winter, Heidelberg 2002, ISBN 3-8253-1256-9, p. 385.</ref>. Post malliberiĝo li kunlaboris ĉe la jarlibroj ''Hallische Jahrbücher''. En 1842 li habilitiĝis en Halle, kie li ankaŭ docentis private. En 1845 tio estis malpermesita al li ĉar li partoprenis konventojn de la raciisma grupo ''Lichtfreunde''. En 1848 li estis elektita deputito de la [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Frankfurta Nacia Asembleo]] fare de anoj de la balotregiono [[Torgau]]-[[bad Liebenwerda|Liebenwerda]]. En 1849 Schwarz fariĝis eksterorda profesoro pri teologio en Halle. En 1856 li vokiĝis kiel supera konsistoria konsilito kaj kortega predigkisto al Gotao. Ĉi tie li promociiĝis je supera kortega predikisteco en 1858 kaj en 1876 je ĝenerala superintendanteco. ==Graveco== Schwarz ege gravis por la fondo de la modernisma societo ''Deutscher Protestantenverein'' kaj propagandis liberalan teologion. Lia verko ''Zur Geschichte der neuesten Theologie'' restas interesa fonto por la historio teologia de Germanujo. Je lia honoro kreiĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] la fondaĵo ''Karl-Schwarz-Stiftung'' por akceli la sciencajn faktorojn de teologio. Li estis la unua protestantisma teologo en la Duklando Gotao, kiu petis kremacion postmortan.<ref>Gottfried Scholz: "Die fakultative Leichenverbrennung. Nach der kirchlichen Erfahrung beurteilt" - ĉe: ''Der Tag (Illustrierter Teil),'' n-ro 207, 17.5.1908, p. 1.</ref> == Skribaĵoj == * ''Über das Wesen der Religion.'' Halle 1847. * ''Lessing als Theologe.'' Halle 1854. * ''Zur Geschichte der neuern Theologie.'' Leipzig 1856. * ''Predigten aus der Gegenwart.'' 8 Sammlungen. Leipzig 1859–1883. == Literaturo == * Christophersen, Alf: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd119323702.html#ndbcontent "Schwar(t)z, Karl Heinrich Wilhelm"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 23 (2007), p. 801-802 * Helmut Roob, Günter Scheffler: "Schwarz, Karl" - ĉe: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon,'' dua eldono, RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, p. 114. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Karl Schwarz (theologian)|Karl Schwarz}} * {{DNB-Portal|119323702|NAME=Karl Schwarz}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119323702 ligiloj ĉe DDB] * [https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=238419347 Landa Bibliografiaro de Meklenburgo-Antaŭpomerio] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwarz, Karl}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Superintendantoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj parlamentanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1885]] mu6w9aqaxaofa7rugkzi24459u6atpt 0 948977 9420368 2026-07-04T17:10:12Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1289658410|Theodore Robinson]]" 9420368 wikitext text/x-wiki '''Theodore ROBINSON''' (naskiĝis la 3-an de junio 1852 en [[Vermonto]]{{Streketo}} mortis la 2-an de aprilo 1896 en [[Novjorko]]) estis usona pentristo plej konata pro siaj [[Impresionismo|impresionismaj]] pejzaĝoj. Li estis unu el la unuaj usonaj artistoj, kiuj ekpraktikis impresionismon fine de la 1880-aj jaroj, vizitante [[Giverny]] kaj evoluigante proksiman amikecon kun [[Claude Monet]]. Pluraj el liaj verkoj estas konsiderataj majstraĵoj de usona impresionismo. [[Dosiero:Theodore_Robinson.jpg|maldekstra|eta|Robinson en 1882]] [[Dosiero:Robinson_La_Vachère.jpg|maldekstra|eta|''La Vachère'' (ĉ. 1888) Smithsonian American Art Museum]] [[Dosiero:Theodore_Robinson_-_Winter_Landscape_(1889).jpg|eta|''Vintra pejzaĝo'', 1889]] [[Dosiero:Theodore_Robinson_-_La_débacle.jpg|eta|''La debaklo'', 1892]] [[Dosiero:Robinson_Nantucket.jpg|eta|''Nantucket'', 1882]] == Artaĵgalerio == <gallery widths="154px" heights="154px" mode="packed"> Dosiero:Robinson_The_Layette.jpg|alternative=The Layette, (1882)| ''La Layette'', (1882) Dosiero:Robinson_Girl_at_Piano.jpg|alternative=Girl at Piano, (c. 1887)| ''Knabino ĉe piano,'' (ĉ. 1887) Dosiero:By_the_River_Theodore_Robinson_1887.jpeg|alternative=By the River, (1887)| ''Ĉe la rivero'', (1887) Dosiero:Theodore_Robinson_-_Capri.jpg|alternative=Capri, 1890, Collection Carmen Thyssen-Bornemisza, Thyssen-Bornemisza Museum, Madrid| ''Capri,'' 1890, Kolekto Carmen Thyssen-Bornemisza, [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]], Madrido Dosiero:Theodore_Robinson_-_The_old_bridge.jpg|alternative=The Old Bridge, 1890. Museo Thyssen-Bornemisza.| ''La malnova ponto'', 1890. [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]]. Dosiero:Theodore_Robinson_(1852-1896)_-_Père_Trognon_and_His_Daughter_at_the_Bridge_(1891).jpg|alternative=Père Trognon and His Daughter at the Bridge, (1891)| ''Patro Trognon kaj lia filino ĉe la ponto,'' (1891) Dosiero:The_Valley_of_the_Seine,_from_the_Hills_of_Giverny_A30809.jpg|alternative=Valley of the Seine from Giverny Heights, (1892), Corcoran Gallery of Art| ''Valo de Sejno de Giverny-montetoj'', (1892), Corcoran Galerio de Arto Dosiero:Robinson_House_with_Scaffolding.jpg|alternative=House with Scaffolding, (1892), North Carolina Museum of Art| ''Domo kun skafaldaro,'' (1892), [[Nord-Karolina Muzeo de Arto|Norda Karolina Muzeo de Arto]] Dosiero:Theodore_Robinson_-_Le_Cortège_nuptial.jpg|alternative=The Wedding March, (1892)| ''La nuptomarŝo,'' (1892) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_A_French_Hamlet_-_Theodore_Robinson_-_overall.jpg|alternative=A French Hamlet, (1892) Brooklyn Museum| ''Franca hamleto'', (1892) [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Robinson_In_the_Sun.jpg|alternative=In the Sun (1892), a study of his romantic companion Marie| ''En la suno'' (1892), studo pri lia romantika kunulino Marie <ref>{{cite web|url=https://www.vmfa.museum/piction/6027262-207374516/|title=In the Sun (Primary Title)|website=Virginia Museum of Fine Arts|access-date=25 November 2020|quote=Marie, as she was known, was Robinson’s romantic companion and prospective wife. Sadly, the artist died unmarried just four years later at the young age of forty-three.}}</ref> Dosiero:Robinson_Canal_Scene.jpg|alternative=Canal Scene, (1893)| ''Kanala sceno,'' (1893) Dosiero:Theodore_Robinson_-_Low_Tide,_Riverside_Yacht_Club_(1894).jpg|alternative=Low Tide Riverside Yacht Club, (1894), Collection of Margaret and Raymond Horowitz| ''Malalta tajdo Riverborda Velklubo ,'' (1894), Kolekto de Margaret kaj Raymond Horowitz Dosiero:Theodore_Robinson_-_World's_Columbian_Exposition_-_2010.73_-_Crystal_Bridges_Museum_of_American_Art.jpg|alternative=World's Columbian Exposition (1894), Collection of Crystal Bridges Museum of American Art.| ''[[Monda Kolumbia Ekspozicio]]'' (1894), Kolekto de Crystal Bridges, Muzeo de Amerika Arto . Dosiero:RobinsonTheodoreJamaicaVermont.jpg|alternative=Theodore Robinson, Jamaica, Vermont, (1895)| Theodore Robinson, ''Jamajko, Vermonto ,'' (1895) </gallery> * [http://www.theodorerobinson.org theodorerobinson.org], 150 verkoj de Theodore Robinson * [https://www.flickr.com/photos/27903472@N07/3112530417/ ''Capri'' de Theodore Robinson, en VIA URBO ĈE LA THYSSEN, projekto de la Muzeo Thyssen ĉe Flickr] * [https://www.nytimes.com/2005/08/05/arts/design/05glue.html?ei=5070&en=b70698c5ef93661d&ex=1157342400&pagewanted=print "Usonano provanta kapti la magion de Monet," de Grace Glueck, recenzo de la artekspozicio " ''En la Lumo de Monet: Theodore Robinson ĉe Giverny'' " en ''The New York Times'', 5-a de aŭgusto 2006] * [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA1531F930A35754C0A9639C8B63&sec=&pagewanted=print "Kiam via najbaro estas Monet" de Benjamin Genocchio, recenzo de la artekspozicio "En la Lumo de Monet: Theodore Robinson ĉe Giverny" en ''The New York Times'', 3-a de julio 2005] * [http://www.museothyssen.org/thyssen/ficha_artista/488 Theodore Robinson, Muzeo Thyssen-Bornemisza. Biografio kaj verkoj] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/52638 ''Amerika impresionismo kaj realismo : grava ekspozicio de la Met''], ekspozicia katalogo de 1991 de la bibliotekoj de la Metropola Muzeo de Arto [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] 6dywe5uh9im6i4bae6jfm35st24lhmv 9420369 9420368 2026-07-04T17:10:47Z Sj1mor 12103 9420369 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Theodore ROBINSON''' (naskiĝis la 3-an de junio 1852 en [[Vermonto]]{{Streketo}} mortis la 2-an de aprilo 1896 en [[Novjorko]]) estis usona pentristo plej konata pro siaj [[Impresionismo|impresionismaj]] pejzaĝoj. Li estis unu el la unuaj usonaj artistoj, kiuj ekpraktikis impresionismon fine de la 1880-aj jaroj, vizitante [[Giverny]] kaj evoluigante proksiman amikecon kun [[Claude Monet]]. Pluraj el liaj verkoj estas konsiderataj majstraĵoj de usona impresionismo. [[Dosiero:Theodore_Robinson.jpg|maldekstra|eta|Robinson en 1882]] [[Dosiero:Robinson_La_Vachère.jpg|maldekstra|eta|''La Vachère'' (ĉ. 1888) Smithsonian American Art Museum]] [[Dosiero:Theodore_Robinson_-_Winter_Landscape_(1889).jpg|eta|''Vintra pejzaĝo'', 1889]] [[Dosiero:Theodore_Robinson_-_La_débacle.jpg|eta|''La debaklo'', 1892]] [[Dosiero:Robinson_Nantucket.jpg|eta|''Nantucket'', 1882]] == Artaĵgalerio == <gallery widths="154px" heights="154px" mode="packed"> Dosiero:Robinson_The_Layette.jpg|alternative=The Layette, (1882)| ''La Layette'', (1882) Dosiero:Robinson_Girl_at_Piano.jpg|alternative=Girl at Piano, (c. 1887)| ''Knabino ĉe piano,'' (ĉ. 1887) Dosiero:By_the_River_Theodore_Robinson_1887.jpeg|alternative=By the River, (1887)| ''Ĉe la rivero'', (1887) Dosiero:Theodore_Robinson_-_Capri.jpg|alternative=Capri, 1890, Collection Carmen Thyssen-Bornemisza, Thyssen-Bornemisza Museum, Madrid| ''Capri,'' 1890, Kolekto Carmen Thyssen-Bornemisza, [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]], Madrido Dosiero:Theodore_Robinson_-_The_old_bridge.jpg|alternative=The Old Bridge, 1890. Museo Thyssen-Bornemisza.| ''La malnova ponto'', 1890. [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]]. Dosiero:Theodore_Robinson_(1852-1896)_-_Père_Trognon_and_His_Daughter_at_the_Bridge_(1891).jpg|alternative=Père Trognon and His Daughter at the Bridge, (1891)| ''Patro Trognon kaj lia filino ĉe la ponto,'' (1891) Dosiero:The_Valley_of_the_Seine,_from_the_Hills_of_Giverny_A30809.jpg|alternative=Valley of the Seine from Giverny Heights, (1892), Corcoran Gallery of Art| ''Valo de Sejno de Giverny-montetoj'', (1892), Corcoran Galerio de Arto Dosiero:Robinson_House_with_Scaffolding.jpg|alternative=House with Scaffolding, (1892), North Carolina Museum of Art| ''Domo kun skafaldaro,'' (1892), [[Nord-Karolina Muzeo de Arto|Norda Karolina Muzeo de Arto]] Dosiero:Theodore_Robinson_-_Le_Cortège_nuptial.jpg|alternative=The Wedding March, (1892)| ''La nuptomarŝo,'' (1892) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_A_French_Hamlet_-_Theodore_Robinson_-_overall.jpg|alternative=A French Hamlet, (1892) Brooklyn Museum| ''Franca hamleto'', (1892) [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Robinson_In_the_Sun.jpg|alternative=In the Sun (1892), a study of his romantic companion Marie| ''En la suno'' (1892), studo pri lia romantika kunulino Marie <ref>{{cite web|url=https://www.vmfa.museum/piction/6027262-207374516/|title=In the Sun (Primary Title)|website=Virginia Museum of Fine Arts|access-date=25 November 2020|quote=Marie, as she was known, was Robinson’s romantic companion and prospective wife. Sadly, the artist died unmarried just four years later at the young age of forty-three.}}</ref> Dosiero:Robinson_Canal_Scene.jpg|alternative=Canal Scene, (1893)| ''Kanala sceno,'' (1893) Dosiero:Theodore_Robinson_-_Low_Tide,_Riverside_Yacht_Club_(1894).jpg|alternative=Low Tide Riverside Yacht Club, (1894), Collection of Margaret and Raymond Horowitz| ''Malalta tajdo Riverborda Velklubo ,'' (1894), Kolekto de Margaret kaj Raymond Horowitz Dosiero:Theodore_Robinson_-_World's_Columbian_Exposition_-_2010.73_-_Crystal_Bridges_Museum_of_American_Art.jpg|alternative=World's Columbian Exposition (1894), Collection of Crystal Bridges Museum of American Art.| ''[[Monda Kolumbia Ekspozicio]]'' (1894), Kolekto de Crystal Bridges, Muzeo de Amerika Arto . Dosiero:RobinsonTheodoreJamaicaVermont.jpg|alternative=Theodore Robinson, Jamaica, Vermont, (1895)| Theodore Robinson, ''Jamajko, Vermonto ,'' (1895) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.theodorerobinson.org theodorerobinson.org], 150 verkoj de Theodore Robinson * [https://www.flickr.com/photos/27903472@N07/3112530417/ ''Capri'' de Theodore Robinson, en VIA URBO ĈE LA THYSSEN, projekto de la Muzeo Thyssen ĉe Flickr] * [https://www.nytimes.com/2005/08/05/arts/design/05glue.html?ei=5070&en=b70698c5ef93661d&ex=1157342400&pagewanted=print "Usonano provanta kapti la magion de Monet," de Grace Glueck, recenzo de la artekspozicio " ''En la Lumo de Monet: Theodore Robinson ĉe Giverny'' " en ''The New York Times'', 5-a de aŭgusto 2006] * [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA1531F930A35754C0A9639C8B63&sec=&pagewanted=print "Kiam via najbaro estas Monet" de Benjamin Genocchio, recenzo de la artekspozicio "En la Lumo de Monet: Theodore Robinson ĉe Giverny" en ''The New York Times'', 3-a de julio 2005] * [http://www.museothyssen.org/thyssen/ficha_artista/488 Theodore Robinson, Muzeo Thyssen-Bornemisza. Biografio kaj verkoj] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/52638 ''Amerika impresionismo kaj realismo : grava ekspozicio de la Met''], ekspozicia katalogo de 1991 de la bibliotekoj de la Metropola Muzeo de Arto {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Robinson, Theodore}} [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] e1938uijag9p7myrzd7uj4gjl3k3jia 9420370 9420369 2026-07-04T17:12:10Z Sj1mor 12103 9420370 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Robinson en 1882}} <!--[[Dosiero:Theodore_Robinson.jpg|maldekstra|eta|]]-->[[Dosiero:RobinsonTheodoreSelfPortrait.jpg|dekstra|eta|322x322ra|Theodore Robinson, Memportreto]] '''Theodore ROBINSON''' (naskiĝis la 3-an de junio 1852 en [[Vermonto]]{{Streketo}} mortis la 2-an de aprilo 1896 en [[Novjorko]]) estis usona pentristo plej konata pro siaj [[Impresionismo|impresionismaj]] pejzaĝoj. Li estis unu el la unuaj usonaj artistoj, kiuj ekpraktikis impresionismon fine de la 1880-aj jaroj, vizitante [[Giverny]] kaj evoluigante proksiman amikecon kun [[Claude Monet]]. Pluraj el liaj verkoj estas konsiderataj majstraĵoj de usona impresionismo. [[Dosiero:Robinson_La_Vachère.jpg|dekstra|eta|''La Vachère'' (ĉ. 1888) Smithsonian American Art Museum]] [[Dosiero:Theodore_Robinson_-_Winter_Landscape_(1889).jpg|eta|''Vintra pejzaĝo'', 1889]] [[Dosiero:Theodore_Robinson_-_La_débacle.jpg|eta|''La debaklo'', 1892]] [[Dosiero:Robinson_Nantucket.jpg|eta|''Nantucket'', 1882]] == Artaĵgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Robinson_The_Layette.jpg|alternative=The Layette, (1882)| ''La Layette'', (1882) Dosiero:Robinson_Girl_at_Piano.jpg|alternative=Girl at Piano, (c. 1887)| ''Knabino ĉe piano,'' (ĉ. 1887) Dosiero:By_the_River_Theodore_Robinson_1887.jpeg|alternative=By the River, (1887)| ''Ĉe la rivero'', (1887) Dosiero:Theodore_Robinson_-_Capri.jpg|alternative=Capri, 1890, Collection Carmen Thyssen-Bornemisza, Thyssen-Bornemisza Museum, Madrid| ''Capri,'' 1890, Kolekto Carmen Thyssen-Bornemisza, [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]], Madrido Dosiero:Theodore_Robinson_-_The_old_bridge.jpg|alternative=The Old Bridge, 1890. Museo Thyssen-Bornemisza.| ''La malnova ponto'', 1890. [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]]. Dosiero:Theodore_Robinson_(1852-1896)_-_Père_Trognon_and_His_Daughter_at_the_Bridge_(1891).jpg|alternative=Père Trognon and His Daughter at the Bridge, (1891)| ''Patro Trognon kaj lia filino ĉe la ponto,'' (1891) Dosiero:The_Valley_of_the_Seine,_from_the_Hills_of_Giverny_A30809.jpg|alternative=Valley of the Seine from Giverny Heights, (1892), Corcoran Gallery of Art| ''Valo de Sejno de Giverny-montetoj'', (1892), Corcoran Galerio de Arto Dosiero:Robinson_House_with_Scaffolding.jpg|alternative=House with Scaffolding, (1892), North Carolina Museum of Art| ''Domo kun skafaldaro,'' (1892), [[Nord-Karolina Muzeo de Arto|Norda Karolina Muzeo de Arto]] Dosiero:Theodore_Robinson_-_Le_Cortège_nuptial.jpg|alternative=The Wedding March, (1892)| ''La nuptomarŝo,'' (1892) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_A_French_Hamlet_-_Theodore_Robinson_-_overall.jpg|alternative=A French Hamlet, (1892) Brooklyn Museum| ''Franca hamleto'', (1892) [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Robinson_In_the_Sun.jpg|alternative=In the Sun (1892), a study of his romantic companion Marie| ''En la suno'' (1892), studo pri lia romantika kunulino Marie <ref>{{cite web|url=https://www.vmfa.museum/piction/6027262-207374516/|title=In the Sun (Primary Title)|website=Virginia Museum of Fine Arts|access-date=25 November 2020|quote=Marie, as she was known, was Robinson’s romantic companion and prospective wife. Sadly, the artist died unmarried just four years later at the young age of forty-three.}}</ref> Dosiero:Robinson_Canal_Scene.jpg|alternative=Canal Scene, (1893)| ''Kanala sceno,'' (1893) Dosiero:Theodore_Robinson_-_Low_Tide,_Riverside_Yacht_Club_(1894).jpg|alternative=Low Tide Riverside Yacht Club, (1894), Collection of Margaret and Raymond Horowitz| ''Malalta tajdo Riverborda Velklubo ,'' (1894), Kolekto de Margaret kaj Raymond Horowitz Dosiero:Theodore_Robinson_-_World's_Columbian_Exposition_-_2010.73_-_Crystal_Bridges_Museum_of_American_Art.jpg|alternative=World's Columbian Exposition (1894), Collection of Crystal Bridges Museum of American Art.| ''[[Monda Kolumbia Ekspozicio]]'' (1894), Kolekto de Crystal Bridges, Muzeo de Amerika Arto . Dosiero:RobinsonTheodoreJamaicaVermont.jpg|alternative=Theodore Robinson, Jamaica, Vermont, (1895)| Theodore Robinson, ''Jamajko, Vermonto ,'' (1895) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.theodorerobinson.org theodorerobinson.org], 150 verkoj de Theodore Robinson * [https://www.flickr.com/photos/27903472@N07/3112530417/ ''Capri'' de Theodore Robinson, en VIA URBO ĈE LA THYSSEN, projekto de la Muzeo Thyssen ĉe Flickr] * [https://www.nytimes.com/2005/08/05/arts/design/05glue.html?ei=5070&en=b70698c5ef93661d&ex=1157342400&pagewanted=print "Usonano provanta kapti la magion de Monet," de Grace Glueck, recenzo de la artekspozicio " ''En la Lumo de Monet: Theodore Robinson ĉe Giverny'' " en ''The New York Times'', 5-a de aŭgusto 2006] * [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA1531F930A35754C0A9639C8B63&sec=&pagewanted=print "Kiam via najbaro estas Monet" de Benjamin Genocchio, recenzo de la artekspozicio "En la Lumo de Monet: Theodore Robinson ĉe Giverny" en ''The New York Times'', 3-a de julio 2005] * [http://www.museothyssen.org/thyssen/ficha_artista/488 Theodore Robinson, Muzeo Thyssen-Bornemisza. Biografio kaj verkoj] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/52638 ''Amerika impresionismo kaj realismo : grava ekspozicio de la Met''], ekspozicia katalogo de 1991 de la bibliotekoj de la Metropola Muzeo de Arto {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Robinson, Theodore}} [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] 2bxkg085t1v9g39gw2iiw8qm49ovcoa 0 948978 9420374 2026-07-04T17:23:15Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1288753837|Norbert Goeneutte]]" 9420374 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Norbert-Goeneutte_photo.jpg|eta|283x283ra|Norbert Goeneutte (1881); de ''L'Album Artistique et Biographique du Salon'']] '''Norbert Goeneutte''', ankaŭ konata kiel '''Norbert Gœneutte''' <ref>Laŭ la [https://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Goeneutte&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500003234 Getty Union List of Artist Names], Norbert Goeneutte estas la preferata literumado.</ref> (naskiĝis la 23-an de julio 1854 en [[Parizo]] – mortis la 9-an de oktobro 1894 en [[Auvers-sur-Oise]]) estis franca pentristo kaj gravuristo. La temoj de liaj pentraĵoj ofte estas pejzaĝoj kaj parizaj stratscenoj, klare montrante la influon de [[Impresionismo]]. Lia gravurado inkluzivas multajn [[Akvaforto|akvafortojn]], kiuj aperis en nuntempaj revuoj kaj ankaŭ estis uzitaj por librilustraĵo. Kiel ilustristo li estas precipe konata pro liaj ilustraĵoj de la romano ''{{Lang|fr|[[La Terre]]}}'' de [[Émile Zola]]. [[Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_Le_Docteur_Paul_Gachet.jpg|maldekstra|eta|196x196ra|''Portreto de [[Paul Gachet]]'' (1891)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_On_the_Jetty,_Le_Havre.jpg|alternative=On the Jetty at Le Havre (1887)| ''Sur la Ĝeto ĉe [[Havro]]'' (1887) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_La_soupe_du_matin.jpg|alternative=Morning Soup (date unknown)| ''Matena supo''<br /><br /><br /><br /> (dato nekonata) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_The_First_Tear.jpg|alternative=The First Tear (1884)| ''La Unua ŝireto'' (1884) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_Enfants_jouant_sur_la_plage.jpg|alternative=Boys Playing on the Beach (1881)| ''Knaboj ludantaj ĉe la strando'' (1881) </gallery> * [http://www.arcadja.com/auctions/en/goeneutte_norbert/artist/11586/ Arcadja Auctions: Pliaj verkoj de Goeneutte.] * Norbert Goeneutte @ Zibelius Fine Art * [http://www.goeneutte.com/ Blogo de Norbert Goeneutte] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj gravuristoj]] cerf2qdw46tg5sv5m3csa45900mjd78 9420376 9420374 2026-07-04T17:24:11Z Sj1mor 12103 9420376 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Norbert-Goeneutte_photo.jpg|eta|283x283ra|Norbert Goeneutte (1881); de ''L'Album Artistique et Biographique du Salon'']] '''Norbert Goeneutte''', ankaŭ konata kiel '''Norbert Gœneutte''' <ref>Laŭ la [https://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Goeneutte&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500003234 Getty Union List of Artist Names], Norbert Goeneutte estas la preferata literumado.</ref> (naskiĝis la 23-an de julio 1854 en [[Parizo]] – mortis la 9-an de oktobro 1894 en [[Auvers-sur-Oise]]) estis franca pentristo kaj gravuristo. La temoj de liaj pentraĵoj ofte estas pejzaĝoj kaj parizaj stratscenoj, klare montrante la influon de [[Impresionismo]]. Lia gravurado inkluzivas multajn [[Akvaforto|akvafortojn]], kiuj aperis en nuntempaj revuoj kaj ankaŭ estis uzitaj por librilustraĵo. Kiel ilustristo li estas precipe konata pro liaj ilustraĵoj de la romano ''{{Lang|fr|[[La Terre]]}}'' de [[Émile Zola]]. [[Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_Le_Docteur_Paul_Gachet.jpg|maldekstra|eta|196x196ra|''Portreto de [[Paul Gachet]]'' (1891)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_On_the_Jetty,_Le_Havre.jpg|alternative=On the Jetty at Le Havre (1887)| ''Sur la Ĝeto ĉe [[Havro]]'' (1887) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_La_soupe_du_matin.jpg|alternative=Morning Soup (date unknown)| ''Matena supo''<br /><br /><br /><br /> (dato nekonata) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_The_First_Tear.jpg|alternative=The First Tear (1884)| ''La Unua ŝireto'' (1884) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_Enfants_jouant_sur_la_plage.jpg|alternative=Boys Playing on the Beach (1881)| ''Knaboj ludantaj ĉe la strando'' (1881) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.arcadja.com/auctions/en/goeneutte_norbert/artist/11586/ Arcadja Auctions: Pliaj verkoj de Goeneutte.] * Norbert Goeneutte @ Zibelius Fine Art * [http://www.goeneutte.com/ Blogo de Norbert Goeneutte] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Goeneutte, Norbert}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj gravuristoj]] r30j0pp68a8e253qxmzbawwy9ce8xr4 9420377 9420376 2026-07-04T17:24:55Z Sj1mor 12103 9420377 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Norbert Goeneutte (1881); de ''L'Album Artistique et Biographique du Salon''}} <!--[[Dosiero:Norbert-Goeneutte_photo.jpg|eta|283x283ra|]]--> '''Norbert Goeneutte''', ankaŭ konata kiel '''Norbert Gœneutte''' <ref>Laŭ la [https://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Goeneutte&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500003234 Getty Union List of Artist Names], Norbert Goeneutte estas la preferata literumado.</ref> (naskiĝis la 23-an de julio 1854 en [[Parizo]] – mortis la 9-an de oktobro 1894 en [[Auvers-sur-Oise]]) estis franca pentristo kaj gravuristo. La temoj de liaj pentraĵoj ofte estas pejzaĝoj kaj parizaj stratscenoj, klare montrante la influon de [[Impresionismo]]. Lia gravurado inkluzivas multajn [[Akvaforto|akvafortojn]], kiuj aperis en nuntempaj revuoj kaj ankaŭ estis uzitaj por librilustraĵo. Kiel ilustristo li estas precipe konata pro liaj ilustraĵoj de la romano ''{{Lang|fr|[[La Terre]]}}'' de [[Émile Zola]]. [[Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_Le_Docteur_Paul_Gachet.jpg|dekstra|eta|280ra|''Portreto de [[Paul Gachet]]'' (1891)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_On_the_Jetty,_Le_Havre.jpg|alternative=On the Jetty at Le Havre (1887)| ''Sur la Ĝeto ĉe [[Havro]]'' (1887) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_La_soupe_du_matin.jpg|alternative=Morning Soup (date unknown)| ''Matena supo''<br /><br /><br /><br /> (dato nekonata) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_The_First_Tear.jpg|alternative=The First Tear (1884)| ''La Unua ŝireto'' (1884) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_Enfants_jouant_sur_la_plage.jpg|alternative=Boys Playing on the Beach (1881)| ''Knaboj ludantaj ĉe la strando'' (1881) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.arcadja.com/auctions/en/goeneutte_norbert/artist/11586/ Arcadja Auctions: Pliaj verkoj de Goeneutte.] * Norbert Goeneutte @ Zibelius Fine Art * [http://www.goeneutte.com/ Blogo de Norbert Goeneutte] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Goeneutte, Norbert}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj gravuristoj]] lhkyfifcgqgapde5fg2d2esb3s0pkox 9420380 9420377 2026-07-04T17:25:43Z Sj1mor 12103 9420380 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Norbert Goeneutte (1881); de ''L'Album Artistique et Biographique du Salon''}} <!--[[Dosiero:Norbert-Goeneutte_photo.jpg|eta|283x283ra|]]--> '''Norbert Goeneutte''', ankaŭ konata kiel '''Norbert Gœneutte''' <ref>Laŭ la [https://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Goeneutte&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500003234 Getty Union List of Artist Names], Norbert Goeneutte estas la preferata literumado.</ref> (naskiĝis la 23-an de julio 1854 en [[Parizo]] – mortis la 9-an de oktobro 1894 en [[Auvers-sur-Oise]]) estis franca pentristo kaj gravuristo. La temoj de liaj pentraĵoj ofte estas pejzaĝoj kaj parizaj stratscenoj, klare montrante la influon de [[Impresionismo]]. Lia gravurado inkluzivas multajn [[Akvaforto|akvafortojn]], kiuj aperis en nuntempaj revuoj kaj ankaŭ estis uzitaj por librilustraĵo. Kiel ilustristo li estas precipe konata pro liaj ilustraĵoj de la romano ''{{Lang|fr|[[:fr:La Terre]]}}'' de [[Émile Zola]]. [[Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_Le_Docteur_Paul_Gachet.jpg|dekstra|eta|280ra|''Portreto de [[Paul Gachet]]'' (1891)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_On_the_Jetty,_Le_Havre.jpg|alternative=On the Jetty at Le Havre (1887)| ''Sur la Ĝeto ĉe [[Havro]]'' (1887) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_La_soupe_du_matin.jpg|alternative=Morning Soup (date unknown)| ''Matena supo'' (dato nekonata) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_The_First_Tear.jpg|alternative=The First Tear (1884)| ''La Unua ŝireto'' (1884) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_Enfants_jouant_sur_la_plage.jpg|alternative=Boys Playing on the Beach (1881)| ''Knaboj ludantaj ĉe la strando'' (1881) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.arcadja.com/auctions/en/goeneutte_norbert/artist/11586/ Arcadja Auctions: Pliaj verkoj de Goeneutte.] * Norbert Goeneutte @ Zibelius Fine Art * [http://www.goeneutte.com/ Blogo de Norbert Goeneutte] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Goeneutte, Norbert}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj gravuristoj]] odikrkjxb9jqahvuy3ss6od89ovbs2r 9420383 9420380 2026-07-04T17:26:50Z Sj1mor 12103 9420383 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Norbert Goeneutte (1881); de ''L'Album Artistique et Biographique du Salon''}} <!--[[Dosiero:Norbert-Goeneutte_photo.jpg|eta|283x283ra|]]--> '''Norbert Goeneutte''', ankaŭ konata kiel '''Norbert Gœneutte''' <ref>Laŭ la [https://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Goeneutte&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500003234 Getty Union List of Artist Names], Norbert Goeneutte estas la preferata literumado.</ref> (naskiĝis la 23-an de julio 1854 en [[Parizo]] – mortis la 9-an de oktobro 1894 en [[Auvers-sur-Oise]]) estis franca pentristo kaj gravuristo. La temoj de liaj pentraĵoj ofte estas pejzaĝoj kaj parizaj stratscenoj, klare montrante la influon de [[Impresionismo]]. Lia gravurado inkluzivas multajn [[Akvaforto|akvafortojn]], kiuj aperis en nuntempaj revuoj kaj ankaŭ estis uzitaj por librilustraĵo. Kiel ilustristo li estas precipe konata pro liaj ilustraĵoj de la romano ''[[:fr:La Terre (Émile Zola)|La Terre]]'' de [[Émile Zola]]. [[Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_Le_Docteur_Paul_Gachet.jpg|dekstra|eta|280ra|''Portreto de [[Paul Gachet]]'' (1891)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_On_the_Jetty,_Le_Havre.jpg|alternative=On the Jetty at Le Havre (1887)| ''Sur la Ĝeto ĉe [[Havro]]'' (1887) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_La_soupe_du_matin.jpg|alternative=Morning Soup (date unknown)| ''Matena supo'' (dato nekonata) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_The_First_Tear.jpg|alternative=The First Tear (1884)| ''La Unua ŝireto'' (1884) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_Enfants_jouant_sur_la_plage.jpg|alternative=Boys Playing on the Beach (1881)| ''Knaboj ludantaj ĉe la strando'' (1881) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.arcadja.com/auctions/en/goeneutte_norbert/artist/11586/ Arcadja Auctions: Pliaj verkoj de Goeneutte.] * Norbert Goeneutte @ Zibelius Fine Art * [http://www.goeneutte.com/ Blogo de Norbert Goeneutte] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Goeneutte, Norbert}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj gravuristoj]] hxabs5fydxygzfzvfwhdt1v0wzytqey 9420390 9420383 2026-07-04T17:34:46Z Sj1mor 12103 9420390 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Norbert Goeneutte (1881); de ''L'Album Artistique et Biographique du Salon''}} <!--[[Dosiero:Norbert-Goeneutte_photo.jpg|eta|283x283ra|]]--> '''Norbert Goeneutte''', ankaŭ konata kiel '''Norbert Gœneutte''' <ref>Laŭ la [https://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Goeneutte&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500003234 Getty Union List of Artist Names], Norbert Goeneutte estas la preferata literumado.</ref> (naskiĝis la 23-an de julio 1854 en [[Parizo]] – mortis la 9-an de oktobro 1894 en [[Auvers-sur-Oise]]) estis franca pentristo kaj gravuristo. La temoj de liaj pentraĵoj ofte estas pejzaĝoj kaj parizaj stratscenoj, klare montrante la influon de [[Impresionismo]]. Lia gravurado inkluzivas multajn [[Akvaforto|akvafortojn]], kiuj aperis en nuntempaj revuoj kaj ankaŭ estis uzitaj por librilustraĵo. Kiel ilustristo li estas precipe konata pro liaj ilustraĵoj de la romano ''[[:fr:La Terre (Émile Zola)|La Terre]]'' de [[Émile Zola]]. Gœneutte, kiu estis studento de [[Isidore Pils|Pils]], jam per unu el siaj debutaj verkoj ĉe la Salono, ''Boulevard de Clichy'' (1876), ektrovis la bildigon de la pariza vivo, kiu formas la komunan fadenon de lia arto. Tiurilate li estis influita de [[Jean Béraud|Béraud]], sed poste li pli emas al [[Édouard Manet]] kaj [[Jean-François Raffaëlli|Raffaëlli]]. Famaj verkoj estas ''Aŭkcio sur la Placo'', ''Servistinoj en Duval'', ''Kafejo Koncerto'' kaj aliaj. Li ankaŭ pentris pejzaĝojn, faris akvafortojn kaj verkojn per sekpinto (ĉirkaŭ 200) kaj bonegajn desegnaĵojn. [[Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_Le_Docteur_Paul_Gachet.jpg|dekstra|eta|280ra|''Portreto de [[Paul Gachet]]'' (1891)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_On_the_Jetty,_Le_Havre.jpg|alternative=On the Jetty at Le Havre (1887)| ''Sur la Ĝeto ĉe [[Havro]]'' (1887) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_La_soupe_du_matin.jpg|alternative=Morning Soup (date unknown)| ''Matena supo'' (dato nekonata) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_The_First_Tear.jpg|alternative=The First Tear (1884)| ''La Unua ŝireto'' (1884) Dosiero:Norbert_Gœneutte_-_Enfants_jouant_sur_la_plage.jpg|alternative=Boys Playing on the Beach (1881)| ''Knaboj ludantaj ĉe la strando'' (1881) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.arcadja.com/auctions/en/goeneutte_norbert/artist/11586/ Arcadja Auctions: Pliaj verkoj de Goeneutte.] * Norbert Goeneutte @ Zibelius Fine Art * [http://www.goeneutte.com/ Blogo de Norbert Goeneutte] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Goeneutte, Norbert}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj gravuristoj]] p4mrzyxfr9l6rxyts92l8xs1vx6i2sw 0 948979 9420385 2026-07-04T17:28:08Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Norbert Goeneutte]] 9420385 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Norbert Goeneutte]] jtg0ibi4kb9mia9bd605qdj2ejo2tbq 1 948980 9420391 2026-07-04T17:35:08Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9420391 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Enkonduko el la germana, aldono el la sveda. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:35, 4 jul. 2026 (UTC) 4z8kv2xot9yl20efef7ckaxkkwl4xid 0 948981 9420392 2026-07-04T17:39:07Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1331076675|Jean-François Raffaëlli]]" 9420392 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Jean_Francois_Raffaelli_portrait.png|eta|Portreto de Jean Francois Raffaelli je 1895]] [[Dosiero:Jean-François_Raffaëlli.jpg|eta|{{Centre|Jean-François Raffaëlli en sia pariza studio.}}]] [[Dosiero:Raffaëlli_Chez_le_fondeur.jpg|maldekstra|eta|{{Centre|Jean-François Raffaëlli, ''Ĉe la gisisto'', 1886, oleo sur kanvaso, 128 x 116 cm, Musée des Beaux-Arts, [[Liono]]}}]] '''Jean-François Raffaëlli''' (naskiĝis la 20-an de aprilo 1850 ne [[Parizo]] - mortis la 11-an de februaro 1924 samloke) estis franca [[Realismo (arto)|realisma]] pentristo, skulptisto kaj [[Gravurado|gravuristo]], kiu ekspoziciis kun la [[Impresionismo|impresionistoj]]. Li ankaŭ aktivis kiel aktoro kaj verkisto. [[Dosiero:Chiffonnier_allumant_sa_pipe_-_Jean-François_Raffaëlli.jpg|eta|Pentraĵo de Jean-Francois Raffaëlli titolita ''Ĉifonulo lumiganta sian pipon'']] * [[hdl:10020/cifa860758|Dosieroj de Jean-François Raffaëlli]], ĉe la Getty Research Institute [[Kategorio:Italdevenaj francoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] 24rw4r5malhclfv7ue9xiwdntkranip 9420399 9420392 2026-07-04T17:47:14Z Sj1mor 12103 9420399 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Jean_Francois_Raffaelli_portrait.png|eta|Portreto de Jean Francois Raffaelli je 1895]] [[Dosiero:Jean-François_Raffaëlli.jpg|eta|{{Centre|Jean-François Raffaëlli en sia pariza studio.}}]] [[Dosiero:Raffaëlli_Chez_le_fondeur.jpg|maldekstra|eta|{{Centre|Jean-François Raffaëlli, ''Ĉe la gisisto'', 1886, oleo sur kanvaso, 128 x 116 cm, Musée des Beaux-Arts, [[Liono]]}}]] '''Jean-François Raffaëlli''' (naskiĝis la 20-an de aprilo 1850 ne [[Parizo]] - mortis la 11-an de februaro 1924 samloke) estis franca [[Realismo (arto)|realisma]] pentristo, skulptisto kaj [[Gravurado|gravuristo]], kiu ekspoziciis kun la [[Impresionismo|impresionistoj]]. Li ankaŭ aktivis kiel aktoro kaj verkisto. [[Dosiero:Chiffonnier_allumant_sa_pipe_-_Jean-François_Raffaëlli.jpg|eta|Pentraĵo de Jean-Francois Raffaëlli titolita ''Ĉifonulo lumiganta sian pipon'']] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[hdl:10020/cifa860758|Dosieroj de Jean-François Raffaëlli]], ĉe la Getty Research Institute {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Raffaëlli, Jean-François}} [[Kategorio:Italdevenaj francoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] otqg97v9hkualu6cdsvl3uhrqjowwi1 9420400 9420399 2026-07-04T17:47:34Z Sj1mor 12103 9420400 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Jean Francois Raffaelli je 1895}} <!--[[Dosiero:Jean_Francois_Raffaelli_portrait.png|eta|]]--> [[Dosiero:Jean-François_Raffaëlli.jpg|eta|{{Centre|Jean-François Raffaëlli en sia pariza studio.}}]] [[Dosiero:Raffaëlli_Chez_le_fondeur.jpg|maldekstra|eta|{{Centre|Jean-François Raffaëlli, ''Ĉe la gisisto'', 1886, oleo sur kanvaso, 128 x 116 cm, Musée des Beaux-Arts, [[Liono]]}}]] '''Jean-François Raffaëlli''' (naskiĝis la 20-an de aprilo 1850 ne [[Parizo]] - mortis la 11-an de februaro 1924 samloke) estis franca [[Realismo (arto)|realisma]] pentristo, skulptisto kaj [[Gravurado|gravuristo]], kiu ekspoziciis kun la [[Impresionismo|impresionistoj]]. Li ankaŭ aktivis kiel aktoro kaj verkisto. [[Dosiero:Chiffonnier_allumant_sa_pipe_-_Jean-François_Raffaëlli.jpg|eta|Pentraĵo de Jean-Francois Raffaëlli titolita ''Ĉifonulo lumiganta sian pipon'']] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[hdl:10020/cifa860758|Dosieroj de Jean-François Raffaëlli]], ĉe la Getty Research Institute {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Raffaëlli, Jean-François}} [[Kategorio:Italdevenaj francoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] fc58saehscz3mqikjdm9a65w5dt3woz 9420402 9420400 2026-07-04T17:54:52Z Sj1mor 12103 9420402 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Jean Francois Raffaelli je 1895}} <!--[[Dosiero:Jean_Francois_Raffaelli_portrait.png|eta|]]--> '''Jean-François Raffaëlli''' (naskiĝis la 20-an de aprilo 1850 ne [[Parizo]] - mortis la 11-an de februaro 1924 samloke) estis franca [[Realismo (arto)|realisma]] pentristo, skulptisto kaj [[Gravurado|gravuristo]], kiu ekspoziciis kun la [[Impresionismo|impresionistoj]]. Li ankaŭ aktivis kiel aktoro kaj verkisto. [[Dosiero:Jean-François_Raffaëlli.jpg|maldekstra|eta|{{Centre|Jean-François Raffaëlli en sia pariza studio.}}]] [[Dosiero:Raffaëlli_Chez_le_fondeur.jpg|maldekstra|eta|{{Centre|Jean-François Raffaëlli, ''Ĉe la gisisto'', 1886, oleo sur kanvaso, 128 x 116 cm, Musée des Beaux-Arts, [[Liono]]}}]] [[Dosiero:Chiffonnier_allumant_sa_pipe_-_Jean-François_Raffaëlli.jpg|eta|Pentraĵo de Jean-Francois Raffaëlli titolita ''Ĉifonulo lumiganta sian pipon''|maldekstra]]En 1881 kaj 1882 Raffaëlli partoprenis la impresionismajn ekspoziciojn ; en 1884 li organizis sian propran ekspozicion. Li komencis tie de la sama opinio kiel germanaj romantikuloj komence de la 19-a jarcento, ke la pli malnova arto diris ĉion, kion oni povus diri pri plastika beleco, sed lia konkludo estis, ke la moderna pentristo en pozitivisma epoko devas interpreti la karakterizaĵon en fenomenoj. Li nomis sian propran arton "karakterizismo", kaj li difinis sian taskon tiel, ke li volis atingi kaj la tipan kaj la individue vivantan per la "pasia studo de la homo". La [[Etburĝo|etburĝoj]], manlaboristoj, [[Kamparano|kamparanoj]], [[Vagabondo|vagabondoj]], kiujn li portretis en zorge elektitaj situacioj, estas fakte studataj kun la plej granda intenseco, kun la esenca emfazo koncize kaj forte, sen plibeligo, sed tute ne objektive, foje kun bonvola humuro, foje kun satira akreco, kiu ofte iras preter etburĝa pompo. Pluraj pli postaj portretoj de sinjorinoj kaj infanoj montris grandan progreson en kolorisma delikateco kaj en la eleganteco de la traktado, sen rezigni pri sia freŝeco kaj spontaneco. Jam en la 1870-aj jaroj, Raffaëlli pentris urbopejzaĝojn el Parizo; simile al liaj pejzaĝoj, ili estas konservitaj per tekniko pli simila al kolora desegnado ol al pentrado, kiu kontentiĝas per nuanco de la ĉefa afero kaj serĉas simplajn esprimojn de aera efiko kaj etoso. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[hdl:10020/cifa860758|Dosieroj de Jean-François Raffaëlli]], ĉe la Getty Research Institute {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Raffaëlli, Jean-François}} [[Kategorio:Italdevenaj francoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] g0ybnq8k54gnjntx2yreh83839m384g 1 948982 9420403 2026-07-04T17:55:08Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9420403 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Aldono el la sveda. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:55, 4 jul. 2026 (UTC) b6v75pigvz0244d54y05l2cqkrozl6e 0 948983 9420406 2026-07-04T17:58:23Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1172091656|Isidore Pils]]" 9420406 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Isidore_Pils_-_Portrait_de_l'artiste.jpg|eta|290x290ra|''Portreto de la artisto'', memportreto, 1853]] [[Dosiero:Self-Portrait_Isidore_Pils).jpg|eta|Malfrua memportreto de Isidore Pils]] '''Isidore-Alexandre-Augustin PILS''' (naskiĝis la 19-an de julio 1813 en [[Parizo]] – mortis la 3-an de septembro 1875 en [[Douarnenez]], departemento [[Finistère]]) estis franca akademia pentristo de religiaj kaj armeaj temoj. == Galerio == <gallery widths="180" heights="180"> Dosiero:Isidore_Pils_Saint_Pierre_guérissant_un_boiteux.JPG|alternative=St. Peter Healing a Lame Man at the Door of the Temple, 1838| ''Sankta Petro resanigante lamulon ĉe la pordo de la Templo'', 1838 Dosiero:Pils_rouget_lisle_chantant_marseillaise_mb_(Musée).jpg| ''[[Claude Joseph Rouget de Lisle|Rouget de L'Isle]] kantante [[Marseljezo|<nowiki/>]][[Marseljezo]]'', 1849 Dosiero:Isidore-Alexandre-Augustin_Pils_-_Horse_caparisoned_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Horse caparisoned, c. 1860, Art Gallery of New South Wales| ''Ĉevalo kun ĉapelo'', ĉ. 1860, Artgalerio de Novsudkimrio Dosiero:Campement_d'artilleurs_sur_la_place_de_la_Bourse,_4_juin_1871._D.6028.jpg|alternative=Campement d'artilleurs sur la place de la Bourse, 4 juin 1871| Campement d'Artilleurs sur la place de la Bourse, la 4-an de junio 1871 Dosiero:Isidore_Pils_-_Study_of_a_Reclining_Nude_-_1939.63_-_Cleveland_Museum_of_Art.tif|alternative=Study of a Reclining Nude 1836| Studo de reklinita nudulino 1836 Dosiero:Isidore_Alexandre_Augustin_Pils_(1813-1815-1875)_-_Head_of_an_Arab_in_a_Fez_-_B.M.748_-_Bowes_Museum.jpg|alternative=Head of an Arab in a Fez c 1856| Kapo de arabo en fezo ĉ. 1856 Dosiero:Isidore_Alexandre_Augustin_Pils_-_Portrait_de_Georges_Bousquet_-_NG_2720_-_National_Galleries_of_Scotland.jpg|alternative=Portrait of Georges Bousquet c 1841-3| Portreto de Georges Bousquet c 1841-3 </gallery> [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] fl6ibqaisvvqsatx6pprlbyzw2jq44f 9420407 9420406 2026-07-04T18:02:38Z Sj1mor 12103 9420407 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Isidore_Pils_-_Portrait_de_l'artiste.jpg|eta|341x341px|''Portreto de la artisto'', memportreto, 1853]] [[Dosiero:Self-Portrait_Isidore_Pils).jpg|eta|Malfrua memportreto de Isidore Pils]] '''Isidore-Alexandre-Augustin PILS''' (naskiĝis la 19-an de julio 1813 en [[Parizo]] – mortis la 3-an de septembro 1875 en [[Douarnenez]], departemento [[Finistère]]) estis franca akademia pentristo kaj akvarelisto de religiaj kaj armeaj temoj. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Isidore_Pils_Saint_Pierre_guérissant_un_boiteux.JPG|alternative=St. Peter Healing a Lame Man at the Door of the Temple, 1838| ''Sankta Petro resanigante lamulon ĉe la pordo de la Templo'', 1838 Dosiero:Pils_rouget_lisle_chantant_marseillaise_mb_(Musée).jpg| ''[[Claude Joseph Rouget de Lisle|Rouget de L'Isle]] kantante [[Marseljezo|<nowiki/>]][[Marseljezo]]'', 1849. Dosiero:Isidore-Alexandre-Augustin_Pils_-_Horse_caparisoned_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Horse caparisoned, c. 1860, Art Gallery of New South Wales| ''Ĉevalo kun ĉapelo'', ĉ. 1860, Artgalerio de Novsudkimrio Dosiero:Campement_d'artilleurs_sur_la_place_de_la_Bourse,_4_juin_1871._D.6028.jpg|alternative=Campement d'artilleurs sur la place de la Bourse, 4 juin 1871| Campement d'Artilleurs sur la place de la Bourse, la 4-an de junio 1871 Dosiero:Isidore_Pils_-_Study_of_a_Reclining_Nude_-_1939.63_-_Cleveland_Museum_of_Art.tif|alternative=Study of a Reclining Nude 1836| Studo de reklinita nudulino 1836 Dosiero:Isidore_Alexandre_Augustin_Pils_(1813-1815-1875)_-_Head_of_an_Arab_in_a_Fez_-_B.M.748_-_Bowes_Museum.jpg|alternative=Head of an Arab in a Fez c 1856| Kapo de arabo en fezo ĉ. 1856 Dosiero:Isidore_Alexandre_Augustin_Pils_-_Portrait_de_Georges_Bousquet_-_NG_2720_-_National_Galleries_of_Scotland.jpg|alternative=Portrait of Georges Bousquet c 1841-3| Portreto de Georges Bousquet c 1841-3 Dosiero:Isidore_alexandre_augustin_pils,_sbarco_delle_truppe_alleate_in_crimea_il_14_settembre_1854,_04.jpg|En la Krimea Milito Dosiero:Augustins_-_La_mort_d'une_soeur_de_charité,_1850_-_Isidore_Pils_Inv._R.F._1986-82.jpg|Funebrantoj </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pils, Isidore}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] mxumdhuh96cqx5tcv0y8721tqbh13if 9420408 9420407 2026-07-04T18:03:51Z Sj1mor 12103 9420408 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Isidore_Pils_-_Portrait_de_l'artiste.jpg|eta|341x341px|''Portreto de la artisto'', memportreto, 1853]] [[Dosiero:Self-Portrait_Isidore_Pils).jpg|eta|Malfrua memportreto de Isidore Pils]] '''Isidore-Alexandre-Augustin PILS''' (naskiĝis la 19-an de julio 1813 en [[Parizo]] – mortis la 3-an de septembro 1875 en [[Douarnenez]], departemento [[Finistère]]) estis franca akademia pentristo kaj akvarelisto de religiaj kaj armeaj temoj. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Isidore_Pils_Saint_Pierre_guérissant_un_boiteux.JPG|alternative=St. Peter Healing a Lame Man at the Door of the Temple, 1838| ''Sankta Petro resanigante lamulon ĉe la pordo de la Templo'', 1838 Dosiero:Pils_rouget_lisle_chantant_marseillaise_mb_(Musée).jpg| ''[[Claude Joseph Rouget de Lisle|Rouget de L'Isle]] kantante [[Marseljezo|<nowiki/>]][[Marseljezo]]'', 1849. Dosiero:Isidore-Alexandre-Augustin_Pils_-_Horse_caparisoned_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Horse caparisoned, c. 1860, Art Gallery of New South Wales| ''Ĉevalo kun ĉapelo'', ĉ. 1860, Artgalerio de Novsudkimrio Dosiero:Campement_d'artilleurs_sur_la_place_de_la_Bourse,_4_juin_1871._D.6028.jpg|alternative=Campement d'artilleurs sur la place de la Bourse, 4 juin 1871| Campement d'Artilleurs sur la place de la Bourse, la 4-an de junio 1871 Dosiero:Isidore_Pils_-_Study_of_a_Reclining_Nude_-_1939.63_-_Cleveland_Museum_of_Art.tif|alternative=Study of a Reclining Nude 1836| Studo de reklinita nudulino 1836 Dosiero:Isidore_Alexandre_Augustin_Pils_(1813-1815-1875)_-_Head_of_an_Arab_in_a_Fez_-_B.M.748_-_Bowes_Museum.jpg|alternative=Head of an Arab in a Fez c 1856| Kapo de arabo en fezo ĉ. 1856 Dosiero:Isidore_Alexandre_Augustin_Pils_-_Portrait_de_Georges_Bousquet_-_NG_2720_-_National_Galleries_of_Scotland.jpg|alternative=Portrait of Georges Bousquet c 1841-3| Portreto de Georges Bousquet c 1841-3 Dosiero:Isidore_alexandre_augustin_pils,_sbarco_delle_truppe_alleate_in_crimea_il_14_settembre_1854,_04.jpg|En la Krimea Milito Dosiero:Augustins_-_La_mort_d'une_soeur_de_charité,_1850_-_Isidore_Pils_Inv._R.F._1986-82.jpg|Funebrantoj </gallery> <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == --> {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pils, Isidore}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] k0t93llhfnk6xbui7rqvcr2zlpgmh21 9420409 9420408 2026-07-04T18:05:22Z Sj1mor 12103 9420409 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Isidore_Pils_-_Portrait_de_l'artiste.jpg|eta|341x341px|''Portreto de la artisto'', memportreto, 1853]] [[Dosiero:Self-Portrait_Isidore_Pils).jpg|eta|Malfrua memportreto de Isidore Pils]] '''Isidore-Alexandre-Augustin PILS''' (naskiĝis la 19-an de julio 1813 en [[Parizo]] – mortis la 3-an de septembro 1875 en [[Douarnenez]], departemento [[Finistère]]) estis franca akademia pentristo kaj akvarelisto de religiaj kaj armeaj temoj. Inter liaj aliaj verkoj, Pils pentris parton de la plafono de la granda ŝtuparo de la [[Operejo Garnier]], en kvar paneloj titolitaj ''La Dioj de Olimpo'', ''Apolono en'' ''sia ĉaro'', ''La Triumfo de Harmonio'', kaj ''La Apoteozo de la Opero'', kompletigitaj en la jaro de lia morto. La sekvan jaron, li estis la temo de biografio fare de [[Louis Becq de Fouquières]]. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Isidore_Pils_Saint_Pierre_guérissant_un_boiteux.JPG|alternative=St. Peter Healing a Lame Man at the Door of the Temple, 1838| ''Sankta Petro resanigante lamulon ĉe la pordo de la Templo'', 1838 Dosiero:Pils_rouget_lisle_chantant_marseillaise_mb_(Musée).jpg| ''[[Claude Joseph Rouget de Lisle|Rouget de L'Isle]] kantante [[Marseljezo|<nowiki/>]][[Marseljezo]]'', 1849. Dosiero:Isidore-Alexandre-Augustin_Pils_-_Horse_caparisoned_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Horse caparisoned, c. 1860, Art Gallery of New South Wales| ''Ĉevalo kun ĉapelo'', ĉ. 1860, Artgalerio de Novsudkimrio Dosiero:Campement_d'artilleurs_sur_la_place_de_la_Bourse,_4_juin_1871._D.6028.jpg|alternative=Campement d'artilleurs sur la place de la Bourse, 4 juin 1871| Campement d'Artilleurs sur la place de la Bourse, la 4-an de junio 1871 Dosiero:Isidore_Pils_-_Study_of_a_Reclining_Nude_-_1939.63_-_Cleveland_Museum_of_Art.tif|alternative=Study of a Reclining Nude 1836| Studo de reklinita nudulino 1836 Dosiero:Isidore_Alexandre_Augustin_Pils_(1813-1815-1875)_-_Head_of_an_Arab_in_a_Fez_-_B.M.748_-_Bowes_Museum.jpg|alternative=Head of an Arab in a Fez c 1856| Kapo de arabo en fezo ĉ. 1856 Dosiero:Isidore_Alexandre_Augustin_Pils_-_Portrait_de_Georges_Bousquet_-_NG_2720_-_National_Galleries_of_Scotland.jpg|alternative=Portrait of Georges Bousquet c 1841-3| Portreto de Georges Bousquet c 1841-3 Dosiero:Isidore_alexandre_augustin_pils,_sbarco_delle_truppe_alleate_in_crimea_il_14_settembre_1854,_04.jpg|En la Krimea Milito Dosiero:Augustins_-_La_mort_d'une_soeur_de_charité,_1850_-_Isidore_Pils_Inv._R.F._1986-82.jpg|Funebrantoj </gallery> <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == --> {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pils, Isidore}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] o3ijowttoutef0netwr5be60bfy7534 0 948984 9420411 2026-07-04T18:09:55Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361276846|François-Édouard Picot]]" 9420411 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:François-Edouard_Picot_BNF_Gallica.jpg|eta|François-Edouard Picot, {{Ĉirkaŭ|1865}}]] '''François-Édouard PICOT''' &#x5B;fʁɑ̃swa edwaʁ piko&#x5D; (naskiĝis la 17-an de oktobro 1786 en Parizo ; mortis la 15-an de marto 1868 samloke) estis franca [[Pentrarto|pentristo]] dum la [[Julia monarkio|Juliomonarkio]], pentrante mitologiajn, religiajn kaj historiajn temojn. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200px"> Dosiero:Cupid_and_Psyche_by_François-Édouard_Picot.jpg| François-Édouard Picot, ''L'Amour et Psyché'' (1817). Dosiero:François-Édouard_Picot_-_Léda.jpg| François-Édouard Picot, ''[[Leda (mitologio)|Léda]]'' (1832). Dosiero:Picot_Francois_Eduoard_L-Etude_et_le_Genie_devoilent_l-antique_Egypte_a_la_Grece.jpg|alternative=Study and Genius Unveil Ancient Egypt to Greece, 1827| ''Studo kaj Geniulo Malkaŝas Antikvan Egiption al Grekio'', 1827 Dosiero:1838_François-Édouard_Picot_-_The_Siege_of_Calais.jpg|alternative=The Siege of Calais, 1838| ''La Sieĝo de Calais'', 1838 Dosiero:Antoine-Louis_Regnault_by_Picot,_1846.jpg| ''[[Antoine-Louis Regnault]]'', 1846 Dosiero:Odalisque_-_François_Edouard_Picot.jpg|alternative=Odalisque, 1829| ''Odalisko'', 1829 Dosiero:Picot_1813_Rennes.jpg| ''La mort de Jacob,'' 1813, Rennes, musée des Beaux-Arts </gallery>Inter liaj lernantoj inkluzivas: <ref>Schools and Masters of Painting: With an Appendix on the Principal Galleries of Europe, p.439, by Alida Graveraet Radcliffe, published 1887, Appleton and company</ref> * Étienne-Prosper Berne-Bellecour <ref name="A2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QXVNAAAAYAAJ&q=Etienne+Prosper+Berne-Bellecour&pg=PA460|title=The Illustrated American, Volume 13|publisher=Illustrated American Publishing Company|year=1893|pages=460}}</ref> * Édouard Théophile Blanchard * Ludoviko Émile Benassit * Jean-Achille Benouville * François-Léon Benouville * [[William Adolphe Bouguereau|William-Adolphe Bouguereau]] * Aleksandro Cabanel * Charles-Alexandre Coëssin de la Fosse * [[Jean-Jacques Henner]] * Ludoviko Héctor Leroux * Émile Lévy * [[Gustave Moreau|Gustavo Moreau]] * [[Léon Perrault|Léon Bazile Perrault]] * Jules-Émile Saintin * Jehan Georges Vibert * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=2696 Francois-Edouard Picot ĉe la Arta Renoviga Centro] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 43gr06if6iow72en2j7uzaknjz6cboy 9420412 9420411 2026-07-04T18:11:34Z Sj1mor 12103 9420412 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:François-Edouard_Picot_BNF_Gallica.jpg|eta|François-Edouard Picot, {{Ĉirkaŭ|1865}}]] '''François-Édouard PICOT''' &#x5B;fʁɑ̃swa edwaʁ piko&#x5D; (naskiĝis la 17-an de oktobro 1786 en Parizo ; mortis la 15-an de marto 1868 samloke) estis franca [[Pentrarto|pentristo]] dum la [[Julia monarkio|Juliomonarkio]], pentrante mitologiajn, religiajn kaj historiajn temojn. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Cupid_and_Psyche_by_François-Édouard_Picot.jpg| François-Édouard Picot, ''L'Amour et Psyché'' (1817). Dosiero:François-Édouard_Picot_-_Léda.jpg| François-Édouard Picot, ''[[Leda (mitologio)|Léda]]'' (1832). Dosiero:Picot_Francois_Eduoard_L-Etude_et_le_Genie_devoilent_l-antique_Egypte_a_la_Grece.jpg|alternative=Study and Genius Unveil Ancient Egypt to Greece, 1827| ''Studo kaj Geniulo Malkaŝas Antikvan Egiption al Grekio'', 1827 Dosiero:1838_François-Édouard_Picot_-_The_Siege_of_Calais.jpg|alternative=The Siege of Calais, 1838| ''La Sieĝo de Calais'', 1838 Dosiero:Antoine-Louis_Regnault_by_Picot,_1846.jpg| ''[[Antoine-Louis Regnault]]'', 1846 Dosiero:Odalisque_-_François_Edouard_Picot.jpg|alternative=Odalisque, 1829| ''Odalisko'', 1829 Dosiero:Picot_1813_Rennes.jpg| ''La mort de Jacob,'' 1813, Rennes, musée des Beaux-Arts </gallery>Inter liaj lernantoj inkluzivas: <ref>Schools and Masters of Painting: With an Appendix on the Principal Galleries of Europe, p.439, by Alida Graveraet Radcliffe, published 1887, Appleton and company</ref> * Étienne-Prosper Berne-Bellecour <ref name="A2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QXVNAAAAYAAJ&q=Etienne+Prosper+Berne-Bellecour&pg=PA460|title=The Illustrated American, Volume 13|publisher=Illustrated American Publishing Company|year=1893|pages=460}}</ref> * Édouard Théophile Blanchard * Louis Émile Benassit * Jean-Achille Benouville * François-Léon Benouville * [[William Adolphe Bouguereau]] * Alexandre Cabanel * Charles-Alexandre Coëssin de la Fosse * [[Jean-Jacques Henner]] * Louis Héctor Leroux * Émile Lévy * [[Gustave Moreau]] * [[Léon Perrault]] * Jules-Émile Saintin * Jehan Georges Vibert == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=2696 Francois-Edouard Picot ĉe la Arta Renoviga Centro] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|François-Édouard Picot [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 7w90iayajorff1r8kh0o5fs160dq8m5 9420413 9420412 2026-07-04T18:12:06Z Sj1mor 12103 9420413 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=François-Edouard Picot, {{Ĉirkaŭ|1865}}}} <!--[[Dosiero:François-Edouard_Picot_BNF_Gallica.jpg|eta|]]--> '''François-Édouard PICOT''' &#x5B;fʁɑ̃swa edwaʁ piko&#x5D; (naskiĝis la 17-an de oktobro 1786 en Parizo ; mortis la 15-an de marto 1868 samloke) estis franca [[Pentrarto|pentristo]] dum la [[Julia monarkio|Juliomonarkio]], pentrante mitologiajn, religiajn kaj historiajn temojn. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Cupid_and_Psyche_by_François-Édouard_Picot.jpg| François-Édouard Picot, ''L'Amour et Psyché'' (1817). Dosiero:François-Édouard_Picot_-_Léda.jpg| François-Édouard Picot, ''[[Leda (mitologio)|Léda]]'' (1832). Dosiero:Picot_Francois_Eduoard_L-Etude_et_le_Genie_devoilent_l-antique_Egypte_a_la_Grece.jpg|alternative=Study and Genius Unveil Ancient Egypt to Greece, 1827| ''Studo kaj Geniulo Malkaŝas Antikvan Egiption al Grekio'', 1827 Dosiero:1838_François-Édouard_Picot_-_The_Siege_of_Calais.jpg|alternative=The Siege of Calais, 1838| ''La Sieĝo de Calais'', 1838 Dosiero:Antoine-Louis_Regnault_by_Picot,_1846.jpg| ''[[Antoine-Louis Regnault]]'', 1846 Dosiero:Odalisque_-_François_Edouard_Picot.jpg|alternative=Odalisque, 1829| ''Odalisko'', 1829 Dosiero:Picot_1813_Rennes.jpg| ''La mort de Jacob,'' 1813, Rennes, musée des Beaux-Arts </gallery>Inter liaj lernantoj inkluzivas: <ref>Schools and Masters of Painting: With an Appendix on the Principal Galleries of Europe, p.439, by Alida Graveraet Radcliffe, published 1887, Appleton and company</ref> * Étienne-Prosper Berne-Bellecour <ref name="A2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QXVNAAAAYAAJ&q=Etienne+Prosper+Berne-Bellecour&pg=PA460|title=The Illustrated American, Volume 13|publisher=Illustrated American Publishing Company|year=1893|pages=460}}</ref> * Édouard Théophile Blanchard * Louis Émile Benassit * Jean-Achille Benouville * François-Léon Benouville * [[William Adolphe Bouguereau]] * Alexandre Cabanel * Charles-Alexandre Coëssin de la Fosse * [[Jean-Jacques Henner]] * Louis Héctor Leroux * Émile Lévy * [[Gustave Moreau]] * [[Léon Perrault]] * Jules-Émile Saintin * Jehan Georges Vibert == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=2696 Francois-Edouard Picot ĉe la Arta Renoviga Centro] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|François-Édouard Picot [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] pnrd7fc5h62xqdao8hkkhppekojldw4 9420414 9420413 2026-07-04T18:12:43Z Sj1mor 12103 9420414 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=François-Edouard Picot, {{Ĉirkaŭ|1865}}}} <!--[[Dosiero:François-Edouard_Picot_BNF_Gallica.jpg|eta|]]--> '''François-Édouard PICOT''' &#x5B;fʁɑ̃swa edwaʁ piko&#x5D; (naskiĝis la 17-an de oktobro 1786 en Parizo ; mortis la 15-an de marto 1868 samloke) estis franca [[Pentrarto|pentristo]] dum la [[Julia monarkio|Juliomonarkio]], pentrante mitologiajn, religiajn kaj historiajn temojn. Inter liaj lernantoj inkluzivas: <ref>Schools and Masters of Painting: With an Appendix on the Principal Galleries of Europe, p.439, by Alida Graveraet Radcliffe, published 1887, Appleton and company</ref> * Étienne-Prosper Berne-Bellecour <ref name="A2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QXVNAAAAYAAJ&q=Etienne+Prosper+Berne-Bellecour&pg=PA460|title=The Illustrated American, Volume 13|publisher=Illustrated American Publishing Company|year=1893|pages=460}}</ref> * Édouard Théophile Blanchard * Louis Émile Benassit * Jean-Achille Benouville * François-Léon Benouville * [[William Adolphe Bouguereau]] * Alexandre Cabanel * Charles-Alexandre Coëssin de la Fosse * [[Jean-Jacques Henner]] * Louis Héctor Leroux * Émile Lévy * [[Gustave Moreau]] * [[Léon Perrault]] * Jules-Émile Saintin * Jehan Georges Vibert == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Cupid_and_Psyche_by_François-Édouard_Picot.jpg| François-Édouard Picot, ''L'Amour et Psyché'' (1817). Dosiero:François-Édouard_Picot_-_Léda.jpg| François-Édouard Picot, ''[[Leda (mitologio)|Léda]]'' (1832). Dosiero:Picot_Francois_Eduoard_L-Etude_et_le_Genie_devoilent_l-antique_Egypte_a_la_Grece.jpg|alternative=Study and Genius Unveil Ancient Egypt to Greece, 1827| ''Studo kaj Geniulo Malkaŝas Antikvan Egiption al Grekio'', 1827 Dosiero:1838_François-Édouard_Picot_-_The_Siege_of_Calais.jpg|alternative=The Siege of Calais, 1838| ''La Sieĝo de Calais'', 1838 Dosiero:Antoine-Louis_Regnault_by_Picot,_1846.jpg| ''[[Antoine-Louis Regnault]]'', 1846 Dosiero:Odalisque_-_François_Edouard_Picot.jpg|alternative=Odalisque, 1829| ''Odalisko'', 1829 Dosiero:Picot_1813_Rennes.jpg| ''La mort de Jacob,'' 1813, Rennes, musée des Beaux-Arts </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=2696 Francois-Edouard Picot ĉe la Arta Renoviga Centro] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|François-Édouard Picot [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] dsgzn6porvvpxeqexgt3svaqdxt4o4h 9420417 9420414 2026-07-04T18:14:57Z Sj1mor 12103 9420417 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=François-Edouard Picot, {{Ĉirkaŭ|1865}}}} <!--[[Dosiero:François-Edouard_Picot_BNF_Gallica.jpg|eta|]]--> '''François-Édouard PICOT''' &#x5B;fʁɑ̃swa edwaʁ piko&#x5D; (naskiĝis la 17-an de oktobro 1786 en Parizo ; mortis la 15-an de marto 1868 samloke) estis franca [[Pentrarto|pentristo]] dum la [[Julia monarkio|Juliomonarkio]], pentrante mitologiajn, religiajn kaj historiajn temojn. Inter liaj lernantoj inkluzivas: <ref>Schools and Masters of Painting: With an Appendix on the Principal Galleries of Europe, p.439, by Alida Graveraet Radcliffe, published 1887, Appleton and company</ref> * Étienne-Prosper Berne-Bellecour <ref name="A2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QXVNAAAAYAAJ&q=Etienne+Prosper+Berne-Bellecour&pg=PA460|title=The Illustrated American, Volume 13|publisher=Illustrated American Publishing Company|year=1893|pages=460}}</ref> * Édouard Théophile Blanchard * Louis Émile Benassit * Jean-Achille Benouville * François-Léon Benouville * [[William Adolphe Bouguereau]] * Alexandre Cabanel * Charles-Alexandre Coëssin de la Fosse * [[Jean-Jacques Henner]] * Louis Héctor Leroux * Émile Lévy * [[Gustave Moreau]] * [[Léon Perrault]] * Jules-Émile Saintin * Jehan Georges Vibert == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Cupid_and_Psyche_by_François-Édouard_Picot.jpg| François-Édouard Picot, ''L'Amour et Psyché'' (1817). Dosiero:François-Édouard_Picot_-_Léda.jpg| François-Édouard Picot, ''[[Leda (mitologio)|Léda]]'' (1832). Dosiero:Picot_Francois_Eduoard_L-Etude_et_le_Genie_devoilent_l-antique_Egypte_a_la_Grece.jpg|alternative=Study and Genius Unveil Ancient Egypt to Greece, 1827| ''Studo kaj Geniulo Malkaŝas Antikvan Egiption al Grekio'', 1827 Dosiero:1838_François-Édouard_Picot_-_The_Siege_of_Calais.jpg|alternative=The Siege of Calais, 1838| ''La Sieĝo de Calais'', 1838 Dosiero:Antoine-Louis_Regnault_by_Picot,_1846.jpg| ''[[Antoine-Louis Regnault]]'', 1846 Dosiero:Odalisque_-_François_Edouard_Picot.jpg|alternative=Odalisque, 1829| ''Odalisko'', 1829 Dosiero:Picot_1813_Rennes.jpg| ''La mort de Jacob,'' 1813, Rennes, musée des Beaux-Arts </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=2696 Francois-Edouard Picot ĉe la Arta Renoviga Centro] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|François-Édouard Picot}} [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] ir9jdqqkkwacvol6qm18btncayf04kg 9420418 9420417 2026-07-04T18:20:38Z Sj1mor 12103 9420418 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=François-Edouard Picot, {{Ĉirkaŭ|1865}}}} <!--[[Dosiero:François-Edouard_Picot_BNF_Gallica.jpg|eta|]]--> '''François-Édouard PICOT''' &#x5B;fʁɑ̃swa edwaʁ piko&#x5D; (naskiĝis la 17-an de oktobro 1786 en [[Parizo]] &#x2013; mortis la 15-an de marto 1868 samloke) estis franca [[Pentrarto|pentristo]] dum la [[Julia monarkio|Juliomonarkio]], pentrante mitologiajn, religiajn kaj historiajn temojn. Li ankaŭ estis portretpentristo kaj litografiisto. Picot estis lernanto de [[François-André Vincent]] kaj [[Jacques-Louis David]].<ref>Letters of Gustave Courbet, Gustave Coubert, [[Especial:FuentesDeLibros/0226116530|ISBN 0-226-11653-0]], [[University_of_Chicago_Press]], 1992.</ref> Li pentris ''La Kronadon de la Virgulino'' por la preĝejo Loreto ({{Vikidatumoj|Q1710369}}) en Parizo. En la [[Luvro]], li kreis du alegoriajn plafonpentraĵojn prezentantajn la rilaton inter [[Antikva Egiptio|Egiptujo]] kaj [[Antikva Grekio|Grekio]] kaj la detruon de [[Herkulano]] kaj [[Pompejo]]. En la [[absido]] de la preĝejo Saint-Vincent de Paul en Parizo, li pentris kolosan [[Kristo|Kriston]] kun la Profetoj, kun bizanca statuara severeco, sed ne sen grandiozeco. Lia influo, tamen, estis pli granda per lia instruado ol per liaj pentraĵoj. Inter liaj lernantoj inkluzivas: <ref>Schools and Masters of Painting: With an Appendix on the Principal Galleries of Europe, p.439, by Alida Graveraet Radcliffe, published 1887, Appleton and company</ref> * Étienne-Prosper Berne-Bellecour <ref name="A2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QXVNAAAAYAAJ&q=Etienne+Prosper+Berne-Bellecour&pg=PA460|title=The Illustrated American, Volume 13|publisher=Illustrated American Publishing Company|year=1893|pages=460}}</ref> * Édouard Théophile Blanchard * Louis Émile Benassit * Jean-Achille Benouville * François-Léon Benouville * [[William Adolphe Bouguereau]] * Alexandre Cabanel * Charles-Alexandre Coëssin de la Fosse * [[Jean-Jacques Henner]] * Louis Héctor Leroux * Émile Lévy * [[Gustave Moreau]] * [[Léon Perrault]] * Jules-Émile Saintin * Jehan Georges Vibert == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Cupid_and_Psyche_by_François-Édouard_Picot.jpg| François-Édouard Picot, ''L'Amour et Psyché'' (1817). Dosiero:François-Édouard_Picot_-_Léda.jpg| François-Édouard Picot, ''[[Leda (mitologio)|Léda]]'' (1832). Dosiero:Picot_Francois_Eduoard_L-Etude_et_le_Genie_devoilent_l-antique_Egypte_a_la_Grece.jpg|alternative=Study and Genius Unveil Ancient Egypt to Greece, 1827| ''Studo kaj Geniulo Malkaŝas Antikvan Egiption al Grekio'', 1827 Dosiero:1838_François-Édouard_Picot_-_The_Siege_of_Calais.jpg|alternative=The Siege of Calais, 1838| ''La Sieĝo de Calais'', 1838 Dosiero:Antoine-Louis_Regnault_by_Picot,_1846.jpg| ''[[Antoine-Louis Regnault]]'', 1846 Dosiero:Odalisque_-_François_Edouard_Picot.jpg|alternative=Odalisque, 1829| ''Odalisko'', 1829 Dosiero:Picot_1813_Rennes.jpg| ''La mort de Jacob,'' 1813, Rennes, musée des Beaux-Arts </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=2696 Francois-Edouard Picot ĉe la Arta Renoviga Centro] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|François-Édouard Picot}} [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] pwxymio4hjtk9qe68flaiekj7lt3nez 9420420 9420418 2026-07-04T18:21:15Z Sj1mor 12103 9420420 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=François-Edouard Picot, {{Ĉirkaŭ|1865}}}} <!--[[Dosiero:François-Edouard_Picot_BNF_Gallica.jpg|eta|]]--> '''François-Édouard PICOT''' &#x5B;fʁɑ̃swa edwaʁ piko&#x5D; (naskiĝis la 17-an de oktobro 1786 en [[Parizo]] &#x2013; mortis la 15-an de marto 1868 samloke) estis franca [[Pentrarto|pentristo]] dum la [[Julia monarkio|Juliomonarkio]], pentrante mitologiajn, religiajn kaj historiajn temojn. Li ankaŭ estis portretpentristo kaj litografiisto. Picot estis lernanto de [[François-André Vincent]] kaj [[Jacques-Louis David]].<ref>Letters of Gustave Courbet, Gustave Coubert, <nowiki>ISBN 0-226-11653-0</nowiki>, [[University_of_Chicago_Press]], 1992.</ref> Li pentris ''La Kronadon de la Virgulino'' por la preĝejo Loreto ({{Vikidatumoj|Q1710369}}) en Parizo. En la [[Luvro]], li kreis du alegoriajn plafonpentraĵojn prezentantajn la rilaton inter [[Antikva Egiptio|Egiptujo]] kaj [[Antikva Grekio|Grekio]] kaj la detruon de [[Herkulano]] kaj [[Pompejo]]. En la [[absido]] de la preĝejo Saint-Vincent de Paul en Parizo, li pentris kolosan [[Kristo|Kriston]] kun la Profetoj, kun bizanca statuara severeco, sed ne sen grandiozeco. Lia influo, tamen, estis pli granda per lia instruado ol per liaj pentraĵoj. Inter liaj lernantoj inkluzivas: <ref>Schools and Masters of Painting: With an Appendix on the Principal Galleries of Europe, p.439, by Alida Graveraet Radcliffe, published 1887, Appleton and company</ref> * Étienne-Prosper Berne-Bellecour <ref name="A2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QXVNAAAAYAAJ&q=Etienne+Prosper+Berne-Bellecour&pg=PA460|title=The Illustrated American, Volume 13|publisher=Illustrated American Publishing Company|year=1893|pages=460}}</ref> * Édouard Théophile Blanchard * Louis Émile Benassit * Jean-Achille Benouville * François-Léon Benouville * [[William Adolphe Bouguereau]] * Alexandre Cabanel * Charles-Alexandre Coëssin de la Fosse * [[Jean-Jacques Henner]] * Louis Héctor Leroux * Émile Lévy * [[Gustave Moreau]] * [[Léon Perrault]] * Jules-Émile Saintin * Jehan Georges Vibert == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Cupid_and_Psyche_by_François-Édouard_Picot.jpg| François-Édouard Picot, ''L'Amour et Psyché'' (1817). Dosiero:François-Édouard_Picot_-_Léda.jpg| François-Édouard Picot, ''[[Leda (mitologio)|Léda]]'' (1832). Dosiero:Picot_Francois_Eduoard_L-Etude_et_le_Genie_devoilent_l-antique_Egypte_a_la_Grece.jpg|alternative=Study and Genius Unveil Ancient Egypt to Greece, 1827| ''Studo kaj Geniulo Malkaŝas Antikvan Egiption al Grekio'', 1827 Dosiero:1838_François-Édouard_Picot_-_The_Siege_of_Calais.jpg|alternative=The Siege of Calais, 1838| ''La Sieĝo de Calais'', 1838 Dosiero:Antoine-Louis_Regnault_by_Picot,_1846.jpg| ''Antoine-Louis Regnault'', 1846 Dosiero:Odalisque_-_François_Edouard_Picot.jpg|alternative=Odalisque, 1829| ''Odalisko'', 1829 Dosiero:Picot_1813_Rennes.jpg| ''La mort de Jacob,'' 1813, Rennes, musée des Beaux-Arts </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=2696 Francois-Edouard Picot ĉe la Arta Renoviga Centro] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|François-Édouard Picot}} [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] llkf7wpdx8vvuvwmah9ephjca9mdxmb 9420422 9420420 2026-07-04T18:22:22Z Sj1mor 12103 9420422 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=François-Edouard Picot, {{Ĉirkaŭ|1865}}}} <!--[[Dosiero:François-Edouard_Picot_BNF_Gallica.jpg|eta|]]--> '''François-Édouard PICOT''' &#x5B;fʁɑ̃swa edwaʁ piko&#x5D; (naskiĝis la 17-an de oktobro 1786 en [[Parizo]] &#x2013; mortis la 15-an de marto 1868 samloke) estis franca [[Pentrarto|pentristo]] dum la [[Julia monarkio|Juliomonarkio]], pentrante mitologiajn, religiajn kaj historiajn temojn. Li ankaŭ estis portretpentristo kaj litografiisto. Picot estis lernanto de [[François-André Vincent]] kaj [[Jacques-Louis David]].<ref>Letters of Gustave Courbet, Gustave Coubert, <nowiki>ISBN 0-226-11653-0</nowiki>, [[University_of_Chicago_Press]], 1992.</ref> Li pentris ''La Kronadon de la Virgulino'' por la preĝejo Loreto ({{Vikidatumoj|Q1710369}}) en Parizo. En la [[Luvro]], li kreis du alegoriajn plafonpentraĵojn prezentantajn la rilaton inter [[Antikva Egiptio|Egiptujo]] kaj [[Antikva Grekio|Grekio]] kaj la detruon de [[Herkulano]] kaj [[Pompejo]]. En la [[absido]] de la preĝejo Saint-Vincent de Paul en Parizo, li pentris kolosan [[Kristo|Kriston]] kun la Profetoj, kun bizanca statuara severeco, sed ne sen grandiozeco. Lia influo, tamen, estis pli granda per lia instruado ol per liaj pentraĵoj. Inter liaj lernantoj inkluzivas: <ref>Schools and Masters of Painting: With an Appendix on the Principal Galleries of Europe, p.439, by Alida Graveraet Radcliffe, published 1887, Appleton and company</ref> * Étienne-Prosper Berne-Bellecour <ref name="A2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QXVNAAAAYAAJ&q=Etienne+Prosper+Berne-Bellecour&pg=PA460|title=The Illustrated American, Volume 13|publisher=Illustrated American Publishing Company|year=1893|pages=460}}</ref> * Édouard Théophile Blanchard * Louis Émile Benassit * Jean-Achille Benouville * François-Léon Benouville * [[William Adolphe Bouguereau]] * Alexandre Cabanel * Charles-Alexandre Coëssin de la Fosse * [[Jean-Jacques Henner]] * Louis Héctor Leroux * Émile Lévy * [[Gustave Moreau]] * [[Léon Perrault]] * Jules-Émile Saintin * Jehan Georges Vibert == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Cupid_and_Psyche_by_François-Édouard_Picot.jpg| François-Édouard Picot, ''L'Amour et Psyché'' (1817). Dosiero:François-Édouard_Picot_-_Léda.jpg| François-Édouard Picot, ''[[Leda (mitologio)|Léda]]'' (1832). Dosiero:Picot_Francois_Eduoard_L-Etude_et_le_Genie_devoilent_l-antique_Egypte_a_la_Grece.jpg|alternative=Study and Genius Unveil Ancient Egypt to Greece, 1827| ''Studo kaj Geniulo malkaŝas antikvan Egiption al Grekio'', 1827 Dosiero:1838_François-Édouard_Picot_-_The_Siege_of_Calais.jpg|alternative=The Siege of Calais, 1838| ''La Sieĝo de Calais'', 1838 Dosiero:Antoine-Louis_Regnault_by_Picot,_1846.jpg| ''Antoine-Louis Regnault'', 1846 Dosiero:Odalisque_-_François_Edouard_Picot.jpg|alternative=Odalisque, 1829| ''[[Odalisko]]'', 1829 Dosiero:Picot_1813_Rennes.jpg| ''La mort de [[Jakobo]],'' 1813, Rennes, musée des Beaux-Arts </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=2696 Francois-Edouard Picot ĉe la Arta Renoviga Centro] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|François-Édouard Picot}} [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 967de8i9tdk6bf8t9zpco8dpmj8gesc 0 948985 9420424 2026-07-04T18:23:41Z Vyacheslav Nasretdinov 5961 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto filmo | originalatitolo = Два капитана | esperantatitolo = Du kapitanoj | bildo = Два капитана (1976).jpg | bildpiedo = Afiŝo de la filmo | produktolando = [[Sovetunio]] | filmadlando = [[Sovetunio]] | originalalingvo = [[rusa lingvo]] | aperdato = 1976 | daŭro = 450 minutoj | ĝenro = [[aventura filmo]] | kameraado = | buĝeto = | reĝisoro = Jevgenij Ka..." 9420424 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Два капитана | esperantatitolo = Du kapitanoj | bildo = Два капитана (1976).jpg | bildpiedo = Afiŝo de la filmo | produktolando = [[Sovetunio]] | filmadlando = [[Sovetunio]] | originalalingvo = [[rusa lingvo]] | aperdato = 1976 | daŭro = 450 minutoj | ĝenro = [[aventura filmo]] | kameraado = | buĝeto = | reĝisoro = [[Jevgenij Karelov]] | scenaro = [[Veniamin Kaverin]], Vladimir Savin, Jevgenij Karelov | laŭverko = Bazita sur la romano «[[Du kapitanoj]]» de [[Veniamin Kaverin]] | produktisto = [[Mosfilm]], Kreiva Unuiĝo de Televidaj Filmoj | muziko = [[Jevgenij Ptiĉkin]] | ĉefrolanto = [[Boris Tokarev]], [[Jelena Prudnikova]], [[Jurij Bogatirjov]] | efektoj = | produkto = | distribuo = | imdb_id = 0287213 }} '''«Du kapitanoj»''' ({{lang-ru|Два капита́на}}) — sovetia sesparta kolora [[aventura filmo|aventura televida filmo]], filmita en 1976 laŭ la samnoma romano de [[Veniamin Kaverin]]. La reĝisoro de la filmo estis [[Jevgenij Karelov]]; ĝi fariĝis lia lasta reĝisora verko. La televida premiero okazis la 26-an de februaro 1977. La filmo rakontas la historion de Sanja Grigorjev, kiu post la [[Oktobra Revolucio]] venis el la provinca urbo [[Ensk]] al [[Moskvo]]. Poste li fariĝis polusa [[aviadisto]] kaj dediĉis sian vivon al la serĉado de la ekspedicio de kapitano Ivan Tatarinov, malaperinta en [[Arkto]]. Sanja enamiĝas al Katja Tatarinova, la filino de la kapitano, sed ilian amon malhelpas la onklo de Katja, Nikolaj Antonoviĉ, kiu iam ludis sian rolon en tio, ke la ekspedicio ne revenis. == Intrigo == === Parto 1. «Malnovaj leteroj» === Sanja Grigorjev, kiu suferas pro muteco malgraŭ normala aŭdkapablo, kune kun sia amiko Petjka Skovorodnikov en 1914 eltiras el rivero la sakon de droninta leterportisto. La adresojn de la leteroj ne eblas legi, kaj la najbaroj — la familioj Grigorjev kaj Skovorodnikov — pasigas tempon legante ilin. Inter tiuj leteroj Sanja aparte memoras du: ili rakontas pri malsukcesa mara ekspedicio norden. La gepatroj de Sanja mortas: lia patro en malliberejo, kien li estis enfermita pro maljusta akuzo, kaj lia patrino pro akcidento. Doktoro Ivan Ivanoviĉ, konato de lia patro el la malliberejo, post fuĝo el mallibereco dum kelka tempo loĝas ĉe la familio Grigorjev. Tiam li okupiĝas pri Sanja, kaj danke al li la knabo lernas paroli. Kune kun Petjka Sanja forkuras al [[Turkestano]]. La amikoj envagoniĝas en trajnon kaj alvenas al [[Moskvo]], esperante ricevi helpon de la onklo de Petjka. Tamen la onklo ne troviĝas en Moskvo: li foriris al la fronto. === Parto 2. «La Tatarinovoj» === La knabojn sub sian protekton prenas fripono kromnomata Golubj. Ili komencas labori por li, vendante en bazaro diversajn valoraĵojn. Dum polica rastado Sanja estas arestita kaj sendita al akceptejo-distribuejo, dum Petjka forkuras en nekonata direkto. Post kelkaj tagoj Sanja estas prenita el la distribuejo de Ivan Pavloviĉ Korabljov, instruisto de komunuma lernejo. Pro sinsekvo de cirkonstancoj Sanja konatiĝas kun Nina Kapitonovna kaj ŝia nepino Katja Tatarinova. Ili estas parencoj de Nikolaj Antonoviĉ Tatarinov, la estro de la lernejo. Nikolaj Antonoviĉ estas kuzo de la patro de Katja, Ivan Lvoviĉ Tatarinov, kiu malaperis kune kun ekspedicio plurajn jarojn antaŭe. Sanja amikiĝas kun Katja kaj ofte vizitas la hejmon de la Tatarinovoj. Montriĝas, ke ankaŭ la familio Tatarinov, same kiel Sanja, antaŭ nelonge transloĝiĝis el [[Ensk]]. Nikolaj Antonoviĉ decidas forigi el la lernejo Korabljovon, kiu estas enamiĝinta al Marija Vasiljevna, la patrino de Katja, ĉar li mem amas ŝin. Sanja informas Korabljovon pri la planoj de Nikolaj Antonoviĉ. Pro tio Nikolaj Antonoviĉ ekmalamas Sanja kaj malpermesas al li aperi en sia hejmo. Sanja denove decidas forkuri al [[Turkestano]], sed malsaniĝas kaj svenas rekte surstrate. Oni transportas lin al hospitalo, kie li fariĝas paciento de tiu sama doktoro Ivan Ivanoviĉ, kiu iam instruis lin paroli. Post resaniĝo Sanja vizitas Ivan Ivanoviĉon kaj trovas ĉe li hejme foton de la ŝipanaro de la skuno «Sankta Maria». Inter la ŝipanoj li rekonas Ivan Tatarinovon, kies portreton li vidis ĉe Katja. === Parto 3. «La patro de Katja» === Sanja jam lernas en la lasta klaso. Foje li denove renkontas Katjan kaj komencas demandi ŝin pri ŝia patro. Sanja ekscias, ke kapitano Tatarinov ne iris laŭ la vojo [[Arĥangelsko]] — [[Vladivostoko]], kiel oni supozis, sed intencis atingi la [[Norda Poluso|Nordan Poluson]]. Eksciinte de sia helpanto Romaŝov, ke Sanja svatas al Katja, Nikolaj Antonoviĉ sendas ŝin al parencoj en Ensk. Sanja tuj divenas, ke ĝuste Romaŝov informis Nikolaj Antonoviĉon. Veninte al la bestoĝardeno al sia amiko Valjka Ĵukov, Sanja malkaŝe diras al li, ke Romaŝov estas kanajlo. De Valjka Sanja ekscias, ke tiu sama Romaŝov ankaŭ antaŭe denuncis lin kaj jam delonge raportas al Nikolaj Antonoviĉ pri ĉiuj knaboj. Kiam Sanja revenas al sia dormoĉambro, li trovas Romaŝovon traserĉanta lian valizon. Tuj kompreninte, ke Romaŝov serĉas la leterojn de Katja por transdoni ilin al Nikolaj Antonoviĉ, Sanja batas la kanajlon en la vizaĝon. Poste Sanja iras al Ensk, kie li renkontas sian fratinon Saŝa kaj la familion Skovorodnikov, kiujn li ne vidis dum pluraj jaroj. Ĉe la Skovorodnikovoj Sanja trovas la leterojn el la sako de la droninta leterportisto. Denove leginte la leterojn de la maristoj kaj komparinte ilian enhavon kun la rakonto de Katja, Sanja konkludas, ke tri el ili estis skribitaj de la navigisto Klimov kaj de kapitano Ivan Lvoviĉ Tatarinov mem. Tamen la tria letero estas perdita. En tiu letero la kapitano akuzas Nikolaj Antonoviĉon pri tio, ke li intence pereigis la ekspedicion, kaj nomas laŭnome la kulpulon de ĝia pereo — sian propran kuzon. Sanja ekde infanaĝo memoras la tekston de tiu letero parkere, sed li ne havas pruvojn. Sanja renkontas Katjan, rakontas al ŝi pri la leteroj kaj donas ilin por legado. En Moskvo Sanja rakontas al Marija Vasiljevna, la patrino de Katja, la enhavon de la perdita paĝo. Mencio en tiu letero de intima detalo — la kromnomo, kiun Marija Vasiljevna donis al sia edzo, «Montigomo Akcipitra Ungego» — konvinkas ŝin, ke Sanja ne inventas. === Parto 4. «La taglibro de navigisto Klimov» === Aŭdinte la enhavon de la lasta letero kaj konvinkiĝinte pri ĝia aŭtenteco, Marija Vasiljevna sin mortigas. Korabljov diras al Sanja, ke la Nikolaj menciita en la letero ne estas Nikolaj Antonoviĉ, sed tute alia homo — industriisto Nikolaj fon Viŝimirskij — kaj ke Nikolaj Antonoviĉ montris al Korabljov leterojn, en kiuj la kapitano mem tion diras. Sanja venas al la Tatarinovoj kaj petas montri al li tiujn leterojn. Anstataŭ tio Nikolaj Antonoviĉ akuzas Sanja pri kalumnio kaj pri la morto de Marija Vasiljevna, kaj ĵetas la leterojn al lia vizaĝo. Ofendita Sanja rifuzas legi ilin, sed donas sian vorton, ke li trovos la ekspedicion de kapitano Tatarinov. Post la lernejo Sanja foriras al [[Leningrado]], kie li eniras aviadan lernejon. La intereso pri la ekspedicio de kapitano Tatarinov kunigas Sanja kun Vladimir Jurjeviĉ Vanin, kiu ankaŭ interesiĝas pri la sorto de la ekspedicio. Vanin atentas la informojn posedatajn de Sanja kaj promesas inkluzivi lin en hidrologian ekspedicion, kiu iros al la regiono de la ekspedicio de Tatarinov. Post finiĝo de la aviada lernejo Sanja laŭ sia propra peto estas sendita al la transpolusa regiono. Tie li renkontas doktoron Ivan Ivanoviĉ. Montriĝas, ke ĝuste Ivan Ivanoviĉ kuracis en Arĥangelsko la navigiston Klimov kaj post lia morto prenis liajn taglibrojn. Pro hazardo Sanja kaj Ivan Ivanoviĉ troviĝas en neneca tendaro, kien ili iras al la vundita prezidanto Ledkov. En la tendaro Sanja trovas hokstangon de la skuno «Sankta Maria». Maljuna [[neneco]] rakontas, ke li trovis la hokstangon ĉirkaŭ dek jarojn antaŭe en boato ĉe la bordo de [[Tajmiro]]. En la boato troviĝis ankaŭ la kadavro de viro. Reveninte al Moskvo, Sanja ekscias, ke lia malnova malamiko Romaŝov fariĝis asistanto de Nikolaj Antonoviĉ kaj, laŭ onidiroj, intencas edziĝi al Katja. Sanja venas al la Tatarinovoj kaj rakontas al Katja ĉion, kion li eksciis pri la ekspedicio: pri la taglibroj de Klimov, pri la hokstango de la skuno kaj pri tio, ke li intencas peti ĉe la Ĉefa Administracio de la Norda Mara Vojo pri ekipado de serĉa ekspedicio. Katja siavice rakontas, ke Nikolaj Antonoviĉ intencas verki libron pri la ekspedicio, kaj montras al Sanja artikolon de Nikolaj Antonoviĉ. En ĝi li provas pravigi sin, denove transŝovante la kulpon pri la malbona ekipado de la ekspedicio sur fon Viŝimirskij. De la Tatarinovoj Sanja iras al Korabljov, kiu kunigas lin kun fon Viŝimirskij. Korabljov petas lin rakonti al Sanja pri la ekipado de la ekspedicio de kapitano Tatarinov, kaj fon Viŝimirskij aranĝas renkontiĝon ĉe si hejme. === Parto 5. «Batali kaj serĉi» === Fon Viŝimirskij rakontas al Sanja Grigorjev, ke iam, ankoraŭ antaŭ la revolucio, Nikolaj Antonoviĉ estis riĉa negocisto kaj ludis en la borso. Li ankaŭ rakontas, ke Nikolaj Antonoviĉ intence malbone ekipis la ekspedicion: kontraŭ subaĉetaĵoj li akceptis difektitan ĉokoladon, putran vestaron kaj netrejnitajn hundojn. Nikolaj Antonoviĉ faris ĉion por ke la ekspedicio ne revenu, ĉar li estis enamiĝinta al Marija Vasiljevna, la edzino de kapitano Tatarinov. Krome fon Viŝimirskij informas, ke Romaŝov interesiĝis pri la paperoj rilataj al la ekipado kaj pereo de la ekspedicio, kaj ke ĝuste li prenis ilin. El interparolo kun Korabljov Sanja ekscias, ke Romaŝov provas per tiuj paperoj ĉantaĝi Nikolaj Antonoviĉon, celante ke tiu konvinku Katjan edziniĝi al li. Sanja iras al Katja kaj konvinkas ŝin forveturi kun li al Leningrado. Reveninte al la hotelo, li trovas ĉe si Romaŝovon. Tiu montras paperojn pruvantajn la rektan kulpon de Nikolaj Antonoviĉ pri la pereo de la ekspedicio. Li proponas doni la paperojn al Sanja kondiĉe, ke tiu rezignu pri Katja. Sanja malsupreniras al la telefono, telefonas al Nikolaj Antonoviĉ kaj urĝe invitas lin veni al la hotelo. Kiam tiu alvenas, Sanja rakontas al li pri la propono de Romaŝov kaj pri la paperoj, kiuj pruvas, ke ĝuste Nikolaj Antonoviĉ prirabis la ekspedicion. Sed Romaŝov deklaras, ke Sanja mensogas, kaj rifuzas transdoni la paperojn. Sanja, kaj ankaŭ Katja kiel geologo, estas inkluzivitaj en la pretigata ekspedicio de la Ĉefa Administracio de la Norda Mara Vojo. Dum tiu ekspedicio oni interalie planas esplori la supozatan itineron de la ekspedicio de kapitano Tatarinov. Tamen la preparojn interrompas la komenciĝinta [[Granda Patriota Milito]]. Sanja trafas en ĉasaviadilan regimenton, kaj lia aviadilo estas faligita en aera batalo. Romaŝov trovas Katjan, kiu laboras kiel flegistino en leningrada hospitalo. Li rakontas al ŝi pri sia renkontiĝo kun vundita Sanja kaj asertas, ke tiu malaperis post kiam la trajno, en kiu ili veturis, estis pripafita de germanaj tankoj. La rakonto de Romaŝov alternas kun bildoj de la eventoj priskribataj de li; el tiuj bildoj la spektanto ekscias, ke efektive Romaŝov mem forlasis la vunditan Sanja solan en la arbaro, ŝtelinte lian pistolon kaj dokumentojn. === Parto 6. «Trovi kaj ne cedi» === Laŭ peto de Katja, Romaŝov trovas Pjotr Skovorodnikov kaj promesas provi serĉi Sanja Grigorjev per partizanoj. Prenante panon el la sako de Romaŝov laŭ lia peto, Katja trovas tie la dokumentojn de sia edzo kaj konkludas, ke Romaŝov mortigis lin. Aviada kapitano Aleksandr Grigorjev trafas en hospitalon kaj tie konatiĝas kun unu piloto, kiu transportas lin al Leningrado. Sed en la malnova loĝejo de Katja ŝi ne troviĝas. La novaj loĝantoj konsilas turni sin al la hospitalo, kie oni diras al Grigorjev, ke Katerina Ivanovna vivas kaj estas evakuita, tamen oni ne scias kien precize. El Leningrado Aleksandr iras al Moskvo por renkontiĝi kun Romaŝov kaj trovas en lia loĝejo Viŝimirskij. Maljuniĝinta Viŝimirskij ne rekonas Aleksandron kaj rakontas, ke li laboras por Romaŝov; tiutempe laŭ ordono de Romaŝov li serĉas la filinon de kapitano Tatarinov. Romaŝov revenas, kaj inter li kaj Aleksandr okazas malagrabla klarigado, kiu transiras en interbatiĝon. Dum la interbatiĝo Viŝimirskij vokas la milicion, kaj Romaŝov kaptas la pistolon, kiun li ŝtelis de Aleksandr. En tiu momento aperas la milicio kaj forkondukas Romaŝovon kune kun Grigorjev. Post kiam evidentiĝas, ke Romaŝov estas rabisto, Aleksandr iras al Korabljov kaj, ne trovante lin hejme, skribas al li noton. Poste li foriras al nova servoloko — ĉi-foje norden. Alveninte al la celloko, Aleksandr vizitas doktoron Ivan Ivanoviĉ Pavlov, sed ankaŭ ne trovas lin hejme. La edzino de la doktoro, Antonina Stepanovna, informas, ke Ledkov interesiĝis pri Aleksandr kaj ke li havas novajn informojn pri la «Sankta Maria». Ledkov rakontas, ke ĉe unu el la nenecaj gentoj ekzistas tradicio pri homoj venintaj de skuno pereinta en la glacioj. La rakonto de Ledkov ebligas al Aleksandr pli precize difini la supozatan lokon, kie necesas serĉi spurojn de la ekspedicio. Dum milita flugo Aleksandr atakas germanan rabŝipon kaj sinkigas ĝin. Tamen la aviadilo de kapitano Grigorjev estas trafita de malamika kontraŭaviadila artilerio. Saltinte per paraŝuto, Aleksandr kune kun sia navigisto alteriĝas sufiĉe proksime al la loko, kie iam iris kapitano Tatarinov. La navigisto elartikigas sian piedon, kaj Sanja devas porti lin tra glacia dezerto direkte al [[Jenisejo]], esperante renkonti homojn kaj helpon. La vojo de kapitano Grigorjev preskaŭ ripetas la vojon de kapitano Tatarinov. Fine li trovas la tendon de la kapitano, kiu staris en eterna frosto preskaŭ tridek jarojn. En la tendo troviĝas lia glaciiĝinta korpo kaj konservitaj objektoj, inter ili dokumentoj. Reveninte al sia servoloko, Sanja trovas Katjan. Katja jam scias, ke li trovis la ekspedicion. Somere Sanja venas al Moskvo, iras al Nikolaj Antonoviĉ kaj montras al li la trovitajn dokumentojn. El ili evidentiĝas, ke ĝuste Nikolaj Antonoviĉ Tatarinov intence pereigis la ekspedicion de la «Sankta Maria» kaj profitis el tio. En la finalo Aleksandr Grigorjev faras raporton pri la ekspedicio de Ivan Tatarinov. == Aktoroj == === En la roloj === {| class="wikitable" ! Aktoro !! Rolo |- | Boris Tokarev || Aleksandr Grigorjev |- | Sergej Kudrjavcev || Sanja Grigorjev infanaĝe |- | Jelena Prudnikova || Jekaterina Tatarinova-Grigorjeva |- | Jelena Lobkina || Katja Tatarinova infanaĝe |- | Jurij Bogatirjov || Miĥail Romaŝov |- | Aleksej Senĉev || Romaŝov infanaĝe |- | Nikolaj Gricenko || Nikolaj Antonoviĉ Tatarinov |- | Georgij Kulikov || Ivan Pavloviĉ Korabljov |- | Irina Peĉernikova || Marija Vasiljevna Tatarinova |- | Vera Kuznecova || Nina Kapitonovna Bubenĉikova |- | Zinaida Kirijenko || Aksinja Grigorjeva, patrino de Sanja |- | Ljubov Sokolova || onklino Daŝa |- | Vladimir Zamanskij || doktoro Ivan Ivanoviĉ |- | Pjotr Ljubeŝkin || Skovorodnikov, patro de Petjka |- | Miĥail Pugovkin || Gajer Kulij |- | Natalja Jegorova || Saŝa |- | Irina Klimenko || Saŝa infanaĝe |- | Jurij Kuzmenkov || Pjotr Skovorodnikov |- | Aleksandr Puzankov || Petjka Skovorodnikov infanaĝe |- | Aleksandr Vokaĉ || fon Viŝimirskij |- | Miĥail Pogorĵelskij || Vanin |- | Aleksandr Vigdorov || Valentin Ĵukov |- | Larisa Vikkel || Kiren, amikino de Katja |- | Raisa Kurkina || Antonina Stepanovna, edzino de la doktoro |- | Konstantin Berdikov || Luri |- | Jevgenij Burenkov || Roŝĉin |- | Nikifor Kolofidin || kirurgo |} === En epizodoj === Valentin Akkuratov, Borislav Brondukov, Pavel Vinnik, Ivan Vlasov, Jurij Gusev, Tamara Gerŝel, Olga Gerc, Jevgenij Gurov, Nikolaj Gorlov, Anatolij Golik, Aleksandr Didenko, Lidija Dranovskaja, Nina Zabrodina, Nina Zaĥarova, Vladimir Kozelkov, Aleksandr Lukjanov, Vladimir Marenkov, Aleksandr Pjatkov, Ljudmila Ivanova, Sergej Priselkov, Nadeĵda Samsonova, Vladimir Picek, Julija Coglin, Deli Elbert, Anatolij Jabbarov. == Filmteamo == * Reĝisoro — Jevgenij Karelov * Scenaristoj — Veniamin Kaverin, Vladimir Savin, Jevgenij Karelov * Ĉefa kameraisto — Valentin Makarov * Ĉefa scenografo — Miĥail Kartaŝov * Komponisto — Jevgenij Ptiĉkin == Kreado == === Elekto de aktoroj === Multaj kandidatoj pretendis la ĉefan rolon, sed Jevgenij Karelov elektis [[Boris Tokarev]]on. La aktoro mem rakontis, ke ekde infanaĝo li tre amis kaj la libron de Kaverin kaj la pli fruan filmon de Vladimir Vengerov, kiun li spektis multfoje. Tial li ĝojis esti aprobita por la rolo de Sanja Grigorjev.<ref name="tokarev">Igor BIN. «Tokarev Boris Vasiljeviĉ». rusactors.ru.</ref> Al la verkisto Veniamin Kaverin plaĉis ankaŭ la paro de Gennadij Sajfulin kiel Sanja kaj Oleg Dalj kiel Romaŝov, kiuj partoprenis en provfilmoj. === Filmado === La filmado daŭris du jarojn.<ref name="tokarev" /> En la filmo estis uzitaj materialoj de la Centra Ŝtata Arkivo de Kino-, Foto- kaj Fono-Dokumentoj de Sovetunio. La unuaj du partoj estis filmitaj en [[Kostroma]] kaj Pljos. La fervojaj scenoj estis filmitaj apud Moskvo, en Likino-Duljovo, kaj ĉe la poligono de VNIIĴT en Ŝĉerbinka. == Muziko == La ĉefa muzika temo de la filmo estas uverturo de Jevgenij Ptiĉkin. Dum la finaj titoloj sonas kanto laŭ tiu melodio kun vortoj de Jevgenij Karelov. En la kvina parto sonas la kanto «Letero hejmen» pri piloto; ĝian muzikon verkis Ptiĉkin, kaj la tekston Karelov.<ref>S. Grenke. «Kantoj el filmoj. „Dva kapitana“ (1976)». songkino.ru.</ref> La plenumanto estas [[Vadim Mulerman]]. == Notoj == <references/> == Literaturo == * Markova F. «Obsedo» // «Sovetskaja kultura», 15 marto 1977. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb titolo}} * «Dva kapitana» en la datumbazo [[Internet Movie Database|IMDb]], ID 0287213. * «Dva kapitana» ĉe la retejo de la telekanalo «Kultura». * Dokumenta filmo «Boris Tokarev. Tajno de du kapitanoj». {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1976]] [[Kategorio:Rusio en filmoj]] [[Kategorio:Veniamin Kaverin]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] cn0bqdhomvz22vi7y2y5awius297e4i 9420426 9420424 2026-07-04T18:27:33Z Vyacheslav Nasretdinov 5961 9420426 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Два капитана | esperantatitolo = Du kapitanoj | bildo = Два капитана (1976).jpg | bildpiedo = Afiŝo de la filmo | produktolando = [[Sovetunio]] | filmadlando = [[Sovetunio]] | originalalingvo = [[rusa lingvo]] | aperdato = 1976 | daŭro = 450 minutoj | ĝenro = [[aventura filmo]] | kameraado = | buĝeto = | reĝisoro = [[Jevgenij Karelov]] | scenaro = [[Veniamin Kaverin]], Vladimir Savin, Jevgenij Karelov | laŭverko = Bazita sur la romano «[[Du kapitanoj]]» de [[Veniamin Kaverin]] | produktisto = [[Mosfilm]], Kreiva Unuiĝo de Televidaj Filmoj | muziko = [[Jevgenij Ptiĉkin]] | ĉefrolanto = Boris Tokarev, Jelena Prudnikova, Jurij Bogatirjov | efektoj = | produkto = | distribuo = | imdb_id = 0287213 }} '''«Du kapitanoj»''' ({{lang-ru|Два капита́на}}) — sovetia sesparta kolora [[aventura filmo|aventura televida filmo]], filmita en 1976 laŭ la samnoma romano de [[Veniamin Kaverin]]. La reĝisoro de la filmo estis [[Jevgenij Karelov]]; ĝi fariĝis lia lasta reĝisora verko. La televida premiero okazis la 26-an de februaro 1977. La filmo rakontas la historion de Sanja Grigorjev, kiu post la [[Oktobra Revolucio]] venis el la provinca urbo Ensko al [[Moskvo]]. Poste li fariĝis polusa [[aviadisto]] kaj dediĉis sian vivon al la serĉado de la ekspedicio de kapitano Ivan Tatarinov, malaperinta en [[Arkto]]. Sanja enamiĝas al Katja Tatarinova, la filino de la kapitano, sed ilian amon malhelpas la onklo de Katja, Nikolaj Antonoviĉ, kiu iam ludis sian rolon en tio, ke la ekspedicio ne revenis. == Intrigo == === Parto 1. «Malnovaj leteroj» === Sanja Grigorjev, kiu suferas pro muteco malgraŭ normala aŭdkapablo, kune kun sia amiko Petjka Skovorodnikov en 1914 eltiras el rivero la sakon de droninta leterportisto. La adresojn de la leteroj ne eblas legi, kaj la najbaroj — la familioj Grigorjev kaj Skovorodnikov — pasigas tempon legante ilin. Inter tiuj leteroj Sanja aparte memoras du: ili rakontas pri malsukcesa mara ekspedicio norden. La gepatroj de Sanja mortas: lia patro en malliberejo, kien li estis enfermita pro maljusta akuzo, kaj lia patrino pro akcidento. Doktoro Ivan Ivanoviĉ, konato de lia patro el la malliberejo, post fuĝo el mallibereco dum kelka tempo loĝas ĉe la familio Grigorjev. Tiam li okupiĝas pri Sanja, kaj danke al li la knabo lernas paroli. Kune kun Petjka Sanja forkuras al [[Turkestano]]. La amikoj envagoniĝas en trajnon kaj alvenas al [[Moskvo]], esperante ricevi helpon de la onklo de Petjka. Tamen la onklo ne troviĝas en Moskvo: li foriris al la fronto. === Parto 2. «La Tatarinovoj» === La knabojn sub sian protekton prenas fripono kromnomata Golubj. Ili komencas labori por li, vendante en bazaro diversajn valoraĵojn. Dum polica rastado Sanja estas arestita kaj sendita al akceptejo-distribuejo, dum Petjka forkuras en nekonata direkto. Post kelkaj tagoj Sanja estas prenita el la distribuejo de Ivan Pavloviĉ Korabljov, instruisto de komunuma lernejo. Pro sinsekvo de cirkonstancoj Sanja konatiĝas kun Nina Kapitonovna kaj ŝia nepino Katja Tatarinova. Ili estas parencoj de Nikolaj Antonoviĉ Tatarinov, la estro de la lernejo. Nikolaj Antonoviĉ estas kuzo de la patro de Katja, Ivan Lvoviĉ Tatarinov, kiu malaperis kune kun ekspedicio plurajn jarojn antaŭe. Sanja amikiĝas kun Katja kaj ofte vizitas la hejmon de la Tatarinovoj. Montriĝas, ke ankaŭ la familio Tatarinov, same kiel Sanja, antaŭ nelonge transloĝiĝis el [[Ensk]]. Nikolaj Antonoviĉ decidas forigi el la lernejo Korabljovon, kiu estas enamiĝinta al Marija Vasiljevna, la patrino de Katja, ĉar li mem amas ŝin. Sanja informas Korabljovon pri la planoj de Nikolaj Antonoviĉ. Pro tio Nikolaj Antonoviĉ ekmalamas Sanja kaj malpermesas al li aperi en sia hejmo. Sanja denove decidas forkuri al [[Turkestano]], sed malsaniĝas kaj svenas rekte surstrate. Oni transportas lin al hospitalo, kie li fariĝas paciento de tiu sama doktoro Ivan Ivanoviĉ, kiu iam instruis lin paroli. Post resaniĝo Sanja vizitas Ivan Ivanoviĉon kaj trovas ĉe li hejme foton de la ŝipanaro de la skuno «Sankta Maria». Inter la ŝipanoj li rekonas Ivan Tatarinovon, kies portreton li vidis ĉe Katja. === Parto 3. «La patro de Katja» === Sanja jam lernas en la lasta klaso. Foje li denove renkontas Katjan kaj komencas demandi ŝin pri ŝia patro. Sanja ekscias, ke kapitano Tatarinov ne iris laŭ la vojo [[Arĥangelsko]] — [[Vladivostoko]], kiel oni supozis, sed intencis atingi la [[Norda Poluso|Nordan Poluson]]. Eksciinte de sia helpanto Romaŝov, ke Sanja svatas al Katja, Nikolaj Antonoviĉ sendas ŝin al parencoj en Ensk. Sanja tuj divenas, ke ĝuste Romaŝov informis Nikolaj Antonoviĉon. Veninte al la bestoĝardeno al sia amiko Valjka Ĵukov, Sanja malkaŝe diras al li, ke Romaŝov estas kanajlo. De Valjka Sanja ekscias, ke tiu sama Romaŝov ankaŭ antaŭe denuncis lin kaj jam delonge raportas al Nikolaj Antonoviĉ pri ĉiuj knaboj. Kiam Sanja revenas al sia dormoĉambro, li trovas Romaŝovon traserĉanta lian valizon. Tuj kompreninte, ke Romaŝov serĉas la leterojn de Katja por transdoni ilin al Nikolaj Antonoviĉ, Sanja batas la kanajlon en la vizaĝon. Poste Sanja iras al Ensk, kie li renkontas sian fratinon Saŝa kaj la familion Skovorodnikov, kiujn li ne vidis dum pluraj jaroj. Ĉe la Skovorodnikovoj Sanja trovas la leterojn el la sako de la droninta leterportisto. Denove leginte la leterojn de la maristoj kaj komparinte ilian enhavon kun la rakonto de Katja, Sanja konkludas, ke tri el ili estis skribitaj de la navigisto Klimov kaj de kapitano Ivan Lvoviĉ Tatarinov mem. Tamen la tria letero estas perdita. En tiu letero la kapitano akuzas Nikolaj Antonoviĉon pri tio, ke li intence pereigis la ekspedicion, kaj nomas laŭnome la kulpulon de ĝia pereo — sian propran kuzon. Sanja ekde infanaĝo memoras la tekston de tiu letero parkere, sed li ne havas pruvojn. Sanja renkontas Katjan, rakontas al ŝi pri la leteroj kaj donas ilin por legado. En Moskvo Sanja rakontas al Marija Vasiljevna, la patrino de Katja, la enhavon de la perdita paĝo. Mencio en tiu letero de intima detalo — la kromnomo, kiun Marija Vasiljevna donis al sia edzo, «Montigomo Akcipitra Ungego» — konvinkas ŝin, ke Sanja ne inventas. === Parto 4. «La taglibro de navigisto Klimov» === Aŭdinte la enhavon de la lasta letero kaj konvinkiĝinte pri ĝia aŭtenteco, Marija Vasiljevna sin mortigas. Korabljov diras al Sanja, ke la Nikolaj menciita en la letero ne estas Nikolaj Antonoviĉ, sed tute alia homo — industriisto Nikolaj fon Viŝimirskij — kaj ke Nikolaj Antonoviĉ montris al Korabljov leterojn, en kiuj la kapitano mem tion diras. Sanja venas al la Tatarinovoj kaj petas montri al li tiujn leterojn. Anstataŭ tio Nikolaj Antonoviĉ akuzas Sanja pri kalumnio kaj pri la morto de Marija Vasiljevna, kaj ĵetas la leterojn al lia vizaĝo. Ofendita Sanja rifuzas legi ilin, sed donas sian vorton, ke li trovos la ekspedicion de kapitano Tatarinov. Post la lernejo Sanja foriras al [[Leningrado]], kie li eniras aviadan lernejon. La intereso pri la ekspedicio de kapitano Tatarinov kunigas Sanja kun Vladimir Jurjeviĉ Vanin, kiu ankaŭ interesiĝas pri la sorto de la ekspedicio. Vanin atentas la informojn posedatajn de Sanja kaj promesas inkluzivi lin en hidrologian ekspedicion, kiu iros al la regiono de la ekspedicio de Tatarinov. Post finiĝo de la aviada lernejo Sanja laŭ sia propra peto estas sendita al la transpolusa regiono. Tie li renkontas doktoron Ivan Ivanoviĉ. Montriĝas, ke ĝuste Ivan Ivanoviĉ kuracis en Arĥangelsko la navigiston Klimov kaj post lia morto prenis liajn taglibrojn. Pro hazardo Sanja kaj Ivan Ivanoviĉ troviĝas en neneca tendaro, kien ili iras al la vundita prezidanto Ledkov. En la tendaro Sanja trovas hokstangon de la skuno «Sankta Maria». Maljuna [[neneco]] rakontas, ke li trovis la hokstangon ĉirkaŭ dek jarojn antaŭe en boato ĉe la bordo de [[Tajmiro]]. En la boato troviĝis ankaŭ la kadavro de viro. Reveninte al Moskvo, Sanja ekscias, ke lia malnova malamiko Romaŝov fariĝis asistanto de Nikolaj Antonoviĉ kaj, laŭ onidiroj, intencas edziĝi al Katja. Sanja venas al la Tatarinovoj kaj rakontas al Katja ĉion, kion li eksciis pri la ekspedicio: pri la taglibroj de Klimov, pri la hokstango de la skuno kaj pri tio, ke li intencas peti ĉe la Ĉefa Administracio de la Norda Mara Vojo pri ekipado de serĉa ekspedicio. Katja siavice rakontas, ke Nikolaj Antonoviĉ intencas verki libron pri la ekspedicio, kaj montras al Sanja artikolon de Nikolaj Antonoviĉ. En ĝi li provas pravigi sin, denove transŝovante la kulpon pri la malbona ekipado de la ekspedicio sur fon Viŝimirskij. De la Tatarinovoj Sanja iras al Korabljov, kiu kunigas lin kun fon Viŝimirskij. Korabljov petas lin rakonti al Sanja pri la ekipado de la ekspedicio de kapitano Tatarinov, kaj fon Viŝimirskij aranĝas renkontiĝon ĉe si hejme. === Parto 5. «Batali kaj serĉi» === Fon Viŝimirskij rakontas al Sanja Grigorjev, ke iam, ankoraŭ antaŭ la revolucio, Nikolaj Antonoviĉ estis riĉa negocisto kaj ludis en la borso. Li ankaŭ rakontas, ke Nikolaj Antonoviĉ intence malbone ekipis la ekspedicion: kontraŭ subaĉetaĵoj li akceptis difektitan ĉokoladon, putran vestaron kaj netrejnitajn hundojn. Nikolaj Antonoviĉ faris ĉion por ke la ekspedicio ne revenu, ĉar li estis enamiĝinta al Marija Vasiljevna, la edzino de kapitano Tatarinov. Krome fon Viŝimirskij informas, ke Romaŝov interesiĝis pri la paperoj rilataj al la ekipado kaj pereo de la ekspedicio, kaj ke ĝuste li prenis ilin. El interparolo kun Korabljov Sanja ekscias, ke Romaŝov provas per tiuj paperoj ĉantaĝi Nikolaj Antonoviĉon, celante ke tiu konvinku Katjan edziniĝi al li. Sanja iras al Katja kaj konvinkas ŝin forveturi kun li al Leningrado. Reveninte al la hotelo, li trovas ĉe si Romaŝovon. Tiu montras paperojn pruvantajn la rektan kulpon de Nikolaj Antonoviĉ pri la pereo de la ekspedicio. Li proponas doni la paperojn al Sanja kondiĉe, ke tiu rezignu pri Katja. Sanja malsupreniras al la telefono, telefonas al Nikolaj Antonoviĉ kaj urĝe invitas lin veni al la hotelo. Kiam tiu alvenas, Sanja rakontas al li pri la propono de Romaŝov kaj pri la paperoj, kiuj pruvas, ke ĝuste Nikolaj Antonoviĉ prirabis la ekspedicion. Sed Romaŝov deklaras, ke Sanja mensogas, kaj rifuzas transdoni la paperojn. Sanja, kaj ankaŭ Katja kiel geologo, estas inkluzivitaj en la pretigata ekspedicio de la Ĉefa Administracio de la Norda Mara Vojo. Dum tiu ekspedicio oni interalie planas esplori la supozatan itineron de la ekspedicio de kapitano Tatarinov. Tamen la preparojn interrompas la komenciĝinta [[Granda Patriota Milito]]. Sanja trafas en ĉasaviadilan regimenton, kaj lia aviadilo estas faligita en aera batalo. Romaŝov trovas Katjan, kiu laboras kiel flegistino en leningrada hospitalo. Li rakontas al ŝi pri sia renkontiĝo kun vundita Sanja kaj asertas, ke tiu malaperis post kiam la trajno, en kiu ili veturis, estis pripafita de germanaj tankoj. La rakonto de Romaŝov alternas kun bildoj de la eventoj priskribataj de li; el tiuj bildoj la spektanto ekscias, ke efektive Romaŝov mem forlasis la vunditan Sanja solan en la arbaro, ŝtelinte lian pistolon kaj dokumentojn. === Parto 6. «Trovi kaj ne cedi» === Laŭ peto de Katja, Romaŝov trovas Pjotr Skovorodnikov kaj promesas provi serĉi Sanja Grigorjev per partizanoj. Prenante panon el la sako de Romaŝov laŭ lia peto, Katja trovas tie la dokumentojn de sia edzo kaj konkludas, ke Romaŝov mortigis lin. Aviada kapitano Aleksandr Grigorjev trafas en hospitalon kaj tie konatiĝas kun unu piloto, kiu transportas lin al Leningrado. Sed en la malnova loĝejo de Katja ŝi ne troviĝas. La novaj loĝantoj konsilas turni sin al la hospitalo, kie oni diras al Grigorjev, ke Katerina Ivanovna vivas kaj estas evakuita, tamen oni ne scias kien precize. El Leningrado Aleksandr iras al Moskvo por renkontiĝi kun Romaŝov kaj trovas en lia loĝejo Viŝimirskij. Maljuniĝinta Viŝimirskij ne rekonas Aleksandron kaj rakontas, ke li laboras por Romaŝov; tiutempe laŭ ordono de Romaŝov li serĉas la filinon de kapitano Tatarinov. Romaŝov revenas, kaj inter li kaj Aleksandr okazas malagrabla klarigado, kiu transiras en interbatiĝon. Dum la interbatiĝo Viŝimirskij vokas la milicion, kaj Romaŝov kaptas la pistolon, kiun li ŝtelis de Aleksandr. En tiu momento aperas la milicio kaj forkondukas Romaŝovon kune kun Grigorjev. Post kiam evidentiĝas, ke Romaŝov estas rabisto, Aleksandr iras al Korabljov kaj, ne trovante lin hejme, skribas al li noton. Poste li foriras al nova servoloko — ĉi-foje norden. Alveninte al la celloko, Aleksandr vizitas doktoron Ivan Ivanoviĉ Pavlov, sed ankaŭ ne trovas lin hejme. La edzino de la doktoro, Antonina Stepanovna, informas, ke Ledkov interesiĝis pri Aleksandr kaj ke li havas novajn informojn pri la «Sankta Maria». Ledkov rakontas, ke ĉe unu el la nenecaj gentoj ekzistas tradicio pri homoj venintaj de skuno pereinta en la glacioj. La rakonto de Ledkov ebligas al Aleksandr pli precize difini la supozatan lokon, kie necesas serĉi spurojn de la ekspedicio. Dum milita flugo Aleksandr atakas germanan rabŝipon kaj sinkigas ĝin. Tamen la aviadilo de kapitano Grigorjev estas trafita de malamika kontraŭaviadila artilerio. Saltinte per paraŝuto, Aleksandr kune kun sia navigisto alteriĝas sufiĉe proksime al la loko, kie iam iris kapitano Tatarinov. La navigisto elartikigas sian piedon, kaj Sanja devas porti lin tra glacia dezerto direkte al [[Jenisejo]], esperante renkonti homojn kaj helpon. La vojo de kapitano Grigorjev preskaŭ ripetas la vojon de kapitano Tatarinov. Fine li trovas la tendon de la kapitano, kiu staris en eterna frosto preskaŭ tridek jarojn. En la tendo troviĝas lia glaciiĝinta korpo kaj konservitaj objektoj, inter ili dokumentoj. Reveninte al sia servoloko, Sanja trovas Katjan. Katja jam scias, ke li trovis la ekspedicion. Somere Sanja venas al Moskvo, iras al Nikolaj Antonoviĉ kaj montras al li la trovitajn dokumentojn. El ili evidentiĝas, ke ĝuste Nikolaj Antonoviĉ Tatarinov intence pereigis la ekspedicion de la «Sankta Maria» kaj profitis el tio. En la finalo Aleksandr Grigorjev faras raporton pri la ekspedicio de Ivan Tatarinov. == Aktoroj == === En la roloj === {| class="wikitable" ! Aktoro !! Rolo |- | Boris Tokarev || Aleksandr Grigorjev |- | Sergej Kudrjavcev || Sanja Grigorjev infanaĝe |- | Jelena Prudnikova || Jekaterina Tatarinova-Grigorjeva |- | Jelena Lobkina || Katja Tatarinova infanaĝe |- | Jurij Bogatirjov || Miĥail Romaŝov |- | Aleksej Senĉev || Romaŝov infanaĝe |- | Nikolaj Gricenko || Nikolaj Antonoviĉ Tatarinov |- | Georgij Kulikov || Ivan Pavloviĉ Korabljov |- | Irina Peĉernikova || Marija Vasiljevna Tatarinova |- | Vera Kuznecova || Nina Kapitonovna Bubenĉikova |- | Zinaida Kirijenko || Aksinja Grigorjeva, patrino de Sanja |- | Ljubov Sokolova || onklino Daŝa |- | Vladimir Zamanskij || doktoro Ivan Ivanoviĉ |- | Pjotr Ljubeŝkin || Skovorodnikov, patro de Petjka |- | Miĥail Pugovkin || Gajer Kulij |- | Natalja Jegorova || Saŝa |- | Irina Klimenko || Saŝa infanaĝe |- | Jurij Kuzmenkov || Pjotr Skovorodnikov |- | Aleksandr Puzankov || Petjka Skovorodnikov infanaĝe |- | Aleksandr Vokaĉ || fon Viŝimirskij |- | Miĥail Pogorĵelskij || Vanin |- | Aleksandr Vigdorov || Valentin Ĵukov |- | Larisa Vikkel || Kiren, amikino de Katja |- | Raisa Kurkina || Antonina Stepanovna, edzino de la doktoro |- | Konstantin Berdikov || Luri |- | Jevgenij Burenkov || Roŝĉin |- | Nikifor Kolofidin || kirurgo |} === En epizodoj === Valentin Akkuratov, Borislav Brondukov, Pavel Vinnik, Ivan Vlasov, Jurij Gusev, Tamara Gerŝel, Olga Gerc, Jevgenij Gurov, Nikolaj Gorlov, Anatolij Golik, Aleksandr Didenko, Lidija Dranovskaja, Nina Zabrodina, Nina Zaĥarova, Vladimir Kozelkov, Aleksandr Lukjanov, Vladimir Marenkov, Aleksandr Pjatkov, Ljudmila Ivanova, Sergej Priselkov, Nadeĵda Samsonova, Vladimir Picek, Julija Coglin, Deli Elbert, Anatolij Jabbarov. == Filmteamo == * Reĝisoro — Jevgenij Karelov * Scenaristoj — Veniamin Kaverin, Vladimir Savin, Jevgenij Karelov * Ĉefa kameraisto — Valentin Makarov * Ĉefa scenografo — Miĥail Kartaŝov * Komponisto — Jevgenij Ptiĉkin == Kreado == === Elekto de aktoroj === Multaj kandidatoj pretendis la ĉefan rolon, sed Jevgenij Karelov elektis [[Boris Tokarev]]on. La aktoro mem rakontis, ke ekde infanaĝo li tre amis kaj la libron de Kaverin kaj la pli fruan filmon de Vladimir Vengerov, kiun li spektis multfoje. Tial li ĝojis esti aprobita por la rolo de Sanja Grigorjev.<ref name="tokarev">Igor BIN. «Tokarev Boris Vasiljeviĉ». rusactors.ru.</ref> Al la verkisto Veniamin Kaverin plaĉis ankaŭ la paro de Gennadij Sajfulin kiel Sanja kaj Oleg Dalj kiel Romaŝov, kiuj partoprenis en provfilmoj. === Filmado === La filmado daŭris du jarojn.<ref name="tokarev" /> En la filmo estis uzitaj materialoj de la Centra Ŝtata Arkivo de Kino-, Foto- kaj Fono-Dokumentoj de Sovetunio. La unuaj du partoj estis filmitaj en [[Kostroma]] kaj Pljos. La fervojaj scenoj estis filmitaj apud Moskvo, en Likino-Duljovo, kaj ĉe la poligono de VNIIĴT en Ŝĉerbinka. == Muziko == La ĉefa muzika temo de la filmo estas uverturo de Jevgenij Ptiĉkin. Dum la finaj titoloj sonas kanto laŭ tiu melodio kun vortoj de Jevgenij Karelov. En la kvina parto sonas la kanto «Letero hejmen» pri piloto; ĝian muzikon verkis Ptiĉkin, kaj la tekston Karelov.<ref>S. Grenke. «Kantoj el filmoj. „Dva kapitana“ (1976)». songkino.ru.</ref> La plenumanto estas [[Vadim Mulerman]]. == Notoj == <references/> == Literaturo == * Markova F. «Obsedo» // «Sovetskaja kultura», 15 marto 1977. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb titolo}} * «Dva kapitana» en la datumbazo [[Internet Movie Database|IMDb]], ID 0287213. * «Dva kapitana» ĉe la retejo de la telekanalo «Kultura». * Dokumenta filmo «Boris Tokarev. Tajno de du kapitanoj». {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1976]] [[Kategorio:Rusio en filmoj]] [[Kategorio:Veniamin Kaverin]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] rphm5a4qqysg842k9dtvgyuyd8g2ib0 9420450 9420426 2026-07-04T19:13:12Z Kani 670 /* Parto 4. «La taglibro de navigisto Klimov» */ 9420450 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Два капитана | esperantatitolo = Du kapitanoj | bildo = Два капитана (1976).jpg | bildpiedo = Afiŝo de la filmo | produktolando = [[Sovetunio]] | filmadlando = [[Sovetunio]] | originalalingvo = [[rusa lingvo]] | aperdato = 1976 | daŭro = 450 minutoj | ĝenro = [[aventura filmo]] | kameraado = | buĝeto = | reĝisoro = [[Jevgenij Karelov]] | scenaro = [[Veniamin Kaverin]], Vladimir Savin, Jevgenij Karelov | laŭverko = Bazita sur la romano «[[Du kapitanoj]]» de [[Veniamin Kaverin]] | produktisto = [[Mosfilm]], Kreiva Unuiĝo de Televidaj Filmoj | muziko = [[Jevgenij Ptiĉkin]] | ĉefrolanto = Boris Tokarev, Jelena Prudnikova, Jurij Bogatirjov | efektoj = | produkto = | distribuo = | imdb_id = 0287213 }} '''«Du kapitanoj»''' ({{lang-ru|Два капита́на}}) — sovetia sesparta kolora [[aventura filmo|aventura televida filmo]], filmita en 1976 laŭ la samnoma romano de [[Veniamin Kaverin]]. La reĝisoro de la filmo estis [[Jevgenij Karelov]]; ĝi fariĝis lia lasta reĝisora verko. La televida premiero okazis la 26-an de februaro 1977. La filmo rakontas la historion de Sanja Grigorjev, kiu post la [[Oktobra Revolucio]] venis el la provinca urbo Ensko al [[Moskvo]]. Poste li fariĝis polusa [[aviadisto]] kaj dediĉis sian vivon al la serĉado de la ekspedicio de kapitano Ivan Tatarinov, malaperinta en [[Arkto]]. Sanja enamiĝas al Katja Tatarinova, la filino de la kapitano, sed ilian amon malhelpas la onklo de Katja, Nikolaj Antonoviĉ, kiu iam ludis sian rolon en tio, ke la ekspedicio ne revenis. == Intrigo == === Parto 1. «Malnovaj leteroj» === Sanja Grigorjev, kiu suferas pro muteco malgraŭ normala aŭdkapablo, kune kun sia amiko Petjka Skovorodnikov en 1914 eltiras el rivero la sakon de droninta leterportisto. La adresojn de la leteroj ne eblas legi, kaj la najbaroj — la familioj Grigorjev kaj Skovorodnikov — pasigas tempon legante ilin. Inter tiuj leteroj Sanja aparte memoras du: ili rakontas pri malsukcesa mara ekspedicio norden. La gepatroj de Sanja mortas: lia patro en malliberejo, kien li estis enfermita pro maljusta akuzo, kaj lia patrino pro akcidento. Doktoro Ivan Ivanoviĉ, konato de lia patro el la malliberejo, post fuĝo el mallibereco dum kelka tempo loĝas ĉe la familio Grigorjev. Tiam li okupiĝas pri Sanja, kaj danke al li la knabo lernas paroli. Kune kun Petjka Sanja forkuras al [[Turkestano]]. La amikoj envagoniĝas en trajnon kaj alvenas al [[Moskvo]], esperante ricevi helpon de la onklo de Petjka. Tamen la onklo ne troviĝas en Moskvo: li foriris al la fronto. === Parto 2. «La Tatarinovoj» === La knabojn sub sian protekton prenas fripono kromnomata Golubj. Ili komencas labori por li, vendante en bazaro diversajn valoraĵojn. Dum polica rastado Sanja estas arestita kaj sendita al akceptejo-distribuejo, dum Petjka forkuras en nekonata direkto. Post kelkaj tagoj Sanja estas prenita el la distribuejo de Ivan Pavloviĉ Korabljov, instruisto de komunuma lernejo. Pro sinsekvo de cirkonstancoj Sanja konatiĝas kun Nina Kapitonovna kaj ŝia nepino Katja Tatarinova. Ili estas parencoj de Nikolaj Antonoviĉ Tatarinov, la estro de la lernejo. Nikolaj Antonoviĉ estas kuzo de la patro de Katja, Ivan Lvoviĉ Tatarinov, kiu malaperis kune kun ekspedicio plurajn jarojn antaŭe. Sanja amikiĝas kun Katja kaj ofte vizitas la hejmon de la Tatarinovoj. Montriĝas, ke ankaŭ la familio Tatarinov, same kiel Sanja, antaŭ nelonge transloĝiĝis el [[Ensk]]. Nikolaj Antonoviĉ decidas forigi el la lernejo Korabljovon, kiu estas enamiĝinta al Marija Vasiljevna, la patrino de Katja, ĉar li mem amas ŝin. Sanja informas Korabljovon pri la planoj de Nikolaj Antonoviĉ. Pro tio Nikolaj Antonoviĉ ekmalamas Sanja kaj malpermesas al li aperi en sia hejmo. Sanja denove decidas forkuri al [[Turkestano]], sed malsaniĝas kaj svenas rekte surstrate. Oni transportas lin al hospitalo, kie li fariĝas paciento de tiu sama doktoro Ivan Ivanoviĉ, kiu iam instruis lin paroli. Post resaniĝo Sanja vizitas Ivan Ivanoviĉon kaj trovas ĉe li hejme foton de la ŝipanaro de la skuno «Sankta Maria». Inter la ŝipanoj li rekonas Ivan Tatarinovon, kies portreton li vidis ĉe Katja. === Parto 3. «La patro de Katja» === Sanja jam lernas en la lasta klaso. Foje li denove renkontas Katjan kaj komencas demandi ŝin pri ŝia patro. Sanja ekscias, ke kapitano Tatarinov ne iris laŭ la vojo [[Arĥangelsko]] — [[Vladivostoko]], kiel oni supozis, sed intencis atingi la [[Norda Poluso|Nordan Poluson]]. Eksciinte de sia helpanto Romaŝov, ke Sanja svatas al Katja, Nikolaj Antonoviĉ sendas ŝin al parencoj en Ensk. Sanja tuj divenas, ke ĝuste Romaŝov informis Nikolaj Antonoviĉon. Veninte al la bestoĝardeno al sia amiko Valjka Ĵukov, Sanja malkaŝe diras al li, ke Romaŝov estas kanajlo. De Valjka Sanja ekscias, ke tiu sama Romaŝov ankaŭ antaŭe denuncis lin kaj jam delonge raportas al Nikolaj Antonoviĉ pri ĉiuj knaboj. Kiam Sanja revenas al sia dormoĉambro, li trovas Romaŝovon traserĉanta lian valizon. Tuj kompreninte, ke Romaŝov serĉas la leterojn de Katja por transdoni ilin al Nikolaj Antonoviĉ, Sanja batas la kanajlon en la vizaĝon. Poste Sanja iras al Ensk, kie li renkontas sian fratinon Saŝa kaj la familion Skovorodnikov, kiujn li ne vidis dum pluraj jaroj. Ĉe la Skovorodnikovoj Sanja trovas la leterojn el la sako de la droninta leterportisto. Denove leginte la leterojn de la maristoj kaj komparinte ilian enhavon kun la rakonto de Katja, Sanja konkludas, ke tri el ili estis skribitaj de la navigisto Klimov kaj de kapitano Ivan Lvoviĉ Tatarinov mem. Tamen la tria letero estas perdita. En tiu letero la kapitano akuzas Nikolaj Antonoviĉon pri tio, ke li intence pereigis la ekspedicion, kaj nomas laŭnome la kulpulon de ĝia pereo — sian propran kuzon. Sanja ekde infanaĝo memoras la tekston de tiu letero parkere, sed li ne havas pruvojn. Sanja renkontas Katjan, rakontas al ŝi pri la leteroj kaj donas ilin por legado. En Moskvo Sanja rakontas al Marija Vasiljevna, la patrino de Katja, la enhavon de la perdita paĝo. Mencio en tiu letero de intima detalo — la kromnomo, kiun Marija Vasiljevna donis al sia edzo, «Montigomo Akcipitra Ungego» — konvinkas ŝin, ke Sanja ne inventas. === Parto 4. «La taglibro de navigisto Klimov» === Aŭdinte la enhavon de la lasta letero kaj konvinkiĝinte pri ĝia aŭtenteco, Marija Vasiljevna sin mortigas. Korabljov diras al Sanja, ke la Nikolaj menciita en la letero ne estas Nikolaj Antonoviĉ, sed tute alia homo — industriisto Nikolaj fon Viŝimirskij — kaj ke Nikolaj Antonoviĉ montris al Korabljov leterojn, en kiuj la kapitano mem tion diras. Sanja venas al la Tatarinovoj kaj petas montri al li tiujn leterojn. Anstataŭ tio Nikolaj Antonoviĉ akuzas Sanja pri kalumnio kaj pri la morto de Marija Vasiljevna, kaj ĵetas la leterojn al lia vizaĝo. Ofendita Sanja rifuzas legi ilin, sed donas sian vorton, ke li trovos la ekspedicion de kapitano Tatarinov. Post la lernejo Sanja foriras al [[Leningrado]], kie li eniras aviadan lernejon. La intereso pri la ekspedicio de kapitano Tatarinov kunigas Sanja kun Vladimir Jurjeviĉ Vanin, kiu ankaŭ interesiĝas pri la sorto de la ekspedicio. Vanin atentas la informojn posedatajn de Sanja kaj promesas inkluzivi lin en hidrologian ekspedicion, kiu iros al la regiono de la ekspedicio de Tatarinov. Post finiĝo de la aviada lernejo Sanja laŭ sia propra peto estas sendita al la transpolusa regiono. Tie li renkontas doktoron Ivan Ivanoviĉ. Montriĝas, ke ĝuste Ivan Ivanoviĉ kuracis en Arĥangelsko la navigiston Klimov kaj post lia morto prenis liajn taglibrojn. Pro hazardo Sanja kaj Ivan Ivanoviĉ troviĝas en neneca tendaro, kien ili iras al la vundita prezidanto Ledkov. En la tendaro Sanja trovas hokstangon de la skuno «Sankta Maria». Maljuna [[Nenecoj|neneco]] rakontas, ke li trovis la hokstangon ĉirkaŭ dek jarojn antaŭe en boato ĉe la bordo de [[Tajmiro]]. En la boato troviĝis ankaŭ la kadavro de viro. Reveninte al Moskvo, Sanja ekscias, ke lia malnova malamiko Romaŝov fariĝis asistanto de Nikolaj Antonoviĉ kaj, laŭ onidiroj, intencas edziĝi al Katja. Sanja venas al la Tatarinovoj kaj rakontas al Katja ĉion, kion li eksciis pri la ekspedicio: pri la taglibroj de Klimov, pri la hokstango de la skuno kaj pri tio, ke li intencas peti ĉe la Ĉefa Administracio de la Norda Mara Vojo pri ekipado de serĉa ekspedicio. Katja siavice rakontas, ke Nikolaj Antonoviĉ intencas verki libron pri la ekspedicio, kaj montras al Sanja artikolon de Nikolaj Antonoviĉ. En ĝi li provas pravigi sin, denove transŝovante la kulpon pri la malbona ekipado de la ekspedicio sur fon Viŝimirskij. De la Tatarinovoj Sanja iras al Korabljov, kiu kunigas lin kun fon Viŝimirskij. Korabljov petas lin rakonti al Sanja pri la ekipado de la ekspedicio de kapitano Tatarinov, kaj fon Viŝimirskij aranĝas renkontiĝon ĉe si hejme. === Parto 5. «Batali kaj serĉi» === Fon Viŝimirskij rakontas al Sanja Grigorjev, ke iam, ankoraŭ antaŭ la revolucio, Nikolaj Antonoviĉ estis riĉa negocisto kaj ludis en la borso. Li ankaŭ rakontas, ke Nikolaj Antonoviĉ intence malbone ekipis la ekspedicion: kontraŭ subaĉetaĵoj li akceptis difektitan ĉokoladon, putran vestaron kaj netrejnitajn hundojn. Nikolaj Antonoviĉ faris ĉion por ke la ekspedicio ne revenu, ĉar li estis enamiĝinta al Marija Vasiljevna, la edzino de kapitano Tatarinov. Krome fon Viŝimirskij informas, ke Romaŝov interesiĝis pri la paperoj rilataj al la ekipado kaj pereo de la ekspedicio, kaj ke ĝuste li prenis ilin. El interparolo kun Korabljov Sanja ekscias, ke Romaŝov provas per tiuj paperoj ĉantaĝi Nikolaj Antonoviĉon, celante ke tiu konvinku Katjan edziniĝi al li. Sanja iras al Katja kaj konvinkas ŝin forveturi kun li al Leningrado. Reveninte al la hotelo, li trovas ĉe si Romaŝovon. Tiu montras paperojn pruvantajn la rektan kulpon de Nikolaj Antonoviĉ pri la pereo de la ekspedicio. Li proponas doni la paperojn al Sanja kondiĉe, ke tiu rezignu pri Katja. Sanja malsupreniras al la telefono, telefonas al Nikolaj Antonoviĉ kaj urĝe invitas lin veni al la hotelo. Kiam tiu alvenas, Sanja rakontas al li pri la propono de Romaŝov kaj pri la paperoj, kiuj pruvas, ke ĝuste Nikolaj Antonoviĉ prirabis la ekspedicion. Sed Romaŝov deklaras, ke Sanja mensogas, kaj rifuzas transdoni la paperojn. Sanja, kaj ankaŭ Katja kiel geologo, estas inkluzivitaj en la pretigata ekspedicio de la Ĉefa Administracio de la Norda Mara Vojo. Dum tiu ekspedicio oni interalie planas esplori la supozatan itineron de la ekspedicio de kapitano Tatarinov. Tamen la preparojn interrompas la komenciĝinta [[Granda Patriota Milito]]. Sanja trafas en ĉasaviadilan regimenton, kaj lia aviadilo estas faligita en aera batalo. Romaŝov trovas Katjan, kiu laboras kiel flegistino en leningrada hospitalo. Li rakontas al ŝi pri sia renkontiĝo kun vundita Sanja kaj asertas, ke tiu malaperis post kiam la trajno, en kiu ili veturis, estis pripafita de germanaj tankoj. La rakonto de Romaŝov alternas kun bildoj de la eventoj priskribataj de li; el tiuj bildoj la spektanto ekscias, ke efektive Romaŝov mem forlasis la vunditan Sanja solan en la arbaro, ŝtelinte lian pistolon kaj dokumentojn. === Parto 6. «Trovi kaj ne cedi» === Laŭ peto de Katja, Romaŝov trovas Pjotr Skovorodnikov kaj promesas provi serĉi Sanja Grigorjev per partizanoj. Prenante panon el la sako de Romaŝov laŭ lia peto, Katja trovas tie la dokumentojn de sia edzo kaj konkludas, ke Romaŝov mortigis lin. Aviada kapitano Aleksandr Grigorjev trafas en hospitalon kaj tie konatiĝas kun unu piloto, kiu transportas lin al Leningrado. Sed en la malnova loĝejo de Katja ŝi ne troviĝas. La novaj loĝantoj konsilas turni sin al la hospitalo, kie oni diras al Grigorjev, ke Katerina Ivanovna vivas kaj estas evakuita, tamen oni ne scias kien precize. El Leningrado Aleksandr iras al Moskvo por renkontiĝi kun Romaŝov kaj trovas en lia loĝejo Viŝimirskij. Maljuniĝinta Viŝimirskij ne rekonas Aleksandron kaj rakontas, ke li laboras por Romaŝov; tiutempe laŭ ordono de Romaŝov li serĉas la filinon de kapitano Tatarinov. Romaŝov revenas, kaj inter li kaj Aleksandr okazas malagrabla klarigado, kiu transiras en interbatiĝon. Dum la interbatiĝo Viŝimirskij vokas la milicion, kaj Romaŝov kaptas la pistolon, kiun li ŝtelis de Aleksandr. En tiu momento aperas la milicio kaj forkondukas Romaŝovon kune kun Grigorjev. Post kiam evidentiĝas, ke Romaŝov estas rabisto, Aleksandr iras al Korabljov kaj, ne trovante lin hejme, skribas al li noton. Poste li foriras al nova servoloko — ĉi-foje norden. Alveninte al la celloko, Aleksandr vizitas doktoron Ivan Ivanoviĉ Pavlov, sed ankaŭ ne trovas lin hejme. La edzino de la doktoro, Antonina Stepanovna, informas, ke Ledkov interesiĝis pri Aleksandr kaj ke li havas novajn informojn pri la «Sankta Maria». Ledkov rakontas, ke ĉe unu el la nenecaj gentoj ekzistas tradicio pri homoj venintaj de skuno pereinta en la glacioj. La rakonto de Ledkov ebligas al Aleksandr pli precize difini la supozatan lokon, kie necesas serĉi spurojn de la ekspedicio. Dum milita flugo Aleksandr atakas germanan rabŝipon kaj sinkigas ĝin. Tamen la aviadilo de kapitano Grigorjev estas trafita de malamika kontraŭaviadila artilerio. Saltinte per paraŝuto, Aleksandr kune kun sia navigisto alteriĝas sufiĉe proksime al la loko, kie iam iris kapitano Tatarinov. La navigisto elartikigas sian piedon, kaj Sanja devas porti lin tra glacia dezerto direkte al [[Jenisejo]], esperante renkonti homojn kaj helpon. La vojo de kapitano Grigorjev preskaŭ ripetas la vojon de kapitano Tatarinov. Fine li trovas la tendon de la kapitano, kiu staris en eterna frosto preskaŭ tridek jarojn. En la tendo troviĝas lia glaciiĝinta korpo kaj konservitaj objektoj, inter ili dokumentoj. Reveninte al sia servoloko, Sanja trovas Katjan. Katja jam scias, ke li trovis la ekspedicion. Somere Sanja venas al Moskvo, iras al Nikolaj Antonoviĉ kaj montras al li la trovitajn dokumentojn. El ili evidentiĝas, ke ĝuste Nikolaj Antonoviĉ Tatarinov intence pereigis la ekspedicion de la «Sankta Maria» kaj profitis el tio. En la finalo Aleksandr Grigorjev faras raporton pri la ekspedicio de Ivan Tatarinov. == Aktoroj == === En la roloj === {| class="wikitable" ! Aktoro !! Rolo |- | Boris Tokarev || Aleksandr Grigorjev |- | Sergej Kudrjavcev || Sanja Grigorjev infanaĝe |- | Jelena Prudnikova || Jekaterina Tatarinova-Grigorjeva |- | Jelena Lobkina || Katja Tatarinova infanaĝe |- | Jurij Bogatirjov || Miĥail Romaŝov |- | Aleksej Senĉev || Romaŝov infanaĝe |- | Nikolaj Gricenko || Nikolaj Antonoviĉ Tatarinov |- | Georgij Kulikov || Ivan Pavloviĉ Korabljov |- | Irina Peĉernikova || Marija Vasiljevna Tatarinova |- | Vera Kuznecova || Nina Kapitonovna Bubenĉikova |- | Zinaida Kirijenko || Aksinja Grigorjeva, patrino de Sanja |- | Ljubov Sokolova || onklino Daŝa |- | Vladimir Zamanskij || doktoro Ivan Ivanoviĉ |- | Pjotr Ljubeŝkin || Skovorodnikov, patro de Petjka |- | Miĥail Pugovkin || Gajer Kulij |- | Natalja Jegorova || Saŝa |- | Irina Klimenko || Saŝa infanaĝe |- | Jurij Kuzmenkov || Pjotr Skovorodnikov |- | Aleksandr Puzankov || Petjka Skovorodnikov infanaĝe |- | Aleksandr Vokaĉ || fon Viŝimirskij |- | Miĥail Pogorĵelskij || Vanin |- | Aleksandr Vigdorov || Valentin Ĵukov |- | Larisa Vikkel || Kiren, amikino de Katja |- | Raisa Kurkina || Antonina Stepanovna, edzino de la doktoro |- | Konstantin Berdikov || Luri |- | Jevgenij Burenkov || Roŝĉin |- | Nikifor Kolofidin || kirurgo |} === En epizodoj === Valentin Akkuratov, Borislav Brondukov, Pavel Vinnik, Ivan Vlasov, Jurij Gusev, Tamara Gerŝel, Olga Gerc, Jevgenij Gurov, Nikolaj Gorlov, Anatolij Golik, Aleksandr Didenko, Lidija Dranovskaja, Nina Zabrodina, Nina Zaĥarova, Vladimir Kozelkov, Aleksandr Lukjanov, Vladimir Marenkov, Aleksandr Pjatkov, Ljudmila Ivanova, Sergej Priselkov, Nadeĵda Samsonova, Vladimir Picek, Julija Coglin, Deli Elbert, Anatolij Jabbarov. == Filmteamo == * Reĝisoro — Jevgenij Karelov * Scenaristoj — Veniamin Kaverin, Vladimir Savin, Jevgenij Karelov * Ĉefa kameraisto — Valentin Makarov * Ĉefa scenografo — Miĥail Kartaŝov * Komponisto — Jevgenij Ptiĉkin == Kreado == === Elekto de aktoroj === Multaj kandidatoj pretendis la ĉefan rolon, sed Jevgenij Karelov elektis [[Boris Tokarev]]on. La aktoro mem rakontis, ke ekde infanaĝo li tre amis kaj la libron de Kaverin kaj la pli fruan filmon de Vladimir Vengerov, kiun li spektis multfoje. Tial li ĝojis esti aprobita por la rolo de Sanja Grigorjev.<ref name="tokarev">Igor BIN. «Tokarev Boris Vasiljeviĉ». rusactors.ru.</ref> Al la verkisto Veniamin Kaverin plaĉis ankaŭ la paro de Gennadij Sajfulin kiel Sanja kaj Oleg Dalj kiel Romaŝov, kiuj partoprenis en provfilmoj. === Filmado === La filmado daŭris du jarojn.<ref name="tokarev" /> En la filmo estis uzitaj materialoj de la Centra Ŝtata Arkivo de Kino-, Foto- kaj Fono-Dokumentoj de Sovetunio. La unuaj du partoj estis filmitaj en [[Kostroma]] kaj Pljos. La fervojaj scenoj estis filmitaj apud Moskvo, en Likino-Duljovo, kaj ĉe la poligono de VNIIĴT en Ŝĉerbinka. == Muziko == La ĉefa muzika temo de la filmo estas uverturo de Jevgenij Ptiĉkin. Dum la finaj titoloj sonas kanto laŭ tiu melodio kun vortoj de Jevgenij Karelov. En la kvina parto sonas la kanto «Letero hejmen» pri piloto; ĝian muzikon verkis Ptiĉkin, kaj la tekston Karelov.<ref>S. Grenke. «Kantoj el filmoj. „Dva kapitana“ (1976)». songkino.ru.</ref> La plenumanto estas [[Vadim Mulerman]]. == Notoj == <references/> == Literaturo == * Markova F. «Obsedo» // «Sovetskaja kultura», 15 marto 1977. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb titolo}} * «Dva kapitana» en la datumbazo [[Internet Movie Database|IMDb]], ID 0287213. * «Dva kapitana» ĉe la retejo de la telekanalo «Kultura». * Dokumenta filmo «Boris Tokarev. Tajno de du kapitanoj». {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1976]] [[Kategorio:Rusio en filmoj]] [[Kategorio:Veniamin Kaverin]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] bi13ntikya2t1k4l0wn69ehx9rm4n4d 14 948986 9420425 2026-07-04T18:26:17Z Vyacheslav Nasretdinov 5961 Kreis nulan paĝon 9420425 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 948987 9420428 2026-07-04T18:32:06Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1356099002|François-André Vincent]]" 9420428 wikitext text/x-wiki '''François-André VINCENT''' fʁɑ̃swa ɑ̃dʁe vɛ̃sɑ̃&#x5D; (naskiĝis la 30-an de decembro 1746 en Parizo &#x2013; mortis la 4-an de aŭgusto 1816 samloke) estis franca [[Novklasikismo|novklasika]] pentristo. <ref>{{cite web|url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/his/CoreArt/art/anc_lab_husb.html|title=The Painter François-André Vincent|publisher=.edu|access-date=13 March 2015|archive-date=14 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314035917/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/his/CoreArt/art/anc_lab_husb.html|url-status=dead}}</ref> [[Dosiero:François-André_Vincent_-_La_Galaizière_est_créé_chancelier_par_Stanislas.jpg|maldekstra|eta|''Kanceliero Antoine Chaumont de La Galaizière ricevante omaĝon de la Unua Prezidanto de la Kortumo de Loreno en Nancio la 21-an de marto 1737'']] Vincent naskiĝis en Parizo en 1746,<ref name="wga3">{{cite web|url=http://www.wga.hu/bio_m/v/vincent/biograph.html|title=VINCENT, François-André|publisher=www.wga.hu|access-date=13 March 2015}}</ref> filo de la miniaturisto François-Elie Vincent. Li studis sub Joseph-Marie Vien kaj estis lernanto de la École Royale des Éleves Protégés. De 1771 ĝis 1775 li studis ĉe la [[Akademio de Francio en Romo|Franca Akademio en Romo]]. Li vojaĝis al Romo post gajnado de la [[Premio de Romo|Prix de Rome]] per ''Germanicus Calms Sedition in His Camp'' en 1768, kaj tiam li estis instalita ĉe la Palaco Mancini, kie li pentris multajn portretojn, inspiritajn de la stilo de [[Jean-Honoré Fragonard]], kiu ankaŭ vizitis Romon kaj [[Napolo|Napolon]] samtempe. En 1790, Vincent estis nomumita desegna majstro de [[Ludoviko la 16-a]], kaj en 1792 li fariĝis profesoro ĉe la Reĝa Akademio de Pentrarto kaj Skulptarto en [[Parizo]]. En 1800, li edziĝis kun la pentristino [[Adélaïde Labille-Guiard|Adélaïde Labille-Guiard,]] kiu estis konata pro sia majstreco en portretpentrado, membro de la Reĝa Akademio kaj pentristino por la Reĝa Familio. Li estis gvidanto de la novklasika kaj historia movado en franca arto, kune kun sia rivalo [[Jacques-Louis David]], alia lernanto de Vien. Lin influis la arto de la [[Grek-romia antikvo|klasika antikveco]], la majstroj de la [[Italio|itala]] Alta Renesanco, precipe [[Rafaelo]].<ref name="wga3" /><ref>{{cite web|url=http://museefabre.montpellier-agglo.com/EXPOSITIONS/Francois-Andre_Vincent_1746-1816|title=Francois-Andre_Vincent_1746-1816|publisher=museefabre.montpellier-agglo.com}}</ref> François-André Vincent estis unu el la ĉefaj novigantoj de la temoj en franca arto de novklasika stilo kaj liaj verkoj estis de alta nivelo.<ref name="wga3" /> Li estis unu el la fondintoj de la {{Lang|fr|[[Académie des Beaux-Arts]]}} – parto de la {{Lang|fr|[[Institut de France]]}} kaj la posteulo de la Reĝa Akademio - en 1795. Direkte al la fino de sia vivo li pentris malpli pro malbona sano, sed li daŭre ricevis oficialajn honorojn. == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:François_André_Vincent_Germanicus_apaise_la_sédition_dans_son_camp.JPG|alternative=Germanicus Calms Sedition in his Camp, 1768| ''Germaniko trankviligas ribelemon en sia tendaro'', 1768 Dosiero:Belisarius_by_Francois-Andre_Vincent.jpg|alternative=Belisarius, 1776| ''[[Belizaro]]'', 1776 Dosiero:Alcibades_being_taught_by_Socrates,_François-André_Vincent.jpg|alternative=Alcibiades Being Taught by Socrates, 1777| ''Alkibiades instruata de Sokrato'', 1777 Dosiero:François_André_Vincent_-_President_Mole_Manhandled_by_Insurgents_-_78.39_-_Detroit_Institute_of_Arts.jpg|alternative=President Molé Confronted by Insurgents, 1779| ''Prezidanto Molé alfrontita de ribelantoj'', 1779 Dosiero:The_Intervention_of_the_Sabine_Women_(Vincent).png|alternative=The Intervention of the Sabine Women, 1781| ''La interveno de la Sabinaj virinoj'', 1781 Dosiero:François-André_Vincent_-_Henri_IV_faisant_entrer_des_vivres_dans_Paris.jpg|alternative=Henry IV Bringing Food into Paris, 1783| ''[[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]] alportante manĝaĵon en Parizon'', 1783 Dosiero:François-André_Vincent_-_Arria_and_Paetus_-_27-2008_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|alternative=Arria and Paetus, 1784| ''Arria kaj Paetus'', 1784 Dosiero:François-André_Vincent_-_Renaud_et_Armide_(Horvitz).jpg|alternative=Renaud and Armida, 1787| ''Renaud kaj Armida'', 1787 Dosiero:François-André_Vincent_-_Adieux_de_Henri_IV_et_de_Gabrielle.jpg|alternative=The Farewell of Henry IV and Gabrielle d'Estrées, 1787| ''La adiaŭo de Henriko la 4-a kaj Gabrielle d'Estrées'', 1787 Dosiero:François-André_Vincent_-_Zeuxis_Choosing_his_Models_for_the_Image_of_Helen_from_among_the_Girls_of_Croton_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Zeuxis Choosing the Most Beautiful Women from Croton as His Models, 1789| ''Zeŭiso elektante la plej belajn virinojn el Krotono kiel siajn modelojn'', 1789 Dosiero:Vincent,_François-André_-_Democritus_among_the_Abderites.jpg|alternative=Democritus Among the Abderites, 1791| ''Demokrito Inter la Abderitoj'', 1791 Dosiero:François-André_VINCENT_-_Guillaume_Tell_renversant_la_barque_sur_laquelle_le_gouverneur_Gessler_traversait_le_lac_de_Lucerne_-_Musée_des_Augustins_-_2004_1_297.jpg|alternative=William Tell's Leap from the Boat of his Captors, 1791| ''Salto de [[Wilhelm Tell|Vilhelmo Tell]] el la boato de siaj kaptintoj'', 1791 Dosiero:François_André_Vincent_-_Saint_John_the_Evangelist_-_80.6_-_Detroit_Institute_of_Arts.jpg|alternative=Saint John the Evangelist, 1793| ''Sankta Johano la Evangeliisto'', 1793 Dosiero:François-André_Vincent_-_La_Leçon_de_labourage.gif|alternative=The Ploughing Lesson, 1798| ''La plugleciono'', 1798 Dosiero:François-André_Vincent_-_Libération_des_esclaves_d'Alger.jpg|alternative=Allegory of Freedom for Ransomed Barbary Captives, 1806| ''Alegorio de libereco por elaĉetitaj barbaraj kaptitoj'', 1806 Dosiero:François-André_Vincent_-_Portrait_de_Monsieur_Bergeret_de_Grancourt.jpg|alternative=Portrait of Bergeret de Grancourt, 1774| ''Portreto de Bergeret de Grancourt'', 1774 Dosiero:Francois-André_Vincent_-_Portrait_de_Pierre_Rousseau.jpg| ''Pierre Rousseau'', 1774 Dosiero:François_André_Vincent_-_Portrait_of_Pierre-Jean-Baptiste_Choudard_(called_Desforges)_-_32.2019.2_-_Dallas_Museum_of_Art.jpg| Pierre Jean Baptiste Choudard Desforges, 1789 Dosiero:Georges_Cuvier_3.jpg|alternative=Portrait of Georges Cuvier, 1795| Portreto de [[Georges Cuvier]], 1795 Dosiero:Portret_van_een_man_Rijksmuseum_SK-A-3931.jpeg|alternative=Portrait of a Man, 1795| ''Portreto de viro'', 1795 Dosiero:Antoine-Vincent_Arnault,_secretaire_de_l'Académie_française.jpg|alternative=Portrait of Antoine-Vincent Arnault, 1801| ''Portreto de Antoine-Vincent Arnault'', 1801 Dosiero:François-André_Vincent_-_Le_Prêtre_grec.jpg|alternative=Greek priest| Greka pastro Dosiero:Vincent_-_Portrait_de_la_baronne_de_Chalvet-Souville,_née_Marie_de_Broutin_03.jpg|alternative=Portrait de la baronne de Chalvet-Souville, née Marie de Broutin (detail)| Portreto de la barono de Chalvet-Souville, naskita Marie de Broutin (detalo) </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Adélaïde Labille-Guiard|Adélaïde Labille-Guard]] * Portreto de Barono [[Georges Cuvier]] (1769–1832), Whitfield Fine Art [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] ndf7rd4vr3rgrq2ukvnllr4u1s3cm0q 9420429 9420428 2026-07-04T18:33:32Z Sj1mor 12103 9420429 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''François-André VINCENT''' fʁɑ̃swa ɑ̃dʁe vɛ̃sɑ̃&#x5D; (naskiĝis la 30-an de decembro 1746 en Parizo &#x2013; mortis la 4-an de aŭgusto 1816 samloke) estis franca [[Novklasikismo|novklasika]] pentristo. <ref>{{cite web|url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/his/CoreArt/art/anc_lab_husb.html|title=The Painter François-André Vincent|publisher=.edu|access-date=13 March 2015|archive-date=14 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314035917/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/his/CoreArt/art/anc_lab_husb.html|url-status=dead}}</ref> [[Dosiero:François-André_Vincent_-_La_Galaizière_est_créé_chancelier_par_Stanislas.jpg|maldekstra|eta|''Kanceliero Antoine Chaumont de La Galaizière ricevante omaĝon de la Unua Prezidanto de la Kortumo de Loreno en Nancio la 21-an de marto 1737'']] == Vivo == Vincent naskiĝis en Parizo en 1746,<ref name="wga3">{{cite web|url=http://www.wga.hu/bio_m/v/vincent/biograph.html|title=VINCENT, François-André|publisher=www.wga.hu|access-date=13 March 2015}}</ref> filo de la miniaturisto François-Elie Vincent. Li studis sub Joseph-Marie Vien kaj estis lernanto de la École Royale des Éleves Protégés. De 1771 ĝis 1775 li studis ĉe la [[Akademio de Francio en Romo|Franca Akademio en Romo]]. Li vojaĝis al Romo post gajnado de la [[Premio de Romo|Prix de Rome]] per ''Germanicus Calms Sedition in His Camp'' en 1768, kaj tiam li estis instalita ĉe la Palaco Mancini, kie li pentris multajn portretojn, inspiritajn de la stilo de [[Jean-Honoré Fragonard]], kiu ankaŭ vizitis Romon kaj [[Napolo|Napolon]] samtempe. En 1790, Vincent estis nomumita desegna majstro de [[Ludoviko la 16-a]], kaj en 1792 li fariĝis profesoro ĉe la Reĝa Akademio de Pentrarto kaj Skulptarto en [[Parizo]]. En 1800, li edziĝis kun la pentristino [[Adélaïde Labille-Guiard|Adélaïde Labille-Guiard,]] kiu estis konata pro sia majstreco en portretpentrado, membro de la Reĝa Akademio kaj pentristino por la Reĝa Familio. Li estis gvidanto de la novklasika kaj historia movado en franca arto, kune kun sia rivalo [[Jacques-Louis David]], alia lernanto de Vien. Lin influis la arto de la [[Grek-romia antikvo|klasika antikveco]], la majstroj de la [[Italio|itala]] Alta Renesanco, precipe [[Rafaelo]].<ref name="wga3" /><ref>{{cite web|url=http://museefabre.montpellier-agglo.com/EXPOSITIONS/Francois-Andre_Vincent_1746-1816|title=Francois-Andre_Vincent_1746-1816|publisher=museefabre.montpellier-agglo.com}}</ref> François-André Vincent estis unu el la ĉefaj novigantoj de la temoj en franca arto de novklasika stilo kaj liaj verkoj estis de alta nivelo.<ref name="wga3" /> Li estis unu el la fondintoj de la {{Lang|fr|[[Académie des Beaux-Arts]]}} – parto de la {{Lang|fr|[[Institut de France]]}} kaj la posteulo de la Reĝa Akademio - en 1795. Direkte al la fino de sia vivo li pentris malpli pro malbona sano, sed li daŭre ricevis oficialajn honorojn. == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:François_André_Vincent_Germanicus_apaise_la_sédition_dans_son_camp.JPG|alternative=Germanicus Calms Sedition in his Camp, 1768| ''Germaniko trankviligas ribelemon en sia tendaro'', 1768 Dosiero:Belisarius_by_Francois-Andre_Vincent.jpg|alternative=Belisarius, 1776| ''[[Belizaro]]'', 1776 Dosiero:Alcibades_being_taught_by_Socrates,_François-André_Vincent.jpg|alternative=Alcibiades Being Taught by Socrates, 1777| ''Alkibiades instruata de Sokrato'', 1777 Dosiero:François_André_Vincent_-_President_Mole_Manhandled_by_Insurgents_-_78.39_-_Detroit_Institute_of_Arts.jpg|alternative=President Molé Confronted by Insurgents, 1779| ''Prezidanto Molé alfrontita de ribelantoj'', 1779 Dosiero:The_Intervention_of_the_Sabine_Women_(Vincent).png|alternative=The Intervention of the Sabine Women, 1781| ''La interveno de la Sabinaj virinoj'', 1781 Dosiero:François-André_Vincent_-_Henri_IV_faisant_entrer_des_vivres_dans_Paris.jpg|alternative=Henry IV Bringing Food into Paris, 1783| ''[[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]] alportante manĝaĵon en Parizon'', 1783 Dosiero:François-André_Vincent_-_Arria_and_Paetus_-_27-2008_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|alternative=Arria and Paetus, 1784| ''Arria kaj Paetus'', 1784 Dosiero:François-André_Vincent_-_Renaud_et_Armide_(Horvitz).jpg|alternative=Renaud and Armida, 1787| ''Renaud kaj Armida'', 1787 Dosiero:François-André_Vincent_-_Adieux_de_Henri_IV_et_de_Gabrielle.jpg|alternative=The Farewell of Henry IV and Gabrielle d'Estrées, 1787| ''La adiaŭo de Henriko la 4-a kaj Gabrielle d'Estrées'', 1787 Dosiero:François-André_Vincent_-_Zeuxis_Choosing_his_Models_for_the_Image_of_Helen_from_among_the_Girls_of_Croton_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Zeuxis Choosing the Most Beautiful Women from Croton as His Models, 1789| ''Zeŭiso elektante la plej belajn virinojn el Krotono kiel siajn modelojn'', 1789 Dosiero:Vincent,_François-André_-_Democritus_among_the_Abderites.jpg|alternative=Democritus Among the Abderites, 1791| ''Demokrito Inter la Abderitoj'', 1791 Dosiero:François-André_VINCENT_-_Guillaume_Tell_renversant_la_barque_sur_laquelle_le_gouverneur_Gessler_traversait_le_lac_de_Lucerne_-_Musée_des_Augustins_-_2004_1_297.jpg|alternative=William Tell's Leap from the Boat of his Captors, 1791| ''Salto de [[Wilhelm Tell|Vilhelmo Tell]] el la boato de siaj kaptintoj'', 1791 Dosiero:François_André_Vincent_-_Saint_John_the_Evangelist_-_80.6_-_Detroit_Institute_of_Arts.jpg|alternative=Saint John the Evangelist, 1793| ''Sankta Johano la Evangeliisto'', 1793 Dosiero:François-André_Vincent_-_La_Leçon_de_labourage.gif|alternative=The Ploughing Lesson, 1798| ''La plugleciono'', 1798 Dosiero:François-André_Vincent_-_Libération_des_esclaves_d'Alger.jpg|alternative=Allegory of Freedom for Ransomed Barbary Captives, 1806| ''Alegorio de libereco por elaĉetitaj barbaraj kaptitoj'', 1806 Dosiero:François-André_Vincent_-_Portrait_de_Monsieur_Bergeret_de_Grancourt.jpg|alternative=Portrait of Bergeret de Grancourt, 1774| ''Portreto de Bergeret de Grancourt'', 1774 Dosiero:Francois-André_Vincent_-_Portrait_de_Pierre_Rousseau.jpg| ''Pierre Rousseau'', 1774 Dosiero:François_André_Vincent_-_Portrait_of_Pierre-Jean-Baptiste_Choudard_(called_Desforges)_-_32.2019.2_-_Dallas_Museum_of_Art.jpg| Pierre Jean Baptiste Choudard Desforges, 1789 Dosiero:Georges_Cuvier_3.jpg|alternative=Portrait of Georges Cuvier, 1795| Portreto de [[Georges Cuvier]], 1795 Dosiero:Portret_van_een_man_Rijksmuseum_SK-A-3931.jpeg|alternative=Portrait of a Man, 1795| ''Portreto de viro'', 1795 Dosiero:Antoine-Vincent_Arnault,_secretaire_de_l'Académie_française.jpg|alternative=Portrait of Antoine-Vincent Arnault, 1801| ''Portreto de Antoine-Vincent Arnault'', 1801 Dosiero:François-André_Vincent_-_Le_Prêtre_grec.jpg|alternative=Greek priest| Greka pastro Dosiero:Vincent_-_Portrait_de_la_baronne_de_Chalvet-Souville,_née_Marie_de_Broutin_03.jpg|alternative=Portrait de la baronne de Chalvet-Souville, née Marie de Broutin (detail)| Portreto de la barono de Chalvet-Souville, naskita Marie de Broutin (detalo) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Adélaïde Labille-Guiard]] * Portreto de Barono [[Georges Cuvier]] (1769–1832), Whitfield Fine Art {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vincent, François-André}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] h9syzr0lwdn17h4gdczpyyfbq0r89gg 9420430 9420429 2026-07-04T18:34:53Z Sj1mor 12103 9420430 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de François André Vincent je 1795,<br> far de [[Adélaïde Labille-Guiard]]; oleo sur tolo}} '''François-André VINCENT''' fʁɑ̃swa ɑ̃dʁe vɛ̃sɑ̃&#x5D; (naskiĝis la 30-an de decembro 1746 en Parizo &#x2013; mortis la 4-an de aŭgusto 1816 samloke) estis franca [[Novklasikismo|novklasika]] pentristo. <ref>{{cite web|url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/his/CoreArt/art/anc_lab_husb.html|title=The Painter François-André Vincent|publisher=.edu|access-date=13 March 2015|archive-date=14 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314035917/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/his/CoreArt/art/anc_lab_husb.html|url-status=dead}}</ref> [[Dosiero:François-André_Vincent_-_La_Galaizière_est_créé_chancelier_par_Stanislas.jpg|maldekstra|eta|''Kanceliero Antoine Chaumont de La Galaizière ricevante omaĝon de la Unua Prezidanto de la Kortumo de Loreno en Nancio la 21-an de marto 1737'']] == Vivo == Vincent naskiĝis en Parizo en 1746,<ref name="wga3">{{cite web|url=http://www.wga.hu/bio_m/v/vincent/biograph.html|title=VINCENT, François-André|publisher=www.wga.hu|access-date=13 March 2015}}</ref> filo de la miniaturisto François-Elie Vincent. Li studis sub Joseph-Marie Vien kaj estis lernanto de la École Royale des Éleves Protégés. De 1771 ĝis 1775 li studis ĉe la [[Akademio de Francio en Romo|Franca Akademio en Romo]]. Li vojaĝis al Romo post gajnado de la [[Premio de Romo|Prix de Rome]] per ''Germanicus Calms Sedition in His Camp'' en 1768, kaj tiam li estis instalita ĉe la Palaco Mancini, kie li pentris multajn portretojn, inspiritajn de la stilo de [[Jean-Honoré Fragonard]], kiu ankaŭ vizitis Romon kaj [[Napolo|Napolon]] samtempe. En 1790, Vincent estis nomumita desegna majstro de [[Ludoviko la 16-a]], kaj en 1792 li fariĝis profesoro ĉe la Reĝa Akademio de Pentrarto kaj Skulptarto en [[Parizo]]. En 1800, li edziĝis kun la pentristino [[Adélaïde Labille-Guiard|Adélaïde Labille-Guiard,]] kiu estis konata pro sia majstreco en portretpentrado, membro de la Reĝa Akademio kaj pentristino por la Reĝa Familio. Li estis gvidanto de la novklasika kaj historia movado en franca arto, kune kun sia rivalo [[Jacques-Louis David]], alia lernanto de Vien. Lin influis la arto de la [[Grek-romia antikvo|klasika antikveco]], la majstroj de la [[Italio|itala]] Alta Renesanco, precipe [[Rafaelo]].<ref name="wga3" /><ref>{{cite web|url=http://museefabre.montpellier-agglo.com/EXPOSITIONS/Francois-Andre_Vincent_1746-1816|title=Francois-Andre_Vincent_1746-1816|publisher=museefabre.montpellier-agglo.com}}</ref> François-André Vincent estis unu el la ĉefaj novigantoj de la temoj en franca arto de novklasika stilo kaj liaj verkoj estis de alta nivelo.<ref name="wga3" /> Li estis unu el la fondintoj de la {{Lang|fr|[[Académie des Beaux-Arts]]}} – parto de la {{Lang|fr|[[Institut de France]]}} kaj la posteulo de la Reĝa Akademio - en 1795. Direkte al la fino de sia vivo li pentris malpli pro malbona sano, sed li daŭre ricevis oficialajn honorojn. == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:François_André_Vincent_Germanicus_apaise_la_sédition_dans_son_camp.JPG|alternative=Germanicus Calms Sedition in his Camp, 1768| ''Germaniko trankviligas ribelemon en sia tendaro'', 1768 Dosiero:Belisarius_by_Francois-Andre_Vincent.jpg|alternative=Belisarius, 1776| ''[[Belizaro]]'', 1776 Dosiero:Alcibades_being_taught_by_Socrates,_François-André_Vincent.jpg|alternative=Alcibiades Being Taught by Socrates, 1777| ''Alkibiades instruata de Sokrato'', 1777 Dosiero:François_André_Vincent_-_President_Mole_Manhandled_by_Insurgents_-_78.39_-_Detroit_Institute_of_Arts.jpg|alternative=President Molé Confronted by Insurgents, 1779| ''Prezidanto Molé alfrontita de ribelantoj'', 1779 Dosiero:The_Intervention_of_the_Sabine_Women_(Vincent).png|alternative=The Intervention of the Sabine Women, 1781| ''La interveno de la Sabinaj virinoj'', 1781 Dosiero:François-André_Vincent_-_Henri_IV_faisant_entrer_des_vivres_dans_Paris.jpg|alternative=Henry IV Bringing Food into Paris, 1783| ''[[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]] alportante manĝaĵon en Parizon'', 1783 Dosiero:François-André_Vincent_-_Arria_and_Paetus_-_27-2008_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|alternative=Arria and Paetus, 1784| ''Arria kaj Paetus'', 1784 Dosiero:François-André_Vincent_-_Renaud_et_Armide_(Horvitz).jpg|alternative=Renaud and Armida, 1787| ''Renaud kaj Armida'', 1787 Dosiero:François-André_Vincent_-_Adieux_de_Henri_IV_et_de_Gabrielle.jpg|alternative=The Farewell of Henry IV and Gabrielle d'Estrées, 1787| ''La adiaŭo de Henriko la 4-a kaj Gabrielle d'Estrées'', 1787 Dosiero:François-André_Vincent_-_Zeuxis_Choosing_his_Models_for_the_Image_of_Helen_from_among_the_Girls_of_Croton_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Zeuxis Choosing the Most Beautiful Women from Croton as His Models, 1789| ''Zeŭiso elektante la plej belajn virinojn el Krotono kiel siajn modelojn'', 1789 Dosiero:Vincent,_François-André_-_Democritus_among_the_Abderites.jpg|alternative=Democritus Among the Abderites, 1791| ''Demokrito Inter la Abderitoj'', 1791 Dosiero:François-André_VINCENT_-_Guillaume_Tell_renversant_la_barque_sur_laquelle_le_gouverneur_Gessler_traversait_le_lac_de_Lucerne_-_Musée_des_Augustins_-_2004_1_297.jpg|alternative=William Tell's Leap from the Boat of his Captors, 1791| ''Salto de [[Wilhelm Tell|Vilhelmo Tell]] el la boato de siaj kaptintoj'', 1791 Dosiero:François_André_Vincent_-_Saint_John_the_Evangelist_-_80.6_-_Detroit_Institute_of_Arts.jpg|alternative=Saint John the Evangelist, 1793| ''Sankta Johano la Evangeliisto'', 1793 Dosiero:François-André_Vincent_-_La_Leçon_de_labourage.gif|alternative=The Ploughing Lesson, 1798| ''La plugleciono'', 1798 Dosiero:François-André_Vincent_-_Libération_des_esclaves_d'Alger.jpg|alternative=Allegory of Freedom for Ransomed Barbary Captives, 1806| ''Alegorio de libereco por elaĉetitaj barbaraj kaptitoj'', 1806 Dosiero:François-André_Vincent_-_Portrait_de_Monsieur_Bergeret_de_Grancourt.jpg|alternative=Portrait of Bergeret de Grancourt, 1774| ''Portreto de Bergeret de Grancourt'', 1774 Dosiero:Francois-André_Vincent_-_Portrait_de_Pierre_Rousseau.jpg| ''Pierre Rousseau'', 1774 Dosiero:François_André_Vincent_-_Portrait_of_Pierre-Jean-Baptiste_Choudard_(called_Desforges)_-_32.2019.2_-_Dallas_Museum_of_Art.jpg| Pierre Jean Baptiste Choudard Desforges, 1789 Dosiero:Georges_Cuvier_3.jpg|alternative=Portrait of Georges Cuvier, 1795| Portreto de [[Georges Cuvier]], 1795 Dosiero:Portret_van_een_man_Rijksmuseum_SK-A-3931.jpeg|alternative=Portrait of a Man, 1795| ''Portreto de viro'', 1795 Dosiero:Antoine-Vincent_Arnault,_secretaire_de_l'Académie_française.jpg|alternative=Portrait of Antoine-Vincent Arnault, 1801| ''Portreto de Antoine-Vincent Arnault'', 1801 Dosiero:François-André_Vincent_-_Le_Prêtre_grec.jpg|alternative=Greek priest| Greka pastro Dosiero:Vincent_-_Portrait_de_la_baronne_de_Chalvet-Souville,_née_Marie_de_Broutin_03.jpg|alternative=Portrait de la baronne de Chalvet-Souville, née Marie de Broutin (detail)| Portreto de la barono de Chalvet-Souville, naskita Marie de Broutin (detalo) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Adélaïde Labille-Guiard]] * Portreto de Barono [[Georges Cuvier]] (1769–1832), Whitfield Fine Art {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vincent, François-André}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] pv8ow588ha34uz9kxn5ux530u5kdpo7 9420434 9420430 2026-07-04T18:36:47Z Sj1mor 12103 /* Elektitaj pentraĵoj */ 9420434 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de François André Vincent je 1795,<br> far de [[Adélaïde Labille-Guiard]]; oleo sur tolo}} '''François-André VINCENT''' fʁɑ̃swa ɑ̃dʁe vɛ̃sɑ̃&#x5D; (naskiĝis la 30-an de decembro 1746 en Parizo &#x2013; mortis la 4-an de aŭgusto 1816 samloke) estis franca [[Novklasikismo|novklasika]] pentristo. <ref>{{cite web|url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/his/CoreArt/art/anc_lab_husb.html|title=The Painter François-André Vincent|publisher=.edu|access-date=13 March 2015|archive-date=14 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314035917/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/his/CoreArt/art/anc_lab_husb.html|url-status=dead}}</ref> [[Dosiero:François-André_Vincent_-_La_Galaizière_est_créé_chancelier_par_Stanislas.jpg|maldekstra|eta|''Kanceliero Antoine Chaumont de La Galaizière ricevante omaĝon de la Unua Prezidanto de la Kortumo de Loreno en Nancio la 21-an de marto 1737'']] == Vivo == Vincent naskiĝis en Parizo en 1746,<ref name="wga3">{{cite web|url=http://www.wga.hu/bio_m/v/vincent/biograph.html|title=VINCENT, François-André|publisher=www.wga.hu|access-date=13 March 2015}}</ref> filo de la miniaturisto François-Elie Vincent. Li studis sub Joseph-Marie Vien kaj estis lernanto de la École Royale des Éleves Protégés. De 1771 ĝis 1775 li studis ĉe la [[Akademio de Francio en Romo|Franca Akademio en Romo]]. Li vojaĝis al Romo post gajnado de la [[Premio de Romo|Prix de Rome]] per ''Germanicus Calms Sedition in His Camp'' en 1768, kaj tiam li estis instalita ĉe la Palaco Mancini, kie li pentris multajn portretojn, inspiritajn de la stilo de [[Jean-Honoré Fragonard]], kiu ankaŭ vizitis Romon kaj [[Napolo|Napolon]] samtempe. En 1790, Vincent estis nomumita desegna majstro de [[Ludoviko la 16-a]], kaj en 1792 li fariĝis profesoro ĉe la Reĝa Akademio de Pentrarto kaj Skulptarto en [[Parizo]]. En 1800, li edziĝis kun la pentristino [[Adélaïde Labille-Guiard|Adélaïde Labille-Guiard,]] kiu estis konata pro sia majstreco en portretpentrado, membro de la Reĝa Akademio kaj pentristino por la Reĝa Familio. Li estis gvidanto de la novklasika kaj historia movado en franca arto, kune kun sia rivalo [[Jacques-Louis David]], alia lernanto de Vien. Lin influis la arto de la [[Grek-romia antikvo|klasika antikveco]], la majstroj de la [[Italio|itala]] Alta Renesanco, precipe [[Rafaelo]].<ref name="wga3" /><ref>{{cite web|url=http://museefabre.montpellier-agglo.com/EXPOSITIONS/Francois-Andre_Vincent_1746-1816|title=Francois-Andre_Vincent_1746-1816|publisher=museefabre.montpellier-agglo.com}}</ref> François-André Vincent estis unu el la ĉefaj novigantoj de la temoj en franca arto de novklasika stilo kaj liaj verkoj estis de alta nivelo.<ref name="wga3" /> Li estis unu el la fondintoj de la {{Lang|fr|[[Académie des Beaux-Arts]]}} – parto de la {{Lang|fr|[[Institut de France]]}} kaj la posteulo de la Reĝa Akademio - en 1795. Direkte al la fino de sia vivo li pentris malpli pro malbona sano, sed li daŭre ricevis oficialajn honorojn. == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:François_André_Vincent_Germanicus_apaise_la_sédition_dans_son_camp.JPG|alternative=Germanicus Calms Sedition in his Camp, 1768| ''Germaniko trankviligas ribelemon en sia tendaro'', 1768 Dosiero:Belisarius_by_Francois-Andre_Vincent.jpg|alternative=Belisarius, 1776| ''[[Belizaro]]'', 1776 Dosiero:Alcibades_being_taught_by_Socrates,_François-André_Vincent.jpg|alternative=Alcibiades Being Taught by Socrates, 1777| ''Alkibiades instruata de Sokrato'', 1777 Dosiero:François_André_Vincent_-_President_Mole_Manhandled_by_Insurgents_-_78.39_-_Detroit_Institute_of_Arts.jpg|alternative=President Molé Confronted by Insurgents, 1779| ''Prezidanto Molé alfrontita de ribelantoj'', 1779 Dosiero:The_Intervention_of_the_Sabine_Women_(Vincent).png|alternative=The Intervention of the Sabine Women, 1781| ''La interveno de la Sabinaj virinoj'', 1781 Dosiero:François-André_Vincent_-_Henri_IV_faisant_entrer_des_vivres_dans_Paris.jpg|alternative=Henry IV Bringing Food into Paris, 1783| ''[[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]] alportante manĝaĵon en Parizon'', 1783 Dosiero:François-André_Vincent_-_Arria_and_Paetus_-_27-2008_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|alternative=Arria and Paetus, 1784| ''Arria kaj Paetus'', 1784 Dosiero:François-André_Vincent_-_Renaud_et_Armide_(Horvitz).jpg|alternative=Renaud and Armida, 1787| ''Renaud kaj Armida'', 1787 Dosiero:François-André_Vincent_-_Adieux_de_Henri_IV_et_de_Gabrielle.jpg|alternative=The Farewell of Henry IV and Gabrielle d'Estrées, 1787| ''La adiaŭo de Henriko la 4-a kaj Gabrielle d'Estrées'', 1787 Dosiero:François-André_Vincent_-_Zeuxis_Choosing_his_Models_for_the_Image_of_Helen_from_among_the_Girls_of_Croton_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Zeuxis Choosing the Most Beautiful Women from Croton as His Models, 1789| ''Zeŭiso elektante la plej belajn virinojn el Krotono kiel siajn modelojn'', 1789 Dosiero:Vincent,_François-André_-_Democritus_among_the_Abderites.jpg|alternative=Democritus Among the Abderites, 1791| ''Demokrito Inter la Abderitoj'', 1791 Dosiero:François-André_VINCENT_-_Guillaume_Tell_renversant_la_barque_sur_laquelle_le_gouverneur_Gessler_traversait_le_lac_de_Lucerne_-_Musée_des_Augustins_-_2004_1_297.jpg|alternative=William Tell's Leap from the Boat of his Captors, 1791| ''Salto de [[Wilhelm Tell|Vilhelmo Tell]] el la boato de siaj kaptintoj'', 1791 Dosiero:François_André_Vincent_-_Saint_John_the_Evangelist_-_80.6_-_Detroit_Institute_of_Arts.jpg|alternative=Saint John the Evangelist, 1793| ''Sankta Johano la Evangeliisto'', 1793 Dosiero:François-André_Vincent_-_La_Leçon_de_labourage.gif|alternative=The Ploughing Lesson, 1798| ''La plugleciono'', 1798 Dosiero:François-André_Vincent_-_Libération_des_esclaves_d'Alger.jpg|alternative=Allegory of Freedom for Ransomed Barbary Captives, 1806| ''Alegorio de libereco por elaĉetitaj barbaraj kaptitoj'', 1806 Dosiero:François-André_Vincent_-_Portrait_de_Monsieur_Bergeret_de_Grancourt.jpg|alternative=Portrait of Bergeret de Grancourt, 1774| ''Portreto de Bergeret de Grancourt'', 1774 Dosiero:Francois-André_Vincent_-_Portrait_de_Pierre_Rousseau.jpg| ''Pierre Rousseau'', 1774 Dosiero:François_André_Vincent_-_Portrait_of_Pierre-Jean-Baptiste_Choudard_(called_Desforges)_-_32.2019.2_-_Dallas_Museum_of_Art.jpg| Pierre Jean Baptiste Choudard Desforges, 1789 Dosiero:Georges_Cuvier_3.jpg|alternative=Portrait of Georges Cuvier, 1795| Portreto de [[Georges Cuvier]], 1795 Dosiero:Portret_van_een_man_Rijksmuseum_SK-A-3931.jpeg|alternative=Portrait of a Man, 1795| ''Portreto de viro'', 1795 Dosiero:Antoine-Vincent_Arnault,_secretaire_de_l'Académie_française.jpg|alternative=Portrait of Antoine-Vincent Arnault, 1801| ''Portreto de Antoine-Vincent Arnault'', 1801 Dosiero:François-André_Vincent_-_Le_Prêtre_grec.jpg|alternative=Greek priest| Greka pastro Dosiero:Vincent_-_Portrait_de_la_baronne_de_Chalvet-Souville,_née_Marie_de_Broutin_03.jpg|alternative=Portrait de la baronne de Chalvet-Souville, née Marie de Broutin (detail)| Portreto de la barono de Chalvet-Souville, naskita Marie de Broutin (detalo) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Adélaïde Labille-Guiard]] * Portreto de Barono [[Georges Cuvier]] (1769–1832), Whitfield Fine Art {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vincent, François-André}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] 100n11l0llkvbqx8fkgv3w07y5k5o2y 9420435 9420434 2026-07-04T18:37:02Z Sj1mor 12103 /* Elektitaj pentraĵoj */ 9420435 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de François André Vincent je 1795,<br> far de [[Adélaïde Labille-Guiard]]; oleo sur tolo}} '''François-André VINCENT''' fʁɑ̃swa ɑ̃dʁe vɛ̃sɑ̃&#x5D; (naskiĝis la 30-an de decembro 1746 en Parizo &#x2013; mortis la 4-an de aŭgusto 1816 samloke) estis franca [[Novklasikismo|novklasika]] pentristo. <ref>{{cite web|url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/his/CoreArt/art/anc_lab_husb.html|title=The Painter François-André Vincent|publisher=.edu|access-date=13 March 2015|archive-date=14 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314035917/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/his/CoreArt/art/anc_lab_husb.html|url-status=dead}}</ref> [[Dosiero:François-André_Vincent_-_La_Galaizière_est_créé_chancelier_par_Stanislas.jpg|maldekstra|eta|''Kanceliero Antoine Chaumont de La Galaizière ricevante omaĝon de la Unua Prezidanto de la Kortumo de Loreno en Nancio la 21-an de marto 1737'']] == Vivo == Vincent naskiĝis en Parizo en 1746,<ref name="wga3">{{cite web|url=http://www.wga.hu/bio_m/v/vincent/biograph.html|title=VINCENT, François-André|publisher=www.wga.hu|access-date=13 March 2015}}</ref> filo de la miniaturisto François-Elie Vincent. Li studis sub Joseph-Marie Vien kaj estis lernanto de la École Royale des Éleves Protégés. De 1771 ĝis 1775 li studis ĉe la [[Akademio de Francio en Romo|Franca Akademio en Romo]]. Li vojaĝis al Romo post gajnado de la [[Premio de Romo|Prix de Rome]] per ''Germanicus Calms Sedition in His Camp'' en 1768, kaj tiam li estis instalita ĉe la Palaco Mancini, kie li pentris multajn portretojn, inspiritajn de la stilo de [[Jean-Honoré Fragonard]], kiu ankaŭ vizitis Romon kaj [[Napolo|Napolon]] samtempe. En 1790, Vincent estis nomumita desegna majstro de [[Ludoviko la 16-a]], kaj en 1792 li fariĝis profesoro ĉe la Reĝa Akademio de Pentrarto kaj Skulptarto en [[Parizo]]. En 1800, li edziĝis kun la pentristino [[Adélaïde Labille-Guiard|Adélaïde Labille-Guiard,]] kiu estis konata pro sia majstreco en portretpentrado, membro de la Reĝa Akademio kaj pentristino por la Reĝa Familio. Li estis gvidanto de la novklasika kaj historia movado en franca arto, kune kun sia rivalo [[Jacques-Louis David]], alia lernanto de Vien. Lin influis la arto de la [[Grek-romia antikvo|klasika antikveco]], la majstroj de la [[Italio|itala]] Alta Renesanco, precipe [[Rafaelo]].<ref name="wga3" /><ref>{{cite web|url=http://museefabre.montpellier-agglo.com/EXPOSITIONS/Francois-Andre_Vincent_1746-1816|title=Francois-Andre_Vincent_1746-1816|publisher=museefabre.montpellier-agglo.com}}</ref> François-André Vincent estis unu el la ĉefaj novigantoj de la temoj en franca arto de novklasika stilo kaj liaj verkoj estis de alta nivelo.<ref name="wga3" /> Li estis unu el la fondintoj de la {{Lang|fr|[[Académie des Beaux-Arts]]}} – parto de la {{Lang|fr|[[Institut de France]]}} kaj la posteulo de la Reĝa Akademio - en 1795. Direkte al la fino de sia vivo li pentris malpli pro malbona sano, sed li daŭre ricevis oficialajn honorojn. == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:François_André_Vincent_Germanicus_apaise_la_sédition_dans_son_camp.JPG|alternative=Germanicus Calms Sedition in his Camp, 1768| ''Germaniko trankviligas ribelemon en sia tendaro'', 1768 Dosiero:Belisarius_by_Francois-Andre_Vincent.jpg|alternative=Belisarius, 1776| ''[[Belizaro]]'', 1776 Dosiero:Alcibades_being_taught_by_Socrates,_François-André_Vincent.jpg|alternative=Alcibiades Being Taught by Socrates, 1777| ''Alkibiades instruata de Sokrato'', 1777 Dosiero:François_André_Vincent_-_President_Mole_Manhandled_by_Insurgents_-_78.39_-_Detroit_Institute_of_Arts.jpg|alternative=President Molé Confronted by Insurgents, 1779| ''Prezidanto Molé alfrontita de ribelantoj'', 1779 Dosiero:The_Intervention_of_the_Sabine_Women_(Vincent).png|alternative=The Intervention of the Sabine Women, 1781| ''La interveno de la Sabinaj virinoj'', 1781 Dosiero:François-André_Vincent_-_Henri_IV_faisant_entrer_des_vivres_dans_Paris.jpg|alternative=Henry IV Bringing Food into Paris, 1783| ''[[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]] alportante manĝaĵon en Parizon'', 1783 Dosiero:François-André_Vincent_-_Arria_and_Paetus_-_27-2008_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|alternative=Arria and Paetus, 1784| ''Arria kaj Paetus'', 1784 Dosiero:François-André_Vincent_-_Renaud_et_Armide_(Horvitz).jpg|alternative=Renaud and Armida, 1787| ''Renaud kaj Armida'', 1787 Dosiero:François-André_Vincent_-_Adieux_de_Henri_IV_et_de_Gabrielle.jpg|alternative=The Farewell of Henry IV and Gabrielle d'Estrées, 1787| ''La adiaŭo de Henriko la 4-a kaj Gabrielle d'Estrées'', 1787 Dosiero:François-André_Vincent_-_Zeuxis_Choosing_his_Models_for_the_Image_of_Helen_from_among_the_Girls_of_Croton_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Zeuxis Choosing the Most Beautiful Women from Croton as His Models, 1789| ''Zeŭiso elektante la plej belajn virinojn el Krotono kiel siajn modelojn'', 1789 Dosiero:Vincent,_François-André_-_Democritus_among_the_Abderites.jpg|alternative=Democritus Among the Abderites, 1791| ''Demokrito Inter la Abderitoj'', 1791 Dosiero:François-André_VINCENT_-_Guillaume_Tell_renversant_la_barque_sur_laquelle_le_gouverneur_Gessler_traversait_le_lac_de_Lucerne_-_Musée_des_Augustins_-_2004_1_297.jpg|alternative=William Tell's Leap from the Boat of his Captors, 1791| ''Salto de [[Wilhelm Tell|Vilhelmo Tell]] el la boato de siaj kaptintoj'', 1791 Dosiero:François_André_Vincent_-_Saint_John_the_Evangelist_-_80.6_-_Detroit_Institute_of_Arts.jpg|alternative=Saint John the Evangelist, 1793| ''Sankta Johano la Evangeliisto'', 1793 Dosiero:François-André_Vincent_-_La_Leçon_de_labourage.gif|alternative=The Ploughing Lesson, 1798| ''La plugleciono'', 1798 Dosiero:François-André_Vincent_-_Libération_des_esclaves_d'Alger.jpg|alternative=Allegory of Freedom for Ransomed Barbary Captives, 1806| ''Alegorio de libereco por elaĉetitaj barbaraj kaptitoj'', 1806 Dosiero:François-André_Vincent_-_Portrait_de_Monsieur_Bergeret_de_Grancourt.jpg|alternative=Portrait of Bergeret de Grancourt, 1774| ''Portreto de Bergeret de Grancourt'', 1774 Dosiero:Francois-André_Vincent_-_Portrait_de_Pierre_Rousseau.jpg| ''Pierre Rousseau'', 1774 Dosiero:François_André_Vincent_-_Portrait_of_Pierre-Jean-Baptiste_Choudard_(called_Desforges)_-_32.2019.2_-_Dallas_Museum_of_Art.jpg| Pierre Jean Baptiste Choudard Desforges, 1789 Dosiero:Georges_Cuvier_3.jpg|alternative=Portrait of Georges Cuvier, 1795| Portreto de [[Georges Cuvier]], 1795 Dosiero:Portret_van_een_man_Rijksmuseum_SK-A-3931.jpeg|alternative=Portrait of a Man, 1795| ''Portreto de viro'', 1795 Dosiero:Antoine-Vincent_Arnault,_secretaire_de_l'Académie_française.jpg|alternative=Portrait of Antoine-Vincent Arnault, 1801| ''Portreto de Antoine-Vincent Arnault'', 1801 Dosiero:François-André_Vincent_-_Le_Prêtre_grec.jpg|alternative=Greek priest| Greka pastro Dosiero:Vincent_-_Portrait_de_la_baronne_de_Chalvet-Souville,_née_Marie_de_Broutin_03.jpg|alternative=Portrait de la baronne de Chalvet-Souville, née Marie de Broutin (detail)| Portreto de la barono de Chalvet-Souville, naskita Marie de Broutin (detalo) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Adélaïde Labille-Guiard]] * Portreto de Barono [[Georges Cuvier]] (1769–1832), Whitfield Fine Art {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vincent, François-André}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] taflz45lfl8zgim17crsbpengpv1zpd 9420440 9420435 2026-07-04T18:45:45Z Sj1mor 12103 9420440 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de François André Vincent je 1795,<br> far de [[Adélaïde Labille-Guiard]]; oleo sur tolo}} '''François-André VINCENT''' fʁɑ̃swa ɑ̃dʁe vɛ̃sɑ̃&#x5D; (naskiĝis la 30-an de decembro 1746 en Parizo &#x2013; mortis la 4-an de aŭgusto 1816 samloke) estis franca [[Novklasikismo|novklasika]] pentristo. <ref>{{cite web|url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/his/CoreArt/art/anc_lab_husb.html|title=The Painter François-André Vincent|publisher=.edu|access-date=13 March 2015|archive-date=14 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314035917/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/his/CoreArt/art/anc_lab_husb.html|url-status=dead}}</ref> [[Dosiero:François-André_Vincent_-_La_Galaizière_est_créé_chancelier_par_Stanislas.jpg|maldekstra|eta|''Kanceliero Antoine Chaumont de La Galaizière ricevante omaĝon de la Unua Prezidanto de la Kortumo de Loreno en Nancio la 21-an de marto 1737'']] == Vivo == Vincent naskiĝis en Parizo en 1746,<ref name="wga3">{{cite web|url=http://www.wga.hu/bio_m/v/vincent/biograph.html|title=VINCENT, François-André|publisher=www.wga.hu|access-date=13 March 2015}}</ref> filo de la miniaturisto François-Elie Vincent. Li studis sub [[Joseph-Marie Vien]] kaj estis lernanto de la École Royale des Éleves Protégés. De 1771 ĝis 1775 li studis ĉe la [[Akademio de Francio en Romo|Franca Akademio en Romo]]. Li vojaĝis al Romo post gajnado de la [[Premio de Romo|Prix de Rome]] per ''Germanicus Calms Sedition in His Camp'' en 1768, kaj tiam li estis instalita ĉe la Palaco Mancini, kie li pentris multajn portretojn, inspiritajn de la stilo de [[Jean-Honoré Fragonard]], kiu ankaŭ vizitis Romon kaj [[Napolo|Napolon]] samtempe. En 1790, Vincent estis nomumita desegna majstro de [[Ludoviko la 16-a]], kaj en 1792 li fariĝis profesoro ĉe la Reĝa Akademio de Pentrarto kaj Skulptarto en [[Parizo]]. En 1800, li edziĝis kun la pentristino [[Adélaïde Labille-Guiard|Adélaïde Labille-Guiard,]] kiu estis konata pro sia majstreco en portretpentrado, membro de la Reĝa Akademio kaj pentristino por la Reĝa Familio. Li estis gvidanto de la novklasika kaj historia movado en franca arto, kune kun sia rivalo [[Jacques-Louis David]], alia lernanto de Vien. Lin influis la arto de la [[Grek-romia antikvo|klasika antikveco]], la majstroj de la [[Italio|itala]] Alta Renesanco, precipe [[Rafaelo]].<ref name="wga3" /><ref>{{cite web|url=http://museefabre.montpellier-agglo.com/EXPOSITIONS/Francois-Andre_Vincent_1746-1816|title=Francois-Andre_Vincent_1746-1816|publisher=museefabre.montpellier-agglo.com}}</ref> François-André Vincent estis unu el la ĉefaj novigantoj de la temoj en franca arto de novklasika stilo kaj liaj verkoj estis de alta nivelo.<ref name="wga3" /> Li estis unu el la fondintoj de la {{Lang|fr|[[Académie des Beaux-Arts]]}} – parto de la {{Lang|fr|[[Institut de France]]}} kaj la posteulo de la Reĝa Akademio - en 1795. Direkte al la fino de sia vivo li pentris malpli pro malbona sano, sed li daŭre ricevis oficialajn honorojn. == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:François_André_Vincent_Germanicus_apaise_la_sédition_dans_son_camp.JPG|alternative=Germanicus Calms Sedition in his Camp, 1768| ''Germaniko trankviligas ribelemon en sia tendaro'', 1768 Dosiero:Belisarius_by_Francois-Andre_Vincent.jpg|alternative=Belisarius, 1776| ''[[Belizaro]]'', 1776 Dosiero:Alcibades_being_taught_by_Socrates,_François-André_Vincent.jpg|alternative=Alcibiades Being Taught by Socrates, 1777| ''Alkibiades instruata de Sokrato'', 1777 Dosiero:François_André_Vincent_-_President_Mole_Manhandled_by_Insurgents_-_78.39_-_Detroit_Institute_of_Arts.jpg|alternative=President Molé Confronted by Insurgents, 1779| ''Prezidanto Molé alfrontita de ribelantoj'', 1779 Dosiero:The_Intervention_of_the_Sabine_Women_(Vincent).png|alternative=The Intervention of the Sabine Women, 1781| ''La interveno de la Sabinaj virinoj'', 1781 Dosiero:François-André_Vincent_-_Henri_IV_faisant_entrer_des_vivres_dans_Paris.jpg|alternative=Henry IV Bringing Food into Paris, 1783| ''[[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]] alportante manĝaĵon en Parizon'', 1783 Dosiero:François-André_Vincent_-_Arria_and_Paetus_-_27-2008_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|alternative=Arria and Paetus, 1784| ''Arria kaj Paetus'', 1784 Dosiero:François-André_Vincent_-_Renaud_et_Armide_(Horvitz).jpg|alternative=Renaud and Armida, 1787| ''Renaud kaj Armida'', 1787 Dosiero:François-André_Vincent_-_Adieux_de_Henri_IV_et_de_Gabrielle.jpg|alternative=The Farewell of Henry IV and Gabrielle d'Estrées, 1787| ''La adiaŭo de Henriko la 4-a kaj Gabrielle d'Estrées'', 1787 Dosiero:François-André_Vincent_-_Zeuxis_Choosing_his_Models_for_the_Image_of_Helen_from_among_the_Girls_of_Croton_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Zeuxis Choosing the Most Beautiful Women from Croton as His Models, 1789| ''Zeŭiso elektante la plej belajn virinojn el Krotono kiel siajn modelojn'', 1789 Dosiero:Vincent,_François-André_-_Democritus_among_the_Abderites.jpg|alternative=Democritus Among the Abderites, 1791| ''Demokrito Inter la Abderitoj'', 1791 Dosiero:François-André_VINCENT_-_Guillaume_Tell_renversant_la_barque_sur_laquelle_le_gouverneur_Gessler_traversait_le_lac_de_Lucerne_-_Musée_des_Augustins_-_2004_1_297.jpg|alternative=William Tell's Leap from the Boat of his Captors, 1791| ''Salto de [[Wilhelm Tell|Vilhelmo Tell]] el la boato de siaj kaptintoj'', 1791 Dosiero:François_André_Vincent_-_Saint_John_the_Evangelist_-_80.6_-_Detroit_Institute_of_Arts.jpg|alternative=Saint John the Evangelist, 1793| ''Sankta Johano la Evangeliisto'', 1793 Dosiero:François-André_Vincent_-_La_Leçon_de_labourage.gif|alternative=The Ploughing Lesson, 1798| ''La plugleciono'', 1798 Dosiero:François-André_Vincent_-_Libération_des_esclaves_d'Alger.jpg|alternative=Allegory of Freedom for Ransomed Barbary Captives, 1806| ''Alegorio de libereco por elaĉetitaj barbaraj kaptitoj'', 1806 Dosiero:François-André_Vincent_-_Portrait_de_Monsieur_Bergeret_de_Grancourt.jpg|alternative=Portrait of Bergeret de Grancourt, 1774| ''Portreto de Bergeret de Grancourt'', 1774 Dosiero:Francois-André_Vincent_-_Portrait_de_Pierre_Rousseau.jpg| ''Pierre Rousseau'', 1774 Dosiero:François_André_Vincent_-_Portrait_of_Pierre-Jean-Baptiste_Choudard_(called_Desforges)_-_32.2019.2_-_Dallas_Museum_of_Art.jpg| Pierre Jean Baptiste Choudard Desforges, 1789 Dosiero:Georges_Cuvier_3.jpg|alternative=Portrait of Georges Cuvier, 1795| Portreto de [[Georges Cuvier]], 1795 Dosiero:Portret_van_een_man_Rijksmuseum_SK-A-3931.jpeg|alternative=Portrait of a Man, 1795| ''Portreto de viro'', 1795 Dosiero:Antoine-Vincent_Arnault,_secretaire_de_l'Académie_française.jpg|alternative=Portrait of Antoine-Vincent Arnault, 1801| ''Portreto de Antoine-Vincent Arnault'', 1801 Dosiero:François-André_Vincent_-_Le_Prêtre_grec.jpg|alternative=Greek priest| Greka pastro Dosiero:Vincent_-_Portrait_de_la_baronne_de_Chalvet-Souville,_née_Marie_de_Broutin_03.jpg|alternative=Portrait de la baronne de Chalvet-Souville, née Marie de Broutin (detail)| Portreto de la barono de Chalvet-Souville, naskita Marie de Broutin (detalo) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Adélaïde Labille-Guiard]] * Portreto de Barono [[Georges Cuvier]] (1769–1832), Whitfield Fine Art {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vincent, François-André}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] qup21kslc9lc18qtlulcj15cohz7zlh 0 948988 9420436 2026-07-04T18:42:47Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1355052672|Joseph-Marie Vien]]" 9420436 wikitext text/x-wiki '''Joseph-Marie VIEN''' (naskiĝis la 18-an de junio 1716 en [[Montpellier]] – mortis la 27-an de marto 1809 en [[Parizo]]) estis franca pentristo, kiu estas asociita kun la transiro de franca [[rokoko]] al frua [[novklasikismo]]. Li estis la lasta enpostenulo de la titolo ''[[Unua pentristo de la Reĝo|Premier peintre du Roy (Ĉefa pentristo de la reĝo)]]'', servante de 1789 ĝis 1791, antaŭ ol ĝi estis aboliciita dum la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. Li postlasis multajn brilajn lernantojn, inkluzive de [[François-André Vincent]], Jean-Antoine-Théodore Giroust, Jean-Baptiste Regnault, Joseph-Benoît Suvée, Jean-Pierre Saint-Ours, [[François-Guillaume Ménageot]], kaj Jean-Joseph Taillasson. [[Dosiero:Deux_femmes_au_bain_Joseph-Marie_Vien_musée_de_Cahors_Henri-Martin_Ca.1.32.jpg|eta|''Du virinoj banante'', Joseph-Marie Vien, 1763, Musée de Cahors Henri-Martin]] == Galerio == <gallery mode="nolines" widths="400" heights="200"> Dosiero:Joseph-Marie_Vien_-_Lover_Crowning_his_Mistress_-_WGA25071.jpg|alternative=Lover Crowning his Mistress| Amanto kronante sian amatinon Dosiero:Joseph_Marie_Vien_-_La_Chasse_-_1772.jpg|alternative=the Chase| La ĉasado Dosiero:Joseph-Marie_Vien_-_Sweet_Melancholy_-_1996.1_-_Cleveland_Museum_of_Art.jpg|alternative=Sweet Melancholy, 1756| ''Dolĉa melankolio'', 1756 Dosiero:Joseph-Marie_Vien_(school_of)_-_Saint_Louis_Handing_the_Regency_to_his_Mother_Blanche_of_Castile_(1773).JPG|alternative=Saint Louis Handing Over the Regency to His Mother, 1773| ''Sankta Ludoviko transdonanta la regentecon al sia patrino'', 1773 Dosiero:'Venus,_Wounded_by_Diomedes,_is_Saved_by_Iris'_by_Joseph-Marie_Vien,_1775.jpg|alternative=Venus, Wounded by Diomedes, Is Saved by Iris, 1775| ''Venuso, vundita de Diomedes, estas savita de Iriso'', 1775 Dosiero:Women_in_Classical_Dress_Attending_a_Young_Bride_by_Joseph-Marie_Vien.jpg|alternative=Women in Classical Dress Attending a Young Bride, 1777| ''Virinoj en klasika vesto ĉeestantaj junan novedzinon'', 1777 Dosiero:Vien_-_Les_adieux_d'Hector_et_d'Andromaque_01.jpg|alternative=The Farewell of Hector and Andromache, 1786| ''La Adiaŭo de Hektoro kaj Andromako'', 1786 Dosiero:Joseph-Marie_Vien_001.jpg|alternative=Black Sultana| Nigra Sultanino Dosiero:VienDavid.jpg|alternative=Jacques Louis David as a teenager| [[Jacques-Louis David|Jacques Louis David]] kiel adoleskanto </gallery> == Por plia legado == * {{Cite book|last=Gaethgens|first=Thomas W.|url=https://archive.org/details/josephmarievienp0000gaeh|title=Joseph-Marie Vien, Peintre Du Roi, 1716–1809|last2=Lugand|first2=Jacques|date=1988|publisher=Arthena|isbn=2-903239-09-6|location=Paris|language=fr|lccn=89-210837|oclc=1424698735}} * [https://web.archive.org/web/20110607113729/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/art/18th/painting/vien_cp.jpg Ekzemplo de verko: Kupido kaj Psiĥo, 1767] [[Kategorio:Novklasikaj pentristoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la Panteono de Parizo]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] pzngn49fw1vrrs85r5oj86e3aevw8nm 9420437 9420436 2026-07-04T18:44:23Z Sj1mor 12103 9420437 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Joseph-Marie VIEN''' (naskiĝis la 18-an de junio 1716 en [[Montpellier]] – mortis la 27-an de marto 1809 en [[Parizo]]) estis franca pentristo, kiu estas asociita kun la transiro de franca [[rokoko]] al frua [[novklasikismo]]. Li estis la lasta enpostenulo de la titolo ''[[Unua pentristo de la Reĝo|Premier peintre du Roy (Ĉefa pentristo de la reĝo)]]'', servante de 1789 ĝis 1791, antaŭ ol ĝi estis aboliciita dum la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. Li postlasis multajn brilajn lernantojn, inkluzive de [[François-André Vincent]], Jean-Antoine-Théodore Giroust, Jean-Baptiste Regnault, Joseph-Benoît Suvée, Jean-Pierre Saint-Ours, [[François-Guillaume Ménageot]], kaj Jean-Joseph Taillasson. [[Dosiero:Deux_femmes_au_bain_Joseph-Marie_Vien_musée_de_Cahors_Henri-Martin_Ca.1.32.jpg|eta|''Du virinoj banante'', Joseph-Marie Vien, 1763, Musée de Cahors Henri-Martin]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Joseph-Marie_Vien_-_Lover_Crowning_his_Mistress_-_WGA25071.jpg|alternative=Lover Crowning his Mistress| Amanto kronante sian amatinon Dosiero:Joseph_Marie_Vien_-_La_Chasse_-_1772.jpg|alternative=the Chase| La ĉasado Dosiero:Joseph-Marie_Vien_-_Sweet_Melancholy_-_1996.1_-_Cleveland_Museum_of_Art.jpg|alternative=Sweet Melancholy, 1756| ''Dolĉa melankolio'', 1756 Dosiero:Joseph-Marie_Vien_(school_of)_-_Saint_Louis_Handing_the_Regency_to_his_Mother_Blanche_of_Castile_(1773).JPG|alternative=Saint Louis Handing Over the Regency to His Mother, 1773| ''Sankta Ludoviko transdonanta la regentecon al sia patrino'', 1773 Dosiero:'Venus,_Wounded_by_Diomedes,_is_Saved_by_Iris'_by_Joseph-Marie_Vien,_1775.jpg|alternative=Venus, Wounded by Diomedes, Is Saved by Iris, 1775| ''Venuso, vundita de Diomedes, estas savita de Iriso'', 1775 Dosiero:Women_in_Classical_Dress_Attending_a_Young_Bride_by_Joseph-Marie_Vien.jpg|alternative=Women in Classical Dress Attending a Young Bride, 1777| ''Virinoj en klasika vesto ĉeestantaj junan novedzinon'', 1777 Dosiero:Vien_-_Les_adieux_d'Hector_et_d'Andromaque_01.jpg|alternative=The Farewell of Hector and Andromache, 1786| ''La Adiaŭo de Hektoro kaj Andromako'', 1786 Dosiero:Joseph-Marie_Vien_001.jpg|alternative=Black Sultana| Nigra Sultanino Dosiero:VienDavid.jpg|alternative=Jacques Louis David as a teenager| [[Jacques-Louis David|Jacques Louis David]] kiel adoleskanto </gallery> == Por plia legado == * {{Cite book|last=Gaethgens|first=Thomas W.|url=https://archive.org/details/josephmarievienp0000gaeh|title=Joseph-Marie Vien, Peintre Du Roi, 1716–1809|last2=Lugand|first2=Jacques|date=1988|publisher=Arthena|isbn=2-903239-09-6|location=Paris|language=fr|lccn=89-210837|oclc=1424698735}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110607113729/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/art/18th/painting/vien_cp.jpg Ekzemplo de verko: Kupido kaj Psiĥo, 1767] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vien, Joseph-Marie}} [[Kategorio:Novklasikaj pentristoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la Panteono de Parizo]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] 1mklgy7ls7g6jsk4cuwasg3rm2aly6g 9420441 9420437 2026-07-04T18:46:41Z Sj1mor 12103 9420441 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Joseph-Marie Vien far de [[Joseph Siffred Duplessis]], 1784}} '''Joseph-Marie VIEN''' (naskiĝis la 18-an de junio 1716 en [[Montpellier]] – mortis la 27-an de marto 1809 en [[Parizo]]) estis franca pentristo, kiu estas asociita kun la transiro de franca [[rokoko]] al frua [[novklasikismo]]. Li estis la lasta enpostenulo de la titolo ''[[Unua pentristo de la Reĝo|Premier peintre du Roy (Ĉefa pentristo de la reĝo)]]'', servante de 1789 ĝis 1791, antaŭ ol ĝi estis aboliciita dum la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. Li postlasis multajn brilajn lernantojn, inkluzive de [[François-André Vincent]], Jean-Antoine-Théodore Giroust, Jean-Baptiste Regnault, Joseph-Benoît Suvée, Jean-Pierre Saint-Ours, [[François-Guillaume Ménageot]], kaj Jean-Joseph Taillasson. [[Dosiero:Deux_femmes_au_bain_Joseph-Marie_Vien_musée_de_Cahors_Henri-Martin_Ca.1.32.jpg|eta|''Du virinoj banante'', Joseph-Marie Vien, 1763, Musée de Cahors Henri-Martin]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Joseph-Marie_Vien_-_Lover_Crowning_his_Mistress_-_WGA25071.jpg|alternative=Lover Crowning his Mistress| Amanto kronante sian amatinon Dosiero:Joseph_Marie_Vien_-_La_Chasse_-_1772.jpg|alternative=the Chase| La ĉasado Dosiero:Joseph-Marie_Vien_-_Sweet_Melancholy_-_1996.1_-_Cleveland_Museum_of_Art.jpg|alternative=Sweet Melancholy, 1756| ''Dolĉa melankolio'', 1756 Dosiero:Joseph-Marie_Vien_(school_of)_-_Saint_Louis_Handing_the_Regency_to_his_Mother_Blanche_of_Castile_(1773).JPG|alternative=Saint Louis Handing Over the Regency to His Mother, 1773| ''Sankta Ludoviko transdonanta la regentecon al sia patrino'', 1773 Dosiero:'Venus,_Wounded_by_Diomedes,_is_Saved_by_Iris'_by_Joseph-Marie_Vien,_1775.jpg|alternative=Venus, Wounded by Diomedes, Is Saved by Iris, 1775| ''Venuso, vundita de Diomedes, estas savita de Iriso'', 1775 Dosiero:Women_in_Classical_Dress_Attending_a_Young_Bride_by_Joseph-Marie_Vien.jpg|alternative=Women in Classical Dress Attending a Young Bride, 1777| ''Virinoj en klasika vesto ĉeestantaj junan novedzinon'', 1777 Dosiero:Vien_-_Les_adieux_d'Hector_et_d'Andromaque_01.jpg|alternative=The Farewell of Hector and Andromache, 1786| ''La Adiaŭo de Hektoro kaj Andromako'', 1786 Dosiero:Joseph-Marie_Vien_001.jpg|alternative=Black Sultana| Nigra Sultanino Dosiero:VienDavid.jpg|alternative=Jacques Louis David as a teenager| [[Jacques-Louis David|Jacques Louis David]] kiel adoleskanto </gallery> == Por plia legado == * {{Cite book|last=Gaethgens|first=Thomas W.|url=https://archive.org/details/josephmarievienp0000gaeh|title=Joseph-Marie Vien, Peintre Du Roi, 1716–1809|last2=Lugand|first2=Jacques|date=1988|publisher=Arthena|isbn=2-903239-09-6|location=Paris|language=fr|lccn=89-210837|oclc=1424698735}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110607113729/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/art/18th/painting/vien_cp.jpg Ekzemplo de verko: Kupido kaj Psiĥo, 1767] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vien, Joseph-Marie}} [[Kategorio:Novklasikaj pentristoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la Panteono de Parizo]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] 8r9twgb4d4w399u74vl58yfksli4z6p 9420442 9420441 2026-07-04T18:46:53Z Sj1mor 12103 9420442 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Joseph-Marie Vien<br> far de [[Joseph Siffred Duplessis]], 1784}} '''Joseph-Marie VIEN''' (naskiĝis la 18-an de junio 1716 en [[Montpellier]] – mortis la 27-an de marto 1809 en [[Parizo]]) estis franca pentristo, kiu estas asociita kun la transiro de franca [[rokoko]] al frua [[novklasikismo]]. Li estis la lasta enpostenulo de la titolo ''[[Unua pentristo de la Reĝo|Premier peintre du Roy (Ĉefa pentristo de la reĝo)]]'', servante de 1789 ĝis 1791, antaŭ ol ĝi estis aboliciita dum la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. Li postlasis multajn brilajn lernantojn, inkluzive de [[François-André Vincent]], Jean-Antoine-Théodore Giroust, Jean-Baptiste Regnault, Joseph-Benoît Suvée, Jean-Pierre Saint-Ours, [[François-Guillaume Ménageot]], kaj Jean-Joseph Taillasson. [[Dosiero:Deux_femmes_au_bain_Joseph-Marie_Vien_musée_de_Cahors_Henri-Martin_Ca.1.32.jpg|eta|''Du virinoj banante'', Joseph-Marie Vien, 1763, Musée de Cahors Henri-Martin]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Joseph-Marie_Vien_-_Lover_Crowning_his_Mistress_-_WGA25071.jpg|alternative=Lover Crowning his Mistress| Amanto kronante sian amatinon Dosiero:Joseph_Marie_Vien_-_La_Chasse_-_1772.jpg|alternative=the Chase| La ĉasado Dosiero:Joseph-Marie_Vien_-_Sweet_Melancholy_-_1996.1_-_Cleveland_Museum_of_Art.jpg|alternative=Sweet Melancholy, 1756| ''Dolĉa melankolio'', 1756 Dosiero:Joseph-Marie_Vien_(school_of)_-_Saint_Louis_Handing_the_Regency_to_his_Mother_Blanche_of_Castile_(1773).JPG|alternative=Saint Louis Handing Over the Regency to His Mother, 1773| ''Sankta Ludoviko transdonanta la regentecon al sia patrino'', 1773 Dosiero:'Venus,_Wounded_by_Diomedes,_is_Saved_by_Iris'_by_Joseph-Marie_Vien,_1775.jpg|alternative=Venus, Wounded by Diomedes, Is Saved by Iris, 1775| ''Venuso, vundita de Diomedes, estas savita de Iriso'', 1775 Dosiero:Women_in_Classical_Dress_Attending_a_Young_Bride_by_Joseph-Marie_Vien.jpg|alternative=Women in Classical Dress Attending a Young Bride, 1777| ''Virinoj en klasika vesto ĉeestantaj junan novedzinon'', 1777 Dosiero:Vien_-_Les_adieux_d'Hector_et_d'Andromaque_01.jpg|alternative=The Farewell of Hector and Andromache, 1786| ''La Adiaŭo de Hektoro kaj Andromako'', 1786 Dosiero:Joseph-Marie_Vien_001.jpg|alternative=Black Sultana| Nigra Sultanino Dosiero:VienDavid.jpg|alternative=Jacques Louis David as a teenager| [[Jacques-Louis David|Jacques Louis David]] kiel adoleskanto </gallery> == Por plia legado == * {{Cite book|last=Gaethgens|first=Thomas W.|url=https://archive.org/details/josephmarievienp0000gaeh|title=Joseph-Marie Vien, Peintre Du Roi, 1716–1809|last2=Lugand|first2=Jacques|date=1988|publisher=Arthena|isbn=2-903239-09-6|location=Paris|language=fr|lccn=89-210837|oclc=1424698735}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110607113729/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/art/18th/painting/vien_cp.jpg Ekzemplo de verko: Kupido kaj Psiĥo, 1767] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vien, Joseph-Marie}} [[Kategorio:Novklasikaj pentristoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la Panteono de Parizo]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] cwd4dvwsrlwucabmhfsafp38acr34jn 9420443 9420442 2026-07-04T18:49:34Z Sj1mor 12103 9420443 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Joseph-Marie Vien<br> far de [[Joseph Siffred Duplessis]], 1784}} '''Joseph-Marie VIEN''' (naskiĝis la 18-an de junio 1716 en [[Montpellier]] – mortis la 27-an de marto 1809 en [[Parizo]]) estis franca pentristo, kiu estas asociita kun la transiro de franca [[rokoko]] al frua [[novklasikismo]]. Li estis la lasta enpostenulo de la titolo ''[[Unua pentristo de la Reĝo|Premier peintre du Roy (Ĉefa pentristo de la reĝo)]]'', servante de 1789 ĝis 1791, antaŭ ol ĝi estis aboliciita dum la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. Li postlasis multajn brilajn lernantojn, inkluzive de [[François-André Vincent]], Jean-Antoine-Théodore Giroust, Jean-Baptiste Regnault, Joseph-Benoît Suvée, Jean-Pierre Saint-Ours, [[François-Guillaume Ménageot]], kaj Jean-Joseph Taillasson. Lia edzino, Marie-Thérèse Reboul, kaj lia filo, Joseph Marie Vien la pli juna, ankaŭ estis pentristoj. [[Dosiero:Deux_femmes_au_bain_Joseph-Marie_Vien_musée_de_Cahors_Henri-Martin_Ca.1.32.jpg|eta|''Du virinoj banante'', Joseph-Marie Vien, 1763, Musée de Cahors Henri-Martin]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Joseph-Marie_Vien_-_Lover_Crowning_his_Mistress_-_WGA25071.jpg|alternative=Lover Crowning his Mistress| Amanto kronante sian amatinon Dosiero:Joseph_Marie_Vien_-_La_Chasse_-_1772.jpg|alternative=the Chase| La ĉasado Dosiero:Joseph-Marie_Vien_-_Sweet_Melancholy_-_1996.1_-_Cleveland_Museum_of_Art.jpg|alternative=Sweet Melancholy, 1756| ''Dolĉa melankolio'', 1756 Dosiero:Joseph-Marie_Vien_(school_of)_-_Saint_Louis_Handing_the_Regency_to_his_Mother_Blanche_of_Castile_(1773).JPG|alternative=Saint Louis Handing Over the Regency to His Mother, 1773| ''Sankta Ludoviko transdonanta la regentecon al sia patrino'', 1773 Dosiero:'Venus,_Wounded_by_Diomedes,_is_Saved_by_Iris'_by_Joseph-Marie_Vien,_1775.jpg|alternative=Venus, Wounded by Diomedes, Is Saved by Iris, 1775| ''Venuso, vundita de Diomedes, estas savita de Iriso'', 1775 Dosiero:Women_in_Classical_Dress_Attending_a_Young_Bride_by_Joseph-Marie_Vien.jpg|alternative=Women in Classical Dress Attending a Young Bride, 1777| ''Virinoj en klasika vesto ĉeestantaj junan novedzinon'', 1777 Dosiero:Vien_-_Les_adieux_d'Hector_et_d'Andromaque_01.jpg|alternative=The Farewell of Hector and Andromache, 1786| ''La Adiaŭo de Hektoro kaj Andromako'', 1786 Dosiero:Joseph-Marie_Vien_001.jpg|alternative=Black Sultana| Nigra Sultanino Dosiero:VienDavid.jpg|alternative=Jacques Louis David as a teenager| [[Jacques-Louis David|Jacques Louis David]] kiel adoleskanto </gallery> == Por plia legado == * {{Cite book|last=Gaethgens|first=Thomas W.|url=https://archive.org/details/josephmarievienp0000gaeh|title=Joseph-Marie Vien, Peintre Du Roi, 1716–1809|last2=Lugand|first2=Jacques|date=1988|publisher=Arthena|isbn=2-903239-09-6|location=Paris|language=fr|lccn=89-210837|oclc=1424698735}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110607113729/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/art/18th/painting/vien_cp.jpg Ekzemplo de verko: Kupido kaj Psiĥo, 1767] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vien, Joseph-Marie}} [[Kategorio:Novklasikaj pentristoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la Panteono de Parizo]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] ewanpbypr80b257sdcmps056zes5fkl 9420445 9420443 2026-07-04T18:55:05Z Sj1mor 12103 9420445 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Joseph-Marie Vien<br> far de [[Joseph Siffred Duplessis]], 1784}} '''Joseph-Marie VIEN''' (naskiĝis la 18-an de junio 1716 en [[Montpellier]] – mortis la 27-an de marto 1809 en [[Parizo]]) estis franca pentristo, kiu estas asociita kun la transiro de franca [[rokoko]] al frua [[novklasikismo]]. Li estis la lasta enpostenulo de la titolo ''[[Unua pentristo de la Reĝo|Premier peintre du Roy (Ĉefa pentristo de la reĝo)]]'', servante de 1789 ĝis 1791, antaŭ ol ĝi estis aboliciita dum la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. Vien preferis pentri alegoriojn inspiritajn de [[mitologio]]. Liaj verkoj komence inspiriĝis de Rokoko kaj poste de Klasikismo. Li pentris ĉefe klasikajn temojn, kaj heroajn kaj idiliajn: ''Dedalo kaj Ikaro'' (1754), ''Dormanta Ermito'' (1750), ''Kupidoj Ludantaj kun'' ''cignoj kaj kolomboj'' (1758) kaj ''Sankta Germaino kaj Sankta Vincento'' (1755) en la [[Luvro]]. Aliaj verkoj inkluzivas ''Sanktan Denison'' ''predikantan'' (en la preĝejo Sankta Roĥo), ''Foriron de [[Priamo]] por la Greka Milito'', ''[[Minerva]]'', ''[[Anakreonto]]'', ''Nimfon'', ''Vendiston de Amo-Dioj'' (laŭ malnova fresko en Romo) kaj portretojn. Vien mem laŭdis sin pro esti la unua, kiu enkondukis studadon de vivanta [[Modelo (homo)|modelo]] en sian atelieron. Li postlasis multajn brilajn lernantojn, inkluzive de [[François-André Vincent]], Jean-Antoine-Théodore Giroust, Jean-Baptiste Regnault, Joseph-Benoît Suvée, Jean-Pierre Saint-Ours, [[François-Guillaume Ménageot]], kaj Jean-Joseph Taillasson. Lia edzino, Marie-Thérèse Reboul, kaj lia filo, Joseph Marie Vien la pli juna, ankaŭ estis pentristoj. [[Dosiero:Deux_femmes_au_bain_Joseph-Marie_Vien_musée_de_Cahors_Henri-Martin_Ca.1.32.jpg|eta|''Du virinoj banante'', Joseph-Marie Vien, 1763, Musée de Cahors Henri-Martin]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Joseph-Marie_Vien_-_Lover_Crowning_his_Mistress_-_WGA25071.jpg|alternative=Lover Crowning his Mistress| Amanto kronante sian amatinon Dosiero:Joseph_Marie_Vien_-_La_Chasse_-_1772.jpg|alternative=the Chase| La ĉasado Dosiero:Joseph-Marie_Vien_-_Sweet_Melancholy_-_1996.1_-_Cleveland_Museum_of_Art.jpg|alternative=Sweet Melancholy, 1756| ''Dolĉa melankolio'', 1756 Dosiero:Joseph-Marie_Vien_(school_of)_-_Saint_Louis_Handing_the_Regency_to_his_Mother_Blanche_of_Castile_(1773).JPG|alternative=Saint Louis Handing Over the Regency to His Mother, 1773| ''Sankta Ludoviko transdonanta la regentecon al sia patrino'', 1773 Dosiero:'Venus,_Wounded_by_Diomedes,_is_Saved_by_Iris'_by_Joseph-Marie_Vien,_1775.jpg|alternative=Venus, Wounded by Diomedes, Is Saved by Iris, 1775| ''Venuso, vundita de Diomedes, estas savita de Iriso'', 1775 Dosiero:Women_in_Classical_Dress_Attending_a_Young_Bride_by_Joseph-Marie_Vien.jpg|alternative=Women in Classical Dress Attending a Young Bride, 1777| ''Virinoj en klasika vesto ĉeestantaj junan novedzinon'', 1777 Dosiero:Vien_-_Les_adieux_d'Hector_et_d'Andromaque_01.jpg|alternative=The Farewell of Hector and Andromache, 1786| ''La Adiaŭo de Hektoro kaj Andromako'', 1786 Dosiero:Joseph-Marie_Vien_001.jpg|alternative=Black Sultana| Nigra Sultanino Dosiero:VienDavid.jpg|alternative=Jacques Louis David as a teenager| [[Jacques-Louis David|Jacques Louis David]] kiel adoleskanto </gallery> == Por plia legado == * {{Cite book|last=Gaethgens|first=Thomas W.|url=https://archive.org/details/josephmarievienp0000gaeh|title=Joseph-Marie Vien, Peintre Du Roi, 1716–1809|last2=Lugand|first2=Jacques|date=1988|publisher=Arthena|isbn=2-903239-09-6|location=Paris|language=fr|lccn=89-210837|oclc=1424698735}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110607113729/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/art/18th/painting/vien_cp.jpg Ekzemplo de verko: Kupido kaj Psiĥo, 1767] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vien, Joseph-Marie}} [[Kategorio:Novklasikaj pentristoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la Panteono de Parizo]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] swplu22j7bofs330bz5jewb04zrytw0 0 948989 9420438 2026-07-04T18:45:16Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Joseph-Marie Vien]] 9420438 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Joseph-Marie Vien]] e1vivyp9um2arcrwgtmsi7iysy0bucq 1 948990 9420446 2026-07-04T18:55:29Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9420446 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Aldono el la sveda. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:55, 4 jul. 2026 (UTC) oxzai7lj02hb673lz01wgi0hvojjvdx 0 948991 9420454 2026-07-04T19:46:13Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "'''''El alquimista impaciente''''' (en hispana por ''La senpacienca alĥemiisto'') povas esti: *'''[[El alquimista impaciente (romano)]]''' (2000), romano de [[Lorenzo Silva]]; *'''[[El alquimista impaciente (filmo)]]''' (2002), filmo bazita sur la romano. {{apartigilo}}" 9420454 wikitext text/x-wiki '''''El alquimista impaciente''''' (en hispana por ''La senpacienca alĥemiisto'') povas esti: *'''[[El alquimista impaciente (romano)]]''' (2000), romano de [[Lorenzo Silva]]; *'''[[El alquimista impaciente (filmo)]]''' (2002), filmo bazita sur la romano. {{apartigilo}} 6xv2b417axgj4k98dzh3k040uv1l4kl 0 948992 9420463 2026-07-04T20:10:11Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Fenikuloj |koloro = pink |dosiero = Stavenn Phoeniculus purpureus 00.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'' |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = '''''Phoeniculus''''' |genro aŭtoritato = Feliks Paweł Ja..." 9420463 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Fenikuloj |koloro = pink |dosiero = Stavenn Phoeniculus purpureus 00.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'' |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = '''''Phoeniculus''''' |genro aŭtoritato = [[Feliks Paweł Jarocki|Jarocki]], 1821 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Fenikuloj''' (''Phoeniculus'') estas genro de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ili estas limigitaj al [[sub-Sahara Afriko]]. ==Taksonomio== La genron ''Phoeniculus'' enkondukis en 1821 la pola zoologo [[Feliks Paweł Jarocki]] kun ''Upupa erythrorhynchus'' ([[John Latham (ornitologo)|Latham]]) (la [[Verda arbupupo]]) kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Jarocki | first=Feliks Paweł | author-link=Feliks Paweł Jarocki | date=1821 | title=Zoologiia czyli Zwiérzętopismo ogólne podług náynowszego systematu | language=Polish, German | volume=2 | location=Warsaw | publisher=w Drukarni Łątkiewicza | page=63 | url=https://archive.org/details/rcin.org.pl.WA488_2957_201505-2_Jarocki-Ptaki_1539/page/63/mode/1up }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=250 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480261 }}</ref> La genronomo estas diminutivo de la [[Antikva greka|greka vorto]] φοινιξ/''foiniks'', φοινικος/''foinikos'', nome [[Fenikso (birdo)|fenikso]].<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=Phoeniculus | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=Phoeniculus | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=8a de Marto 2025 }}</ref> La genro enhavas la jenajn kvar speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=7a de Novembro 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuo |- |[[File:White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg|120px]]|| ''Phoeniculus bollei''||[[Blankakapa arbupupo]] ||Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Kenjo, Liberio, Malio, Niĝerio, Ruando, Suda Sudano, Tanzanio kaj Ugando. |- |[[File:Phoeniculus damarensis granti 190391376.jpg|120px]]|| ''Phoeniculus damarensis''||[[Viola arbupupo]] ||Angolo, Kenjo, Namibio, kaj Tanzanio. |- |[[File:Black-billed Wood-hoopoe (Phoeniculus somaliensis).jpg|120px]]|| ''Phoeniculus somaliensis''||[[Nigrabeka arbupupo]] || Ĝibutio, Eritreo, Etiopio, Kenjo, Somalio, Sudano kaj Suda Sudano. |- |[[File:Green Woodhoopoe RWD7.jpg|120px]] || ''Phoeniculus purpureus''||[[Verda arbupupo]] ||Sub-Sahara Afriko. |- |} Members of this genus have long, slightly down-curved, pointed bills with stout bases. Most spend the day in flocks of 5 to 12 birds, acrobatically climbing in trees or hanging underneath branches, sticking their bills into crevices in search of insects and other small arthropods.<ref name=Fry>{{cite book | last = Fry | first = C. Hilary | year = 2003 | chapter = Wood-hoopoes | editor = Perrins, Christopher | editor-link = Chris Perrins | title = The Firefly Encyclopedia of Birds | publisher = Firefly Books | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 383] | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 }}</ref> They may brace themselves with their long tails as [[woodpecker]]s do, but the tail feathers are not stiff like woodpeckers' and wear easily.<ref name=ZTP>{{cite book | last = Zimmerman | first = Dale A. |author2=Turner, Donald A. |author3=Pearson, David J. | year = 1999 | title = Birds of Kenya and Northern Tanzania | publisher = Princeton University Press | pages = 395–396 | isbn = 978-0-691-01022-9}}</ref> Though their feet are strong, their floppy and bounding flight is weak and not sustained long.<ref name=Fry/><ref name=ZTP/> They are noisy and may take breaks from foraging to engage in a "rally": they "cackle"<ref name=Fry/> or "chuckle"<ref name=ZTP/> together and rock back and forth, the wings half opened, the tail oscillating up and down. This ceremony helps keep the group together.<ref name=Fry/> In adult green wood hoopoes (''Phoeniculus purpureus''), males exhibit a notable sexual dimorphism with bills that are 36% longer than those of females. This characteristic is not attributed to sexual selection or reproductive roles, but rather to ecological separation, which minimizes foraging competition among the sexes.<ref>{{Cite journal |last1=Radford |first1=A. N. |last2=Du Plessis |first2=M. A. |date=2004 | title=Extreme sexual dimorphism in Green Wood hoopoe (''Phoeniculus purpureus'') Bill Length: a case of sexual selection? | journal=The Auk | volume=121 | issue=1 | pages=178–183 |doi=10.1642/0004-8038(2004)121[0178:ESDIGW]2.0.CO;2|issn=0004-8038 }}</ref> The groups consist largely of parents, helpers, and young. [[Helpers at the nest|Helpers]] are birds that, instead of breeding, help another pair defend the nest and feed the young. This practice improves reproductive success. The helpers may breed the following year; as a result of the bonds they formed with the young they helped, the latter may become their helpers in turn.<ref name=Fry/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] 0d4o8cf2k0cquziyhquwayhlsnwxij2 9420466 9420463 2026-07-04T20:20:25Z Kani 670 9420466 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Fenikuloj |koloro = pink |dosiero = Stavenn Phoeniculus purpureus 00.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'' |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = '''''Phoeniculus''''' |genro aŭtoritato = [[Feliks Paweł Jarocki|Jarocki]], 1821 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Fenikuloj''' (''Phoeniculus'') estas genro de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ili estas limigitaj al [[sub-Sahara Afriko]]. ==Taksonomio== La genron ''Phoeniculus'' enkondukis en 1821 la pola zoologo [[Feliks Paweł Jarocki]] kun ''Upupa erythrorhynchus'' ([[John Latham (ornitologo)|Latham]]) (la [[Verda arbupupo]]) kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Jarocki | first=Feliks Paweł | author-link=Feliks Paweł Jarocki | date=1821 | title=Zoologiia czyli Zwiérzętopismo ogólne podług náynowszego systematu | language=Polish, German | volume=2 | location=Warsaw | publisher=w Drukarni Łątkiewicza | page=63 | url=https://archive.org/details/rcin.org.pl.WA488_2957_201505-2_Jarocki-Ptaki_1539/page/63/mode/1up }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=250 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480261 }}</ref> La genronomo estas diminutivo de la [[Antikva greka|greka vorto]] φοινιξ/''foiniks'', φοινικος/''foinikos'', nome [[Fenikso (birdo)|fenikso]].<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=Phoeniculus | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=Phoeniculus | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=8a de Marto 2025 }}</ref> La genro enhavas la jenajn kvar speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=7a de Novembro 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuo |- |[[File:White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg|120px]]|| ''Phoeniculus bollei''||[[Blankakapa arbupupo]] ||Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Kenjo, Liberio, Malio, Niĝerio, Ruando, Suda Sudano, Tanzanio kaj Ugando. |- |[[File:Phoeniculus damarensis granti 190391376.jpg|120px]]|| ''Phoeniculus damarensis''||[[Viola arbupupo]] ||Angolo, Kenjo, Namibio, kaj Tanzanio. |- |[[File:Black-billed Wood-hoopoe (Phoeniculus somaliensis).jpg|120px]]|| ''Phoeniculus somaliensis''||[[Nigrabeka arbupupo]] || Ĝibutio, Eritreo, Etiopio, Kenjo, Somalio, Sudano kaj Suda Sudano. |- |[[File:Green Woodhoopoe RWD7.jpg|120px]] || ''Phoeniculus purpureus''||[[Verda arbupupo]] ||Sub-Sahara Afriko. |- |} La membroj de tiu genro havas longajn, iomete malsupren kurbecajn kaj pintajn bekojn kun fortikaj bazoj. Plej multaj pasigas la tagon en aroj de 5 ĝis 12 birdoj, akrobate grimpante sur arboj aŭ pendante sub branĉoj, kaj enmetante siajn bekojn en fendojn por serĉi insektojn kaj aliajn malgrandajn artikulojn.<ref name=Fry>{{cite book | last = Fry | first = C. Hilary | year = 2003 | chapter = Wood-hoopoes | editor = Perrins, Christopher | editor-link = Chris Perrins | title = The Firefly Encyclopedia of Birds | publisher = Firefly Books | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 383] | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 }}</ref> Ili povas apogi sin per siaj longaj vostoj kiel faras [[pegoj]], sed la vostoplumoj ne estas rigidaj kiel tiuj de pegoj kaj facile eluziĝas.<ref name=ZTP>{{cite book | last = Zimmerman | first = Dale A. |author2=Turner, Donald A. |author3=Pearson, David J. | year = 1999 | title = Birds of Kenya and Northern Tanzania | publisher = Princeton University Press | pages = 395–396 | isbn = 978-0-691-01022-9}}</ref> Kvankam iliaj piedoj estas fortaj, ilia malstabila kaj salteta flugo estas malforta kaj ne daŭras longe.<ref name=Fry/><ref name=ZTP/> Ili estas bruemaj kaj povas paŭzi de la serĉado de manĝaĵo por partopreni en "kunveno": ili kune "kaklas"<ref name=Fry/> aŭ "ridetas"<ref name=ZTP/> kaj balanciĝas antaŭen-malantaŭen, per duonmalfermitaj flugiloj kaj la vosto oscilanta supren kaj malsupren. Tiu ceremonio helpas teni la grupon kune.<ref name=Fry/> Ĉe plenkreskaj verdaj arbupupoj (''Phoeniculus purpureus''), la maskloj montras rimarkindan seksan duformismon per bekoj, kiuj estas 36 % pli longaj ol tiuj de la inoj. Tiu eco ne estas atribuata al seksa elektado aŭ al reproduktaj roloj, sed prefere al ekologia disiĝo, kiu minimumigas la konkuradon pri nutraĵserĉado inter la seksoj.<ref>{{Cite journal |last1=Radford |first1=A. N. |last2=Du Plessis |first2=M. A. |date=2004 | title=Extreme sexual dimorphism in Green Wood hoopoe (''Phoeniculus purpureus'') Bill Length: a case of sexual selection? | journal=The Auk | volume=121 | issue=1 | pages=178–183 |doi=10.1642/0004-8038(2004)121[0178:ESDIGW]2.0.CO;2|issn=0004-8038 }}</ref> La grupoj konsistas ĉefe el gepatroj, helpantoj kaj idoj. Helpantoj estas birdoj, kiuj – anstataŭ reproduktiĝi – helpas alian paron defendi la neston kaj nutri la idojn. Tiu kutimo plibonigas la reproduktan sukceson. La helpantoj eble reproduktiĝos la sekvan jaron; pro la ligoj, kiujn ili kreis kun la idoj nutritaj de ili, tiuj lastaj siavice povas iĝi iliaj helpantoj.<ref name=Fry/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] eeti0r24d8rewi6fl2sr8v8uxdudrr3 9420555 9420466 2026-07-04T23:44:14Z Kani 670 9420555 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Fenikuloj |koloro = pink |dosiero = Stavenn Phoeniculus purpureus 00.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Verda arbupupo]], ''Phoeniculus purpureus'' |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = '''''Phoeniculus''''' |genro aŭtoritato = [[Feliks Paweł Jarocki|Jarocki]], 1821 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Fenikuloj''' (''Phoeniculus'') estas genro de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ili estas limigitaj al [[sub-Sahara Afriko]]. ==Taksonomio== La genron ''Phoeniculus'' enkondukis en 1821 la pola zoologo [[Feliks Paweł Jarocki]] kun ''Upupa erythrorhynchus'' ([[John Latham (ornitologo)|Latham]]) (la [[Verda arbupupo]]) kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Jarocki | first=Feliks Paweł | author-link=Feliks Paweł Jarocki | date=1821 | title=Zoologiia czyli Zwiérzętopismo ogólne podług náynowszego systematu | language=Polish, German | volume=2 | location=Warsaw | publisher=w Drukarni Łątkiewicza | page=63 | url=https://archive.org/details/rcin.org.pl.WA488_2957_201505-2_Jarocki-Ptaki_1539/page/63/mode/1up }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=250 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480261 }}</ref> La genronomo estas diminutivo de la [[Antikva greka|greka vorto]] φοινιξ/''foiniks'', φοινικος/''foinikos'', nome [[Fenikso (birdo)|fenikso]].<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=Phoeniculus | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=Phoeniculus | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=8a de Marto 2025 }}</ref> La genro enhavas la jenajn kvar speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=7a de Novembro 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuo |- |[[File:White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg|120px]]|| ''Phoeniculus bollei''||[[Blankakapa arbupupo]] ||Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Kenjo, Liberio, Malio, Niĝerio, Ruando, Suda Sudano, Tanzanio kaj Ugando. |- |[[File:Phoeniculus damarensis granti 190391376.jpg|120px]]|| ''Phoeniculus damarensis''||[[Viola arbupupo]] ||Angolo, Kenjo, Namibio, kaj Tanzanio. |- |[[File:Black-billed Wood-hoopoe (Phoeniculus somaliensis).jpg|120px]]|| ''Phoeniculus somaliensis''||[[Nigrabeka arbupupo]] || Ĝibutio, Eritreo, Etiopio, Kenjo, Somalio, Sudano kaj Suda Sudano. |- |[[File:Green Woodhoopoe RWD7.jpg|120px]] || ''Phoeniculus purpureus''||[[Verda arbupupo]] ||Sub-Sahara Afriko. |- |} La membroj de tiu genro havas longajn, iomete malsupren kurbecajn kaj pintajn bekojn kun fortikaj bazoj. Plej multaj pasigas la tagon en aroj de 5 ĝis 12 birdoj, akrobate grimpante sur arboj aŭ pendante sub branĉoj, kaj enmetante siajn bekojn en fendojn por serĉi insektojn kaj aliajn malgrandajn artikulojn.<ref name=Fry>{{cite book | last = Fry | first = C. Hilary | year = 2003 | chapter = Wood-hoopoes | editor = Perrins, Christopher | editor-link = Chris Perrins | title = The Firefly Encyclopedia of Birds | publisher = Firefly Books | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 383] | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/383 }}</ref> Ili povas apogi sin per siaj longaj vostoj kiel faras [[pegoj]], sed la vostoplumoj ne estas rigidaj kiel tiuj de pegoj kaj facile eluziĝas.<ref name=ZTP>{{cite book | last = Zimmerman | first = Dale A. |author2=Turner, Donald A. |author3=Pearson, David J. | year = 1999 | title = Birds of Kenya and Northern Tanzania | publisher = Princeton University Press | pages = 395–396 | isbn = 978-0-691-01022-9}}</ref> Kvankam iliaj piedoj estas fortaj, ilia malstabila kaj salteta flugo estas malforta kaj ne daŭras longe.<ref name=Fry/><ref name=ZTP/> Ili estas bruemaj kaj povas paŭzi de la serĉado de manĝaĵo por partopreni en "kunveno": ili kune "kaklas"<ref name=Fry/> aŭ "ridetas"<ref name=ZTP/> kaj balanciĝas antaŭen-malantaŭen, per duonmalfermitaj flugiloj kaj la vosto oscilanta supren kaj malsupren. Tiu ceremonio helpas teni la grupon kune.<ref name=Fry/> Ĉe plenkreskaj verdaj arbupupoj (''Phoeniculus purpureus''), la maskloj montras rimarkindan seksan duformismon per bekoj, kiuj estas 36 % pli longaj ol tiuj de la inoj. Tiu eco ne estas atribuata al seksa elektado aŭ al reproduktaj roloj, sed prefere al ekologia disiĝo, kiu minimumigas la konkuradon pri nutraĵserĉado inter la seksoj.<ref>{{Cite journal |last1=Radford |first1=A. N. |last2=Du Plessis |first2=M. A. |date=2004 | title=Extreme sexual dimorphism in Green Wood hoopoe (''Phoeniculus purpureus'') Bill Length: a case of sexual selection? | journal=The Auk | volume=121 | issue=1 | pages=178–183 |doi=10.1642/0004-8038(2004)121[0178:ESDIGW]2.0.CO;2|issn=0004-8038 }}</ref> La grupoj konsistas ĉefe el gepatroj, helpantoj kaj idoj. Helpantoj estas birdoj, kiuj – anstataŭ reproduktiĝi – helpas alian paron defendi la neston kaj nutri la idojn. Tiu kutimo plibonigas la reproduktan sukceson. La helpantoj eble reproduktiĝos la sekvan jaron; pro la ligoj, kiujn ili kreis kun la idoj nutritaj de ili, tiuj lastaj siavice povas iĝi iliaj helpantoj.<ref name=Fry/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] n80e4orybsqgtj48wcog09zyrs1xomx 0 948993 9420468 2026-07-04T20:26:07Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Feliks Paweł JAROCKI''' ([[Pacanów]], 14a de Januaro 1790 – 25a de Marto 1865, [[Varsovio]]) estis [[Poloj|pola]] [[zoologo]] kaj [[entomologo]].<ref>{{cite web |url= https://www.encyklopedia.puszcza-bialowieska.eu/index.php?dzial=haslo&id=302 |title= Jarocki, Feliks Paweł (1790 – 1865) |author=<!--Not stated--> |date= |website= Encyclopedia of Białowieża Forest |publisher= |access-date= 22a de Julio, 2025 |quote=..." 9420468 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Feliks Paweł JAROCKI''' ([[Pacanów]], 14a de Januaro 1790 – 25a de Marto 1865, [[Varsovio]]) estis [[Poloj|pola]] [[zoologo]] kaj [[entomologo]].<ref>{{cite web |url= https://www.encyklopedia.puszcza-bialowieska.eu/index.php?dzial=haslo&id=302 |title= Jarocki, Feliks Paweł (1790 – 1865) |author=<!--Not stated--> |date= |website= Encyclopedia of Białowieża Forest |publisher= |access-date= 22a de Julio, 2025 |quote=}}</ref> ==Vivo== Jarocki was a Doctor of Liberal Arts and Philosophy. He organized and managed the Zoological Cabinet of the [[Warsaw University|Royal University of Warsaw]] from 1819 to 1862.<ref>{{cite web |url= https://www.biol.uw.edu.pl/o-jednostce/historia-wydzialu/ |title= Biology Faculty: History of the Faculty |author=<!--Not stated--> |date= |website= Uniwersytet Warszawski |publisher= |access-date= July 22, 2025 |quote=}}</ref> The collection was based on that of Baron Sylwiusz Minckwitz, which included over 20,000 specimens. Jarocki built up this collection through purchases and scientific expeditions to eastern Poland. He also acquired many important books for the zoological library. When he retired the zoological collection included 65,690 specimens, and the library had 2,000 volumes. He was succeeded as curator by [[Wladyslaw Taczanowski|Władysław Taczanowski]]. Jarocki was the author of ''Zoologia czyli zwierzętopismo ogólne podług naynowszego systemu ułożone'' (1821).<ref>{{cite web |url= https://www.goodreads.com/search?q=Feliks+Paweł+Jarocki+&qid= |title= Feliks Paweł Jarocki |author=<!--Not stated--> |date= |website= Good Reads |publisher= |access-date= July 22, 2025 |quote=}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.biodiversitylibrary.org/creator/167937#/titles |title= Jarocki, Feliks Paweł' 1790-1869 |author=<!--Not stated--> |date= |website= Biodiversity Library |publisher= |access-date= July 22, 2025 |quote=}}</ref> In September 1828 he accompanied the 18-year-old [[Chopin#Youth|Chopin]] to [[Berlin]] as a family friend of the Chopin’s. Jarocki met [[Felix Mendelssohn]] and [[Gaspare Spontini]] but Chopin was scared and shy to approach them. ==Referencoj== {{Referencoj}} *[https://web.archive.org/web/20041013190323/http://ciuw.warman.net.pl/alf/miz/ Pola Akademio de Sciencoj - Muzeo kaj Instituto de Zoologio] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Jarocki, Feliks Pawel}} [[Kategorio:Polaj entomologoj]] [[Kategorio:Polaj zoologoj]] 4fd2noca3rebgy57gsl2lo50p4p3yqz 9420472 9420468 2026-07-04T20:46:21Z Kani 670 /* Vivo */ 9420472 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Feliks Paweł JAROCKI''' ([[Pacanów]], 14a de Januaro 1790 – 25a de Marto 1865, [[Varsovio]]) estis [[Poloj|pola]] [[zoologo]] kaj [[entomologo]].<ref>{{cite web |url= https://www.encyklopedia.puszcza-bialowieska.eu/index.php?dzial=haslo&id=302 |title= Jarocki, Feliks Paweł (1790 – 1865) |author=<!--Not stated--> |date= |website= Encyclopedia of Białowieża Forest |publisher= |access-date= 22a de Julio, 2025 |quote=}}</ref> ==Vivo== Jarocki estis doktoro pri liberalaj artoj kaj filozofio. Li organizis kaj administris la Zoologian Kabineton de la [[Universitato de Varsovio|Reĝa Universitato de Varsovio]] de 1819 ĝis 1862.<ref>{{cite web |url= https://www.biol.uw.edu.pl/o-jednostce/historia-wydzialu/ |title= Biology Faculty: History of the Faculty |author=<!--Not stated--> |date= |website= Uniwersytet Warszawski |publisher= |access-date= 22a de Julio, 2025 |quote=}}</ref> La kolekto baziĝis sur tiu de barono Sylwiusz Minckwitz, kiu enhavis pli ol 20 000 specimenojn. Jarocki pligrandigis tiun kolekton per aĉetoj kaj sciencaj ekspedicioj al orienta Pollando. Li ankaŭ akiris multajn gravajn librojn por la zoologia biblioteko. Kiam li emeritiĝis, la zoologia kolekto enhavis 65 690 specimenojn, kaj la biblioteko havis 2 000 volumojn. Lia posteulo kiel zorganto estis [[Wladyslaw Taczanowski|Władysław Taczanowski]]. Jarocki estis la aŭtoro de ''Zoologia czyli zwierzętopismo ogólne podług naynowszego systemu ułożone'' (1821).<ref>{{cite web |url= https://www.goodreads.com/search?q=Feliks+Paweł+Jarocki+&qid= |title= Feliks Paweł Jarocki |author=<!--Not stated--> |date= |website= Good Reads |publisher= |access-date= July 22, 2025 |quote=}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.biodiversitylibrary.org/creator/167937#/titles |title= Jarocki, Feliks Paweł' 1790-1869 |author=<!--Not stated--> |date= |website= Biodiversity Library |publisher= |access-date= 22a de Julio, 2025 |quote=}}</ref> En septembro 1828 li akompanis la 18-jaran [[Chopin]] al Berlino kiel familia amiko de la familio Chopin. Jarocki renkontis [[Felix Mendelssohn]] kaj [[Gaspare Spontini]], sed Chopin timis kaj hezitis alproksimiĝi al ili. ==Referencoj== {{Referencoj}} *[https://web.archive.org/web/20041013190323/http://ciuw.warman.net.pl/alf/miz/ Pola Akademio de Sciencoj - Muzeo kaj Instituto de Zoologio] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Jarocki, Feliks Pawel}} [[Kategorio:Polaj entomologoj]] [[Kategorio:Polaj zoologoj]] k9a66w5g50jn1nr6uauyllcftbsmgy5 9420475 9420472 2026-07-04T20:47:08Z Kani 670 9420475 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Feliks Paweł JAROCKI''' ([[Pacanów]], 14a de Januaro 1790 – 25a de Marto 1865, [[Varsovio]]) estis [[Poloj|pola]] [[zoologo]] kaj [[entomologo]].<ref>{{cite web |url= https://www.encyklopedia.puszcza-bialowieska.eu/index.php?dzial=haslo&id=302 |title= Jarocki, Feliks Paweł (1790 – 1865) |author=<!--Not stated--> |date= |website= Encyclopedia of Białowieża Forest |publisher= |access-date= 22a de Julio, 2025 |quote=}}</ref> ==Vivo== Jarocki estis doktoro pri liberalaj artoj kaj filozofio. Li organizis kaj administris la Zoologian Kabineton de la [[Universitato de Varsovio|Reĝa Universitato de Varsovio]] de 1819 ĝis 1862.<ref>{{cite web |url= https://www.biol.uw.edu.pl/o-jednostce/historia-wydzialu/ |title= Biology Faculty: History of the Faculty |author=<!--Not stated--> |date= |website= Uniwersytet Warszawski |publisher= |access-date= 22a de Julio, 2025 |quote=}}</ref> La kolekto baziĝis sur tiu de barono Sylwiusz Minckwitz, kiu enhavis pli ol 20 000 specimenojn. Jarocki pligrandigis tiun kolekton per aĉetoj kaj sciencaj ekspedicioj al orienta Pollando. Li ankaŭ akiris multajn gravajn librojn por la zoologia biblioteko. Kiam li emeritiĝis, la zoologia kolekto enhavis 65 690 specimenojn, kaj la biblioteko havis 2 000 volumojn. Lia posteulo kiel zorganto estis [[Wladyslaw Taczanowski|Władysław Taczanowski]]. Jarocki estis la aŭtoro de ''Zoologia czyli zwierzętopismo ogólne podług naynowszego systemu ułożone'' (1821).<ref>{{cite web |url= https://www.goodreads.com/search?q=Feliks+Paweł+Jarocki+&qid= |title= Feliks Paweł Jarocki |author=<!--Not stated--> |date= |website= Good Reads |publisher= |access-date= July 22, 2025 |quote=}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.biodiversitylibrary.org/creator/167937#/titles |title= Jarocki, Feliks Paweł' 1790-1869 |author=<!--Not stated--> |date= |website= Biodiversity Library |publisher= |access-date= 22a de Julio, 2025 |quote=}}</ref> En septembro 1828 li akompanis la 18-jaran [[Chopin]] al Berlino kiel familia amiko de la familio Chopin. Jarocki renkontis [[Felix Mendelssohn]] kaj [[Gaspare Spontini]], sed Chopin timis kaj hezitis alproksimiĝi al ili. ==Referencoj== {{Referencoj}} *[https://web.archive.org/web/20041013190323/http://ciuw.warman.net.pl/alf/miz/ Pola Akademio de Sciencoj - Muzeo kaj Instituto de Zoologio] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Jarocki, Feliks Pawel}} [[Kategorio:Polaj entomologoj]] [[Kategorio:Polaj zoologoj]] dsutyqi7km686pieln79c9evm1b9ho4 0 948994 9420471 2026-07-04T20:45:51Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361594654|Mohamed Aboutrika]]" 9420471 wikitext text/x-wiki '''Mohamed Mohamed Mohamed Aboutrika''' ({{langx|ar|محمد محمد محمد أبو تريكة}}; naskita la 7-an de novembro 1978) kaj konata kiel '''Mohamed Aboutrika''' estas emerita egipta profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Mezkampulo|ataka mezkampulo]] kaj [[Avanulo|atakanto]]. Li estis voĉdonita kiel la unua loko en la premio Afrika Futbalisto de la Jaro en 2008, kaj estis unu el kvin kandidatoj por la premio de 2006, kaj unu el la dek nomumitaj por la premio de 2013. Li estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj afrikaj kaj arabaj ludantoj de ĉiuj tempoj. Aboutrika gajnis la Afrikan Pokalon de Nacioj en 2006 kun la egipta nacia teamo. Li ankaŭ trafis la venkan golon por helpi Egipton venki en la Afrika Pokalo de Nacioj de 2008. Li helpis sian klubon Al Ahly gajni la bronzan medalon en la [[Kluba Mondpokalo de FIFA|FIFA Kluba Mondpokalo]] en 2006. <ref name="BBC.com2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25233492|title=BBC Sport – Four Nigerians on Caf awards list|work=BBC Sport|date=5 December 2013|access-date=5 December 2013}}</ref> Ekster la ludejo, li famiĝis pro diversaj humanitaraj klopodoj kaj ankaŭ pro sia filantropio en Egiptujo. <ref>{{Cite web|last=Today|first=Politics|date=10 May 2018|title=A National Hero's Quest for Justice: the Story of Mohamed Aboutrika in Egypt|url=https://politicstoday.org/a-national-heros-quest-for-justice-the-story-of-mohamed-aboutrika-in-egypt/|access-date=28 April 2023|website=Politics Today|language=en-US}}</ref> [[Kategorio:Egiptaj islamanoj]] [[Kategorio:Egiptaj futbalistoj]] egh8ooc3fi9pnuck0xisoz4fu93k0iv 9420473 9420471 2026-07-04T20:46:36Z Sj1mor 12103 9420473 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Mohamed Mohamed Mohamed Aboutrika''' ({{lang-ar|محمد محمد محمد أبو تريكة}}; naskita la 7-an de novembro 1978) kaj konata kiel '''Mohamed Aboutrika''' estas emerita egipta profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Mezkampulo|ataka mezkampulo]] kaj [[Avanulo|atakanto]]. Li estis voĉdonita kiel la unua loko en la premio Afrika Futbalisto de la Jaro en 2008, kaj estis unu el kvin kandidatoj por la premio de 2006, kaj unu el la dek nomumitaj por la premio de 2013. Li estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj afrikaj kaj arabaj ludantoj de ĉiuj tempoj. Aboutrika gajnis la Afrikan Pokalon de Nacioj en 2006 kun la egipta nacia teamo. Li ankaŭ trafis la venkan golon por helpi Egipton venki en la Afrika Pokalo de Nacioj de 2008. Li helpis sian klubon Al Ahly gajni la bronzan medalon en la [[Kluba Mondpokalo de FIFA|FIFA Kluba Mondpokalo]] en 2006. <ref name="BBC.com2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25233492|title=BBC Sport – Four Nigerians on Caf awards list|work=BBC Sport|date=5 December 2013|access-date=5 December 2013}}</ref> Ekster la ludejo, li famiĝis pro diversaj humanitaraj klopodoj kaj ankaŭ pro sia filantropio en Egiptujo. <ref>{{Cite web|last=Today|first=Politics|date=10 May 2018|title=A National Hero's Quest for Justice: the Story of Mohamed Aboutrika in Egypt|url=https://politicstoday.org/a-national-heros-quest-for-justice-the-story-of-mohamed-aboutrika-in-egypt/|access-date=28 April 2023|website=Politics Today|language=en-US}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aboutrika, Mohamed}} [[Kategorio:Egiptaj islamanoj]] [[Kategorio:Egiptaj futbalistoj]] otvhrujonamcsh0myuvn7fzu0dmje99 9420474 9420473 2026-07-04T20:47:07Z Sj1mor 12103 9420474 wikitext text/x-wiki {{Orfa}}{{Informkesto homo}} '''Mohamed Mohamed Mohamed Aboutrika''' ({{lang-ar|محمد محمد محمد أبو تريكة}}; naskita la 7-an de novembro 1978) kaj konata kiel '''Mohamed Aboutrika''' estas emerita egipta profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Mezkampulo|ataka mezkampulo]] kaj [[Avanulo|atakanto]]. Li estis voĉdonita kiel la unua loko en la premio Afrika Futbalisto de la Jaro en 2008, kaj estis unu el kvin kandidatoj por la premio de 2006, kaj unu el la dek nomumitaj por la premio de 2013. Li estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj afrikaj kaj arabaj ludantoj de ĉiuj tempoj. Aboutrika gajnis la Afrikan Pokalon de Nacioj en 2006 kun la egipta nacia teamo. Li ankaŭ trafis la venkan golon por helpi Egipton venki en la Afrika Pokalo de Nacioj de 2008. Li helpis sian klubon Al Ahly gajni la bronzan medalon en la [[Kluba Mondpokalo de FIFA|FIFA Kluba Mondpokalo]] en 2006. <ref name="BBC.com2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25233492|title=BBC Sport – Four Nigerians on Caf awards list|work=BBC Sport|date=5 December 2013|access-date=5 December 2013}}</ref> Ekster la ludejo, li famiĝis pro diversaj humanitaraj klopodoj kaj ankaŭ pro sia filantropio en Egiptujo. <ref>{{Cite web|last=Today|first=Politics|date=10 May 2018|title=A National Hero's Quest for Justice: the Story of Mohamed Aboutrika in Egypt|url=https://politicstoday.org/a-national-heros-quest-for-justice-the-story-of-mohamed-aboutrika-in-egypt/|access-date=28 April 2023|website=Politics Today|language=en-US}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aboutrika, Mohamed}} [[Kategorio:Egiptaj islamanoj]] [[Kategorio:Egiptaj futbalistoj]] kk85huud47gdzylj63yqk227xl2rkiu 9420476 9420474 2026-07-04T20:47:40Z Sj1mor 12103 9420476 wikitext text/x-wiki {{Orfa}}{{Informkesto homo}} '''Mohamed Mohamed Mohamed Aboutrika''' ({{lang-ar|محمد محمد محمد أبو تريكة}}; naskita la 7-an de novembro 1978) kaj konata kiel '''Mohamed Aboutrika''' estas emerita egipta profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Mezkampulo|ataka mezkampulo]] kaj [[Avanulo|atakanto]]. Li estis voĉdonita kiel la unua loko en la premio Afrika Futbalisto de la Jaro en 2008, kaj estis unu el kvin kandidatoj por la premio de 2006, kaj unu el la dek nomumitaj por la premio de 2013. Li estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj afrikaj kaj arabaj ludantoj de ĉiuj tempoj. Aboutrika gajnis la Afrikan Pokalon de Nacioj en 2006 kun la egipta nacia teamo. Li ankaŭ trafis la venkan golon por helpi Egipton venki en la Afrika Pokalo de Nacioj de 2008. Li helpis sian klubon Al Ahly gajni la bronzan medalon en la [[Kluba Mondpokalo de FIFA|FIFA Kluba Mondpokalo]] en 2006. <ref name="BBC.com2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25233492|title=BBC Sport – Four Nigerians on Caf awards list|work=BBC Sport|date=5 December 2013|access-date=5 December 2013}}</ref> Ekster la ludejo, li famiĝis pro diversaj humanitaraj klopodoj kaj ankaŭ pro sia filantropio en Egiptujo. <ref>{{Cite web|last=Today|first=Politics|date=10 May 2018|title=A National Hero's Quest for Justice: the Story of Mohamed Aboutrika in Egypt|url=https://politicstoday.org/a-national-heros-quest-for-justice-the-story-of-mohamed-aboutrika-in-egypt/|access-date=28 April 2023|website=Politics Today|language=en-US}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Egipto|Futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aboutrika, Mohamed}} [[Kategorio:Egiptaj islamanoj]] [[Kategorio:Egiptaj futbalistoj]] cqn4hhz2rl2rfxntlqq1c5updmal7uo 9420754 9420476 2026-07-05T11:21:03Z ThomasPusch 1869 9420754 wikitext text/x-wiki {{Orfa}}{{Informkesto homo}} '''Mohamed Mohamed Mohamed Aboutrika''' ({{lang-ar|محمد محمد محمد أبو تريكة}}; naskita la 7-an de novembro 1978) kaj konata kiel '''Mohamed Aboutrika''' estas emerita egipta profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Mezkampulo|ataka mezkampulo]] kaj [[Avanulo|atakanto]]. Li estis voĉdonita kiel la unua loko en la premio Afrika Futbalisto de la Jaro en 2008, kaj estis unu el kvin kandidatoj por la premio de 2006, kaj unu el la dek nomumitaj por la premio de 2013. Li estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj afrikaj kaj arabaj ludantoj de ĉiuj tempoj. Aboutrika gajnis la Afrikan Pokalon de Nacioj en 2006 kun la egipta nacia teamo. Li ankaŭ trafis la venkan golon por helpi Egipton venki en la Afrika Pokalo de Nacioj de 2008. Li helpis sian klubon Al Ahly gajni la bronzan medalon en la [[Kluba Mondpokalo de FIFA|FIFA Kluba Mondpokalo]] en 2006. <ref name="BBC.com2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25233492|title=[[BBC Sport]] – Four Nigerians on Caf awards list|work=BBC Sport|date=la 5-an de decembro 2013|access-date=la 5-an de decembro 2013}}</ref> Ekster la ludejo, li famiĝis pro diversaj humanitaraj klopodoj kaj ankaŭ pro sia filantropio en Egiptujo. <ref>{{Cite web|last=Today|first=Politics|date=la 10-an de majo 2018|title=A National Hero's Quest for Justice: the Story of Mohamed Aboutrika in Egypt|url=https://politicstoday.org/a-national-heros-quest-for-justice-the-story-of-mohamed-aboutrika-in-egypt/|access-date=la 28-an de aprilo 2023|website=Politics Today|language=en-US}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Egipto|Futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aboutrika, Mohamed}} [[Kategorio:Egiptaj islamanoj]] [[Kategorio:Egiptaj futbalistoj]] 46r1i21tp155nwpeldi5v7o029n56d6 9420756 9420754 2026-07-05T11:22:17Z ThomasPusch 1869 9420756 wikitext text/x-wiki {{Orfa}}{{Informkesto homo}} '''Mohamed Mohamed Mohamed Aboutrika''' ({{lang-ar|محمد محمد محمد أبو تريكة}}; naskita la 7-an de novembro 1978) kaj konata kiel '''Mohamed Aboutrika''' estas emerita egipta profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Mezkampulo|ataka mezkampulo]] kaj [[Avanulo|atakanto]]. Li estis voĉdonita kiel la unua loko en la premio Afrika Futbalisto de la Jaro en 2008, kaj estis unu el kvin kandidatoj por la premio de 2006, kaj unu el la dek nomumitaj por la premio de 2013. Li estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj afrikaj kaj arabaj ludantoj de ĉiuj tempoj. Aboutrika gajnis la [[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrikan Pokalon de Nacioj]] en 2006 kun la egipta nacia teamo. Li ankaŭ trafis la venkan golon por helpi Egipton venki en la Afrika Pokalo de Nacioj de 2008. Li helpis sian klubon Al Ahly gajni la bronzan medalon en la [[Kluba Mondpokalo de FIFA|FIFA Kluba Mondpokalo]] en 2006. <ref name="BBC.com2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25233492|title=[[BBC Sport]] – Four Nigerians on Caf awards list|work=BBC Sport|date=la 5-an de decembro 2013|access-date=la 5-an de decembro 2013}}</ref> Ekster la ludejo, li famiĝis pro diversaj humanitaraj klopodoj kaj ankaŭ pro sia filantropio en Egiptujo. <ref>{{Cite web|last=Today|first=Politics|date=la 10-an de majo 2018|title=A National Hero's Quest for Justice: the Story of Mohamed Aboutrika in Egypt|url=https://politicstoday.org/a-national-heros-quest-for-justice-the-story-of-mohamed-aboutrika-in-egypt/|access-date=la 28-an de aprilo 2023|website=Politics Today|language=en-US}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Egipto|Futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aboutrika, Mohamed}} [[Kategorio:Egiptaj islamanoj]] [[Kategorio:Egiptaj futbalistoj]] s5rin4ymoyxp931w8juj43551dy32wj 9420757 9420756 2026-07-05T11:24:14Z ThomasPusch 1869 9420757 wikitext text/x-wiki {{Orfa}} {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = [[Gizo]], [[Egiptio]] }} '''Mohamed Mohamed Mohamed Aboutrika''' ({{lang-ar|محمد محمد محمد أبو تريكة}}; naskita la 7-an de novembro 1978 en [[Gizo]], [[Egiptio]]) kaj konata kiel '''Mohamed Aboutrika''' estas emerita egipta profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Mezkampulo|ataka mezkampulo]] kaj [[Avanulo|atakanto]]. Li estis voĉdonita kiel la unua loko en la premio Afrika Futbalisto de la Jaro en 2008, kaj estis unu el kvin kandidatoj por la premio de 2006, kaj unu el la dek nomumitaj por la premio de 2013. Li estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj afrikaj kaj arabaj ludantoj de ĉiuj tempoj. Aboutrika gajnis la [[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrikan Pokalon de Nacioj]] en 2006 kun la egipta nacia teamo. Li ankaŭ trafis la venkan golon por helpi Egipton venki en la Afrika Pokalo de Nacioj de 2008. Li helpis sian klubon Al Ahly gajni la bronzan medalon en la [[Kluba Mondpokalo de FIFA|FIFA Kluba Mondpokalo]] en 2006. <ref name="BBC.com2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25233492|title=[[BBC Sport]] – Four Nigerians on Caf awards list|work=BBC Sport|date=la 5-an de decembro 2013|access-date=la 5-an de decembro 2013}}</ref> Ekster la ludejo, li famiĝis pro diversaj humanitaraj klopodoj kaj ankaŭ pro sia filantropio en Egiptujo. <ref>{{Cite web|last=Today|first=Politics|date=la 10-an de majo 2018|title=A National Hero's Quest for Justice: the Story of Mohamed Aboutrika in Egypt|url=https://politicstoday.org/a-national-heros-quest-for-justice-the-story-of-mohamed-aboutrika-in-egypt/|access-date=la 28-an de aprilo 2023|website=Politics Today|language=en-US}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Egipto|Futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aboutrika, Mohamed}} [[Kategorio:Egiptaj islamanoj]] [[Kategorio:Egiptaj futbalistoj]] rjw49xwb3w2fhq0ypz032e0sdnbmu6u 9420761 9420757 2026-07-05T11:27:28Z ThomasPusch 1869 9420761 wikitext text/x-wiki {{Orfa|sporto}} {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = [[Gizo]], [[Egiptio]] }} '''Mohamed Mohamed Mohamed Aboutrika''' ({{lang-ar|محمد محمد محمد أبو تريكة}}; naskita la 7-an de novembro 1978 en [[Gizo]], [[Egiptio]]) kaj konata kiel '''Mohamed Aboutrika''' estas emerita egipta profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Mezkampulo|ataka mezkampulo]] kaj [[Avanulo|atakanto]]. Li estis voĉdonita kiel la unua loko en la premio Afrika Futbalisto de la Jaro en 2008, kaj estis unu el kvin kandidatoj por la premio de 2006, kaj unu el la dek nomumitaj por la premio de 2013. Li estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj afrikaj kaj arabaj ludantoj de ĉiuj tempoj. Aboutrika gajnis la [[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrikan Pokalon de Nacioj]] en 2006 kun la egipta nacia teamo. Li ankaŭ trafis la venkan golon por helpi Egipton venki en la Afrika Pokalo de Nacioj de 2008. Li helpis sian klubon Al Ahly gajni la bronzan medalon en la [[Kluba Mondpokalo de FIFA|FIFA Kluba Mondpokalo]] en 2006. <ref name="BBC.com2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25233492|title=[[BBC Sport]] – Four Nigerians on Caf awards list|work=BBC Sport|date=la 5-an de decembro 2013|access-date=la 5-an de decembro 2013}}</ref> Ekster la ludejo, li famiĝis pro diversaj humanitaraj klopodoj kaj ankaŭ pro sia filantropio en Egiptujo. <ref>{{Cite web|last=Today|first=Politics|date=la 10-an de majo 2018|title=A National Hero's Quest for Justice: the Story of Mohamed Aboutrika in Egypt|url=https://politicstoday.org/a-national-heros-quest-for-justice-the-story-of-mohamed-aboutrika-in-egypt/|access-date=la 28-an de aprilo 2023|website=Politics Today|language=en-US}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Egipto|Futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aboutrika, Mohamed}} [[Kategorio:Egiptaj islamanoj]] [[Kategorio:Egiptaj futbalistoj]] fyo5oxrogr1ut4nwrrmhvvziqqy7ri7 9420767 9420761 2026-07-05T11:45:00Z ThomasPusch 1869 9420767 wikitext text/x-wiki {{Orfa|sporto}} {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = [[Gizo]], [[Egiptio]] }} '''Mohamed Mohamed Mohamed Aboutrika''' ({{lang-ar|محمد محمد محمد أبو تريكة}}; naskita la 7-an de novembro 1978 en [[Gizo]], [[Egiptio]]) kaj konata kiel '''Mohamed Aboutrika''' estas emerita egipta profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Mezkampulo|ataka mezkampulo]] kaj [[Avanulo|atakanto]]. Li estis voĉdonita kiel la unua loko en la premio Afrika Futbalisto de la Jaro en 2008, kaj estis unu el kvin kandidatoj por la premio de 2006, kaj unu el la dek nomumitaj por la premio de 2013. Li estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj afrikaj kaj arabaj ludantoj de ĉiuj tempoj. Aboutrika gajnis la [[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrikan Pokalon de Nacioj]] en 2006 kun la egipta nacia teamo. Li ankaŭ trafis la venkan golon por helpi Egipton venki en la Afrika Pokalo de Nacioj de 2008. Li helpis sian klubon Al Ahly gajni la bronzan medalon en la [[Kluba Mondpokalo de FIFA|FIFA Kluba Mondpokalo]] en 2006. <ref name="BBC.com2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25233492|title=[[BBC Sport]] – Four Nigerians on Caf awards list|work=[BBC Sport]]|date=la 5-an de decembro 2013|access-date=la 5-an de decembro 2013}}</ref> Ekster la ludejo, li famiĝis pro diversaj humanitaraj klopodoj kaj ankaŭ pro sia filantropio en Egiptujo. <ref>{{Cite web|last=Today|first=Politics|date=la 10-an de majo 2018|title=A National Hero's Quest for Justice: the Story of Mohamed Aboutrika in Egypt|url=https://politicstoday.org/a-national-heros-quest-for-justice-the-story-of-mohamed-aboutrika-in-egypt/|access-date=la 28-an de aprilo 2023|website=Politics Today|language=en-US}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Egipto|Futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aboutrika, Mohamed}} [[Kategorio:Egiptaj islamanoj]] [[Kategorio:Egiptaj futbalistoj]] o0r9a4699zkivxyczcmgjxvudt6l4nm 9420768 9420767 2026-07-05T11:45:24Z ThomasPusch 1869 9420768 wikitext text/x-wiki {{Orfa|sporto}} {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = [[Gizo]], [[Egiptio]] }} '''Mohamed Mohamed Mohamed Aboutrika''' ({{lang-ar|محمد محمد محمد أبو تريكة}}; naskita la 7-an de novembro 1978 en [[Gizo]], [[Egiptio]]) kaj konata kiel '''Mohamed Aboutrika''' estas emerita egipta profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Mezkampulo|ataka mezkampulo]] kaj [[Avanulo|atakanto]]. Li estis voĉdonita kiel la unua loko en la premio Afrika Futbalisto de la Jaro en 2008, kaj estis unu el kvin kandidatoj por la premio de 2006, kaj unu el la dek nomumitaj por la premio de 2013. Li estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj afrikaj kaj arabaj ludantoj de ĉiuj tempoj. Aboutrika gajnis la [[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrikan Pokalon de Nacioj]] en 2006 kun la egipta nacia teamo. Li ankaŭ trafis la venkan golon por helpi Egipton venki en la Afrika Pokalo de Nacioj de 2008. Li helpis sian klubon Al Ahly gajni la bronzan medalon en la [[Kluba Mondpokalo de FIFA|FIFA Kluba Mondpokalo]] en 2006. <ref name="BBC.com2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25233492|title=[[BBC Sport]] – Four Nigerians on Caf awards list|work=[[BBC Sport]]|date=la 5-an de decembro 2013|access-date=la 5-an de decembro 2013}}</ref> Ekster la ludejo, li famiĝis pro diversaj humanitaraj klopodoj kaj ankaŭ pro sia filantropio en Egiptujo. <ref>{{Cite web|last=Today|first=Politics|date=la 10-an de majo 2018|title=A National Hero's Quest for Justice: the Story of Mohamed Aboutrika in Egypt|url=https://politicstoday.org/a-national-heros-quest-for-justice-the-story-of-mohamed-aboutrika-in-egypt/|access-date=la 28-an de aprilo 2023|website=Politics Today|language=en-US}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Egipto|Futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aboutrika, Mohamed}} [[Kategorio:Egiptaj islamanoj]] [[Kategorio:Egiptaj futbalistoj]] 4swh8r656bo5l7cj78abned7dg8d6km 0 948995 9420483 2026-07-04T21:15:29Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankakapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Blankakapa arbupupo''' ''P. bollei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 |..." 9420483 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankakapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Blankakapa arbupupo''' ''P. bollei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus bollei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1858) |sinonimo=*''Irrisor jacksoni'' *''Irrisor bollii'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus bollei |komunejo = Phoeniculus bollei |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankakapa arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus bollei'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. ==Etimologio== The bird's scientific species name ''bollei'' honors [[Carl Bolle (naturalist)|Carl August Bolle]] (1821–1909), a German naturalist and collector.<ref>Jobling, J. A. (2016). [http://www.hbw.com/dictionary/key-to-scientific-names-in-ornithology Key to Scientific Names in Ornithology]. Ur del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona</ref> ==Subspecioj== [[Subspecies]] include:<ref name = TIC>{{cite BOW |citation=Ligon, J. D. and G. M. Kirwan (2020). White-headed Woodhoopoe (Phoeniculus bollei), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.whhwoo1.01}}</ref> * ''Phoeniculus bollei jacksoni'' (Hartlaub, 1858) — [[Ruwenzori Mountains]] to [[Sudan]] and [[Kenya]] * ''Phoeniculus bollei bollei'' — from [[Liberia]] to the [[Central African Republic]] * ''Phoeniculus bollei okuensis'' (Serle, 1949) — Cameroon ([[Lake Oku]]) ==Distribuo== ''Phoeniculus bollei'' can be found in [[Burundi]], [[Cameroon]], [[Central African Republic]], [[Democratic Republic of the Congo]], [[Ivory Coast]], [[Ghana]], [[Guinea]], [[Kenya]], [[Liberia]], [[Mali]], [[Nigeria]], [[Rwanda]], [[South Sudan]], [[Tanzania]], and [[Uganda]].<ref name="iucn status 12 November 2021" /><ref>[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22682684 BirdLife International (2018)]</ref> ==Habitato== These birds inhabit from sea level up to {{convert|3200|m|abbr=on}}, mainly in savannas and dry flowland and in montane primary forest, but they are also found in regenerating forests, as well as in deciduous woodlands.<ref name=TIC/><ref name = XX>[http://www.oiseaux.net/oiseaux/irrisor.a.tete.blanche.html Oiseaux] {{in lang|fr}}</ref> ==Aspekto== [[File:Phoeniculidae - Phoeniculus boillei.JPG|thumb|maldekstre|Muzea specimeno]] ''Phoeniculus bollei'' can reach approximately a body length of {{convert|30|-|35|cm|abbr=on}}.<ref name=TIC/> The female is smaller and has a much shorter bill. These birds show a combination of a white head, a slightly curved bright red beak and red legs and feet, quite different from other species of the family. The iridescent plumage is dark blue or violet-blue. The wings have a purple-copper luster.<ref name=XX/><ref>Terry Stevenson, John Fanshawe. Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. - Hardback. -London: T & A D Poyser, 2002. - {{ISBN|0-85661-079-8}}</ref> ==Biologio== These birds are very gregarious, forming groups of 2 to 10 individuals.<ref name=XX/> They apparently breed almost throughout year, in both wet and dry seasons. They are predominantly insectivorous, especially feeding on various arthropods (Larvae, beetles, ants, termites, grasshoppers, spiders, etc.) and invertebrates, that they search examining tree trunks. Sometimes they also feed on berries and seeds.<ref name=TIC/><ref name=XX/> In the east of its range in Kenya and Tanzania it nests only in mountain biotopes above 2000 m. The nests are located in a natural cavity in a dead or healthy tree, up to 40 meters above the ground.<ref name=XX/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] dw9dncdqjfk0ojrr8n6r5y4pyd9s4a6 9420485 9420483 2026-07-04T21:18:40Z Kani 670 /* Etimologio */ 9420485 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankakapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Blankakapa arbupupo''' ''P. bollei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus bollei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1858) |sinonimo=*''Irrisor jacksoni'' *''Irrisor bollii'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus bollei |komunejo = Phoeniculus bollei |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankakapa arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus bollei'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. ==Etimologio== La [[specia epiteto]] ''bollei'' estas honoro al [[Carl Bolle|Carl August Bolle]] (1821–1909), germana natursciencisto kaj kolektisto.<ref>Jobling, J. A. (2016). [http://www.hbw.com/dictionary/key-to-scientific-names-in-ornithology Key to Scientific Names in Ornithology]. Ur del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eld.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona</ref> ==Subspecioj== [[Subspecies]] include:<ref name = TIC>{{cite BOW |citation=Ligon, J. D. and G. M. Kirwan (2020). White-headed Woodhoopoe (Phoeniculus bollei), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.whhwoo1.01}}</ref> * ''Phoeniculus bollei jacksoni'' (Hartlaub, 1858) — [[Ruwenzori Mountains]] to [[Sudan]] and [[Kenya]] * ''Phoeniculus bollei bollei'' — from [[Liberia]] to the [[Central African Republic]] * ''Phoeniculus bollei okuensis'' (Serle, 1949) — Cameroon ([[Lake Oku]]) ==Distribuo== ''Phoeniculus bollei'' can be found in [[Burundi]], [[Cameroon]], [[Central African Republic]], [[Democratic Republic of the Congo]], [[Ivory Coast]], [[Ghana]], [[Guinea]], [[Kenya]], [[Liberia]], [[Mali]], [[Nigeria]], [[Rwanda]], [[South Sudan]], [[Tanzania]], and [[Uganda]].<ref name="iucn status 12 November 2021" /><ref>[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22682684 BirdLife International (2018)]</ref> ==Habitato== These birds inhabit from sea level up to {{convert|3200|m|abbr=on}}, mainly in savannas and dry flowland and in montane primary forest, but they are also found in regenerating forests, as well as in deciduous woodlands.<ref name=TIC/><ref name = XX>[http://www.oiseaux.net/oiseaux/irrisor.a.tete.blanche.html Oiseaux] {{in lang|fr}}</ref> ==Aspekto== [[File:Phoeniculidae - Phoeniculus boillei.JPG|thumb|maldekstre|Muzea specimeno]] ''Phoeniculus bollei'' can reach approximately a body length of {{convert|30|-|35|cm|abbr=on}}.<ref name=TIC/> The female is smaller and has a much shorter bill. These birds show a combination of a white head, a slightly curved bright red beak and red legs and feet, quite different from other species of the family. The iridescent plumage is dark blue or violet-blue. The wings have a purple-copper luster.<ref name=XX/><ref>Terry Stevenson, John Fanshawe. Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. - Hardback. -London: T & A D Poyser, 2002. - {{ISBN|0-85661-079-8}}</ref> ==Biologio== These birds are very gregarious, forming groups of 2 to 10 individuals.<ref name=XX/> They apparently breed almost throughout year, in both wet and dry seasons. They are predominantly insectivorous, especially feeding on various arthropods (Larvae, beetles, ants, termites, grasshoppers, spiders, etc.) and invertebrates, that they search examining tree trunks. Sometimes they also feed on berries and seeds.<ref name=TIC/><ref name=XX/> In the east of its range in Kenya and Tanzania it nests only in mountain biotopes above 2000 m. The nests are located in a natural cavity in a dead or healthy tree, up to 40 meters above the ground.<ref name=XX/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] 4xaxs2fhr4xcl9lmcwikhm9z27gq0qq 9420487 9420485 2026-07-04T21:21:29Z Kani 670 /* Subspecioj */ 9420487 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankakapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Blankakapa arbupupo''' ''P. bollei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus bollei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1858) |sinonimo=*''Irrisor jacksoni'' *''Irrisor bollii'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus bollei |komunejo = Phoeniculus bollei |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankakapa arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus bollei'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. ==Etimologio== La [[specia epiteto]] ''bollei'' estas honoro al [[Carl Bolle|Carl August Bolle]] (1821–1909), germana natursciencisto kaj kolektisto.<ref>Jobling, J. A. (2016). [http://www.hbw.com/dictionary/key-to-scientific-names-in-ornithology Key to Scientific Names in Ornithology]. Ur del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eld.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona</ref> ==Subspecioj== [[Subspecio]]j estas jenaj:<ref name = TIC>{{cite BOW |citation=Ligon, J. D. and G. M. Kirwan (2020). White-headed Woodhoopoe (Phoeniculus bollei), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.whhwoo1.01]}}</ref> * ''Phoeniculus bollei jacksoni'' (Hartlaub, 1858) — [[Ruvenzori]] montaro ĝis [[Sudano]] kaj [[Kenjo]] * ''Phoeniculus bollei bollei'' — el [[Liberio]] ĝis [[Centrafrika Respubliko]] * ''Phoeniculus bollei okuensis'' (Serle, 1949) — Kameruno (Lago Oku) ==Distribuo== ''Phoeniculus bollei'' can be found in [[Burundi]], [[Cameroon]], [[Central African Republic]], [[Democratic Republic of the Congo]], [[Ivory Coast]], [[Ghana]], [[Guinea]], [[Kenya]], [[Liberia]], [[Mali]], [[Nigeria]], [[Rwanda]], [[South Sudan]], [[Tanzania]], and [[Uganda]].<ref name="iucn status 12 November 2021" /><ref>[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22682684 BirdLife International (2018)]</ref> ==Habitato== These birds inhabit from sea level up to {{convert|3200|m|abbr=on}}, mainly in savannas and dry flowland and in montane primary forest, but they are also found in regenerating forests, as well as in deciduous woodlands.<ref name=TIC/><ref name = XX>[http://www.oiseaux.net/oiseaux/irrisor.a.tete.blanche.html Oiseaux] {{in lang|fr}}</ref> ==Aspekto== [[File:Phoeniculidae - Phoeniculus boillei.JPG|thumb|maldekstre|Muzea specimeno]] ''Phoeniculus bollei'' can reach approximately a body length of {{convert|30|-|35|cm|abbr=on}}.<ref name=TIC/> The female is smaller and has a much shorter bill. These birds show a combination of a white head, a slightly curved bright red beak and red legs and feet, quite different from other species of the family. The iridescent plumage is dark blue or violet-blue. The wings have a purple-copper luster.<ref name=XX/><ref>Terry Stevenson, John Fanshawe. Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. - Hardback. -London: T & A D Poyser, 2002. - {{ISBN|0-85661-079-8}}</ref> ==Biologio== These birds are very gregarious, forming groups of 2 to 10 individuals.<ref name=XX/> They apparently breed almost throughout year, in both wet and dry seasons. They are predominantly insectivorous, especially feeding on various arthropods (Larvae, beetles, ants, termites, grasshoppers, spiders, etc.) and invertebrates, that they search examining tree trunks. Sometimes they also feed on berries and seeds.<ref name=TIC/><ref name=XX/> In the east of its range in Kenya and Tanzania it nests only in mountain biotopes above 2000 m. The nests are located in a natural cavity in a dead or healthy tree, up to 40 meters above the ground.<ref name=XX/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] p7de32xfkj550ohmhrgnrnqg3mnjrpf 9420489 9420487 2026-07-04T21:23:39Z Kani 670 /* Distribuo */ 9420489 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankakapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Blankakapa arbupupo''' ''P. bollei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus bollei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1858) |sinonimo=*''Irrisor jacksoni'' *''Irrisor bollii'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus bollei |komunejo = Phoeniculus bollei |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankakapa arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus bollei'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. ==Etimologio== La [[specia epiteto]] ''bollei'' estas honoro al [[Carl Bolle|Carl August Bolle]] (1821–1909), germana natursciencisto kaj kolektisto.<ref>Jobling, J. A. (2016). [http://www.hbw.com/dictionary/key-to-scientific-names-in-ornithology Key to Scientific Names in Ornithology]. Ur del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eld.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona</ref> ==Subspecioj== [[Subspecio]]j estas jenaj:<ref name = TIC>{{cite BOW |citation=Ligon, J. D. and G. M. Kirwan (2020). White-headed Woodhoopoe (Phoeniculus bollei), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.whhwoo1.01]}}</ref> * ''Phoeniculus bollei jacksoni'' (Hartlaub, 1858) — [[Ruvenzori]] montaro ĝis [[Sudano]] kaj [[Kenjo]] * ''Phoeniculus bollei bollei'' — el [[Liberio]] ĝis [[Centrafrika Respubliko]] * ''Phoeniculus bollei okuensis'' (Serle, 1949) — Kameruno (Lago Oku) ==Distribuo== ''Phoeniculus bollei'' troveblas en [[Burundo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Kenjo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Ruando]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], kaj [[Ugando]].<ref name="iucn status 12 November 2021" /><ref>[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22682684 BirdLife International (2018)]</ref> ==Habitato== These birds inhabit from sea level up to {{convert|3200|m|abbr=on}}, mainly in savannas and dry flowland and in montane primary forest, but they are also found in regenerating forests, as well as in deciduous woodlands.<ref name=TIC/><ref name = XX>[http://www.oiseaux.net/oiseaux/irrisor.a.tete.blanche.html Oiseaux] {{in lang|fr}}</ref> ==Aspekto== [[File:Phoeniculidae - Phoeniculus boillei.JPG|thumb|maldekstre|Muzea specimeno]] ''Phoeniculus bollei'' can reach approximately a body length of {{convert|30|-|35|cm|abbr=on}}.<ref name=TIC/> The female is smaller and has a much shorter bill. These birds show a combination of a white head, a slightly curved bright red beak and red legs and feet, quite different from other species of the family. The iridescent plumage is dark blue or violet-blue. The wings have a purple-copper luster.<ref name=XX/><ref>Terry Stevenson, John Fanshawe. Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. - Hardback. -London: T & A D Poyser, 2002. - {{ISBN|0-85661-079-8}}</ref> ==Biologio== These birds are very gregarious, forming groups of 2 to 10 individuals.<ref name=XX/> They apparently breed almost throughout year, in both wet and dry seasons. They are predominantly insectivorous, especially feeding on various arthropods (Larvae, beetles, ants, termites, grasshoppers, spiders, etc.) and invertebrates, that they search examining tree trunks. Sometimes they also feed on berries and seeds.<ref name=TIC/><ref name=XX/> In the east of its range in Kenya and Tanzania it nests only in mountain biotopes above 2000 m. The nests are located in a natural cavity in a dead or healthy tree, up to 40 meters above the ground.<ref name=XX/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] t4vjob6uq8sez5yt5n18lp7tixadz8k 9420490 9420489 2026-07-04T21:26:07Z Kani 670 /* Habitato */ 9420490 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankakapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Blankakapa arbupupo''' ''P. bollei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus bollei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1858) |sinonimo=*''Irrisor jacksoni'' *''Irrisor bollii'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus bollei |komunejo = Phoeniculus bollei |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankakapa arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus bollei'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. ==Etimologio== La [[specia epiteto]] ''bollei'' estas honoro al [[Carl Bolle|Carl August Bolle]] (1821–1909), germana natursciencisto kaj kolektisto.<ref>Jobling, J. A. (2016). [http://www.hbw.com/dictionary/key-to-scientific-names-in-ornithology Key to Scientific Names in Ornithology]. Ur del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eld.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona</ref> ==Subspecioj== [[Subspecio]]j estas jenaj:<ref name = TIC>{{cite BOW |citation=Ligon, J. D. and G. M. Kirwan (2020). White-headed Woodhoopoe (Phoeniculus bollei), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.whhwoo1.01]}}</ref> * ''Phoeniculus bollei jacksoni'' (Hartlaub, 1858) — [[Ruvenzori]] montaro ĝis [[Sudano]] kaj [[Kenjo]] * ''Phoeniculus bollei bollei'' — el [[Liberio]] ĝis [[Centrafrika Respubliko]] * ''Phoeniculus bollei okuensis'' (Serle, 1949) — Kameruno (Lago Oku) ==Distribuo== ''Phoeniculus bollei'' troveblas en [[Burundo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Kenjo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Ruando]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], kaj [[Ugando]].<ref name="iucn status 12 November 2021" /><ref>[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22682684 BirdLife International (2018)]</ref> ==Habitato== Ĉi tiuj birdoj loĝas de marnivelo ĝis alteco de 3 200 m, ĉefe en [[savano]]j, sekaj malaltaĵoj kaj montaraj [[praarbaro]]j, sed ili troviĝas ankaŭ en regeneriĝantaj arbaroj kaj en falfoliaj arbaroj.<ref name=TIC/><ref name = XX>[http://www.oiseaux.net/oiseaux/irrisor.a.tete.blanche.html Oiseaux] {{in lang|fr}}</ref> ==Aspekto== [[File:Phoeniculidae - Phoeniculus boillei.JPG|thumb|maldekstre|Muzea specimeno]] ''Phoeniculus bollei'' can reach approximately a body length of {{convert|30|-|35|cm|abbr=on}}.<ref name=TIC/> The female is smaller and has a much shorter bill. These birds show a combination of a white head, a slightly curved bright red beak and red legs and feet, quite different from other species of the family. The iridescent plumage is dark blue or violet-blue. The wings have a purple-copper luster.<ref name=XX/><ref>Terry Stevenson, John Fanshawe. Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. - Hardback. -London: T & A D Poyser, 2002. - {{ISBN|0-85661-079-8}}</ref> ==Biologio== These birds are very gregarious, forming groups of 2 to 10 individuals.<ref name=XX/> They apparently breed almost throughout year, in both wet and dry seasons. They are predominantly insectivorous, especially feeding on various arthropods (Larvae, beetles, ants, termites, grasshoppers, spiders, etc.) and invertebrates, that they search examining tree trunks. Sometimes they also feed on berries and seeds.<ref name=TIC/><ref name=XX/> In the east of its range in Kenya and Tanzania it nests only in mountain biotopes above 2000 m. The nests are located in a natural cavity in a dead or healthy tree, up to 40 meters above the ground.<ref name=XX/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] 4al6oowosuhc8g308j4ywof5d3ddzoy 9420491 9420490 2026-07-04T21:28:51Z Kani 670 9420491 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankakapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Blankakapa arbupupo''' ''P. bollei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus bollei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1858) |sinonimo=*''Irrisor jacksoni'' *''Irrisor bollii'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus bollei |komunejo = Phoeniculus bollei |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankakapa arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus bollei'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. ==Etimologio== La [[specia epiteto]] ''bollei'' estas honoro al [[Carl Bolle|Carl August Bolle]] (1821–1909), germana natursciencisto kaj kolektisto.<ref>Jobling, J. A. (2016). [http://www.hbw.com/dictionary/key-to-scientific-names-in-ornithology Key to Scientific Names in Ornithology]. Ur del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eld.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona</ref> ==Subspecioj== [[Subspecio]]j estas jenaj:<ref name = TIC> Ligon, J. D.; Kirwan, G. M. (2020). del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D. A.; de Juana, E. (eld.). "White-headed Woodhoopoe (Phoeniculus bollei), version 1.0". Birds of the World Online. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.whhwoo1.01.</ref> * ''Phoeniculus bollei jacksoni'' (Hartlaub, 1858) — [[Ruvenzori]] montaro ĝis [[Sudano]] kaj [[Kenjo]] * ''Phoeniculus bollei bollei'' — el [[Liberio]] ĝis [[Centrafrika Respubliko]] * ''Phoeniculus bollei okuensis'' (Serle, 1949) — Kameruno (Lago Oku) ==Distribuo== ''Phoeniculus bollei'' troveblas en [[Burundo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Kenjo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Ruando]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], kaj [[Ugando]].<ref name="iucn status 12 November 2021" /><ref>[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22682684 BirdLife International (2018)]</ref> ==Habitato== Ĉi tiuj birdoj loĝas de marnivelo ĝis alteco de 3 200 m, ĉefe en [[savano]]j, sekaj malaltaĵoj kaj montaraj [[praarbaro]]j, sed ili troviĝas ankaŭ en regeneriĝantaj arbaroj kaj en falfoliaj arbaroj.<ref name=TIC/><ref name = XX>[http://www.oiseaux.net/oiseaux/irrisor.a.tete.blanche.html Oiseaux] {{in lang|fr}}</ref> ==Aspekto== [[File:Phoeniculidae - Phoeniculus boillei.JPG|thumb|maldekstre|Muzea specimeno]] ''Phoeniculus bollei'' povas atingi korpolongon de proksimume 30–35 cm.<ref name=TIC/> La ino estas pli malgranda kaj havas multe pli mallongan bekon. Tiuj birdoj montras kombinaĵon de blanka kapo, iomete kurba brilruĝa beko kaj ruĝaj kruroj kaj piedoj, kio klare distingas ilin de aliaj specioj de la familio. La iriza plumaro estas malhelblua aŭ violblua. La flugiloj havas purpur-kupran brilon.<ref name=XX/><ref>Terry Stevenson, John Fanshawe. Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. - Hardback. -London: T & A D Poyser, 2002. - {{ISBN|0-85661-079-8}}</ref> ==Biologio== These birds are very gregarious, forming groups of 2 to 10 individuals.<ref name=XX/> They apparently breed almost throughout year, in both wet and dry seasons. They are predominantly insectivorous, especially feeding on various arthropods (Larvae, beetles, ants, termites, grasshoppers, spiders, etc.) and invertebrates, that they search examining tree trunks. Sometimes they also feed on berries and seeds.<ref name=TIC/><ref name=XX/> In the east of its range in Kenya and Tanzania it nests only in mountain biotopes above 2000 m. The nests are located in a natural cavity in a dead or healthy tree, up to 40 meters above the ground.<ref name=XX/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] his5nid67jryjjxp02rmbwxde2kecwj 9420492 9420491 2026-07-04T21:32:54Z Kani 670 9420492 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankakapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Blankakapa arbupupo''' ''P. bollei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus bollei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1858) |sinonimo=*''Irrisor jacksoni'' *''Irrisor bollii'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus bollei |komunejo = Phoeniculus bollei |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankakapa arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus bollei'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. ==Etimologio== La [[specia epiteto]] ''bollei'' estas honoro al [[Carl Bolle|Carl August Bolle]] (1821–1909), germana natursciencisto kaj kolektisto.<ref>Jobling, J. A. (2016). [http://www.hbw.com/dictionary/key-to-scientific-names-in-ornithology Key to Scientific Names in Ornithology]. Ur del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eld.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona</ref> ==Subspecioj== [[Subspecio]]j estas jenaj:<ref name = TIC> Ligon, J. D.; Kirwan, G. M. (2020). del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D. A.; de Juana, E. (eld.). "White-headed Woodhoopoe (Phoeniculus bollei), version 1.0". Birds of the World Online. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.whhwoo1.01.</ref> * ''Phoeniculus bollei jacksoni'' (Hartlaub, 1858) — [[Ruvenzori]] montaro ĝis [[Sudano]] kaj [[Kenjo]] * ''Phoeniculus bollei bollei'' — el [[Liberio]] ĝis [[Centrafrika Respubliko]] * ''Phoeniculus bollei okuensis'' (Serle, 1949) — Kameruno (Lago Oku) ==Distribuo== ''Phoeniculus bollei'' troveblas en [[Burundo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Kenjo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Ruando]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], kaj [[Ugando]].<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref><ref>[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22682684 BirdLife International (2018)]</ref> ==Habitato== Ĉi tiuj birdoj loĝas de marnivelo ĝis alteco de 3 200 m, ĉefe en [[savano]]j, sekaj malaltaĵoj kaj montaraj [[praarbaro]]j, sed ili troviĝas ankaŭ en regeneriĝantaj arbaroj kaj en falfoliaj arbaroj.<ref name=TIC/><ref name = XX>[http://www.oiseaux.net/oiseaux/irrisor.a.tete.blanche.html Oiseaux] {{in lang|fr}}</ref> ==Aspekto== [[File:Phoeniculidae - Phoeniculus boillei.JPG|thumb|maldekstre|Muzea specimeno]] ''Phoeniculus bollei'' povas atingi korpolongon de proksimume 30–35 cm.<ref name=TIC/> La ino estas pli malgranda kaj havas multe pli mallongan bekon. Tiuj birdoj montras kombinaĵon de blanka kapo, iomete kurba brilruĝa beko kaj ruĝaj kruroj kaj piedoj, kio klare distingas ilin de aliaj specioj de la familio. La iriza plumaro estas malhelblua aŭ violblua. La flugiloj havas purpur-kupran brilon.<ref name=XX/><ref>Terry Stevenson, John Fanshawe. Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. - Hardback. -London: T & A D Poyser, 2002. - {{ISBN|0-85661-079-8}}</ref> ==Biologio== These birds are very gregarious, forming groups of 2 to 10 individuals.<ref name=XX/> They apparently breed almost throughout year, in both wet and dry seasons. They are predominantly insectivorous, especially feeding on various arthropods (Larvae, beetles, ants, termites, grasshoppers, spiders, etc.) and invertebrates, that they search examining tree trunks. Sometimes they also feed on berries and seeds.<ref name=TIC/><ref name=XX/> In the east of its range in Kenya and Tanzania it nests only in mountain biotopes above 2000 m. The nests are located in a natural cavity in a dead or healthy tree, up to 40 meters above the ground.<ref name=XX/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] 1w3t1eegsfda1x3vacpzytpfeyhctay 9420494 9420492 2026-07-04T21:35:38Z Kani 670 /* Biologio */ 9420494 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankakapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Blankakapa arbupupo''' ''P. bollei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus bollei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1858) |sinonimo=*''Irrisor jacksoni'' *''Irrisor bollii'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus bollei |komunejo = Phoeniculus bollei |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankakapa arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus bollei'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. ==Etimologio== La [[specia epiteto]] ''bollei'' estas honoro al [[Carl Bolle|Carl August Bolle]] (1821–1909), germana natursciencisto kaj kolektisto.<ref>Jobling, J. A. (2016). [http://www.hbw.com/dictionary/key-to-scientific-names-in-ornithology Key to Scientific Names in Ornithology]. Ur del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eld.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona</ref> ==Subspecioj== [[Subspecio]]j estas jenaj:<ref name = TIC> Ligon, J. D.; Kirwan, G. M. (2020). del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D. A.; de Juana, E. (eld.). "White-headed Woodhoopoe (Phoeniculus bollei), version 1.0". Birds of the World Online. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.whhwoo1.01.</ref> * ''Phoeniculus bollei jacksoni'' (Hartlaub, 1858) — [[Ruvenzori]] montaro ĝis [[Sudano]] kaj [[Kenjo]] * ''Phoeniculus bollei bollei'' — el [[Liberio]] ĝis [[Centrafrika Respubliko]] * ''Phoeniculus bollei okuensis'' (Serle, 1949) — Kameruno (Lago Oku) ==Distribuo== ''Phoeniculus bollei'' troveblas en [[Burundo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Kenjo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Ruando]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], kaj [[Ugando]].<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref><ref>[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22682684 BirdLife International (2018)]</ref> ==Habitato== Ĉi tiuj birdoj loĝas de marnivelo ĝis alteco de 3 200 m, ĉefe en [[savano]]j, sekaj malaltaĵoj kaj montaraj [[praarbaro]]j, sed ili troviĝas ankaŭ en regeneriĝantaj arbaroj kaj en falfoliaj arbaroj.<ref name=TIC/><ref name = XX>[http://www.oiseaux.net/oiseaux/irrisor.a.tete.blanche.html Oiseaux] {{in lang|fr}}</ref> ==Aspekto== [[File:Phoeniculidae - Phoeniculus boillei.JPG|thumb|maldekstre|Muzea specimeno]] ''Phoeniculus bollei'' povas atingi korpolongon de proksimume 30–35 cm.<ref name=TIC/> La ino estas pli malgranda kaj havas multe pli mallongan bekon. Tiuj birdoj montras kombinaĵon de blanka kapo, iomete kurba brilruĝa beko kaj ruĝaj kruroj kaj piedoj, kio klare distingas ilin de aliaj specioj de la familio. La iriza plumaro estas malhelblua aŭ violblua. La flugiloj havas purpur-kupran brilon.<ref name=XX/><ref>Terry Stevenson, John Fanshawe. Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. - Hardback. -London: T & A D Poyser, 2002. - {{ISBN|0-85661-079-8}}</ref> ==Biologio== Ĉi tiuj birdoj estas tre sociemaj kaj formas grupojn de 2 ĝis 10 individuoj.<ref name=XX/> Ili ŝajne reproduktiĝas preskaŭ tutjare, kaj dum la pluva kaj dum la [[seka sezono]]j. Ili estas ĉefe insektomanĝaj; ili nutras sin precipe per diversaj artikuloj (larvoj, skaraboj, formikoj, termitoj, akridoj, araneoj ktp.) kaj senvertebruloj, kiujn ili serĉas esplorante arbotrunkojn. Foje ili manĝas ankaŭ berojn kaj semojn.<ref name=TIC/><ref name=XX/> En la orienta parto de sia arealo, en Kenjo kaj Tanzanio, ili nestas nur en montaraj biotopoj super alteco de 2000 metroj. La nestoj troviĝas en natura kavaĵo de mortinta aŭ sana arbo, ĝis 40 metrojn super la grundo.<ref name=XX/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] mmwwrr7vnolfdkn3ecqhxgwo7t8h6or 9420506 9420494 2026-07-04T22:04:00Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9420506 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankakapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Blankakapa arbupupo''' ''P. bollei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus bollei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1858) |sinonimo=*''Irrisor jacksoni'' *''Irrisor bollii'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus bollei |komunejo = Phoeniculus bollei |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankakapa arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus bollei'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. ==Etimologio== La [[specia epiteto]] ''bollei'' estas honoro al [[Carl Bolle|Carl August Bolle]] (1821–1909), germana natursciencisto kaj kolektisto.<ref>Jobling, J. A. (2016). [http://www.hbw.com/dictionary/key-to-scientific-names-in-ornithology Key to Scientific Names in Ornithology]. Ur del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eld.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona</ref> ==Subspecioj== [[Subspecio]]j estas jenaj:<ref name = TIC> Ligon, J. D.; Kirwan, G. M. (2020). del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D. A.; de Juana, E. (eld.). "White-headed Woodhoopoe (Phoeniculus bollei), version 1.0". Birds of the World Online. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.whhwoo1.01.</ref> * ''Phoeniculus bollei jacksoni'' (Hartlaub, 1858) — [[Ruvenzori]] montaro ĝis [[Sudano]] kaj [[Kenjo]] * ''Phoeniculus bollei bollei'' — el [[Liberio]] ĝis [[Centrafrika Respubliko]] * ''Phoeniculus bollei okuensis'' (Serle, 1949) — Kameruno (Lago Oku) ==Distribuo== ''Phoeniculus bollei'' troveblas en [[Burundo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Kenjo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Ruando]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], kaj [[Ugando]].<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref><ref>[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22682684 BirdLife International (2018)]</ref> ==Habitato== Ĉi tiuj birdoj loĝas de marnivelo ĝis alteco de 3 200 m, ĉefe en [[savano]]j, sekaj malaltaĵoj kaj montaraj [[praarbaro]]j, sed ili troviĝas ankaŭ en regeneriĝantaj arbaroj kaj en falfoliaj arbaroj.<ref name=TIC/><ref name = XX>[http://www.oiseaux.net/oiseaux/irrisor.a.tete.blanche.html Oiseaux] {{in lang|fr}}</ref> ==Aspekto== [[File:Phoeniculidae - Phoeniculus boillei.JPG|thumb|maldekstre|Muzea specimeno]] ''Phoeniculus bollei'' povas atingi korpolongon de proksimume 30–35 cm.<ref name=TIC/> La ino estas pli malgranda kaj havas multe pli mallongan bekon. Tiuj birdoj montras kombinaĵon de blanka kapo, iomete kurba brilruĝa beko kaj ruĝaj kruroj kaj piedoj, kio klare distingas ilin de aliaj specioj de la familio. La iriza plumaro estas malhelblua aŭ violblua. La flugiloj havas purpur-kupran brilon.<ref name=XX/><ref>Terry Stevenson, John Fanshawe. Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. - Hardback. -London: T & A D Poyser, 2002. - {{ISBN|0-85661-079-8}}</ref> ==Biologio== Ĉi tiuj birdoj estas tre sociemaj kaj formas grupojn de 2 ĝis 10 individuoj.<ref name=XX/> Ili ŝajne reproduktiĝas preskaŭ tutjare, kaj dum la pluva kaj dum la [[seka sezono]]j. Ili estas ĉefe insektomanĝaj; ili nutras sin precipe per diversaj artikuloj (larvoj, skaraboj, formikoj, termitoj, akridoj, araneoj ktp.) kaj senvertebruloj, kiujn ili serĉas esplorante arbotrunkojn. Foje ili manĝas ankaŭ berojn kaj semojn.<ref name=TIC/><ref name=XX/> En la orienta parto de sia arealo, en Kenjo kaj Tanzanio, ili nestas nur en montaraj biotopoj super alteco de 2000 metroj. La nestoj troviĝas en natura kavaĵo de mortinta aŭ sana arbo, ĝis 40 metrojn super la grundo.<ref name=XX/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] pz3an6fevawwxxjpyo352gsu69f0hss 9420507 9420506 2026-07-04T22:07:05Z Kani 670 9420507 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blankakapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = White-headed Wood Hoopoe (cropped).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Blankakapa arbupupo''' ''P. bollei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus bollei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1858) |sinonimo=*''Irrisor jacksoni'' *''Irrisor bollii'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus bollei |komunejo = Phoeniculus bollei |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankakapa arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus bollei'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. ==Etimologio== La [[specia epiteto]] ''bollei'' estas honoro al [[Carl Bolle|Carl August Bolle]] (1821–1909), germana natursciencisto kaj kolektisto.<ref>Jobling, J. A. (2016). [http://www.hbw.com/dictionary/key-to-scientific-names-in-ornithology Key to Scientific Names in Ornithology]. Ur del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eld.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona</ref> ==Subspecioj== [[Subspecio]]j estas jenaj:<ref name = TIC> Ligon, J. D.; Kirwan, G. M. (2020). del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D. A.; de Juana, E. (eld.). "White-headed Woodhoopoe (Phoeniculus bollei), version 1.0". Birds of the World Online. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.whhwoo1.01.</ref> * ''Phoeniculus bollei jacksoni'' (Hartlaub, 1858) — [[Ruvenzori]] montaro ĝis [[Sudano]] kaj [[Kenjo]] * ''Phoeniculus bollei bollei'' — el [[Liberio]] ĝis [[Centrafrika Respubliko]] * ''Phoeniculus bollei okuensis'' (Serle, 1949) — Kameruno (Lago Oku) ==Distribuo== ''Phoeniculus bollei'' troveblas en [[Burundo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Kenjo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Ruando]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], kaj [[Ugando]].<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus bollei'' |volume=2016 |article-number=e.T22682684A92956360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682684A92956360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref><ref>[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22682684 BirdLife International (2018)]</ref> ==Habitato== Ĉi tiuj birdoj loĝas de marnivelo ĝis alteco de 3 200 m, ĉefe en [[savano]]j, sekaj malaltaĵoj kaj montaraj [[praarbaro]]j, sed ili troviĝas ankaŭ en regeneriĝantaj arbaroj kaj en falfoliaj arbaroj.<ref name=TIC/><ref name = XX>[http://www.oiseaux.net/oiseaux/irrisor.a.tete.blanche.html Oiseaux] {{in lang|fr}}</ref> ==Aspekto== [[File:Phoeniculidae - Phoeniculus boillei.JPG|thumb|maldekstre|Muzea specimeno]] ''Phoeniculus bollei'' povas atingi korpolongon de proksimume 30–35 cm.<ref name=TIC/> La ino estas pli malgranda kaj havas multe pli mallongan bekon. Tiuj birdoj montras kombinaĵon de blanka kapo, iomete kurba brilruĝa beko kaj ruĝaj kruroj kaj piedoj, kio klare distingas ilin de aliaj specioj de la familio. La iriza plumaro estas malhelblua aŭ violblua. La flugiloj havas purpur-kupran brilon.<ref name=XX/><ref>Terry Stevenson, John Fanshawe. Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. - Hardback. -London: T & A D Poyser, 2002. - {{ISBN|0-85661-079-8}}</ref> ==Biologio== Ĉi tiuj birdoj estas tre sociemaj kaj formas grupojn de 2 ĝis 10 individuoj.<ref name=XX/> Ili ŝajne reproduktiĝas preskaŭ tutjare, kaj dum la pluva kaj dum la [[seka sezono]]j. Ili estas ĉefe insektomanĝaj; ili nutras sin precipe per diversaj artikuloj (larvoj, skaraboj, formikoj, termitoj, akridoj, araneoj ktp.) kaj senvertebruloj, kiujn ili serĉas esplorante arbotrunkojn. Foje ili manĝas ankaŭ berojn kaj semojn.<ref name=TIC/><ref name=XX/> En la orienta parto de sia arealo, en Kenjo kaj Tanzanio, ili nestas nur en montaraj biotopoj super alteco de 2000 metroj. La nestoj troviĝas en natura kavaĵo de mortinta aŭ sana arbo, ĝis 40 metrojn super la grundo.<ref name=XX/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 0rc6odcew9ya4jfllfbohxjcry9v4u9 0 948996 9420484 2026-07-04T21:17:03Z Kani 670 Alidirektigis al [[Blankakapa arbupupo]] 9420484 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Blankakapa arbupupo]] nfu0ob6gyii59fmvjuxig8i8qjbn1rg 0 948997 9420498 2026-07-04T21:45:13Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Carl August BOLLE''' (foje ankaŭ ''Karl Bolle'') (21a de Novembro 1821, [[Schöneberg]] (Berlin) &ndash; 17a de Februaro 1909) estis germana [[Naturhistorio|natursciencisto]] kaj kolektisto. Bolle was born at [[Berlin]] into a wealthy brewing family. He studied medicine and natural science at Berlin and [[Bonn]]. He visited the [[Cape Verde Islands]] and the [[Canary Islands]] in 1852 and 1856, and wrote ''Mein zweiter Beit..." 9420498 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Carl August BOLLE''' (foje ankaŭ ''Karl Bolle'') (21a de Novembro 1821, [[Schöneberg]] (Berlin) &ndash; 17a de Februaro 1909) estis germana [[Naturhistorio|natursciencisto]] kaj kolektisto. Bolle was born at [[Berlin]] into a wealthy brewing family. He studied medicine and natural science at Berlin and [[Bonn]]. He visited the [[Cape Verde Islands]] and the [[Canary Islands]] in 1852 and 1856, and wrote ''Mein zweiter Beitrag zur Vogelkunde der Canarischen Inseln'' in 1857.<ref>{{Cite web |url=http://finden.nationallizenzen.de/Record/ZDB-1-SOJ@206505183 |title=German Research Foundation (DFG) Mein zweiter Beitrag zur Vogelkunde der canarischen Inseln |access-date=2013-08-13 |archive-date=2024-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520201128/https://finden.nationallizenzen.de/Record/ZDB-1-SOJ@206505183 |url-status=dead }}</ref> Bolle was a founder member of the [[Deutsche Ornithologen-Gesellschaft]] (German Ornithological Society) in 1867, succeeding [[Alfred Brehm]] as chairman in 1884. The [[Bolle's laurel pigeon]] (''Columba bollii'') of the Canary Islands was named after him by [[Frederick DuCane Godman]]. He also made contributions as a botanist, especially in the field of [[dendrology]].<ref>[http://www.uni-goettingen.de/de/187053.html Fakultät für Biologie und PsychologieAlbrecht-von-Haller-Institut für Pflanzenwissenschaften, Department of Systematic Botany]</ref> His [[herbarium]] was bequeathed to the [[Berlin-Dahlem Botanical Garden and Botanical Museum]], although largely destroyed during [[World War II]] (1943).<ref>{{Cite web|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000000852|title=Edit History: Bolle, Carl August (1821-1909) on JSTOR|website=plants.jstor.org|accessdate=Dec 30, 2022}}</ref> The plant genus ''Bollea'' (family [[Orchidaceae]]) was named in his honor, but is now called ''[[Pescatoria]]''.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A68qyOyhOdkC&pg=PA321|title=CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology|first=Umberto|last=Quattrocchi|date=Nov 17, 1999|publisher=[[CRC Press]]|isbn=9780849326752 |accessdate=Dec 30, 2022|via=Google Books}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * ''Biographies for Birdwatchers'' - Barbara kaj Richard Mearns ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category-inline}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Bolle, Carl}} [[Kategorio:Germanaj ornitologoj]] [[Kategorio:Germanaj botanikistoj]] e5kty9uhwo5ml9y7i7wrdz22lgbl6zv 9420499 9420498 2026-07-04T21:45:46Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9420499 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Carl August BOLLE''' (foje ankaŭ ''Karl Bolle'') (21a de Novembro 1821, [[Schöneberg]] (Berlin) &ndash; 17a de Februaro 1909) estis germana [[Naturhistorio|natursciencisto]] kaj kolektisto. Bolle was born at [[Berlin]] into a wealthy brewing family. He studied medicine and natural science at Berlin and [[Bonn]]. He visited the [[Cape Verde Islands]] and the [[Canary Islands]] in 1852 and 1856, and wrote ''Mein zweiter Beitrag zur Vogelkunde der Canarischen Inseln'' in 1857.<ref>{{Cite web |url=http://finden.nationallizenzen.de/Record/ZDB-1-SOJ@206505183 |title=German Research Foundation (DFG) Mein zweiter Beitrag zur Vogelkunde der canarischen Inseln |access-date=2013-08-13 |archive-date=2024-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520201128/https://finden.nationallizenzen.de/Record/ZDB-1-SOJ@206505183 |url-status=dead }}</ref> Bolle was a founder member of the [[Deutsche Ornithologen-Gesellschaft]] (German Ornithological Society) in 1867, succeeding [[Alfred Brehm]] as chairman in 1884. The [[Bolle's laurel pigeon]] (''Columba bollii'') of the Canary Islands was named after him by [[Frederick DuCane Godman]]. He also made contributions as a botanist, especially in the field of [[dendrology]].<ref>[http://www.uni-goettingen.de/de/187053.html Fakultät für Biologie und PsychologieAlbrecht-von-Haller-Institut für Pflanzenwissenschaften, Department of Systematic Botany]</ref> His [[herbarium]] was bequeathed to the [[Berlin-Dahlem Botanical Garden and Botanical Museum]], although largely destroyed during [[World War II]] (1943).<ref>{{Cite web|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000000852|title=Edit History: Bolle, Carl August (1821-1909) on JSTOR|website=plants.jstor.org|accessdate=Dec 30, 2022}}</ref> The plant genus ''Bollea'' (family [[Orchidaceae]]) was named in his honor, but is now called ''[[Pescatoria]]''.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A68qyOyhOdkC&pg=PA321|title=CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology|first=Umberto|last=Quattrocchi|date=Nov 17, 1999|publisher=[[CRC Press]]|isbn=9780849326752 |accessdate=Dec 30, 2022|via=Google Books}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * ''Biographies for Birdwatchers'' - Barbara kaj Richard Mearns ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Bolle, Carl}} [[Kategorio:Germanaj ornitologoj]] [[Kategorio:Germanaj botanikistoj]] 9jfwh9c6n2rbjpj4gi2w84sncrgskpb 9420503 9420499 2026-07-04T21:58:23Z Kani 670 9420503 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Carl August BOLLE''' (foje ankaŭ ''Karl Bolle'') (21a de Novembro 1821, [[Schöneberg]] (Berlin) &ndash; 17a de Februaro 1909) estis germana [[Naturhistorio|natursciencisto]] kaj kolektisto. Bolle naskiĝis en [[Berlino]] en riĉa bierfara familio. Li studis [[medicino]]n kaj [[naturscienco]]n en Berlino kaj [[Bonn]]. Li vizitis la [[Kaboverdo|Kaboverdajn Insulojn]] kaj la [[Kanarioj|Kanariajn insulojn]] en 1852 kaj 1856, kaj skribis ''Mein zweiter Beitrag zur Vogelkunde der Canarischen Inseln'' en 1857.<ref>{{Cite web |url=http://finden.nationallizenzen.de/Record/ZDB-1-SOJ@206505183 |title=German Research Foundation (DFG) Mein zweiter Beitrag zur Vogelkunde der canarischen Inseln |access-date=2013-08-13 |archive-date=2024-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520201128/https://finden.nationallizenzen.de/Record/ZDB-1-SOJ@206505183 |url-status=dead }}</ref> Bolle estis fondinta membro de la ''[[Deutsche Ornithologen-Gesellschaft]]'' (Germana Ornitologia Societo) en 1867, sekvante [[Alfred Brehm]] kiel prezidanto en 1884. La [[specia epiteto]] de la [[Turkiskolombo]] (''Columba bollii'') de Kanarioj estas honoto al li dediĉita de [[Frederick DuCane Godman]]. Li ankaŭ kontribuis kiel [[botanikisto]], precipe en la kampo de [[dendrologio]].<ref>[http://www.uni-goettingen.de/de/187053.html Fakultät für Biologie und PsychologieAlbrecht-von-Haller-Institut für Pflanzenwissenschaften, Department of Systematic Botany]</ref> Lia [[herbario]] estis testamentita al la [[Botanika Ĝardeno de Berlino|Botanika Ĝardeno kaj Botanika Muzeo de Berlino-Dahlem]], kvankam ĝi estis plejparte detruita dum la [[Dua Mondmilito]] (1943).<ref>{{Cite web|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000000852|title=Edit History: Bolle, Carl August (1821-1909) on JSTOR|website=plants.jstor.org|accessdate=30a de Decembro, 2022}}</ref> La plantgenro ''Bollea'' (familio [[Orkidacoj]]) estis nomita honore al li, sed nun nomiĝas ''Pescatoria''.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A68qyOyhOdkC&pg=PA321|title=CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology|first=Umberto|last=Quattrocchi|date=17a de Novembro, 1999|publisher= CRC Press |isbn=9780849326752 |accessdate=Dec 30, 2022|via=Google Books}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * ''Biographies for Birdwatchers'' - Barbara kaj Richard Mearns ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Bolle, Carl}} [[Kategorio:Germanaj ornitologoj]] [[Kategorio:Germanaj botanikistoj]] jjwkgtn8iivteh6kait8yga8upw00fk 9420504 9420503 2026-07-04T22:00:39Z Kani 670 9420504 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Carl August BOLLE''' (foje ankaŭ ''Karl Bolle'') (21a de Novembro 1821, [[Schöneberg]] (Berlin) &ndash; 17a de Februaro 1909) estis germana [[Naturhistorio|natursciencisto]] kaj kolektisto. Bolle naskiĝis en [[Berlino]] en riĉa bierfara familio. Li studis [[medicino]]n kaj [[naturscienco]]n en Berlino kaj [[Bonn]]. Li vizitis la [[Kaboverdo|Kaboverdajn Insulojn]] kaj la [[Kanarioj|Kanariajn insulojn]] en 1852 kaj 1856, kaj skribis ''Mein zweiter Beitrag zur Vogelkunde der Canarischen Inseln'' en 1857.<ref>{{Cite web |url=http://finden.nationallizenzen.de/Record/ZDB-1-SOJ@206505183 |title=German Research Foundation (DFG) Mein zweiter Beitrag zur Vogelkunde der canarischen Inseln |access-date=2013-08-13 |archive-date=2024-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520201128/https://finden.nationallizenzen.de/Record/ZDB-1-SOJ@206505183 |url-status=dead }}</ref> Bolle estis fondinta membro de la ''[[Deutsche Ornithologen-Gesellschaft]]'' (Germana Ornitologia Societo) en 1867, sekvante [[Alfred Brehm]] kiel prezidanto en 1884. La [[specia epiteto]] de la [[Turkiskolombo]] (''Columba bollii'') de Kanarioj estas honoro al li dediĉita de [[Frederick DuCane Godman]]. Same kiel ĉe la [[Blankakapa arbupupo]] (''Phoeniculus bollei''). Li ankaŭ kontribuis kiel [[botanikisto]], precipe en la kampo de [[dendrologio]].<ref>[http://www.uni-goettingen.de/de/187053.html Fakultät für Biologie und PsychologieAlbrecht-von-Haller-Institut für Pflanzenwissenschaften, Department of Systematic Botany]</ref> Lia [[herbario]] estis testamentita al la [[Botanika Ĝardeno de Berlino|Botanika Ĝardeno kaj Botanika Muzeo de Berlino-Dahlem]], kvankam ĝi estis plejparte detruita dum la [[Dua Mondmilito]] (1943).<ref>{{Cite web|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000000852|title=Edit History: Bolle, Carl August (1821-1909) on JSTOR|website=plants.jstor.org|accessdate=30a de Decembro, 2022}}</ref> La plantgenro ''Bollea'' (familio [[Orkidacoj]]) estis nomita honore al li, sed nun nomiĝas ''Pescatoria''.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A68qyOyhOdkC&pg=PA321|title=CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology|first=Umberto|last=Quattrocchi|date=17a de Novembro, 1999|publisher= CRC Press |isbn=9780849326752 |accessdate=Dec 30, 2022|via=Google Books}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * ''Biographies for Birdwatchers'' - Barbara kaj Richard Mearns ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Bolle, Carl}} [[Kategorio:Germanaj ornitologoj]] [[Kategorio:Germanaj botanikistoj]] 9be96yxs08h1ot21sixdvkofly61x93 0 948998 9420508 2026-07-04T22:16:28Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Viola arbupupo |koloro = pink |dosiero = Phoeniculus damarensis granti 190391376.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Viola arbupupo''' ''P. damarensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 |..." 9420508 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Viola arbupupo |koloro = pink |dosiero = Phoeniculus damarensis granti 190391376.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Viola arbupupo''' ''P. damarensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus damarensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682673A92955974 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682673A92955974.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus damarensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus damarensis |komunejo = Phoeniculus damarensis |mapo de vivoteritorioj = AT0702 map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Angolaj ''mopane'' ebenaĵoj }} '''Viola arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus damarensis'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Kenjo]], [[Namibio]], kaj [[Tanzanio]]. Ĝi similas al la [[Nigrabeka arbupupo]] sed kun ruĝa beko kaj verda gorĝo. Ĝi havas kuprecajn kaj violajn mantelplumojn.<ref>{{Cite journal |last1=Cooper |first1=Mark |last2=Sewell |first2=Brian |last3=Jaffer |first3=Mohamed |date=2019-03-20 |title=Iridescence of Violet Woodhoopoe Mantle Feathers |journal=Biodiversity Observations |volume=10 |doi=10.15641/bo.v10i0.504 |issn=2219-0341|doi-access=free }}</ref> ==Taksonomio== The violet wood hoopoe was [[species description|formally described]] in 1901 by the Scottish ornithologist [[William Robert Ogilvie-Grant]] under the [[binomial name]] ''Irrisor damarensis''. The specific epithet is from [[Damaraland]] in Namibia.<ref>{{ cite journal | last=Ogilvie-Grant | first=William Robert | author-link=William Robert Ogilvie-Grant | date=1901 | title=Mr. W. R. Ogilvie-Grant gave the following review of the genus ''Irrisor'' | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=12 | pages=36-38 [37-38] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/37116607 }}</ref> The violet wood hoopoe is now one of five species placed in the genus ''[[Phoeniculus]]'' that was introduced in 1821 by the Polish zoologist [[Feliks Paweł Jarocki]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8 March 2025}}</ref> Two [[subspecies]] are recognised:<ref name=ioc/> * ''P. d. damarensis'' ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) – Angola and Namibia * ''P. d. granti'' ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1903) – central, southeast Kenya The subspecies ''P. d. granti'' has sometimes been considered as a separate species as its distribution is separated by a very large distance from that of the [[nominate subspecies|nominate race]].<ref name=ioc/><ref name=bow>{{cite web | last1=Ligon | first1=J.D. | last2=Kirwan | first2=G.M. | year=2020 | title=Violet Woodhoopoe (''Phoeniculus damarensis''), version 1.0 | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | url=https://doi.org/10.2173/bow.viowoo1.01 | access-date=8 March 2025 | url-access=subscription }}</ref> The violet wood hoopoe was formerly considered to be [[conspecific]] with the [[green wood hoopoe]] (''Phoeniculus purpureus'').<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=251 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480262 }}</ref><ref name=hbw>{{ cite book | last=Ligon | first=J.D. | year=2001 | chapter=Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=412–435 [429] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/429/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cooper | first1=M.I. | last2=Cunningham | first2=M. | last3=Cherry | first3=M.I. | date=2001 | title=Taxonomic status of the Namibian violet woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' as determined by mitochondrial DNA | journal=Ibis | volume=143 | issue=3 | pages=572–579 | doi=10.1111/j.1474-919X.2001.tb04884.x}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cunningham | first1=Michael | last2=Cherry | first2=Michael I. | date=2005 | title=Seeing the woodhoopoe for the trees: a response to Simmons et al. (2005) | journal=Ibis | volume=147 | issue=1 | pages=225–227 | doi=10.1111/j.1474-919x.2005.00397.x | doi-access=free}}</ref> It has been argued that the violet wood hoopoe should be considered as a distinct species because of its more terrestrial foraging behaviour compared to the more arboreal foraging of the green wood hoopoe.<ref>{{cite journal |last1=du Plessis |first1=Morné A |last2=Simmons |first2=Robert E |last3=Radford |first3=Andrew N |title=Behavioural ecology of the Namibian Violet Woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' |journal=Ostrich |date=2007 |volume=78 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.2989/OSTRICH.2007.78.1.1.45}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * Viola arbupupo - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/453.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'']. {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 0n7wcg9qgao5jal1f7rxngg9idzu5ti 9420512 9420508 2026-07-04T22:27:46Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9420512 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Viola arbupupo |koloro = pink |dosiero = Phoeniculus damarensis granti 190391376.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Viola arbupupo''' ''P. damarensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus damarensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682673A92955974 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682673A92955974.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus damarensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus damarensis |komunejo = Phoeniculus damarensis |mapo de vivoteritorioj = AT0702 map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Angolaj ''mopane'' ebenaĵoj }} '''Viola arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus damarensis'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Kenjo]], [[Namibio]], kaj [[Tanzanio]]. Ĝi similas al la [[Nigrabeka arbupupo]] sed kun ruĝa beko kaj verda gorĝo. Ĝi havas kuprecajn kaj violajn mantelplumojn.<ref>{{Cite journal |last1=Cooper |first1=Mark |last2=Sewell |first2=Brian |last3=Jaffer |first3=Mohamed |date=2019-03-20 |title=Iridescence of Violet Woodhoopoe Mantle Feathers |journal=Biodiversity Observations |volume=10 |doi=10.15641/bo.v10i0.504 |issn=2219-0341|doi-access=free }}</ref> ==Taksonomio== La viola arbupupo estis formale priskribita en 1901 de la skota ornitologo [[William Robert Ogilvie-Grant]] sub la dunoma nomo ''Irrisor damarensis''. La [[specia epiteto]] devenas de Damaralando en [[Namibio]].<ref>{{ cite journal | last=Ogilvie-Grant | first=William Robert | author-link=William Robert Ogilvie-Grant | date=1901 | title=Mr. W. R. Ogilvie-Grant gave the following review of the genus ''Irrisor'' | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=12 | pages=36-38 [37-38] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/37116607 }}</ref> La viola arbupupo estas nun unu el kvin specioj metitaj en la genron ''[[Phoeniculus]]'', kiu estis enkondukita en 1821 de la pola zoologo [[Feliks Paweł Jarocki]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Marto 2025}}</ref> Oni agnoskis jenajn du [[subspecioj]]n:<ref name=ioc/> * ''P. d. damarensis'' ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) – Angolo kaj Namibio * ''P. d. granti'' ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1903) – centra, sudorienta Kenjo La subspecio ''P. d. granti'' foje estis konsiderata aparta specio, ĉar ĝia disvastiĝareo estas disigita per tre granda distanco de tiu de la nomiga raso.<ref name=ioc/><ref name=bow>{{cite web | last1=Ligon | first1=J.D. | last2=Kirwan | first2=G.M. | year=2020 | title=Violet Woodhoopoe (''Phoeniculus damarensis''), version 1.0 | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | url=https://doi.org/10.2173/bow.viowoo1.01 | access-date=8a de Marto 2025 | url-access=subscription }}</ref> La viola arbupupo estis antaŭe konsiderata [[samspecia]] kiel la [[verda arbupupo]] (''Phoeniculus purpureus'').<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=251 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480262 }}</ref><ref name=hbw>{{ cite book | last=Ligon | first=J.D. | year=2001 | chapter=Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=412–435 [429] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/429/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cooper | first1=M.I. | last2=Cunningham | first2=M. | last3=Cherry | first3=M.I. | date=2001 | title=Taxonomic status of the Namibian violet woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' as determined by mitochondrial DNA | journal=Ibis | volume=143 | issue=3 | pages=572–579 | doi=10.1111/j.1474-919X.2001.tb04884.x}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cunningham | first1=Michael | last2=Cherry | first2=Michael I. | date=2005 | title=Seeing the woodhoopoe for the trees: a response to Simmons et al. (2005) | journal=Ibis | volume=147 | issue=1 | pages=225–227 | doi=10.1111/j.1474-919x.2005.00397.x | doi-access=free}}</ref> Oni argumentis, ke la viola arbupupo devus esti konsiderata aparta specio pro sia pli surgrunda manĝoserĉa konduto kompare kun la pli arbobazita manĝoserĉado de la [[verda arbupupo]].<ref>{{cite journal |last1=du Plessis |first1=Morné A |last2=Simmons |first2=Robert E |last3=Radford |first3=Andrew N |title=Behavioural ecology of the Namibian Violet Woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' |journal=Ostrich |date=2007 |volume=78 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.2989/OSTRICH.2007.78.1.1.45}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * Viola arbupupo - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/453.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'']. {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] sv8d01fkld8srbyteh0anqdllqjwuga 9420521 9420512 2026-07-04T22:39:16Z Kani 670 9420521 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Viola arbupupo |koloro = pink |dosiero = Phoeniculus damarensis granti 190391376.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Viola arbupupo''' ''P. damarensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus damarensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682673A92955974 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682673A92955974.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus damarensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus damarensis |komunejo = Phoeniculus damarensis |mapo de vivoteritorioj = AT0702 map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Angolaj ''mopane'' ebenaĵoj }} '''Viola arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus damarensis'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Kenjo]], [[Namibio]], kaj [[Tanzanio]]. Ĝi similas al la [[Nigrabeka arbupupo]] sed kun ruĝa beko kaj verda gorĝo. Ĝi havas kuprecajn kaj violajn mantelplumojn.<ref>{{Cite journal |last1=Cooper |first1=Mark |last2=Sewell |first2=Brian |last3=Jaffer |first3=Mohamed |date=2019-03-20 |title=Iridescence of Violet Woodhoopoe Mantle Feathers |journal=Biodiversity Observations |volume=10 |doi=10.15641/bo.v10i0.504 |issn=2219-0341|doi-access=free }}</ref> ==Taksonomio== La viola arbupupo estis formale priskribita en 1901 de la skota ornitologo [[William Robert Ogilvie-Grant]] sub la dunoma nomo ''Irrisor damarensis''. La [[specia epiteto]] devenas de Damaralando en [[Namibio]].<ref>{{ cite journal | last=Ogilvie-Grant | first=William Robert | author-link=William Robert Ogilvie-Grant | date=1901 | title=Mr. W. R. Ogilvie-Grant gave the following review of the genus ''Irrisor'' | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=12 | pages=36-38 [37-38] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/37116607 }}</ref> La viola arbupupo estas nun unu el kvin specioj metitaj en la genron ''[[Phoeniculus]]'', kiu estis enkondukita en 1821 de la pola zoologo [[Feliks Paweł Jarocki]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Marto 2025}}</ref> Oni agnoskis jenajn du [[subspecioj]]n:<ref name=ioc/> * ''P. d. damarensis'' ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) – Angolo kaj Namibio * ''P. d. granti'' ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1903) – centra, sudorienta Kenjo La subspecio ''P. d. granti'' foje estis konsiderata aparta specio, ĉar ĝia disvastiĝareo estas disigita per tre granda distanco de tiu de la nomiga raso.<ref name=ioc/><ref name=bow>{{cite web | last1=Ligon | first1=J.D. | last2=Kirwan | first2=G.M. | year=2020 | title=Violet Woodhoopoe (''Phoeniculus damarensis''), version 1.0 | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | url=https://doi.org/10.2173/bow.viowoo1.01 | access-date=8a de Marto 2025 | url-access=subscription }}</ref> La viola arbupupo estis antaŭe konsiderata [[samspecia]] kiel la [[verda arbupupo]] (''Phoeniculus purpureus'').<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=251 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480262 }}</ref><ref name=hbw>{{ cite book | last=Ligon | first=J.D. | year=2001 | chapter=Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=412–435 [429] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/429/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cooper | first1=M.I. | last2=Cunningham | first2=M. | last3=Cherry | first3=M.I. | date=2001 | title=Taxonomic status of the Namibian violet woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' as determined by mitochondrial DNA | journal=Ibis | volume=143 | issue=3 | pages=572–579 | doi=10.1111/j.1474-919X.2001.tb04884.x}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cunningham | first1=Michael | last2=Cherry | first2=Michael I. | date=2005 | title=Seeing the woodhoopoe for the trees: a response to Simmons et al. (2005) | journal=Ibis | volume=147 | issue=1 | pages=225–227 | doi=10.1111/j.1474-919x.2005.00397.x | doi-access=free}}</ref> Oni argumentis, ke la viola arbupupo devus esti konsiderata aparta specio pro sia pli surgrunda manĝoserĉa konduto kompare kun la pli arbobazita manĝoserĉado de la [[verda arbupupo]].<ref>{{cite journal |last1=du Plessis |first1=Morné A |last2=Simmons |first2=Robert E |last3=Radford |first3=Andrew N |title=Behavioural ecology of the Namibian Violet Woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' |journal=Ostrich |date=2007 |volume=78 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.2989/OSTRICH.2007.78.1.1.45}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * Viola arbupupo - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/453.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'']. {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] jkpk0c6fxku01luto88s8r69y2ci04e 0 948999 9420520 2026-07-04T22:35:11Z Kani 670 Alidirektigis al [[Viola arbupupo]] 9420520 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Viola arbupupo]] 2avblx5oirr01jg862vjcj4cz8sezgk 0 949000 9420523 2026-07-04T22:47:50Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrabeka arbupupo |koloro = pink |dosiero = Black-billed Wood-hoopoe (Phoeniculus somaliensis).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Nigrabeka arbupupo en Biŝangari, Etiopio |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Nigrabeka arbupupo''' '..." 9420523 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrabeka arbupupo |koloro = pink |dosiero = Black-billed Wood-hoopoe (Phoeniculus somaliensis).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Nigrabeka arbupupo en Biŝangari, Etiopio |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Nigrabeka arbupupo''' ''P. somaliensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus somaliensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682678A92956165 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682678A92956165.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus somaliensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus somaliensis |komunejo = Phoeniculus somaliensis |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Nigrabeka arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus somaliensis'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Orienta Afriko]] kie ĝi troviĝas en arbaraj kaj arbustaraj areoj. ==Aspekto== The black-billed wood hoopoe is very similar to the [[green wood hoopoe]] (''Phoeniculus purpureus'') in appearance, but lacks the greenish gloss on the head and mantle and has a black beak rather than a red one, though there is sometimes a reddish tinge at the base of the beak. The sexes are similar and the adult bird is about {{convert|37|cm|in|0|abbr=on}} long. The plumage is generally black with a bluish or purplish gloss, and a row of white spots on the flight feathers giving a white bar on the wings in flight. The long, graduated tail has white spots at the edge.<ref name=Stevenson>{{cite book|author1=Terry Stevenson|author2=John Fanshawe|title=Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi|url=https://books.google.com/books?id=jcN1OCKC-bQC&pg=PA222 |year=2004|publisher=A&C Black |isbn=978-0-7136-7347-0 |pages=238–239}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== It is found in eastern Africa, its range including [[Djibouti]], [[Eritrea]], [[Ethiopia]], [[Kenya]], [[Somalia]], [[Sudan]] and [[South Sudan]] at altitudes of up to about {{convert|2000|m|ft|-2|abbr=on}}.<ref name="iucn status 12 November 2021" /> It is a bird of woodland, scrubby areas, forest edges, and gallery forests, and among large trees such as ''[[Acacia]]s'' growing in wadis.<ref name=Stevenson/><ref name="ALN2019">{{cite book |last1=Aerts |first1=R. |last2=Lerouge |first2=F. |last3=November |first3=E. |title=Birds of forests and open woodlands in the highlands of Dogu'a Tembien. In: Nyssen J., Jacob, M., Frankl, A. (Eds.). Geo-trekking in Ethiopia's Tropical Mountains – The Dogu'a Tembien District |date=2019 |publisher=SpringerNature |isbn=978-3-030-04954-6 |url=https://www.springer.com/gp/book/9783030049546}}</ref> ==Ekologio== The black-billed wood hoopoe feeds on arthropods, millipedes, beetles and other invertebrates, foraging on trunks and branches by creeping along the bark, sometimes upside-down, and probing into crevices. It breeds in holes in trees.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/node/55875 |title=Black-billed Woodhoopoe (''Phoeniculus somaliensis'') |author1=Ligon, D. |author2=Kirwan, G.M. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=24 November 2016}}</ref> ==Statuso== The black-billed wood hoopoe is a common bird and has a very wide range. Its population trend has not been quantified but it may be decreasing because the large trees in which it nests are becoming more scarce as a result of being harvested. No other particular threats to this bird are known and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] jnpgtzgmkki754i67w755ce3qtgr3mn 9420526 9420523 2026-07-04T22:56:38Z Kani 670 /* Aspekto */ 9420526 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrabeka arbupupo |koloro = pink |dosiero = Black-billed Wood-hoopoe (Phoeniculus somaliensis).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Nigrabeka arbupupo en Biŝangari, Etiopio |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Nigrabeka arbupupo''' ''P. somaliensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus somaliensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682678A92956165 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682678A92956165.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus somaliensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus somaliensis |komunejo = Phoeniculus somaliensis |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Nigrabeka arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus somaliensis'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Orienta Afriko]] kie ĝi troviĝas en arbaraj kaj arbustaraj areoj. ==Aspekto== La Nigrabeka arbupupo (aŭ Nigrabeka fenikulo) estas tre simila al la [[Verda arbupupo]] (''Phoeniculus purpureus'') laŭ aspekto, sed mankas al ĝi la verdeta brilo sur la kapo kaj la dorso, kaj ĝi havas nigran bekon anstataŭ ruĝan, kvankam foje videblas ruĝeta nuanco ĉe la bazo de la beko. Ambaŭ seksoj estas similaj, kaj la plenkreska birdo longas ĉirkaŭ 37 cm. La plumaro estas ĝenerale nigra kun blueta aŭ purpura brilo, kaj vico da blankaj makuloj sur la flugilplumoj kreas blankan strion sur la flugiloj dum flugo. La longa, ŝtupforma vosto havas blankajn makulojn ĉe la rando.<ref name=Stevenson>{{cite book|author1=Terry Stevenson|author2=John Fanshawe|title=Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi|url=https://books.google.com/books?id=jcN1OCKC-bQC&pg=PA222 |year=2004|publisher=A&C Black |isbn=978-0-7136-7347-0 |pages=238–239}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== It is found in eastern Africa, its range including [[Djibouti]], [[Eritrea]], [[Ethiopia]], [[Kenya]], [[Somalia]], [[Sudan]] and [[South Sudan]] at altitudes of up to about {{convert|2000|m|ft|-2|abbr=on}}.<ref name="iucn status 12 November 2021" /> It is a bird of woodland, scrubby areas, forest edges, and gallery forests, and among large trees such as ''[[Acacia]]s'' growing in wadis.<ref name=Stevenson/><ref name="ALN2019">{{cite book |last1=Aerts |first1=R. |last2=Lerouge |first2=F. |last3=November |first3=E. |title=Birds of forests and open woodlands in the highlands of Dogu'a Tembien. In: Nyssen J., Jacob, M., Frankl, A. (Eds.). Geo-trekking in Ethiopia's Tropical Mountains – The Dogu'a Tembien District |date=2019 |publisher=SpringerNature |isbn=978-3-030-04954-6 |url=https://www.springer.com/gp/book/9783030049546}}</ref> ==Ekologio== The black-billed wood hoopoe feeds on arthropods, millipedes, beetles and other invertebrates, foraging on trunks and branches by creeping along the bark, sometimes upside-down, and probing into crevices. It breeds in holes in trees.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/node/55875 |title=Black-billed Woodhoopoe (''Phoeniculus somaliensis'') |author1=Ligon, D. |author2=Kirwan, G.M. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=24 November 2016}}</ref> ==Statuso== The black-billed wood hoopoe is a common bird and has a very wide range. Its population trend has not been quantified but it may be decreasing because the large trees in which it nests are becoming more scarce as a result of being harvested. No other particular threats to this bird are known and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] la99s9v2b4l3k1f6hfhpk6w0lw1pveo 9420527 9420526 2026-07-04T23:00:27Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9420527 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrabeka arbupupo |koloro = pink |dosiero = Black-billed Wood-hoopoe (Phoeniculus somaliensis).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Nigrabeka arbupupo en Biŝangari, Etiopio |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Nigrabeka arbupupo''' ''P. somaliensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus somaliensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682678A92956165 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682678A92956165.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus somaliensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus somaliensis |komunejo = Phoeniculus somaliensis |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Nigrabeka arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus somaliensis'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Orienta Afriko]] kie ĝi troviĝas en arbaraj kaj arbustaraj areoj. ==Aspekto== La Nigrabeka arbupupo (aŭ Nigrabeka fenikulo) estas tre simila al la [[Verda arbupupo]] (''Phoeniculus purpureus'') laŭ aspekto, sed mankas al ĝi la verdeta brilo sur la kapo kaj la dorso, kaj ĝi havas nigran bekon anstataŭ ruĝan, kvankam foje videblas ruĝeta nuanco ĉe la bazo de la beko. Ambaŭ seksoj estas similaj, kaj la plenkreska birdo longas ĉirkaŭ 37 cm. La plumaro estas ĝenerale nigra kun blueta aŭ purpura brilo, kaj vico da blankaj makuloj sur la flugilplumoj kreas blankan strion sur la flugiloj dum flugo. La longa, ŝtupforma vosto havas blankajn makulojn ĉe la rando.<ref name=Stevenson>{{cite book|author1=Terry Stevenson|author2=John Fanshawe|title=Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi|url=https://books.google.com/books?id=jcN1OCKC-bQC&pg=PA222 |year=2004|publisher=A&C Black |isbn=978-0-7136-7347-0 |pages=238–239}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]; ĝia disvastiĝareo inkluzivas [[Ĝibutio]]n, [[Eritreo]]n, [[Etiopio]]n, [[Kenjo]]n, [[Somalio]]n, [[Sudano]]n kaj [[Sud-Sudano]]n, ĉe altoj de ĝis proksimume 2 000 m.<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus somaliensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682678A92956165 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682678A92956165.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Ĝi estas birdo de maldensaj arbaroj, arbustaraj areoj, arbarrandoj kaj galeriaj arbaroj, kaj ankaŭ troviĝas inter grandaj arboj, kiaj [[akacio]]j, kreskantaj en [[vadio]]j.<ref name=Stevenson/><ref name="ALN2019">{{cite book |last1=Aerts |first1=R. |last2=Lerouge |first2=F. |last3=November |first3=E. |title=Birds of forests and open woodlands in the highlands of Dogu'a Tembien. In: Nyssen J., Jacob, M., Frankl, A. (Eds.). Geo-trekking in Ethiopia's Tropical Mountains – The Dogu'a Tembien District |date=2019 |publisher=SpringerNature |isbn=978-3-030-04954-6 |url=https://www.springer.com/gp/book/9783030049546}}</ref> ==Ekologio== The black-billed wood hoopoe feeds on arthropods, millipedes, beetles and other invertebrates, foraging on trunks and branches by creeping along the bark, sometimes upside-down, and probing into crevices. It breeds in holes in trees.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/node/55875 |title=Black-billed Woodhoopoe (''Phoeniculus somaliensis'') |author1=Ligon, D. |author2=Kirwan, G.M. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=24 November 2016}}</ref> ==Statuso== The black-billed wood hoopoe is a common bird and has a very wide range. Its population trend has not been quantified but it may be decreasing because the large trees in which it nests are becoming more scarce as a result of being harvested. No other particular threats to this bird are known and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] t935bgnwtzfzubhx55iub1rkt69k76g 9420528 9420527 2026-07-04T23:04:43Z Kani 670 /* Ekologio */ 9420528 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrabeka arbupupo |koloro = pink |dosiero = Black-billed Wood-hoopoe (Phoeniculus somaliensis).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Nigrabeka arbupupo en Biŝangari, Etiopio |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Nigrabeka arbupupo''' ''P. somaliensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus somaliensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682678A92956165 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682678A92956165.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus somaliensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus somaliensis |komunejo = Phoeniculus somaliensis |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Nigrabeka arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus somaliensis'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Orienta Afriko]] kie ĝi troviĝas en arbaraj kaj arbustaraj areoj. ==Aspekto== La Nigrabeka arbupupo (aŭ Nigrabeka fenikulo) estas tre simila al la [[Verda arbupupo]] (''Phoeniculus purpureus'') laŭ aspekto, sed mankas al ĝi la verdeta brilo sur la kapo kaj la dorso, kaj ĝi havas nigran bekon anstataŭ ruĝan, kvankam foje videblas ruĝeta nuanco ĉe la bazo de la beko. Ambaŭ seksoj estas similaj, kaj la plenkreska birdo longas ĉirkaŭ 37 cm. La plumaro estas ĝenerale nigra kun blueta aŭ purpura brilo, kaj vico da blankaj makuloj sur la flugilplumoj kreas blankan strion sur la flugiloj dum flugo. La longa, ŝtupforma vosto havas blankajn makulojn ĉe la rando.<ref name=Stevenson>{{cite book|author1=Terry Stevenson|author2=John Fanshawe|title=Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi|url=https://books.google.com/books?id=jcN1OCKC-bQC&pg=PA222 |year=2004|publisher=A&C Black |isbn=978-0-7136-7347-0 |pages=238–239}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]; ĝia disvastiĝareo inkluzivas [[Ĝibutio]]n, [[Eritreo]]n, [[Etiopio]]n, [[Kenjo]]n, [[Somalio]]n, [[Sudano]]n kaj [[Sud-Sudano]]n, ĉe altoj de ĝis proksimume 2 000 m.<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus somaliensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682678A92956165 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682678A92956165.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Ĝi estas birdo de maldensaj arbaroj, arbustaraj areoj, arbarrandoj kaj galeriaj arbaroj, kaj ankaŭ troviĝas inter grandaj arboj, kiaj [[akacio]]j, kreskantaj en [[vadio]]j.<ref name=Stevenson/><ref name="ALN2019">{{cite book |last1=Aerts |first1=R. |last2=Lerouge |first2=F. |last3=November |first3=E. |title=Birds of forests and open woodlands in the highlands of Dogu'a Tembien. In: Nyssen J., Jacob, M., Frankl, A. (Eds.). Geo-trekking in Ethiopia's Tropical Mountains – The Dogu'a Tembien District |date=2019 |publisher=SpringerNature |isbn=978-3-030-04954-6 |url=https://www.springer.com/gp/book/9783030049546}}</ref> ==Ekologio== La nigrabeka arbupupo manĝas artikulojn, milpiedulojn, skarabojn kaj aliajn senvertebrulojn; ĝi serĉas manĝaĵon sur trunkoj kaj branĉoj, rampante laŭ la ŝelo – foje renverse – kaj esplorante fendojn. Ĝi reproduktiĝas en arbotruoj.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/node/55875 |title=Black-billed Woodhoopoe (''Phoeniculus somaliensis'') |author1=Ligon, D. |author2=Kirwan, G.M. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=24a de Novembro 2016}}</ref> ==Statuso== The black-billed wood hoopoe is a common bird and has a very wide range. Its population trend has not been quantified but it may be decreasing because the large trees in which it nests are becoming more scarce as a result of being harvested. No other particular threats to this bird are known and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] t4jckbfzignwl96bha93b0oqc5tclhc 9420529 9420528 2026-07-04T23:05:48Z Kani 670 /* Statuso */ 9420529 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrabeka arbupupo |koloro = pink |dosiero = Black-billed Wood-hoopoe (Phoeniculus somaliensis).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Nigrabeka arbupupo en Biŝangari, Etiopio |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Nigrabeka arbupupo''' ''P. somaliensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus somaliensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682678A92956165 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682678A92956165.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus somaliensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus somaliensis |komunejo = Phoeniculus somaliensis |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Nigrabeka arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus somaliensis'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Orienta Afriko]] kie ĝi troviĝas en arbaraj kaj arbustaraj areoj. ==Aspekto== La Nigrabeka arbupupo (aŭ Nigrabeka fenikulo) estas tre simila al la [[Verda arbupupo]] (''Phoeniculus purpureus'') laŭ aspekto, sed mankas al ĝi la verdeta brilo sur la kapo kaj la dorso, kaj ĝi havas nigran bekon anstataŭ ruĝan, kvankam foje videblas ruĝeta nuanco ĉe la bazo de la beko. Ambaŭ seksoj estas similaj, kaj la plenkreska birdo longas ĉirkaŭ 37 cm. La plumaro estas ĝenerale nigra kun blueta aŭ purpura brilo, kaj vico da blankaj makuloj sur la flugilplumoj kreas blankan strion sur la flugiloj dum flugo. La longa, ŝtupforma vosto havas blankajn makulojn ĉe la rando.<ref name=Stevenson>{{cite book|author1=Terry Stevenson|author2=John Fanshawe|title=Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi|url=https://books.google.com/books?id=jcN1OCKC-bQC&pg=PA222 |year=2004|publisher=A&C Black |isbn=978-0-7136-7347-0 |pages=238–239}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]; ĝia disvastiĝareo inkluzivas [[Ĝibutio]]n, [[Eritreo]]n, [[Etiopio]]n, [[Kenjo]]n, [[Somalio]]n, [[Sudano]]n kaj [[Sud-Sudano]]n, ĉe altoj de ĝis proksimume 2 000 m.<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus somaliensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682678A92956165 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682678A92956165.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Ĝi estas birdo de maldensaj arbaroj, arbustaraj areoj, arbarrandoj kaj galeriaj arbaroj, kaj ankaŭ troviĝas inter grandaj arboj, kiaj [[akacio]]j, kreskantaj en [[vadio]]j.<ref name=Stevenson/><ref name="ALN2019">{{cite book |last1=Aerts |first1=R. |last2=Lerouge |first2=F. |last3=November |first3=E. |title=Birds of forests and open woodlands in the highlands of Dogu'a Tembien. In: Nyssen J., Jacob, M., Frankl, A. (Eds.). Geo-trekking in Ethiopia's Tropical Mountains – The Dogu'a Tembien District |date=2019 |publisher=SpringerNature |isbn=978-3-030-04954-6 |url=https://www.springer.com/gp/book/9783030049546}}</ref> ==Ekologio== La nigrabeka arbupupo manĝas artikulojn, milpiedulojn, skarabojn kaj aliajn senvertebrulojn; ĝi serĉas manĝaĵon sur trunkoj kaj branĉoj, rampante laŭ la ŝelo – foje renverse – kaj esplorante fendojn. Ĝi reproduktiĝas en arbotruoj.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/node/55875 |title=Black-billed Woodhoopoe (''Phoeniculus somaliensis'') |author1=Ligon, D. |author2=Kirwan, G.M. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=24a de Novembro 2016}}</ref> ==Statuso== La Nigrabeka arbupupo estas ofta birdo kun tre vasta disvastiĝareo. La tendenco de ĝia populacio ne estas kvantigita, sed ĝi eble malpliiĝas, ĉar la grandaj arboj, en kiuj ĝi nestas, iĝas pli malabundaj pro hakado. Oni ne konas aliajn specifajn minacojn por tiu birdo, kaj la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] taksis ĝian konservan staton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] deh2l1qi09uialtsygm881iljlta681 9420537 9420529 2026-07-04T23:16:33Z Kani 670 9420537 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrabeka arbupupo |koloro = pink |dosiero = Black-billed Wood-hoopoe (Phoeniculus somaliensis).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Nigrabeka arbupupo en Biŝangari, Etiopio |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Nigrabeka arbupupo''' ''P. somaliensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus somaliensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682678A92956165 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682678A92956165.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus somaliensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus somaliensis |komunejo = Phoeniculus somaliensis |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Nigrabeka arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus somaliensis'') estas specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Orienta Afriko]] kie ĝi troviĝas en arbaraj kaj arbustaraj areoj. ==Aspekto== La Nigrabeka arbupupo (aŭ Nigrabeka fenikulo) estas tre simila al la [[Verda arbupupo]] (''Phoeniculus purpureus'') laŭ aspekto, sed mankas al ĝi la verdeta brilo sur la kapo kaj la dorso, kaj ĝi havas nigran bekon anstataŭ ruĝan, kvankam foje videblas ruĝeta nuanco ĉe la bazo de la beko. Ambaŭ seksoj estas similaj, kaj la plenkreska birdo longas ĉirkaŭ 37 cm. La plumaro estas ĝenerale nigra kun blueta aŭ purpura brilo, kaj vico da blankaj makuloj sur la flugilplumoj kreas blankan strion sur la flugiloj dum flugo. La longa, ŝtupforma vosto havas blankajn makulojn ĉe la rando.<ref name=Stevenson>{{cite book|author1=Terry Stevenson|author2=John Fanshawe|title=Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi|url=https://books.google.com/books?id=jcN1OCKC-bQC&pg=PA222 |year=2004|publisher=A&C Black |isbn=978-0-7136-7347-0 |pages=238–239}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]; ĝia disvastiĝareo inkluzivas [[Ĝibutio]]n, [[Eritreo]]n, [[Etiopio]]n, [[Kenjo]]n, [[Somalio]]n, [[Sudano]]n kaj [[Sud-Sudano]]n, ĉe altoj de ĝis proksimume 2 000 m.<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus somaliensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22682678A92956165 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682678A92956165.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Ĝi estas birdo de maldensaj arbaroj, arbustaraj areoj, arbarrandoj kaj galeriaj arbaroj, kaj ankaŭ troviĝas inter grandaj arboj, kiaj [[akacio]]j, kreskantaj en [[vadio]]j.<ref name=Stevenson/><ref name="ALN2019">{{cite book |last1=Aerts |first1=R. |last2=Lerouge |first2=F. |last3=November |first3=E. |title=Birds of forests and open woodlands in the highlands of Dogu'a Tembien. In: Nyssen J., Jacob, M., Frankl, A. (Eds.). Geo-trekking in Ethiopia's Tropical Mountains – The Dogu'a Tembien District |date=2019 |publisher=SpringerNature |isbn=978-3-030-04954-6 |url=https://www.springer.com/gp/book/9783030049546}}</ref> ==Ekologio== La nigrabeka arbupupo manĝas artikulojn, milpiedulojn, skarabojn kaj aliajn senvertebrulojn; ĝi serĉas manĝaĵon sur trunkoj kaj branĉoj, rampante laŭ la ŝelo – foje renverse – kaj esplorante fendojn. Ĝi reproduktiĝas en arbotruoj.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/node/55875 |title=Black-billed Woodhoopoe (''Phoeniculus somaliensis'') |author1=Ligon, D. |author2=Kirwan, G.M. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=24a de Novembro 2016}}</ref> ==Statuso== La Nigrabeka arbupupo estas ofta birdo kun tre vasta disvastiĝareo. La tendenco de ĝia populacio ne estas kvantigita, sed ĝi eble malpliiĝas, ĉar la grandaj arboj, en kiuj ĝi nestas, iĝas pli malabundaj pro hakado. Oni ne konas aliajn specifajn minacojn por tiu birdo, kaj la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] taksis ĝian konservan staton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] ca479tjckgqqpigzefco8h5rcqinfti 0 949001 9420524 2026-07-04T22:52:42Z Kani 670 Alidirektigis al [[Nigrabeka arbupupo]] 9420524 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nigrabeka arbupupo]] qegv9lbps3effdzf3ocn2tkqb8ovgf0 0 949002 9420530 2026-07-04T23:11:58Z Kani 670 Alidirektigis al [[Upupedoj]] 9420530 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Upupedoj]] iwe043vrgjg5o0wzbamkrmjgcx5ok2b 0 949003 9420543 2026-07-04T23:20:15Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda arbupupo |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29896946270).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = En Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 =Green wood hoopoe (Phoeniculus purpureus angolensis).jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = ''P. p. angolensis'' <br> en safari-zono Matetsi de okcidenta Zimbabvo..." 9420543 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda arbupupo |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29896946270).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = En Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 =Green wood hoopoe (Phoeniculus purpureus angolensis).jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = ''P. p. angolensis'' <br> en safari-zono Matetsi de okcidenta [[Zimbabvo]] |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Verda arbupupo''' ''P. purpureus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus purpureus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682667A92955567 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682667A92955567.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus purpureus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Frederick Miller|J.F. Miller]], 1784) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus purpureus |komunejo = Phoeniculus purpureus |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Verda arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus purpureus'') estas granda specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. [[Dosiero:Green Wood Hoopoe (Phoeniculus purpureus) (022A-WA03044X0020-0009M0).ogg|eta|Voĉo]] ==Taksonomio== In 1784 the English illustrator [[John Frederick Miller]] included a hand-coloured plate of the green wood hoopoe in his ''Icones animalium et plantarum''. He coined the [[binomial name]] ''Promerops purpureus'' and mistakenly specified the [[type locality (biology)|type locality]] as eastern India.<ref>{{cite book | last=Miller | first=John Frederick | author-link=John Frederick Miller | year=1784 | title=Icones animalium et plantarum. Various subjects of Natural History, wherein are delineated Birds, Animals and many curious Plants, &c. | volume=1 |language=la | location=London | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49649936 | at=Part 9, Plate 52}} The work was published in 10 parts with 6 plates in each part. See: {{ cite journal | last1=Sherborn | first1=C.D. | author1-link=Charles Davies Sherborn | last2=Iredale | first2=T. | author2-link=Tom Iredale | date=1921 | title=J. F. Miller's ''Icones'' | journal=Ibis | volume=3 | series=11th series | issue=2 | pages=302–309 | doi=10.1111/j.1474-919X.1921.tb00801.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/58569377 | ref=none}}</ref> The green wood hoopoe is now one of five species placed in the [[genus]] ''[[Phoeniculus]]'' that was introduced in 1821 by the Polish zoologist [[Feliks Paweł Jarocki]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10 June 2022}}</ref> Six [[subspecies]] are recognised:<ref name=ioc/> * ''P. p. senegalensis'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1822) – south Senegal to south Ghana * ''P. p. guineensis'' ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1902) – north Senegal and Gambia to Chad and Central African Republic * ''P. p. niloticus'' ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1903) – Sudan to west Ethiopia and northeast DR Congo * ''P. p. marwitzi'' (Reichenow, 1906) – east Uganda and Kenya to east South Africa * ''P. p. angolensis'' (Reichenow, 1902) – Angola and west Zambia to northeast Namibia and north Botswana * ''P. p. purpureus'' ([[John Frederick Miller|Miller, JF]], 1784) – central, southwest South Africa The green wood hoopoe is sometimes considered as [[conspecific]] with the [[black-billed wood hoopoe]] (''Phoeniculus somaliensis'') and the [[violet wood hoopoe]] (''Phoeniculus damarensis'').<ref name=hbw>{{ cite book | last=Ligon | first=J.D. | year=2001 | chapter=Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=412–435 [429] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/429/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cooper | first1=M.I. | last2=Cunningham | first2=M. | last3=Cherry | first3=M.I. | date=2001 | title=Taxonomic status of the Namibian violet woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' as determined by mitochondrial DNA | journal=Ibis | volume=143 | issue=3 | pages=572–579 | doi=10.1111/j.1474-919X.2001.tb04884.x}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cunningham | first1=Michael | last2=Cherry | first2=Michael I. | date=2005 | title=Seeing the woodhoopoe for the trees: a response to Simmons et al. (2005) | journal=Ibis | volume=147 | issue=1 | pages=225–227 | doi=10.1111/j.1474-919x.2005.00397.x | doi-access=free}}</ref> ==Aspekto== This abundant species is a metallic dark green, with a purple back and very long diamond-shaped purple tail. Distinctive white markings on the wings and white chevrons on the tail edges make it easily identifiable, as does its long, thin, curved red bill. Sexes are similar, but immatures have a black bill. It advertises its presence with its loud ''kuk-uk-uk-uk-uk'' call and other vocalisations. ==Kutimaro kaj ekologio== ===Manĝado=== The green wood hoopoe is an insect-eating species. It feeds mainly on the ground, at [[termite]] mounds, or on tree trunks, and forms flocks outside the breeding season. Its specialised claws enable it to cling easily to the underside of branches while closely inspecting the bark for insects. ===Reproduktado=== The green wood hoopoe is a [[cooperative breeder]] and common resident in the forests, woodlands and suburban gardens of most of [[sub-Saharan Africa]]. It is found in groups of up to a dozen or so birds with only one breeding pair. The breeding female lays two to four blue eggs in a natural tree hole or old barbet nest and incubates them for about 18 days. On hatching, she and the nestlings are fed by the rest of the group, even after they have fledged and left the nest hole. The group is fearless in defence of the nestlings against intruders. This species is parasitised by the [[Greater honeyguide|greater]] and [[lesser honeyguide]].<ref>Roberts Bird Guide (2007)</ref> ==Statuso== Widespread and common throughout its large range, the green wood hoopoe is assessed as [[Least Concern]] on the [[IUCN Red List]] of Threatened Species. ==Bildaro== <gallery mode="packed" heights="150" style="font-size:100%; line-height:130%"> Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at uMkhuze Game Reserve, kwaZulu-Natal, South Africa (15435516825).jpg|Chattering family group Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (5).jpg|Chattering and displaying Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (7).jpg|In flight Phoeniculus purpureus01.jpg|Feeding at aloe flowers in winter Phoeniculus purpureus00.jpg|Immature fledgling with black bill peeking from old barbet hole Green wood-hoopoe (Phoeniculus purpureus).jpg|''P. p. niloticus'' at [[Lake Baringo]], [[Kenya]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * ''Birds of The Gambia'' by Barlow, Wacher and Disley, {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-woodhoopoe-phoeniculus-purpureus BirdLife Species Factsheet] * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/452.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://web.archive.org/web/20050324185529/http://home.tiscali.nl/~jvanderw/gambia02/Green%20Woodhoopoe.jpg Foto de Verda arbupupo] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 6c2g6ytd28h5o27abc8b1h3f7ejfdh9 9420547 9420543 2026-07-04T23:29:07Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9420547 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda arbupupo |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29896946270).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = En Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 =Green wood hoopoe (Phoeniculus purpureus angolensis).jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = ''P. p. angolensis'' <br> en safari-zono Matetsi de okcidenta [[Zimbabvo]] |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Verda arbupupo''' ''P. purpureus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus purpureus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682667A92955567 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682667A92955567.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus purpureus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Frederick Miller|J.F. Miller]], 1784) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus purpureus |komunejo = Phoeniculus purpureus |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Verda arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus purpureus'') estas granda specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. [[Dosiero:Green Wood Hoopoe (Phoeniculus purpureus) (022A-WA03044X0020-0009M0).ogg|eta|Voĉo]] ==Taksonomio== En 1784, la angla ilustristo [[John Frederick Miller]] inkluzivis mankoloritan ilustraĵon de la verda arbupupo en sia verko ''Icones animalium et plantarum''. Li kreis la dunoman nomon ''Promerops purpureus'' kaj erare indikis orientan Hindion kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]].<ref>{{cite book | last=Miller | first=John Frederick | author-link=John Frederick Miller | year=1784 | title=Icones animalium et plantarum. Various subjects of Natural History, wherein are delineated Birds, Animals and many curious Plants, &c. | volume=1 |language=la | location=London | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49649936 | at=Part 9, Plate 52}} The work was published in 10 parts with 6 plates in each part. Vidu: {{ cite journal | last1=Sherborn | first1=C.D. | author1-link=Charles Davies Sherborn | last2=Iredale | first2=T. | author2-link=Tom Iredale | date=1921 | title=J. F. Miller's ''Icones'' | journal=Ibis | volume=3 | series=11th series | issue=2 | pages=302–309 | doi=10.1111/j.1474-919X.1921.tb00801.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/58569377 | ref=none}}</ref> La verda arbupupo estas nun unu el kvin specioj klasitaj en la genro ''Phoeniculus'', kiun en 1821 enkondukis la pola zoologo [[Feliks Paweł Jarocki]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Junio 2022}}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''P. p. senegalensis'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1822) – suda Senegalo ĝis suda Ganao * ''P. p. guineensis'' ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1902) – norda Senegalo kaj Gambio ĝis Ĉado kaj Centrafrika Respubliko * ''P. p. niloticus'' ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1903) – Sudano ĝis okcidenta Etiopio kaj nordorienta DR Kongo * ''P. p. marwitzi'' (Reichenow, 1906) – orienta Ugando kaj Kenjo ĝis orienta Sudafriko * ''P. p. angolensis'' (Reichenow, 1902) – Angolo kaj okcidenta Zambio ĝis nordorienta Namibio kaj norda Bocvano * ''P. p. purpureus'' ([[John Frederick Miller|Miller, JF]], 1784) – centra, sudokcidenta Sudafriko La verda arbupupo estas foje konsiderata [[samspecia]] kun la [[nigrabeka arbupupo]] (''Phoeniculus somaliensis'') kaj la [[viola arbupupo]] (''Phoeniculus damarensis'').<ref name=hbw>{{ cite book | last=Ligon | first=J.D. | year=2001 | chapter=Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=412–435 [429] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/429/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cooper | first1=M.I. | last2=Cunningham | first2=M. | last3=Cherry | first3=M.I. | date=2001 | title=Taxonomic status of the Namibian violet woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' as determined by mitochondrial DNA | journal=Ibis | volume=143 | issue=3 | pages=572–579 | doi=10.1111/j.1474-919X.2001.tb04884.x}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cunningham | first1=Michael | last2=Cherry | first2=Michael I. | date=2005 | title=Seeing the woodhoopoe for the trees: a response to Simmons et al. (2005) | journal=Ibis | volume=147 | issue=1 | pages=225–227 | doi=10.1111/j.1474-919x.2005.00397.x | doi-access=free}}</ref> ==Aspekto== This abundant species is a metallic dark green, with a purple back and very long diamond-shaped purple tail. Distinctive white markings on the wings and white chevrons on the tail edges make it easily identifiable, as does its long, thin, curved red bill. Sexes are similar, but immatures have a black bill. It advertises its presence with its loud ''kuk-uk-uk-uk-uk'' call and other vocalisations. ==Kutimaro kaj ekologio== ===Manĝado=== The green wood hoopoe is an insect-eating species. It feeds mainly on the ground, at [[termite]] mounds, or on tree trunks, and forms flocks outside the breeding season. Its specialised claws enable it to cling easily to the underside of branches while closely inspecting the bark for insects. ===Reproduktado=== The green wood hoopoe is a [[cooperative breeder]] and common resident in the forests, woodlands and suburban gardens of most of [[sub-Saharan Africa]]. It is found in groups of up to a dozen or so birds with only one breeding pair. The breeding female lays two to four blue eggs in a natural tree hole or old barbet nest and incubates them for about 18 days. On hatching, she and the nestlings are fed by the rest of the group, even after they have fledged and left the nest hole. The group is fearless in defence of the nestlings against intruders. This species is parasitised by the [[Greater honeyguide|greater]] and [[lesser honeyguide]].<ref>Roberts Bird Guide (2007)</ref> ==Statuso== Widespread and common throughout its large range, the green wood hoopoe is assessed as [[Least Concern]] on the [[IUCN Red List]] of Threatened Species. ==Bildaro== <gallery mode="packed" heights="150" style="font-size:100%; line-height:130%"> Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at uMkhuze Game Reserve, kwaZulu-Natal, South Africa (15435516825).jpg|Chattering family group Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (5).jpg|Chattering and displaying Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (7).jpg|In flight Phoeniculus purpureus01.jpg|Feeding at aloe flowers in winter Phoeniculus purpureus00.jpg|Immature fledgling with black bill peeking from old barbet hole Green wood-hoopoe (Phoeniculus purpureus).jpg|''P. p. niloticus'' at [[Lake Baringo]], [[Kenya]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * ''Birds of The Gambia'' by Barlow, Wacher and Disley, {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-woodhoopoe-phoeniculus-purpureus BirdLife Species Factsheet] * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/452.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://web.archive.org/web/20050324185529/http://home.tiscali.nl/~jvanderw/gambia02/Green%20Woodhoopoe.jpg Foto de Verda arbupupo] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 7kk6jsnb1q2o4ai9sefy74idufx62dq 9420549 9420547 2026-07-04T23:30:43Z Kani 670 /* Aspekto */ 9420549 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda arbupupo |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29896946270).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = En Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 =Green wood hoopoe (Phoeniculus purpureus angolensis).jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = ''P. p. angolensis'' <br> en safari-zono Matetsi de okcidenta [[Zimbabvo]] |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Verda arbupupo''' ''P. purpureus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus purpureus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682667A92955567 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682667A92955567.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus purpureus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Frederick Miller|J.F. Miller]], 1784) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus purpureus |komunejo = Phoeniculus purpureus |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Verda arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus purpureus'') estas granda specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. [[Dosiero:Green Wood Hoopoe (Phoeniculus purpureus) (022A-WA03044X0020-0009M0).ogg|eta|Voĉo]] ==Taksonomio== En 1784, la angla ilustristo [[John Frederick Miller]] inkluzivis mankoloritan ilustraĵon de la verda arbupupo en sia verko ''Icones animalium et plantarum''. Li kreis la dunoman nomon ''Promerops purpureus'' kaj erare indikis orientan Hindion kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]].<ref>{{cite book | last=Miller | first=John Frederick | author-link=John Frederick Miller | year=1784 | title=Icones animalium et plantarum. Various subjects of Natural History, wherein are delineated Birds, Animals and many curious Plants, &c. | volume=1 |language=la | location=London | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49649936 | at=Part 9, Plate 52}} The work was published in 10 parts with 6 plates in each part. Vidu: {{ cite journal | last1=Sherborn | first1=C.D. | author1-link=Charles Davies Sherborn | last2=Iredale | first2=T. | author2-link=Tom Iredale | date=1921 | title=J. F. Miller's ''Icones'' | journal=Ibis | volume=3 | series=11th series | issue=2 | pages=302–309 | doi=10.1111/j.1474-919X.1921.tb00801.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/58569377 | ref=none}}</ref> La verda arbupupo estas nun unu el kvin specioj klasitaj en la genro ''Phoeniculus'', kiun en 1821 enkondukis la pola zoologo [[Feliks Paweł Jarocki]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Junio 2022}}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''P. p. senegalensis'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1822) – suda Senegalo ĝis suda Ganao * ''P. p. guineensis'' ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1902) – norda Senegalo kaj Gambio ĝis Ĉado kaj Centrafrika Respubliko * ''P. p. niloticus'' ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1903) – Sudano ĝis okcidenta Etiopio kaj nordorienta DR Kongo * ''P. p. marwitzi'' (Reichenow, 1906) – orienta Ugando kaj Kenjo ĝis orienta Sudafriko * ''P. p. angolensis'' (Reichenow, 1902) – Angolo kaj okcidenta Zambio ĝis nordorienta Namibio kaj norda Bocvano * ''P. p. purpureus'' ([[John Frederick Miller|Miller, JF]], 1784) – centra, sudokcidenta Sudafriko La verda arbupupo estas foje konsiderata [[samspecia]] kun la [[nigrabeka arbupupo]] (''Phoeniculus somaliensis'') kaj la [[viola arbupupo]] (''Phoeniculus damarensis'').<ref name=hbw>{{ cite book | last=Ligon | first=J.D. | year=2001 | chapter=Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=412–435 [429] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/429/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cooper | first1=M.I. | last2=Cunningham | first2=M. | last3=Cherry | first3=M.I. | date=2001 | title=Taxonomic status of the Namibian violet woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' as determined by mitochondrial DNA | journal=Ibis | volume=143 | issue=3 | pages=572–579 | doi=10.1111/j.1474-919X.2001.tb04884.x}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cunningham | first1=Michael | last2=Cherry | first2=Michael I. | date=2005 | title=Seeing the woodhoopoe for the trees: a response to Simmons et al. (2005) | journal=Ibis | volume=147 | issue=1 | pages=225–227 | doi=10.1111/j.1474-919x.2005.00397.x | doi-access=free}}</ref> ==Aspekto== Ĉi tiu abunda specio estas metalece malhelverda, kun purpura dorso kaj tre longa, romboforma, purpura vosto. Rimarkindaj blankaj markoj sur la flugiloj kaj blankaj V-formaj makuloj ĉe la vostorandoj faciligas ĝian rekonon, same kiel ĝia longa, maldika, kurba kaj ruĝa beko. Ambaŭ seksoj similas unu al la alia, sed junuloj havas nigran bekon. Ĝi anoncas sian ĉeeston per sia laŭta voko "kuk-uk-uk-uk-uk" kaj aliaj voĉaj signaloj. ==Kutimaro kaj ekologio== ===Manĝado=== The green wood hoopoe is an insect-eating species. It feeds mainly on the ground, at [[termite]] mounds, or on tree trunks, and forms flocks outside the breeding season. Its specialised claws enable it to cling easily to the underside of branches while closely inspecting the bark for insects. ===Reproduktado=== The green wood hoopoe is a [[cooperative breeder]] and common resident in the forests, woodlands and suburban gardens of most of [[sub-Saharan Africa]]. It is found in groups of up to a dozen or so birds with only one breeding pair. The breeding female lays two to four blue eggs in a natural tree hole or old barbet nest and incubates them for about 18 days. On hatching, she and the nestlings are fed by the rest of the group, even after they have fledged and left the nest hole. The group is fearless in defence of the nestlings against intruders. This species is parasitised by the [[Greater honeyguide|greater]] and [[lesser honeyguide]].<ref>Roberts Bird Guide (2007)</ref> ==Statuso== Widespread and common throughout its large range, the green wood hoopoe is assessed as [[Least Concern]] on the [[IUCN Red List]] of Threatened Species. ==Bildaro== <gallery mode="packed" heights="150" style="font-size:100%; line-height:130%"> Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at uMkhuze Game Reserve, kwaZulu-Natal, South Africa (15435516825).jpg|Chattering family group Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (5).jpg|Chattering and displaying Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (7).jpg|In flight Phoeniculus purpureus01.jpg|Feeding at aloe flowers in winter Phoeniculus purpureus00.jpg|Immature fledgling with black bill peeking from old barbet hole Green wood-hoopoe (Phoeniculus purpureus).jpg|''P. p. niloticus'' at [[Lake Baringo]], [[Kenya]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * ''Birds of The Gambia'' by Barlow, Wacher and Disley, {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-woodhoopoe-phoeniculus-purpureus BirdLife Species Factsheet] * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/452.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://web.archive.org/web/20050324185529/http://home.tiscali.nl/~jvanderw/gambia02/Green%20Woodhoopoe.jpg Foto de Verda arbupupo] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 3cjuzozua9j2r8lgcoghe9gzmh989sd 9420550 9420549 2026-07-04T23:34:32Z Kani 670 /* Kutimaro kaj ekologio */ 9420550 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda arbupupo |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29896946270).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = En Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 =Green wood hoopoe (Phoeniculus purpureus angolensis).jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = ''P. p. angolensis'' <br> en safari-zono Matetsi de okcidenta [[Zimbabvo]] |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Verda arbupupo''' ''P. purpureus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus purpureus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682667A92955567 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682667A92955567.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus purpureus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Frederick Miller|J.F. Miller]], 1784) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus purpureus |komunejo = Phoeniculus purpureus |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Verda arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus purpureus'') estas granda specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. [[Dosiero:Green Wood Hoopoe (Phoeniculus purpureus) (022A-WA03044X0020-0009M0).ogg|eta|Voĉo]] ==Taksonomio== En 1784, la angla ilustristo [[John Frederick Miller]] inkluzivis mankoloritan ilustraĵon de la verda arbupupo en sia verko ''Icones animalium et plantarum''. Li kreis la dunoman nomon ''Promerops purpureus'' kaj erare indikis orientan Hindion kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]].<ref>{{cite book | last=Miller | first=John Frederick | author-link=John Frederick Miller | year=1784 | title=Icones animalium et plantarum. Various subjects of Natural History, wherein are delineated Birds, Animals and many curious Plants, &c. | volume=1 |language=la | location=London | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49649936 | at=Part 9, Plate 52}} The work was published in 10 parts with 6 plates in each part. Vidu: {{ cite journal | last1=Sherborn | first1=C.D. | author1-link=Charles Davies Sherborn | last2=Iredale | first2=T. | author2-link=Tom Iredale | date=1921 | title=J. F. Miller's ''Icones'' | journal=Ibis | volume=3 | series=11th series | issue=2 | pages=302–309 | doi=10.1111/j.1474-919X.1921.tb00801.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/58569377 | ref=none}}</ref> La verda arbupupo estas nun unu el kvin specioj klasitaj en la genro ''Phoeniculus'', kiun en 1821 enkondukis la pola zoologo [[Feliks Paweł Jarocki]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Junio 2022}}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''P. p. senegalensis'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1822) – suda Senegalo ĝis suda Ganao * ''P. p. guineensis'' ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1902) – norda Senegalo kaj Gambio ĝis Ĉado kaj Centrafrika Respubliko * ''P. p. niloticus'' ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1903) – Sudano ĝis okcidenta Etiopio kaj nordorienta DR Kongo * ''P. p. marwitzi'' (Reichenow, 1906) – orienta Ugando kaj Kenjo ĝis orienta Sudafriko * ''P. p. angolensis'' (Reichenow, 1902) – Angolo kaj okcidenta Zambio ĝis nordorienta Namibio kaj norda Bocvano * ''P. p. purpureus'' ([[John Frederick Miller|Miller, JF]], 1784) – centra, sudokcidenta Sudafriko La verda arbupupo estas foje konsiderata [[samspecia]] kun la [[nigrabeka arbupupo]] (''Phoeniculus somaliensis'') kaj la [[viola arbupupo]] (''Phoeniculus damarensis'').<ref name=hbw>{{ cite book | last=Ligon | first=J.D. | year=2001 | chapter=Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=412–435 [429] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/429/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cooper | first1=M.I. | last2=Cunningham | first2=M. | last3=Cherry | first3=M.I. | date=2001 | title=Taxonomic status of the Namibian violet woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' as determined by mitochondrial DNA | journal=Ibis | volume=143 | issue=3 | pages=572–579 | doi=10.1111/j.1474-919X.2001.tb04884.x}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cunningham | first1=Michael | last2=Cherry | first2=Michael I. | date=2005 | title=Seeing the woodhoopoe for the trees: a response to Simmons et al. (2005) | journal=Ibis | volume=147 | issue=1 | pages=225–227 | doi=10.1111/j.1474-919x.2005.00397.x | doi-access=free}}</ref> ==Aspekto== Ĉi tiu abunda specio estas metalece malhelverda, kun purpura dorso kaj tre longa, romboforma, purpura vosto. Rimarkindaj blankaj markoj sur la flugiloj kaj blankaj V-formaj makuloj ĉe la vostorandoj faciligas ĝian rekonon, same kiel ĝia longa, maldika, kurba kaj ruĝa beko. Ambaŭ seksoj similas unu al la alia, sed junuloj havas nigran bekon. Ĝi anoncas sian ĉeeston per sia laŭta voko "kuk-uk-uk-uk-uk" kaj aliaj voĉaj signaloj. ==Kutimaro kaj ekologio== ===Manĝado=== La verda arbupupo estas insektomanĝa specio. Ĝi manĝas ĉefe surgrunde, ĉe [[termito|termitejoj]] aŭ sur arbotrunkoj, kaj formas arojn ekster la [[reprodukta sezono]]. Ĝiaj specialigitaj ungegoj ebligas al ĝi facile alfiksiĝi al la malsupra flanko de branĉoj, dum ĝi atente esploras la ŝelon serĉe de insektoj. ===Reproduktado=== La verda arbupupo estas [[kunlabora reproduktanto]] kaj ofta loĝanto en la arbaroj, kaj antaŭurbaj ĝardenoj de la plejparto de subsahara Afriko. Ĝi troviĝas en grupoj de ĝis proksimume dek du birdoj, kun nur unu reprodukta paro. La reproduktanta ino demetas du ĝis kvar bluajn ovojn en natura arbotruo aŭ en malnova nesto de barbulo, kaj kovas ilin dum ĉirkaŭ 18 tagoj. Post eloviĝo, ŝi kaj la idoj estas nutritaj de la ceteraj grupanoj, eĉ post kiam la idoj ekflugis kaj forlasis la nestotruon. La grupo estas sentima defendante la idojn kontraŭ entruduloj. Tiu specio estas parazitata de la [[Granda mielindikanto|granda]] kaj la [[malgranda mielindikanto]]j.<ref>Roberts Bird Guide (2007)</ref> ==Statuso== Widespread and common throughout its large range, the green wood hoopoe is assessed as [[Least Concern]] on the [[IUCN Red List]] of Threatened Species. ==Bildaro== <gallery mode="packed" heights="150" style="font-size:100%; line-height:130%"> Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at uMkhuze Game Reserve, kwaZulu-Natal, South Africa (15435516825).jpg|Chattering family group Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (5).jpg|Chattering and displaying Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (7).jpg|In flight Phoeniculus purpureus01.jpg|Feeding at aloe flowers in winter Phoeniculus purpureus00.jpg|Immature fledgling with black bill peeking from old barbet hole Green wood-hoopoe (Phoeniculus purpureus).jpg|''P. p. niloticus'' at [[Lake Baringo]], [[Kenya]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * ''Birds of The Gambia'' by Barlow, Wacher and Disley, {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-woodhoopoe-phoeniculus-purpureus BirdLife Species Factsheet] * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/452.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://web.archive.org/web/20050324185529/http://home.tiscali.nl/~jvanderw/gambia02/Green%20Woodhoopoe.jpg Foto de Verda arbupupo] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] pemlc1vtb9427pjs3dmm8gkb89zl7sv 9420551 9420550 2026-07-04T23:34:50Z Kani 670 /* Reproduktado */ 9420551 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda arbupupo |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29896946270).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = En Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 =Green wood hoopoe (Phoeniculus purpureus angolensis).jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = ''P. p. angolensis'' <br> en safari-zono Matetsi de okcidenta [[Zimbabvo]] |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Verda arbupupo''' ''P. purpureus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus purpureus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682667A92955567 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682667A92955567.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus purpureus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Frederick Miller|J.F. Miller]], 1784) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus purpureus |komunejo = Phoeniculus purpureus |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Verda arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus purpureus'') estas granda specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. [[Dosiero:Green Wood Hoopoe (Phoeniculus purpureus) (022A-WA03044X0020-0009M0).ogg|eta|Voĉo]] ==Taksonomio== En 1784, la angla ilustristo [[John Frederick Miller]] inkluzivis mankoloritan ilustraĵon de la verda arbupupo en sia verko ''Icones animalium et plantarum''. Li kreis la dunoman nomon ''Promerops purpureus'' kaj erare indikis orientan Hindion kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]].<ref>{{cite book | last=Miller | first=John Frederick | author-link=John Frederick Miller | year=1784 | title=Icones animalium et plantarum. Various subjects of Natural History, wherein are delineated Birds, Animals and many curious Plants, &c. | volume=1 |language=la | location=London | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49649936 | at=Part 9, Plate 52}} The work was published in 10 parts with 6 plates in each part. Vidu: {{ cite journal | last1=Sherborn | first1=C.D. | author1-link=Charles Davies Sherborn | last2=Iredale | first2=T. | author2-link=Tom Iredale | date=1921 | title=J. F. Miller's ''Icones'' | journal=Ibis | volume=3 | series=11th series | issue=2 | pages=302–309 | doi=10.1111/j.1474-919X.1921.tb00801.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/58569377 | ref=none}}</ref> La verda arbupupo estas nun unu el kvin specioj klasitaj en la genro ''Phoeniculus'', kiun en 1821 enkondukis la pola zoologo [[Feliks Paweł Jarocki]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Junio 2022}}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''P. p. senegalensis'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1822) – suda Senegalo ĝis suda Ganao * ''P. p. guineensis'' ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1902) – norda Senegalo kaj Gambio ĝis Ĉado kaj Centrafrika Respubliko * ''P. p. niloticus'' ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1903) – Sudano ĝis okcidenta Etiopio kaj nordorienta DR Kongo * ''P. p. marwitzi'' (Reichenow, 1906) – orienta Ugando kaj Kenjo ĝis orienta Sudafriko * ''P. p. angolensis'' (Reichenow, 1902) – Angolo kaj okcidenta Zambio ĝis nordorienta Namibio kaj norda Bocvano * ''P. p. purpureus'' ([[John Frederick Miller|Miller, JF]], 1784) – centra, sudokcidenta Sudafriko La verda arbupupo estas foje konsiderata [[samspecia]] kun la [[nigrabeka arbupupo]] (''Phoeniculus somaliensis'') kaj la [[viola arbupupo]] (''Phoeniculus damarensis'').<ref name=hbw>{{ cite book | last=Ligon | first=J.D. | year=2001 | chapter=Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=412–435 [429] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/429/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cooper | first1=M.I. | last2=Cunningham | first2=M. | last3=Cherry | first3=M.I. | date=2001 | title=Taxonomic status of the Namibian violet woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' as determined by mitochondrial DNA | journal=Ibis | volume=143 | issue=3 | pages=572–579 | doi=10.1111/j.1474-919X.2001.tb04884.x}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cunningham | first1=Michael | last2=Cherry | first2=Michael I. | date=2005 | title=Seeing the woodhoopoe for the trees: a response to Simmons et al. (2005) | journal=Ibis | volume=147 | issue=1 | pages=225–227 | doi=10.1111/j.1474-919x.2005.00397.x | doi-access=free}}</ref> ==Aspekto== Ĉi tiu abunda specio estas metalece malhelverda, kun purpura dorso kaj tre longa, romboforma, purpura vosto. Rimarkindaj blankaj markoj sur la flugiloj kaj blankaj V-formaj makuloj ĉe la vostorandoj faciligas ĝian rekonon, same kiel ĝia longa, maldika, kurba kaj ruĝa beko. Ambaŭ seksoj similas unu al la alia, sed junuloj havas nigran bekon. Ĝi anoncas sian ĉeeston per sia laŭta voko "kuk-uk-uk-uk-uk" kaj aliaj voĉaj signaloj. ==Kutimaro kaj ekologio== ===Manĝado=== La verda arbupupo estas insektomanĝa specio. Ĝi manĝas ĉefe surgrunde, ĉe [[termito|termitejoj]] aŭ sur arbotrunkoj, kaj formas arojn ekster la [[reprodukta sezono]]. Ĝiaj specialigitaj ungegoj ebligas al ĝi facile alfiksiĝi al la malsupra flanko de branĉoj, dum ĝi atente esploras la ŝelon serĉe de insektoj. ===Reproduktado=== La verda arbupupo estas kunlabora reproduktanto kaj ofta loĝanto en la arbaroj, kaj antaŭurbaj ĝardenoj de la plejparto de subsahara Afriko. Ĝi troviĝas en grupoj de ĝis proksimume dek du birdoj, kun nur unu reprodukta paro. La reproduktanta ino demetas du ĝis kvar bluajn ovojn en natura arbotruo aŭ en malnova nesto de barbulo, kaj kovas ilin dum ĉirkaŭ 18 tagoj. Post eloviĝo, ŝi kaj la idoj estas nutritaj de la ceteraj grupanoj, eĉ post kiam la idoj ekflugis kaj forlasis la nestotruon. La grupo estas sentima defendante la idojn kontraŭ entruduloj. Tiu specio estas parazitata de la [[Granda mielindikanto|granda]] kaj la [[malgranda mielindikanto]]j.<ref>Roberts Bird Guide (2007)</ref> ==Statuso== Widespread and common throughout its large range, the green wood hoopoe is assessed as [[Least Concern]] on the [[IUCN Red List]] of Threatened Species. ==Bildaro== <gallery mode="packed" heights="150" style="font-size:100%; line-height:130%"> Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at uMkhuze Game Reserve, kwaZulu-Natal, South Africa (15435516825).jpg|Chattering family group Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (5).jpg|Chattering and displaying Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (7).jpg|In flight Phoeniculus purpureus01.jpg|Feeding at aloe flowers in winter Phoeniculus purpureus00.jpg|Immature fledgling with black bill peeking from old barbet hole Green wood-hoopoe (Phoeniculus purpureus).jpg|''P. p. niloticus'' at [[Lake Baringo]], [[Kenya]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * ''Birds of The Gambia'' by Barlow, Wacher and Disley, {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-woodhoopoe-phoeniculus-purpureus BirdLife Species Factsheet] * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/452.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://web.archive.org/web/20050324185529/http://home.tiscali.nl/~jvanderw/gambia02/Green%20Woodhoopoe.jpg Foto de Verda arbupupo] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 3jfk4his56kess64kdg7tot4h7a8x3r 9420552 9420551 2026-07-04T23:35:48Z Kani 670 /* Statuso */ 9420552 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda arbupupo |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29896946270).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = En Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 =Green wood hoopoe (Phoeniculus purpureus angolensis).jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = ''P. p. angolensis'' <br> en safari-zono Matetsi de okcidenta [[Zimbabvo]] |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Verda arbupupo''' ''P. purpureus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus purpureus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682667A92955567 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682667A92955567.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus purpureus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Frederick Miller|J.F. Miller]], 1784) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus purpureus |komunejo = Phoeniculus purpureus |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Verda arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus purpureus'') estas granda specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. [[Dosiero:Green Wood Hoopoe (Phoeniculus purpureus) (022A-WA03044X0020-0009M0).ogg|eta|Voĉo]] ==Taksonomio== En 1784, la angla ilustristo [[John Frederick Miller]] inkluzivis mankoloritan ilustraĵon de la verda arbupupo en sia verko ''Icones animalium et plantarum''. Li kreis la dunoman nomon ''Promerops purpureus'' kaj erare indikis orientan Hindion kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]].<ref>{{cite book | last=Miller | first=John Frederick | author-link=John Frederick Miller | year=1784 | title=Icones animalium et plantarum. Various subjects of Natural History, wherein are delineated Birds, Animals and many curious Plants, &c. | volume=1 |language=la | location=London | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49649936 | at=Part 9, Plate 52}} The work was published in 10 parts with 6 plates in each part. Vidu: {{ cite journal | last1=Sherborn | first1=C.D. | author1-link=Charles Davies Sherborn | last2=Iredale | first2=T. | author2-link=Tom Iredale | date=1921 | title=J. F. Miller's ''Icones'' | journal=Ibis | volume=3 | series=11th series | issue=2 | pages=302–309 | doi=10.1111/j.1474-919X.1921.tb00801.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/58569377 | ref=none}}</ref> La verda arbupupo estas nun unu el kvin specioj klasitaj en la genro ''Phoeniculus'', kiun en 1821 enkondukis la pola zoologo [[Feliks Paweł Jarocki]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Junio 2022}}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''P. p. senegalensis'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1822) – suda Senegalo ĝis suda Ganao * ''P. p. guineensis'' ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1902) – norda Senegalo kaj Gambio ĝis Ĉado kaj Centrafrika Respubliko * ''P. p. niloticus'' ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1903) – Sudano ĝis okcidenta Etiopio kaj nordorienta DR Kongo * ''P. p. marwitzi'' (Reichenow, 1906) – orienta Ugando kaj Kenjo ĝis orienta Sudafriko * ''P. p. angolensis'' (Reichenow, 1902) – Angolo kaj okcidenta Zambio ĝis nordorienta Namibio kaj norda Bocvano * ''P. p. purpureus'' ([[John Frederick Miller|Miller, JF]], 1784) – centra, sudokcidenta Sudafriko La verda arbupupo estas foje konsiderata [[samspecia]] kun la [[nigrabeka arbupupo]] (''Phoeniculus somaliensis'') kaj la [[viola arbupupo]] (''Phoeniculus damarensis'').<ref name=hbw>{{ cite book | last=Ligon | first=J.D. | year=2001 | chapter=Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=412–435 [429] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/429/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cooper | first1=M.I. | last2=Cunningham | first2=M. | last3=Cherry | first3=M.I. | date=2001 | title=Taxonomic status of the Namibian violet woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' as determined by mitochondrial DNA | journal=Ibis | volume=143 | issue=3 | pages=572–579 | doi=10.1111/j.1474-919X.2001.tb04884.x}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cunningham | first1=Michael | last2=Cherry | first2=Michael I. | date=2005 | title=Seeing the woodhoopoe for the trees: a response to Simmons et al. (2005) | journal=Ibis | volume=147 | issue=1 | pages=225–227 | doi=10.1111/j.1474-919x.2005.00397.x | doi-access=free}}</ref> ==Aspekto== Ĉi tiu abunda specio estas metalece malhelverda, kun purpura dorso kaj tre longa, romboforma, purpura vosto. Rimarkindaj blankaj markoj sur la flugiloj kaj blankaj V-formaj makuloj ĉe la vostorandoj faciligas ĝian rekonon, same kiel ĝia longa, maldika, kurba kaj ruĝa beko. Ambaŭ seksoj similas unu al la alia, sed junuloj havas nigran bekon. Ĝi anoncas sian ĉeeston per sia laŭta voko "kuk-uk-uk-uk-uk" kaj aliaj voĉaj signaloj. ==Kutimaro kaj ekologio== ===Manĝado=== La verda arbupupo estas insektomanĝa specio. Ĝi manĝas ĉefe surgrunde, ĉe [[termito|termitejoj]] aŭ sur arbotrunkoj, kaj formas arojn ekster la [[reprodukta sezono]]. Ĝiaj specialigitaj ungegoj ebligas al ĝi facile alfiksiĝi al la malsupra flanko de branĉoj, dum ĝi atente esploras la ŝelon serĉe de insektoj. ===Reproduktado=== La verda arbupupo estas kunlabora reproduktanto kaj ofta loĝanto en la arbaroj, kaj antaŭurbaj ĝardenoj de la plejparto de subsahara Afriko. Ĝi troviĝas en grupoj de ĝis proksimume dek du birdoj, kun nur unu reprodukta paro. La reproduktanta ino demetas du ĝis kvar bluajn ovojn en natura arbotruo aŭ en malnova nesto de barbulo, kaj kovas ilin dum ĉirkaŭ 18 tagoj. Post eloviĝo, ŝi kaj la idoj estas nutritaj de la ceteraj grupanoj, eĉ post kiam la idoj ekflugis kaj forlasis la nestotruon. La grupo estas sentima defendante la idojn kontraŭ entruduloj. Tiu specio estas parazitata de la [[Granda mielindikanto|granda]] kaj la [[malgranda mielindikanto]]j.<ref>Roberts Bird Guide (2007)</ref> ==Statuso== Disvastigita kaj ofta tra sia vasta teritorio, la verda arbupupo estas klasifikita kiel "[[malplej zorgiga]]" en la [[Ruĝa Listo de Minacataj Specioj]] de [[IUCN]]. ==Bildaro== <gallery mode="packed" heights="150" style="font-size:100%; line-height:130%"> Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at uMkhuze Game Reserve, kwaZulu-Natal, South Africa (15435516825).jpg|Chattering family group Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (5).jpg|Chattering and displaying Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (7).jpg|In flight Phoeniculus purpureus01.jpg|Feeding at aloe flowers in winter Phoeniculus purpureus00.jpg|Immature fledgling with black bill peeking from old barbet hole Green wood-hoopoe (Phoeniculus purpureus).jpg|''P. p. niloticus'' at [[Lake Baringo]], [[Kenya]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * ''Birds of The Gambia'' by Barlow, Wacher and Disley, {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-woodhoopoe-phoeniculus-purpureus BirdLife Species Factsheet] * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/452.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://web.archive.org/web/20050324185529/http://home.tiscali.nl/~jvanderw/gambia02/Green%20Woodhoopoe.jpg Foto de Verda arbupupo] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] dklcuv7pr5nabooyzkno57uryh4j367 9420553 9420552 2026-07-04T23:38:29Z Kani 670 /* Bildaro */ 9420553 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda arbupupo |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29896946270).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = En Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 =Green wood hoopoe (Phoeniculus purpureus angolensis).jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = ''P. p. angolensis'' <br> en safari-zono Matetsi de okcidenta [[Zimbabvo]] |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Verda arbupupo''' ''P. purpureus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus purpureus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682667A92955567 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682667A92955567.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus purpureus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Frederick Miller|J.F. Miller]], 1784) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus purpureus |komunejo = Phoeniculus purpureus |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Verda arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus purpureus'') estas granda specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. [[Dosiero:Green Wood Hoopoe (Phoeniculus purpureus) (022A-WA03044X0020-0009M0).ogg|eta|Voĉo]] ==Taksonomio== En 1784, la angla ilustristo [[John Frederick Miller]] inkluzivis mankoloritan ilustraĵon de la verda arbupupo en sia verko ''Icones animalium et plantarum''. Li kreis la dunoman nomon ''Promerops purpureus'' kaj erare indikis orientan Hindion kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]].<ref>{{cite book | last=Miller | first=John Frederick | author-link=John Frederick Miller | year=1784 | title=Icones animalium et plantarum. Various subjects of Natural History, wherein are delineated Birds, Animals and many curious Plants, &c. | volume=1 |language=la | location=London | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49649936 | at=Part 9, Plate 52}} The work was published in 10 parts with 6 plates in each part. Vidu: {{ cite journal | last1=Sherborn | first1=C.D. | author1-link=Charles Davies Sherborn | last2=Iredale | first2=T. | author2-link=Tom Iredale | date=1921 | title=J. F. Miller's ''Icones'' | journal=Ibis | volume=3 | series=11th series | issue=2 | pages=302–309 | doi=10.1111/j.1474-919X.1921.tb00801.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/58569377 | ref=none}}</ref> La verda arbupupo estas nun unu el kvin specioj klasitaj en la genro ''Phoeniculus'', kiun en 1821 enkondukis la pola zoologo [[Feliks Paweł Jarocki]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Junio 2022}}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''P. p. senegalensis'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1822) – suda Senegalo ĝis suda Ganao * ''P. p. guineensis'' ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1902) – norda Senegalo kaj Gambio ĝis Ĉado kaj Centrafrika Respubliko * ''P. p. niloticus'' ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1903) – Sudano ĝis okcidenta Etiopio kaj nordorienta DR Kongo * ''P. p. marwitzi'' (Reichenow, 1906) – orienta Ugando kaj Kenjo ĝis orienta Sudafriko * ''P. p. angolensis'' (Reichenow, 1902) – Angolo kaj okcidenta Zambio ĝis nordorienta Namibio kaj norda Bocvano * ''P. p. purpureus'' ([[John Frederick Miller|Miller, JF]], 1784) – centra, sudokcidenta Sudafriko La verda arbupupo estas foje konsiderata [[samspecia]] kun la [[nigrabeka arbupupo]] (''Phoeniculus somaliensis'') kaj la [[viola arbupupo]] (''Phoeniculus damarensis'').<ref name=hbw>{{ cite book | last=Ligon | first=J.D. | year=2001 | chapter=Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=412–435 [429] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/429/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cooper | first1=M.I. | last2=Cunningham | first2=M. | last3=Cherry | first3=M.I. | date=2001 | title=Taxonomic status of the Namibian violet woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' as determined by mitochondrial DNA | journal=Ibis | volume=143 | issue=3 | pages=572–579 | doi=10.1111/j.1474-919X.2001.tb04884.x}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cunningham | first1=Michael | last2=Cherry | first2=Michael I. | date=2005 | title=Seeing the woodhoopoe for the trees: a response to Simmons et al. (2005) | journal=Ibis | volume=147 | issue=1 | pages=225–227 | doi=10.1111/j.1474-919x.2005.00397.x | doi-access=free}}</ref> ==Aspekto== Ĉi tiu abunda specio estas metalece malhelverda, kun purpura dorso kaj tre longa, romboforma, purpura vosto. Rimarkindaj blankaj markoj sur la flugiloj kaj blankaj V-formaj makuloj ĉe la vostorandoj faciligas ĝian rekonon, same kiel ĝia longa, maldika, kurba kaj ruĝa beko. Ambaŭ seksoj similas unu al la alia, sed junuloj havas nigran bekon. Ĝi anoncas sian ĉeeston per sia laŭta voko "kuk-uk-uk-uk-uk" kaj aliaj voĉaj signaloj. ==Kutimaro kaj ekologio== ===Manĝado=== La verda arbupupo estas insektomanĝa specio. Ĝi manĝas ĉefe surgrunde, ĉe [[termito|termitejoj]] aŭ sur arbotrunkoj, kaj formas arojn ekster la [[reprodukta sezono]]. Ĝiaj specialigitaj ungegoj ebligas al ĝi facile alfiksiĝi al la malsupra flanko de branĉoj, dum ĝi atente esploras la ŝelon serĉe de insektoj. ===Reproduktado=== La verda arbupupo estas kunlabora reproduktanto kaj ofta loĝanto en la arbaroj, kaj antaŭurbaj ĝardenoj de la plejparto de subsahara Afriko. Ĝi troviĝas en grupoj de ĝis proksimume dek du birdoj, kun nur unu reprodukta paro. La reproduktanta ino demetas du ĝis kvar bluajn ovojn en natura arbotruo aŭ en malnova nesto de barbulo, kaj kovas ilin dum ĉirkaŭ 18 tagoj. Post eloviĝo, ŝi kaj la idoj estas nutritaj de la ceteraj grupanoj, eĉ post kiam la idoj ekflugis kaj forlasis la nestotruon. La grupo estas sentima defendante la idojn kontraŭ entruduloj. Tiu specio estas parazitata de la [[Granda mielindikanto|granda]] kaj la [[malgranda mielindikanto]]j.<ref>Roberts Bird Guide (2007)</ref> ==Statuso== Disvastigita kaj ofta tra sia vasta teritorio, la verda arbupupo estas klasifikita kiel "[[malplej zorgiga]]" en la [[Ruĝa Listo de Minacataj Specioj]] de [[IUCN]]. ==Bildaro== <gallery mode="packed" heights="150" style="font-size:100%; line-height:130%"> Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at uMkhuze Game Reserve, kwaZulu-Natal, South Africa (15435516825).jpg|Babilema familia grupo Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (5).jpg|Babilado kaj memmontrado Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (7).jpg|Dumfluge Phoeniculus purpureus01.jpg|Manĝante aloe-florojn vintre Phoeniculus purpureus00.jpg|Nematuruloj kun nigraj bekoj el malnova truo de barbulo Green wood-hoopoe (Phoeniculus purpureus).jpg|''P. p. niloticus'' ĉe la lago [[Baringo]], [[Kenjo]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * ''Birds of The Gambia'' by Barlow, Wacher and Disley, {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-woodhoopoe-phoeniculus-purpureus BirdLife Species Factsheet] * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/452.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://web.archive.org/web/20050324185529/http://home.tiscali.nl/~jvanderw/gambia02/Green%20Woodhoopoe.jpg Foto de Verda arbupupo] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] mu42ky5b6zj31e8tgrgidzbbuu1cyb3 9420564 9420553 2026-07-05T00:04:42Z Kani 670 9420564 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Verda arbupupo |koloro = pink |dosiero = Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29896946270).jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = En Nacia Parko Mapungubwe, Limpopo, Sudafriko |dosiero2 =Green wood hoopoe (Phoeniculus purpureus angolensis).jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = ''P. p. angolensis'' <br> en safari-zono Matetsi de okcidenta [[Zimbabvo]] |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Phoeniculus]]'' |specio = '''Verda arbupupo''' ''P. purpureus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phoeniculus purpureus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682667A92955567 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682667A92955567.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phoeniculus purpureus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Frederick Miller|J.F. Miller]], 1784) |sinonimo= |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = Phoeniculus purpureus |komunejo = Phoeniculus purpureus |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Verda arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Phoeniculus purpureus'') estas granda specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]''. [[Dosiero:Green Wood Hoopoe (Phoeniculus purpureus) (022A-WA03044X0020-0009M0).ogg|eta|Voĉo]] ==Taksonomio== En 1784, la angla ilustristo [[John Frederick Miller]] inkluzivis mankoloritan ilustraĵon de la verda arbupupo en sia verko ''Icones animalium et plantarum''. Li kreis la dunoman nomon ''Promerops purpureus'' kaj erare indikis orientan Hindion kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]].<ref>{{cite book | last=Miller | first=John Frederick | author-link=John Frederick Miller | year=1784 | title=Icones animalium et plantarum. Various subjects of Natural History, wherein are delineated Birds, Animals and many curious Plants, &c. | volume=1 |language=la | location=London | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49649936 | at=Part 9, Plate 52}} The work was published in 10 parts with 6 plates in each part. Vidu: {{ cite journal | last1=Sherborn | first1=C.D. | author1-link=Charles Davies Sherborn | last2=Iredale | first2=T. | author2-link=Tom Iredale | date=1921 | title=J. F. Miller's ''Icones'' | journal=Ibis | volume=3 | series=11th series | issue=2 | pages=302–309 | doi=10.1111/j.1474-919X.1921.tb00801.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/58569377 | ref=none}}</ref> La verda arbupupo estas nun unu el kvin specioj klasitaj en la genro ''Phoeniculus'', kiun en 1821 enkondukis la pola zoologo [[Feliks Paweł Jarocki]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Junio 2022}}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''P. p. senegalensis'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1822) – suda Senegalo ĝis suda Ganao * ''P. p. guineensis'' ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1902) – norda Senegalo kaj Gambio ĝis Ĉado kaj Centrafrika Respubliko * ''P. p. niloticus'' ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1903) – Sudano ĝis okcidenta Etiopio kaj nordorienta DR Kongo * ''P. p. marwitzi'' (Reichenow, 1906) – orienta Ugando kaj Kenjo ĝis orienta Sudafriko * ''P. p. angolensis'' (Reichenow, 1902) – Angolo kaj okcidenta Zambio ĝis nordorienta Namibio kaj norda Bocvano * ''P. p. purpureus'' ([[John Frederick Miller|Miller, JF]], 1784) – centra, sudokcidenta Sudafriko La verda arbupupo estas foje konsiderata [[samspecia]] kun la [[nigrabeka arbupupo]] (''Phoeniculus somaliensis'') kaj la [[viola arbupupo]] (''Phoeniculus damarensis'').<ref name=hbw>{{ cite book | last=Ligon | first=J.D. | year=2001 | chapter=Family Phoeniculidae (Woodhoopoes) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=412–435 [429] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/429/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cooper | first1=M.I. | last2=Cunningham | first2=M. | last3=Cherry | first3=M.I. | date=2001 | title=Taxonomic status of the Namibian violet woodhoopoe ''Phoeniculus damarensis'' as determined by mitochondrial DNA | journal=Ibis | volume=143 | issue=3 | pages=572–579 | doi=10.1111/j.1474-919X.2001.tb04884.x}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cunningham | first1=Michael | last2=Cherry | first2=Michael I. | date=2005 | title=Seeing the woodhoopoe for the trees: a response to Simmons et al. (2005) | journal=Ibis | volume=147 | issue=1 | pages=225–227 | doi=10.1111/j.1474-919x.2005.00397.x | doi-access=free}}</ref> ==Aspekto== Ĉi tiu abunda specio estas metalece malhelverda, kun purpura dorso kaj tre longa, romboforma, purpura vosto. Rimarkindaj blankaj markoj sur la flugiloj kaj blankaj V-formaj makuloj ĉe la vostorandoj faciligas ĝian rekonon, same kiel ĝia longa, maldika, kurba kaj ruĝa beko. Ambaŭ seksoj similas unu al la alia, sed junuloj havas nigran bekon. Ĝi anoncas sian ĉeeston per sia laŭta voko "kuk-uk-uk-uk-uk" kaj aliaj voĉaj signaloj. ==Kutimaro kaj ekologio== ===Manĝado=== La verda arbupupo estas insektomanĝa specio. Ĝi manĝas ĉefe surgrunde, ĉe [[termito|termitejoj]] aŭ sur arbotrunkoj, kaj formas arojn ekster la [[reprodukta sezono]]. Ĝiaj specialigitaj ungegoj ebligas al ĝi facile alfiksiĝi al la malsupra flanko de branĉoj, dum ĝi atente esploras la ŝelon serĉe de insektoj. ===Reproduktado=== La verda arbupupo estas kunlabora reproduktanto kaj ofta loĝanto en la arbaroj, kaj antaŭurbaj ĝardenoj de la plejparto de subsahara Afriko. Ĝi troviĝas en grupoj de ĝis proksimume dek du birdoj, kun nur unu reprodukta paro. La reproduktanta ino demetas du ĝis kvar bluajn ovojn en natura arbotruo aŭ en malnova nesto de barbulo, kaj kovas ilin dum ĉirkaŭ 18 tagoj. Post eloviĝo, ŝi kaj la idoj estas nutritaj de la ceteraj grupanoj, eĉ post kiam la idoj ekflugis kaj forlasis la nestotruon. La grupo estas sentima defendante la idojn kontraŭ entruduloj. Tiu specio estas parazitata de la [[Granda mielindikanto|granda]] kaj la [[malgranda mielindikanto]]j.<ref>Roberts Bird Guide (2007)</ref> ==Statuso== Disvastigita kaj ofta tra sia vasta teritorio, la verda arbupupo estas klasifikita kiel "[[malplej zorgiga]]" en la [[Ruĝa Listo de Minacataj Specioj]] de [[IUCN]]. ==Bildaro== <gallery mode="packed" heights="150" style="font-size:100%; line-height:130%"> Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at uMkhuze Game Reserve, kwaZulu-Natal, South Africa (15435516825).jpg|Babilema familia grupo Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (5).jpg|Babilado kaj memmontrado Green Woodhoopoe (Phoeniculus purpureus) - Flickr - Lip Kee (7).jpg|Dumfluge Phoeniculus purpureus01.jpg|Manĝante aloe-florojn vintre Phoeniculus purpureus00.jpg|Nematuruloj kun nigraj bekoj el malnova truo de barbulo Green wood-hoopoe (Phoeniculus purpureus).jpg|''P. p. niloticus'' ĉe la lago [[Baringo]], [[Kenjo]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * ''Birds of The Gambia'' de Barlow, Wacher kaj Disley, {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-woodhoopoe-phoeniculus-purpureus BirdLife Species Factsheet] * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/452.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://web.archive.org/web/20050324185529/http://home.tiscali.nl/~jvanderw/gambia02/Green%20Woodhoopoe.jpg Foto de Verda arbupupo] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] gdyeqk1vsh4n13opuhm9ego2dngqqbv 0 949004 9420545 2026-07-04T23:22:14Z Kani 670 Alidirektigis al [[Verda arbupupo]] 9420545 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Verda arbupupo]] gedp29i4c48mv6t3jd3kkosq6cpf39i 0 949005 9420546 2026-07-04T23:24:54Z ~2026-38286-05 259826 Unua versio de la teksto pri Esperantaj Tagoj de Krakovo 9420546 wikitext text/x-wiki <!-- {{Alidirekto|UK}} --> {{Informkesto renkontiĝoj | mallonge = ETdK | plennome = Esperantaj Tagoj de Krakovo | regiono = [[Krakovo]] | periodo = majo / junio | organizanto = [[Krakova Societo ESPERANTO]] | fondiĝodato = [[1906]] | celgrupo = Esperantistoj | urlinfo = [https://eventaservo.org/o/EO-Krakovo Eventoj de KSE] | urlfoto = [http://www.mallonge.net/etdk Archivo de la evento] }} <!-- {{Informkesto organizaĵo}} unu informkesto pli ol sufiĉas - eblas fojfoje kontroli, kiujn avantaĝojn havas ĉiu de la du alternativoj --> '''Esperantaj Tagoj de Krakovo''' estas la aranĝo de krakova esperantistaro kun abunda prelega kaj arta programo, kiu okazas en [[Krakovo]], iama reĝa ĉefurbo de Pollando. Ĝi estas la ĉefa evento de la [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Vendrede kaj sabate oni renkontiĝas en la domo de la krakova kulturcentro "Centrum Kultury Podgórza" por partopreni diverstemajn programerojn: prelegojn, atelierojn, koncertojn. Dimanĉe, okazas ekskurso gvidata en Esperanto al vizitindaj lokoj en la regiono. == Ĝeneralaĵoj == La evento nuntempe okazas ĉiu-jare. Tra la jaroj, la datoj de la evento kaj ĝia formo ŝanĝiĝis. Okazis, ke la evento estis organizita nur ĉiun duan jaron. Antaŭ jardekoj oni organizis ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' meze de decembro, okaze de la naskiĝdatreveno de la kreinto de Esperanto. Tamen, pro malfavora vintra vetero oni decidis plani ĝin dum pli varma sezono, printempe, fine de majo aŭ komence de junio, kiam la naturo verdiĝas. La alia kialo organizi la eventon tiam estis ke la 5-an de junio, 1257, surbaze de la magdeburga juro, la princo de Krakovo Boleslao la Ĉasta, eldonis la leĝon laŭ kiu oni lokigis la urbon. Okaze de la datreveno de la historia evento, la Urbodomo de Krakovo kunlabore kun multaj municipaj kulturaj institucioj, fondaĵoj kaj asocioj, organizas tiam ''Tagojn de Krakovo'', festadon dum kiu surstrate okazas koncertoj kaj la teamo de la Teatro Groteska prezentas la spektaklon "Granda Parado de Drakoj" sabate vespere super la rivero [[Vistulo]] apud la reĝa kastelo sur monteto [[Vavelo]]. Lokaj esperantistoj kutime samtempe organizas tiam ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' danke al kio partoprenantoj povas ĝui ambaŭ eventojn, la urban ĉefe vespere. Programo de la evento estas diverstema. Oni prezentas programerojn pri la arto, kulturo, literaturo sed ankaŭ pri Esperanto-agado, esperantistoj, kongresoj kaj aliaj Esperanto-eventoj, pri sciencoj kaj naturo. Ne mankas vojaĝraportoj kaj prezentaĵoj pri pasioj de samideanoj. Okazas koncertoj kaj foje oni spektas filmojn. Ĉiam okazas ekskurso al vizitindaj lokoj en la regiono ekzemple al la historia urbo, kastelo, salminejo, monaĥejo, nacia parko, praarbaro. == Historio == Laŭ la "Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo" verkita de Marian Kostecki okaze de jubileaj 20-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo, en 2002: <blockquote> Sub la influo de bonsukcesintaj aranĝoj poresperantaj en Krakovo, nome koncertoj, baloj kaj spektakloj, venis la nova ideo – aranĝi laŭeble ĉiujare – la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO, atingeblaj ankaŭ por neesperantistoj – simpatiantoj de Esperanto kaj por daŭrigi promociadon de Esperanto postmilite en Krakovo kaj ties sudpollanda regiono, interligante la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO kun zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. La 1-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 17.-18.12. 1977 j., lige al la 90-jara datreveno de Esperanto kaj 118-a naskiĝdatreveno de d-ro L. L. Za-menhof, en la „Debat-salonego” de Krakova Urba Konsilantaro. Inaŭguran paroladon plenumis Zbigniew Warmuz, porokazan prelegon faris Stanisław Świstak; nome de krakova Urbestraro bonvenigis la ĉeestantojn Barbara Guzik – vicprezidanto de la Urba Nacia Konsilantaro. Ŝi distingis samtempe – nome de Krakova Urbestraro – la plej aktivajn esperantistojn: Stanisława SEWERYN, Maria TOWPASZ, Maria WARMUZ kaj Józefa ZAMORSKA per oraj insignoj – „Pro Volontula Laboro al Urbo Krakovo”; d-ro Leszek KORDYLEWSKI estis distingita per arĝenta insigno, kaj Stanisław ŚWISTAK estis distingita per arĝenta insigno „Pro Meritoj al la Krakova Vojevodio”. En la art-programo elpaŝis Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbiniew Warmuz, ankaŭ la dua Esperanta Koruso ORION sub gvidado de Leopold Brichta. Jadwiga Gibczyńska prezentis esperantlingve monodramon „Maria Curie” La II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 11-13.12. 1979 j., en la sidejo de Krakova Vojevodia Kulturdomo, ĉe la Urba Ĉefplaco 27, tute sendepende de aranĝita iom pli frue ESPERANTA FESTIVALO – OPERA ’79. En la programo de la II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO ektrovis sin tutsimile – informaj prelegoj pri Esperanto kaj movado, renkontiĝo kun itala verkis-tino kaj poetino Lina Gabrielli, rezultoj de Esperanto-instruado, muzikaj programeroj. Jadwiga Gibczyńska prezentis sian propran monodramon „Zamenhof”. Ankaŭ okazis tradicia interkonatiĝa vespero, ekspozicio de esperantaj libroj kaj libroservo, vizitado de malnova krakova urbocentro. En loka krakova gazetaro aperis porokaza informado. Krakova Vojevodia Kulturdomo fariĝis de tiam la konstanta sidejo por ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO (ETdK). Direktoro de Kulturdomo, mag. Tadeusz Starzec partoprenis regule niajn „TAGOJN”, reprezentante samtempe la urbajn aŭtoritatojn de Krakovo. Dum la tagoj 13-14.12.1980 j., en Vojevodia Kul-turdomo okazis tradicia sole-naĵo memoriganta la 121-an naskiĝdatrevenon de d-ro L. L. Zamenhof. Gvidis ĝin Stanisław Świstak. La variigita programo ampleksis i.a. jenajn programerojn: • Fakaj seminarioj: „Organizado de Esperanto-instruado en PEA”, de Stefania Pękalska (Varsovio), „Programoj, lernolibroj kaj instrumetodoj”, de d-ro Leszek Kordylewski (Krakovo), „Instruado de Esperanto en lernejoj”, de Barbara Chmielewska (Varsovio),'' • prelego de mag. Jerzy Kossowski „Krakovo – la objekto de la tutmonda kultura movado”, • monodramo de Jadwiga Gibczyńska „Zamenhof”, • koncerto de Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbigniew Warmuz, • Studenta Muzika Ensemblo sub gvidado de Tadeusz Szubicki (Krakovo), • Libroservo kaj aliaj. Tiu ĉi aranĝo estis konsiderata neoficiale kiel ESPERANTAJ TAGOJ pro ties riĉenhava programo; efektive ĝi estis proklamita kiel ZAMENOFAJ TAGOJ. Dum la tagoj 13.-14.04.1981 j. estis aranĝitaj eksperimente la PRINTEMPAJ ESPERANTO-TAGOJ de KRAKOVO, en Vojevodia Kulturdomo, prezentanta la tradician variigitan programon. Prelegis i.a. Zofia Banet-Fornalowa pri „Esperantista laborista movado”. Jadwiga Gibczyńska prezentis monodramon laŭ „Klechdy pol-skie” de Bolesław Leśmian, esperantigitan de Lidia Ligęza. Okazis ankaŭ lotumado de diversaj esperantaĵoj, libroservo k.a. Tiu ĉi nova ideo pri „Printempaj Tagoj...” ne povis esti akceptita ĝenerale, pro koliziaj iasence interrilatoj kun la aliaj esperantaj aranĝoj en la skalo tutlanda, dum la sama preskaŭ tempo-spaco. Pro tio oni decidis kontinui ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO dumvintre, lige al la zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. Kaj tiukaze – • la III-a ETdK, 10 -12.12.1982 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 • la IV-a ETdK, 16 -18.12.1983 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 • la V-a ETdK, 13 -14.04.1985 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 • la VI-a ETdK, 12 -13.12.1987 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 • la VII-a ETdK, 9 -11.12.1988 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 • la VIII-a ETdK, 8 -10.12.1989 j. – Oficira Klubo, str. Zyblikiewicza 2 • la IX-a ETdK, 7 - 9.12.1990 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 • la X-a ETdK, 13 -15.12.1991 j. – Krakova Filio de PEA, str. Łobzowska 20 • la XI-a ETdK, 10 -12.12.1993 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XII-a ETdK, 10 -11.12.1994 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XIII-a ETdK, 10 -12.12.1995 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XIV-a ETdK, 13 -15.12.1996 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XV-a ETdK, 12 -14.12.1997 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XVI-a ETdK, 11 -13.12.1998 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XVII-a ETdK, 10 -12.12.1999 j. – Kulturdomo „Podgórze” ul. I. Krasickiego 18-20 • la XVIII-a ETdK, 8 -10.12.2000 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XIX-a ETdK, 8 - 9.12.2001 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XX-a ETdK, 12 - 15.12.2002 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasic-kiego 18-20 kiel la jubilea aranĝo en la vivo de krakova anaro. ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO, rezulte de multjaraj spertoj, akceptas iusence la festivalan formulon, prezentante la organizajn kaj soci-kulturajn atingaĵojn kaj avantaĝojn samtempe, ankaŭ la interligojn kun propra medio kaj partoprenon en la internacia esperantista movado. La ĉefa ideo de ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO motiviĝis ĉekomence enforme de societaj porokazaj vesperoj, amatoraj teatraĵoj, kabaredoj, poeziaj kaj muzikaj vesperoj, porokazaj ekspozicioj, danc-vesperoj, eĉ esperantaj baloj – alireblaj ankaŭ por simpatiantoj de Esperanto. Gravan rolon ludis en la organiza vivo de krakova esperantistaro la Jagelona Universitato, Krakova Komerca Akademio, Ekonomia Altlernejo, kiujn reprezentis en la krakova esperantista movado eminentaj sciencistoj-esperantistoj. </blockquote> En 1980 estis fondita nova asocio "Krakova Societo ESPERANTO". Pri organizanto de Esperantaj Tagoj de Krakovo ekde tiam okupiĝis ĉefe Lidia Ligęza kaj Grażyna Porada kunlabore kun lokaj esperantistoj. Post la 2005 al la krakova evento ekkontribuis interalie Magdalena Tatara kaj Adam Wilkus, kiuj poste transprenis kaj daŭrigis la taskon organizi la eventon. La antaŭa asocio, pro la ŝanĝoj en la jura sistemo pri asocioj, estis fermita. En 2023 loka esperantistaro re-fondis la asocion kun novaj membroj, inter kiuj Tymoteusz Smoliński fariĝis ano de la organiza teamo kune kun la du supre menciitaj. La kulturdomo estis translokigita al la str. Sokolska 13, kaj pli poste fariĝis la kulturcentro, kunordiganta funkciadon de aliaj kulturdomoj en la urbo. Ĉiuj sube menciitaj eventoj okazis en Centrum Kultury Podgórza (la kulturcentro de la kvartalo Ĉemonto): • 27-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1–3.06.2012) • 28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (30.05–1.06.2014) • 29-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05. 2015) • 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2016) • 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1-3.06.2018) • 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (11-13.09.2020) • 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2022) • 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (2-4.06.2023) • 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (31.05–2.06.2024) • 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (6-8.06.2025) • 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05.2026) En 2017, 2019,2021 Esperantaj Tagoj de Krakovo ne okazis. En 2020 escepte okazis en septembro pro pri frue fermo de la kulturcentro pro la pandemio. Pri la planotaj krakovaj eventoj oni sciigas en diversaj medioj, interalie en la retejo de [[Eventa Servo |https://eventaservo.org ]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[Ulrich Matthias]]: ''Esperantaj Tagoj en du Mondaj Kulturaj Heredaĵoj''. La Ondo de Esperanto: 20 Junio 2026 * [[Adam Wilkus]]: ''La krakovaj evento kaj renkontoj''. Krakova Esperanto-Bulteno: N-ro 2. 2026. * [[Magdaléna Feifičová]]: ''Trian fojon en Krakovo, Pollando.''. Antaŭen. Suplemento de Informilo 3/33: Septembro 2025 * [[Adam Wilkus]]: ''Krakova evento ĉi-junie''. Pola Esperantisto: 3/2025 * [[Ulrich Matthias]]: ''Krakovo valoris vojaĝon''. La Ondo de Esperanto: 11 Junio 2024 * [[Barbara Pietrzak]]: ''Radioelsendo de Pola Retradio'' 11 Junio 2024 * [[Irek Bobrzak]]: ''La 177a elsendo de Varsovia Vento'' 28 Junio 2024 * [[Małgorzata Komarnicka]]: ''Ni imitu la spertulojn''. Apudvistula Bulteno: 5/2016 * [[Adam Wilkus]]: ''Jubilea evento en Krakovo''. Pola Esperantisto: 4/2016 * [[Andrzej Kołpanowicz]]: ''28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo''. Apudvistula Bulteno: 4/2014 * [[Marian Kostecki]]: ''Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo''. 2002 == Vidu ankaŭ == * [[Krakova Societo ESPERANTO]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://mallonge.net/etdk2016 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2018 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2020 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2022 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2023 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2024 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2025krk 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2026 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{Esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] b7u7cp1clf23eavagpl27o10d709uhw 9420560 9420546 2026-07-04T23:54:42Z ~2026-38286-05 259826 Eta ĝisdatigo, korekto de tajperaro 9420560 wikitext text/x-wiki <!-- {{Alidirekto|UK}} --> {{Informkesto renkontiĝoj | mallonge = ETdK | plennome = Esperantaj Tagoj de Krakovo | regiono = [[Krakovo]] | periodo = majo / junio | organizanto = [[Krakova Societo ESPERANTO]] | fondiĝodato = [[1906]] | celgrupo = Esperantistoj | urlinfo = [https://eventaservo.org/o/EO-Krakovo Eventoj de KSE] | urlfoto = [http://www.mallonge.net/etdk Archivo de la evento] }} <!-- {{Informkesto organizaĵo}} unu informkesto pli ol sufiĉas - eblas fojfoje kontroli, kiujn avantaĝojn havas ĉiu de la du alternativoj --> '''Esperantaj Tagoj de Krakovo''' estas la aranĝo de krakova esperantistaro kun abunda prelega kaj arta programo, kiu okazas en [[Krakovo]], iama reĝa ĉefurbo de Pollando. Ĝi estas la ĉefa evento de la [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Vendrede kaj sabate oni renkontiĝas en la domo de la krakova kulturcentro "Centrum Kultury Podgórza" por partopreni diverstemajn programerojn: prelegojn, atelierojn, koncertojn. Dimanĉe, okazas ekskurso gvidata en Esperanto al vizitindaj lokoj en la regiono. == Ĝeneralaĵoj == La evento nuntempe okazas ĉiu-jare. Tra la jaroj, la datoj de la evento kaj ĝia formo ŝanĝiĝis. Okazis, ke la evento estis organizita nur ĉiun duan jaron. Antaŭ jardekoj oni organizis ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' meze de decembro, okaze de la naskiĝdatreveno de la kreinto de Esperanto. Tamen, pro malfavora vintra vetero oni decidis plani ĝin dum pli varma sezono, printempe, fine de majo aŭ komence de junio, kiam la naturo verdiĝas. La alia kialo organizi la eventon tiam estis ke la 5-an de junio, 1257, surbaze de la magdeburga juro, la princo de Krakovo Boleslao la Ĉasta, eldonis la leĝon laŭ kiu oni lokigis la urbon. Okaze de la datreveno de la historia evento, la Urbodomo de Krakovo kunlabore kun multaj municipaj kulturaj institucioj, fondaĵoj kaj asocioj, organizas tiam ''Tagojn de Krakovo'', festadon dum kiu surstrate okazas koncertoj kaj la teamo de la Teatro Groteska prezentas la spektaklon "Granda Parado de Drakoj" sabate vespere super la rivero [[Vistulo]] apud la reĝa kastelo sur monteto [[Vavelo]]. Lokaj esperantistoj kutime samtempe organizas tiam ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' danke al kio partoprenantoj povas ĝui ambaŭ eventojn, la urban ĉefe vespere. Programo de la evento estas diverstema. Oni prezentas programerojn pri la arto, kulturo, literaturo sed ankaŭ pri Esperanto-agado, esperantistoj, kongresoj kaj aliaj Esperanto-eventoj, pri sciencoj kaj naturo. Ne mankas vojaĝraportoj kaj prezentaĵoj pri pasioj de samideanoj. Okazas koncertoj kaj foje oni spektas filmojn. Ĉiam okazas ekskurso al vizitindaj lokoj en la regiono ekzemple al la historia urbo, kastelo, salminejo, monaĥejo, nacia parko, praarbaro. == Historio == Laŭ la "Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo" verkita de Marian Kostecki okaze de jubileaj 20-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo, en 2002: <blockquote> Sub la influo de bonsukcesintaj aranĝoj poresperantaj en Krakovo, nome koncertoj, baloj kaj spektakloj, venis la nova ideo – aranĝi laŭeble ĉiujare – la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO, atingeblaj ankaŭ por neesperantistoj – simpatiantoj de Esperanto kaj por daŭrigi promociadon de Esperanto postmilite en Krakovo kaj ties sudpollanda regiono, interligante la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO kun zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. La 1-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 17.-18.12. 1977 j., lige al la 90-jara datreveno de Esperanto kaj 118-a naskiĝdatreveno de d-ro L. L. Za-menhof, en la „Debat-salonego” de Krakova Urba Konsilantaro. Inaŭguran paroladon plenumis Zbigniew Warmuz, porokazan prelegon faris Stanisław Świstak; nome de krakova Urbestraro bonvenigis la ĉeestantojn Barbara Guzik – vicprezidanto de la Urba Nacia Konsilantaro. Ŝi distingis samtempe – nome de Krakova Urbestraro – la plej aktivajn esperantistojn: Stanisława SEWERYN, Maria TOWPASZ, Maria WARMUZ kaj Józefa ZAMORSKA per oraj insignoj – „Pro Volontula Laboro al Urbo Krakovo”; d-ro Leszek KORDYLEWSKI estis distingita per arĝenta insigno, kaj Stanisław ŚWISTAK estis distingita per arĝenta insigno „Pro Meritoj al la Krakova Vojevodio”. En la art-programo elpaŝis Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbiniew Warmuz, ankaŭ la dua Esperanta Koruso ORION sub gvidado de Leopold Brichta. Jadwiga Gibczyńska prezentis esperantlingve monodramon „Maria Curie” La II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 11-13.12. 1979 j., en la sidejo de Krakova Vojevodia Kulturdomo, ĉe la Urba Ĉefplaco 27, tute sendepende de aranĝita iom pli frue ESPERANTA FESTIVALO – OPERA ’79. En la programo de la II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO ektrovis sin tutsimile – informaj prelegoj pri Esperanto kaj movado, renkontiĝo kun itala verkis-tino kaj poetino Lina Gabrielli, rezultoj de Esperanto-instruado, muzikaj programeroj. Jadwiga Gibczyńska prezentis sian propran monodramon „Zamenhof”. Ankaŭ okazis tradicia interkonatiĝa vespero, ekspozicio de esperantaj libroj kaj libroservo, vizitado de malnova krakova urbocentro. En loka krakova gazetaro aperis porokaza informado. Krakova Vojevodia Kulturdomo fariĝis de tiam la konstanta sidejo por ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO (ETdK). Direktoro de Kulturdomo, mag. Tadeusz Starzec partoprenis regule niajn „TAGOJN”, reprezentante samtempe la urbajn aŭtoritatojn de Krakovo. Dum la tagoj 13-14.12.1980 j., en Vojevodia Kul-turdomo okazis tradicia sole-naĵo memoriganta la 121-an naskiĝdatrevenon de d-ro L. L. Zamenhof. Gvidis ĝin Stanisław Świstak. La variigita programo ampleksis i.a. jenajn programerojn: • Fakaj seminarioj: „Organizado de Esperanto-instruado en PEA”, de Stefania Pękalska (Varsovio), „Programoj, lernolibroj kaj instrumetodoj”, de d-ro Leszek Kordylewski (Krakovo), „Instruado de Esperanto en lernejoj”, de Barbara Chmielewska (Varsovio),'' • prelego de mag. Jerzy Kossowski „Krakovo – la objekto de la tutmonda kultura movado”, • monodramo de Jadwiga Gibczyńska „Zamenhof”, • koncerto de Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbigniew Warmuz, • Studenta Muzika Ensemblo sub gvidado de Tadeusz Szubicki (Krakovo), • Libroservo kaj aliaj. Tiu ĉi aranĝo estis konsiderata neoficiale kiel ESPERANTAJ TAGOJ pro ties riĉenhava programo; efektive ĝi estis proklamita kiel ZAMENOFAJ TAGOJ. Dum la tagoj 13.-14.04.1981 j. estis aranĝitaj eksperimente la PRINTEMPAJ ESPERANTO-TAGOJ de KRAKOVO, en Vojevodia Kulturdomo, prezentanta la tradician variigitan programon. Prelegis i.a. Zofia Banet-Fornalowa pri „Esperantista laborista movado”. Jadwiga Gibczyńska prezentis monodramon laŭ „Klechdy pol-skie” de Bolesław Leśmian, esperantigitan de Lidia Ligęza. Okazis ankaŭ lotumado de diversaj esperantaĵoj, libroservo k.a. Tiu ĉi nova ideo pri „Printempaj Tagoj...” ne povis esti akceptita ĝenerale, pro koliziaj iasence interrilatoj kun la aliaj esperantaj aranĝoj en la skalo tutlanda, dum la sama preskaŭ tempo-spaco. Pro tio oni decidis kontinui ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO dumvintre, lige al la zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. Kaj tiukaze – • la III-a ETdK, 10 -12.12.1982 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 • la IV-a ETdK, 16 -18.12.1983 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 • la V-a ETdK, 13 -14.04.1985 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 • la VI-a ETdK, 12 -13.12.1987 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 • la VII-a ETdK, 9 -11.12.1988 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 • la VIII-a ETdK, 8 -10.12.1989 j. – Oficira Klubo, str. Zyblikiewicza 2 • la IX-a ETdK, 7 - 9.12.1990 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 • la X-a ETdK, 13 -15.12.1991 j. – Krakova Filio de PEA, str. Łobzowska 20 • la XI-a ETdK, 10 -12.12.1993 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XII-a ETdK, 10 -11.12.1994 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XIII-a ETdK, 10 -12.12.1995 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XIV-a ETdK, 13 -15.12.1996 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XV-a ETdK, 12 -14.12.1997 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XVI-a ETdK, 11 -13.12.1998 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XVII-a ETdK, 10 -12.12.1999 j. – Kulturdomo „Podgórze” ul. I. Krasickiego 18-20 • la XVIII-a ETdK, 8 -10.12.2000 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XIX-a ETdK, 8 - 9.12.2001 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XX-a ETdK, 12 - 15.12.2002 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasic-kiego 18-20 kiel la jubilea aranĝo en la vivo de krakova anaro. ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO, rezulte de multjaraj spertoj, akceptas iusence la festivalan formulon, prezentante la organizajn kaj soci-kulturajn atingaĵojn kaj avantaĝojn samtempe, ankaŭ la interligojn kun propra medio kaj partoprenon en la internacia esperantista movado. La ĉefa ideo de ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO motiviĝis ĉekomence enforme de societaj porokazaj vesperoj, amatoraj teatraĵoj, kabaredoj, poeziaj kaj muzikaj vesperoj, porokazaj ekspozicioj, danc-vesperoj, eĉ esperantaj baloj – alireblaj ankaŭ por simpatiantoj de Esperanto. Gravan rolon ludis en la organiza vivo de krakova esperantistaro la Jagelona Universitato, Krakova Komerca Akademio, Ekonomia Altlernejo, kiujn reprezentis en la krakova esperantista movado eminentaj sciencistoj-esperantistoj. </blockquote> Post la 1995 estis fondita nova asocio "Krakova Societo ESPERANTO". Prezidanto la asocio en 1998 fariĝis [[Lidia Ligęza]] kiu kunlabore kun Grażyna Porada kaj aliaj lokaj esperantistoj okupiĝis pri organizado de Esperantaj Tagoj de Krakovo ekde tiam. Post la 2005 al la krakova evento ekkontribuis interalie [[Magdalena Tatara]] kaj [[Adam Wilkus]], kiuj poste transprenis kaj daŭrigis la taskon organizi la eventon. Intertempe, la antaŭa asocio, pro la ŝanĝoj en la jura sistemo pri asocioj, estis fermita. En 2023 loka esperantistaro re-fondis la asocion kun novaj membroj, inter kiuj Tymoteusz Smoliński fariĝis ano de la organiza teamo kune kun la du supre menciitaj. La evento okazas danke al kontribuo de diverslandaj esperantistoj, kiuj prezentas interesajn kaj belajn programerojn. La kulturdomo estis translokigita al la str. Sokolska 13, kiu poste fariĝis la kulturcentro, kunordiganta funkciadon de aliaj kulturdomoj en la urbo. Ĉiuj sube menciitaj eventoj okazis en la kulturcentro: • 27-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1–3.06.2012) • 28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (30.05–1.06.2014) • 29-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05. 2015) • 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2016) • 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1-3.06.2018) • 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (11-13.09.2020) • 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2022) • 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (2-4.06.2023) • 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (31.05–2.06.2024) • 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (6-8.06.2025) • 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05.2026) En 2017, 2019, 2021 Esperantaj Tagoj de Krakovo ne okazis. En 2020 escepte okazis en septembro pro pri frua fermo de la kulturcentro kaŭzita de la pandemio. Pri la planotaj krakovaj eventoj oni sciigas en diversaj medioj, interalie en la retejo de [[Eventa Servo |https://eventaservo.org ]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[Ulrich Matthias]]: ''Esperantaj Tagoj en du Mondaj Kulturaj Heredaĵoj''. La Ondo de Esperanto: 20 Junio 2026 * [[Adam Wilkus]]: ''La krakovaj evento kaj renkontoj''. Krakova Esperanto-Bulteno: N-ro 2. 2026. * [[Magdaléna Feifičová]]: ''Trian fojon en Krakovo, Pollando.''. Antaŭen. Suplemento de Informilo 3/33: Septembro 2025 * [[Adam Wilkus]]: ''Krakova evento ĉi-junie''. Pola Esperantisto: 3/2025 * [[Ulrich Matthias]]: ''Krakovo valoris vojaĝon''. La Ondo de Esperanto: 11 Junio 2024 * [[Barbara Pietrzak]]: ''Radioelsendo de Pola Retradio'' 11 Junio 2024 * [[Irek Bobrzak]]: ''La 177a elsendo de Varsovia Vento'' 28 Junio 2024 * [[Małgorzata Komarnicka]]: ''Ni imitu la spertulojn''. Apudvistula Bulteno: 5/2016 * [[Adam Wilkus]]: ''Jubilea evento en Krakovo''. Pola Esperantisto: 4/2016 * [[Andrzej Kołpanowicz]]: ''28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo''. Apudvistula Bulteno: 4/2014 * [[Marian Kostecki]]: ''Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo''. 2002 == Vidu ankaŭ == * [[Krakova Societo ESPERANTO]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://mallonge.net/etdk2016 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2018 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2020 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2022 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2023 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2024 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2025krk 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2026 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{Esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] psfvtqsi8g0tlixjauxsvo40dog43fk 9420565 9420560 2026-07-05T00:05:45Z ~2026-38286-05 259826 Redakteto 9420565 wikitext text/x-wiki <!-- {{Alidirekto|UK}} --> {{Informkesto renkontiĝoj | mallonge = ETdK | plennome = Esperantaj Tagoj de Krakovo | regiono = [[Krakovo]] | periodo = majo / junio | organizanto = [[Krakova Societo ESPERANTO]] | fondiĝodato = [[1906]] | celgrupo = Esperantistoj | urlinfo = [https://eventaservo.org/o/EO-Krakovo Eventoj de KSE] | urlfoto = [http://www.mallonge.net/etdk Archivo de la evento] }} <!-- {{Informkesto organizaĵo}} unu informkesto pli ol sufiĉas - eblas fojfoje kontroli, kiujn avantaĝojn havas ĉiu de la du alternativoj --> '''Esperantaj Tagoj de Krakovo''' estas la aranĝo de krakova esperantistaro kun abunda prelega kaj arta programo, kiu okazas en [[Krakovo]], iama reĝa ĉefurbo de Pollando. Ĝi estas la ĉefa evento de la [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Vendrede kaj sabate oni renkontiĝas en la domo de la krakova kulturcentro "Centrum Kultury Podgórza" por partopreni diverstemajn programerojn: prelegojn, atelierojn, koncertojn. Dimanĉe, okazas ekskurso gvidata en Esperanto al vizitindaj lokoj en la regiono. == Ĝeneralaĵoj == La evento nuntempe okazas ĉiu-jare. Tra la jaroj, la datoj de la evento kaj ĝia formo ŝanĝiĝis. Okazis, ke la evento estis organizita nur ĉiun duan jaron. Antaŭ jardekoj oni organizis ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' meze de decembro, okaze de la naskiĝdatreveno de la kreinto de Esperanto. Tamen, pro malfavora vintra vetero oni decidis plani ĝin dum pli varma sezono, printempe, fine de majo aŭ komence de junio, kiam la naturo verdiĝas. La alia kialo organizi la eventon tiam estis ke la 5-an de junio, 1257, surbaze de la magdeburga juro, la princo de Krakovo Boleslao la Ĉasta, eldonis la leĝon laŭ kiu oni lokigis la urbon. Okaze de la datreveno de la historia evento, la Urbodomo de Krakovo kunlabore kun multaj municipaj kulturaj institucioj, fondaĵoj kaj asocioj, organizas tiam ''Tagojn de Krakovo'', festadon dum kiu surstrate okazas koncertoj kaj la teamo de la Teatro Groteska prezentas la spektaklon "Granda Parado de Drakoj" sabate vespere super la rivero [[Vistulo]] apud la reĝa kastelo sur monteto [[Vavelo]]. Lokaj esperantistoj kutime samtempe organizas tiam ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' danke al kio partoprenantoj povas ĝui ambaŭ eventojn, la urban ĉefe vespere. Programo de la evento estas diverstema. Oni prezentas programerojn pri la arto, kulturo, literaturo sed ankaŭ pri Esperanto-agado, esperantistoj, kongresoj kaj aliaj Esperanto-eventoj, pri sciencoj kaj naturo. Ne mankas vojaĝraportoj kaj prezentaĵoj pri pasioj de samideanoj. Okazas koncertoj kaj foje oni spektas filmojn. Ĉiam okazas ekskurso al vizitindaj lokoj en la regiono ekzemple al la historia urbo, kastelo, salminejo, monaĥejo, nacia parko, praarbaro. == Historio == Laŭ la "Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo" verkita de Marian Kostecki okaze de jubileaj 20-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo, en 2002: <blockquote> Sub la influo de bonsukcesintaj aranĝoj poresperantaj en Krakovo, nome koncertoj, baloj kaj spektakloj, venis la nova ideo – aranĝi laŭeble ĉiujare – la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO, atingeblaj ankaŭ por neesperantistoj – simpatiantoj de Esperanto kaj por daŭrigi promociadon de Esperanto postmilite en Krakovo kaj ties sudpollanda regiono, interligante la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO kun zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. La 1-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 17.-18.12. 1977 j., lige al la 90-jara datreveno de Esperanto kaj 118-a naskiĝdatreveno de d-ro L. L. Za-menhof, en la „Debat-salonego” de Krakova Urba Konsilantaro. Inaŭguran paroladon plenumis Zbigniew Warmuz, porokazan prelegon faris Stanisław Świstak; nome de krakova Urbestraro bonvenigis la ĉeestantojn Barbara Guzik – vicprezidanto de la Urba Nacia Konsilantaro. Ŝi distingis samtempe – nome de Krakova Urbestraro – la plej aktivajn esperantistojn: Stanisława SEWERYN, Maria TOWPASZ, Maria WARMUZ kaj Józefa ZAMORSKA per oraj insignoj – „Pro Volontula Laboro al Urbo Krakovo”; d-ro Leszek KORDYLEWSKI estis distingita per arĝenta insigno, kaj Stanisław ŚWISTAK estis distingita per arĝenta insigno „Pro Meritoj al la Krakova Vojevodio”. En la art-programo elpaŝis Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbiniew Warmuz, ankaŭ la dua Esperanta Koruso ORION sub gvidado de Leopold Brichta. Jadwiga Gibczyńska prezentis esperantlingve monodramon „Maria Curie” La II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 11-13.12. 1979 j., en la sidejo de Krakova Vojevodia Kulturdomo, ĉe la Urba Ĉefplaco 27, tute sendepende de aranĝita iom pli frue ESPERANTA FESTIVALO – OPERA ’79. En la programo de la II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO ektrovis sin tutsimile – informaj prelegoj pri Esperanto kaj movado, renkontiĝo kun itala verkis-tino kaj poetino Lina Gabrielli, rezultoj de Esperanto-instruado, muzikaj programeroj. Jadwiga Gibczyńska prezentis sian propran monodramon „Zamenhof”. Ankaŭ okazis tradicia interkonatiĝa vespero, ekspozicio de esperantaj libroj kaj libroservo, vizitado de malnova krakova urbocentro. En loka krakova gazetaro aperis porokaza informado. Krakova Vojevodia Kulturdomo fariĝis de tiam la konstanta sidejo por ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO (ETdK). Direktoro de Kulturdomo, mag. Tadeusz Starzec partoprenis regule niajn „TAGOJN”, reprezentante samtempe la urbajn aŭtoritatojn de Krakovo. Dum la tagoj 13-14.12.1980 j., en Vojevodia Kul-turdomo okazis tradicia sole-naĵo memoriganta la 121-an naskiĝdatrevenon de d-ro L. L. Zamenhof. Gvidis ĝin Stanisław Świstak. La variigita programo ampleksis i.a. jenajn programerojn: • Fakaj seminarioj: „Organizado de Esperanto-instruado en PEA”, de Stefania Pękalska (Varsovio), „Programoj, lernolibroj kaj instrumetodoj”, de d-ro Leszek Kordylewski (Krakovo), „Instruado de Esperanto en lernejoj”, de Barbara Chmielewska (Varsovio),'' • prelego de mag. Jerzy Kossowski „Krakovo – la objekto de la tutmonda kultura movado”, • monodramo de Jadwiga Gibczyńska „Zamenhof”, • koncerto de Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbigniew Warmuz, • Studenta Muzika Ensemblo sub gvidado de Tadeusz Szubicki (Krakovo), • Libroservo kaj aliaj. Tiu ĉi aranĝo estis konsiderata neoficiale kiel ESPERANTAJ TAGOJ pro ties riĉenhava programo; efektive ĝi estis proklamita kiel ZAMENOFAJ TAGOJ. Dum la tagoj 13.-14.04.1981 j. estis aranĝitaj eksperimente la PRINTEMPAJ ESPERANTO-TAGOJ de KRAKOVO, en Vojevodia Kulturdomo, prezentanta la tradician variigitan programon. Prelegis i.a. Zofia Banet-Fornalowa pri „Esperantista laborista movado”. Jadwiga Gibczyńska prezentis monodramon laŭ „Klechdy pol-skie” de Bolesław Leśmian, esperantigitan de Lidia Ligęza. Okazis ankaŭ lotumado de diversaj esperantaĵoj, libroservo k.a. Tiu ĉi nova ideo pri „Printempaj Tagoj...” ne povis esti akceptita ĝenerale, pro koliziaj iasence interrilatoj kun la aliaj esperantaj aranĝoj en la skalo tutlanda, dum la sama preskaŭ tempo-spaco. Pro tio oni decidis kontinui ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO dumvintre, lige al la zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. Kaj tiukaze – • la III-a ETdK, 10 -12.12.1982 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 • la IV-a ETdK, 16 -18.12.1983 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 • la V-a ETdK, 13 -14.04.1985 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 • la VI-a ETdK, 12 -13.12.1987 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 • la VII-a ETdK, 9 -11.12.1988 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 • la VIII-a ETdK, 8 -10.12.1989 j. – Oficira Klubo, str. Zyblikiewicza 2 • la IX-a ETdK, 7 - 9.12.1990 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 • la X-a ETdK, 13 -15.12.1991 j. – Krakova Filio de PEA, str. Łobzowska 20 • la XI-a ETdK, 10 -12.12.1993 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XII-a ETdK, 10 -11.12.1994 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XIII-a ETdK, 10 -12.12.1995 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XIV-a ETdK, 13 -15.12.1996 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XV-a ETdK, 12 -14.12.1997 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XVI-a ETdK, 11 -13.12.1998 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XVII-a ETdK, 10 -12.12.1999 j. – Kulturdomo „Podgórze” ul. I. Krasickiego 18-20 • la XVIII-a ETdK, 8 -10.12.2000 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XIX-a ETdK, 8 - 9.12.2001 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 • la XX-a ETdK, 12 - 15.12.2002 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasic-kiego 18-20 kiel la jubilea aranĝo en la vivo de krakova anaro. ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO, rezulte de multjaraj spertoj, akceptas iusence la festivalan formulon, prezentante la organizajn kaj soci-kulturajn atingaĵojn kaj avantaĝojn samtempe, ankaŭ la interligojn kun propra medio kaj partoprenon en la internacia esperantista movado. La ĉefa ideo de ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO motiviĝis ĉekomence enforme de societaj porokazaj vesperoj, amatoraj teatraĵoj, kabaredoj, poeziaj kaj muzikaj vesperoj, porokazaj ekspozicioj, danc-vesperoj, eĉ esperantaj baloj – alireblaj ankaŭ por simpatiantoj de Esperanto. Gravan rolon ludis en la organiza vivo de krakova esperantistaro la Jagelona Universitato, Krakova Komerca Akademio, Ekonomia Altlernejo, kiujn reprezentis en la krakova esperantista movado eminentaj sciencistoj-esperantistoj. </blockquote> Post la 1995 estis fondita nova asocio "Krakova Societo ESPERANTO". Prezidanto la asocio en 1998 fariĝis [[Lidia Ligęza]] kiu kunlabore kun Grażyna Porada kaj aliaj lokaj esperantistoj okupiĝis pri organizado de Esperantaj Tagoj de Krakovo ekde tiam. Post la 2005 al la krakova evento ekkontribuis interalie [[Magdalena Tatara]] kaj [[Adam Wilkus]], kiuj poste transprenis kaj daŭrigis la taskon organizi la eventon. Intertempe, la antaŭa asocio, pro la ŝanĝoj en la jura sistemo pri asocioj, estis fermita. En 2023 loka esperantistaro re-fondis la asocion kun novaj membroj, inter kiuj Tymoteusz Smoliński fariĝis ano de la organiza teamo kune kun la du supre menciitaj. La evento okazas danke al kontribuo de diverslandaj esperantistoj, kiuj prezentas interesajn kaj belajn programerojn. La kulturdomo estis translokigita al la str. Sokolska 13, kiu poste fariĝis la kulturcentro, kunordiganta funkciadon de aliaj kulturdomoj en la urbo. Ĉiuj sube menciitaj eventoj okazis en la kulturcentro: • 27-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1–3.06.2012) • 28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (30.05–1.06.2014) • 29-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05. 2015) • 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2016) • 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1-3.06.2018) • 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (11-13.09.2020) • 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2022) • 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (2-4.06.2023) • 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (31.05–2.06.2024) • 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (6-8.06.2025) • 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05.2026) En 2017, 2019, 2021 Esperantaj Tagoj de Krakovo ne okazis. En 2020 escepte okazis en septembro ĉar antaŭe la kulturcentro estis fermita pro la pandemio. Pri la planotaj krakovaj eventoj oni sciigas en diversaj medioj, interalie en la retejo de [[Eventa Servo |https://eventaservo.org ]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[Ulrich Matthias]]: ''Esperantaj Tagoj en du Mondaj Kulturaj Heredaĵoj''. La Ondo de Esperanto: 20 Junio 2026 * [[Adam Wilkus]]: ''La krakovaj evento kaj renkontoj''. Krakova Esperanto-Bulteno: N-ro 2. 2026. * [[Magdaléna Feifičová]]: ''Trian fojon en Krakovo, Pollando.''. Antaŭen. Suplemento de Informilo 3/33: Septembro 2025 * [[Adam Wilkus]]: ''Krakova evento ĉi-junie''. Pola Esperantisto: 3/2025 * [[Ulrich Matthias]]: ''Krakovo valoris vojaĝon''. La Ondo de Esperanto: 11 Junio 2024 * [[Barbara Pietrzak]]: ''Radioelsendo de Pola Retradio'' 11 Junio 2024 * [[Irek Bobrzak]]: ''La 177a elsendo de Varsovia Vento'' 28 Junio 2024 * [[Małgorzata Komarnicka]]: ''Ni imitu la spertulojn''. Apudvistula Bulteno: 5/2016 * [[Adam Wilkus]]: ''Jubilea evento en Krakovo''. Pola Esperantisto: 4/2016 * [[Andrzej Kołpanowicz]]: ''28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo''. Apudvistula Bulteno: 4/2014 * [[Marian Kostecki]]: ''Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo''. 2002 == Vidu ankaŭ == * [[Krakova Societo ESPERANTO]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://mallonge.net/etdk2012 27-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo * [https://mallonge.net/etdk2014 28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo * [https://mallonge.net/etdk2015 29-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo * [https://mallonge.net/etdk2016 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2018 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2020 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2022 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2023 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2024 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2025krk 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2026 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{Esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] 89brmolddp9vfdk7pk9azm5hcsqtpvm 9420693 9420565 2026-07-05T09:19:26Z Kani 670 /* Historio */ 9420693 wikitext text/x-wiki <!-- {{Alidirekto|UK}} --> {{Informkesto renkontiĝoj | mallonge = ETdK | plennome = Esperantaj Tagoj de Krakovo | regiono = [[Krakovo]] | periodo = majo / junio | organizanto = [[Krakova Societo ESPERANTO]] | fondiĝodato = [[1906]] | celgrupo = Esperantistoj | urlinfo = [https://eventaservo.org/o/EO-Krakovo Eventoj de KSE] | urlfoto = [http://www.mallonge.net/etdk Archivo de la evento] }} <!-- {{Informkesto organizaĵo}} unu informkesto pli ol sufiĉas - eblas fojfoje kontroli, kiujn avantaĝojn havas ĉiu de la du alternativoj --> '''Esperantaj Tagoj de Krakovo''' estas la aranĝo de krakova esperantistaro kun abunda prelega kaj arta programo, kiu okazas en [[Krakovo]], iama reĝa ĉefurbo de Pollando. Ĝi estas la ĉefa evento de la [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Vendrede kaj sabate oni renkontiĝas en la domo de la krakova kulturcentro "Centrum Kultury Podgórza" por partopreni diverstemajn programerojn: prelegojn, atelierojn, koncertojn. Dimanĉe, okazas ekskurso gvidata en Esperanto al vizitindaj lokoj en la regiono. == Ĝeneralaĵoj == La evento nuntempe okazas ĉiu-jare. Tra la jaroj, la datoj de la evento kaj ĝia formo ŝanĝiĝis. Okazis, ke la evento estis organizita nur ĉiun duan jaron. Antaŭ jardekoj oni organizis ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' meze de decembro, okaze de la naskiĝdatreveno de la kreinto de Esperanto. Tamen, pro malfavora vintra vetero oni decidis plani ĝin dum pli varma sezono, printempe, fine de majo aŭ komence de junio, kiam la naturo verdiĝas. La alia kialo organizi la eventon tiam estis ke la 5-an de junio, 1257, surbaze de la magdeburga juro, la princo de Krakovo Boleslao la Ĉasta, eldonis la leĝon laŭ kiu oni lokigis la urbon. Okaze de la datreveno de la historia evento, la Urbodomo de Krakovo kunlabore kun multaj municipaj kulturaj institucioj, fondaĵoj kaj asocioj, organizas tiam ''Tagojn de Krakovo'', festadon dum kiu surstrate okazas koncertoj kaj la teamo de la Teatro Groteska prezentas la spektaklon "Granda Parado de Drakoj" sabate vespere super la rivero [[Vistulo]] apud la reĝa kastelo sur monteto [[Vavelo]]. Lokaj esperantistoj kutime samtempe organizas tiam ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' danke al kio partoprenantoj povas ĝui ambaŭ eventojn, la urban ĉefe vespere. Programo de la evento estas diverstema. Oni prezentas programerojn pri la arto, kulturo, literaturo sed ankaŭ pri Esperanto-agado, esperantistoj, kongresoj kaj aliaj Esperanto-eventoj, pri sciencoj kaj naturo. Ne mankas vojaĝraportoj kaj prezentaĵoj pri pasioj de samideanoj. Okazas koncertoj kaj foje oni spektas filmojn. Ĉiam okazas ekskurso al vizitindaj lokoj en la regiono ekzemple al la historia urbo, kastelo, salminejo, monaĥejo, nacia parko, praarbaro. == Historio == Laŭ la "Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo" verkita de Marian Kostecki okaze de jubileaj 20-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo, en 2002: <blockquote> Sub la influo de bonsukcesintaj aranĝoj poresperantaj en Krakovo, nome koncertoj, baloj kaj spektakloj, venis la nova ideo – aranĝi laŭeble ĉiujare – la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO, atingeblaj ankaŭ por neesperantistoj – simpatiantoj de Esperanto kaj por daŭrigi promociadon de Esperanto postmilite en Krakovo kaj ties sudpollanda regiono, interligante la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO kun zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. La 1-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 17.-18.12. 1977 j., lige al la 90-jara datreveno de Esperanto kaj 118-a naskiĝdatreveno de d-ro L. L. Za-menhof, en la „Debat-salonego” de Krakova Urba Konsilantaro. Inaŭguran paroladon plenumis Zbigniew Warmuz, porokazan prelegon faris Stanisław Świstak; nome de krakova Urbestraro bonvenigis la ĉeestantojn Barbara Guzik – vicprezidanto de la Urba Nacia Konsilantaro. Ŝi distingis samtempe – nome de Krakova Urbestraro – la plej aktivajn esperantistojn: Stanisława SEWERYN, Maria TOWPASZ, Maria WARMUZ kaj Józefa ZAMORSKA per oraj insignoj – „Pro Volontula Laboro al Urbo Krakovo”; d-ro Leszek KORDYLEWSKI estis distingita per arĝenta insigno, kaj Stanisław ŚWISTAK estis distingita per arĝenta insigno „Pro Meritoj al la Krakova Vojevodio”. En la art-programo elpaŝis Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbiniew Warmuz, ankaŭ la dua Esperanta Koruso ORION sub gvidado de Leopold Brichta. Jadwiga Gibczyńska prezentis esperantlingve monodramon „Maria Curie” La II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 11-13.12. 1979 j., en la sidejo de Krakova Vojevodia Kulturdomo, ĉe la Urba Ĉefplaco 27, tute sendepende de aranĝita iom pli frue ESPERANTA FESTIVALO – OPERA ’79. En la programo de la II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO ektrovis sin tutsimile – informaj prelegoj pri Esperanto kaj movado, renkontiĝo kun itala verkis-tino kaj poetino Lina Gabrielli, rezultoj de Esperanto-instruado, muzikaj programeroj. Jadwiga Gibczyńska prezentis sian propran monodramon „Zamenhof”. Ankaŭ okazis tradicia interkonatiĝa vespero, ekspozicio de esperantaj libroj kaj libroservo, vizitado de malnova krakova urbocentro. En loka krakova gazetaro aperis porokaza informado. Krakova Vojevodia Kulturdomo fariĝis de tiam la konstanta sidejo por ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO (ETdK). Direktoro de Kulturdomo, mag. Tadeusz Starzec partoprenis regule niajn „TAGOJN”, reprezentante samtempe la urbajn aŭtoritatojn de Krakovo. Dum la tagoj 13-14.12.1980 j., en Vojevodia Kul-turdomo okazis tradicia sole-naĵo memoriganta la 121-an naskiĝdatrevenon de d-ro L. L. Zamenhof. Gvidis ĝin Stanisław Świstak. La variigita programo ampleksis i.a. jenajn programerojn: * Fakaj seminarioj: „Organizado de Esperanto-instruado en PEA”, de Stefania Pękalska (Varsovio), „Programoj, lernolibroj kaj instrumetodoj”, de d-ro Leszek Kordylewski (Krakovo), „Instruado de Esperanto en lernejoj”, de Barbara Chmielewska (Varsovio),'' * prelego de mag. Jerzy Kossowski „Krakovo – la objekto de la tutmonda kultura movado”, * monodramo de Jadwiga Gibczyńska „Zamenhof”, * koncerto de Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbigniew Warmuz, * Studenta Muzika Ensemblo sub gvidado de Tadeusz Szubicki (Krakovo), * Libroservo kaj aliaj. Tiu ĉi aranĝo estis konsiderata neoficiale kiel ESPERANTAJ TAGOJ pro ties riĉenhava programo; efektive ĝi estis proklamita kiel ZAMENOFAJ TAGOJ. Dum la tagoj 13.-14.04.1981 j. estis aranĝitaj eksperimente la PRINTEMPAJ ESPERANTO-TAGOJ de KRAKOVO, en Vojevodia Kulturdomo, prezentanta la tradician variigitan programon. Prelegis i.a. Zofia Banet-Fornalowa pri „Esperantista laborista movado”. Jadwiga Gibczyńska prezentis monodramon laŭ „Klechdy pol-skie” de Bolesław Leśmian, esperantigitan de Lidia Ligęza. Okazis ankaŭ lotumado de diversaj esperantaĵoj, libroservo k.a. Tiu ĉi nova ideo pri „Printempaj Tagoj...” ne povis esti akceptita ĝenerale, pro koliziaj iasence interrilatoj kun la aliaj esperantaj aranĝoj en la skalo tutlanda, dum la sama preskaŭ tempo-spaco. Pro tio oni decidis kontinui ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO dumvintre, lige al la zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. Kaj tiukaze – * la III-a ETdK, 10 -12.12.1982 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la IV-a ETdK, 16 -18.12.1983 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la V-a ETdK, 13 -14.04.1985 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la VI-a ETdK, 12 -13.12.1987 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la VII-a ETdK, 9 -11.12.1988 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 * la VIII-a ETdK, 8 -10.12.1989 j. – Oficira Klubo, str. Zyblikiewicza 2 * la IX-a ETdK, 7 - 9.12.1990 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 * la X-a ETdK, 13 -15.12.1991 j. – Krakova Filio de PEA, str. Łobzowska 20 * la XI-a ETdK, 10 -12.12.1993 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XII-a ETdK, 10 -11.12.1994 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XIII-a ETdK, 10 -12.12.1995 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XIV-a ETdK, 13 -15.12.1996 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XV-a ETdK, 12 -14.12.1997 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XVI-a ETdK, 11 -13.12.1998 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XVII-a ETdK, 10 -12.12.1999 j. – Kulturdomo „Podgórze” ul. I. Krasickiego 18-20 * la XVIII-a ETdK, 8 -10.12.2000 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XIX-a ETdK, 8 - 9.12.2001 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XX-a ETdK, 12 - 15.12.2002 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasic-kiego 18-20 kiel la jubilea aranĝo en la vivo de krakova anaro. ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO, rezulte de multjaraj spertoj, akceptas iusence la festivalan formulon, prezentante la organizajn kaj soci-kulturajn atingaĵojn kaj avantaĝojn samtempe, ankaŭ la interligojn kun propra medio kaj partoprenon en la internacia esperantista movado. La ĉefa ideo de ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO motiviĝis ĉekomence enforme de societaj porokazaj vesperoj, amatoraj teatraĵoj, kabaredoj, poeziaj kaj muzikaj vesperoj, porokazaj ekspozicioj, danc-vesperoj, eĉ esperantaj baloj – alireblaj ankaŭ por simpatiantoj de Esperanto. Gravan rolon ludis en la organiza vivo de krakova esperantistaro la Jagelona Universitato, Krakova Komerca Akademio, Ekonomia Altlernejo, kiujn reprezentis en la krakova esperantista movado eminentaj sciencistoj-esperantistoj. </blockquote> Post la 1995 estis fondita nova asocio "Krakova Societo ESPERANTO". Prezidanto la asocio en 1998 fariĝis [[Lidia Ligęza]] kiu kunlabore kun Grażyna Porada kaj aliaj lokaj esperantistoj okupiĝis pri organizado de Esperantaj Tagoj de Krakovo ekde tiam. Post la 2005 al la krakova evento ekkontribuis interalie [[Magdalena Tatara]] kaj [[Adam Wilkus]], kiuj poste transprenis kaj daŭrigis la taskon organizi la eventon. Intertempe, la antaŭa asocio, pro la ŝanĝoj en la jura sistemo pri asocioj, estis fermita. En 2023 loka esperantistaro re-fondis la asocion kun novaj membroj, inter kiuj Tymoteusz Smoliński fariĝis ano de la organiza teamo kune kun la du supre menciitaj. La evento okazas danke al kontribuo de diverslandaj esperantistoj, kiuj prezentas interesajn kaj belajn programerojn. La kulturdomo estis translokigita al la str. Sokolska 13, kiu poste fariĝis la kulturcentro, kunordiganta funkciadon de aliaj kulturdomoj en la urbo. Ĉiuj sube menciitaj eventoj okazis en la kulturcentro: * 27-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1–3.06.2012) * 28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (30.05–1.06.2014) * 29-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05. 2015) * 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2016) * 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1-3.06.2018) * 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (11-13.09.2020) * 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2022) * 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (2-4.06.2023) * 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (31.05–2.06.2024) * 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (6-8.06.2025) * 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05.2026) En 2017, 2019, 2021 Esperantaj Tagoj de Krakovo ne okazis. En 2020 escepte okazis en septembro ĉar antaŭe la kulturcentro estis fermita pro la pandemio. Pri la planotaj krakovaj eventoj oni sciigas en diversaj medioj, interalie en la retejo de [[Eventa Servo |https://eventaservo.org ]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[Ulrich Matthias]]: ''Esperantaj Tagoj en du Mondaj Kulturaj Heredaĵoj''. La Ondo de Esperanto: 20 Junio 2026 * [[Adam Wilkus]]: ''La krakovaj evento kaj renkontoj''. Krakova Esperanto-Bulteno: N-ro 2. 2026. * [[Magdaléna Feifičová]]: ''Trian fojon en Krakovo, Pollando.''. Antaŭen. Suplemento de Informilo 3/33: Septembro 2025 * [[Adam Wilkus]]: ''Krakova evento ĉi-junie''. Pola Esperantisto: 3/2025 * [[Ulrich Matthias]]: ''Krakovo valoris vojaĝon''. La Ondo de Esperanto: 11 Junio 2024 * [[Barbara Pietrzak]]: ''Radioelsendo de Pola Retradio'' 11 Junio 2024 * [[Irek Bobrzak]]: ''La 177a elsendo de Varsovia Vento'' 28 Junio 2024 * [[Małgorzata Komarnicka]]: ''Ni imitu la spertulojn''. Apudvistula Bulteno: 5/2016 * [[Adam Wilkus]]: ''Jubilea evento en Krakovo''. Pola Esperantisto: 4/2016 * [[Andrzej Kołpanowicz]]: ''28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo''. Apudvistula Bulteno: 4/2014 * [[Marian Kostecki]]: ''Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo''. 2002 == Vidu ankaŭ == * [[Krakova Societo ESPERANTO]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://mallonge.net/etdk2012 27-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo * [https://mallonge.net/etdk2014 28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo * [https://mallonge.net/etdk2015 29-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo * [https://mallonge.net/etdk2016 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2018 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2020 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2022 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2023 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2024 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2025krk 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2026 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{Esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] be6zjpagym3n8ygscmx0wguoxyw2b8j 9420697 9420693 2026-07-05T09:19:51Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9420697 wikitext text/x-wiki <!-- {{Alidirekto|UK}} --> {{Informkesto renkontiĝoj | mallonge = ETdK | plennome = Esperantaj Tagoj de Krakovo | regiono = [[Krakovo]] | periodo = majo / junio | organizanto = [[Krakova Societo ESPERANTO]] | fondiĝodato = [[1906]] | celgrupo = Esperantistoj | urlinfo = [https://eventaservo.org/o/EO-Krakovo Eventoj de KSE] | urlfoto = [http://www.mallonge.net/etdk Archivo de la evento] }} <!-- {{Informkesto organizaĵo}} unu informkesto pli ol sufiĉas - eblas fojfoje kontroli, kiujn avantaĝojn havas ĉiu de la du alternativoj --> '''Esperantaj Tagoj de Krakovo''' estas la aranĝo de krakova esperantistaro kun abunda prelega kaj arta programo, kiu okazas en [[Krakovo]], iama reĝa ĉefurbo de Pollando. Ĝi estas la ĉefa evento de la [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Vendrede kaj sabate oni renkontiĝas en la domo de la krakova kulturcentro "Centrum Kultury Podgórza" por partopreni diverstemajn programerojn: prelegojn, atelierojn, koncertojn. Dimanĉe, okazas ekskurso gvidata en Esperanto al vizitindaj lokoj en la regiono. == Ĝeneralaĵoj == La evento nuntempe okazas ĉiu-jare. Tra la jaroj, la datoj de la evento kaj ĝia formo ŝanĝiĝis. Okazis, ke la evento estis organizita nur ĉiun duan jaron. Antaŭ jardekoj oni organizis ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' meze de decembro, okaze de la naskiĝdatreveno de la kreinto de Esperanto. Tamen, pro malfavora vintra vetero oni decidis plani ĝin dum pli varma sezono, printempe, fine de majo aŭ komence de junio, kiam la naturo verdiĝas. La alia kialo organizi la eventon tiam estis ke la 5-an de junio, 1257, surbaze de la magdeburga juro, la princo de Krakovo Boleslao la Ĉasta, eldonis la leĝon laŭ kiu oni lokigis la urbon. Okaze de la datreveno de la historia evento, la Urbodomo de Krakovo kunlabore kun multaj municipaj kulturaj institucioj, fondaĵoj kaj asocioj, organizas tiam ''Tagojn de Krakovo'', festadon dum kiu surstrate okazas koncertoj kaj la teamo de la Teatro Groteska prezentas la spektaklon "Granda Parado de Drakoj" sabate vespere super la rivero [[Vistulo]] apud la reĝa kastelo sur monteto [[Vavelo]]. Lokaj esperantistoj kutime samtempe organizas tiam ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' danke al kio partoprenantoj povas ĝui ambaŭ eventojn, la urban ĉefe vespere. Programo de la evento estas diverstema. Oni prezentas programerojn pri la arto, kulturo, literaturo sed ankaŭ pri Esperanto-agado, esperantistoj, kongresoj kaj aliaj Esperanto-eventoj, pri sciencoj kaj naturo. Ne mankas vojaĝraportoj kaj prezentaĵoj pri pasioj de samideanoj. Okazas koncertoj kaj foje oni spektas filmojn. Ĉiam okazas ekskurso al vizitindaj lokoj en la regiono ekzemple al la historia urbo, kastelo, salminejo, monaĥejo, nacia parko, praarbaro. == Historio == Laŭ la "Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo" verkita de Marian Kostecki okaze de jubileaj 20-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo, en 2002: <blockquote> Sub la influo de bonsukcesintaj aranĝoj poresperantaj en Krakovo, nome koncertoj, baloj kaj spektakloj, venis la nova ideo – aranĝi laŭeble ĉiujare – la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO, atingeblaj ankaŭ por neesperantistoj – simpatiantoj de Esperanto kaj por daŭrigi promociadon de Esperanto postmilite en Krakovo kaj ties sudpollanda regiono, interligante la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO kun zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. La 1-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 17.-18.12. 1977 j., lige al la 90-jara datreveno de Esperanto kaj 118-a naskiĝdatreveno de d-ro L. L. Za-menhof, en la „Debat-salonego” de Krakova Urba Konsilantaro. Inaŭguran paroladon plenumis Zbigniew Warmuz, porokazan prelegon faris Stanisław Świstak; nome de krakova Urbestraro bonvenigis la ĉeestantojn Barbara Guzik – vicprezidanto de la Urba Nacia Konsilantaro. Ŝi distingis samtempe – nome de Krakova Urbestraro – la plej aktivajn esperantistojn: Stanisława SEWERYN, Maria TOWPASZ, Maria WARMUZ kaj Józefa ZAMORSKA per oraj insignoj – „Pro Volontula Laboro al Urbo Krakovo”; d-ro Leszek KORDYLEWSKI estis distingita per arĝenta insigno, kaj Stanisław ŚWISTAK estis distingita per arĝenta insigno „Pro Meritoj al la Krakova Vojevodio”. En la art-programo elpaŝis Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbiniew Warmuz, ankaŭ la dua Esperanta Koruso ORION sub gvidado de Leopold Brichta. Jadwiga Gibczyńska prezentis esperantlingve monodramon „Maria Curie” La II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 11-13.12. 1979 j., en la sidejo de Krakova Vojevodia Kulturdomo, ĉe la Urba Ĉefplaco 27, tute sendepende de aranĝita iom pli frue ESPERANTA FESTIVALO – OPERA ’79. En la programo de la II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO ektrovis sin tutsimile – informaj prelegoj pri Esperanto kaj movado, renkontiĝo kun itala verkis-tino kaj poetino Lina Gabrielli, rezultoj de Esperanto-instruado, muzikaj programeroj. Jadwiga Gibczyńska prezentis sian propran monodramon „Zamenhof”. Ankaŭ okazis tradicia interkonatiĝa vespero, ekspozicio de esperantaj libroj kaj libroservo, vizitado de malnova krakova urbocentro. En loka krakova gazetaro aperis porokaza informado. Krakova Vojevodia Kulturdomo fariĝis de tiam la konstanta sidejo por ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO (ETdK). Direktoro de Kulturdomo, mag. Tadeusz Starzec partoprenis regule niajn „TAGOJN”, reprezentante samtempe la urbajn aŭtoritatojn de Krakovo. Dum la tagoj 13-14.12.1980 j., en Vojevodia Kul-turdomo okazis tradicia sole-naĵo memoriganta la 121-an naskiĝdatrevenon de d-ro L. L. Zamenhof. Gvidis ĝin Stanisław Świstak. La variigita programo ampleksis i.a. jenajn programerojn: * Fakaj seminarioj: „Organizado de Esperanto-instruado en PEA”, de Stefania Pękalska (Varsovio), „Programoj, lernolibroj kaj instrumetodoj”, de d-ro Leszek Kordylewski (Krakovo), „Instruado de Esperanto en lernejoj”, de Barbara Chmielewska (Varsovio),'' * prelego de mag. Jerzy Kossowski „Krakovo – la objekto de la tutmonda kultura movado”, * monodramo de Jadwiga Gibczyńska „Zamenhof”, * koncerto de Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbigniew Warmuz, * Studenta Muzika Ensemblo sub gvidado de Tadeusz Szubicki (Krakovo), * Libroservo kaj aliaj. Tiu ĉi aranĝo estis konsiderata neoficiale kiel ESPERANTAJ TAGOJ pro ties riĉenhava programo; efektive ĝi estis proklamita kiel ZAMENOFAJ TAGOJ. Dum la tagoj 13.-14.04.1981 j. estis aranĝitaj eksperimente la PRINTEMPAJ ESPERANTO-TAGOJ de KRAKOVO, en Vojevodia Kulturdomo, prezentanta la tradician variigitan programon. Prelegis i.a. Zofia Banet-Fornalowa pri „Esperantista laborista movado”. Jadwiga Gibczyńska prezentis monodramon laŭ „Klechdy pol-skie” de Bolesław Leśmian, esperantigitan de Lidia Ligęza. Okazis ankaŭ lotumado de diversaj esperantaĵoj, libroservo k.a. Tiu ĉi nova ideo pri „Printempaj Tagoj...” ne povis esti akceptita ĝenerale, pro koliziaj iasence interrilatoj kun la aliaj esperantaj aranĝoj en la skalo tutlanda, dum la sama preskaŭ tempo-spaco. Pro tio oni decidis kontinui ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO dumvintre, lige al la zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. Kaj tiukaze – * la III-a ETdK, 10 -12.12.1982 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la IV-a ETdK, 16 -18.12.1983 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la V-a ETdK, 13 -14.04.1985 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la VI-a ETdK, 12 -13.12.1987 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la VII-a ETdK, 9 -11.12.1988 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 * la VIII-a ETdK, 8 -10.12.1989 j. – Oficira Klubo, str. Zyblikiewicza 2 * la IX-a ETdK, 7 - 9.12.1990 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 * la X-a ETdK, 13 -15.12.1991 j. – Krakova Filio de PEA, str. Łobzowska 20 * la XI-a ETdK, 10 -12.12.1993 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XII-a ETdK, 10 -11.12.1994 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XIII-a ETdK, 10 -12.12.1995 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XIV-a ETdK, 13 -15.12.1996 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XV-a ETdK, 12 -14.12.1997 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XVI-a ETdK, 11 -13.12.1998 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XVII-a ETdK, 10 -12.12.1999 j. – Kulturdomo „Podgórze” ul. I. Krasickiego 18-20 * la XVIII-a ETdK, 8 -10.12.2000 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XIX-a ETdK, 8 - 9.12.2001 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XX-a ETdK, 12 - 15.12.2002 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasic-kiego 18-20 kiel la jubilea aranĝo en la vivo de krakova anaro. ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO, rezulte de multjaraj spertoj, akceptas iusence la festivalan formulon, prezentante la organizajn kaj soci-kulturajn atingaĵojn kaj avantaĝojn samtempe, ankaŭ la interligojn kun propra medio kaj partoprenon en la internacia esperantista movado. La ĉefa ideo de ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO motiviĝis ĉekomence enforme de societaj porokazaj vesperoj, amatoraj teatraĵoj, kabaredoj, poeziaj kaj muzikaj vesperoj, porokazaj ekspozicioj, danc-vesperoj, eĉ esperantaj baloj – alireblaj ankaŭ por simpatiantoj de Esperanto. Gravan rolon ludis en la organiza vivo de krakova esperantistaro la Jagelona Universitato, Krakova Komerca Akademio, Ekonomia Altlernejo, kiujn reprezentis en la krakova esperantista movado eminentaj sciencistoj-esperantistoj. </blockquote> Post la 1995 estis fondita nova asocio "Krakova Societo ESPERANTO". Prezidanto la asocio en 1998 fariĝis [[Lidia Ligęza]] kiu kunlabore kun Grażyna Porada kaj aliaj lokaj esperantistoj okupiĝis pri organizado de Esperantaj Tagoj de Krakovo ekde tiam. Post la 2005 al la krakova evento ekkontribuis interalie [[Magdalena Tatara]] kaj [[Adam Wilkus]], kiuj poste transprenis kaj daŭrigis la taskon organizi la eventon. Intertempe, la antaŭa asocio, pro la ŝanĝoj en la jura sistemo pri asocioj, estis fermita. En 2023 loka esperantistaro re-fondis la asocion kun novaj membroj, inter kiuj Tymoteusz Smoliński fariĝis ano de la organiza teamo kune kun la du supre menciitaj. La evento okazas danke al kontribuo de diverslandaj esperantistoj, kiuj prezentas interesajn kaj belajn programerojn. La kulturdomo estis translokigita al la str. Sokolska 13, kiu poste fariĝis la kulturcentro, kunordiganta funkciadon de aliaj kulturdomoj en la urbo. Ĉiuj sube menciitaj eventoj okazis en la kulturcentro: * 27-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1–3.06.2012) * 28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (30.05–1.06.2014) * 29-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05. 2015) * 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2016) * 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1-3.06.2018) * 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (11-13.09.2020) * 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2022) * 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (2-4.06.2023) * 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (31.05–2.06.2024) * 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (6-8.06.2025) * 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05.2026) En 2017, 2019, 2021 Esperantaj Tagoj de Krakovo ne okazis. En 2020 escepte okazis en septembro ĉar antaŭe la kulturcentro estis fermita pro la pandemio. Pri la planotaj krakovaj eventoj oni sciigas en diversaj medioj, interalie en la retejo de [[Eventa Servo |https://eventaservo.org ]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[Ulrich Matthias]]: ''Esperantaj Tagoj en du Mondaj Kulturaj Heredaĵoj''. La Ondo de Esperanto: 20 Junio 2026 * [[Adam Wilkus]]: ''La krakovaj evento kaj renkontoj''. Krakova Esperanto-Bulteno: N-ro 2. 2026. * [[Magdaléna Feifičová]]: ''Trian fojon en Krakovo, Pollando.''. Antaŭen. Suplemento de Informilo 3/33: Septembro 2025 * [[Adam Wilkus]]: ''Krakova evento ĉi-junie''. Pola Esperantisto: 3/2025 * [[Ulrich Matthias]]: ''Krakovo valoris vojaĝon''. La Ondo de Esperanto: 11 Junio 2024 * [[Barbara Pietrzak]]: ''Radioelsendo de Pola Retradio'' 11 Junio 2024 * [[Irek Bobrzak]]: ''La 177a elsendo de Varsovia Vento'' 28 Junio 2024 * [[Małgorzata Komarnicka]]: ''Ni imitu la spertulojn''. Apudvistula Bulteno: 5/2016 * [[Adam Wilkus]]: ''Jubilea evento en Krakovo''. Pola Esperantisto: 4/2016 * [[Andrzej Kołpanowicz]]: ''28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo''. Apudvistula Bulteno: 4/2014 * [[Marian Kostecki]]: ''Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo''. 2002 == Vidu ankaŭ == * [[Krakova Societo ESPERANTO]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://mallonge.net/etdk2012 27-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo * [https://mallonge.net/etdk2014 28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo * [https://mallonge.net/etdk2015 29-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo * [https://mallonge.net/etdk2016 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2018 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2020 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2022 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2023 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2024 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2025krk 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2026 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{Esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] [[Kategorio:Krakovo]] 64ytqkalp0ykoyejg6oimgo3fbaj0b1 9420727 9420697 2026-07-05T10:24:23Z Naturamanto 198608 Aldonitaj kontribuantoj kaj korektitaj ligiloj 9420727 wikitext text/x-wiki <!-- {{Alidirekto|UK}} --> {{Informkesto renkontiĝoj | mallonge = ETdK | plennome = Esperantaj Tagoj de Krakovo | regiono = [[Krakovo]] | periodo = majo / junio | organizanto = [[Krakova Societo ESPERANTO]] | fondiĝodato = [[1906]] | celgrupo = Esperantistoj | urlinfo = [https://eventaservo.org/o/EO-Krakovo Eventoj de KSE] | urlfoto = [http://www.mallonge.net/etdk Archivo de la evento] }} <!-- {{Informkesto organizaĵo}} unu informkesto pli ol sufiĉas - eblas fojfoje kontroli, kiujn avantaĝojn havas ĉiu de la du alternativoj --> '''Esperantaj Tagoj de Krakovo''' estas la aranĝo de krakova esperantistaro kun abunda prelega kaj arta programo, kiu okazas en [[Krakovo]], iama reĝa ĉefurbo de Pollando. Ĝi estas la ĉefa evento de la [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Vendrede kaj sabate oni renkontiĝas en la domo de la krakova kulturcentro "Centrum Kultury Podgórza" por partopreni diverstemajn programerojn: prelegojn, atelierojn, koncertojn. Dimanĉe, okazas ekskurso gvidata en Esperanto al vizitindaj lokoj en la regiono. == Ĝeneralaĵoj == La evento nuntempe okazas ĉiu-jare. Tra la jaroj, la datoj de la evento kaj ĝia formo ŝanĝiĝis. Okazis, ke la evento estis organizita nur ĉiun duan jaron. Antaŭ jardekoj oni organizis ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' meze de decembro, okaze de la naskiĝdatreveno de la kreinto de Esperanto. Tamen, pro malfavora vintra vetero oni decidis plani ĝin dum pli varma sezono, printempe, fine de majo aŭ komence de junio, kiam la naturo verdiĝas. La alia kialo organizi la eventon tiam estis ke la 5-an de junio, 1257, surbaze de la magdeburga juro, la princo de Krakovo Boleslao la Ĉasta, eldonis la leĝon laŭ kiu oni lokigis la urbon. Okaze de la datreveno de la historia evento, la Urbodomo de Krakovo kunlabore kun multaj municipaj kulturaj institucioj, fondaĵoj kaj asocioj, organizas tiam ''Tagojn de Krakovo'', festadon dum kiu surstrate okazas koncertoj kaj la teamo de la Teatro Groteska prezentas la spektaklon "Granda Parado de Drakoj" sabate vespere super la rivero [[Vistulo]] apud la reĝa kastelo sur monteto [[Vavelo]]. Lokaj esperantistoj kutime samtempe organizas tiam ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' danke al kio partoprenantoj povas ĝui ambaŭ eventojn, la urban ĉefe vespere. Programo de la evento estas diverstema. Oni prezentas programerojn pri la arto, kulturo, literaturo sed ankaŭ pri Esperanto-agado, esperantistoj, kongresoj kaj aliaj Esperanto-eventoj, pri sciencoj kaj naturo. Ne mankas vojaĝraportoj kaj prezentaĵoj pri pasioj de samideanoj. Okazas koncertoj kaj foje oni spektas filmojn aŭ rigardas ekspoziciojn. Ĉiam okazas ekskurso al vizitindaj lokoj en la regiono ekzemple al la historia urbo, kastelo, salminejo, monaĥejo, nacia parko, praarbaro. == Historio == Laŭ la "Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo" verkita de Marian Kostecki okaze de jubileaj 20-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo, en 2002: <blockquote> Sub la influo de bonsukcesintaj aranĝoj poresperantaj en Krakovo, nome koncertoj, baloj kaj spektakloj, venis la nova ideo – aranĝi laŭeble ĉiujare – la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO, atingeblaj ankaŭ por neesperantistoj – simpatiantoj de Esperanto kaj por daŭrigi promociadon de Esperanto postmilite en Krakovo kaj ties sudpollanda regiono, interligante la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO kun zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. La 1-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 17.-18.12. 1977 j., lige al la 90-jara datreveno de Esperanto kaj 118-a naskiĝdatreveno de d-ro L. L. Za-menhof, en la „Debat-salonego” de Krakova Urba Konsilantaro. Inaŭguran paroladon plenumis Zbigniew Warmuz, porokazan prelegon faris [[Stanisław Świstak]]; nome de krakova Urbestraro bonvenigis la ĉeestantojn Barbara Guzik – vicprezidanto de la Urba Nacia Konsilantaro. Ŝi distingis samtempe – nome de Krakova Urbestraro – la plej aktivajn esperantistojn: Stanisława SEWERYN, Maria TOWPASZ, Maria WARMUZ kaj Józefa ZAMORSKA per oraj insignoj – „Pro Volontula Laboro al Urbo Krakovo”; d-ro [[Leszek Kordylewski|Leszek KORDYLEWSKI]] estis distingita per arĝenta insigno, kaj Stanisław ŚWISTAK estis distingita per arĝenta insigno „Pro Meritoj al la Krakova Vojevodio”. En la art-programo elpaŝis Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbiniew Warmuz, ankaŭ la dua Esperanta Koruso ORION sub gvidado de Leopold Brichta. [[Jadwiga Gibczyńska]] prezentis esperantlingve monodramon „Maria Curie” La II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 11-13.12. 1979 j., en la sidejo de Krakova Vojevodia Kulturdomo, ĉe la Urba Ĉefplaco 27, tute sendepende de aranĝita iom pli frue ESPERANTA FESTIVALO – OPERA ’79. En la programo de la II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO ektrovis sin tutsimile – informaj prelegoj pri Esperanto kaj movado, renkontiĝo kun itala verkis-tino kaj poetino Lina Gabrielli, rezultoj de Esperanto-instruado, muzikaj programeroj. [[Jadwiga Gibczyńska]] prezentis sian propran monodramon „Zamenhof”. Ankaŭ okazis tradicia interkonatiĝa vespero, ekspozicio de esperantaj libroj kaj libroservo, vizitado de malnova krakova urbocentro. En loka krakova gazetaro aperis porokaza informado. Krakova Vojevodia Kulturdomo fariĝis de tiam la konstanta sidejo por ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO (ETdK). Direktoro de Kulturdomo, mag. Tadeusz Starzec partoprenis regule niajn „TAGOJN”, reprezentante samtempe la urbajn aŭtoritatojn de Krakovo. Dum la tagoj 13-14.12.1980 j., en Vojevodia Kulturdomo okazis tradicia sole-naĵo memoriganta la 121-an naskiĝdatrevenon de d-ro L. L. Zamenhof. Gvidis ĝin [[Stanisław Świstak]]. La variigita programo ampleksis i.a. jenajn programerojn: * Fakaj seminarioj: „Organizado de Esperanto-instruado en PEA”, de Stefania Pękalska (Varsovio), „Programoj, lernolibroj kaj instrumetodoj”, de d-ro [[Leszek Kordylewski]] (Krakovo), „Instruado de Esperanto en lernejoj”, de Barbara Chmielewska (Varsovio),'' * prelego de mag. Jerzy Kossowski „Krakovo – la objekto de la tutmonda kultura movado”, * monodramo de Jadwiga Gibczyńska „Zamenhof”, * koncerto de Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbigniew Warmuz, * Studenta Muzika Ensemblo sub gvidado de Tadeusz Szubicki (Krakovo), * Libroservo kaj aliaj. Tiu ĉi aranĝo estis konsiderata neoficiale kiel ESPERANTAJ TAGOJ pro ties riĉenhava programo; efektive ĝi estis proklamita kiel ZAMENOFAJ TAGOJ. Dum la tagoj 13.-14.04.1981 j. estis aranĝitaj eksperimente la PRINTEMPAJ ESPERANTO-TAGOJ de KRAKOVO, en Vojevodia Kulturdomo, prezentanta la tradician variigitan programon. Prelegis i.a. Zofia Banet-Fornalowa pri „Esperantista laborista movado”. Jadwiga Gibczyńska prezentis monodramon laŭ „Klechdy pol-skie” de Bolesław Leśmian, esperantigitan de Lidia Ligęza. Okazis ankaŭ lotumado de diversaj esperantaĵoj, libroservo k.a. Tiu ĉi nova ideo pri „Printempaj Tagoj...” ne povis esti akceptita ĝenerale, pro koliziaj iasence interrilatoj kun la aliaj esperantaj aranĝoj en la skalo tutlanda, dum la sama preskaŭ tempo-spaco. Pro tio oni decidis kontinui ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO dumvintre, lige al la zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. Kaj tiukaze – * la III-a ETdK, 10 -12.12.1982 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la IV-a ETdK, 16 -18.12.1983 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la V-a ETdK, 13 -14.04.1985 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la VI-a ETdK, 12 -13.12.1987 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la VII-a ETdK, 9 -11.12.1988 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 * la VIII-a ETdK, 8 -10.12.1989 j. – Oficira Klubo, str. Zyblikiewicza 2 * la IX-a ETdK, 7 - 9.12.1990 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 * la X-a ETdK, 13 -15.12.1991 j. – Krakova Filio de PEA, str. Łobzowska 20 * la XI-a ETdK, 10 -12.12.1993 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XII-a ETdK, 10 -11.12.1994 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XIII-a ETdK, 10 -12.12.1995 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XIV-a ETdK, 13 -15.12.1996 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XV-a ETdK, 12 -14.12.1997 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XVI-a ETdK, 11 -13.12.1998 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XVII-a ETdK, 10 -12.12.1999 j. – Kulturdomo „Podgórze” ul. I. Krasickiego 18-20 * la XVIII-a ETdK, 8 -10.12.2000 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XIX-a ETdK, 8 - 9.12.2001 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XX-a ETdK, 12 - 15.12.2002 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasic-kiego 18-20 kiel la jubilea aranĝo en la vivo de krakova anaro. ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO, rezulte de multjaraj spertoj, akceptas iusence la festivalan formulon, prezentante la organizajn kaj soci-kulturajn atingaĵojn kaj avantaĝojn samtempe, ankaŭ la interligojn kun propra medio kaj partoprenon en la internacia esperantista movado. La ĉefa ideo de ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO motiviĝis ĉekomence enforme de societaj porokazaj vesperoj, amatoraj teatraĵoj, kabaredoj, poeziaj kaj muzikaj vesperoj, porokazaj ekspozicioj, danc-vesperoj, eĉ esperantaj baloj – alireblaj ankaŭ por simpatiantoj de Esperanto. Gravan rolon ludis en la organiza vivo de krakova esperantistaro la Jagelona Universitato, Krakova Komerca Akademio, Ekonomia Altlernejo, kiujn reprezentis en la krakova esperantista movado eminentaj sciencistoj-esperantistoj. </blockquote> La kulturdomo estis translokigita al la str. Sokolska 13, kiu poste fariĝis la kulturcentro, kunordiganta funkciadon de aliaj kulturdomoj en la urbo. Ĉiuj sube menciitaj eventoj okazis en la kulturcentro: * 27-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1–3.06.2012) * 28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (30.05–1.06.2014) * 29-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05. 2015) * 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2016) * 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1-3.06.2018) * 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (11-13.09.2020) * 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2022) * 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (2-4.06.2023) * 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (31.05–2.06.2024) * 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (6-8.06.2025) * 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05.2026) En 2017, 2019, 2021 Esperantaj Tagoj de Krakovo ne okazis. En 2020 escepte okazis en septembro ĉar antaŭe la kulturcentro estis fermita pro la pandemio. Post la 1995 estis fondita nova asocio "Krakova Societo ESPERANTO". Prezidanto la asocio en 1998 fariĝis [[Lidia Ligęza]] kiu kunlabore kun Grażyna Porada kaj aliaj lokaj esperantistoj okupiĝis pri organizado de Esperantaj Tagoj de Krakovo ekde tiam. Post la 2005 al la krakova evento ekkontribuis interalie [[Magdalena Tatara]] kaj [[Adam Wilkus]], kiuj poste transprenis kaj daŭrigis la taskon organizi la eventon. Intertempe, la antaŭa asocio, pro la ŝanĝoj en la jura sistemo pri asocioj, estis fermita. En 2023 loka esperantistaro re-fondis la asocion kun novaj membroj, inter kiuj Tymoteusz Smoliński fariĝis ano de la organiza teamo kune kun la du supre menciitaj. La evento okazas danke al kontribuo de diverslandaj esperantistoj, kiuj prezentas interesajn kaj belajn programerojn. Inter la kontribuantoj menciindas interalie: [[Anna Ramza]], [[Włodzimierz Opoka]], [[Ilona Koutny]], Adam Łomnicki, Edward Malewicz, Zbigniew Duda, [[Andrzej Sochacki]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Robert Kamiński]], Irek Bobrzak, [[Barbara Pietrzak]], [[Roman Dobrzyński]], [[Andrzej Kołpanowicz]], [[Jerzy Antoni Walaszek]], [[Edward Kozyra]], [[Ulrich Matthias]], [[Pavol Petrík]], [[Teresa Nemere]], Maria Pokrzywnicka, Paweł Dzienis, Mariusz Rado, Roman Gmyrek, Grzegorz Słowiński, Ewa Katarzyna Corominias, Marta Michałowska, Bożena Kocyk, Marian Kocyk, Bronisław Kieres, Stanisław Mandrak, Aleksander Zdechlik, Ewa Caban, Dariusz Caban, Krystyna Zgud, Kinga Gierula-Mirocha. Pri la arta programo kontribuis Irena Urbańska, Joachmim Kołpanowicz, Julia Kołpanowicz, Jadwiga Dzięgielewska, Zuzanna Kornicka, Halina Różanek, Jadwiga Żebrok, Lidia Komar kaj la ensemblo Junaj Voĉoj, Mikaelo Lineckij kaj Tetiana Kolomijec, Jolanta Kieres kun la teatra grupo, koruso KAMEA, Aleksandra kaj Julia Czajka. Pri la planotaj krakovaj eventoj oni sciigas en diversaj medioj, interalie en la retejo de [[Eventa Servo |https://eventaservo.org ]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[Ulrich Matthias]]: ''Esperantaj Tagoj en du Mondaj Kulturaj Heredaĵoj''. La Ondo de Esperanto: 20 Junio 2026 * [[Adam Wilkus]]: ''La krakovaj evento kaj renkontoj''. Krakova Esperanto-Bulteno: N-ro 2. 2026. * [[Magdaléna Feifičová]]: ''Trian fojon en Krakovo, Pollando.''. Antaŭen. Suplemento de Informilo 3/33: Septembro 2025 * [[Adam Wilkus]]: ''Krakova evento ĉi-junie''. Pola Esperantisto: 3/2025 * [[Ulrich Matthias]]: ''Krakovo valoris vojaĝon''. La Ondo de Esperanto: 11 Junio 2024 * [[Barbara Pietrzak]]: ''Radioelsendo de Pola Retradio'' 11 Junio 2024 * [[Irek Bobrzak]]: ''La 177a elsendo de Varsovia Vento'' 28 Junio 2024 * [[Małgorzata Komarnicka]]: ''Ni imitu la spertulojn''. Apudvistula Bulteno: 5/2016 * [[Adam Wilkus]]: ''Jubilea evento en Krakovo''. Pola Esperantisto: 4/2016 * [[Andrzej Kołpanowicz]]: ''28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo''. Apudvistula Bulteno: 4/2014 * [[Marian Kostecki]]: ''Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo''. 2002 == Vidu ankaŭ == * [[Krakova Societo ESPERANTO]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://mallonge.net/etdk2012 27-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2014 28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2015 29-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2016 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2018 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2020 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2022 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2023 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2024 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2025krk 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2026 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{Esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] [[Kategorio:Krakovo]] lsp73bhjubol4jcbe4jd7cxkqvhv4mo 0 949006 9420559 2026-07-04T23:52:38Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Rhinopomastus |koloro = pink |dosiero = Irrisor cyanomelas - 1820-1860 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ16100043.tif |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Cimitarbeka arbupupo]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = Buc..." 9420559 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Rhinopomastus |koloro = pink |dosiero = Irrisor cyanomelas - 1820-1860 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ16100043.tif |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Cimitarbeka arbupupo]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = '''''Rhinopomastus''''' |genro aŭtoritato = [[William Jardine (natursciencisto)|Jardine]], 1828 |specioj de subdivizio = specioj |subdivizio2 = *''[[Rhinopomastus aterrimus]]'' *''[[Rhinopomastus cyanomelas]]'' *''[[Rhinopomastus minor]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Rhinopomastus''''' estas unu el la du genroj de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ili estas limigitaj al [[sub-Sahara Afriko]]. Temas pri tri aŭ kvar specioj kiuj estas ofte klasitaj en la upupa familio [[Fenikuledoj]]; Tamen, genetikaj studoj montras, ke ili diverĝis de la veraj arbupupoj antaŭ proksimume 10 milionoj da jaroj, kaj tial ili foje estas klasifikataj en apartan familion, la Rinopomastedoj.<ref>{{Cite journal |last=Fjeldsa |first=Jon |last2=Bowie |first2=Rauri C. K. |date=2008 |title=New perspectives on the origin and diversification of Africa’s forest avifauna |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1111/j.1365-2028.2008.00992.x |journal=African Journal of Ecology |volume=46 |issue=3 |pages=235-247 |doi=10.1111/j.1365-2028.2008.00992.x|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Symes |first=Craig |last2=Perrin |first2=Michael R. |date=2008 |title=The habitat and associated bird assemblages of the Grey-headed Parrot Poicephalus fuscicollis suahelicus in Limpopo Province, South Africa |url=https://www.researchgate.net/publication/233497882_The_habitat_and_associated_bird_assemblages_of_the_Grey-headed_Parrot_Poicephalus_fuscicollis_suahelicus_in_Limpopo_Province_South_Africa |journal=Ostrich: Journal of African Ornithology |volume=79 |issue=1 |pages=9-22 |doi=10.2989/OSTRICH.2008.79.1.2.375}}</ref> Ili estas pli malgrandaj ol la plej multaj arbupupoj, kaj iliaj bekoj estas forte kurbaj kiel [[cimitaro]], kio donas al ili ordinaran nomon de ''cimitarbekuloj''. Ili estas plejparte brilnigraj, kun kelkaj blankaj markoj sur la flugiloj. Dum aliaj arbupupoj estas sociemaj birdoj, kiuj kolektiĝas en aroj, la cimitarbekuloj estas kutime vidataj solaj aŭ en paroj. Ili manĝas ĉefe insektojn kaj aliajn senvertebrulojn, kiujn ili trovas per siaj bekoj, esplorante truojn kaj fendojn. Ili estas akrobataj birdoj, bone adaptitaj por grimpi tra arboj. La ovoj estas demetataj en arbotruo. ==Specioj== The genus contains four species:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=7 November 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Image !! Scientific name !! Common name !! Description !! Distribution |- ||| ''Rhinopomastus castaneiceps''||[[Forest wood hoopoe]] || ||Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Ghana, Guinea, Liberia, Nigeria, Rwanda, and Uganda. |- |[[File:Black Scimitar-Bill - Gambia (31806634514).jpg|120px]] || ''Rhinopomastus aterrimus'' || [[Black scimitarbill]] ||less markedly curved bill than the others ||Two populations, one extending from [[West Africa]] eastwards to [[Ethiopia]] and the other in [[Angola]] and adjacent countries. |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Common Scimitarbill (Rhinopomastus cyanomelas).jpg|120px]] || ''Rhinopomastus cyanomelas'' || [[Common scimitarbill]] || the largest and longest-tailed species and the only one with white markings on the tail.||[[Southern Africa|Southern]] and [[Eastern Africa]] |- |[[File:Rhinopomastus minor juvenile, Tanzania.jpg|120px]] || ''Rhinopomastus minor'' || [[Abyssinian scimitarbill]] ||smaller than the others with a red bill rather than a black one. ||arid scrub from [[Tanzania]] north to [[Somalia]]. |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christopher Perrins, ''eld.'' (2004) ''The New Encyclopedia of Birds'', Oxford University Press, Oxford * Ian Sinclair & Peter Ryan (2003) ''Birds of Africa south of the Sahara'', Struik, Cape Town == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] qvpqz2tgk7b2utvizqcbkxbwx4p7hpn 9420561 9420559 2026-07-04T23:55:18Z Kani 670 9420561 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Rhinopomastus |koloro = pink |dosiero = Irrisor cyanomelas - 1820-1860 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ16100043.tif |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Cimitarbeka arbupupo]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = '''''Rhinopomastus''''' |genro aŭtoritato = [[William Jardine (natursciencisto)|Jardine]], 1828 |specioj de subdivizio = specioj |subdivizio2 = *''[[Rhinopomastus aterrimus]]'' *''[[Rhinopomastus cyanomelas]]'' *''[[Rhinopomastus minor]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Rhinopomastus''''' aŭ '''cimitarbekuloj''' estas unu el la du genroj de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ili estas limigitaj al [[sub-Sahara Afriko]]. Temas pri tri aŭ kvar specioj kiuj estas ofte klasitaj en la upupa familio [[Fenikuledoj]]; tamen, genetikaj studoj montras, ke ili diverĝis de la veraj arbupupoj antaŭ proksimume 10 milionoj da jaroj, kaj tial ili foje estas klasifikataj en apartan familion, la Rinopomastedoj.<ref>{{Cite journal |last=Fjeldsa |first=Jon |last2=Bowie |first2=Rauri C. K. |date=2008 |title=New perspectives on the origin and diversification of Africa’s forest avifauna |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1111/j.1365-2028.2008.00992.x |journal=African Journal of Ecology |volume=46 |issue=3 |pages=235-247 |doi=10.1111/j.1365-2028.2008.00992.x|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Symes |first=Craig |last2=Perrin |first2=Michael R. |date=2008 |title=The habitat and associated bird assemblages of the Grey-headed Parrot Poicephalus fuscicollis suahelicus in Limpopo Province, South Africa |url=https://www.researchgate.net/publication/233497882_The_habitat_and_associated_bird_assemblages_of_the_Grey-headed_Parrot_Poicephalus_fuscicollis_suahelicus_in_Limpopo_Province_South_Africa |journal=Ostrich: Journal of African Ornithology |volume=79 |issue=1 |pages=9-22 |doi=10.2989/OSTRICH.2008.79.1.2.375}}</ref> == Priskribo == Ili estas pli malgrandaj ol la plej multaj arbupupoj, kaj iliaj bekoj estas forte kurbaj kiel [[cimitaro]], kio donas al ili ordinaran nomon de ''cimitarbekuloj''. Ili estas plejparte brilnigraj, kun kelkaj blankaj markoj sur la flugiloj. Dum aliaj arbupupoj estas sociemaj birdoj, kiuj kolektiĝas en aroj, la cimitarbekuloj estas kutime vidataj solaj aŭ en paroj. Ili manĝas ĉefe insektojn kaj aliajn senvertebrulojn, kiujn ili trovas per siaj bekoj, esplorante truojn kaj fendojn. Ili estas akrobataj birdoj, bone adaptitaj por grimpi tra arboj. La ovoj estas demetataj en arbotruo. ==Specioj== La genro enhavas jenajn kvar speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=7a de Novembro 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Image !! Scientific name !! Common name !! Description !! Distribution |- ||| ''Rhinopomastus castaneiceps''||[[Forest wood hoopoe]] || ||Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Ghana, Guinea, Liberia, Nigeria, Rwanda, and Uganda. |- |[[File:Black Scimitar-Bill - Gambia (31806634514).jpg|120px]] || ''Rhinopomastus aterrimus'' || [[Black scimitarbill]] ||less markedly curved bill than the others ||Two populations, one extending from [[West Africa]] eastwards to [[Ethiopia]] and the other in [[Angola]] and adjacent countries. |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Common Scimitarbill (Rhinopomastus cyanomelas).jpg|120px]] || ''Rhinopomastus cyanomelas'' || [[Common scimitarbill]] || the largest and longest-tailed species and the only one with white markings on the tail.||[[Southern Africa|Southern]] and [[Eastern Africa]] |- |[[File:Rhinopomastus minor juvenile, Tanzania.jpg|120px]] || ''Rhinopomastus minor'' || [[Abyssinian scimitarbill]] ||smaller than the others with a red bill rather than a black one. ||arid scrub from [[Tanzania]] north to [[Somalia]]. |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christopher Perrins, ''eld.'' (2004) ''The New Encyclopedia of Birds'', Oxford University Press, Oxford * Ian Sinclair & Peter Ryan (2003) ''Birds of Africa south of the Sahara'', Struik, Cape Town == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] cjljp65si2ld57ppewmoxwh0menggxv 9420562 9420561 2026-07-05T00:02:45Z Kani 670 /* Specioj */ 9420562 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Rhinopomastus |koloro = pink |dosiero = Irrisor cyanomelas - 1820-1860 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ16100043.tif |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Cimitarbeka arbupupo]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = '''''Rhinopomastus''''' |genro aŭtoritato = [[William Jardine (natursciencisto)|Jardine]], 1828 |specioj de subdivizio = specioj |subdivizio2 = *''[[Rhinopomastus aterrimus]]'' *''[[Rhinopomastus cyanomelas]]'' *''[[Rhinopomastus minor]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Rhinopomastus''''' aŭ '''cimitarbekuloj''' estas unu el la du genroj de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ili estas limigitaj al [[sub-Sahara Afriko]]. Temas pri tri aŭ kvar specioj kiuj estas ofte klasitaj en la upupa familio [[Fenikuledoj]]; tamen, genetikaj studoj montras, ke ili diverĝis de la veraj arbupupoj antaŭ proksimume 10 milionoj da jaroj, kaj tial ili foje estas klasifikataj en apartan familion, la Rinopomastedoj.<ref>{{Cite journal |last=Fjeldsa |first=Jon |last2=Bowie |first2=Rauri C. K. |date=2008 |title=New perspectives on the origin and diversification of Africa’s forest avifauna |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1111/j.1365-2028.2008.00992.x |journal=African Journal of Ecology |volume=46 |issue=3 |pages=235-247 |doi=10.1111/j.1365-2028.2008.00992.x|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Symes |first=Craig |last2=Perrin |first2=Michael R. |date=2008 |title=The habitat and associated bird assemblages of the Grey-headed Parrot Poicephalus fuscicollis suahelicus in Limpopo Province, South Africa |url=https://www.researchgate.net/publication/233497882_The_habitat_and_associated_bird_assemblages_of_the_Grey-headed_Parrot_Poicephalus_fuscicollis_suahelicus_in_Limpopo_Province_South_Africa |journal=Ostrich: Journal of African Ornithology |volume=79 |issue=1 |pages=9-22 |doi=10.2989/OSTRICH.2008.79.1.2.375}}</ref> == Priskribo == Ili estas pli malgrandaj ol la plej multaj arbupupoj, kaj iliaj bekoj estas forte kurbaj kiel [[cimitaro]], kio donas al ili ordinaran nomon de ''cimitarbekuloj''. Ili estas plejparte brilnigraj, kun kelkaj blankaj markoj sur la flugiloj. Dum aliaj arbupupoj estas sociemaj birdoj, kiuj kolektiĝas en aroj, la cimitarbekuloj estas kutime vidataj solaj aŭ en paroj. Ili manĝas ĉefe insektojn kaj aliajn senvertebrulojn, kiujn ili trovas per siaj bekoj, esplorante truojn kaj fendojn. Ili estas akrobataj birdoj, bone adaptitaj por grimpi tra arboj. La ovoj estas demetataj en arbotruo. ==Specioj== La genro enhavas jenajn kvar speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=7a de Novembro 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Aspekto !! Distribuo |- ||| ''Rhinopomastus castaneiceps''||[[Brunkapa arbupupo]] || ||Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Liberio, Niĝerio, Ruando kaj Ugando. |- |[[File:Black Scimitar-Bill - Gambia (31806634514).jpg|120px]] || ''Rhinopomastus aterrimus'' || [[Nigra arbupupo]] ||beko malpli rimarkinde kurba ol tiu de la aliaj ||Du populacioj: unu etendiĝanta de [[Okcidenta Afriko] orienten ĝis [[Etiopio]], kaj la alia en Angolo kaj apudaj landoj. |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Common Scimitarbill (Rhinopomastus cyanomelas).jpg|120px]] || ''Rhinopomastus cyanomelas'' || [[Cimitarbeka arbupupo]] || la plej granda specio kun la plej longa vosto, kaj la sola kun blankaj markoj sur la vosto.||[[Suda Afriko|Suda]] kaj [[Orienta Afriko]] |- |[[File:Rhinopomastus minor juvenile, Tanzania.jpg|120px]] || ''Rhinopomastus minor'' || [[Eta arbupupo]] ||pli malgranda ol la aliaj, kun ruĝa beko anstataŭ nigra. ||arida arbustaro el [[Tanzanio]] norden ĝis [[Somalio]]. |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christopher Perrins, ''eld.'' (2004) ''The New Encyclopedia of Birds'', Oxford University Press, Oxford * Ian Sinclair & Peter Ryan (2003) ''Birds of Africa south of the Sahara'', Struik, Cape Town == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] s861nglfielz00u5r4d0kyu1d3y9csj 9420574 9420562 2026-07-05T00:15:05Z Kani 670 /* Specioj */ 9420574 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Rhinopomastus |koloro = pink |dosiero = Irrisor cyanomelas - 1820-1860 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ16100043.tif |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Cimitarbeka arbupupo]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = '''''Rhinopomastus''''' |genro aŭtoritato = [[William Jardine (natursciencisto)|Jardine]], 1828 |specioj de subdivizio = specioj |subdivizio2 = *''[[Rhinopomastus aterrimus]]'' *''[[Rhinopomastus cyanomelas]]'' *''[[Rhinopomastus minor]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Rhinopomastus''''' aŭ '''cimitarbekuloj''' estas unu el la du genroj de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ili estas limigitaj al [[sub-Sahara Afriko]]. Temas pri tri aŭ kvar specioj kiuj estas ofte klasitaj en la upupa familio [[Fenikuledoj]]; tamen, genetikaj studoj montras, ke ili diverĝis de la veraj arbupupoj antaŭ proksimume 10 milionoj da jaroj, kaj tial ili foje estas klasifikataj en apartan familion, la Rinopomastedoj.<ref>{{Cite journal |last=Fjeldsa |first=Jon |last2=Bowie |first2=Rauri C. K. |date=2008 |title=New perspectives on the origin and diversification of Africa’s forest avifauna |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1111/j.1365-2028.2008.00992.x |journal=African Journal of Ecology |volume=46 |issue=3 |pages=235-247 |doi=10.1111/j.1365-2028.2008.00992.x|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Symes |first=Craig |last2=Perrin |first2=Michael R. |date=2008 |title=The habitat and associated bird assemblages of the Grey-headed Parrot Poicephalus fuscicollis suahelicus in Limpopo Province, South Africa |url=https://www.researchgate.net/publication/233497882_The_habitat_and_associated_bird_assemblages_of_the_Grey-headed_Parrot_Poicephalus_fuscicollis_suahelicus_in_Limpopo_Province_South_Africa |journal=Ostrich: Journal of African Ornithology |volume=79 |issue=1 |pages=9-22 |doi=10.2989/OSTRICH.2008.79.1.2.375}}</ref> == Priskribo == Ili estas pli malgrandaj ol la plej multaj arbupupoj, kaj iliaj bekoj estas forte kurbaj kiel [[cimitaro]], kio donas al ili ordinaran nomon de ''cimitarbekuloj''. Ili estas plejparte brilnigraj, kun kelkaj blankaj markoj sur la flugiloj. Dum aliaj arbupupoj estas sociemaj birdoj, kiuj kolektiĝas en aroj, la cimitarbekuloj estas kutime vidataj solaj aŭ en paroj. Ili manĝas ĉefe insektojn kaj aliajn senvertebrulojn, kiujn ili trovas per siaj bekoj, esplorante truojn kaj fendojn. Ili estas akrobataj birdoj, bone adaptitaj por grimpi tra arboj. La ovoj estas demetataj en arbotruo. ==Specioj== La genro enhavas jenajn kvar speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=7a de Novembro 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Aspekto !! Distribuo |- ||| ''Rhinopomastus castaneiceps''||[[Brunkapa arbupupo]] || ||Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Liberio, Niĝerio, Ruando kaj Ugando. |- |[[File:Black Scimitar-Bill - Gambia (31806634514).jpg|120px]] || ''Rhinopomastus aterrimus'' || [[Nigra arbupupo]] ||beko malpli rimarkinde kurba ol tiu de la aliaj ||Du populacioj: unu etendiĝanta de [[Okcidenta Afriko]] orienten ĝis [[Etiopio]], kaj la alia en Angolo kaj apudaj landoj. |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Common Scimitarbill (Rhinopomastus cyanomelas).jpg|120px]] || ''Rhinopomastus cyanomelas'' || [[Cimitarbeka arbupupo]] || la plej granda specio kun la plej longa vosto, kaj la sola kun blankaj markoj sur la vosto.||[[Suda Afriko|Suda]] kaj [[Orienta Afriko]] |- |[[File:Rhinopomastus minor juvenile, Tanzania.jpg|120px]] || ''Rhinopomastus minor'' || [[Eta arbupupo]] ||pli malgranda ol la aliaj, kun ruĝa beko anstataŭ nigra. ||arida arbustaro el [[Tanzanio]] norden ĝis [[Somalio]]. |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christopher Perrins, ''eld.'' (2004) ''The New Encyclopedia of Birds'', Oxford University Press, Oxford * Ian Sinclair & Peter Ryan (2003) ''Birds of Africa south of the Sahara'', Struik, Cape Town == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] kls1cj2g0txn7xeaaytt5euakdj9ltl 0 949007 9420571 2026-07-05T00:12:30Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Brunkapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = Irrisor-ScoptelusKeulemans.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Malsupre, ilustraĵo de [[John Gerrard Keulemans|Keulemans]], 1892 |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Rhinopomastus]]'' |specio = '''Brunkapa arbupupo'''..." 9420571 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Brunkapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = Irrisor-ScoptelusKeulemans.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Malsupre, ilustraĵo de [[John Gerrard Keulemans|Keulemans]], 1892 |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Rhinopomastus]]'' |specio = '''Brunkapa arbupupo''' ''R. castaneiceps'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Rhinopomastus castaneiceps'' |article-number=e.T22682689A264020353 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22682689A264020353.en}}</ref> |dunomo = ''Rhinopomastus castaneiceps'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1871) |sinonimo=*''Scoptelus castaneiceps''<br/> *''Phoeniculus castaneiceps'' *''Irrisor castaneiceps'' |specioj de subdivizio = specioj |subdivizio2 = |vikispecio = Rhinopomastus castaneiceps |komunejo = Rhinopomastus castaneiceps |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Brunkapa arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Rhinopomastus castaneiceps'') estas granda specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]'' aŭ unu el la tri aŭ kvar de la genro ''[[Rhinopomastus]]''. Ĝi troviĝas en [[Kameruno]], la [[Centrafrika Respubliko]], la [[Respubliko Kongo]], la [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Niĝerio]], [[Ruando]] kaj [[Ugando]]. Tems pri mezgranda birdo kun helbrunaj kapo kaj kolo kaj malhelblua cetera plumaro, pli viola en la longa vosto. La beko kaj piedoj estas kornorozkoloraj. == Referencoj == {{Referencoj}} * ''Birds of The Gambia'' de Barlow, Wacher kaj Disley, {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 3akxd4wqjtl8kmxig531h7mzypojhnc 9420572 9420571 2026-07-05T00:13:24Z Kani 670 9420572 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Brunkapa arbupupo |koloro = pink |dosiero = Irrisor-ScoptelusKeulemans.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Malsupre, ilustraĵo de [[John Gerrard Keulemans|Keulemans]], 1892 |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |familio = [[Fenikuledoj]] |genro = ''[[Rhinopomastus]]'' |specio = '''Brunkapa arbupupo''' ''R. castaneiceps'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Rhinopomastus castaneiceps'' |article-number=e.T22682689A264020353 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22682689A264020353.en}}</ref> |dunomo = ''Rhinopomastus castaneiceps'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1871) |sinonimo=*''Scoptelus castaneiceps''<br/> *''Phoeniculus castaneiceps'' *''Irrisor castaneiceps'' |specioj de subdivizio = specioj |subdivizio2 = |vikispecio = Rhinopomastus castaneiceps |komunejo = Rhinopomastus castaneiceps |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Brunkapa arbupupo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Rhinopomastus castaneiceps'') estas granda specio de [[birdoj]] en la familio [[Fenikuledoj]]. Ĝi estas unu el la kvar aŭ kvin specioj de la genro ''[[Phoeniculus]]'' aŭ unu el la tri aŭ kvar de la genro ''[[Rhinopomastus]]''. Ĝi troviĝas en [[Kameruno]], la [[Centrafrika Respubliko]], la [[Respubliko Kongo]], la [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Niĝerio]], [[Ruando]] kaj [[Ugando]]. [[File:Rhinopomastus castaneiceps - Zac Peterson - 557873389.jpeg|thumb|maldekstre|Surbranĉe]] Tems pri mezgranda birdo kun helbrunaj kapo kaj kolo kaj malhelblua cetera plumaro, pli viola en la longa vosto. La beko kaj piedoj estas kornorozkoloraj. == Referencoj == {{Referencoj}} * ''Birds of The Gambia'' de Barlow, Wacher kaj Disley, {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Buceroformaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 6f6mj24yz5cxc1pzsf8ik8ypkwos7e8 0 949008 9420573 2026-07-05T00:14:37Z Kani 670 Alidirektigis al [[Brunkapa arbupupo]] 9420573 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Brunkapa arbupupo]] 9galwc1eq5kwzp47qz89up1hw3yhn3q 0 949009 9420584 2026-07-05T01:42:51Z Wheatley2 216749 Wheatley2 movis paĝon [[Río Negro (Amazonio)]] al [[Rio Negro (Amazonio)]] anstataŭigante alidirektilon: Malĝusta titolo 9420584 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rio Negro (Amazonio)]] 6fah07fswiozz5gdopa3wu2bt0og5v2 0 949010 9420616 2026-07-05T06:20:41Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1356832622|Thomas Hart Benton (painter)]]" 9420616 wikitext text/x-wiki '''Thomas Hart BENTON''' (naskiĝis la 15-an de aprilo 1889 en [[Neosho (Misurio)|Neosho]], [[Misurio]] - mortis la 19-an de januaro 1975 en [[Kansasurbo]], Misurio) estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Murpentraĵo|murpentraĵisto]] kaj [[Gravurado|presaĵisto]]. Kune kun [[Grant Wood]] kaj John Steuart Curry, li estis ĉe la avangardo de la regionisma artmovado. La fluidaj, skulptitaj figuroj en liaj pentraĵoj montris ĉiutagajn homojn en scenoj de la vivo en Usono. Lia verkaro estas forte asociita kun la [[Usona Mez-Okcidento|Mezokcidento de Usono]], la regiono en kiu li naskiĝis kaj kiun li nomis hejmo dum la plej granda parto de sia vivo. Li ankaŭ studis en [[Parizo]], loĝis en [[Novjorko]] dum pli ol 20 jaroj kaj pentris multajn verkojn tie, somerumis dum 50 jaroj sur Martha's Vineyard apud la marbordo de [[Nov-Anglio]], kaj ankaŭ pentris scenojn de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|usona Sudo]] kaj [[Okcidenta Usono|Okcidento]]. [[Dosiero:Thomas_Hart_Benton_-_People_of_Chilmark_(Figure_Composition)_1920.jpg|eta|''Homoj de Chilmark (Figuro-Komponaĵo)'', 1920, en la kolekto de la Hirshhorn Muzeo en Vaŝingtono.]] [[Dosiero:New_York,_Early_20s.jpg|maldekstra|eta|En 1924, Benton prezentis tri famaĵojn en [[Madison Square]] de Novjorko en sia pentraĵo ''"New York, Early Twenties" (Novjorko, fruaj dudekaj'').]] [[Dosiero:Benton_American_Discovery_Viewed_by_Native_Americans.jpg|eta|''Amerika malkovro vidita de [[Indiĝenaj amerikanoj|Indiĝenaj Amerikanoj]]'' (1922), [[Salem (Masaĉuseco)|Salem]], Muzeo Peabody Essex. <ref>{{cite web|last=Cardin|first=Dinah|date=August 14, 2015|title=Benton painting Native Americans|url=https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|url-status=live|website=www.pem.org|location=[[Salem, Massachusetts]]|publisher=[[Peabody Essex Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930030008/https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|archive-date=September 30, 2020|access-date=February 21, 2022}}</ref>]] {{Granda dosiero|Thomas Hart Benton - Achelous and Hercules - Smithsonian.jpg|900px|''[[Aĥeloo kaj Heraklo]]'', murpentraĵo de 1947 farita por grandmagazeno en Kansasurbo, nun en la [[Smithsonian Usona Arta Muzeo]]|box width|center}} [[Dosiero:Again_-_DPLA_-_7d0706ed734f1c7efc92d567a595e527.jpg|dekstra|eta|250x250ra|''Denove'' de Thomas Benton (ĉ. 1941), [[Vaŝingtono]], [[Nacia Arkivo kaj Registra Administracio|Naciaj Arkivoj kaj Administracio de Rekordoj]].]] * [https://www.thomashartbenton.com/ La Oficiala retejo por Thomas Hart Benton] * [https://web.archive.org/web/20151017205147/http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/results/?num=10&name=benton%2C+thomas+hart&title=&keywords=&type=&number=&btnG.x=0&btnG.y=0%2F Verkoj de Thomas Hart Benton] en la Smithsonian Usona Arta Muzeo * [http://www.aaa.si.edu/collections/thomas-hart-benton-papers-8882 Artikoloj de Thomas Hart Benton, 1906-1975] el la Smithsonian Arkivoj de Amerika Arto * [https://web.archive.org/web/20150219104848/http://statehistoricalsocietyofmissouri.org/cdm/search/collection/art/searchterm/thomas%20hart%20benton/order/nosort Verkoj de Thomas Hart Benton] ĉe la Ŝtata Historia Societo de Misurio * [http://thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters ''La Longa Vojaĝo Hejmen'' Artistaj Portretoj kaj Pentraĵoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524020022/https://www.thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters|date=May 24, 2019}} ĉe La Ned Scott Arkivo [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 4h75xce57aw8dv5yy5i2snvafveh370 9420617 9420616 2026-07-05T06:21:32Z Sj1mor 12103 9420617 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Thomas Hart BENTON''' (naskiĝis la 15-an de aprilo 1889 en [[Neosho (Misurio)|Neosho]], [[Misurio]] - mortis la 19-an de januaro 1975 en [[Kansasurbo]], Misurio) estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Murpentraĵo|murpentraĵisto]] kaj [[Gravurado|presaĵisto]]. Kune kun [[Grant Wood]] kaj John Steuart Curry, li estis ĉe la avangardo de la regionisma artmovado. La fluidaj, skulptitaj figuroj en liaj pentraĵoj montris ĉiutagajn homojn en scenoj de la vivo en Usono. Lia verkaro estas forte asociita kun la [[Usona Mez-Okcidento|Mezokcidento de Usono]], la regiono en kiu li naskiĝis kaj kiun li nomis hejmo dum la plej granda parto de sia vivo. Li ankaŭ studis en [[Parizo]], loĝis en [[Novjorko]] dum pli ol 20 jaroj kaj pentris multajn verkojn tie, somerumis dum 50 jaroj sur Martha's Vineyard apud la marbordo de [[Nov-Anglio]], kaj ankaŭ pentris scenojn de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|usona Sudo]] kaj [[Okcidenta Usono|Okcidento]]. [[Dosiero:Thomas_Hart_Benton_-_People_of_Chilmark_(Figure_Composition)_1920.jpg|eta|''Homoj de Chilmark (Figuro-Komponaĵo)'', 1920, en la kolekto de la Hirshhorn Muzeo en Vaŝingtono.]] [[Dosiero:New_York,_Early_20s.jpg|dekstra|eta|En 1924, Benton prezentis tri famaĵojn en [[Madison Square]] de Novjorko en sia pentraĵo ''"New York, Early Twenties" (Novjorko, fruaj dudekaj'').]] [[Dosiero:Benton_American_Discovery_Viewed_by_Native_Americans.jpg|eta|''Amerika malkovro vidita de [[Indiĝenaj amerikanoj|Indiĝenaj Amerikanoj]]'' (1922), [[Salem (Masaĉuseco)|Salem]], Muzeo Peabody Essex. <ref>{{cite web|last=Cardin|first=Dinah|date=August 14, 2015|title=Benton painting Native Americans|url=https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|url-status=live|website=www.pem.org|location=[[Salem, Massachusetts]]|publisher=[[Peabody Essex Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930030008/https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|archive-date=September 30, 2020|access-date=February 21, 2022}}</ref>]] {{Granda dosiero|Thomas Hart Benton - Achelous and Hercules - Smithsonian.jpg|900px|''[[Aĥeloo kaj Heraklo]]'', murpentraĵo de 1947 farita por grandmagazeno en Kansasurbo, nun en la [[Smithsonian Usona Arta Muzeo]]|box width|center}} [[Dosiero:Again_-_DPLA_-_7d0706ed734f1c7efc92d567a595e527.jpg|dekstra|eta|250x250ra|''Denove'' de Thomas Benton (ĉ. 1941), [[Vaŝingtono]], [[Nacia Arkivo kaj Registra Administracio|Naciaj Arkivoj kaj Administracio de Rekordoj]].]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.thomashartbenton.com/ La Oficiala retejo por Thomas Hart Benton] * [https://web.archive.org/web/20151017205147/http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/results/?num=10&name=benton%2C+thomas+hart&title=&keywords=&type=&number=&btnG.x=0&btnG.y=0%2F Verkoj de Thomas Hart Benton] en la Smithsonian Usona Arta Muzeo * [http://www.aaa.si.edu/collections/thomas-hart-benton-papers-8882 Artikoloj de Thomas Hart Benton, 1906-1975] el la Smithsonian Arkivoj de Amerika Arto * [https://web.archive.org/web/20150219104848/http://statehistoricalsocietyofmissouri.org/cdm/search/collection/art/searchterm/thomas%20hart%20benton/order/nosort Verkoj de Thomas Hart Benton] ĉe la Ŝtata Historia Societo de Misurio * [http://thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters ''La Longa Vojaĝo Hejmen'' Artistaj Portretoj kaj Pentraĵoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524020022/https://www.thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters|date=May 24, 2019}} ĉe La Ned Scott Arkivo {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benton, Thomas Hart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] hertx7i61ipziqnhhuyc3roc3udhi94 9420618 9420617 2026-07-05T06:21:56Z Sj1mor 12103 9420618 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Thomas Hart Benton - Achelous and Hercules - Smithsonian.jpg|900px|''[[Aĥeloo kaj Heraklo]]'', murpentraĵo de 1947 farita por grandmagazeno en Kansasurbo, nun en la [[Smithsonian Usona Arta Muzeo]]|box width|center}}{{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Thomas Hart BENTON''' (naskiĝis la 15-an de aprilo 1889 en [[Neosho (Misurio)|Neosho]], [[Misurio]] - mortis la 19-an de januaro 1975 en [[Kansasurbo]], Misurio) estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Murpentraĵo|murpentraĵisto]] kaj [[Gravurado|presaĵisto]]. Kune kun [[Grant Wood]] kaj John Steuart Curry, li estis ĉe la avangardo de la regionisma artmovado. La fluidaj, skulptitaj figuroj en liaj pentraĵoj montris ĉiutagajn homojn en scenoj de la vivo en Usono. Lia verkaro estas forte asociita kun la [[Usona Mez-Okcidento|Mezokcidento de Usono]], la regiono en kiu li naskiĝis kaj kiun li nomis hejmo dum la plej granda parto de sia vivo. Li ankaŭ studis en [[Parizo]], loĝis en [[Novjorko]] dum pli ol 20 jaroj kaj pentris multajn verkojn tie, somerumis dum 50 jaroj sur Martha's Vineyard apud la marbordo de [[Nov-Anglio]], kaj ankaŭ pentris scenojn de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|usona Sudo]] kaj [[Okcidenta Usono|Okcidento]]. [[Dosiero:Thomas_Hart_Benton_-_People_of_Chilmark_(Figure_Composition)_1920.jpg|eta|''Homoj de Chilmark (Figuro-Komponaĵo)'', 1920, en la kolekto de la Hirshhorn Muzeo en Vaŝingtono.]] [[Dosiero:New_York,_Early_20s.jpg|dekstra|eta|En 1924, Benton prezentis tri famaĵojn en [[Madison Square]] de Novjorko en sia pentraĵo ''"New York, Early Twenties" (Novjorko, fruaj dudekaj'').]] [[Dosiero:Benton_American_Discovery_Viewed_by_Native_Americans.jpg|eta|''Amerika malkovro vidita de [[Indiĝenaj amerikanoj|Indiĝenaj Amerikanoj]]'' (1922), [[Salem (Masaĉuseco)|Salem]], Muzeo Peabody Essex. <ref>{{cite web|last=Cardin|first=Dinah|date=August 14, 2015|title=Benton painting Native Americans|url=https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|url-status=live|website=www.pem.org|location=[[Salem, Massachusetts]]|publisher=[[Peabody Essex Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930030008/https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|archive-date=September 30, 2020|access-date=February 21, 2022}}</ref>]] [[Dosiero:Again_-_DPLA_-_7d0706ed734f1c7efc92d567a595e527.jpg|dekstra|eta|250x250ra|''Denove'' de Thomas Benton (ĉ. 1941), [[Vaŝingtono]], [[Nacia Arkivo kaj Registra Administracio|Naciaj Arkivoj kaj Administracio de Rekordoj]].]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.thomashartbenton.com/ La Oficiala retejo por Thomas Hart Benton] * [https://web.archive.org/web/20151017205147/http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/results/?num=10&name=benton%2C+thomas+hart&title=&keywords=&type=&number=&btnG.x=0&btnG.y=0%2F Verkoj de Thomas Hart Benton] en la Smithsonian Usona Arta Muzeo * [http://www.aaa.si.edu/collections/thomas-hart-benton-papers-8882 Artikoloj de Thomas Hart Benton, 1906-1975] el la Smithsonian Arkivoj de Amerika Arto * [https://web.archive.org/web/20150219104848/http://statehistoricalsocietyofmissouri.org/cdm/search/collection/art/searchterm/thomas%20hart%20benton/order/nosort Verkoj de Thomas Hart Benton] ĉe la Ŝtata Historia Societo de Misurio * [http://thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters ''La Longa Vojaĝo Hejmen'' Artistaj Portretoj kaj Pentraĵoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524020022/https://www.thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters|date=May 24, 2019}} ĉe La Ned Scott Arkivo {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benton, Thomas Hart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] jjmgl5cne6s0vh64oe19i8axgdsvtnd 9420619 9420618 2026-07-05T06:24:13Z Sj1mor 12103 9420619 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Thomas Hart Benton - Achelous and Hercules - Smithsonian.jpg|900px|''[[Aĥeloo kaj Heraklo]]'', murpentraĵo de 1947 farita por grandmagazeno en Kansasurbo, nun en la [[Smithsonian Usona Arta Muzeo]]|box width|center}}{{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Thomas Hart BENTON''' (naskiĝis la 15-an de aprilo 1889 en [[Neosho (Misurio)|Neosho]], [[Misurio]] - mortis la 19-an de januaro 1975 en [[Kansasurbo]], Misurio) estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Murpentraĵo|murpentraĵisto]] kaj [[Gravurado|presaĵisto]]. Kune kun [[Grant Wood]] kaj John Steuart Curry, li estis ĉe la avangardo de la regionisma artmovado. La fluidaj, skulptitaj figuroj en liaj pentraĵoj montris ĉiutagajn homojn en scenoj de la vivo en Usono. Lia verkaro estas forte asociita kun la [[Usona Mez-Okcidento|Mezokcidento de Usono]], la regiono en kiu li naskiĝis kaj kiun li nomis hejmo dum la plej granda parto de sia vivo. Li ankaŭ studis en [[Parizo]], loĝis en [[Novjorko]] dum pli ol 20 jaroj kaj pentris multajn verkojn tie, somerumis dum 50 jaroj sur Martha's Vineyard apud la marbordo de [[Nov-Anglio]], kaj ankaŭ pentris scenojn de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|usona Sudo]] kaj [[Okcidenta Usono|Okcidento]]. == Galerio == <gallery> Dosiero:Thomas_Hart_Benton_-_People_of_Chilmark_(Figure_Composition)_1920.jpg|''Homoj de Chilmark (Figuro-Komponaĵo)'', 1920, en la kolekto de la Hirshhorn Muzeo en Vaŝingtono. Dosiero:New_York,_Early_20s.jpg|En 1924, Benton prezentis tri famaĵojn en [[Madison Square]] de Novjorko en sia pentraĵo ''"New York, Early Twenties" (Novjorko, fruaj dudekaj''). Dosiero:Benton_American_Discovery_Viewed_by_Native_Americans.jpg|''Amerika malkovro vidita de [[Indiĝenaj amerikanoj|Indiĝenaj Amerikanoj]]'' (1922), [[Salem (Masaĉuseco)|Salem]], Muzeo Peabody Essex. <ref>{{cite web|last=Cardin|first=Dinah|date=August 14, 2015|title=Benton painting Native Americans|url=https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|url-status=live|website=www.pem.org|location=[[Salem, Massachusetts]]|publisher=[[Peabody Essex Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930030008/https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|archive-date=September 30, 2020|access-date=February 21, 2022}}</ref> Dosiero:Again_-_DPLA_-_7d0706ed734f1c7efc92d567a595e527.jpg|''Denove'' de Thomas Benton (ĉ. 1941), [[Vaŝingtono]], [[Nacia Arkivo kaj Registra Administracio]]. <gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.thomashartbenton.com/ La Oficiala retejo por Thomas Hart Benton] * [https://web.archive.org/web/20151017205147/http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/results/?num=10&name=benton%2C+thomas+hart&title=&keywords=&type=&number=&btnG.x=0&btnG.y=0%2F Verkoj de Thomas Hart Benton] en la Smithsonian Usona Arta Muzeo * [http://www.aaa.si.edu/collections/thomas-hart-benton-papers-8882 Artikoloj de Thomas Hart Benton, 1906-1975] el la Smithsonian Arkivoj de Amerika Arto * [https://web.archive.org/web/20150219104848/http://statehistoricalsocietyofmissouri.org/cdm/search/collection/art/searchterm/thomas%20hart%20benton/order/nosort Verkoj de Thomas Hart Benton] ĉe la Ŝtata Historia Societo de Misurio * [http://thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters ''La Longa Vojaĝo Hejmen'' Artistaj Portretoj kaj Pentraĵoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524020022/https://www.thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters|date=May 24, 2019}} ĉe La Ned Scott Arkivo {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benton, Thomas Hart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] aufwb8rnt2yroiz7jla8unvyc0iiavp 9420620 9420619 2026-07-05T06:24:23Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9420620 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Thomas Hart Benton - Achelous and Hercules - Smithsonian.jpg|900px|''[[Aĥeloo kaj Heraklo]]'', murpentraĵo de 1947 farita por grandmagazeno en Kansasurbo, nun en la [[Smithsonian Usona Arta Muzeo]]|box width|center}}{{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Thomas Hart BENTON''' (naskiĝis la 15-an de aprilo 1889 en [[Neosho (Misurio)|Neosho]], [[Misurio]] - mortis la 19-an de januaro 1975 en [[Kansasurbo]], Misurio) estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Murpentraĵo|murpentraĵisto]] kaj [[Gravurado|presaĵisto]]. Kune kun [[Grant Wood]] kaj John Steuart Curry, li estis ĉe la avangardo de la regionisma artmovado. La fluidaj, skulptitaj figuroj en liaj pentraĵoj montris ĉiutagajn homojn en scenoj de la vivo en Usono. Lia verkaro estas forte asociita kun la [[Usona Mez-Okcidento|Mezokcidento de Usono]], la regiono en kiu li naskiĝis kaj kiun li nomis hejmo dum la plej granda parto de sia vivo. Li ankaŭ studis en [[Parizo]], loĝis en [[Novjorko]] dum pli ol 20 jaroj kaj pentris multajn verkojn tie, somerumis dum 50 jaroj sur Martha's Vineyard apud la marbordo de [[Nov-Anglio]], kaj ankaŭ pentris scenojn de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|usona Sudo]] kaj [[Okcidenta Usono|Okcidento]]. == Galerio == <gallery> Dosiero:Thomas_Hart_Benton_-_People_of_Chilmark_(Figure_Composition)_1920.jpg|''Homoj de Chilmark (Figuro-Komponaĵo)'', 1920, en la kolekto de la Hirshhorn Muzeo en Vaŝingtono. Dosiero:New_York,_Early_20s.jpg|En 1924, Benton prezentis tri famaĵojn en [[Madison Square]] de Novjorko en sia pentraĵo ''"New York, Early Twenties" (Novjorko, fruaj dudekaj''). Dosiero:Benton_American_Discovery_Viewed_by_Native_Americans.jpg|''Amerika malkovro vidita de [[Indiĝenaj amerikanoj|Indiĝenaj Amerikanoj]]'' (1922), [[Salem (Masaĉuseco)|Salem]], Muzeo Peabody Essex. <ref>{{cite web|last=Cardin|first=Dinah|date=August 14, 2015|title=Benton painting Native Americans|url=https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|url-status=live|website=www.pem.org|location=[[Salem, Massachusetts]]|publisher=[[Peabody Essex Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930030008/https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|archive-date=September 30, 2020|access-date=February 21, 2022}}</ref> Dosiero:Again_-_DPLA_-_7d0706ed734f1c7efc92d567a595e527.jpg|''Denove'' de Thomas Benton (ĉ. 1941), [[Vaŝingtono]], [[Nacia Arkivo kaj Registra Administracio]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.thomashartbenton.com/ La Oficiala retejo por Thomas Hart Benton] * [https://web.archive.org/web/20151017205147/http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/results/?num=10&name=benton%2C+thomas+hart&title=&keywords=&type=&number=&btnG.x=0&btnG.y=0%2F Verkoj de Thomas Hart Benton] en la Smithsonian Usona Arta Muzeo * [http://www.aaa.si.edu/collections/thomas-hart-benton-papers-8882 Artikoloj de Thomas Hart Benton, 1906-1975] el la Smithsonian Arkivoj de Amerika Arto * [https://web.archive.org/web/20150219104848/http://statehistoricalsocietyofmissouri.org/cdm/search/collection/art/searchterm/thomas%20hart%20benton/order/nosort Verkoj de Thomas Hart Benton] ĉe la Ŝtata Historia Societo de Misurio * [http://thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters ''La Longa Vojaĝo Hejmen'' Artistaj Portretoj kaj Pentraĵoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524020022/https://www.thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters|date=May 24, 2019}} ĉe La Ned Scott Arkivo {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benton, Thomas Hart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 4dk5jrp70rwpyscg29itwr0nno7o84l 9420621 9420620 2026-07-05T06:24:39Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9420621 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Thomas Hart Benton - Achelous and Hercules - Smithsonian.jpg|900px|''[[Aĥeloo kaj Heraklo]]'', murpentraĵo de 1947 farita por grandmagazeno en Kansasurbo, nun en la [[Smithsonian Usona Arta Muzeo]]|box width|center}}{{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Thomas Hart BENTON''' (naskiĝis la 15-an de aprilo 1889 en [[Neosho (Misurio)|Neosho]], [[Misurio]] - mortis la 19-an de januaro 1975 en [[Kansasurbo]], Misurio) estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Murpentraĵo|murpentraĵisto]] kaj [[Gravurado|presaĵisto]]. Kune kun [[Grant Wood]] kaj John Steuart Curry, li estis ĉe la avangardo de la regionisma artmovado. La fluidaj, skulptitaj figuroj en liaj pentraĵoj montris ĉiutagajn homojn en scenoj de la vivo en Usono. Lia verkaro estas forte asociita kun la [[Usona Mez-Okcidento|Mezokcidento de Usono]], la regiono en kiu li naskiĝis kaj kiun li nomis hejmo dum la plej granda parto de sia vivo. Li ankaŭ studis en [[Parizo]], loĝis en [[Novjorko]] dum pli ol 20 jaroj kaj pentris multajn verkojn tie, somerumis dum 50 jaroj sur Martha's Vineyard apud la marbordo de [[Nov-Anglio]], kaj ankaŭ pentris scenojn de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|usona Sudo]] kaj [[Okcidenta Usono|Okcidento]]. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Thomas_Hart_Benton_-_People_of_Chilmark_(Figure_Composition)_1920.jpg|''Homoj de Chilmark (Figuro-Komponaĵo)'', 1920, en la kolekto de la Hirshhorn Muzeo en Vaŝingtono. Dosiero:New_York,_Early_20s.jpg|En 1924, Benton prezentis tri famaĵojn en [[Madison Square]] de Novjorko en sia pentraĵo ''"New York, Early Twenties" (Novjorko, fruaj dudekaj''). Dosiero:Benton_American_Discovery_Viewed_by_Native_Americans.jpg|''Amerika malkovro vidita de [[Indiĝenaj amerikanoj|Indiĝenaj Amerikanoj]]'' (1922), [[Salem (Masaĉuseco)|Salem]], Muzeo Peabody Essex. <ref>{{cite web|last=Cardin|first=Dinah|date=August 14, 2015|title=Benton painting Native Americans|url=https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|url-status=live|website=www.pem.org|location=[[Salem, Massachusetts]]|publisher=[[Peabody Essex Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930030008/https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|archive-date=September 30, 2020|access-date=February 21, 2022}}</ref> Dosiero:Again_-_DPLA_-_7d0706ed734f1c7efc92d567a595e527.jpg|''Denove'' de Thomas Benton (ĉ. 1941), [[Vaŝingtono]], [[Nacia Arkivo kaj Registra Administracio]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.thomashartbenton.com/ La Oficiala retejo por Thomas Hart Benton] * [https://web.archive.org/web/20151017205147/http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/results/?num=10&name=benton%2C+thomas+hart&title=&keywords=&type=&number=&btnG.x=0&btnG.y=0%2F Verkoj de Thomas Hart Benton] en la Smithsonian Usona Arta Muzeo * [http://www.aaa.si.edu/collections/thomas-hart-benton-papers-8882 Artikoloj de Thomas Hart Benton, 1906-1975] el la Smithsonian Arkivoj de Amerika Arto * [https://web.archive.org/web/20150219104848/http://statehistoricalsocietyofmissouri.org/cdm/search/collection/art/searchterm/thomas%20hart%20benton/order/nosort Verkoj de Thomas Hart Benton] ĉe la Ŝtata Historia Societo de Misurio * [http://thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters ''La Longa Vojaĝo Hejmen'' Artistaj Portretoj kaj Pentraĵoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524020022/https://www.thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters|date=May 24, 2019}} ĉe La Ned Scott Arkivo {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benton, Thomas Hart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] nscxahhtbg530zfum1t5l6mnjr57e96 9420622 9420621 2026-07-05T06:29:24Z Sj1mor 12103 9420622 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Thomas Hart Benton - Achelous and Hercules - Smithsonian.jpg|900px|''[[:en:Achelous and Hercules|Aĥeloo kaj Heraklo]]'', murpentraĵo de 1947 farita por grandmagazeno en Kansasurbo, nun en la [[Muzeo Smithsonian de Usona Arto]]|box width|center}}{{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Thomas Hart BENTON''' (naskiĝis la 15-an de aprilo 1889 en [[Neosho (Misurio)|Neosho]], [[Misurio]] - mortis la 19-an de januaro 1975 en [[Kansasurbo]], Misurio) estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Murpentraĵo|murpentraĵisto]] kaj [[Gravurado|presaĵisto]]. Kune kun [[Grant Wood]] kaj John Steuart Curry, li estis ĉe la avangardo de la regionisma artmovado. La fluidaj, skulptitaj figuroj en liaj pentraĵoj montris ĉiutagajn homojn en scenoj de la vivo en Usono. Lia verkaro estas forte asociita kun la [[Usona Mez-Okcidento|Mezokcidento de Usono]], la regiono en kiu li naskiĝis kaj kiun li nomis hejmo dum la plej granda parto de sia vivo. Li ankaŭ studis en [[Parizo]], loĝis en [[Novjorko]] dum pli ol 20 jaroj kaj pentris multajn verkojn tie, somerumis dum 50 jaroj sur Martha's Vineyard apud la marbordo de [[Nov-Anglio]], kaj ankaŭ pentris scenojn de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|usona Sudo]] kaj [[Okcidenta Usono|Okcidento]]. Li estis instruisto en Novjorko ĉe la Art Students League; unu el liaj studentoj estis [[Jackson Pollock]] (de 1929 ĝis 1931). La Muzeo de Arto Nelson-Atkins gastigas la plej grandan kolekton de verkoj de Benton. Interalie, ĉi tiu muzeo posedas unu el liaj plej famaj pentraĵoj, ''Persefono''. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Thomas_Hart_Benton_-_People_of_Chilmark_(Figure_Composition)_1920.jpg|''Homoj de Chilmark (Figuro-Komponaĵo)'', 1920, en la kolekto de la Hirshhorn Muzeo en Vaŝingtono. Dosiero:New_York,_Early_20s.jpg|En 1924, Benton prezentis tri famaĵojn en [[Madison Square]] de Novjorko en sia pentraĵo ''"New York, Early Twenties" (Novjorko, fruaj dudekaj''). Dosiero:Benton_American_Discovery_Viewed_by_Native_Americans.jpg|''Amerika malkovro vidita de [[Indiĝenaj amerikanoj|Indiĝenaj Amerikanoj]]'' (1922), [[Salem (Masaĉuseco)|Salem]], Muzeo Peabody Essex. <ref>{{cite web|last=Cardin|first=Dinah|date=August 14, 2015|title=Benton painting Native Americans|url=https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|url-status=live|website=www.pem.org|location=[[Salem, Massachusetts]]|publisher=[[Peabody Essex Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930030008/https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|archive-date=September 30, 2020|access-date=February 21, 2022}}</ref> Dosiero:Again_-_DPLA_-_7d0706ed734f1c7efc92d567a595e527.jpg|''Denove'' de Thomas Benton (ĉ. 1941), [[Vaŝingtono]], [[Nacia Arkivo kaj Registra Administracio]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.thomashartbenton.com/ La Oficiala retejo por Thomas Hart Benton] * [https://web.archive.org/web/20151017205147/http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/results/?num=10&name=benton%2C+thomas+hart&title=&keywords=&type=&number=&btnG.x=0&btnG.y=0%2F Verkoj de Thomas Hart Benton] en la Smithsonian Usona Arta Muzeo * [http://www.aaa.si.edu/collections/thomas-hart-benton-papers-8882 Artikoloj de Thomas Hart Benton, 1906-1975] el la Smithsonian Arkivoj de Amerika Arto * [https://web.archive.org/web/20150219104848/http://statehistoricalsocietyofmissouri.org/cdm/search/collection/art/searchterm/thomas%20hart%20benton/order/nosort Verkoj de Thomas Hart Benton] ĉe la Ŝtata Historia Societo de Misurio * [http://thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters ''La Longa Vojaĝo Hejmen'' Artistaj Portretoj kaj Pentraĵoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524020022/https://www.thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters|date=May 24, 2019}} ĉe La Ned Scott Arkivo {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benton, Thomas Hart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] cn7ov7hr4onfn7kukheu5ntlr8nub0d 9420623 9420622 2026-07-05T06:30:44Z Sj1mor 12103 9420623 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Thomas Hart Benton - Achelous and Hercules - Smithsonian.jpg|900px|''[[:en:Achelous and Hercules|Aĥeloo kaj Heraklo]]'', murpentraĵo de 1947 farita por grandmagazeno en Kansasurbo, nun en la [[Muzeo Smithsonian de Usona Arto]]|box width|center}}{{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Thomas Hart BENTON''' (naskiĝis la 15-an de aprilo 1889 en [[Neosho (Misurio)|Neosho]], [[Misurio]] - mortis la 19-an de januaro 1975 en [[Kansasurbo]], Misurio) estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Murpentraĵo|murpentraĵisto]] kaj [[Gravurado|presaĵisto]]. Kune kun [[Grant Wood]] kaj [[John Steuart Curry]], li estis ĉe la avangardo de la regionisma artmovado. La fluidaj, skulptitaj figuroj en liaj pentraĵoj montris ĉiutagajn homojn en scenoj de la vivo en Usono. Lia verkaro estas forte asociita kun la [[Usona Mez-Okcidento|Mezokcidento de Usono]], la regiono en kiu li naskiĝis kaj kiun li nomis hejmo dum la plej granda parto de sia vivo. Li ankaŭ studis en [[Parizo]], loĝis en [[Novjorko]] dum pli ol 20 jaroj kaj pentris multajn verkojn tie, somerumis dum 50 jaroj sur Martha's Vineyard apud la marbordo de [[Nov-Anglio]], kaj ankaŭ pentris scenojn de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|usona Sudo]] kaj [[Okcidenta Usono|Okcidento]]. Li estis instruisto en Novjorko ĉe la Art Students League; unu el liaj studentoj estis [[Jackson Pollock]] (de 1929 ĝis 1931). La Muzeo de Arto Nelson-Atkins gastigas la plej grandan kolekton de verkoj de Benton. Interalie, ĉi tiu muzeo posedas unu el liaj plej famaj pentraĵoj, ''Persefono''. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Thomas_Hart_Benton_-_People_of_Chilmark_(Figure_Composition)_1920.jpg|''Homoj de Chilmark (Figuro-Komponaĵo)'', 1920, en la kolekto de la Hirshhorn Muzeo en Vaŝingtono. Dosiero:New_York,_Early_20s.jpg|En 1924, Benton prezentis tri famaĵojn en [[Madison Square]] de Novjorko en sia pentraĵo ''"New York, Early Twenties" (Novjorko, fruaj dudekaj''). Dosiero:Benton_American_Discovery_Viewed_by_Native_Americans.jpg|''Amerika malkovro vidita de [[Indiĝenaj amerikanoj|Indiĝenaj Amerikanoj]]'' (1922), [[Salem (Masaĉuseco)|Salem]], Muzeo Peabody Essex. <ref>{{cite web|last=Cardin|first=Dinah|date=August 14, 2015|title=Benton painting Native Americans|url=https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|url-status=live|website=www.pem.org|location=[[Salem, Massachusetts]]|publisher=[[Peabody Essex Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930030008/https://www.pem.org/blog/benton-painting-native-americans|archive-date=September 30, 2020|access-date=February 21, 2022}}</ref> Dosiero:Again_-_DPLA_-_7d0706ed734f1c7efc92d567a595e527.jpg|''Denove'' de Thomas Benton (ĉ. 1941), [[Vaŝingtono]], [[Nacia Arkivo kaj Registra Administracio]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.thomashartbenton.com/ La Oficiala retejo por Thomas Hart Benton] * [https://web.archive.org/web/20151017205147/http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/results/?num=10&name=benton%2C+thomas+hart&title=&keywords=&type=&number=&btnG.x=0&btnG.y=0%2F Verkoj de Thomas Hart Benton] en la Smithsonian Usona Arta Muzeo * [http://www.aaa.si.edu/collections/thomas-hart-benton-papers-8882 Artikoloj de Thomas Hart Benton, 1906-1975] el la Smithsonian Arkivoj de Amerika Arto * [https://web.archive.org/web/20150219104848/http://statehistoricalsocietyofmissouri.org/cdm/search/collection/art/searchterm/thomas%20hart%20benton/order/nosort Verkoj de Thomas Hart Benton] ĉe la Ŝtata Historia Societo de Misurio * [http://thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters ''La Longa Vojaĝo Hejmen'' Artistaj Portretoj kaj Pentraĵoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524020022/https://www.thenedscottarchive.com/hollywood/films/the-long-voyage-home.html#painters|date=May 24, 2019}} ĉe La Ned Scott Arkivo {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benton, Thomas Hart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] ja0a7azjiq3nt9v2g7wuw4u78gvdg2m 0 949011 9420625 2026-07-05T06:35:56Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1355312897|John Steuart Curry]]" 9420625 wikitext text/x-wiki '''John Steuart CURRY''' (naskiĝis la 14-a de novembro 1897 en Dunavant, [[Kansaso]] – mortis la 29-an de aŭgusto 1946 en [[Madisono]], [[Viskonsino]]) estis usona pentristo, kies kariero daŭris de 1924 ĝis lia morto. Li famiĝis pro siaj pentraĵoj prezentantaj kamparan vivon en lia hejmŝtato, [[Kansaso]]. Kune kun [[Thomas Hart Benton]] kaj [[Grant Wood]], li estis aklamita kiel unu el la tri grandaj pentristoj de usona regionismo de la unua duono de la dudeka jarcento. La arta produktado de Curry estis varia, inkluzive de pentraĵoj, librilustraĵoj, presaĵoj kaj afiŝoj. Curry estis la plej konata pentristo de Kansaso, sed liaj verkoj ne estis popularaj ĉe la Kansasanoj, kiuj sentis, ke li ne portretis la ŝtaton pozitive. La pentraĵoj de Curry ofte prezentis farman vivon kaj bestojn, tornadojn, preriajn incendiojn, kaj la perfortan periodon de la Sanganta Kansaso (prezentante la aboliciiston [[John Brown]], kiu tiutempe estis mokata kiel fanatika [[Landoperfido|perfidulo]] ) - temojn, kiujn la Kansasanoj ne volis esti reprezentaj por la ŝtato. Curry estis komisiita por krei murpentraĵojn por la Ŝtata Kapitolo de Kansaso, kaj li kompletigis du: ''"Kansas Pastoral"'', kaj sian plej faman kaj polemikan verkon, ''"Tragic Prelude" ,'' kiun li konsideris sia plej granda. La reago estis tiel negativa, ke la Kansasa Parlamento aprobis leĝon por malhelpi ilin, aŭ estontajn verkojn de li, esti pendigitaj sur la kapitolajn murojn. Rezulte, Curry ne subskribis la verkojn, kiuj ne estis pendigitaj dum lia vivo. Li forlasis Topeka-n abomene; liaj planitaj ok pli malgrandaj murpentraĵoj por la Kapitola [[rotondo]] sur la unua etaĝo neniam iris preter skizoj, nun tenataj de la Kansasa Muzeo de Historio. La verkoj de Curry estis pentritaj kun movado, kiu estis transdonita per la libera peniklaboro kaj viglaj formoj, kiuj karakterizis lian stilon. Lia kontrolo de peniktiroj kreis ekscititajn emociojn kiel timo kaj malespero en liaj pentraĵoj. Liaj kolegaj regionalistoj, kiuj ankaŭ pentris agon kaj movadon, influis la stilon de Curry. [[Dosiero:Freeing_of_the_Slaves_-_Curry.jpg|eta|''Liberigo de la sklavoj'', de John Steuart Curry. La [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo]], marŝante tra, ĵus transdonis la [[Emancipiga Proklamo (Usono)|Proklamon pri Emancipiĝo]]. Legejo, Jura Biblioteko, [[Universitato de Viskonsino-Madison]].]] [[Dosiero:Tornado_Over_Kansas_(Curry,_1929).jpg|eta|''Tornado super Kansaso'']] [[Dosiero:The_Tragic_Prelude_John_Brown.jpg|eta|''Tragedia preludo'']] [[Dosiero:John_Steuart_Curry_-_Ajax_-_Smithsonian.jpg|eta|''Ajaco'']] [[Dosiero:FWA-PBA-Paintings_and_Sculptures_for_Public_Buildings-painting_depicting_race_involving_people_in_wagons,_on..._-_NARA_-_197273.tif|eta|250x250ra|''La Oklahoma tera pelado, la 22-an de aprilo 1889'']] * {{cite web|title=Cross-Curricular Connect: Tragic Prelude|first=Charles|last=McQuillen|date=March 25, 2017|others=For teachers.|quote="Teach close reading skills, symbolism, and shifting historical 'truths' with John Steuart Curry's ''Tragic Prelude''."|access-date=March 15, 2020|url=https://charlesmcquillen.com/john-steuart-curry-tragic-prelude-english-language-arts-lesson-plan/}} * [https://www.aaa.si.edu/collections/john-steuart-curry-and-curry-family-papers-9459 John Steuart Curry and Curry family papers, 1848-1999] el la Smithsonian Archives of American Art * [https://www.davidrumsey.com/amica/amico266410-123874.html John Steuart Curry / Baptism in Kansas / 1928] at www.davidrumsey.com| The AMICA Library- John Steuart Curry * [https://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html PBS Online News Hour – John Steuart Curry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122001748/http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html|date=January 22, 2014}} January 22, 2014, at the Wayback Machine * [http://www.muskegonartmuseum.org/index.php?option=com_igallery&view=gallery&Itemid=23 Muskegon (Michigan, USA) Museum of Art] housing ''Tornado over Kansas'' (1929) * [http://www.kansastravel.org/oldjeffersontown.htm John Steuart Curry boyhood home & museum] * [https://www.askart.com/AskART/artists/search/Search_Repeat.aspx?searchtype=IMAGES&artist=6583 John Curry Artwork Examples on AskART.] * [https://www.aaa.si.edu/collections/don-anderson-papers-concerning-john-steuart-curry-5631 Don Anderson papers relating to John Steuart Curry, 1942–1973] el la Smithsonian Archives of American Art [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 9wzfymqs9753o9pzhudaye4qlp2nk8o 9420626 9420625 2026-07-05T06:36:33Z Sj1mor 12103 9420626 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''John Steuart CURRY''' (naskiĝis la 14-a de novembro 1897 en Dunavant, [[Kansaso]] – mortis la 29-an de aŭgusto 1946 en [[Madisono]], [[Viskonsino]]) estis usona pentristo, kies kariero daŭris de 1924 ĝis lia morto. Li famiĝis pro siaj pentraĵoj prezentantaj kamparan vivon en lia hejmŝtato, [[Kansaso]]. Kune kun [[Thomas Hart Benton]] kaj [[Grant Wood]], li estis aklamita kiel unu el la tri grandaj pentristoj de usona regionismo de la unua duono de la dudeka jarcento. La arta produktado de Curry estis varia, inkluzive de pentraĵoj, librilustraĵoj, presaĵoj kaj afiŝoj. Curry estis la plej konata pentristo de Kansaso, sed liaj verkoj ne estis popularaj ĉe la Kansasanoj, kiuj sentis, ke li ne portretis la ŝtaton pozitive. La pentraĵoj de Curry ofte prezentis farman vivon kaj bestojn, tornadojn, preriajn incendiojn, kaj la perfortan periodon de la Sanganta Kansaso (prezentante la aboliciiston [[John Brown]], kiu tiutempe estis mokata kiel fanatika [[Landoperfido|perfidulo]] ) - temojn, kiujn la Kansasanoj ne volis esti reprezentaj por la ŝtato. Curry estis komisiita por krei murpentraĵojn por la Ŝtata Kapitolo de Kansaso, kaj li kompletigis du: ''"Kansas Pastoral"'', kaj sian plej faman kaj polemikan verkon, ''"Tragic Prelude" ,'' kiun li konsideris sia plej granda. La reago estis tiel negativa, ke la Kansasa Parlamento aprobis leĝon por malhelpi ilin, aŭ estontajn verkojn de li, esti pendigitaj sur la kapitolajn murojn. Rezulte, Curry ne subskribis la verkojn, kiuj ne estis pendigitaj dum lia vivo. Li forlasis Topeka-n abomene; liaj planitaj ok pli malgrandaj murpentraĵoj por la Kapitola [[rotondo]] sur la unua etaĝo neniam iris preter skizoj, nun tenataj de la Kansasa Muzeo de Historio. La verkoj de Curry estis pentritaj kun movado, kiu estis transdonita per la libera peniklaboro kaj viglaj formoj, kiuj karakterizis lian stilon. Lia kontrolo de peniktiroj kreis ekscititajn emociojn kiel timo kaj malespero en liaj pentraĵoj. Liaj kolegaj regionalistoj, kiuj ankaŭ pentris agon kaj movadon, influis la stilon de Curry. [[Dosiero:Freeing_of_the_Slaves_-_Curry.jpg|eta|''Liberigo de la sklavoj'', de John Steuart Curry. La [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo]], marŝante tra, ĵus transdonis la [[Emancipiga Proklamo (Usono)|Proklamon pri Emancipiĝo]]. Legejo, Jura Biblioteko, [[Universitato de Viskonsino-Madison]].]] [[Dosiero:Tornado_Over_Kansas_(Curry,_1929).jpg|eta|''Tornado super Kansaso'']] [[Dosiero:The_Tragic_Prelude_John_Brown.jpg|eta|''Tragedia preludo'']] [[Dosiero:John_Steuart_Curry_-_Ajax_-_Smithsonian.jpg|eta|''Ajaco'']] [[Dosiero:FWA-PBA-Paintings_and_Sculptures_for_Public_Buildings-painting_depicting_race_involving_people_in_wagons,_on..._-_NARA_-_197273.tif|eta|250x250ra|''La Oklahoma tera pelado, la 22-an de aprilo 1889'']] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{cite web|title=Cross-Curricular Connect: Tragic Prelude|first=Charles|last=McQuillen|date=March 25, 2017|others=For teachers.|quote="Teach close reading skills, symbolism, and shifting historical 'truths' with John Steuart Curry's ''Tragic Prelude''."|access-date=March 15, 2020|url=https://charlesmcquillen.com/john-steuart-curry-tragic-prelude-english-language-arts-lesson-plan/}} * [https://www.aaa.si.edu/collections/john-steuart-curry-and-curry-family-papers-9459 John Steuart Curry and Curry family papers, 1848-1999] el la Smithsonian Archives of American Art * [https://www.davidrumsey.com/amica/amico266410-123874.html John Steuart Curry / Baptism in Kansas / 1928] at www.davidrumsey.com| The AMICA Library- John Steuart Curry * [https://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html PBS Online News Hour – John Steuart Curry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122001748/http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html|date=January 22, 2014}} January 22, 2014, at the Wayback Machine * [http://www.muskegonartmuseum.org/index.php?option=com_igallery&view=gallery&Itemid=23 Muskegon (Michigan, USA) Museum of Art] housing ''Tornado over Kansas'' (1929) * [http://www.kansastravel.org/oldjeffersontown.htm John Steuart Curry boyhood home & museum] * [https://www.askart.com/AskART/artists/search/Search_Repeat.aspx?searchtype=IMAGES&artist=6583 John Curry Artwork Examples on AskART.] * [https://www.aaa.si.edu/collections/don-anderson-papers-concerning-john-steuart-curry-5631 Don Anderson papers relating to John Steuart Curry, 1942–1973] el la Smithsonian Archives of American Art {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Curry, John Steuart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] iorcqf5g7rgeqqme6yogvniwl8jkats 9420627 9420626 2026-07-05T06:37:57Z Sj1mor 12103 9420627 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto de John Steuart Curry, 1937}} '''John Steuart CURRY''' (naskiĝis la 14-a de novembro 1897 en Dunavant, [[Kansaso]] – mortis la 29-an de aŭgusto 1946 en [[Madisono]], [[Viskonsino]]) estis usona pentristo, kies kariero daŭris de 1924 ĝis lia morto. Li famiĝis pro siaj pentraĵoj prezentantaj kamparan vivon en lia hejmŝtato, [[Kansaso]]. Kune kun [[Thomas Hart Benton]] kaj [[Grant Wood]], li estis aklamita kiel unu el la tri grandaj pentristoj de usona regionismo de la unua duono de la dudeka jarcento. La arta produktado de Curry estis varia, inkluzive de pentraĵoj, librilustraĵoj, presaĵoj kaj afiŝoj. Curry estis la plej konata pentristo de Kansaso, sed liaj verkoj ne estis popularaj ĉe la Kansasanoj, kiuj sentis, ke li ne portretis la ŝtaton pozitive. La pentraĵoj de Curry ofte prezentis farman vivon kaj bestojn, tornadojn, preriajn incendiojn, kaj la perfortan periodon de la Sanganta Kansaso (prezentante la aboliciiston [[John Brown]], kiu tiutempe estis mokata kiel fanatika [[Landoperfido|perfidulo]] ) - temojn, kiujn la Kansasanoj ne volis esti reprezentaj por la ŝtato. Curry estis komisiita por krei murpentraĵojn por la Ŝtata Kapitolo de Kansaso, kaj li kompletigis du: ''"Kansas Pastoral"'', kaj sian plej faman kaj polemikan verkon, ''"Tragic Prelude" ,'' kiun li konsideris sia plej granda. La reago estis tiel negativa, ke la Kansasa Parlamento aprobis leĝon por malhelpi ilin, aŭ estontajn verkojn de li, esti pendigitaj sur la kapitolajn murojn. Rezulte, Curry ne subskribis la verkojn, kiuj ne estis pendigitaj dum lia vivo. Li forlasis Topeka-n abomene; liaj planitaj ok pli malgrandaj murpentraĵoj por la Kapitola [[rotondo]] sur la unua etaĝo neniam iris preter skizoj, nun tenataj de la Kansasa Muzeo de Historio. La verkoj de Curry estis pentritaj kun movado, kiu estis transdonita per la libera peniklaboro kaj viglaj formoj, kiuj karakterizis lian stilon. Lia kontrolo de peniktiroj kreis ekscititajn emociojn kiel timo kaj malespero en liaj pentraĵoj. Liaj kolegaj regionalistoj, kiuj ankaŭ pentris agon kaj movadon, influis la stilon de Curry. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Freeing_of_the_Slaves_-_Curry.jpg|eta|''Liberigo de la sklavoj'', de John Steuart Curry. La [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo]], marŝante tra, ĵus transdonis la [[Emancipiga Proklamo (Usono)|Proklamon pri Emancipiĝo]]. Legejo, Jura Biblioteko, [[Universitato de Viskonsino-Madison]]. Dosiero:Tornado_Over_Kansas_(Curry,_1929).jpg|''Tornado super Kansaso'' Dosiero:The_Tragic_Prelude_John_Brown.jpg|''Tragedia preludo'' Dosiero:John_Steuart_Curry_-_Ajax_-_Smithsonian.jpg|''Ajaco'' Dosiero:FWA-PBA-Paintings_and_Sculptures_for_Public_Buildings-painting_depicting_race_involving_people_in_wagons,_on..._-_NARA_-_197273.tif|''La Oklahoma tera pelado, la 22-an de aprilo 1889'' </galery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{cite web|title=Cross-Curricular Connect: Tragic Prelude|first=Charles|last=McQuillen|date=March 25, 2017|others=For teachers.|quote="Teach close reading skills, symbolism, and shifting historical 'truths' with John Steuart Curry's ''Tragic Prelude''."|access-date=March 15, 2020|url=https://charlesmcquillen.com/john-steuart-curry-tragic-prelude-english-language-arts-lesson-plan/}} * [https://www.aaa.si.edu/collections/john-steuart-curry-and-curry-family-papers-9459 John Steuart Curry and Curry family papers, 1848-1999] el la Smithsonian Archives of American Art * [https://www.davidrumsey.com/amica/amico266410-123874.html John Steuart Curry / Baptism in Kansas / 1928] at www.davidrumsey.com| The AMICA Library- John Steuart Curry * [https://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html PBS Online News Hour – John Steuart Curry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122001748/http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html|date=January 22, 2014}} January 22, 2014, at the Wayback Machine * [http://www.muskegonartmuseum.org/index.php?option=com_igallery&view=gallery&Itemid=23 Muskegon (Michigan, USA) Museum of Art] housing ''Tornado over Kansas'' (1929) * [http://www.kansastravel.org/oldjeffersontown.htm John Steuart Curry boyhood home & museum] * [https://www.askart.com/AskART/artists/search/Search_Repeat.aspx?searchtype=IMAGES&artist=6583 John Curry Artwork Examples on AskART.] * [https://www.aaa.si.edu/collections/don-anderson-papers-concerning-john-steuart-curry-5631 Don Anderson papers relating to John Steuart Curry, 1942–1973] el la Smithsonian Archives of American Art {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Curry, John Steuart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] omao61pcel7ra0ywagn12h1v6dn193f 9420628 9420627 2026-07-05T06:38:10Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9420628 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto de John Steuart Curry, 1937}} '''John Steuart CURRY''' (naskiĝis la 14-a de novembro 1897 en Dunavant, [[Kansaso]] – mortis la 29-an de aŭgusto 1946 en [[Madisono]], [[Viskonsino]]) estis usona pentristo, kies kariero daŭris de 1924 ĝis lia morto. Li famiĝis pro siaj pentraĵoj prezentantaj kamparan vivon en lia hejmŝtato, [[Kansaso]]. Kune kun [[Thomas Hart Benton]] kaj [[Grant Wood]], li estis aklamita kiel unu el la tri grandaj pentristoj de usona regionismo de la unua duono de la dudeka jarcento. La arta produktado de Curry estis varia, inkluzive de pentraĵoj, librilustraĵoj, presaĵoj kaj afiŝoj. Curry estis la plej konata pentristo de Kansaso, sed liaj verkoj ne estis popularaj ĉe la Kansasanoj, kiuj sentis, ke li ne portretis la ŝtaton pozitive. La pentraĵoj de Curry ofte prezentis farman vivon kaj bestojn, tornadojn, preriajn incendiojn, kaj la perfortan periodon de la Sanganta Kansaso (prezentante la aboliciiston [[John Brown]], kiu tiutempe estis mokata kiel fanatika [[Landoperfido|perfidulo]] ) - temojn, kiujn la Kansasanoj ne volis esti reprezentaj por la ŝtato. Curry estis komisiita por krei murpentraĵojn por la Ŝtata Kapitolo de Kansaso, kaj li kompletigis du: ''"Kansas Pastoral"'', kaj sian plej faman kaj polemikan verkon, ''"Tragic Prelude" ,'' kiun li konsideris sia plej granda. La reago estis tiel negativa, ke la Kansasa Parlamento aprobis leĝon por malhelpi ilin, aŭ estontajn verkojn de li, esti pendigitaj sur la kapitolajn murojn. Rezulte, Curry ne subskribis la verkojn, kiuj ne estis pendigitaj dum lia vivo. Li forlasis Topeka-n abomene; liaj planitaj ok pli malgrandaj murpentraĵoj por la Kapitola [[rotondo]] sur la unua etaĝo neniam iris preter skizoj, nun tenataj de la Kansasa Muzeo de Historio. La verkoj de Curry estis pentritaj kun movado, kiu estis transdonita per la libera peniklaboro kaj viglaj formoj, kiuj karakterizis lian stilon. Lia kontrolo de peniktiroj kreis ekscititajn emociojn kiel timo kaj malespero en liaj pentraĵoj. Liaj kolegaj regionalistoj, kiuj ankaŭ pentris agon kaj movadon, influis la stilon de Curry. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Freeing_of_the_Slaves_-_Curry.jpg|eta|''Liberigo de la sklavoj'', de John Steuart Curry. La [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo]], marŝante tra, ĵus transdonis la [[Emancipiga Proklamo (Usono)|Proklamon pri Emancipiĝo]]. Legejo, Jura Biblioteko, [[Universitato de Viskonsino-Madison]]. Dosiero:Tornado_Over_Kansas_(Curry,_1929).jpg|''Tornado super Kansaso'' Dosiero:The_Tragic_Prelude_John_Brown.jpg|''Tragedia preludo'' Dosiero:John_Steuart_Curry_-_Ajax_-_Smithsonian.jpg|''Ajaco'' Dosiero:FWA-PBA-Paintings_and_Sculptures_for_Public_Buildings-painting_depicting_race_involving_people_in_wagons,_on..._-_NARA_-_197273.tif|''La Oklahoma tera pelado, la 22-an de aprilo 1889'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{cite web|title=Cross-Curricular Connect: Tragic Prelude|first=Charles|last=McQuillen|date=March 25, 2017|others=For teachers.|quote="Teach close reading skills, symbolism, and shifting historical 'truths' with John Steuart Curry's ''Tragic Prelude''."|access-date=March 15, 2020|url=https://charlesmcquillen.com/john-steuart-curry-tragic-prelude-english-language-arts-lesson-plan/}} * [https://www.aaa.si.edu/collections/john-steuart-curry-and-curry-family-papers-9459 John Steuart Curry and Curry family papers, 1848-1999] el la Smithsonian Archives of American Art * [https://www.davidrumsey.com/amica/amico266410-123874.html John Steuart Curry / Baptism in Kansas / 1928] at www.davidrumsey.com| The AMICA Library- John Steuart Curry * [https://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html PBS Online News Hour – John Steuart Curry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122001748/http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html|date=January 22, 2014}} January 22, 2014, at the Wayback Machine * [http://www.muskegonartmuseum.org/index.php?option=com_igallery&view=gallery&Itemid=23 Muskegon (Michigan, USA) Museum of Art] housing ''Tornado over Kansas'' (1929) * [http://www.kansastravel.org/oldjeffersontown.htm John Steuart Curry boyhood home & museum] * [https://www.askart.com/AskART/artists/search/Search_Repeat.aspx?searchtype=IMAGES&artist=6583 John Curry Artwork Examples on AskART.] * [https://www.aaa.si.edu/collections/don-anderson-papers-concerning-john-steuart-curry-5631 Don Anderson papers relating to John Steuart Curry, 1942–1973] el la Smithsonian Archives of American Art {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Curry, John Steuart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] nzov1k8fsiyfczunk39fkgd4dltlg3b 9420630 9420628 2026-07-05T06:38:33Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9420630 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto de John Steuart Curry, 1937}} '''John Steuart CURRY''' (naskiĝis la 14-a de novembro 1897 en Dunavant, [[Kansaso]] – mortis la 29-an de aŭgusto 1946 en [[Madisono]], [[Viskonsino]]) estis usona pentristo, kies kariero daŭris de 1924 ĝis lia morto. Li famiĝis pro siaj pentraĵoj prezentantaj kamparan vivon en lia hejmŝtato, [[Kansaso]]. Kune kun [[Thomas Hart Benton]] kaj [[Grant Wood]], li estis aklamita kiel unu el la tri grandaj pentristoj de usona regionismo de la unua duono de la dudeka jarcento. La arta produktado de Curry estis varia, inkluzive de pentraĵoj, librilustraĵoj, presaĵoj kaj afiŝoj. Curry estis la plej konata pentristo de Kansaso, sed liaj verkoj ne estis popularaj ĉe la Kansasanoj, kiuj sentis, ke li ne portretis la ŝtaton pozitive. La pentraĵoj de Curry ofte prezentis farman vivon kaj bestojn, tornadojn, preriajn incendiojn, kaj la perfortan periodon de la Sanganta Kansaso (prezentante la aboliciiston [[John Brown]], kiu tiutempe estis mokata kiel fanatika [[Landoperfido|perfidulo]] ) - temojn, kiujn la Kansasanoj ne volis esti reprezentaj por la ŝtato. Curry estis komisiita por krei murpentraĵojn por la Ŝtata Kapitolo de Kansaso, kaj li kompletigis du: ''"Kansas Pastoral"'', kaj sian plej faman kaj polemikan verkon, ''"Tragic Prelude" ,'' kiun li konsideris sia plej granda. La reago estis tiel negativa, ke la Kansasa Parlamento aprobis leĝon por malhelpi ilin, aŭ estontajn verkojn de li, esti pendigitaj sur la kapitolajn murojn. Rezulte, Curry ne subskribis la verkojn, kiuj ne estis pendigitaj dum lia vivo. Li forlasis Topeka-n abomene; liaj planitaj ok pli malgrandaj murpentraĵoj por la Kapitola [[rotondo]] sur la unua etaĝo neniam iris preter skizoj, nun tenataj de la Kansasa Muzeo de Historio. La verkoj de Curry estis pentritaj kun movado, kiu estis transdonita per la libera peniklaboro kaj viglaj formoj, kiuj karakterizis lian stilon. Lia kontrolo de peniktiroj kreis ekscititajn emociojn kiel timo kaj malespero en liaj pentraĵoj. Liaj kolegaj regionalistoj, kiuj ankaŭ pentris agon kaj movadon, influis la stilon de Curry. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Tornado_Over_Kansas_(Curry,_1929).jpg|''Tornado super Kansaso'' Dosiero:The_Tragic_Prelude_John_Brown.jpg|''Tragedia preludo'' Dosiero:John_Steuart_Curry_-_Ajax_-_Smithsonian.jpg|''Ajaco'' Dosiero:FWA-PBA-Paintings_and_Sculptures_for_Public_Buildings-painting_depicting_race_involving_people_in_wagons,_on..._-_NARA_-_197273.tif|''La Oklahoma tera pelado, la 22-an de aprilo 1889'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{cite web|title=Cross-Curricular Connect: Tragic Prelude|first=Charles|last=McQuillen|date=March 25, 2017|others=For teachers.|quote="Teach close reading skills, symbolism, and shifting historical 'truths' with John Steuart Curry's ''Tragic Prelude''."|access-date=March 15, 2020|url=https://charlesmcquillen.com/john-steuart-curry-tragic-prelude-english-language-arts-lesson-plan/}} * [https://www.aaa.si.edu/collections/john-steuart-curry-and-curry-family-papers-9459 John Steuart Curry and Curry family papers, 1848-1999] el la Smithsonian Archives of American Art * [https://www.davidrumsey.com/amica/amico266410-123874.html John Steuart Curry / Baptism in Kansas / 1928] at www.davidrumsey.com| The AMICA Library- John Steuart Curry * [https://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html PBS Online News Hour – John Steuart Curry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122001748/http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html|date=January 22, 2014}} January 22, 2014, at the Wayback Machine * [http://www.muskegonartmuseum.org/index.php?option=com_igallery&view=gallery&Itemid=23 Muskegon (Michigan, USA) Museum of Art] housing ''Tornado over Kansas'' (1929) * [http://www.kansastravel.org/oldjeffersontown.htm John Steuart Curry boyhood home & museum] * [https://www.askart.com/AskART/artists/search/Search_Repeat.aspx?searchtype=IMAGES&artist=6583 John Curry Artwork Examples on AskART.] * [https://www.aaa.si.edu/collections/don-anderson-papers-concerning-john-steuart-curry-5631 Don Anderson papers relating to John Steuart Curry, 1942–1973] el la Smithsonian Archives of American Art {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Curry, John Steuart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] d3icd7vwb7o4sn5z28d0pvn3hc1dcaz 9420631 9420630 2026-07-05T06:38:55Z Sj1mor 12103 9420631 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Freeing_of_the_Slaves_-_Curry.jpg|centre|eta|600ra|''Liberigo de la sklavoj'', de John Steuart Curry. La [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo]], marŝante tra, ĵus transdonis la [[Emancipiga Proklamo (Usono)|Proklamon pri Emancipiĝo]]. Legejo, Jura Biblioteko, [[Universitato de Viskonsino-Madison]].]] {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto de John Steuart Curry, 1937}} '''John Steuart CURRY''' (naskiĝis la 14-a de novembro 1897 en Dunavant, [[Kansaso]] – mortis la 29-an de aŭgusto 1946 en [[Madisono]], [[Viskonsino]]) estis usona pentristo, kies kariero daŭris de 1924 ĝis lia morto. Li famiĝis pro siaj pentraĵoj prezentantaj kamparan vivon en lia hejmŝtato, [[Kansaso]]. Kune kun [[Thomas Hart Benton]] kaj [[Grant Wood]], li estis aklamita kiel unu el la tri grandaj pentristoj de usona regionismo de la unua duono de la dudeka jarcento. La arta produktado de Curry estis varia, inkluzive de pentraĵoj, librilustraĵoj, presaĵoj kaj afiŝoj. Curry estis la plej konata pentristo de Kansaso, sed liaj verkoj ne estis popularaj ĉe la Kansasanoj, kiuj sentis, ke li ne portretis la ŝtaton pozitive. La pentraĵoj de Curry ofte prezentis farman vivon kaj bestojn, tornadojn, preriajn incendiojn, kaj la perfortan periodon de la Sanganta Kansaso (prezentante la aboliciiston [[John Brown]], kiu tiutempe estis mokata kiel fanatika [[Landoperfido|perfidulo]] ) - temojn, kiujn la Kansasanoj ne volis esti reprezentaj por la ŝtato. Curry estis komisiita por krei murpentraĵojn por la Ŝtata Kapitolo de Kansaso, kaj li kompletigis du: ''"Kansas Pastoral"'', kaj sian plej faman kaj polemikan verkon, ''"Tragic Prelude" ,'' kiun li konsideris sia plej granda. La reago estis tiel negativa, ke la Kansasa Parlamento aprobis leĝon por malhelpi ilin, aŭ estontajn verkojn de li, esti pendigitaj sur la kapitolajn murojn. Rezulte, Curry ne subskribis la verkojn, kiuj ne estis pendigitaj dum lia vivo. Li forlasis Topeka-n abomene; liaj planitaj ok pli malgrandaj murpentraĵoj por la Kapitola [[rotondo]] sur la unua etaĝo neniam iris preter skizoj, nun tenataj de la Kansasa Muzeo de Historio. La verkoj de Curry estis pentritaj kun movado, kiu estis transdonita per la libera peniklaboro kaj viglaj formoj, kiuj karakterizis lian stilon. Lia kontrolo de peniktiroj kreis ekscititajn emociojn kiel timo kaj malespero en liaj pentraĵoj. Liaj kolegaj regionalistoj, kiuj ankaŭ pentris agon kaj movadon, influis la stilon de Curry. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Tornado_Over_Kansas_(Curry,_1929).jpg|''Tornado super Kansaso'' Dosiero:The_Tragic_Prelude_John_Brown.jpg|''Tragedia preludo'' Dosiero:John_Steuart_Curry_-_Ajax_-_Smithsonian.jpg|''Ajaco'' Dosiero:FWA-PBA-Paintings_and_Sculptures_for_Public_Buildings-painting_depicting_race_involving_people_in_wagons,_on..._-_NARA_-_197273.tif|''La Oklahoma tera pelado, la 22-an de aprilo 1889'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{cite web|title=Cross-Curricular Connect: Tragic Prelude|first=Charles|last=McQuillen|date=March 25, 2017|others=For teachers.|quote="Teach close reading skills, symbolism, and shifting historical 'truths' with John Steuart Curry's ''Tragic Prelude''."|access-date=March 15, 2020|url=https://charlesmcquillen.com/john-steuart-curry-tragic-prelude-english-language-arts-lesson-plan/}} * [https://www.aaa.si.edu/collections/john-steuart-curry-and-curry-family-papers-9459 John Steuart Curry and Curry family papers, 1848-1999] el la Smithsonian Archives of American Art * [https://www.davidrumsey.com/amica/amico266410-123874.html John Steuart Curry / Baptism in Kansas / 1928] at www.davidrumsey.com| The AMICA Library- John Steuart Curry * [https://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html PBS Online News Hour – John Steuart Curry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122001748/http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html|date=January 22, 2014}} January 22, 2014, at the Wayback Machine * [http://www.muskegonartmuseum.org/index.php?option=com_igallery&view=gallery&Itemid=23 Muskegon (Michigan, USA) Museum of Art] housing ''Tornado over Kansas'' (1929) * [http://www.kansastravel.org/oldjeffersontown.htm John Steuart Curry boyhood home & museum] * [https://www.askart.com/AskART/artists/search/Search_Repeat.aspx?searchtype=IMAGES&artist=6583 John Curry Artwork Examples on AskART.] * [https://www.aaa.si.edu/collections/don-anderson-papers-concerning-john-steuart-curry-5631 Don Anderson papers relating to John Steuart Curry, 1942–1973] el la Smithsonian Archives of American Art {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Curry, John Steuart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] b8p3fzzner07k5pgf3b58ogve3jlovu 9420632 9420631 2026-07-05T06:39:10Z Sj1mor 12103 9420632 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Freeing_of_the_Slaves_-_Curry.jpg|centre|eta|775ra|''Liberigo de la sklavoj'', de John Steuart Curry. La [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo]], marŝante tra, ĵus transdonis la [[Emancipiga Proklamo (Usono)|Proklamon pri Emancipiĝo]]. Legejo, Jura Biblioteko, [[Universitato de Viskonsino-Madison]].]] {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto de John Steuart Curry, 1937}} '''John Steuart CURRY''' (naskiĝis la 14-a de novembro 1897 en Dunavant, [[Kansaso]] – mortis la 29-an de aŭgusto 1946 en [[Madisono]], [[Viskonsino]]) estis usona pentristo, kies kariero daŭris de 1924 ĝis lia morto. Li famiĝis pro siaj pentraĵoj prezentantaj kamparan vivon en lia hejmŝtato, [[Kansaso]]. Kune kun [[Thomas Hart Benton]] kaj [[Grant Wood]], li estis aklamita kiel unu el la tri grandaj pentristoj de usona regionismo de la unua duono de la dudeka jarcento. La arta produktado de Curry estis varia, inkluzive de pentraĵoj, librilustraĵoj, presaĵoj kaj afiŝoj. Curry estis la plej konata pentristo de Kansaso, sed liaj verkoj ne estis popularaj ĉe la Kansasanoj, kiuj sentis, ke li ne portretis la ŝtaton pozitive. La pentraĵoj de Curry ofte prezentis farman vivon kaj bestojn, tornadojn, preriajn incendiojn, kaj la perfortan periodon de la Sanganta Kansaso (prezentante la aboliciiston [[John Brown]], kiu tiutempe estis mokata kiel fanatika [[Landoperfido|perfidulo]] ) - temojn, kiujn la Kansasanoj ne volis esti reprezentaj por la ŝtato. Curry estis komisiita por krei murpentraĵojn por la Ŝtata Kapitolo de Kansaso, kaj li kompletigis du: ''"Kansas Pastoral"'', kaj sian plej faman kaj polemikan verkon, ''"Tragic Prelude" ,'' kiun li konsideris sia plej granda. La reago estis tiel negativa, ke la Kansasa Parlamento aprobis leĝon por malhelpi ilin, aŭ estontajn verkojn de li, esti pendigitaj sur la kapitolajn murojn. Rezulte, Curry ne subskribis la verkojn, kiuj ne estis pendigitaj dum lia vivo. Li forlasis Topeka-n abomene; liaj planitaj ok pli malgrandaj murpentraĵoj por la Kapitola [[rotondo]] sur la unua etaĝo neniam iris preter skizoj, nun tenataj de la Kansasa Muzeo de Historio. La verkoj de Curry estis pentritaj kun movado, kiu estis transdonita per la libera peniklaboro kaj viglaj formoj, kiuj karakterizis lian stilon. Lia kontrolo de peniktiroj kreis ekscititajn emociojn kiel timo kaj malespero en liaj pentraĵoj. Liaj kolegaj regionalistoj, kiuj ankaŭ pentris agon kaj movadon, influis la stilon de Curry. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Tornado_Over_Kansas_(Curry,_1929).jpg|''Tornado super Kansaso'' Dosiero:The_Tragic_Prelude_John_Brown.jpg|''Tragedia preludo'' Dosiero:John_Steuart_Curry_-_Ajax_-_Smithsonian.jpg|''Ajaco'' Dosiero:FWA-PBA-Paintings_and_Sculptures_for_Public_Buildings-painting_depicting_race_involving_people_in_wagons,_on..._-_NARA_-_197273.tif|''La Oklahoma tera pelado, la 22-an de aprilo 1889'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{cite web|title=Cross-Curricular Connect: Tragic Prelude|first=Charles|last=McQuillen|date=March 25, 2017|others=For teachers.|quote="Teach close reading skills, symbolism, and shifting historical 'truths' with John Steuart Curry's ''Tragic Prelude''."|access-date=March 15, 2020|url=https://charlesmcquillen.com/john-steuart-curry-tragic-prelude-english-language-arts-lesson-plan/}} * [https://www.aaa.si.edu/collections/john-steuart-curry-and-curry-family-papers-9459 John Steuart Curry and Curry family papers, 1848-1999] el la Smithsonian Archives of American Art * [https://www.davidrumsey.com/amica/amico266410-123874.html John Steuart Curry / Baptism in Kansas / 1928] at www.davidrumsey.com| The AMICA Library- John Steuart Curry * [https://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html PBS Online News Hour – John Steuart Curry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122001748/http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html|date=January 22, 2014}} January 22, 2014, at the Wayback Machine * [http://www.muskegonartmuseum.org/index.php?option=com_igallery&view=gallery&Itemid=23 Muskegon (Michigan, USA) Museum of Art] housing ''Tornado over Kansas'' (1929) * [http://www.kansastravel.org/oldjeffersontown.htm John Steuart Curry boyhood home & museum] * [https://www.askart.com/AskART/artists/search/Search_Repeat.aspx?searchtype=IMAGES&artist=6583 John Curry Artwork Examples on AskART.] * [https://www.aaa.si.edu/collections/don-anderson-papers-concerning-john-steuart-curry-5631 Don Anderson papers relating to John Steuart Curry, 1942–1973] el la Smithsonian Archives of American Art {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Curry, John Steuart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 41tuux0j7uaz9yrnj4rpgew35j13mmh 9420633 9420632 2026-07-05T06:41:09Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9420633 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Freeing_of_the_Slaves_-_Curry.jpg|centre|eta|775ra|''Liberigo de la sklavoj'', de John Steuart Curry. La [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo]], marŝante tra, ĵus transdonis la [[Emancipiga Proklamo (Usono)|Proklamon pri Emancipiĝo]]. Legejo, Jura Biblioteko, [[Universitato de Viskonsino-Madison]].]] {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto de John Steuart Curry, 1937}} '''John Steuart CURRY''' (naskiĝis la 14-a de novembro 1897 en Dunavant, [[Kansaso]] – mortis la 29-an de aŭgusto 1946 en [[Madisono]], [[Viskonsino]]) estis usona pentristo, kies kariero daŭris de 1924 ĝis lia morto. Li famiĝis pro siaj pentraĵoj prezentantaj kamparan vivon en lia hejmŝtato, [[Kansaso]]. Kune kun [[Thomas Hart Benton]] kaj [[Grant Wood]], li estis aklamita kiel unu el la tri grandaj pentristoj de usona regionismo de la unua duono de la dudeka jarcento. La arta produktado de Curry estis varia, inkluzive de pentraĵoj, librilustraĵoj, presaĵoj kaj afiŝoj. Curry estis la plej konata pentristo de Kansaso, sed liaj verkoj ne estis popularaj ĉe la Kansasanoj, kiuj sentis, ke li ne portretis la ŝtaton pozitive. La pentraĵoj de Curry ofte prezentis farman vivon kaj bestojn, tornadojn, preriajn incendiojn, kaj la perfortan periodon de la Sanganta Kansaso (prezentante la aboliciiston [[John Brown]], kiu tiutempe estis mokata kiel fanatika [[Landoperfido|perfidulo]] ) - temojn, kiujn la Kansasanoj ne volis esti reprezentaj por la ŝtato. Curry estis komisiita por krei murpentraĵojn por la Ŝtata Kapitolo de Kansaso, kaj li kompletigis du: ''"Kansas Pastoral"'', kaj sian plej faman kaj polemikan verkon, ''"Tragic Prelude" ,'' kiun li konsideris sia plej granda. La reago estis tiel negativa, ke la Kansasa Parlamento aprobis leĝon por malhelpi ilin, aŭ estontajn verkojn de li, esti pendigitaj sur la kapitolajn murojn. Rezulte, Curry ne subskribis la verkojn, kiuj ne estis pendigitaj dum lia vivo. Li forlasis Topeka-n abomene; liaj planitaj ok pli malgrandaj murpentraĵoj por la Kapitola [[rotondo]] sur la unua etaĝo neniam iris preter skizoj, nun tenataj de la Kansasa Muzeo de Historio. La verkoj de Curry estis pentritaj kun movado, kiu estis transdonita per la libera peniklaboro kaj viglaj formoj, kiuj karakterizis lian stilon. Lia kontrolo de peniktiroj kreis ekscititajn emociojn kiel timo kaj malespero en liaj pentraĵoj. Liaj kolegaj regionalistoj, kiuj ankaŭ pentris agon kaj movadon, influis la stilon de Curry. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Tornado_Over_Kansas_(Curry,_1929).jpg|''Tornado super Kansaso'' Dosiero:The_Tragic_Prelude_John_Brown.jpg|''Tragedia preludo'' Dosiero:John_Steuart_Curry_-_Ajax_-_Smithsonian.jpg|''Ajaco'' Dosiero:FWA-PBA-Paintings_and_Sculptures_for_Public_Buildings-painting_depicting_race_involving_people_in_wagons,_on..._-_NARA_-_197273.tif|''La Oklahoma tera pelado, la 22-an de aprilo 1889'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{cite web|title=Cross-Curricular Connect: Tragic Prelude|first=Charles|last=McQuillen|date=March 25, 2017|others=For teachers.|quote="Teach close reading skills, symbolism, and shifting historical 'truths' with John Steuart Curry's ''Tragic Prelude''."|access-date=March 15, 2020|url=https://charlesmcquillen.com/john-steuart-curry-tragic-prelude-english-language-arts-lesson-plan/}} * [https://www.aaa.si.edu/collections/john-steuart-curry-and-curry-family-papers-9459 John Steuart Curry and Curry family papers, 1848-1999] el la Smithsonian Archives of American Art * [https://www.davidrumsey.com/amica/amico266410-123874.html John Steuart Curry / Baptism in Kansas / 1928] ĉe www.davidrumsey.com| The AMICA Library- John Steuart Curry * [https://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html PBS Online News Hour – John Steuart Curry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122001748/http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html|date=January 22, 2014}} January 22, 2014, ĉe la Wayback Machine * [http://www.muskegonartmuseum.org/index.php?option=com_igallery&view=gallery&Itemid=23 Muskegon (Michigan, USA) Museum of Art] entenanta ''Tornado over Kansas'' (1929) * [http://www.kansastravel.org/oldjeffersontown.htm John Steuart Curry boyhood home & museum] * [https://www.askart.com/AskART/artists/search/Search_Repeat.aspx?searchtype=IMAGES&artist=6583 John Curry Artwork Examples on AskART.] * [https://www.aaa.si.edu/collections/don-anderson-papers-concerning-john-steuart-curry-5631 Don Anderson papers relating to John Steuart Curry, 1942–1973] el la Smithsonian Archives of American Art {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Curry, John Steuart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 4ffvkfdno19tn0i5nts2s5d4jn4uyr6 9420634 9420633 2026-07-05T06:41:52Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9420634 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Freeing_of_the_Slaves_-_Curry.jpg|centre|eta|775ra|''Liberigo de la sklavoj'', de John Steuart Curry. La [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo]], marŝante tra, ĵus transdonis la [[Emancipiga Proklamo (Usono)|Proklamon pri Emancipiĝo]]. Legejo, Jura Biblioteko, [[Universitato de Viskonsino-Madison]].]] {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto de John Steuart Curry, 1937}} '''John Steuart CURRY''' (naskiĝis la 14-a de novembro 1897 en Dunavant, [[Kansaso]] – mortis la 29-an de aŭgusto 1946 en [[Madisono]], [[Viskonsino]]) estis usona pentristo, kies kariero daŭris de 1924 ĝis lia morto. Li famiĝis pro siaj pentraĵoj prezentantaj kamparan vivon en lia hejmŝtato, [[Kansaso]]. Kune kun [[Thomas Hart Benton]] kaj [[Grant Wood]], li estis aklamita kiel unu el la tri grandaj pentristoj de usona regionismo de la unua duono de la dudeka jarcento. La arta produktado de Curry estis varia, inkluzive de pentraĵoj, librilustraĵoj, presaĵoj kaj afiŝoj. Curry estis la plej konata pentristo de Kansaso, sed liaj verkoj ne estis popularaj ĉe la Kansasanoj, kiuj sentis, ke li ne portretis la ŝtaton pozitive. La pentraĵoj de Curry ofte prezentis farman vivon kaj bestojn, tornadojn, preriajn incendiojn, kaj la perfortan periodon de la Sanganta Kansaso (prezentante la aboliciiston [[John Brown]], kiu tiutempe estis mokata kiel fanatika [[Landoperfido|perfidulo]] ) - temojn, kiujn la Kansasanoj ne volis esti reprezentaj por la ŝtato. Curry estis komisiita por krei murpentraĵojn por la Ŝtata Kapitolo de Kansaso, kaj li kompletigis du: ''"Kansas Pastoral"'', kaj sian plej faman kaj polemikan verkon, ''"Tragic Prelude" ,'' kiun li konsideris sia plej granda. La reago estis tiel negativa, ke la Kansasa Parlamento aprobis leĝon por malhelpi ilin, aŭ estontajn verkojn de li, esti pendigitaj sur la kapitolajn murojn. Rezulte, Curry ne subskribis la verkojn, kiuj ne estis pendigitaj dum lia vivo. Li forlasis Topeka-n abomene; liaj planitaj ok pli malgrandaj murpentraĵoj por la Kapitola [[rotondo]] sur la unua etaĝo neniam iris preter skizoj, nun tenataj de la Kansasa Muzeo de Historio. La verkoj de Curry estis pentritaj kun movado, kiu estis transdonita per la libera peniklaboro kaj viglaj formoj, kiuj karakterizis lian stilon. Lia kontrolo de peniktiroj kreis ekscititajn emociojn kiel timo kaj malespero en liaj pentraĵoj. Liaj kolegaj regionalistoj, kiuj ankaŭ pentris agon kaj movadon, influis la stilon de Curry. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Tornado_Over_Kansas_(Curry,_1929).jpg|''Tornado super Kansaso'', 1929 Dosiero:The_Tragic_Prelude_John_Brown.jpg|''Tragedia preludo'' (1937–1942) Dosiero:John_Steuart_Curry_-_Ajax_-_Smithsonian.jpg|''Ajaco'' Dosiero:FWA-PBA-Paintings_and_Sculptures_for_Public_Buildings-painting_depicting_race_involving_people_in_wagons,_on..._-_NARA_-_197273.tif|''La Oklahoma tera pelado, la 22-an de aprilo 1889'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{cite web|title=Cross-Curricular Connect: Tragic Prelude|first=Charles|last=McQuillen|date=March 25, 2017|others=For teachers.|quote="Teach close reading skills, symbolism, and shifting historical 'truths' with John Steuart Curry's ''Tragic Prelude''."|access-date=March 15, 2020|url=https://charlesmcquillen.com/john-steuart-curry-tragic-prelude-english-language-arts-lesson-plan/}} * [https://www.aaa.si.edu/collections/john-steuart-curry-and-curry-family-papers-9459 John Steuart Curry and Curry family papers, 1848-1999] el la Smithsonian Archives of American Art * [https://www.davidrumsey.com/amica/amico266410-123874.html John Steuart Curry / Baptism in Kansas / 1928] ĉe www.davidrumsey.com| The AMICA Library- John Steuart Curry * [https://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html PBS Online News Hour – John Steuart Curry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122001748/http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec98/curry_8-13.html|date=January 22, 2014}} January 22, 2014, ĉe la Wayback Machine * [http://www.muskegonartmuseum.org/index.php?option=com_igallery&view=gallery&Itemid=23 Muskegon (Michigan, USA) Museum of Art] entenanta ''Tornado over Kansas'' (1929) * [http://www.kansastravel.org/oldjeffersontown.htm John Steuart Curry boyhood home & museum] * [https://www.askart.com/AskART/artists/search/Search_Repeat.aspx?searchtype=IMAGES&artist=6583 John Curry Artwork Examples on AskART.] * [https://www.aaa.si.edu/collections/don-anderson-papers-concerning-john-steuart-curry-5631 Don Anderson papers relating to John Steuart Curry, 1942–1973] el la Smithsonian Archives of American Art {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Curry, John Steuart}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 1r92ja8ta3dgb8zyfhgjkbtp7r2xp2j 0 949012 9420639 2026-07-05T08:00:40Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1362131679|Paul Strand]]" 9420639 wikitext text/x-wiki '''Paul STRAND''' (naskiĝis la 16-an de oktobro 1890 en [[Novjorko]] - mortis la 31-an de marto 1976 en [[Orgeval (Yvelines)|Orgeval]]) estis usona fotisto kaj filmisto, kiu, kune kun kolegaj [[Modernismo|modernismaj]] fotistoj kiel [[Alfred Stieglitz]] kaj [[Edward Weston]], helpis establi fotarton kiel artan formon en la 20-a jarcento.<ref>{{cite web|last1=AnOther|access-date=2022-01-11|title=How Paul Strand Paved the Way For Photographic Modernism|url=https://www.anothermag.com/art-photography/8482/how-paul-strand-paved-the-way-for-photographic-modernism|date=15 March 2016|website=AnOther}}</ref><ref>{{cite web|first1=Francesco|last1=Dama|access-date=2022-01-11|title=An Intimate Encounter with Paul Strand's Photographic Journeys|url=http://hyperallergic.com/295439/an-intimate-encounter-with-paul-strands-photographic-journeys/|date=28 June 2016|website=Hyperallergic}}</ref> En 1936, li helpis fondi la Photo League, kooperativon de fotistoj, kiuj kuniĝis ĉirkaŭ gamo da komunaj sociaj kaj kreivaj kaŭzoj. Lia diversa verkaro, ampleksanta ses jardekojn, kovras multajn ĝenrojn kaj temojn tra Ameriko, Eŭropo kaj Afriko. [[Dosiero:Wall_Street_by_Paul_Strand,_1915.jpg|dekstra|eta|''Wall Street'' (1915)]] [[File:The_Family_by_Paul_Strand.jpg|eta|''La Familio'', el ''Un Paese'' (1955)]] [[Dosiero:Paul_Strand_(American_-_Portrait_-_New_York_-_Google_Art_Project.jpg|dekstra|eta|''Portreto, Washington Square Park'' (1917)]] * [https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:strand,+paul Biblioteko de la Kongreso: Paul Strand] * [https://www.moma.org/artists/5685 Paul Strand ĉe MOMA] * [https://www.nytimes.com/2014/10/24/arts/paul-strands-lifetime-of-photography-at-philadelphia-museum.html?ref=design&_r=0 Karen Rosenberg, "Elmigrinta Humanisto, Lenso Sub Sia Maniko, La Vivdaŭro de Fotografio de Paul Strand, ĉe la Filadelfia Muzeo"] - ''The New York Times'' * [http://africasacountry.com/2014/11/paul-strands-1960s-portrait-of-ghana/ Zachary Rosen, "La portreto de Ganao el la 1960-aj jaroj farita de la fotisto Paul Strand"] - ''Afriko estas lando'' * {{IMDb nomo|nm0833271}} * [http://lumieregallery.net/wp/197/paul-strand/ Paul Strand, Galerio Lumiere] * [[hdl:10079/fa/beinecke.strand|Paul Strand, Fotoj de la Amerika Sudokcidento kaj Meksiko]]. Yale Kolekto de Amerika Literaturo, Beinecke Biblioteko de Maloftaj Libroj kaj Manuskriptoj. [[Kategorio:Usonaj fotistoj]] [[Kategorio:Usonaj kameraistoj]] nfcfagjzbexmym677b2033pbtot5tqv 9420640 9420639 2026-07-05T08:01:15Z Sj1mor 12103 9420640 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Paul STRAND''' (naskiĝis la 16-an de oktobro 1890 en [[Novjorko]] - mortis la 31-an de marto 1976 en [[Orgeval (Yvelines)|Orgeval]]) estis usona fotisto kaj filmisto, kiu, kune kun kolegaj [[Modernismo|modernismaj]] fotistoj kiel [[Alfred Stieglitz]] kaj [[Edward Weston]], helpis establi fotarton kiel artan formon en la 20-a jarcento.<ref>{{cite web|last1=AnOther|access-date=2022-01-11|title=How Paul Strand Paved the Way For Photographic Modernism|url=https://www.anothermag.com/art-photography/8482/how-paul-strand-paved-the-way-for-photographic-modernism|date=15 March 2016|website=AnOther}}</ref><ref>{{cite web|first1=Francesco|last1=Dama|access-date=2022-01-11|title=An Intimate Encounter with Paul Strand's Photographic Journeys|url=http://hyperallergic.com/295439/an-intimate-encounter-with-paul-strands-photographic-journeys/|date=28 June 2016|website=Hyperallergic}}</ref> En 1936, li helpis fondi la Photo League, kooperativon de fotistoj, kiuj kuniĝis ĉirkaŭ gamo da komunaj sociaj kaj kreivaj kaŭzoj. Lia diversa verkaro, ampleksanta ses jardekojn, kovras multajn ĝenrojn kaj temojn tra Ameriko, Eŭropo kaj Afriko. [[Dosiero:Wall_Street_by_Paul_Strand,_1915.jpg|dekstra|eta|''Wall Street'' (1915)]] [[File:The_Family_by_Paul_Strand.jpg|eta|''La Familio'', el ''Un Paese'' (1955)]] [[Dosiero:Paul_Strand_(American_-_Portrait_-_New_York_-_Google_Art_Project.jpg|dekstra|eta|''Portreto, Washington Square Park'' (1917)]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:strand,+paul Biblioteko de la Kongreso: Paul Strand] * [https://www.moma.org/artists/5685 Paul Strand ĉe MOMA] * [https://www.nytimes.com/2014/10/24/arts/paul-strands-lifetime-of-photography-at-philadelphia-museum.html?ref=design&_r=0 Karen Rosenberg, "Elmigrinta Humanisto, Lenso Sub Sia Maniko, La Vivdaŭro de Fotografio de Paul Strand, ĉe la Filadelfia Muzeo"] - ''The New York Times'' * [http://africasacountry.com/2014/11/paul-strands-1960s-portrait-of-ghana/ Zachary Rosen, "La portreto de Ganao el la 1960-aj jaroj farita de la fotisto Paul Strand"] - ''Afriko estas lando'' * {{IMDb nomo|nm0833271}} * [http://lumieregallery.net/wp/197/paul-strand/ Paul Strand, Galerio Lumiere] * [[hdl:10079/fa/beinecke.strand|Paul Strand, Fotoj de la Amerika Sudokcidento kaj Meksiko]]. Yale Kolekto de Amerika Literaturo, Beinecke Biblioteko de Maloftaj Libroj kaj Manuskriptoj. {{Ĝermo|Fotisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Strand, Paul}} [[Kategorio:Usonaj fotistoj]] [[Kategorio:Usonaj kameraistoj]] 7k36wf7pzewsk7d53ps2vcjnjudg8s9 9420643 9420640 2026-07-05T08:04:19Z Sj1mor 12103 9420643 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Paul STRAND''' (naskiĝis la 16-an de oktobro 1890 en [[Novjorko]] - mortis la 31-an de marto 1976 en [[Orgeval (Yvelines)|Orgeval]]) estis usona fotisto kaj filmisto, kiu, kune kun kolegaj [[Modernismo|modernismaj]] fotistoj kiel [[Alfred Stieglitz]] kaj [[Edward Weston]], helpis establi fotarton kiel artan formon en la 20-a jarcento.<ref>{{cite web|last1=AnOther|access-date=2022-01-11|title=How Paul Strand Paved the Way For Photographic Modernism|url=https://www.anothermag.com/art-photography/8482/how-paul-strand-paved-the-way-for-photographic-modernism|date=15 March 2016|website=AnOther}}</ref><ref>{{cite web|first1=Francesco|last1=Dama|access-date=2022-01-11|title=An Intimate Encounter with Paul Strand's Photographic Journeys|url=http://hyperallergic.com/295439/an-intimate-encounter-with-paul-strands-photographic-journeys/|date=28 June 2016|website=Hyperallergic}}</ref> En 1936, li helpis fondi la Photo League, kooperativon de fotistoj, kiuj kuniĝis ĉirkaŭ gamo da komunaj sociaj kaj kreivaj kaŭzoj. Lia diversa verkaro, ampleksanta ses jardekojn, kovras multajn ĝenrojn kaj temojn tra Ameriko, Eŭropo kaj Afriko. <!--[[File:The_Family_by_Paul_Strand.jpg|eta|''La Familio'', el ''Un Paese'' (1955)]]--> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:New_York_1915_by_Paul_Strand.jpg|Novjorko, 1915 Dosiero:Paul_Strand,_Wall_Street,_New_York_City,_1915.jpg|Wall Street, Novjorko, 1915 Dosiero:Paul_Strand-Fence.jpg|''La blanka barilo'', 1917 Dosiero:PaulStrand-NewYork.jpg|Novjorko Dosiero:Photograph_LCCN2005684911.jpg|Abstrakta fotografio, 1917 Dosiero:Bowls,_by_Paul_Strand,_LCCN89708636.jpg|Abstrakta fotografio, 1917 Dosiero:Blind_Woman.jpg|''Blinda virino'' Dosiero:Paul_Strand_(American_-_Portrait_-_New_York_-_Google_Art_Project.jpg|Portreto, 1917 Dosiero:PaulStrandBowlerHat.jpg|1916 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:strand,+paul Biblioteko de la Kongreso: Paul Strand] * [https://www.moma.org/artists/5685 Paul Strand ĉe MOMA] * [https://www.nytimes.com/2014/10/24/arts/paul-strands-lifetime-of-photography-at-philadelphia-museum.html?ref=design&_r=0 Karen Rosenberg, "Elmigrinta Humanisto, Lenso Sub Sia Maniko, La Vivdaŭro de Fotografio de Paul Strand, ĉe la Filadelfia Muzeo"] - ''The New York Times'' * [http://africasacountry.com/2014/11/paul-strands-1960s-portrait-of-ghana/ Zachary Rosen, "La portreto de Ganao el la 1960-aj jaroj farita de la fotisto Paul Strand"] - ''Afriko estas lando'' * {{IMDb nomo|nm0833271}} * [http://lumieregallery.net/wp/197/paul-strand/ Paul Strand, Galerio Lumiere] * [[hdl:10079/fa/beinecke.strand|Paul Strand, Fotoj de la Amerika Sudokcidento kaj Meksiko]]. Yale Kolekto de Amerika Literaturo, Beinecke Biblioteko de Maloftaj Libroj kaj Manuskriptoj. {{Ĝermo|Fotisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Strand, Paul}} [[Kategorio:Usonaj fotistoj]] [[Kategorio:Usonaj kameraistoj]] q23vp8erolpasav65uvpwx23pj0rqzo 9420645 9420643 2026-07-05T08:08:38Z Sj1mor 12103 9420645 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Paul STRAND''' (naskiĝis la 16-an de oktobro 1890 en [[Novjorko]] - mortis la 31-an de marto 1976 en [[Orgeval (Yvelines)|Orgeval]]) estis usona fotisto kaj filmisto, kiu, kune kun kolegaj [[Modernismo|modernismaj]] fotistoj kiel [[Alfred Stieglitz]] kaj [[Edward Weston]], helpis establi fotarton kiel artan formon en la 20-a jarcento.<ref>{{cite web|last1=AnOther|access-date=2022-01-11|title=How Paul Strand Paved the Way For Photographic Modernism|url=https://www.anothermag.com/art-photography/8482/how-paul-strand-paved-the-way-for-photographic-modernism|date=15 March 2016|website=AnOther}}</ref><ref>{{cite web|first1=Francesco|last1=Dama|access-date=2022-01-11|title=An Intimate Encounter with Paul Strand's Photographic Journeys|url=http://hyperallergic.com/295439/an-intimate-encounter-with-paul-strands-photographic-journeys/|date=28 June 2016|website=Hyperallergic}}</ref> En 1936, li helpis fondi la ''Photo League'', [[Kooperativo|kooperativon]] de fotistoj, kiuj kuniĝis ĉirkaŭ gamo da komunaj sociaj kaj kreivaj kaŭzoj. Lia diversa verkaro, ampleksanta ses jardekojn, kovras multajn ĝenrojn kaj temojn tra Ameriko, Eŭropo kaj Afriko. Li estis unu el la pioniroj de " rekta fotografio " aŭ "pura fotografio", la Foto-[[Secesio (stilo)|Secesio]], kaj ''Galerio 291''. Rilate al la artaj movadoj de lia tempo, krom lia interna valoro kiel unika fotisto de sia jarcento, Strand apartenas al la larĝa fluo de [[modernismo]] kaj la usona movado de {{Vikidatumoj|Q1578378}}.<ref>[https://iphf.org/inductees/paul-strand/ Despre ''Paul Strand''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220723134351/https://iphf.org/inductees/paul-strand/|date=2022-07-23}}</ref> <!--[[File:The_Family_by_Paul_Strand.jpg|eta|''La Familio'', el ''Un Paese'' (1955)]]--> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:New_York_1915_by_Paul_Strand.jpg|Novjorko, 1915 Dosiero:Paul_Strand,_Wall_Street,_New_York_City,_1915.jpg|Wall Street, Novjorko, 1915 Dosiero:Paul_Strand-Fence.jpg|''La blanka barilo'', 1917 Dosiero:PaulStrand-NewYork.jpg|Novjorko Dosiero:Photograph_LCCN2005684911.jpg|Abstrakta fotografio, 1917 Dosiero:Bowls,_by_Paul_Strand,_LCCN89708636.jpg|Abstrakta fotografio, 1917 Dosiero:Blind_Woman.jpg|''Blinda virino'' Dosiero:Paul_Strand_(American_-_Portrait_-_New_York_-_Google_Art_Project.jpg|Portreto, 1917 Dosiero:PaulStrandBowlerHat.jpg|1916 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:strand,+paul Biblioteko de la Kongreso: Paul Strand] * [https://www.moma.org/artists/5685 Paul Strand ĉe MOMA] * [https://www.nytimes.com/2014/10/24/arts/paul-strands-lifetime-of-photography-at-philadelphia-museum.html?ref=design&_r=0 Karen Rosenberg, "Elmigrinta Humanisto, Lenso Sub Sia Maniko, La Vivdaŭro de Fotografio de Paul Strand, ĉe la Filadelfia Muzeo"] - ''The New York Times'' * [http://africasacountry.com/2014/11/paul-strands-1960s-portrait-of-ghana/ Zachary Rosen, "La portreto de Ganao el la 1960-aj jaroj farita de la fotisto Paul Strand"] - ''Afriko estas lando'' * {{IMDb nomo|nm0833271}} * [http://lumieregallery.net/wp/197/paul-strand/ Paul Strand, Galerio Lumiere] * [[hdl:10079/fa/beinecke.strand|Paul Strand, Fotoj de la Amerika Sudokcidento kaj Meksiko]]. Yale Kolekto de Amerika Literaturo, Beinecke Biblioteko de Maloftaj Libroj kaj Manuskriptoj. {{Ĝermo|Fotisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Strand, Paul}} [[Kategorio:Usonaj fotistoj]] [[Kategorio:Usonaj kameraistoj]] 9ozvvt5nvp24yzhhrdif9in1ziq5lld 0 949013 9420644 2026-07-05T08:05:33Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Emmeline Stieglitz]] 9420644 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Emmeline Stieglitz]] lapwdznrx6cf82a5iw3q6zp2qfatox1 1 949014 9420646 2026-07-05T08:08:55Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9420646 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Aldono el la hispana kaj rumana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:08, 5 jul. 2026 (UTC) 4hppjghdbxgvusaktka6swb8ooq2ig3 0 949015 9420647 2026-07-05T08:13:11Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361710237|Arthur Wesley Dow]]" 9420647 wikitext text/x-wiki '''Arthur Wesley DOW''' (naskiĝis la 6-an de aprilo 1857 en Ipswich, [[Masaĉuseco]] – mortis la 13-an de decembro 1922 en [[Novjorko]])<ref name="Noted2">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/41514788/dr_arthur_w_dow_noted_artist_dies/|title=Dr. Arthur W. Dow, Noted Artist, Dies|work=[[The New York Times]]|page=21|date=1922-12-14|access-date=2020-01-02|via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/15/arts/art-in-review-the-photographs-of-arthur-wesley-dow.html|title=ART IN REVIEW; 'The Photographs of Arthur Wesley Dow'|last=Glueck|first=Grace|work=[[The New York Times]]|date=November 15, 2002|access-date=February 13, 2018}}</ref> estis usona pentristo, [[Gravurado|gravuristo]], fotisto kaj artinstruisto. [[Dosiero:Crater_Lake_Arthur_Wesley_Dow_1919.jpeg|eta|''Kratera Lago'', oleo sur kanvaso, 1919]] [[Dosiero:Arthur_Wesley_Dow-_View_of_Lake_Louise,_Alberta,_Canada,_1919.jpg|eta|Arthur Wesley Dow: ''Vido de Lago Louise, Alberto, Kanado'', 1919]] [[Dosiero:1886_group_portrait_Academie_Julian.png|dekstra|eta|Portreto de studentoj de [[Académie Julian]], Francio, 1886. (Dow estas prezentita en la centro) <ref>{{citation|title=The Breton Years of Arthur Wesley Dow|author=Frederick Campbell Moffatt|journal=Archives of American Art Journal|volume=15|year=1975|issue=2|pages=2–8|doi=10.1086/aaa.15.2.1556933|jstor=1556933|s2cid=192717931}}</ref>]] [[Dosiero:Arthur_Wesley_Dow_-_The_clam_house.jpg|eta|Arthur Wesley Dow, ''La konka domo'', ksilografia presaĵo, ĉirkaŭ 1892]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Long_Road--Argilla_Road,_Ipswich_-_Arthur_Wesley_Dow_-_overall.jpg|dekstra|eta|La longa vojo - Argilla Road, Ipswich, 1898, [[Broklina Muzeo]]]] [[Dosiero:Maîtres_de_l'affiche_V_1_-_Pl_36_-_Arthur_W._Dow.jpg|eta|Afiŝo publikigita en Les Maîtres de l'Affiche]] * {{Gutenberg|id=35402}} * [https://web.archive.org/web/20090113213406/http://www.tfaoi.com/aa/1aa/1aa358.htm Georgia O'Keeffe Museum.] * Arthur Wesley Dow kaj American Arts & Crafts, 10-a de marto ĝis 18-a de junio 2000. Dow Papers Online ĉe la Smithsonian Archives of American Art [http://www.aaa.si.edu/collectionsonline/dowarth/ Arthur Wesley] * [http://www.artnet.com/Galleries/Artists_detail.asp?gid=529&aid=5407 Marsh Creek ekzemplo de la arto de Dow] * [https://web.archive.org/web/20090115162942/http://www.spanierman.com/Online-Exhibitions/Zulma-Parker-Steele-and-Arthur-Wesley-Dow/Check/top/Checklist Online exhibition of Arthur Dow's art] * [http://www.tworedroses.com Two Red Roses Foundation] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj fotistoj]] gaek1tmhafq6eiasighp9evo6ilgw85 9420648 9420647 2026-07-05T08:13:49Z Sj1mor 12103 9420648 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Arthur Wesley DOW''' (naskiĝis la 6-an de aprilo 1857 en Ipswich, [[Masaĉuseco]] – mortis la 13-an de decembro 1922 en [[Novjorko]])<ref name="Noted2">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/41514788/dr_arthur_w_dow_noted_artist_dies/|title=Dr. Arthur W. Dow, Noted Artist, Dies|work=[[The New York Times]]|page=21|date=1922-12-14|access-date=2020-01-02|via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/15/arts/art-in-review-the-photographs-of-arthur-wesley-dow.html|title=ART IN REVIEW; 'The Photographs of Arthur Wesley Dow'|last=Glueck|first=Grace|work=[[The New York Times]]|date=November 15, 2002|access-date=February 13, 2018}}</ref> estis usona pentristo, [[Gravurado|gravuristo]], fotisto kaj artinstruisto. [[Dosiero:Crater_Lake_Arthur_Wesley_Dow_1919.jpeg|eta|''Kratera Lago'', oleo sur kanvaso, 1919]] [[Dosiero:Arthur_Wesley_Dow-_View_of_Lake_Louise,_Alberta,_Canada,_1919.jpg|eta|Arthur Wesley Dow: ''Vido de Lago Louise, Alberto, Kanado'', 1919]] [[Dosiero:1886_group_portrait_Academie_Julian.png|dekstra|eta|Portreto de studentoj de [[Académie Julian]], Francio, 1886. (Dow estas prezentita en la centro) <ref>{{citation|title=The Breton Years of Arthur Wesley Dow|author=Frederick Campbell Moffatt|journal=Archives of American Art Journal|volume=15|year=1975|issue=2|pages=2–8|doi=10.1086/aaa.15.2.1556933|jstor=1556933|s2cid=192717931}}</ref>]] [[Dosiero:Arthur_Wesley_Dow_-_The_clam_house.jpg|eta|Arthur Wesley Dow, ''La konka domo'', ksilografia presaĵo, ĉirkaŭ 1892]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Long_Road--Argilla_Road,_Ipswich_-_Arthur_Wesley_Dow_-_overall.jpg|dekstra|eta|La longa vojo - Argilla Road, Ipswich, 1898, [[Broklina Muzeo]]]] [[Dosiero:Maîtres_de_l'affiche_V_1_-_Pl_36_-_Arthur_W._Dow.jpg|eta|Afiŝo publikigita en Les Maîtres de l'Affiche]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=35402}} * [https://web.archive.org/web/20090113213406/http://www.tfaoi.com/aa/1aa/1aa358.htm Georgia O'Keeffe Museum.] * Arthur Wesley Dow kaj American Arts & Crafts, 10-a de marto ĝis 18-a de junio 2000. Dow Papers Online ĉe la Smithsonian Archives of American Art [http://www.aaa.si.edu/collectionsonline/dowarth/ Arthur Wesley] * [http://www.artnet.com/Galleries/Artists_detail.asp?gid=529&aid=5407 Marsh Creek ekzemplo de la arto de Dow] * [https://web.archive.org/web/20090115162942/http://www.spanierman.com/Online-Exhibitions/Zulma-Parker-Steele-and-Arthur-Wesley-Dow/Check/top/Checklist Online exhibition of Arthur Dow's art] * [http://www.tworedroses.com Two Red Roses Foundation] {{Ĝermo|Usonano|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dow, Arthur Wesley}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj fotistoj]] f154frtwcezeid2zs559rud2janpf5j 9420652 9420648 2026-07-05T08:20:53Z Sj1mor 12103 9420652 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Arthur Wesley DOW''' (naskiĝis la 6-an de aprilo 1857 en Ipswich, [[Masaĉuseco]] – mortis la 13-an de decembro 1922 en [[Novjorko]])<ref name="Noted2">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/41514788/dr_arthur_w_dow_noted_artist_dies/|title=Dr. Arthur W. Dow, Noted Artist, Dies|work=[[The New York Times]]|page=21|date=1922-12-14|access-date=2020-01-02|via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/15/arts/art-in-review-the-photographs-of-arthur-wesley-dow.html|title=ART IN REVIEW; 'The Photographs of Arthur Wesley Dow'|last=Glueck|first=Grace|work=[[The New York Times]]|date=November 15, 2002|access-date=February 13, 2018}}</ref> estis usona pentristo, [[Gravurado|gravuristo]], fotisto kaj artinstruisto. Dow instruis multajn el la plej elstaraj artistoj kaj metiistoj de Usono, inkluzive de: [[Georgia O'Keeffe]], <ref>{{Cite web|last1=Green|first1=Nancy E.|year=2011|title=Dow, Arthur Wesley {{!}} Grove Art|url=https://www.oxfordartonline.com/view/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7002090166|access-date=2020-01-29|website=www.oxfordartonline.com|language=en|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T2090166|isbn=978-1-884446-05-4}}</ref> [[:en:Shirley_Williamson|Shirley Williamson]], <ref name=":02">{{Cite book|last1=Cannon|first1=Jennie Vennerström|url=http://www.tfaoi.com/cm/10cm/10cm125.pdf|title=Jennie V. Cannon: The Untold History of the Carmel and Berkeley Art Colonies|last2=Edwards|first2=Robert W.|publisher=East Bay Heritage Project|year=2012|volume=1|location=Oakland, CA|pages=665–666}}</ref> [[:en:Charles_Sheeler|Charles Sheeler]], [[:en:Charles_James_Martin_(artist)|Charles J. Martin]] , du el la [[:en:Overbeck_Sisters|fratinoj Overbeck]], [[:en:Delle_Miller|Delle Miller]], <ref>{{cite web|last=Craig|first=Susan V.|year=2006|title=Biographical Dictionary of Kansas Artists (active before 1945)|url=https://kuscholarworks.ku.edu/bitstream/handle/1808/1028/BDKAversion1.pdf?sequence=1|access-date=3 May 2019|page=148}}</ref> [[:en:Charles_E._Burchfield|Charles Burchfield]], <ref>{{Cite web|title=Charles E. Burchfield: By Design > Exhibitions > Burchfield Penney Art Center|url=https://www.burchfieldpenney.org/exhibitions/exhibition:09-13-2013-12-29-2013-charles-e-burchfield-by-design/|access-date=2021-01-12|website=www.burchfieldpenney.org}}</ref> [[:en:Isabelle_Clark_Percy_West|Isabelle Percy West]] <ref name="Makers: A History of American Studio Craft2">{{cite book|last1=Koplos|first1=Janet|title=Makers: A History of American Studio Craft|last2=Metcalf|first2=Bruce|date=2010|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807834138|page=82}}</ref> kaj [[:en:Walter_King_Stone|Walter King Stone]].<ref>{{Cite book|last=Stone|first=Walter King|title=A Stone's Throw|publisher=Friends of Walter King Stone|year=1961}}</ref> Unu el liaj lernantoj, la edukisto kaj presaĵisto [[:en:Pedro_Joseph_de_Lemos|Pedro Joseph de Lemos]], adaptis kaj vaste disvastigis la teoriojn de Dow en dekoj da teoriaj kaj instruaj publikaĵoj (1918–1950) por artlernejoj. <ref name="edwardsrw2">{{cite book|last1=Edwards|first1=Robert W.|title=Pedro de Lemos, Lasting Impressions: Works on Paper|date=2015|publisher=Davis Publications Inc.|isbn=9781615284054|location=Worcester, Mass.|pages=57–62, 90–91 notes 300–327}}</ref> Frue en sia kariero, la juna [[Frank Lloyd Wright]] estis influita de Dow. <ref>Schrenk, Lisa D. (2021). ''The Oak Park Studio of Frank Lloyd Wright''. University of Chicago Press. pp. 103-104. {{ISBN|9780226318943}}</ref> == Ideoj pri instruado de arto == Liaj ideoj estis vere revoluciaj por la periodo; Dow instruis, ke anstataŭ kopii la naturon, individuoj kreu arton per elementoj de la komponaĵo, kiel linio, maso kaj koloro. <ref>{{cite encyclopedia|title=United States of America: Art Education|author=Douglas C. Allen|encyclopedia=Grove Art Online}}</ref> Li volis, ke gvidantoj de la publiko vidu arton kiel vivantan forton por ĉiuj en la ĉiutaga vivo, ne kiel ian tradician ornamaĵon por malmultaj. Dow sugestis, ke la usona manko de intereso pri arto pliboniĝus se arto estus prezentita kiel rimedo de mem-esprimo. Li volis, ke homoj povu inkluzivi personan sperton en la kreado de arto. <ref>{{citation|author=Dow|title=Bulletin of the College Art Association of America|year=1918}}</ref> Liaj ideoj pri arto estis publikigitaj en lia libro de 1899 '', *Composition: A Series of Exercises in Art Structure for the Use of Students and Teachers*'' . La jenaj eltiraĵoj estas el la enkonduka ĉapitro "Beginnings" al la dua eldono de ĉi tiu libro (1912):<blockquote>Komponado ... esprimas la ideon, sur kiu baziĝas la ĉi tie prezentita metodo - la "kunmetado" de linioj, masoj kaj koloroj por krei harmonion. ... Komponado, konstruado de harmonio, estas la fundamenta procezo en ĉiuj belartoj. ... Natura metodo konsistas el ekzercoj en progresema ordo, unue konstruante tre simplajn harmoniojn ... Tia studmetodo inkluzivas ĉiajn desegnadon, dezajnon kaj pentradon. Ĝi ofertas trejnan rimedon por la kreiva artisto, la instruisto aŭ iu, kiu studas arton por la kulturo.</blockquote>[[Dosiero:Crater_Lake_Arthur_Wesley_Dow_1919.jpeg|eta|''Kratera Lago'', oleo sur kanvaso, 1919]] [[Dosiero:Arthur_Wesley_Dow-_View_of_Lake_Louise,_Alberta,_Canada,_1919.jpg|eta|Arthur Wesley Dow: ''Vido de Lago Louise, Alberto, Kanado'', 1919]] [[Dosiero:1886_group_portrait_Academie_Julian.png|dekstra|eta|Portreto de studentoj de [[Académie Julian]], Francio, 1886. (Dow estas prezentita en la centro) <ref>{{citation|title=The Breton Years of Arthur Wesley Dow|author=Frederick Campbell Moffatt|journal=Archives of American Art Journal|volume=15|year=1975|issue=2|pages=2–8|doi=10.1086/aaa.15.2.1556933|jstor=1556933|s2cid=192717931}}</ref>]] [[Dosiero:Arthur_Wesley_Dow_-_The_clam_house.jpg|eta|Arthur Wesley Dow, ''La konka domo'', ksilografia presaĵo, ĉirkaŭ 1892]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Long_Road--Argilla_Road,_Ipswich_-_Arthur_Wesley_Dow_-_overall.jpg|dekstra|eta|La longa vojo - Argilla Road, Ipswich, 1898, [[Broklina Muzeo]]]] [[Dosiero:Maîtres_de_l'affiche_V_1_-_Pl_36_-_Arthur_W._Dow.jpg|eta|Afiŝo publikigita en Les Maîtres de l'Affiche]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=35402}} * [https://web.archive.org/web/20090113213406/http://www.tfaoi.com/aa/1aa/1aa358.htm Georgia O'Keeffe Museum.] * Arthur Wesley Dow kaj American Arts & Crafts, 10-a de marto ĝis 18-a de junio 2000. Dow Papers Online ĉe la Smithsonian Archives of American Art [http://www.aaa.si.edu/collectionsonline/dowarth/ Arthur Wesley] * [http://www.artnet.com/Galleries/Artists_detail.asp?gid=529&aid=5407 Marsh Creek ekzemplo de la arto de Dow] * [https://web.archive.org/web/20090115162942/http://www.spanierman.com/Online-Exhibitions/Zulma-Parker-Steele-and-Arthur-Wesley-Dow/Check/top/Checklist Online exhibition of Arthur Dow's art] * [http://www.tworedroses.com Two Red Roses Foundation] {{Ĝermo|Usonano|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dow, Arthur Wesley}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj fotistoj]] mbojywiju3j57j8h7ensscz9x1k80xd 0 949016 9420649 2026-07-05T08:14:34Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Arthur Wesley Dow]] 9420649 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Arthur Wesley Dow]] oi6ca4df4462l3kkbypps0nob3hhe5f 0 949017 9420650 2026-07-05T08:15:14Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Arthur Wesley Dow]] 9420650 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Arthur Wesley Dow]] oi6ca4df4462l3kkbypps0nob3hhe5f 0 949018 9420651 2026-07-05T08:15:22Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Arthur Wesley Dow]] 9420651 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Arthur Wesley Dow]] oi6ca4df4462l3kkbypps0nob3hhe5f 0 949019 9420658 2026-07-05T08:30:18Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1319244668|Paris Bordone]]" 9420658 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Villa_Torlonia_-_Paris_Bordone.JPG|eta|250x250ra|Paris Bordone]] [[Dosiero:Paris_bordone_016.jpg|alternative=|eta|300x300ra|''Portreto de sinjoro en kiraso kun du paĝoj.'' Oleo sur kanvaso. inter 1520 kaj 1571, [[Metropola Muzeo de Arto]] .]] '''Paris BORDONE''' ('''Paris Paschalinus Bordone'''; naskiĝis la 5-an de julio 1500 en [[Trevizo]] – mortis la 19-an de januaro 1571 en [[Venecio]]) estis itala pentristo de la Venecia [[Renesanco]], kiu, malgraŭ trejnado kun [[Ticiano]], konservis strion de [[Manierismo|manierista]] komplekseco kaj provinca vigleco. [[Dosiero:Paris_Bordone_005.jpg|alternative=|eta|''Venuso, Marso, kaj Kupido kronitaj de Venko'', ĉ. 1560]] [[Dosiero:Bordone_Venus_and_Amor.jpg|eta|''[[Venuso (diino)|Venuso]] kaj [[Amoro (dio)|Amoro]]'', 1545–1550, imago de idealigita beleco en la [[La dormanta Venuso|formo enkondukita de Giorgione]], kiu iam apartenis al Adolf Hitler, <ref name="Schwarz2">{{cite book|last=Schwarz|first=Birgit|title=Geniewahn: Hitler und die Kunst|publisher=Böhlau Verlag Wien|year=2009|isbn=978-32-05783-07-7|page=312|quote=Mehrere Gemälde aus dem Berghof befinden sich heute im Nationalmuseum in Warschau. Bordones Venus und Amor etwa (Abb. 100)}}</ref> [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]] en [[Varsovio]]]] [[Dosiero:Paris_Bordone_-_Sleeping_Venus_with_Cupid_-_WGA02462.jpg|eta|''Dormanta Venuso kun Kupido'']] [[Dosiero:Paris_Bordone_001.jpg|alternative=|eta|''Veneciaj amantoj'', inter 1525 ĝis 1530]] [[Dosiero:Paris_Bordone_-_Christ_as_'The_Light_of_the_World'_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Kristo kiel 'La lumo de la mondo''', {{Nrsp|c. 1550.}} La Nacia Galerio, Londono.]] <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> Dosiero:Paris_Bordone_-_Giove_e_Io_-_Kunstmuseum,_Göteborg.jpg|alternative=Jupiter and Io| ''Jupitero kaj Ioo'' Dosiero:This_paintig_was_20_feet_away_from_the_Mona_Lisa_and_no_one_paid_any_attention_to_it_(8423470097).jpg|alternative=Flora| ''Flaŭro'' Dosiero:Paris_bordon_-_retrato_de_alvise_contarini_04.JPG| ''Alvise Contarini'' Dosiero:Rest_during_the_Flight_to_Egypt-Paris_Bordon_mg_9985.jpg|alternative=The Rest on the Flight into Egypt, c. 1530 (Musée des Beaux-Arts de Strasbourg)| ''La Ripozo dum la fuĝo en Egiptujon'', ĉ. 1530 (Musée des Beaux-Arts de Strasbourg) Dosiero:Paris-bordone-baptism.jpg|alternative=The Baptism of Christ, c. 1535–1540. National Gallery of Art, Washington, D.C.| ''La Bapto de Kristo'', ĉ. 1535–1540. Nacia Galerio de Arto, Vaŝingtono Dosiero:Paris_Bordone_002.jpg|alternative=Venus and Mars with Cupid, 1559–1560. Doria Pamphilj Gallery| ''[[Venuso (diino)|Venuso]] kaj [[Marso (dio)|Marso]] kun [[Amoro (dio)|Kupido]]'', 1559–1560. [[Galerio Doria Pamphilj]] Dosiero:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Le_Rapt_de_Proserpine_-_Paris_Bordone_inv.1063.jpg|alternative=The Rape of Proserpina| ''La seksrabo de Proserpina'' Dosiero:Athena_Scorning_the_Advances_of_Hephaestus.jpg|alternative=Athena Scorning the Advances of Hephaestus| ''Atena malestimante la antaŭenmarŝojn de Hefesto'' Dosiero:Paris_Bordone_-_Venere,_Flora,_Marte_e_Cupido_(2)_-_Hermitage_San_Pietroburgo.jpg|alternative=Venus, Flora, Mars and Cupid (An Allegory), 1550s. The Hermitage Museum.| ''Venuso, Flora, Marso kaj Kupido (Alegorio)'', 1550-aj jaroj. La [[Muzeo Ermitejo|Ermitejo]] . Dosiero:Paris_Bordone_-_Madonna_and_Child_with_Saint_John_the_Baptist_and_Saint_George_(Holy_Conversation)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Madonna and Child with Saint John the Baptist and Saint George (Holy Conversation), early 1530s, Pushkin Museum, Moscow| ''Madono kaj infano kun Sankta Johano la Baptisto kaj Sankta Georgo (Sankta Konversacio)'', fruaj 1530-aj jaroj, [[Ŝtata Muzeo de Belartoj Puŝkin|Puŝkina Muzeo]], [[Moskvo]] Dosiero:Accademia_-_Presentazione_dell'anello_al_doge_di_Paris_Bordone.jpg|alternative=Presentation of the Ring to the Doge (Bartolomeo Gradenigo), 1534| ''Prezento de la Ringo al la Doĝo'' (Bartolomeo Gradenigo), 1534 Dosiero:Paris_Bordone_-_Ritratto_di_una_giovane_donna.jpg|alternative=| ''Portreto de juna virino'', ĉ. 1543-1550. [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]], [[Madrido]]. <ref>{{Cite web|title=Portrait of a Young Woman|url=https://www.museothyssen.org/en/collection/artists/bordone-paris/portrait-young-woman|access-date=2022-07-05|website=Museo Nacional Thyssen-Bornemisza|language=en}}</ref> </gallery> [[Kategorio:Veneciaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 15-a jarcento]] cxqcpaly0g41s5v3ddpssjk3ajzklg3 9420659 9420658 2026-07-05T08:30:53Z Sj1mor 12103 9420659 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Villa_Torlonia_-_Paris_Bordone.JPG|eta|250x250ra|Paris Bordone]] [[Dosiero:Paris_bordone_016.jpg|alternative=|eta|300x300ra|''Portreto de sinjoro en kiraso kun du paĝoj.'' Oleo sur kanvaso. inter 1520 kaj 1571, [[Metropola Muzeo de Arto]] .]] '''Paris BORDONE''' ('''Paris Paschalinus Bordone'''; naskiĝis la 5-an de julio 1500 en [[Trevizo]] – mortis la 19-an de januaro 1571 en [[Venecio]]) estis itala pentristo de la Venecia [[Renesanco]], kiu, malgraŭ trejnado kun [[Ticiano]], konservis strion de [[Manierismo|manierista]] komplekseco kaj provinca vigleco. [[Dosiero:Paris_Bordone_005.jpg|alternative=|eta|''Venuso, Marso, kaj Kupido kronitaj de Venko'', ĉ. 1560]] [[Dosiero:Bordone_Venus_and_Amor.jpg|eta|''[[Venuso (diino)|Venuso]] kaj [[Amoro (dio)|Amoro]]'', 1545–1550, imago de idealigita beleco en la [[La dormanta Venuso|formo enkondukita de Giorgione]], kiu iam apartenis al Adolf Hitler, <ref name="Schwarz2">{{cite book|last=Schwarz|first=Birgit|title=Geniewahn: Hitler und die Kunst|publisher=Böhlau Verlag Wien|year=2009|isbn=978-32-05783-07-7|page=312|quote=Mehrere Gemälde aus dem Berghof befinden sich heute im Nationalmuseum in Warschau. Bordones Venus und Amor etwa (Abb. 100)}}</ref> [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]] en [[Varsovio]]]] [[Dosiero:Paris_Bordone_-_Sleeping_Venus_with_Cupid_-_WGA02462.jpg|eta|''Dormanta Venuso kun Kupido'']] [[Dosiero:Paris_Bordone_001.jpg|alternative=|eta|''Veneciaj amantoj'', inter 1525 ĝis 1530]] [[Dosiero:Paris_Bordone_-_Christ_as_'The_Light_of_the_World'_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Kristo kiel 'La lumo de la mondo''', {{Nrsp|c. 1550.}} La Nacia Galerio, Londono.]] <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> Dosiero:Paris_Bordone_-_Giove_e_Io_-_Kunstmuseum,_Göteborg.jpg|alternative=Jupiter and Io| ''Jupitero kaj Ioo'' Dosiero:This_paintig_was_20_feet_away_from_the_Mona_Lisa_and_no_one_paid_any_attention_to_it_(8423470097).jpg|alternative=Flora| ''Flaŭro'' Dosiero:Paris_bordon_-_retrato_de_alvise_contarini_04.JPG| ''Alvise Contarini'' Dosiero:Rest_during_the_Flight_to_Egypt-Paris_Bordon_mg_9985.jpg|alternative=The Rest on the Flight into Egypt, c. 1530 (Musée des Beaux-Arts de Strasbourg)| ''La Ripozo dum la fuĝo en Egiptujon'', ĉ. 1530 (Musée des Beaux-Arts de Strasbourg) Dosiero:Paris-bordone-baptism.jpg|alternative=The Baptism of Christ, c. 1535–1540. National Gallery of Art, Washington, D.C.| ''La Bapto de Kristo'', ĉ. 1535–1540. Nacia Galerio de Arto, Vaŝingtono Dosiero:Paris_Bordone_002.jpg|alternative=Venus and Mars with Cupid, 1559–1560. Doria Pamphilj Gallery| ''[[Venuso (diino)|Venuso]] kaj [[Marso (dio)|Marso]] kun [[Amoro (dio)|Kupido]]'', 1559–1560. [[Galerio Doria Pamphilj]] Dosiero:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Le_Rapt_de_Proserpine_-_Paris_Bordone_inv.1063.jpg|alternative=The Rape of Proserpina| ''La seksrabo de Proserpina'' Dosiero:Athena_Scorning_the_Advances_of_Hephaestus.jpg|alternative=Athena Scorning the Advances of Hephaestus| ''Atena malestimante la antaŭenmarŝojn de Hefesto'' Dosiero:Paris_Bordone_-_Venere,_Flora,_Marte_e_Cupido_(2)_-_Hermitage_San_Pietroburgo.jpg|alternative=Venus, Flora, Mars and Cupid (An Allegory), 1550s. The Hermitage Museum.| ''Venuso, Flora, Marso kaj Kupido (Alegorio)'', 1550-aj jaroj. La [[Muzeo Ermitejo|Ermitejo]] . Dosiero:Paris_Bordone_-_Madonna_and_Child_with_Saint_John_the_Baptist_and_Saint_George_(Holy_Conversation)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Madonna and Child with Saint John the Baptist and Saint George (Holy Conversation), early 1530s, Pushkin Museum, Moscow| ''Madono kaj infano kun Sankta Johano la Baptisto kaj Sankta Georgo (Sankta Konversacio)'', fruaj 1530-aj jaroj, [[Ŝtata Muzeo de Belartoj Puŝkin|Puŝkina Muzeo]], [[Moskvo]] Dosiero:Accademia_-_Presentazione_dell'anello_al_doge_di_Paris_Bordone.jpg|alternative=Presentation of the Ring to the Doge (Bartolomeo Gradenigo), 1534| ''Prezento de la Ringo al la Doĝo'' (Bartolomeo Gradenigo), 1534 Dosiero:Paris_Bordone_-_Ritratto_di_una_giovane_donna.jpg|alternative=| ''Portreto de juna virino'', ĉ. 1543-1550. [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]], [[Madrido]]. <ref>{{Cite web|title=Portrait of a Young Woman|url=https://www.museothyssen.org/en/collection/artists/bordone-paris/portrait-young-woman|access-date=2022-07-05|website=Museo Nacional Thyssen-Bornemisza|language=en}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bordone, Paris}} [[Kategorio:Veneciaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 15-a jarcento]] ohsb8uf9hncjzg86h8127shmy67ff14 9420660 9420659 2026-07-05T08:32:12Z Sj1mor 12103 9420660 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Villa_Torlonia_-_Paris_Bordone.JPG|eta|250x250ra|Paris Bordone]] [[Dosiero:Paris_bordone_016.jpg|alternative=|eta|250x250px|''Portreto de sinjoro en kiraso kun du paĝoj.'' Oleo sur kanvaso. inter 1520 kaj 1571, [[Metropola Muzeo de Arto]] .]] '''Paris BORDONE''' ('''Paris Paschalinus Bordone'''; naskiĝis la 5-an de julio 1500 en [[Trevizo]] – mortis la 19-an de januaro 1571 en [[Venecio]]) estis itala pentristo de la Venecia [[Renesanco]], kiu, malgraŭ trejnado kun [[Ticiano]], konservis strion de [[Manierismo|manierista]] komplekseco kaj provinca vigleco. [[Dosiero:Paris_Bordone_005.jpg|alternative=|eta|''Venuso, Marso, kaj Kupido kronitaj de Venko'', ĉ. 1560]] [[Dosiero:Bordone_Venus_and_Amor.jpg|eta|''[[Venuso (diino)|Venuso]] kaj [[Amoro (dio)|Amoro]]'', 1545–1550, imago de idealigita beleco en la [[La dormanta Venuso|formo enkondukita de Giorgione]], kiu iam apartenis al Adolf Hitler, <ref name="Schwarz2">{{cite book|last=Schwarz|first=Birgit|title=Geniewahn: Hitler und die Kunst|publisher=Böhlau Verlag Wien|year=2009|isbn=978-32-05783-07-7|page=312|quote=Mehrere Gemälde aus dem Berghof befinden sich heute im Nationalmuseum in Warschau. Bordones Venus und Amor etwa (Abb. 100)}}</ref> [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]] en [[Varsovio]]]] [[Dosiero:Paris_Bordone_-_Sleeping_Venus_with_Cupid_-_WGA02462.jpg|eta|''Dormanta Venuso kun Kupido'']] [[Dosiero:Paris_Bordone_001.jpg|alternative=|eta|''Veneciaj amantoj'', inter 1525 ĝis 1530]] [[Dosiero:Paris_Bordone_-_Christ_as_'The_Light_of_the_World'_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Kristo kiel 'La lumo de la mondo''', {{Nrsp|c. 1550.}} La Nacia Galerio, Londono.]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Paris_Bordone_-_Giove_e_Io_-_Kunstmuseum,_Göteborg.jpg|alternative=Jupiter and Io| ''Jupitero kaj Ioo'' Dosiero:This_paintig_was_20_feet_away_from_the_Mona_Lisa_and_no_one_paid_any_attention_to_it_(8423470097).jpg|alternative=Flora| ''Flaŭro'' Dosiero:Paris_bordon_-_retrato_de_alvise_contarini_04.JPG| ''Alvise Contarini'' Dosiero:Rest_during_the_Flight_to_Egypt-Paris_Bordon_mg_9985.jpg|alternative=The Rest on the Flight into Egypt, c. 1530 (Musée des Beaux-Arts de Strasbourg)| ''La Ripozo dum la fuĝo en Egiptujon'', ĉ. 1530 (Musée des Beaux-Arts de Strasbourg) Dosiero:Paris-bordone-baptism.jpg|alternative=The Baptism of Christ, c. 1535–1540. National Gallery of Art, Washington, D.C.| ''La Bapto de Kristo'', ĉ. 1535–1540. Nacia Galerio de Arto, Vaŝingtono Dosiero:Paris_Bordone_002.jpg|alternative=Venus and Mars with Cupid, 1559–1560. Doria Pamphilj Gallery| ''[[Venuso (diino)|Venuso]] kaj [[Marso (dio)|Marso]] kun [[Amoro (dio)|Kupido]]'', 1559–1560. [[Galerio Doria Pamphilj]] Dosiero:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Le_Rapt_de_Proserpine_-_Paris_Bordone_inv.1063.jpg|alternative=The Rape of Proserpina| ''La seksrabo de Proserpina'' Dosiero:Athena_Scorning_the_Advances_of_Hephaestus.jpg|alternative=Athena Scorning the Advances of Hephaestus| ''Atena malestimante la antaŭenmarŝojn de Hefesto'' Dosiero:Paris_Bordone_-_Venere,_Flora,_Marte_e_Cupido_(2)_-_Hermitage_San_Pietroburgo.jpg|alternative=Venus, Flora, Mars and Cupid (An Allegory), 1550s. The Hermitage Museum.| ''Venuso, Flora, Marso kaj Kupido (Alegorio)'', 1550-aj jaroj. La [[Muzeo Ermitejo|Ermitejo]] . Dosiero:Paris_Bordone_-_Madonna_and_Child_with_Saint_John_the_Baptist_and_Saint_George_(Holy_Conversation)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Madonna and Child with Saint John the Baptist and Saint George (Holy Conversation), early 1530s, Pushkin Museum, Moscow| ''Madono kaj infano kun Sankta Johano la Baptisto kaj Sankta Georgo (Sankta Konversacio)'', fruaj 1530-aj jaroj, [[Ŝtata Muzeo de Belartoj Puŝkin|Puŝkina Muzeo]], [[Moskvo]] Dosiero:Accademia_-_Presentazione_dell'anello_al_doge_di_Paris_Bordone.jpg|alternative=Presentation of the Ring to the Doge (Bartolomeo Gradenigo), 1534| ''Prezento de la Ringo al la Doĝo'' (Bartolomeo Gradenigo), 1534 Dosiero:Paris_Bordone_-_Ritratto_di_una_giovane_donna.jpg|alternative=| ''Portreto de juna virino'', ĉ. 1543-1550. [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]], [[Madrido]]. <ref>{{Cite web|title=Portrait of a Young Woman|url=https://www.museothyssen.org/en/collection/artists/bordone-paris/portrait-young-woman|access-date=2022-07-05|website=Museo Nacional Thyssen-Bornemisza|language=en}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bordone, Paris}} [[Kategorio:Veneciaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 15-a jarcento]] dxufe8kz4k0h0wr6idhztvx59bsp0h6 9420661 9420660 2026-07-05T08:33:00Z Sj1mor 12103 9420661 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je probable inter 1550 ĝis 1570;<br> oleo sur tolo}} [[Dosiero:Villa_Torlonia_-_Paris_Bordone.JPG|eta|250x250ra|Paris Bordone]] [[Dosiero:Paris_bordone_016.jpg|alternative=|eta|250x250px|''Portreto de sinjoro en kiraso kun du paĝoj.'' Oleo sur kanvaso. inter 1520 kaj 1571, [[Metropola Muzeo de Arto]] .]] '''Paris BORDONE''' ('''Paris Paschalinus Bordone'''; naskiĝis la 5-an de julio 1500 en [[Trevizo]] – mortis la 19-an de januaro 1571 en [[Venecio]]) estis itala pentristo de la Venecia [[Renesanco]], kiu, malgraŭ trejnado kun [[Ticiano]], konservis strion de [[Manierismo|manierista]] komplekseco kaj provinca vigleco. [[Dosiero:Paris_Bordone_005.jpg|alternative=|eta|''Venuso, Marso, kaj Kupido kronitaj de Venko'', ĉ. 1560]] [[Dosiero:Bordone_Venus_and_Amor.jpg|eta|''[[Venuso (diino)|Venuso]] kaj [[Amoro (dio)|Amoro]]'', 1545–1550, imago de idealigita beleco en la [[La dormanta Venuso|formo enkondukita de Giorgione]], kiu iam apartenis al Adolf Hitler, <ref name="Schwarz2">{{cite book|last=Schwarz|first=Birgit|title=Geniewahn: Hitler und die Kunst|publisher=Böhlau Verlag Wien|year=2009|isbn=978-32-05783-07-7|page=312|quote=Mehrere Gemälde aus dem Berghof befinden sich heute im Nationalmuseum in Warschau. Bordones Venus und Amor etwa (Abb. 100)}}</ref> [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]] en [[Varsovio]]]] [[Dosiero:Paris_Bordone_-_Sleeping_Venus_with_Cupid_-_WGA02462.jpg|eta|''Dormanta Venuso kun Kupido'']] [[Dosiero:Paris_Bordone_001.jpg|alternative=|eta|''Veneciaj amantoj'', inter 1525 ĝis 1530]] [[Dosiero:Paris_Bordone_-_Christ_as_'The_Light_of_the_World'_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Kristo kiel 'La lumo de la mondo''', {{Nrsp|c. 1550.}} La Nacia Galerio, Londono.]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Paris_Bordone_-_Giove_e_Io_-_Kunstmuseum,_Göteborg.jpg|alternative=Jupiter and Io| ''Jupitero kaj Ioo'' Dosiero:This_paintig_was_20_feet_away_from_the_Mona_Lisa_and_no_one_paid_any_attention_to_it_(8423470097).jpg|alternative=Flora| ''Flaŭro'' Dosiero:Paris_bordon_-_retrato_de_alvise_contarini_04.JPG| ''Alvise Contarini'' Dosiero:Rest_during_the_Flight_to_Egypt-Paris_Bordon_mg_9985.jpg|alternative=The Rest on the Flight into Egypt, c. 1530 (Musée des Beaux-Arts de Strasbourg)| ''La Ripozo dum la fuĝo en Egiptujon'', ĉ. 1530 (Musée des Beaux-Arts de Strasbourg) Dosiero:Paris-bordone-baptism.jpg|alternative=The Baptism of Christ, c. 1535–1540. National Gallery of Art, Washington, D.C.| ''La Bapto de Kristo'', ĉ. 1535–1540. Nacia Galerio de Arto, Vaŝingtono Dosiero:Paris_Bordone_002.jpg|alternative=Venus and Mars with Cupid, 1559–1560. Doria Pamphilj Gallery| ''[[Venuso (diino)|Venuso]] kaj [[Marso (dio)|Marso]] kun [[Amoro (dio)|Kupido]]'', 1559–1560. [[Galerio Doria Pamphilj]] Dosiero:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Le_Rapt_de_Proserpine_-_Paris_Bordone_inv.1063.jpg|alternative=The Rape of Proserpina| ''La seksrabo de Proserpina'' Dosiero:Athena_Scorning_the_Advances_of_Hephaestus.jpg|alternative=Athena Scorning the Advances of Hephaestus| ''Atena malestimante la antaŭenmarŝojn de Hefesto'' Dosiero:Paris_Bordone_-_Venere,_Flora,_Marte_e_Cupido_(2)_-_Hermitage_San_Pietroburgo.jpg|alternative=Venus, Flora, Mars and Cupid (An Allegory), 1550s. The Hermitage Museum.| ''Venuso, Flora, Marso kaj Kupido (Alegorio)'', 1550-aj jaroj. La [[Muzeo Ermitejo|Ermitejo]] . Dosiero:Paris_Bordone_-_Madonna_and_Child_with_Saint_John_the_Baptist_and_Saint_George_(Holy_Conversation)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Madonna and Child with Saint John the Baptist and Saint George (Holy Conversation), early 1530s, Pushkin Museum, Moscow| ''Madono kaj infano kun Sankta Johano la Baptisto kaj Sankta Georgo (Sankta Konversacio)'', fruaj 1530-aj jaroj, [[Ŝtata Muzeo de Belartoj Puŝkin|Puŝkina Muzeo]], [[Moskvo]] Dosiero:Accademia_-_Presentazione_dell'anello_al_doge_di_Paris_Bordone.jpg|alternative=Presentation of the Ring to the Doge (Bartolomeo Gradenigo), 1534| ''Prezento de la Ringo al la Doĝo'' (Bartolomeo Gradenigo), 1534 Dosiero:Paris_Bordone_-_Ritratto_di_una_giovane_donna.jpg|alternative=| ''Portreto de juna virino'', ĉ. 1543-1550. [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]], [[Madrido]]. <ref>{{Cite web|title=Portrait of a Young Woman|url=https://www.museothyssen.org/en/collection/artists/bordone-paris/portrait-young-woman|access-date=2022-07-05|website=Museo Nacional Thyssen-Bornemisza|language=en}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bordone, Paris}} [[Kategorio:Veneciaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 15-a jarcento]] bfxil2rzldv4hml3z3flyzm4cf7h4oa 9420662 9420661 2026-07-05T08:40:00Z Sj1mor 12103 9420662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je probable inter 1550 ĝis 1570;<br> oleo sur tolo}} [[Dosiero:Villa_Torlonia_-_Paris_Bordone.JPG|eta|250x250ra|Paris Bordone]] [[Dosiero:Paris_bordone_016.jpg|alternative=|eta|250x250px|''Portreto de sinjoro en kiraso kun du paĝoj.'' Oleo sur kanvaso. inter 1520 kaj 1571, [[Metropola Muzeo de Arto]] .]] '''Paris BORDONE''' ('''Paris Paschalinus Bordone'''; naskiĝis la 5-an de julio 1500 en [[Trevizo]] – mortis la 19-an de januaro 1571 en [[Venecio]]) estis itala pentristo de la Venecia [[Renesanco]], kiu, malgraŭ trejnado kun [[Ticiano]], konservis strion de [[Manierismo|manierista]] komplekseco kaj provinca vigleco. [[Dosiero:Paris_Bordone_005.jpg|alternative=|eta|''Venuso, Marso, kaj Kupido kronitaj de Venko'', ĉ. 1560]] [[Dosiero:Bordone_Venus_and_Amor.jpg|eta|''[[Venuso (diino)|Venuso]] kaj [[Amoro (dio)|Amoro]]'', 1545–1550, imago de idealigita beleco en la [[La dormanta Venuso|formo enkondukita de Giorgione]], kiu iam apartenis al Adolf Hitler, <ref name="Schwarz2">{{cite book|last=Schwarz|first=Birgit|title=Geniewahn: Hitler und die Kunst|publisher=Böhlau Verlag Wien|year=2009|isbn=978-32-05783-07-7|page=312|quote=Mehrere Gemälde aus dem Berghof befinden sich heute im Nationalmuseum in Warschau. Bordones Venus und Amor etwa (Abb. 100)}}</ref> [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]] en [[Varsovio]]]] [[Dosiero:Paris_Bordone_-_Sleeping_Venus_with_Cupid_-_WGA02462.jpg|eta|''Dormanta Venuso kun Kupido'']] [[Dosiero:Paris_Bordone_001.jpg|alternative=|eta|''Veneciaj amantoj'', inter 1525 ĝis 1530]] [[Dosiero:Paris_Bordone_-_Christ_as_'The_Light_of_the_World'_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Kristo kiel 'La lumo de la mondo''', {{Nrsp|c. 1550.}} La Nacia Galerio, Londono.]]Bordone laboris en la metiejo de Ticiano kaj plue trejniĝis studante la verkojn de [[Giorgione]] kaj [[Palma Vecchio]]. Li aktivis en aliaj norditalaj urboj same kiel en [[Parizo]] kaj [[Augsburg]]. Lia virtuoza bildigo de temoj estas evidenta en liaj portretoj same kiel en liaj religiaj kaj mitologiaj pentraĵoj. La granda pentraĵo ''Fiŝkaptisto prezentas la ringon de [[Sankta Marko]] al la [[Doĝo]]'' ([[Gallerie dell'Accademia]] en Venecio) estas konsiderata la plej bela ceremonia pentraĵo de la tempo. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Paris_Bordone_-_Giove_e_Io_-_Kunstmuseum,_Göteborg.jpg|alternative=Jupiter and Io| ''Jupitero kaj Ioo'' Dosiero:This_paintig_was_20_feet_away_from_the_Mona_Lisa_and_no_one_paid_any_attention_to_it_(8423470097).jpg|alternative=Flora| ''Flaŭro'' Dosiero:Paris_bordon_-_retrato_de_alvise_contarini_04.JPG| ''Alvise Contarini'' Dosiero:Rest_during_the_Flight_to_Egypt-Paris_Bordon_mg_9985.jpg|alternative=The Rest on the Flight into Egypt, c. 1530 (Musée des Beaux-Arts de Strasbourg)| ''La Ripozo dum la fuĝo en Egiptujon'', ĉ. 1530 (Musée des Beaux-Arts de Strasbourg) Dosiero:Paris-bordone-baptism.jpg|alternative=The Baptism of Christ, c. 1535–1540. National Gallery of Art, Washington, D.C.| ''La Bapto de Kristo'', ĉ. 1535–1540. Nacia Galerio de Arto, Vaŝingtono Dosiero:Paris_Bordone_002.jpg|alternative=Venus and Mars with Cupid, 1559–1560. Doria Pamphilj Gallery| ''[[Venuso (diino)|Venuso]] kaj [[Marso (dio)|Marso]] kun [[Amoro (dio)|Kupido]]'', 1559–1560. [[Galerio Doria Pamphilj]] Dosiero:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Le_Rapt_de_Proserpine_-_Paris_Bordone_inv.1063.jpg|alternative=The Rape of Proserpina| ''La seksrabo de Proserpina'' Dosiero:Athena_Scorning_the_Advances_of_Hephaestus.jpg|alternative=Athena Scorning the Advances of Hephaestus| ''Atena malestimante la antaŭenmarŝojn de Hefesto'' Dosiero:Paris_Bordone_-_Venere,_Flora,_Marte_e_Cupido_(2)_-_Hermitage_San_Pietroburgo.jpg|alternative=Venus, Flora, Mars and Cupid (An Allegory), 1550s. The Hermitage Museum.| ''Venuso, Flora, Marso kaj Kupido (Alegorio)'', 1550-aj jaroj. La [[Muzeo Ermitejo|Ermitejo]] . Dosiero:Paris_Bordone_-_Madonna_and_Child_with_Saint_John_the_Baptist_and_Saint_George_(Holy_Conversation)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Madonna and Child with Saint John the Baptist and Saint George (Holy Conversation), early 1530s, Pushkin Museum, Moscow| ''Madono kaj infano kun Sankta Johano la Baptisto kaj Sankta Georgo (Sankta Konversacio)'', fruaj 1530-aj jaroj, [[Ŝtata Muzeo de Belartoj Puŝkin|Puŝkina Muzeo]], [[Moskvo]] Dosiero:Accademia_-_Presentazione_dell'anello_al_doge_di_Paris_Bordone.jpg|alternative=Presentation of the Ring to the Doge (Bartolomeo Gradenigo), 1534| ''Prezento de la Ringo al la Doĝo'' (Bartolomeo Gradenigo), 1534 Dosiero:Paris_Bordone_-_Ritratto_di_una_giovane_donna.jpg|alternative=| ''Portreto de juna virino'', ĉ. 1543-1550. [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]], [[Madrido]]. <ref>{{Cite web|title=Portrait of a Young Woman|url=https://www.museothyssen.org/en/collection/artists/bordone-paris/portrait-young-woman|access-date=2022-07-05|website=Museo Nacional Thyssen-Bornemisza|language=en}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bordone, Paris}} [[Kategorio:Veneciaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 15-a jarcento]] aakooi63yqog01lbqp8g1oupcqwpwq6 0 949020 9420663 2026-07-05T08:46:07Z Crosstor 3176 arkivisto 9420663 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Stefano|István]] [[Fazekas]]''' [iŝtvAn fazekaŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Fazekas István''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkivisto]], altlerneja [[instruisto]]. István Fazekas<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=704291&date=2026-07-05 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1964|7|28}} en [[Mosonmagyaróvár]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == István Fazekas estis edukita en [[Halászi|Arak]], li maturiĝis en 1982 en [[benediktanoj|benediktana]] [[gimnazio]] de [[Győr]], inter 1983–1989 li studis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Jam inter 1988–1995 li estis arkivisto en la [[Hungara Tutlanda Arkivo]], poste inter 1995–2014 li laboris en simila arkivo en [[Vieno]]. Intertempe li doktoriĝis en la universitato en 1993, li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en 1997, lia [[habilitiĝo]] okazis en 2014. Inter 2014–2020 li estis [[docento]] en la menciita universitato, poste ankaŭ katedrestro, sed ekde 2022 jam kiel [[profesoro]]. Li ricevis [[premio]]jn inter 2010-2018. == Elektitaj volumoj == * ''A bécsi Pazmaneum magyarországi hallgatói 1623–1918 (1951).'' (2003) * ''Pázmány Péter és a Batthyányiak.'' (kunaŭtoro, 2008) * ''A reform útján. A katolikus megújulás Nyugat-Magyarországon.'' (2014) * ''A Haus-, Hof- und Staatsarchiv magyar vonatkozású iratai.'' (2015) * ''A Magyar Udvari Kancellária és hivatalnokai 1527-1690 között.'' (2021) * ''Egri püspökök a bécsi udvarban (16–17. század).'' (2021) == Fontoj == * [https://egyetemtortenet.elte.hu/tagok/fazekas-istvan?m=4009 biografio hungare kun foto] * [https://ujkor.hu/content/alapvetoen-az-ember-erdekel-interju-fazekas-istvannal intervjuo kun fotoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fazekas István}} [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} rhiidig35mudwoaorhx7l0hws37noo6 0 949021 9420664 2026-07-05T08:51:53Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1360836810|Childe Hassam]]" 9420664 wikitext text/x-wiki '''Frederick Childe HASSAM''' /ˈtʃaɪld ˈhæsəm/ (naskiĝis la 17-an de oktobro 1859 en [[Dorchester (Masaĉuseco)|Dorchester]], [[Masaĉuseco]] – mortis la 27-an de aŭgusto 1935 en East Hampton sur [[Longinsulo]], [[Novjorkio]]) estis usona impresionisma pentristo, konata pro siaj urbaj kaj marbordaj scenoj. Kune kun [[Mary Cassatt]] kaj John Henry Twachtman, Hassam estis instrumenta en la diskonigo de [[Impresionismo]] al usonaj kolektantoj, komercistoj kaj muzeoj. Li produktis pli ol 3,000 pentraĵojn, oleojn, akvarelojn, akvafortojn kaj [[Litografio|litografiojn]] dum sia kariero, kaj estis influa usona artisto de la frua 20-a jarcento. [[Dosiero:Hassam,_Childe,_View_in_Montmartre,_Paris,_1889.jpg|eta|''Vido en Montmartre, Parizo'', 1889, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]]]] [[Dosiero:Hassam_Washington_Arch_Spring.jpg|eta|''Vaŝingtona Arko'', en Parko Vaŝingtona Placo, ĉ.&nbsp;1893]] [[Dosiero:Childe_Hassam_-_Rainy_Day,_Boston_-_Google_Art_Project.jpg|maldekstra|eta|''Pluva Tago, Bostono'' (1885), [[Arta muzeo de Toledo|Muzeo de Arto de Toledo]] en [[Ohio]], kun "stranga simileco" al la pentraĵo de [[Gustave Caillebotte|Caillebotte]], ''Pariza strato de 1877; Pluva tago'' <ref>{{cite journal|title=Rainy Day, Boston|journal=JAMA|volume=287|issue=14|year=2002|pages=1769|issn=0098-7484|doi=10.1001/jama.287.14.1769}}</ref>]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Late_Afternoon,_New_York,_Winter_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|eta|''Malfrua posttagmezo, Novjorko, vintro'', ĉ.&nbsp;1900. Muzeo de Broklino]] [[Dosiero:Childe_Hassam_Snowstorm_Madison_Square.jpg|eta|''Neĝoŝtormo, Madison Square'', ĉ.&nbsp;1890]] [[Dosiero:Celia_Thaxter_in_Her_Garden_by_Childe_Hassam.JPG|eta|''En la ĝardeno (Celia Thaxter en sia ĝardeno)'' (1892), Smithsonian Usona Arta Muzeo]] [[Dosiero:August_Afternoon_Appledore_Childe_Hassam.jpg|dekstra|eta|''Aŭgusta posttagmezo, Appledore'', 1900]] [[Dosiero:Ten_American_Painters_(The_Ten).jpg|maldekstra|eta|[[:en:Ten_American_Painters|La Dekopo]]]] [[Dosiero:Church_at_Old_Lyme_Childe_Hassam.jpeg|dekstra|eta|''Preĝejo ĉe Old Lyme'', oleo sur kanvaso, 1905]] [[Dosiero:The_Bather_by_Childe_Hassam.jpg|eta|''La Banantino'', 1905. Oleo sur kanvaso. Privata kolekto.]] [[Dosiero:July_Fourteenth,_Rue_Daunou,_1910_MET_DT5575.jpg|eta|''Dek-kvaran de julio, strato Daunou, 1910'']] [[Dosiero:Childe_Hassam_The_Water_Garden_1909.jpg|maldekstra|eta|''La akva ĝardeno'', ĉ.&nbsp;1909]] [[Dosiero:Childe_Hassam,_Self-Portrait,_1916,_NGA_169562.jpg|maldekstra|eta|''Memportreto'', 1916, [[Nacia Galerio de Arto]]]] [[Dosiero:The_Avenue_in_the_Rain_Frederick_Childe_Hassam_1917.jpeg|eta|''La avenuo en la pluvo'', oleo sur kanvaso, 1917. La [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]]]] == Galerio == <gallery mode="nolines" heights="200" widths="200" perrow="5"> Dosiero:Brooklyn_Museum_-_A_Back_Road_-_Frederick_Childe_Hassam.jpg|alternative=A Back Road, Brooklyn Museum| ''Malantaŭa vojo'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Meadows_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=Meadows, Brooklyn Museum| ''Herbejoj'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Montauk_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=Montauk, Brooklyn Museum| ''Montauk'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Gorge,_Appledore_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=The Gorge, Appledore, Brooklyn Museum| ''La Gorĝo, Appledore'', [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Sterling_Turner_by_Childe_Hassam.jpg| ''Sterling Turner'' Dosiero:Celia_Thaxter's_Garden.jpg|alternative=Celia Thaxter's Garden, 1890, The Metropolitan Museum of Art| ''La ĝardeno de Celia Thaxter'', 1890, [[Metropola Muzeo de Arto|La Metropolitena Muzeo de Arto]] Dosiero:Childe_Hassam_-_The_Victorian_Chair_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Victorian Chair| ''La viktorina seĝo'' Dosiero:Childe_Hassam_-_Summer_Sunlight_(Isles_of_Shoals)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Summer Sunlight| ''Somera sunlumo'' Dosiero:Childe_Hassam_-_Improvisation_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Improvisation| ''Improvizo'' Dosiero:The_Bather_by_Childe_Hassam.jpg|alternative=The Bather, 1905. Private collection.| ''La naĝantino'', 1905. Privata kolekto. Dosiero:Mt._Beacon_at_Newburgh_1916_Childe_Hassam.jpg|alternative=Mt. Beacon at Newburgh, 1916| ''Monto Beacon ĉe Newburgh'', 1916 Dosiero:Childe_Hassam_-_April_-_(The_Green_Gown)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=April - (The Green Gown)| ''Aprilo - (La verda robo)'' Dosiero:Childe_Hassam,_Girl_in_a_Modern_Gown,_1922,_NGA_119915.jpg|alternative=Girl in a Modern Gown, 1922, National Gallery of Art| ''Knabino en moderna robo'', 1922, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> * [https://web.archive.org/web/20120225054103/http://www.sullivangoss.com/childe_hassam/ Reta monografio] * [http://www.frederickhassam.org Virtuala galerio de Frederick Childe Hassam] 442 verkoj de la artisto * [http://www.artcyclopedia.com/artists/hassam_childe.html Ligiloj al bildoj de Childe Hassam fare de Artcylcopedia] * [https://www.dorchesteratheneum.org/project/childe-hassam-1859-1935/ Biografio de Dorchester Atheneum] * [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/childe-hassam Childe Hassam: Amerika Impresionisto] 2004 ekspozicio ĉe la Metropolitena Muzeo de Arto [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] lldqnoqe9gbx6vslbz0up15y4m1mhau 9420665 9420664 2026-07-05T08:52:34Z Sj1mor 12103 9420665 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Frederick Childe HASSAM''' /ˈtʃaɪld ˈhæsəm/ (naskiĝis la 17-an de oktobro 1859 en [[Dorchester (Masaĉuseco)|Dorchester]], [[Masaĉuseco]] – mortis la 27-an de aŭgusto 1935 en East Hampton sur [[Longinsulo]], [[Novjorkio]]) estis usona impresionisma pentristo, konata pro siaj urbaj kaj marbordaj scenoj. Kune kun [[Mary Cassatt]] kaj John Henry Twachtman, Hassam estis instrumenta en la diskonigo de [[Impresionismo]] al usonaj kolektantoj, komercistoj kaj muzeoj. Li produktis pli ol 3,000 pentraĵojn, oleojn, akvarelojn, akvafortojn kaj [[Litografio|litografiojn]] dum sia kariero, kaj estis influa usona artisto de la frua 20-a jarcento. [[Dosiero:Hassam,_Childe,_View_in_Montmartre,_Paris,_1889.jpg|eta|''Vido en Montmartre, Parizo'', 1889, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]]]] [[Dosiero:Hassam_Washington_Arch_Spring.jpg|eta|''Vaŝingtona Arko'', en Parko Vaŝingtona Placo, ĉ.&nbsp;1893]] [[Dosiero:Childe_Hassam_-_Rainy_Day,_Boston_-_Google_Art_Project.jpg|maldekstra|eta|''Pluva Tago, Bostono'' (1885), [[Arta muzeo de Toledo|Muzeo de Arto de Toledo]] en [[Ohio]], kun "stranga simileco" al la pentraĵo de [[Gustave Caillebotte|Caillebotte]], ''Pariza strato de 1877; Pluva tago'' <ref>{{cite journal|title=Rainy Day, Boston|journal=JAMA|volume=287|issue=14|year=2002|pages=1769|issn=0098-7484|doi=10.1001/jama.287.14.1769}}</ref>]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Late_Afternoon,_New_York,_Winter_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|eta|''Malfrua posttagmezo, Novjorko, vintro'', ĉ.&nbsp;1900. Muzeo de Broklino]] [[Dosiero:Childe_Hassam_Snowstorm_Madison_Square.jpg|eta|''Neĝoŝtormo, Madison Square'', ĉ.&nbsp;1890]] [[Dosiero:Celia_Thaxter_in_Her_Garden_by_Childe_Hassam.JPG|eta|''En la ĝardeno (Celia Thaxter en sia ĝardeno)'' (1892), Smithsonian Usona Arta Muzeo]] [[Dosiero:August_Afternoon_Appledore_Childe_Hassam.jpg|dekstra|eta|''Aŭgusta posttagmezo, Appledore'', 1900]] [[Dosiero:Ten_American_Painters_(The_Ten).jpg|maldekstra|eta|[[:en:Ten_American_Painters|La Dekopo]]]] [[Dosiero:Church_at_Old_Lyme_Childe_Hassam.jpeg|dekstra|eta|''Preĝejo ĉe Old Lyme'', oleo sur kanvaso, 1905]] [[Dosiero:The_Bather_by_Childe_Hassam.jpg|eta|''La Banantino'', 1905. Oleo sur kanvaso. Privata kolekto.]] [[Dosiero:July_Fourteenth,_Rue_Daunou,_1910_MET_DT5575.jpg|eta|''Dek-kvaran de julio, strato Daunou, 1910'']] [[Dosiero:Childe_Hassam_The_Water_Garden_1909.jpg|maldekstra|eta|''La akva ĝardeno'', ĉ.&nbsp;1909]] [[Dosiero:Childe_Hassam,_Self-Portrait,_1916,_NGA_169562.jpg|maldekstra|eta|''Memportreto'', 1916, [[Nacia Galerio de Arto]]]] [[Dosiero:The_Avenue_in_the_Rain_Frederick_Childe_Hassam_1917.jpeg|eta|''La avenuo en la pluvo'', oleo sur kanvaso, 1917. La [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]]]] == Galerio == <gallery mode="nolines" heights="200" widths="200" perrow="5"> Dosiero:Brooklyn_Museum_-_A_Back_Road_-_Frederick_Childe_Hassam.jpg|alternative=A Back Road, Brooklyn Museum| ''Malantaŭa vojo'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Meadows_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=Meadows, Brooklyn Museum| ''Herbejoj'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Montauk_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=Montauk, Brooklyn Museum| ''Montauk'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Gorge,_Appledore_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=The Gorge, Appledore, Brooklyn Museum| ''La Gorĝo, Appledore'', [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Sterling_Turner_by_Childe_Hassam.jpg| ''Sterling Turner'' Dosiero:Celia_Thaxter's_Garden.jpg|alternative=Celia Thaxter's Garden, 1890, The Metropolitan Museum of Art| ''La ĝardeno de Celia Thaxter'', 1890, [[Metropola Muzeo de Arto|La Metropolitena Muzeo de Arto]] Dosiero:Childe_Hassam_-_The_Victorian_Chair_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Victorian Chair| ''La viktorina seĝo'' Dosiero:Childe_Hassam_-_Summer_Sunlight_(Isles_of_Shoals)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Summer Sunlight| ''Somera sunlumo'' Dosiero:Childe_Hassam_-_Improvisation_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Improvisation| ''Improvizo'' Dosiero:The_Bather_by_Childe_Hassam.jpg|alternative=The Bather, 1905. Private collection.| ''La naĝantino'', 1905. Privata kolekto. Dosiero:Mt._Beacon_at_Newburgh_1916_Childe_Hassam.jpg|alternative=Mt. Beacon at Newburgh, 1916| ''Monto Beacon ĉe Newburgh'', 1916 Dosiero:Childe_Hassam_-_April_-_(The_Green_Gown)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=April - (The Green Gown)| ''Aprilo - (La verda robo)'' Dosiero:Childe_Hassam,_Girl_in_a_Modern_Gown,_1922,_NGA_119915.jpg|alternative=Girl in a Modern Gown, 1922, National Gallery of Art| ''Knabino en moderna robo'', 1922, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120225054103/http://www.sullivangoss.com/childe_hassam/ Reta monografio] * [http://www.frederickhassam.org Virtuala galerio de Frederick Childe Hassam] 442 verkoj de la artisto * [http://www.artcyclopedia.com/artists/hassam_childe.html Ligiloj al bildoj de Childe Hassam fare de Artcylcopedia] * [https://www.dorchesteratheneum.org/project/childe-hassam-1859-1935/ Biografio de Dorchester Atheneum] * [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/childe-hassam Childe Hassam: Amerika Impresionisto] 2004 ekspozicio ĉe la Metropolitena Muzeo de Arto {{Ĝermo|Pentrstio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hassam, Childe}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] 68vua58piofboc8wvg4z8ycss4l07z9 9420666 9420665 2026-07-05T08:53:23Z Sj1mor 12103 9420666 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Frederick Childe HASSAM''' /ˈtʃaɪld ˈhæsəm/ (naskiĝis la 17-an de oktobro 1859 en [[Dorchester (Masaĉuseco)|Dorchester]], [[Masaĉuseco]] – mortis la 27-an de aŭgusto 1935 en East Hampton sur [[Longinsulo]], [[Novjorkio]]) estis usona impresionisma pentristo, konata pro siaj urbaj kaj marbordaj scenoj. Kune kun [[Mary Cassatt]] kaj John Henry Twachtman, Hassam estis instrumenta en la diskonigo de [[Impresionismo]] al usonaj kolektantoj, komercistoj kaj muzeoj. Li produktis pli ol 3,000 pentraĵojn, oleojn, akvarelojn, akvafortojn kaj [[Litografio|litografiojn]] dum sia kariero, kaj estis influa usona artisto de la frua 20-a jarcento. [[Dosiero:Hassam,_Childe,_View_in_Montmartre,_Paris,_1889.jpg|eta|''Vido en Montmartre, Parizo'', 1889, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]]]] [[Dosiero:Hassam_Washington_Arch_Spring.jpg|eta|''Vaŝingtona Arko'', en Parko Vaŝingtona Placo, ĉ.&nbsp;1893]] [[Dosiero:Childe_Hassam_-_Rainy_Day,_Boston_-_Google_Art_Project.jpg|dekstra|eta|''Pluva Tago, Bostono'' (1885), [[Arta muzeo de Toledo|Muzeo de Arto de Toledo]] en [[Ohio]], kun "stranga simileco" al la pentraĵo de [[Gustave Caillebotte|Caillebotte]], ''Pariza strato de 1877; Pluva tago'' <ref>{{cite journal|title=Rainy Day, Boston|journal=JAMA|volume=287|issue=14|year=2002|pages=1769|issn=0098-7484|doi=10.1001/jama.287.14.1769}}</ref>]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Late_Afternoon,_New_York,_Winter_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|eta|''Malfrua posttagmezo, Novjorko, vintro'', ĉ.&nbsp;1900. Muzeo de Broklino]] [[Dosiero:Childe_Hassam_Snowstorm_Madison_Square.jpg|eta|''Neĝoŝtormo, Madison Square'', ĉ.&nbsp;1890]] [[Dosiero:Celia_Thaxter_in_Her_Garden_by_Childe_Hassam.JPG|eta|''En la ĝardeno (Celia Thaxter en sia ĝardeno)'' (1892), Smithsonian Usona Arta Muzeo]] [[Dosiero:August_Afternoon_Appledore_Childe_Hassam.jpg|dekstra|eta|''Aŭgusta posttagmezo, Appledore'', 1900]] [[Dosiero:Ten_American_Painters_(The_Ten).jpg|dekstra|eta|[[:en:Ten_American_Painters|La Dekopo]]]] [[Dosiero:Church_at_Old_Lyme_Childe_Hassam.jpeg|dekstra|eta|''Preĝejo ĉe Old Lyme'', oleo sur kanvaso, 1905]] [[Dosiero:The_Bather_by_Childe_Hassam.jpg|eta|''La Banantino'', 1905. Oleo sur kanvaso. Privata kolekto.]] [[Dosiero:July_Fourteenth,_Rue_Daunou,_1910_MET_DT5575.jpg|eta|''Dek-kvaran de julio, strato Daunou, 1910'']] [[Dosiero:Childe_Hassam_The_Water_Garden_1909.jpg|dekstra|eta|''La akva ĝardeno'', ĉ.&nbsp;1909]] [[Dosiero:Childe_Hassam,_Self-Portrait,_1916,_NGA_169562.jpg|dekstra|eta|''Memportreto'', 1916, [[Nacia Galerio de Arto]]]] [[Dosiero:The_Avenue_in_the_Rain_Frederick_Childe_Hassam_1917.jpeg|eta|''La avenuo en la pluvo'', oleo sur kanvaso, 1917. La [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]]]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Brooklyn_Museum_-_A_Back_Road_-_Frederick_Childe_Hassam.jpg|alternative=A Back Road, Brooklyn Museum| ''Malantaŭa vojo'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Meadows_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=Meadows, Brooklyn Museum| ''Herbejoj'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Montauk_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=Montauk, Brooklyn Museum| ''Montauk'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Gorge,_Appledore_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=The Gorge, Appledore, Brooklyn Museum| ''La Gorĝo, Appledore'', [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Sterling_Turner_by_Childe_Hassam.jpg| ''Sterling Turner'' Dosiero:Celia_Thaxter's_Garden.jpg|alternative=Celia Thaxter's Garden, 1890, The Metropolitan Museum of Art| ''La ĝardeno de Celia Thaxter'', 1890, [[Metropola Muzeo de Arto|La Metropolitena Muzeo de Arto]] Dosiero:Childe_Hassam_-_The_Victorian_Chair_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Victorian Chair| ''La viktorina seĝo'' Dosiero:Childe_Hassam_-_Summer_Sunlight_(Isles_of_Shoals)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Summer Sunlight| ''Somera sunlumo'' Dosiero:Childe_Hassam_-_Improvisation_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Improvisation| ''Improvizo'' Dosiero:The_Bather_by_Childe_Hassam.jpg|alternative=The Bather, 1905. Private collection.| ''La naĝantino'', 1905. Privata kolekto. Dosiero:Mt._Beacon_at_Newburgh_1916_Childe_Hassam.jpg|alternative=Mt. Beacon at Newburgh, 1916| ''Monto Beacon ĉe Newburgh'', 1916 Dosiero:Childe_Hassam_-_April_-_(The_Green_Gown)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=April - (The Green Gown)| ''Aprilo - (La verda robo)'' Dosiero:Childe_Hassam,_Girl_in_a_Modern_Gown,_1922,_NGA_119915.jpg|alternative=Girl in a Modern Gown, 1922, National Gallery of Art| ''Knabino en moderna robo'', 1922, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120225054103/http://www.sullivangoss.com/childe_hassam/ Reta monografio] * [http://www.frederickhassam.org Virtuala galerio de Frederick Childe Hassam] 442 verkoj de la artisto * [http://www.artcyclopedia.com/artists/hassam_childe.html Ligiloj al bildoj de Childe Hassam fare de Artcylcopedia] * [https://www.dorchesteratheneum.org/project/childe-hassam-1859-1935/ Biografio de Dorchester Atheneum] * [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/childe-hassam Childe Hassam: Amerika Impresionisto] 2004 ekspozicio ĉe la Metropolitena Muzeo de Arto {{Ĝermo|Pentrstio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hassam, Childe}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] p9f7wvkbafd8n0259895cre774i5byi 9420668 9420666 2026-07-05T08:54:00Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9420668 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Frederick Childe HASSAM''' /ˈtʃaɪld ˈhæsəm/ (naskiĝis la 17-an de oktobro 1859 en [[Dorchester (Masaĉuseco)|Dorchester]], [[Masaĉuseco]] – mortis la 27-an de aŭgusto 1935 en East Hampton sur [[Longinsulo]], [[Novjorkio]]) estis usona impresionisma pentristo, konata pro siaj urbaj kaj marbordaj scenoj. Kune kun [[Mary Cassatt]] kaj John Henry Twachtman, Hassam estis instrumenta en la diskonigo de [[Impresionismo]] al usonaj kolektantoj, komercistoj kaj muzeoj. Li produktis pli ol 3,000 pentraĵojn, oleojn, akvarelojn, akvafortojn kaj [[Litografio|litografiojn]] dum sia kariero, kaj estis influa usona artisto de la frua 20-a jarcento. [[Dosiero:Hassam,_Childe,_View_in_Montmartre,_Paris,_1889.jpg|eta|''Vido en Montmartre, Parizo'', 1889, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]]]] [[Dosiero:Hassam_Washington_Arch_Spring.jpg|eta|''Vaŝingtona Arko'', en Parko Vaŝingtona Placo, ĉ.&nbsp;1893]] [[Dosiero:Childe_Hassam_-_Rainy_Day,_Boston_-_Google_Art_Project.jpg|dekstra|eta|''Pluva Tago, Bostono'' (1885), [[Arta muzeo de Toledo|Muzeo de Arto de Toledo]] en [[Ohio]], kun "stranga simileco" al la pentraĵo de [[Gustave Caillebotte|Caillebotte]], ''Pariza strato de 1877; Pluva tago'' <ref>{{cite journal|title=Rainy Day, Boston|journal=JAMA|volume=287|issue=14|year=2002|pages=1769|issn=0098-7484|doi=10.1001/jama.287.14.1769}}</ref>]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Late_Afternoon,_New_York,_Winter_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|eta|''Malfrua posttagmezo, Novjorko, vintro'', ĉ.&nbsp;1900. Muzeo de Broklino]] [[Dosiero:Childe_Hassam_Snowstorm_Madison_Square.jpg|eta|''Neĝoŝtormo, Madison Square'', ĉ.&nbsp;1890]] [[Dosiero:Celia_Thaxter_in_Her_Garden_by_Childe_Hassam.JPG|eta|''En la ĝardeno (Celia Thaxter en sia ĝardeno)'' (1892), Smithsonian Usona Arta Muzeo]] [[Dosiero:August_Afternoon_Appledore_Childe_Hassam.jpg|dekstra|eta|''Aŭgusta posttagmezo, Appledore'', 1900]] [[Dosiero:Ten_American_Painters_(The_Ten).jpg|dekstra|eta|[[:en:Ten_American_Painters|La Dekopo]]]] [[Dosiero:Church_at_Old_Lyme_Childe_Hassam.jpeg|dekstra|eta|''Preĝejo ĉe Old Lyme'', oleo sur kanvaso, 1905]] [[Dosiero:The_Bather_by_Childe_Hassam.jpg|eta|''La Banantino'', 1905. Oleo sur kanvaso. Privata kolekto.]] [[Dosiero:July_Fourteenth,_Rue_Daunou,_1910_MET_DT5575.jpg|eta|''Dek-kvaran de julio, strato Daunou, 1910'']] [[Dosiero:Childe_Hassam_The_Water_Garden_1909.jpg|dekstra|eta|''La akva ĝardeno'', ĉ.&nbsp;1909]] [[Dosiero:Childe_Hassam,_Self-Portrait,_1916,_NGA_169562.jpg|dekstra|eta|''Memportreto'', 1916, [[Nacia Galerio de Arto]]]] [[Dosiero:The_Avenue_in_the_Rain_Frederick_Childe_Hassam_1917.jpeg|eta|''La avenuo en la pluvo'', oleo sur kanvaso, 1917. La [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]]]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="125"> Dosiero:Brooklyn_Museum_-_A_Back_Road_-_Frederick_Childe_Hassam.jpg|alternative=A Back Road, Brooklyn Museum| ''Malantaŭa vojo'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Meadows_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=Meadows, Brooklyn Museum| ''Herbejoj'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Montauk_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=Montauk, Brooklyn Museum| ''Montauk'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Gorge,_Appledore_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=The Gorge, Appledore, Brooklyn Museum| ''La Gorĝo, Appledore'', [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Sterling_Turner_by_Childe_Hassam.jpg| ''Sterling Turner'' Dosiero:Celia_Thaxter's_Garden.jpg|alternative=Celia Thaxter's Garden, 1890, The Metropolitan Museum of Art| ''La ĝardeno de Celia Thaxter'', 1890, [[Metropola Muzeo de Arto|La Metropolitena Muzeo de Arto]] Dosiero:Childe_Hassam_-_The_Victorian_Chair_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Victorian Chair| ''La viktorina seĝo'' Dosiero:Childe_Hassam_-_Summer_Sunlight_(Isles_of_Shoals)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Summer Sunlight| ''Somera sunlumo'' Dosiero:Childe_Hassam_-_Improvisation_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Improvisation| ''Improvizo'' Dosiero:The_Bather_by_Childe_Hassam.jpg|alternative=The Bather, 1905. Private collection.| ''La naĝantino'', 1905. Privata kolekto. Dosiero:Mt._Beacon_at_Newburgh_1916_Childe_Hassam.jpg|alternative=Mt. Beacon at Newburgh, 1916| ''Monto Beacon ĉe Newburgh'', 1916 Dosiero:Childe_Hassam_-_April_-_(The_Green_Gown)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=April - (The Green Gown)| ''Aprilo - (La verda robo)'' Dosiero:Childe_Hassam,_Girl_in_a_Modern_Gown,_1922,_NGA_119915.jpg|alternative=Girl in a Modern Gown, 1922, National Gallery of Art| ''Knabino en moderna robo'', 1922, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120225054103/http://www.sullivangoss.com/childe_hassam/ Reta monografio] * [http://www.frederickhassam.org Virtuala galerio de Frederick Childe Hassam] 442 verkoj de la artisto * [http://www.artcyclopedia.com/artists/hassam_childe.html Ligiloj al bildoj de Childe Hassam fare de Artcylcopedia] * [https://www.dorchesteratheneum.org/project/childe-hassam-1859-1935/ Biografio de Dorchester Atheneum] * [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/childe-hassam Childe Hassam: Amerika Impresionisto] 2004 ekspozicio ĉe la Metropolitena Muzeo de Arto {{Ĝermo|Pentrstio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hassam, Childe}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] rukkhd2ar3cbic2htmrydj1442gznk4 9420678 9420668 2026-07-05T09:02:41Z Sj1mor 12103 9420678 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Frederick Childe HASSAM''' /ˈtʃaɪld ˈhæsəm/ (naskiĝis la 17-an de oktobro 1859 en [[Dorchester (Masaĉuseco)|Dorchester]], [[Masaĉuseco]] – mortis la 27-an de aŭgusto 1935 en East Hampton sur [[Longinsulo]], [[Novjorkio]]) estis usona [[Impresionismo|impresionisma]] pentristo, konata pro siaj urbaj kaj marbordaj scenoj. Kune kun [[Mary Cassatt]] kaj John Henry Twachtman, Hassam estis instrumenta en la diskonigo de [[Impresionismo]] al usonaj kolektantoj, komercistoj kaj muzeoj. Li produktis pli ol 3,000 pentraĵojn, oleojn, akvarelojn, akvafortojn kaj [[Litografio|litografiojn]] dum sia kariero, kaj estis influa usona artisto de la frua 20-a jarcento. En 1886, li vojaĝis al Parizo por studi arton ĉe la ''[[Académie Julian]]'' (1886–1889). Inter liaj instruistoj estis [[Gustave Boulanger]] kaj [[Jules Joseph Lefebvre]]. Hassam revenis al Usono en 1889, ekloĝante en Novjorko. Franca Impresionismo kaj la arto de [[Claude Monet]] havis fortan influon sur Hassam. Li estis membro de la [[:en:Ten_American_Painters|''Dek'']] [[:en:Ten_American_Painters|''Usona Pentristoj'']], asocio de usonaj impresionismaj pentristoj. Reveninte al Novjorko, Hassam pentris urbajn konstruaĵojn en franca impresionisma stilo. Lia verkado estis inspirita de la verkoj de [[William Chase]], la unua usona impresionisto. La pentraĵoj de Hassam estas helaj, buntaj kaj plenaj de lumo. La artisto pentris ĉefe urbopejzaĝojn de [[Bostono]], [[Ĉikago]] kaj [[Novjorko]], same kiel ĝenrajn scenojn. Kritikistoj akuzis lin pri troa sindonemo al la gustoj de klientoj kaj supraĵa, komerca aliro al Impresionismo. Dum la jaroj de la [[Unua Mondmilito]], Hassam kreis serion de patriotaj pentraĵoj prezentantaj stratojn plenajn de homamasoj kaj ornamitajn per [[Usona flago|usonaj flagoj]].[[Dosiero:Hassam,_Childe,_View_in_Montmartre,_Paris,_1889.jpg|eta|''Vido en Montmartre, Parizo'', 1889, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]]]] [[Dosiero:Hassam_Washington_Arch_Spring.jpg|eta|''Vaŝingtona Arko'', en Parko Vaŝingtona Placo, ĉ.&nbsp;1893]] [[Dosiero:Childe_Hassam_-_Rainy_Day,_Boston_-_Google_Art_Project.jpg|dekstra|eta|''Pluva Tago, Bostono'' (1885), [[Arta muzeo de Toledo|Muzeo de Arto de Toledo]] en [[Ohio]], kun "stranga simileco" al la pentraĵo de [[Gustave Caillebotte|Caillebotte]], ''Pariza strato de 1877; Pluva tago'' <ref>{{cite journal|title=Rainy Day, Boston|journal=JAMA|volume=287|issue=14|year=2002|pages=1769|issn=0098-7484|doi=10.1001/jama.287.14.1769}}</ref>]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Late_Afternoon,_New_York,_Winter_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|eta|''Malfrua posttagmezo, Novjorko, vintro'', ĉ.&nbsp;1900. Muzeo de Broklino]] [[Dosiero:Childe_Hassam_Snowstorm_Madison_Square.jpg|eta|''Neĝoŝtormo, Madison Square'', ĉ.&nbsp;1890]] [[Dosiero:Celia_Thaxter_in_Her_Garden_by_Childe_Hassam.JPG|eta|''En la ĝardeno (Celia Thaxter en sia ĝardeno)'' (1892), Smithsonian Usona Arta Muzeo]] [[Dosiero:August_Afternoon_Appledore_Childe_Hassam.jpg|dekstra|eta|''Aŭgusta posttagmezo, Appledore'', 1900]] [[Dosiero:Ten_American_Painters_(The_Ten).jpg|dekstra|eta|[[:en:Ten_American_Painters|La Dekopo]]]] [[Dosiero:Church_at_Old_Lyme_Childe_Hassam.jpeg|dekstra|eta|''Preĝejo ĉe Old Lyme'', oleo sur kanvaso, 1905]] [[Dosiero:The_Bather_by_Childe_Hassam.jpg|eta|''La Banantino'', 1905. Oleo sur kanvaso. Privata kolekto.]] [[Dosiero:July_Fourteenth,_Rue_Daunou,_1910_MET_DT5575.jpg|eta|''Dek-kvaran de julio, strato Daunou, 1910'']] [[Dosiero:Childe_Hassam_The_Water_Garden_1909.jpg|dekstra|eta|''La akva ĝardeno'', ĉ.&nbsp;1909]] [[Dosiero:Childe_Hassam,_Self-Portrait,_1916,_NGA_169562.jpg|dekstra|eta|''Memportreto'', 1916, [[Nacia Galerio de Arto]]]] [[Dosiero:The_Avenue_in_the_Rain_Frederick_Childe_Hassam_1917.jpeg|eta|''La avenuo en la pluvo'', oleo sur kanvaso, 1917. La [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]]]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="125"> Dosiero:Brooklyn_Museum_-_A_Back_Road_-_Frederick_Childe_Hassam.jpg|alternative=A Back Road, Brooklyn Museum| ''Malantaŭa vojo'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Meadows_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=Meadows, Brooklyn Museum| ''Herbejoj'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Montauk_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=Montauk, Brooklyn Museum| ''Montauk'', [[Broklina Muzeo]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Gorge,_Appledore_-_Frederick_Childe_Hassam_-_overall.jpg|alternative=The Gorge, Appledore, Brooklyn Museum| ''La Gorĝo, Appledore'', [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Sterling_Turner_by_Childe_Hassam.jpg| ''Sterling Turner'' Dosiero:Celia_Thaxter's_Garden.jpg|alternative=Celia Thaxter's Garden, 1890, The Metropolitan Museum of Art| ''La ĝardeno de Celia Thaxter'', 1890, [[Metropola Muzeo de Arto|La Metropolitena Muzeo de Arto]] Dosiero:Childe_Hassam_-_The_Victorian_Chair_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Victorian Chair| ''La viktorina seĝo'' Dosiero:Childe_Hassam_-_Summer_Sunlight_(Isles_of_Shoals)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Summer Sunlight| ''Somera sunlumo'' Dosiero:Childe_Hassam_-_Improvisation_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Improvisation| ''Improvizo'' Dosiero:The_Bather_by_Childe_Hassam.jpg|alternative=The Bather, 1905. Private collection.| ''La naĝantino'', 1905. Privata kolekto. Dosiero:Mt._Beacon_at_Newburgh_1916_Childe_Hassam.jpg|alternative=Mt. Beacon at Newburgh, 1916| ''Monto Beacon ĉe Newburgh'', 1916 Dosiero:Childe_Hassam_-_April_-_(The_Green_Gown)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=April - (The Green Gown)| ''Aprilo - (La verda robo)'' Dosiero:Childe_Hassam,_Girl_in_a_Modern_Gown,_1922,_NGA_119915.jpg|alternative=Girl in a Modern Gown, 1922, National Gallery of Art| ''Knabino en moderna robo'', 1922, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120225054103/http://www.sullivangoss.com/childe_hassam/ Reta monografio] * [http://www.frederickhassam.org Virtuala galerio de Frederick Childe Hassam] 442 verkoj de la artisto * [http://www.artcyclopedia.com/artists/hassam_childe.html Ligiloj al bildoj de Childe Hassam fare de Artcylcopedia] * [https://www.dorchesteratheneum.org/project/childe-hassam-1859-1935/ Biografio de Dorchester Atheneum] * [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/childe-hassam Childe Hassam: Amerika Impresionisto] 2004 ekspozicio ĉe la Metropolitena Muzeo de Arto {{Ĝermo|Pentrstio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hassam, Childe}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] ej08emjw3cb961k5yg1w3ye5l5w2z5t 0 949022 9420674 2026-07-05T08:57:03Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[John Henry Twachtman]] 9420674 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[John Henry Twachtman]] f2gprxdvl7aqfquqwtrymzx803y7mu3 0 949023 9420677 2026-07-05T09:02:07Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[William Merritt Chase]] 9420677 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[William Merritt Chase]] cduyymjbpbqnn1u6arbs6yn9u2lqxsu 1 949024 9420679 2026-07-05T09:02:57Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9420679 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Aldono el la hispana kaj pola. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:02, 5 jul. 2026 (UTC) bjp19cumg8bd1lu32253l8dmnw8hk9c 0 949025 9420680 2026-07-05T09:06:14Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1298937423|John Henry Twachtman]]" 9420680 wikitext text/x-wiki '''John Henry TWACHTMAN''' (naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1853 en [[Cincinnati]] – mortis la 8-an de aŭgusto 1902 en [[Gloucester (Masaĉuseco)|Gloucester]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo plej konata pro siaj [[Impresionismo|impresionismaj]] pejzaĝoj, kvankam lia pentrostilo multe variis tra lia kariero. Arthistoriistoj konsideras la stilon de Twachtman de usona impresionismo inter la pli personaj kaj eksperimentaj de lia generacio. Li estis membro de " La Dek ", loze aliancita grupo de usonaj artistoj malkontentaj pri profesiaj artaj organizaĵoj, kiuj kuniĝis en 1898 por ekspozicii siajn verkojn kiel stile unuigita grupo. [[Dosiero:John_H._Twachtman_001.jpg|maldekstra|eta|''La Blanka Ponto'', ĉ. 1895, [[Instituto de Arto de Mineapolo|Minneapolis Instituto de Artoj]]]] [[Dosiero:Wild_Cherry_Tree_John_Twachtman_c.1901.jpeg|maldekstra|eta|''Sovaĝa ĉerizarbo'', oleo sur kanvaso, ĉ. 1901, Albright-Knox Art Gallery]] [[Dosiero:The_damnation_of_Theron_Ware_or,_Illumination_by_Harold_Frederic._-_10713767243.jpg|eta|Litografio de usona artafiŝo el la 1890-aj jaroj]] [[Dosiero:Fishing_Boats_at_Gloucester_John_Twachtman_1901.jpeg|dekstra|eta|''Fiŝkaptistaj boatoj ĉe Gloucester'', 1901, Smithsonian Muzeo de Amerika Arto]] * https://www.jhtwachtman.org/ * <cite class="citation book cs1" id="CITEREFPeters,_Lisa_N.2021">''John Henry Twachtman Katalogo Raisonné'' .</cite> <cite class="citation book cs1" id="CITEREFPeters,_Lisa_N.2021">Historia Societo de Greenwich.</cite> [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] glsrptvgl667ng9xs9q4y5uvichzukb 9420681 9420680 2026-07-05T09:06:51Z Sj1mor 12103 9420681 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''John Henry TWACHTMAN''' (naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1853 en [[Cincinnati]] – mortis la 8-an de aŭgusto 1902 en [[Gloucester (Masaĉuseco)|Gloucester]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo plej konata pro siaj [[Impresionismo|impresionismaj]] pejzaĝoj, kvankam lia pentrostilo multe variis tra lia kariero. Arthistoriistoj konsideras la stilon de Twachtman de usona impresionismo inter la pli personaj kaj eksperimentaj de lia generacio. Li estis membro de " La Dek ", loze aliancita grupo de usonaj artistoj malkontentaj pri profesiaj artaj organizaĵoj, kiuj kuniĝis en 1898 por ekspozicii siajn verkojn kiel stile unuigita grupo. [[Dosiero:John_H._Twachtman_001.jpg|maldekstra|eta|''La Blanka Ponto'', ĉ. 1895, [[Instituto de Arto de Mineapolo|Minneapolis Instituto de Artoj]]]] [[Dosiero:Wild_Cherry_Tree_John_Twachtman_c.1901.jpeg|maldekstra|eta|''Sovaĝa ĉerizarbo'', oleo sur kanvaso, ĉ. 1901, Albright-Knox Art Gallery]] [[Dosiero:The_damnation_of_Theron_Ware_or,_Illumination_by_Harold_Frederic._-_10713767243.jpg|eta|Litografio de usona artafiŝo el la 1890-aj jaroj]] [[Dosiero:Fishing_Boats_at_Gloucester_John_Twachtman_1901.jpeg|dekstra|eta|''Fiŝkaptistaj boatoj ĉe Gloucester'', 1901, Smithsonian Muzeo de Amerika Arto]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * https://www.jhtwachtman.org/ * <cite class="citation book cs1" id="CITEREFPeters,_Lisa_N.2021">''John Henry Twachtman Katalogo Raisonné'' .</cite> <cite class="citation book cs1" id="CITEREFPeters,_Lisa_N.2021">Historia Societo de Greenwich.</cite> {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Twachtman, John Henry}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] 19yzniecik2wwyrop87ezx9f5znv3lh 9420682 9420681 2026-07-05T09:07:57Z Sj1mor 12103 9420682 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''John Henry TWACHTMAN''' (naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1853 en [[Cincinnati]] – mortis la 8-an de aŭgusto 1902 en [[Gloucester (Masaĉuseco)|Gloucester]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo plej konata pro siaj [[Impresionismo|impresionismaj]] pejzaĝoj, kvankam lia pentrostilo multe variis tra lia kariero. Arthistoriistoj konsideras la stilon de Twachtman de usona impresionismo inter la pli personaj kaj eksperimentaj de lia generacio. Li estis membro de " La Dek ", loze aliancita grupo de usonaj artistoj malkontentaj pri profesiaj artaj organizaĵoj, kiuj kuniĝis en 1898 por ekspozicii siajn verkojn kiel stile unuigita grupo. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:John_H._Twachtman_001.jpg|''La Blanka Ponto'', ĉ. 1895, [[Instituto de Arto de Mineapolo|Minneapolis Instituto de Artoj]] Dosiero:Wild_Cherry_Tree_John_Twachtman_c.1901.jpeg|''Sovaĝa ĉerizarbo'', oleo sur kanvaso, ĉ. 1901, Albright-Knox Art Gallery Dosiero:The_damnation_of_Theron_Ware_or,_Illumination_by_Harold_Frederic._-_10713767243.jpg|Litografio de usona artafiŝo el la 1890-aj jaroj Dosiero:Fishing_Boats_at_Gloucester_John_Twachtman_1901.jpeg|''Fiŝkaptistaj boatoj ĉe Gloucester'', 1901, Smithsonian Muzeo de Amerika Arto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * https://www.jhtwachtman.org/ * <cite class="citation book cs1" id="CITEREFPeters,_Lisa_N.2021">''John Henry Twachtman Katalogo Raisonné'' .</cite> <cite class="citation book cs1" id="CITEREFPeters,_Lisa_N.2021">Historia Societo de Greenwich.</cite> {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Twachtman, John Henry}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] 9uke1jhuil8s58fdlc3oobv52opprxo 9420684 9420682 2026-07-05T09:11:32Z Sj1mor 12103 9420684 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''John Henry TWACHTMAN''' (naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1853 en [[Cincinnati]] – mortis la 8-an de aŭgusto 1902 en [[Gloucester (Masaĉuseco)|Gloucester]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo plej konata pro siaj [[Impresionismo|impresionismaj]] pejzaĝoj, kvankam lia pentrostilo multe variis tra lia kariero. Arthistoriistoj konsideras la stilon de Twachtman de usona impresionismo inter la pli personaj kaj eksperimentaj de lia generacio. Li estis membro de " La Dek ", loze aliancita grupo de usonaj artistoj malkontentaj pri profesiaj artaj organizaĵoj, kiuj kuniĝis en 1898 por ekspozicii siajn verkojn kiel stile unuigita grupo. Li ricevis sian unuan instruadon de Frank Duveneck. Ekde 1875, li studis ĉe la Akademio de Belartoj en Munkeno sub Ludwig von Löfftz kaj en Parizo (''[[Académie Julian]]'', 1883–1885). En 1898, li estis elektita al la Nacia Instituto de Artoj kaj Literaturo. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:John_H._Twachtman_001.jpg|''La Blanka Ponto'', ĉ. 1895, [[Instituto de Arto de Mineapolo|Minneapolis Instituto de Artoj]] Dosiero:Wild_Cherry_Tree_John_Twachtman_c.1901.jpeg|''Sovaĝa ĉerizarbo'', oleo sur kanvaso, ĉ. 1901, Albright-Knox Art Gallery Dosiero:The_damnation_of_Theron_Ware_or,_Illumination_by_Harold_Frederic._-_10713767243.jpg|Litografio de usona artafiŝo el la 1890-aj jaroj Dosiero:Fishing_Boats_at_Gloucester_John_Twachtman_1901.jpeg|''Fiŝkaptistaj boatoj ĉe Gloucester'', 1901, Smithsonian Muzeo de Amerika Arto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * https://www.jhtwachtman.org/ * <cite class="citation book cs1" id="CITEREFPeters,_Lisa_N.2021">''John Henry Twachtman Katalogo Raisonné'' .</cite> <cite class="citation book cs1" id="CITEREFPeters,_Lisa_N.2021">Historia Societo de Greenwich.</cite> {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Twachtman, John Henry}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] 75znwi2ztwge5yzzlpq1uj6d4p67tvt 0 949026 9420683 2026-07-05T09:11:04Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[202]] kaj [[202]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|199||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|199||}}-jara - estas maroka pr..." 9420683 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[202]] kaj [[202]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|199||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|199||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[202]] kaj [[202]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "13". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] r11ieoj0kw6zpzhemv8vmvrbxnr45dm 9420688 9420683 2026-07-05T09:12:39Z ThomasPusch 1869 9420688 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2021]] kaj [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1997|10|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|1997|10|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. En [[2021]] kaj [[2022]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "13". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Chair, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] j8av5s0hjp5k3celsx62n4bzbmgjfz2 9420739 9420688 2026-07-05T10:32:47Z ThomasPusch 1869 + arabe 9420739 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2021]] kaj [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|إلياس شاعر}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1997|10|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|1997|10|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. En [[2021]] kaj [[2022]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "13". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Chair, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] kivk3zz9e1k9gmdr7z3x4n1s7eaaiyb 9420740 9420739 2026-07-05T10:34:48Z ThomasPusch 1869 9420740 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2021]] kaj [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|إلياس شاعر}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1997|10|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|1997|10|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!-- por vikidatmoj: ekde 2017 la klubo Queens Park Rangers --> En [[2021]] kaj [[2022]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "13". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Chair, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] pi85omn4220djyx6mvlv6mrf6r13t0z 9420741 9420740 2026-07-05T10:37:00Z ThomasPusch 1869 9420741 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2021]] kaj [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|إلياس شاعر}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1997|10|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|1997|10|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!-- por vikidatmoj: ekde 2017 la klubo Queens Park Rangers --> En [[2021]] kaj [[2022]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "13". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Queen Park Rangers v Burnley 26042025 (32).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en aprilo 2025 ludante por la teamo de Queens Park Rangers}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Chair, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] blnv3vzmcmdm57cwuaceg8bmobj290o 9420743 9420741 2026-07-05T10:40:20Z ThomasPusch 1869 9420743 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2021]] kaj [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|إلياس شاعر}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1997|10|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|1997|10|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!-- por vikidatmoj: ekde 2017 la klubo Queens Park Rangers --> En [[2021]] kaj [[2022]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "13". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Queen Park Rangers v Burnley 26042025 (32).jpg|eta|maldekstra|400ra|{{centre|en aprilo 2025 ludante por la teamo de Queens Park Rangers en [[Londono]]}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Chair, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] aw4timvgffwlewjihrobbc88m7y3j5x 9420745 9420743 2026-07-05T11:05:56Z ThomasPusch 1869 9420745 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2021]] kaj [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|إلياس شاعر}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1997|10|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|1997|10|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!-- por vikidatmoj: ekde 2017 la klubo Queens Park Rangers --> En [[2021]] kaj [[2022]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "13". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Queen Park Rangers v Burnley 26042025 (32).jpg|eta|maldekstra|400ra|{{centre|en aprilo 2025 ludante por la teamo de Queens Park Rangers en [[Londono]]}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Chair, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] dgdq7sysd0mj5tz3vp1g1przag2z5bx 1 949027 9420685 2026-07-05T09:11:43Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9420685 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Aldono el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:11, 5 jul. 2026 (UTC) 8cus8anfos8nbouhusbm6tjo0bbm3gr 9420686 9420685 2026-07-05T09:11:43Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9420686 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Aldono el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:11, 5 jul. 2026 (UTC) == Fontoj == Aldono el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:11, 5 jul. 2026 (UTC) eyl00nrbl27dnyc3lbqcxoofxqc8qu7 9420687 9420686 2026-07-05T09:12:00Z Sj1mor 12103 9420687 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Aldono el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:11, 5 jul. 2026 (UTC) 8cus8anfos8nbouhusbm6tjo0bbm3gr 0 949028 9420690 2026-07-05T09:16:20Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2020]] }} '''{{paĝonomo}}''' - jen en [[franca]] literumo, plene esperantigite ''Zakaria Abuĥlal'', {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2000|2|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P..." 9420690 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2020]] }} '''{{paĝonomo}}''' - jen en [[franca]] literumo, plene esperantigite ''Zakaria Abuĥlal'', {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2000|2|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nederlando]], do nun {{aĝo|2000|1|18}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2020]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "14". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Aboukhlal, Z}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 5d88wmswm7sd7y2uqm015vg1b2bvyau 9420738 9420690 2026-07-05T10:32:14Z ThomasPusch 1869 + arabe 9420738 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2020]] }} '''{{paĝonomo}}''' - jen en [[franca]] literumo, plena esperantigo estus ''Zakaria Abuĥlal'', {{l-ar|زكرياء أبوخلال}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2000|2|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nederlando]], do nun {{aĝo|2000|1|18}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2020]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "14". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Aboukhlal, Z}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] tg21ix83znx3runhza6io3pc96w72vj 9420746 9420738 2026-07-05T11:06:10Z ThomasPusch 1869 9420746 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2020]] }} '''{{paĝonomo}}''' - jen en [[franca]] literumo, plena esperantigo estus ''Zakaria Abuĥlal'', {{l-ar|زكرياء أبوخلال}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2000|2|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nederlando]], do nun {{aĝo|2000|1|18}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2020]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "14". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Aboukhlal, Z}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] qftz27l9rxhxpg646010p1f3oio5lgf 0 949029 9420691 2026-07-05T09:17:50Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1357168826|William Merritt Chase]]" 9420691 wikitext text/x-wiki '''William Merritt CHASE''' (naskiĝis la 1-an de novembro 1849 en Williamsburg, nun Nineveh, [[Indianio]], Usono - mortis la 25-an de oktobro 1916 en [[Novjorko]]) estis usona pentristo, konata kiel eksponento de [[Impresionismo]] kaj kiel instruisto. Li ankaŭ respondecas pri la establado de la Chase School, kiu poste fariĝis la Parsons School of Design. [[Dosiero:Chase_William_Merritt_Self_Portrait_1915.jpg|dekstra|eta|''Memportreto'', 1915–16, oleo sur kanvaso, Richmond Art Museum]] [[Dosiero:AliceGersonChase.jpg|eta|''Sinjorino Chase en rozo'', Arta Muzeo Figge]] [[Dosiero:13.50_SL1-General_Use.jpg|dekstra|eta|''Interno de la studio'', ĉ. 1882, [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]]]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Lydia_Field_Emmet_-_William_Merritt_Chase_-_overall.jpg|eta|''Lydia Field Emmet'', 1892. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] .]] [[Dosiero:A_Friendly_Call.JPG|dekstra|eta|''Amika renkontiĝo'', 1895. [[Nacia Galerio de Arto]]]] [[Dosiero:William_Merritt_Chase_-_Open_Air_Breakfast_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Subĉiela matenmanĝo, 1888]] [[Dosiero:William_M._Chase,_N._A.jpg|eta|Portreto de Ĉasado de [[John Singer Sargent]] (1902) ĉe la [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitena Muzeo de Arto]]]] == Galerio == <gallery widths="154" heights="154"> Dosiero:Portrait_of_a_man_(1875).jpg|alternative=Portrait of a Man (1875), oil on canvas, 24 x 19 in. (61 x 48.3 cm), Clark Art Institute| ''Portreto de viro'' (1875), oleo sur kanvaso, 24 x 19 coloj (61 x 48,3 coloj)&nbsp;cm), Arta Instituto Clark Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Moorish_Warrior_-_William_Merritt_Chase_-_overall.jpg|alternative=The Moorish Warrior, c. 1878. Brooklyn Museum.| ''La maŭra militisto'', ĉ. 1878. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]]. Dosiero:Chase_mrs_meigs_piano_organ_1883.jpg|alternative=Mrs Chase Playing the Piano, 1883| ''Sinjorino Chase ludanta la pianon'', 1883 Dosiero:Chase_William_Merritt_Portrait_of_Miss_Dora_Wheeler_1883.jpg|alternative=Portrait of Miss Dora Wheeler, 1883| Portreto de fraŭlino Dora Wheeler, 1883 Dosiero:William_Merritt_Chase_-_The_Young_Orphan_(1884).jpg|alternative=The Young Orphan or At Her Ease, 1884, National Academy of Design, New York| ''La juna orfino'' aŭ ''Ĉe ŝia komforto'', 1884, Nacia Akademio de Dezajno, Novjorko Dosiero:WMChaseGravesendBay.jpg|alternative=Afternoon by the Sea (Gravesend Bay), c. 1888| ''Posttagmezo apud la maro (Gravesend Bay)'', ĉ. 1888 Dosiero:William_Merritt_Chase_-_Girl_in_a_Japanese_Costume_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Girl in a Japanese Costume, c. 1890. Brooklyn Museum| ''Knabino en japana kostumo'', ĉ. 1890. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Chase_William_Merritt_A_Sunny_Day_at_Shinnecock_Bay_c1892.jpg|alternative=A Sunny Day at Shinnecock Bay, c. 1892| ''Suna tago ĉe Shinnecock Bay'', ĉ. 1892 Dosiero:Chase_William_Merritt_In_The_Studio_c1892-3.jpg|alternative=In The Studio, c. 1892–3| ''En la studio'', ĉ. 1892–3 Dosiero:An_Afternoon_Stroll_by_William_Merritt_Chase,_San_Diego_Museum_of_Art.JPG|alternative=An Afternoon Stroll, c. 1895 San Diego Museum of Art| ''Posttagmeza promenado'', ĉ. 1895 Muzeo de Arto de San-Diego Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Study_of_a_Girl_in_Japanese_Dress_-_William_Merritt_Chase.jpg|alternative=Study of a Girl in Japanese Dress c. 1895 Brooklyn Museum| ''Studo de knabino en japana robo'' ĉ. 1895 [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:William_Merritt_Chase_-_First_Touch_of_Autumn_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=First Touch of Autumn, 1898| ''Unua tuŝo de aŭtuno'', 1898 Dosiero:At_the_Seaside_MET_DT95.jpg|alternative=At the Seaside, circa 1898, Metropolitan Museum of Art| ''Ĉe la marbordo'', ĉirkaŭ 1898, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:William_Merritt_Chase_-_The_Song,_1907.jpg|alternative=The Song, 1907| ''La kanto'', 1907 Dosiero:Chase_Venetian_Balcony.jpg|alternative=A Venetian Balcony, 1913, Albrecht-Kemper Museum of Art| ''Venecia balkono'', 1913, Albrecht-Kemper Muzeo de Arto </gallery> * [http://www.william-merritt-chase.org 322 bildoj de William Merritt Chase] * [http://www.tfaoi.com/aa/1aa/1aa435.htm Biografio ĉe la Broklina Muzeo de Arto] * [http://www.nga.gov/exhibitions/horo_chase.shtm Biografio ĉe Nacia Galerio de Arto] * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/chase/ Ibiblio-paĝo pri Chase, kun portreto kaj pentraĵoj] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/chase_william_merritt.html Artcyclopedia paĝo] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/search/field/subjec/searchterm/Chase,%20William%20Merritt,%201849-1916%20--%20Exhibitions/mode/exact Ciferecigitaj ekspoziciaj katalogoj de William Merritt Chase] * [http://blog.newspapers.library.in.gov/notable-hoosier-obits-william-merritt-chase/ Nekrologoj de William Meritt Chase] * [https://www.green-wood.com/burial_results/index.php Serĉo pri entombigo en la tombejo Green-Wood] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/52638 ''Usona impresionismo kaj realismo''], plene ciferecigita teksto el la bibliotekoj de la Metropola Muzeo de Arto (vidu indekson) * [https://hiddencause.wordpress.com/2016/11/03/william-merritt-chase-exhibit-at_boston-mfa/ "Ne provu pentri la grandiozan aferon..."] Biografio kaj recenzo * [https://www.aaa.si.edu/collections/william-merritt-chase-papers-7388 Trovilo por la dokumentoj de William Merritt Chase, ĉirkaŭ 1890-1964 en la Arkivoj de Usona Arto, Smithsonian Institution] * ''William Merritt Chase: Moderna Majstro'', retrospektivo organizita kaj ekspoziciita ĉe [https://www.phillipscollection.org/event/2016-06-03-william-merritt-chase-modern-master The Phillips Collection] (ekspoziciita de la 4a de junio ĝis la 11a de septembro 2016), la [https://www.mfa.org/exhibitions/william-merritt-chase Museum of Fine Arts, Boston] (ekspoziciita de la 9a de oktobro 2016 ĝis la 16a de januaro 2017), la Fondazione Musei Civici di Venezia (februaro 2017), kaj la Terra Foundation for American Art. La katalogo, ''William Merritt Chase: Moderna Majstro'', estis publikigita de Yale University Press kaj The Phillips Collection. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-20626-5|<bdi>978-0-300-20626-5</bdi>]] [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] 602tm288ht4203d1d2jxcj85siw21ez 9420692 9420691 2026-07-05T09:18:41Z Sj1mor 12103 9420692 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''William Merritt CHASE''' (naskiĝis la 1-an de novembro 1849 en Williamsburg, nun Nineveh, [[Indianio]], Usono - mortis la 25-an de oktobro 1916 en [[Novjorko]]) estis usona pentristo, konata kiel eksponento de [[Impresionismo]] kaj kiel instruisto. Li ankaŭ respondecas pri la establado de la Chase School, kiu poste fariĝis la Parsons School of Design. [[Dosiero:Chase_William_Merritt_Self_Portrait_1915.jpg|dekstra|eta|''Memportreto'', 1915–16, oleo sur kanvaso, Richmond Art Museum]] [[Dosiero:AliceGersonChase.jpg|eta|''Sinjorino Chase en rozo'', Arta Muzeo Figge]] [[Dosiero:13.50_SL1-General_Use.jpg|dekstra|eta|''Interno de la studio'', ĉ. 1882, [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]]]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Lydia_Field_Emmet_-_William_Merritt_Chase_-_overall.jpg|eta|''Lydia Field Emmet'', 1892. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] .]] [[Dosiero:A_Friendly_Call.JPG|dekstra|eta|''Amika renkontiĝo'', 1895. [[Nacia Galerio de Arto]]]] [[Dosiero:William_Merritt_Chase_-_Open_Air_Breakfast_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Subĉiela matenmanĝo, 1888]] [[Dosiero:William_M._Chase,_N._A.jpg|eta|Portreto de Ĉasado de [[John Singer Sargent]] (1902) ĉe la [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitena Muzeo de Arto]]]] == Galerio == <gallery widths="154" heights="154"> Dosiero:Portrait_of_a_man_(1875).jpg|alternative=Portrait of a Man (1875), oil on canvas, 24 x 19 in. (61 x 48.3 cm), Clark Art Institute| ''Portreto de viro'' (1875), oleo sur kanvaso, 24 x 19 coloj (61 x 48,3 coloj)&nbsp;cm), Arta Instituto Clark Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Moorish_Warrior_-_William_Merritt_Chase_-_overall.jpg|alternative=The Moorish Warrior, c. 1878. Brooklyn Museum.| ''La maŭra militisto'', ĉ. 1878. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]]. Dosiero:Chase_mrs_meigs_piano_organ_1883.jpg|alternative=Mrs Chase Playing the Piano, 1883| ''Sinjorino Chase ludanta la pianon'', 1883 Dosiero:Chase_William_Merritt_Portrait_of_Miss_Dora_Wheeler_1883.jpg|alternative=Portrait of Miss Dora Wheeler, 1883| Portreto de fraŭlino Dora Wheeler, 1883 Dosiero:William_Merritt_Chase_-_The_Young_Orphan_(1884).jpg|alternative=The Young Orphan or At Her Ease, 1884, National Academy of Design, New York| ''La juna orfino'' aŭ ''Ĉe ŝia komforto'', 1884, Nacia Akademio de Dezajno, Novjorko Dosiero:WMChaseGravesendBay.jpg|alternative=Afternoon by the Sea (Gravesend Bay), c. 1888| ''Posttagmezo apud la maro (Gravesend Bay)'', ĉ. 1888 Dosiero:William_Merritt_Chase_-_Girl_in_a_Japanese_Costume_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Girl in a Japanese Costume, c. 1890. Brooklyn Museum| ''Knabino en japana kostumo'', ĉ. 1890. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Chase_William_Merritt_A_Sunny_Day_at_Shinnecock_Bay_c1892.jpg|alternative=A Sunny Day at Shinnecock Bay, c. 1892| ''Suna tago ĉe Shinnecock Bay'', ĉ. 1892 Dosiero:Chase_William_Merritt_In_The_Studio_c1892-3.jpg|alternative=In The Studio, c. 1892–3| ''En la studio'', ĉ. 1892–3 Dosiero:An_Afternoon_Stroll_by_William_Merritt_Chase,_San_Diego_Museum_of_Art.JPG|alternative=An Afternoon Stroll, c. 1895 San Diego Museum of Art| ''Posttagmeza promenado'', ĉ. 1895 Muzeo de Arto de San-Diego Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Study_of_a_Girl_in_Japanese_Dress_-_William_Merritt_Chase.jpg|alternative=Study of a Girl in Japanese Dress c. 1895 Brooklyn Museum| ''Studo de knabino en japana robo'' ĉ. 1895 [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:William_Merritt_Chase_-_First_Touch_of_Autumn_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=First Touch of Autumn, 1898| ''Unua tuŝo de aŭtuno'', 1898 Dosiero:At_the_Seaside_MET_DT95.jpg|alternative=At the Seaside, circa 1898, Metropolitan Museum of Art| ''Ĉe la marbordo'', ĉirkaŭ 1898, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:William_Merritt_Chase_-_The_Song,_1907.jpg|alternative=The Song, 1907| ''La kanto'', 1907 Dosiero:Chase_Venetian_Balcony.jpg|alternative=A Venetian Balcony, 1913, Albrecht-Kemper Museum of Art| ''Venecia balkono'', 1913, Albrecht-Kemper Muzeo de Arto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.william-merritt-chase.org 322 bildoj de William Merritt Chase] * [http://www.tfaoi.com/aa/1aa/1aa435.htm Biografio ĉe la Broklina Muzeo de Arto] * [http://www.nga.gov/exhibitions/horo_chase.shtm Biografio ĉe Nacia Galerio de Arto] * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/chase/ Ibiblio-paĝo pri Chase, kun portreto kaj pentraĵoj] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/chase_william_merritt.html Artcyclopedia paĝo] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/search/field/subjec/searchterm/Chase,%20William%20Merritt,%201849-1916%20--%20Exhibitions/mode/exact Ciferecigitaj ekspoziciaj katalogoj de William Merritt Chase] * [http://blog.newspapers.library.in.gov/notable-hoosier-obits-william-merritt-chase/ Nekrologoj de William Meritt Chase] * [https://www.green-wood.com/burial_results/index.php Serĉo pri entombigo en la tombejo Green-Wood] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/52638 ''Usona impresionismo kaj realismo''], plene ciferecigita teksto el la bibliotekoj de la Metropola Muzeo de Arto (vidu indekson) * [https://hiddencause.wordpress.com/2016/11/03/william-merritt-chase-exhibit-at_boston-mfa/ "Ne provu pentri la grandiozan aferon..."] Biografio kaj recenzo * [https://www.aaa.si.edu/collections/william-merritt-chase-papers-7388 Trovilo por la dokumentoj de William Merritt Chase, ĉirkaŭ 1890-1964 en la Arkivoj de Usona Arto, Smithsonian Institution] * ''William Merritt Chase: Moderna Majstro'', retrospektivo organizita kaj ekspoziciita ĉe [https://www.phillipscollection.org/event/2016-06-03-william-merritt-chase-modern-master The Phillips Collection] (ekspoziciita de la 4a de junio ĝis la 11a de septembro 2016), la [https://www.mfa.org/exhibitions/william-merritt-chase Museum of Fine Arts, Boston] (ekspoziciita de la 9a de oktobro 2016 ĝis la 16a de januaro 2017), la Fondazione Musei Civici di Venezia (februaro 2017), kaj la Terra Foundation for American Art. La katalogo, ''William Merritt Chase: Moderna Majstro'', estis publikigita de Yale University Press kaj The Phillips Collection. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-20626-5|<bdi>978-0-300-20626-5</bdi>]] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chase, William Merritt}} [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] lk6bb4jlm3d9tlhwyi1pyzcme9nq3am 9420695 9420692 2026-07-05T09:19:31Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9420695 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''William Merritt CHASE''' (naskiĝis la 1-an de novembro 1849 en Williamsburg, nun Nineveh, [[Indianio]], Usono - mortis la 25-an de oktobro 1916 en [[Novjorko]]) estis usona pentristo, konata kiel eksponento de [[Impresionismo]] kaj kiel instruisto. Li ankaŭ respondecas pri la establado de la Chase School, kiu poste fariĝis la Parsons School of Design. [[Dosiero:Chase_William_Merritt_Self_Portrait_1915.jpg|dekstra|eta|''Memportreto'', 1915–16, oleo sur kanvaso, Richmond Art Museum]] [[Dosiero:AliceGersonChase.jpg|eta|''Sinjorino Chase en rozo'', Arta Muzeo Figge]] [[Dosiero:13.50_SL1-General_Use.jpg|dekstra|eta|''Interno de la studio'', ĉ. 1882, [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]]]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Lydia_Field_Emmet_-_William_Merritt_Chase_-_overall.jpg|eta|''Lydia Field Emmet'', 1892. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] .]] [[Dosiero:A_Friendly_Call.JPG|dekstra|eta|''Amika renkontiĝo'', 1895. [[Nacia Galerio de Arto]]]] [[Dosiero:William_Merritt_Chase_-_Open_Air_Breakfast_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Subĉiela matenmanĝo, 1888]] [[Dosiero:William_M._Chase,_N._A.jpg|eta|Portreto de Ĉasado de [[John Singer Sargent]] (1902) ĉe la [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitena Muzeo de Arto]]]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Portrait_of_a_man_(1875).jpg|alternative=Portrait of a Man (1875), oil on canvas, 24 x 19 in. (61 x 48.3 cm), Clark Art Institute| ''Portreto de viro'' (1875), oleo sur kanvaso, 24 x 19 coloj (61 x 48,3 coloj)&nbsp;cm), Arta Instituto Clark Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Moorish_Warrior_-_William_Merritt_Chase_-_overall.jpg|alternative=The Moorish Warrior, c. 1878. Brooklyn Museum.| ''La maŭra militisto'', ĉ. 1878. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]]. Dosiero:Chase_mrs_meigs_piano_organ_1883.jpg|alternative=Mrs Chase Playing the Piano, 1883| ''Sinjorino Chase ludanta la pianon'', 1883 Dosiero:Chase_William_Merritt_Portrait_of_Miss_Dora_Wheeler_1883.jpg|alternative=Portrait of Miss Dora Wheeler, 1883| Portreto de fraŭlino Dora Wheeler, 1883 Dosiero:William_Merritt_Chase_-_The_Young_Orphan_(1884).jpg|alternative=The Young Orphan or At Her Ease, 1884, National Academy of Design, New York| ''La juna orfino'' aŭ ''Ĉe ŝia komforto'', 1884, Nacia Akademio de Dezajno, Novjorko Dosiero:WMChaseGravesendBay.jpg|alternative=Afternoon by the Sea (Gravesend Bay), c. 1888| ''Posttagmezo apud la maro (Gravesend Bay)'', ĉ. 1888 Dosiero:William_Merritt_Chase_-_Girl_in_a_Japanese_Costume_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Girl in a Japanese Costume, c. 1890. Brooklyn Museum| ''Knabino en japana kostumo'', ĉ. 1890. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Chase_William_Merritt_A_Sunny_Day_at_Shinnecock_Bay_c1892.jpg|alternative=A Sunny Day at Shinnecock Bay, c. 1892| ''Suna tago ĉe Shinnecock Bay'', ĉ. 1892 Dosiero:Chase_William_Merritt_In_The_Studio_c1892-3.jpg|alternative=In The Studio, c. 1892–3| ''En la studio'', ĉ. 1892–3 Dosiero:An_Afternoon_Stroll_by_William_Merritt_Chase,_San_Diego_Museum_of_Art.JPG|alternative=An Afternoon Stroll, c. 1895 San Diego Museum of Art| ''Posttagmeza promenado'', ĉ. 1895 Muzeo de Arto de San-Diego Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Study_of_a_Girl_in_Japanese_Dress_-_William_Merritt_Chase.jpg|alternative=Study of a Girl in Japanese Dress c. 1895 Brooklyn Museum| ''Studo de knabino en japana robo'' ĉ. 1895 [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:William_Merritt_Chase_-_First_Touch_of_Autumn_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=First Touch of Autumn, 1898| ''Unua tuŝo de aŭtuno'', 1898 Dosiero:At_the_Seaside_MET_DT95.jpg|alternative=At the Seaside, circa 1898, Metropolitan Museum of Art| ''Ĉe la marbordo'', ĉirkaŭ 1898, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:William_Merritt_Chase_-_The_Song,_1907.jpg|alternative=The Song, 1907| ''La kanto'', 1907 Dosiero:Chase_Venetian_Balcony.jpg|alternative=A Venetian Balcony, 1913, Albrecht-Kemper Museum of Art| ''Venecia balkono'', 1913, Albrecht-Kemper Muzeo de Arto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.william-merritt-chase.org 322 bildoj de William Merritt Chase] * [http://www.tfaoi.com/aa/1aa/1aa435.htm Biografio ĉe la Broklina Muzeo de Arto] * [http://www.nga.gov/exhibitions/horo_chase.shtm Biografio ĉe Nacia Galerio de Arto] * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/chase/ Ibiblio-paĝo pri Chase, kun portreto kaj pentraĵoj] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/chase_william_merritt.html Artcyclopedia paĝo] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/search/field/subjec/searchterm/Chase,%20William%20Merritt,%201849-1916%20--%20Exhibitions/mode/exact Ciferecigitaj ekspoziciaj katalogoj de William Merritt Chase] * [http://blog.newspapers.library.in.gov/notable-hoosier-obits-william-merritt-chase/ Nekrologoj de William Meritt Chase] * [https://www.green-wood.com/burial_results/index.php Serĉo pri entombigo en la tombejo Green-Wood] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/52638 ''Usona impresionismo kaj realismo''], plene ciferecigita teksto el la bibliotekoj de la Metropola Muzeo de Arto (vidu indekson) * [https://hiddencause.wordpress.com/2016/11/03/william-merritt-chase-exhibit-at_boston-mfa/ "Ne provu pentri la grandiozan aferon..."] Biografio kaj recenzo * [https://www.aaa.si.edu/collections/william-merritt-chase-papers-7388 Trovilo por la dokumentoj de William Merritt Chase, ĉirkaŭ 1890-1964 en la Arkivoj de Usona Arto, Smithsonian Institution] * ''William Merritt Chase: Moderna Majstro'', retrospektivo organizita kaj ekspoziciita ĉe [https://www.phillipscollection.org/event/2016-06-03-william-merritt-chase-modern-master The Phillips Collection] (ekspoziciita de la 4a de junio ĝis la 11a de septembro 2016), la [https://www.mfa.org/exhibitions/william-merritt-chase Museum of Fine Arts, Boston] (ekspoziciita de la 9a de oktobro 2016 ĝis la 16a de januaro 2017), la Fondazione Musei Civici di Venezia (februaro 2017), kaj la Terra Foundation for American Art. La katalogo, ''William Merritt Chase: Moderna Majstro'', estis publikigita de Yale University Press kaj The Phillips Collection. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-20626-5|<bdi>978-0-300-20626-5</bdi>]] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chase, William Merritt}} [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] c53ao8onkhevwx3tpt3sx1badc2cqm5 9420696 9420695 2026-07-05T09:19:49Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9420696 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''William Merritt CHASE''' (naskiĝis la 1-an de novembro 1849 en Williamsburg, nun Nineveh, [[Indianio]], Usono - mortis la 25-an de oktobro 1916 en [[Novjorko]]) estis usona pentristo, konata kiel eksponento de [[Impresionismo]] kaj kiel instruisto. Li ankaŭ respondecas pri la establado de la Chase School, kiu poste fariĝis la Parsons School of Design. [[Dosiero:Chase_William_Merritt_Self_Portrait_1915.jpg|dekstra|eta|''Memportreto'', 1915–16, oleo sur kanvaso, Richmond Art Museum]] [[Dosiero:AliceGersonChase.jpg|eta|''Sinjorino Chase en rozo'', Arta Muzeo Figge]] [[Dosiero:13.50_SL1-General_Use.jpg|dekstra|eta|''Interno de la studio'', ĉ. 1882, [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]]]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Lydia_Field_Emmet_-_William_Merritt_Chase_-_overall.jpg|eta|''Lydia Field Emmet'', 1892. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] .]] [[Dosiero:A_Friendly_Call.JPG|dekstra|eta|''Amika renkontiĝo'', 1895. [[Nacia Galerio de Arto]]]] [[Dosiero:William_Merritt_Chase_-_Open_Air_Breakfast_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Subĉiela matenmanĝo, 1888]] [[Dosiero:William_M._Chase,_N._A.jpg|eta|Portreto de Ĉasado de [[John Singer Sargent]] (1902) ĉe la [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitena Muzeo de Arto]]]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="125"> Dosiero:Portrait_of_a_man_(1875).jpg|alternative=Portrait of a Man (1875), oil on canvas, 24 x 19 in. (61 x 48.3 cm), Clark Art Institute| ''Portreto de viro'' (1875), oleo sur kanvaso, 24 x 19 coloj (61 x 48,3 coloj)&nbsp;cm), Arta Instituto Clark Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Moorish_Warrior_-_William_Merritt_Chase_-_overall.jpg|alternative=The Moorish Warrior, c. 1878. Brooklyn Museum.| ''La maŭra militisto'', ĉ. 1878. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]]. Dosiero:Chase_mrs_meigs_piano_organ_1883.jpg|alternative=Mrs Chase Playing the Piano, 1883| ''Sinjorino Chase ludanta la pianon'', 1883 Dosiero:Chase_William_Merritt_Portrait_of_Miss_Dora_Wheeler_1883.jpg|alternative=Portrait of Miss Dora Wheeler, 1883| Portreto de fraŭlino Dora Wheeler, 1883 Dosiero:William_Merritt_Chase_-_The_Young_Orphan_(1884).jpg|alternative=The Young Orphan or At Her Ease, 1884, National Academy of Design, New York| ''La juna orfino'' aŭ ''Ĉe ŝia komforto'', 1884, Nacia Akademio de Dezajno, Novjorko Dosiero:WMChaseGravesendBay.jpg|alternative=Afternoon by the Sea (Gravesend Bay), c. 1888| ''Posttagmezo apud la maro (Gravesend Bay)'', ĉ. 1888 Dosiero:William_Merritt_Chase_-_Girl_in_a_Japanese_Costume_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Girl in a Japanese Costume, c. 1890. Brooklyn Museum| ''Knabino en japana kostumo'', ĉ. 1890. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Chase_William_Merritt_A_Sunny_Day_at_Shinnecock_Bay_c1892.jpg|alternative=A Sunny Day at Shinnecock Bay, c. 1892| ''Suna tago ĉe Shinnecock Bay'', ĉ. 1892 Dosiero:Chase_William_Merritt_In_The_Studio_c1892-3.jpg|alternative=In The Studio, c. 1892–3| ''En la studio'', ĉ. 1892–3 Dosiero:An_Afternoon_Stroll_by_William_Merritt_Chase,_San_Diego_Museum_of_Art.JPG|alternative=An Afternoon Stroll, c. 1895 San Diego Museum of Art| ''Posttagmeza promenado'', ĉ. 1895 Muzeo de Arto de San-Diego Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Study_of_a_Girl_in_Japanese_Dress_-_William_Merritt_Chase.jpg|alternative=Study of a Girl in Japanese Dress c. 1895 Brooklyn Museum| ''Studo de knabino en japana robo'' ĉ. 1895 [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:William_Merritt_Chase_-_First_Touch_of_Autumn_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=First Touch of Autumn, 1898| ''Unua tuŝo de aŭtuno'', 1898 Dosiero:At_the_Seaside_MET_DT95.jpg|alternative=At the Seaside, circa 1898, Metropolitan Museum of Art| ''Ĉe la marbordo'', ĉirkaŭ 1898, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:William_Merritt_Chase_-_The_Song,_1907.jpg|alternative=The Song, 1907| ''La kanto'', 1907 Dosiero:Chase_Venetian_Balcony.jpg|alternative=A Venetian Balcony, 1913, Albrecht-Kemper Museum of Art| ''Venecia balkono'', 1913, Albrecht-Kemper Muzeo de Arto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.william-merritt-chase.org 322 bildoj de William Merritt Chase] * [http://www.tfaoi.com/aa/1aa/1aa435.htm Biografio ĉe la Broklina Muzeo de Arto] * [http://www.nga.gov/exhibitions/horo_chase.shtm Biografio ĉe Nacia Galerio de Arto] * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/chase/ Ibiblio-paĝo pri Chase, kun portreto kaj pentraĵoj] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/chase_william_merritt.html Artcyclopedia paĝo] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/search/field/subjec/searchterm/Chase,%20William%20Merritt,%201849-1916%20--%20Exhibitions/mode/exact Ciferecigitaj ekspoziciaj katalogoj de William Merritt Chase] * [http://blog.newspapers.library.in.gov/notable-hoosier-obits-william-merritt-chase/ Nekrologoj de William Meritt Chase] * [https://www.green-wood.com/burial_results/index.php Serĉo pri entombigo en la tombejo Green-Wood] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/52638 ''Usona impresionismo kaj realismo''], plene ciferecigita teksto el la bibliotekoj de la Metropola Muzeo de Arto (vidu indekson) * [https://hiddencause.wordpress.com/2016/11/03/william-merritt-chase-exhibit-at_boston-mfa/ "Ne provu pentri la grandiozan aferon..."] Biografio kaj recenzo * [https://www.aaa.si.edu/collections/william-merritt-chase-papers-7388 Trovilo por la dokumentoj de William Merritt Chase, ĉirkaŭ 1890-1964 en la Arkivoj de Usona Arto, Smithsonian Institution] * ''William Merritt Chase: Moderna Majstro'', retrospektivo organizita kaj ekspoziciita ĉe [https://www.phillipscollection.org/event/2016-06-03-william-merritt-chase-modern-master The Phillips Collection] (ekspoziciita de la 4a de junio ĝis la 11a de septembro 2016), la [https://www.mfa.org/exhibitions/william-merritt-chase Museum of Fine Arts, Boston] (ekspoziciita de la 9a de oktobro 2016 ĝis la 16a de januaro 2017), la Fondazione Musei Civici di Venezia (februaro 2017), kaj la Terra Foundation for American Art. La katalogo, ''William Merritt Chase: Moderna Majstro'', estis publikigita de Yale University Press kaj The Phillips Collection. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-20626-5|<bdi>978-0-300-20626-5</bdi>]] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chase, William Merritt}} [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] 4kr0mn8roh867p3wplnls4mqumlfz2x 9420698 9420696 2026-07-05T09:22:35Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9420698 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''William Merritt CHASE''' (naskiĝis la 1-an de novembro 1849 en Williamsburg, nun Nineveh, [[Indianio]], Usono - mortis la 25-an de oktobro 1916 en [[Novjorko]]) estis usona pentristo ([[portretisto]] kaj [[Pejzaĝa pentristo|pejzaĝpentristo]]), konata kiel eksponento de [[Impresionismo]] kaj kiel instruisto. Li ankaŭ respondecas pri la establado de la Chase School, kiu poste fariĝis la Parsons School of Design. Post longa restado en Eŭropo, ĉefe en [[Munkeno]] kaj [[Venecio]], li komencis disvolvi sian propran usonan impresionismon, atingante grandan sukceson. Dum sia vivo, li estis konsiderata "la usona impresionisto" kaj estis unu el la plej influaj bildartistoj kaj artinstruistoj de sia generacio en Usono. [[Dosiero:Chase_William_Merritt_Self_Portrait_1915.jpg|dekstra|eta|''Memportreto'', 1915–16, oleo sur kanvaso, Richmond Art Museum]] [[Dosiero:AliceGersonChase.jpg|eta|''Sinjorino Chase en rozo'', Arta Muzeo Figge]] [[Dosiero:13.50_SL1-General_Use.jpg|dekstra|eta|''Interno de la studio'', ĉ. 1882, [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]]]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Lydia_Field_Emmet_-_William_Merritt_Chase_-_overall.jpg|eta|''Lydia Field Emmet'', 1892. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] .]] [[Dosiero:A_Friendly_Call.JPG|dekstra|eta|''Amika renkontiĝo'', 1895. [[Nacia Galerio de Arto]]]] [[Dosiero:William_Merritt_Chase_-_Open_Air_Breakfast_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Subĉiela matenmanĝo, 1888]] [[Dosiero:William_M._Chase,_N._A.jpg|eta|Portreto de Ĉasado de [[John Singer Sargent]] (1902) ĉe la [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitena Muzeo de Arto]]]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="125"> Dosiero:Portrait_of_a_man_(1875).jpg|alternative=Portrait of a Man (1875), oil on canvas, 24 x 19 in. (61 x 48.3 cm), Clark Art Institute| ''Portreto de viro'' (1875), oleo sur kanvaso, 24 x 19 coloj (61 x 48,3 coloj)&nbsp;cm), Arta Instituto Clark Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Moorish_Warrior_-_William_Merritt_Chase_-_overall.jpg|alternative=The Moorish Warrior, c. 1878. Brooklyn Museum.| ''La maŭra militisto'', ĉ. 1878. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]]. Dosiero:Chase_mrs_meigs_piano_organ_1883.jpg|alternative=Mrs Chase Playing the Piano, 1883| ''Sinjorino Chase ludanta la pianon'', 1883 Dosiero:Chase_William_Merritt_Portrait_of_Miss_Dora_Wheeler_1883.jpg|alternative=Portrait of Miss Dora Wheeler, 1883| Portreto de fraŭlino Dora Wheeler, 1883 Dosiero:William_Merritt_Chase_-_The_Young_Orphan_(1884).jpg|alternative=The Young Orphan or At Her Ease, 1884, National Academy of Design, New York| ''La juna orfino'' aŭ ''Ĉe ŝia komforto'', 1884, Nacia Akademio de Dezajno, Novjorko Dosiero:WMChaseGravesendBay.jpg|alternative=Afternoon by the Sea (Gravesend Bay), c. 1888| ''Posttagmezo apud la maro (Gravesend Bay)'', ĉ. 1888 Dosiero:William_Merritt_Chase_-_Girl_in_a_Japanese_Costume_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Girl in a Japanese Costume, c. 1890. Brooklyn Museum| ''Knabino en japana kostumo'', ĉ. 1890. [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Chase_William_Merritt_A_Sunny_Day_at_Shinnecock_Bay_c1892.jpg|alternative=A Sunny Day at Shinnecock Bay, c. 1892| ''Suna tago ĉe Shinnecock Bay'', ĉ. 1892 Dosiero:Chase_William_Merritt_In_The_Studio_c1892-3.jpg|alternative=In The Studio, c. 1892–3| ''En la studio'', ĉ. 1892–3 Dosiero:An_Afternoon_Stroll_by_William_Merritt_Chase,_San_Diego_Museum_of_Art.JPG|alternative=An Afternoon Stroll, c. 1895 San Diego Museum of Art| ''Posttagmeza promenado'', ĉ. 1895 Muzeo de Arto de San-Diego Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Study_of_a_Girl_in_Japanese_Dress_-_William_Merritt_Chase.jpg|alternative=Study of a Girl in Japanese Dress c. 1895 Brooklyn Museum| ''Studo de knabino en japana robo'' ĉ. 1895 [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:William_Merritt_Chase_-_First_Touch_of_Autumn_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=First Touch of Autumn, 1898| ''Unua tuŝo de aŭtuno'', 1898 Dosiero:At_the_Seaside_MET_DT95.jpg|alternative=At the Seaside, circa 1898, Metropolitan Museum of Art| ''Ĉe la marbordo'', ĉirkaŭ 1898, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:William_Merritt_Chase_-_The_Song,_1907.jpg|alternative=The Song, 1907| ''La kanto'', 1907 Dosiero:Chase_Venetian_Balcony.jpg|alternative=A Venetian Balcony, 1913, Albrecht-Kemper Museum of Art| ''Venecia balkono'', 1913, Albrecht-Kemper Muzeo de Arto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.william-merritt-chase.org 322 bildoj de William Merritt Chase] * [http://www.tfaoi.com/aa/1aa/1aa435.htm Biografio ĉe la Broklina Muzeo de Arto] * [http://www.nga.gov/exhibitions/horo_chase.shtm Biografio ĉe Nacia Galerio de Arto] * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/chase/ Ibiblio-paĝo pri Chase, kun portreto kaj pentraĵoj] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/chase_william_merritt.html Artcyclopedia paĝo] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/search/field/subjec/searchterm/Chase,%20William%20Merritt,%201849-1916%20--%20Exhibitions/mode/exact Ciferecigitaj ekspoziciaj katalogoj de William Merritt Chase] * [http://blog.newspapers.library.in.gov/notable-hoosier-obits-william-merritt-chase/ Nekrologoj de William Meritt Chase] * [https://www.green-wood.com/burial_results/index.php Serĉo pri entombigo en la tombejo Green-Wood] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/52638 ''Usona impresionismo kaj realismo''], plene ciferecigita teksto el la bibliotekoj de la Metropola Muzeo de Arto (vidu indekson) * [https://hiddencause.wordpress.com/2016/11/03/william-merritt-chase-exhibit-at_boston-mfa/ "Ne provu pentri la grandiozan aferon..."] Biografio kaj recenzo * [https://www.aaa.si.edu/collections/william-merritt-chase-papers-7388 Trovilo por la dokumentoj de William Merritt Chase, ĉirkaŭ 1890-1964 en la Arkivoj de Usona Arto, Smithsonian Institution] * ''William Merritt Chase: Moderna Majstro'', retrospektivo organizita kaj ekspoziciita ĉe [https://www.phillipscollection.org/event/2016-06-03-william-merritt-chase-modern-master The Phillips Collection] (ekspoziciita de la 4a de junio ĝis la 11a de septembro 2016), la [https://www.mfa.org/exhibitions/william-merritt-chase Museum of Fine Arts, Boston] (ekspoziciita de la 9a de oktobro 2016 ĝis la 16a de januaro 2017), la Fondazione Musei Civici di Venezia (februaro 2017), kaj la Terra Foundation for American Art. La katalogo, ''William Merritt Chase: Moderna Majstro'', estis publikigita de Yale University Press kaj The Phillips Collection. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-20626-5|<bdi>978-0-300-20626-5</bdi>]] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chase, William Merritt}} [[Kategorio:Usonaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] 7nyj26nge0w812zkx1gx8l5dr9lg17h 0 949030 9420694 2026-07-05T09:19:27Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2019]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|15}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|1996|11|15}}-jara - es..." 9420694 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2019]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|15}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|1996|11|15}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2019]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "15". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Amallah, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] fyu0eeota7eplvojn7ezgt5e5rjlg3t 9420737 9420694 2026-07-05T10:31:24Z ThomasPusch 1869 + arabe 9420737 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2019]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|سليم أملاح}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|15}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|1996|11|15}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2019]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "15". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Amallah, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] isoaw3usuexgvj01iwv86r3f0nd8tkr 9420744 9420737 2026-07-05T11:05:25Z ThomasPusch 1869 9420744 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2019]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|سليم أملاح}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|15}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|1996|11|15}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2019]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "15". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Amallah, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] 0j7p8tfrwktlcnjil7pks0t8aru64oq 1 949031 9420699 2026-07-05T09:22:53Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9420699 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Aldono el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:22, 5 jul. 2026 (UTC) rvz0tg3f9kpfmklf4e1rmtaynyef0z9 0 949032 9420701 2026-07-05T09:34:14Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361642471|George Inness]]" 9420701 wikitext text/x-wiki '''George INNESS''' (naskiĝis la 1-an de majo 1825 en Newburgh, [[Kantono Orange (Nov-Jorkio)|Kantono Orange]], [[Nov-Jorkio]] – mortis la 3-an de aŭgusto 1894 en Bridge of Allan, [[Skotlando]]) estis usona [[Pejzaĝismo|pejzaĝisto]] . Nun agnoskita kiel unu el la plej influaj usonaj artistoj de la deknaŭa jarcento, Inness estis influita de la [[Skolo de la rivero Hudsono|Skolo de la Rivero Hudson]] komence de sia kariero. Li ankaŭ studis la [[Malnovaj majstroj|Malnovajn Majstrojn]] kaj artistojn de la [[skolo de Barbizon]] dum pli postaj vojaĝoj al Eŭropo. Tie li estis enkondukita al la teologio de [[Emanuel Swedenborg]], kiu estis signifa por li; li esprimis tiun spiritismon en la verkoj de sia matureco (1879–1894). Kvankam la stilo de Inness evoluis tra apartaj stadioj dum produktiva kariero, kiu daŭris pli ol kvardek jarojn kaj 1000 pentraĵojn, liaj verkoj konstante gajnis laŭdon pro siaj potencaj, kunordigitaj klopodoj elvoki profundon de humoro, atmosfero kaj emocio. Nek pura [[Realismo (arto)|realisto]] nek [[Impresionismo|impresionisto]], Inness estis transira figuro. Li laboris por kombini kaj la teran kaj la eteran por kapti la kompletan esencon de loko en siaj verkoj. Majstro de lumo, koloro kaj ombro, li famiĝis pro kreado de tre ordigitaj kaj kompleksaj scenoj, kiuj ofte apudmetis nebulajn aŭ malklarajn elementojn kun akraj kaj rafinitaj detaloj por elvoki interplektiĝon de kaj la fizika kaj la spirita naturo de sperto. Laŭ la vortoj de Inness, li provis per sia arto montri la "realecon de la nevidata" <ref>{{cite book|last1=Bell|first1=Adrienne Baxter|title=George Inness: Writings and Reflections on Art and Philosophy|date=2006|publisher=George Braziller|location=New York|page=79}}</ref> kaj konekti la "videblan kun la nevidebla." <ref>{{Cite web|url=https://linesandcolors.com/2006/12/20/george-inness/|title=George Inness – Lines and Colors|date=December 20, 2006}}</ref> Dum lia vivo, artkritikistoj salutis Inness kiel unu el la plej grandaj artistoj de Usono. <ref>{{cite book|last1=Bell|first1=Adrienne Baxter|title=George Inness: Writings and Reflections on Art and Philosophy|date=2006|publisher=George Braziller|location=New York|pages=7–10}}</ref> Ofte nomata "la patro de usona pejzaĝa pentrado,"<ref>{{cite web|title=George Inness: Private Treasures|url=http://montclairartmuseum.org/innesstreasures/|publisher=Montclair Art Museum|access-date=July 9, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120416064223/http://www.montclairartmuseum.org/innesstreasures/|archive-date=April 16, 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=MAM and Adult School of Montclair&nbsp;– George Inness After Hours Tour|url=http://www.thejerseytomatopress.com/stories/MAM-and-Adult-School-of-Montclair-George-Inness-After-Hours-Tour,9312?content_source=&category_id=&search_filter=&event_mode=day&event_ts_from=&list_type=&order_by=&order_sort=&content_class=&sub_type=event_browse&town_id=&page=|archive-url=https://archive.today/20130203232959/http://www.thejerseytomatopress.com/stories/MAM-and-Adult-School-of-Montclair-George-Inness-After-Hours-Tour,9312?content_source=&category_id=&search_filter=&event_mode=day&event_ts_from=&list_type=&order_by=&order_sort=&content_class=&sub_type=event_browse&town_id=&page=|url-status=dead|archive-date=February 3, 2013|publisher=The Jersey Tomato Press|access-date=July 9, 2012}}</ref> Inness estas plej konata pro siaj maturaj verkoj, kiuj ne nur ekzempligis la Tonalisman movadon, sed ankaŭ montris originalan kaj unike usonan stilon. [[Dosiero:George_Inness_-_In_the_Berkshires.jpg|eta|''En la Berkshire-regiono'', 1850]] [[Dosiero:George_Inness,_The_Lackawanna_Valley,_c._1856,_NGA_30776.jpg|eta|''La Valo Lackawanna'', ĉ. 1856, Nacia Galerio de Arto]] [[Dosiero:George_Inness_-_Lake_Albano_-_Google_Art_Project.jpg|maldekstra|eta|''Lago Albano'', 1869, Phillips Collection]] [[Dosiero:George_Inness.jpg|maldekstra|eta|Inness en sia studio, 1890]] [[Dosiero:The_Storm_George_Inness_1885.jpeg|dekstra|eta|''La Ŝtormo'', oleo sur kanvaso, 1885, Reynolda House Muzeo de Amerika Arto]] [[Dosiero:George_Inness_Signature.jpg|eta|Subskribo de George Inness el 1885]] == Galerio == <gallery> Dosiero:George_Inness_-_Milton,_New_York_(c.1856).jpg|''Milton, Novjorkio'', lignokarbo, kalkaĵo, kaj guaŝo super grafito sur griza papero, ĉ. 1856, Artgalerio de Universitato Yale Dosiero:Lake_Nemi_by_George_Inness.jpeg|''Lago Nemi'', oleo sur kanvaso, 1857, Artgalerio de Universitato Yale Dosiero:In_the_Adirondacks_by_George_Inness.jpeg|''In the Adirondacks'', oleo sur kanvaso, {{Ĉirkaŭ|1862}}, Yale University Art Gallery Dosiero:WLA_brooklynmuseum_George_Inness_-On_the_Delaware_River.jpg|''Sur la Rivero Delavaro'', 1860-aj, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] File:Inness_The_Valley_of_the_Olives.jpg|''La valo de la olivoj'', oleo sur kanvaso, 1867, [[Walters Art Museum|The Walters Art Museum]] Dosiero:George_Inness_-_In_the_Roman_Campagna.jpg|''En la romia Kampanjo'', oleo sur kanvaso, 1873, Saint Louis Art Museum Dosiero:Etretat_George_Inness_1875.jpeg|''Étretat'', oleo sur kanvaso, 1875, Wadsworth Atheneum Dosiero:Evening_at_Medfield,_Massachusetts_MET_DT11918.jpg|''Vespero ĉe Medfield, Masaĉuseco'', 1875, Metropolitan Museum of Art Dosiero:Inness,_George_-_The_Rainbow_-_Google_Art_Project.jpg|''La ĉielarko'', oleo sur kanvaso c. 1878, Indianapolis Museum of Art Dosiero:Two_Sisters_in_the_Garden_by_George_Inness_1882.jpg|''Du fratinoj en la ĝardeno'', oleo sur mueltabulo, 1882, [[Arta Instituto de Ĉikago|Art Institute of Chicago]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_June_-_George_Inness_-_overall.jpg|''Junio'', 1882, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:Frosty_Morning,_Montclair_by_George_Inness.jpg|''Frosta mateno, Montclair'', oleo sur kanvaso, 1885 Dosiero:Moonrise_by_George_Inness_1887.jpeg|''Lunleviĝo'', oleo sur kanvaso, 1887, Yale University Art Gallery Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Sunrise_-_George_Inness_-_overall_-_2.jpg|''Sunleviĝo'', 1887, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Sunset_over_the_Sea_-_George_Inness_-_overall.jpg|''Sunsubiro super la maro'', 1887, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:George_Inness_-_The_Mill_Stream,_Montclair,_New_Jersey_-_2000.236_-_Minneapolis_Institute_of_Arts.jpg|''La mueleja rivereto, Montclair, New Jersey'', c. 1888, [[Instituto de Arto de Mineapolo|Minneapolis Institute of Art]] Dosiero:Inness_-_Sunset_on_the_Passaic,_oil_on_canvas,_1891.jpg|''Sunleviĝo sur la Passaic'', oleo sur kanvaso, 1891, Honolulu Museum of Art Dosiero:Edge_of_the_Forest_by_George_Inness_1891.jpeg|''Rando de la arbaro'', oleo sur kanvaso, 1891, Yale University Art Gallery Dosiero:Spring_Blossoms,_Montclair,_New_Jersey_MET_DT98.jpg|''Printempaj floroj, Montclair, New Jersey'', oil and crayon or charcoal on canvas, c.1891 Dosiero:Inness_George_Early_Morning_Tarpon_Springs.jpg|''Frua mateno, Tarpon Springs'' oleo-pentraĵo, 1892 Dosiero:George_Inness_-_Home_at_Montclair_(1892).jpg|''Domo ĉe Montclair'', 1892, oleo sur kanvaso, Clark Art Institute Dosiero:Pool_in_the_Woods_(George_Inness).jpg|''Akvejo en la arbaro'', 1892, oleo-pentraĵo Dosiero:George_Inness_-_The_Home_of_the_Heron_-_Google_Art_Project.jpg|''La hejmo de la ardeo'', 1893, [[Arta Instituto de Ĉikago|Art Institute of Chicago]] Dosiero:George_Inness_002.jpg|''Indiĝena sumero'', 1894 </gallery> * [https://www.artchive.com/artchive/I/inness.html George Inness on artchive.com] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/inness_george.html ArtCyclopedia: George Inness] * [https://www.askart.com/askart/artist.aspx?artist=2173 Inness on AskArt.com] * [http://www.clarkart.edu/exhibitions/whistler/content/home.cfm Sterling and Francine Clark Art Institute 2008 exhibition "Like Breath on Glass: Whistler, Inness, and the Art of Painting Softly."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303180958/http://www.clarkart.edu/exhibitions/whistler/content/home.cfm|date=March 3, 2016}} la 3-an de marto 2016, ĉe la Wayback Machine * [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703437304576120652278312150?mod=WSJ_LifeStyle_LifestyleArtEnt "Up from the Basement – To Stardom"], ''[[The Wall Street Journal]]'', Prenite la 2-an de decembro 2011 * [https://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 American Paradise: The World of the Hudson River School], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Inness (vidu indekson) * [https://gildedage2.omeka.net/exhibits/show/highlights/artists/inness Documenting the Gilded Age: New York City Exhibitions at the Turn of the 20th Century]. Projekto de la New York Art Resources Consortium. Ekspoziciaj katalogoj, biografia priskribo, kaj eseo de Thomas Kirby pri Inness. [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] c090lsyojcjxjyrg3338pjqgpe821dh 9420703 9420701 2026-07-05T09:34:52Z Sj1mor 12103 9420703 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''George INNESS''' (naskiĝis la 1-an de majo 1825 en Newburgh, [[Kantono Orange (Nov-Jorkio)|Kantono Orange]], [[Nov-Jorkio]] – mortis la 3-an de aŭgusto 1894 en Bridge of Allan, [[Skotlando]]) estis usona [[Pejzaĝismo|pejzaĝisto]] . Nun agnoskita kiel unu el la plej influaj usonaj artistoj de la deknaŭa jarcento, Inness estis influita de la [[Skolo de la rivero Hudsono|Skolo de la Rivero Hudson]] komence de sia kariero. Li ankaŭ studis la [[Malnovaj majstroj|Malnovajn Majstrojn]] kaj artistojn de la [[skolo de Barbizon]] dum pli postaj vojaĝoj al Eŭropo. Tie li estis enkondukita al la teologio de [[Emanuel Swedenborg]], kiu estis signifa por li; li esprimis tiun spiritismon en la verkoj de sia matureco (1879–1894). Kvankam la stilo de Inness evoluis tra apartaj stadioj dum produktiva kariero, kiu daŭris pli ol kvardek jarojn kaj 1000 pentraĵojn, liaj verkoj konstante gajnis laŭdon pro siaj potencaj, kunordigitaj klopodoj elvoki profundon de humoro, atmosfero kaj emocio. Nek pura [[Realismo (arto)|realisto]] nek [[Impresionismo|impresionisto]], Inness estis transira figuro. Li laboris por kombini kaj la teran kaj la eteran por kapti la kompletan esencon de loko en siaj verkoj. Majstro de lumo, koloro kaj ombro, li famiĝis pro kreado de tre ordigitaj kaj kompleksaj scenoj, kiuj ofte apudmetis nebulajn aŭ malklarajn elementojn kun akraj kaj rafinitaj detaloj por elvoki interplektiĝon de kaj la fizika kaj la spirita naturo de sperto. Laŭ la vortoj de Inness, li provis per sia arto montri la "realecon de la nevidata" <ref>{{cite book|last1=Bell|first1=Adrienne Baxter|title=George Inness: Writings and Reflections on Art and Philosophy|date=2006|publisher=George Braziller|location=New York|page=79}}</ref> kaj konekti la "videblan kun la nevidebla." <ref>{{Cite web|url=https://linesandcolors.com/2006/12/20/george-inness/|title=George Inness – Lines and Colors|date=December 20, 2006}}</ref> Dum lia vivo, artkritikistoj salutis Inness kiel unu el la plej grandaj artistoj de Usono. <ref>{{cite book|last1=Bell|first1=Adrienne Baxter|title=George Inness: Writings and Reflections on Art and Philosophy|date=2006|publisher=George Braziller|location=New York|pages=7–10}}</ref> Ofte nomata "la patro de usona pejzaĝa pentrado,"<ref>{{cite web|title=George Inness: Private Treasures|url=http://montclairartmuseum.org/innesstreasures/|publisher=Montclair Art Museum|access-date=July 9, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120416064223/http://www.montclairartmuseum.org/innesstreasures/|archive-date=April 16, 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=MAM and Adult School of Montclair&nbsp;– George Inness After Hours Tour|url=http://www.thejerseytomatopress.com/stories/MAM-and-Adult-School-of-Montclair-George-Inness-After-Hours-Tour,9312?content_source=&category_id=&search_filter=&event_mode=day&event_ts_from=&list_type=&order_by=&order_sort=&content_class=&sub_type=event_browse&town_id=&page=|archive-url=https://archive.today/20130203232959/http://www.thejerseytomatopress.com/stories/MAM-and-Adult-School-of-Montclair-George-Inness-After-Hours-Tour,9312?content_source=&category_id=&search_filter=&event_mode=day&event_ts_from=&list_type=&order_by=&order_sort=&content_class=&sub_type=event_browse&town_id=&page=|url-status=dead|archive-date=February 3, 2013|publisher=The Jersey Tomato Press|access-date=July 9, 2012}}</ref> Inness estas plej konata pro siaj maturaj verkoj, kiuj ne nur ekzempligis la Tonalisman movadon, sed ankaŭ montris originalan kaj unike usonan stilon. [[Dosiero:George_Inness_-_In_the_Berkshires.jpg|eta|''En la Berkshire-regiono'', 1850]] [[Dosiero:George_Inness,_The_Lackawanna_Valley,_c._1856,_NGA_30776.jpg|eta|''La Valo Lackawanna'', ĉ. 1856, Nacia Galerio de Arto]] [[Dosiero:George_Inness_-_Lake_Albano_-_Google_Art_Project.jpg|maldekstra|eta|''Lago Albano'', 1869, Phillips Collection]] [[Dosiero:George_Inness.jpg|maldekstra|eta|Inness en sia studio, 1890]] [[Dosiero:The_Storm_George_Inness_1885.jpeg|dekstra|eta|''La Ŝtormo'', oleo sur kanvaso, 1885, Reynolda House Muzeo de Amerika Arto]] [[Dosiero:George_Inness_Signature.jpg|eta|Subskribo de George Inness el 1885]] == Galerio == <gallery> Dosiero:George_Inness_-_Milton,_New_York_(c.1856).jpg|''Milton, Novjorkio'', lignokarbo, kalkaĵo, kaj guaŝo super grafito sur griza papero, ĉ. 1856, Artgalerio de Universitato Yale Dosiero:Lake_Nemi_by_George_Inness.jpeg|''Lago Nemi'', oleo sur kanvaso, 1857, Artgalerio de Universitato Yale Dosiero:In_the_Adirondacks_by_George_Inness.jpeg|''In the Adirondacks'', oleo sur kanvaso, {{Ĉirkaŭ|1862}}, Yale University Art Gallery Dosiero:WLA_brooklynmuseum_George_Inness_-On_the_Delaware_River.jpg|''Sur la Rivero Delavaro'', 1860-aj, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] File:Inness_The_Valley_of_the_Olives.jpg|''La valo de la olivoj'', oleo sur kanvaso, 1867, [[Walters Art Museum|The Walters Art Museum]] Dosiero:George_Inness_-_In_the_Roman_Campagna.jpg|''En la romia Kampanjo'', oleo sur kanvaso, 1873, Saint Louis Art Museum Dosiero:Etretat_George_Inness_1875.jpeg|''Étretat'', oleo sur kanvaso, 1875, Wadsworth Atheneum Dosiero:Evening_at_Medfield,_Massachusetts_MET_DT11918.jpg|''Vespero ĉe Medfield, Masaĉuseco'', 1875, Metropolitan Museum of Art Dosiero:Inness,_George_-_The_Rainbow_-_Google_Art_Project.jpg|''La ĉielarko'', oleo sur kanvaso c. 1878, Indianapolis Museum of Art Dosiero:Two_Sisters_in_the_Garden_by_George_Inness_1882.jpg|''Du fratinoj en la ĝardeno'', oleo sur mueltabulo, 1882, [[Arta Instituto de Ĉikago|Art Institute of Chicago]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_June_-_George_Inness_-_overall.jpg|''Junio'', 1882, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:Frosty_Morning,_Montclair_by_George_Inness.jpg|''Frosta mateno, Montclair'', oleo sur kanvaso, 1885 Dosiero:Moonrise_by_George_Inness_1887.jpeg|''Lunleviĝo'', oleo sur kanvaso, 1887, Yale University Art Gallery Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Sunrise_-_George_Inness_-_overall_-_2.jpg|''Sunleviĝo'', 1887, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Sunset_over_the_Sea_-_George_Inness_-_overall.jpg|''Sunsubiro super la maro'', 1887, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:George_Inness_-_The_Mill_Stream,_Montclair,_New_Jersey_-_2000.236_-_Minneapolis_Institute_of_Arts.jpg|''La mueleja rivereto, Montclair, New Jersey'', c. 1888, [[Instituto de Arto de Mineapolo|Minneapolis Institute of Art]] Dosiero:Inness_-_Sunset_on_the_Passaic,_oil_on_canvas,_1891.jpg|''Sunleviĝo sur la Passaic'', oleo sur kanvaso, 1891, Honolulu Museum of Art Dosiero:Edge_of_the_Forest_by_George_Inness_1891.jpeg|''Rando de la arbaro'', oleo sur kanvaso, 1891, Yale University Art Gallery Dosiero:Spring_Blossoms,_Montclair,_New_Jersey_MET_DT98.jpg|''Printempaj floroj, Montclair, New Jersey'', oil and crayon or charcoal on canvas, c.1891 Dosiero:Inness_George_Early_Morning_Tarpon_Springs.jpg|''Frua mateno, Tarpon Springs'' oleo-pentraĵo, 1892 Dosiero:George_Inness_-_Home_at_Montclair_(1892).jpg|''Domo ĉe Montclair'', 1892, oleo sur kanvaso, Clark Art Institute Dosiero:Pool_in_the_Woods_(George_Inness).jpg|''Akvejo en la arbaro'', 1892, oleo-pentraĵo Dosiero:George_Inness_-_The_Home_of_the_Heron_-_Google_Art_Project.jpg|''La hejmo de la ardeo'', 1893, [[Arta Instituto de Ĉikago|Art Institute of Chicago]] Dosiero:George_Inness_002.jpg|''Indiĝena sumero'', 1894 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.artchive.com/artchive/I/inness.html George Inness on artchive.com] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/inness_george.html ArtCyclopedia: George Inness] * [https://www.askart.com/askart/artist.aspx?artist=2173 Inness on AskArt.com] * [http://www.clarkart.edu/exhibitions/whistler/content/home.cfm Sterling and Francine Clark Art Institute 2008 exhibition "Like Breath on Glass: Whistler, Inness, and the Art of Painting Softly."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303180958/http://www.clarkart.edu/exhibitions/whistler/content/home.cfm|date=March 3, 2016}} la 3-an de marto 2016, ĉe la Wayback Machine * [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703437304576120652278312150?mod=WSJ_LifeStyle_LifestyleArtEnt "Up from the Basement – To Stardom"], ''[[The Wall Street Journal]]'', Prenite la 2-an de decembro 2011 * [https://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 American Paradise: The World of the Hudson River School], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Inness (vidu indekson) * [https://gildedage2.omeka.net/exhibits/show/highlights/artists/inness Documenting the Gilded Age: New York City Exhibitions at the Turn of the 20th Century]. Projekto de la New York Art Resources Consortium. Ekspoziciaj katalogoj, biografia priskribo, kaj eseo de Thomas Kirby pri Inness. {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Inness, George}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] qbtfu8irz8anl9spvxshjdhbgpvjr8p 9420704 9420703 2026-07-05T09:35:31Z Sj1mor 12103 9420704 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''George INNESS''' (naskiĝis la 1-an de majo 1825 en Newburgh, [[Kantono Orange (Nov-Jorkio)|Kantono Orange]], [[Nov-Jorkio]] – mortis la 3-an de aŭgusto 1894 en Bridge of Allan, [[Skotlando]]) estis usona [[Pejzaĝismo|pejzaĝisto]] . Nun agnoskita kiel unu el la plej influaj usonaj artistoj de la deknaŭa jarcento, Inness estis influita de la [[Skolo de la rivero Hudsono|Skolo de la Rivero Hudson]] komence de sia kariero. Li ankaŭ studis la [[Malnovaj majstroj|Malnovajn Majstrojn]] kaj artistojn de la [[skolo de Barbizon]] dum pli postaj vojaĝoj al Eŭropo. Tie li estis enkondukita al la teologio de [[Emanuel Swedenborg]], kiu estis signifa por li; li esprimis tiun spiritismon en la verkoj de sia matureco (1879–1894). Kvankam la stilo de Inness evoluis tra apartaj stadioj dum produktiva kariero, kiu daŭris pli ol kvardek jarojn kaj 1000 pentraĵojn, liaj verkoj konstante gajnis laŭdon pro siaj potencaj, kunordigitaj klopodoj elvoki profundon de humoro, atmosfero kaj emocio. Nek pura [[Realismo (arto)|realisto]] nek [[Impresionismo|impresionisto]], Inness estis transira figuro. Li laboris por kombini kaj la teran kaj la eteran por kapti la kompletan esencon de loko en siaj verkoj. Majstro de lumo, koloro kaj ombro, li famiĝis pro kreado de tre ordigitaj kaj kompleksaj scenoj, kiuj ofte apudmetis nebulajn aŭ malklarajn elementojn kun akraj kaj rafinitaj detaloj por elvoki interplektiĝon de kaj la fizika kaj la spirita naturo de sperto. Laŭ la vortoj de Inness, li provis per sia arto montri la "realecon de la nevidata" <ref>{{cite book|last1=Bell|first1=Adrienne Baxter|title=George Inness: Writings and Reflections on Art and Philosophy|date=2006|publisher=George Braziller|location=New York|page=79}}</ref> kaj konekti la "videblan kun la nevidebla." <ref>{{Cite web|url=https://linesandcolors.com/2006/12/20/george-inness/|title=George Inness – Lines and Colors|date=December 20, 2006}}</ref> Dum lia vivo, artkritikistoj salutis Inness kiel unu el la plej grandaj artistoj de Usono. <ref>{{cite book|last1=Bell|first1=Adrienne Baxter|title=George Inness: Writings and Reflections on Art and Philosophy|date=2006|publisher=George Braziller|location=New York|pages=7–10}}</ref> Ofte nomata "la patro de usona pejzaĝa pentrado,"<ref>{{cite web|title=George Inness: Private Treasures|url=http://montclairartmuseum.org/innesstreasures/|publisher=Montclair Art Museum|access-date=July 9, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120416064223/http://www.montclairartmuseum.org/innesstreasures/|archive-date=April 16, 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=MAM and Adult School of Montclair&nbsp;– George Inness After Hours Tour|url=http://www.thejerseytomatopress.com/stories/MAM-and-Adult-School-of-Montclair-George-Inness-After-Hours-Tour,9312?content_source=&category_id=&search_filter=&event_mode=day&event_ts_from=&list_type=&order_by=&order_sort=&content_class=&sub_type=event_browse&town_id=&page=|archive-url=https://archive.today/20130203232959/http://www.thejerseytomatopress.com/stories/MAM-and-Adult-School-of-Montclair-George-Inness-After-Hours-Tour,9312?content_source=&category_id=&search_filter=&event_mode=day&event_ts_from=&list_type=&order_by=&order_sort=&content_class=&sub_type=event_browse&town_id=&page=|url-status=dead|archive-date=February 3, 2013|publisher=The Jersey Tomato Press|access-date=July 9, 2012}}</ref> Inness estas plej konata pro siaj maturaj verkoj, kiuj ne nur ekzempligis la Tonalisman movadon, sed ankaŭ montris originalan kaj unike usonan stilon. [[Dosiero:George_Inness_-_In_the_Berkshires.jpg|eta|''En la Berkshire-regiono'', 1850]] [[Dosiero:George_Inness,_The_Lackawanna_Valley,_c._1856,_NGA_30776.jpg|eta|''La Valo Lackawanna'', ĉ. 1856, Nacia Galerio de Arto]] [[Dosiero:George_Inness_-_Lake_Albano_-_Google_Art_Project.jpg|dekstra|eta|''Lago Albano'', 1869, Phillips Collection]] [[Dosiero:George_Inness.jpg|dekstra|eta|Inness en sia studio, 1890]] [[Dosiero:The_Storm_George_Inness_1885.jpeg|dekstra|eta|''La Ŝtormo'', oleo sur kanvaso, 1885, Reynolda House Muzeo de Amerika Arto]] [[Dosiero:George_Inness_Signature.jpg|eta|Subskribo de George Inness el 1885]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:George_Inness_-_Milton,_New_York_(c.1856).jpg|''Milton, Novjorkio'', lignokarbo, kalkaĵo, kaj guaŝo super grafito sur griza papero, ĉ. 1856, Artgalerio de Universitato Yale Dosiero:Lake_Nemi_by_George_Inness.jpeg|''Lago Nemi'', oleo sur kanvaso, 1857, Artgalerio de Universitato Yale Dosiero:In_the_Adirondacks_by_George_Inness.jpeg|''In the Adirondacks'', oleo sur kanvaso, {{Ĉirkaŭ|1862}}, Yale University Art Gallery Dosiero:WLA_brooklynmuseum_George_Inness_-On_the_Delaware_River.jpg|''Sur la Rivero Delavaro'', 1860-aj, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] <!--File:Inness_The_Valley_of_the_Olives.jpg|''La valo de la olivoj'', oleo sur kanvaso, 1867, [[Walters Art Museum|The Walters Art Museum]]--> Dosiero:George_Inness_-_In_the_Roman_Campagna.jpg|''En la romia Kampanjo'', oleo sur kanvaso, 1873, Saint Louis Art Museum Dosiero:Etretat_George_Inness_1875.jpeg|''Étretat'', oleo sur kanvaso, 1875, Wadsworth Atheneum Dosiero:Evening_at_Medfield,_Massachusetts_MET_DT11918.jpg|''Vespero ĉe Medfield, Masaĉuseco'', 1875, Metropolitan Museum of Art Dosiero:Inness,_George_-_The_Rainbow_-_Google_Art_Project.jpg|''La ĉielarko'', oleo sur kanvaso c. 1878, Indianapolis Museum of Art Dosiero:Two_Sisters_in_the_Garden_by_George_Inness_1882.jpg|''Du fratinoj en la ĝardeno'', oleo sur mueltabulo, 1882, [[Arta Instituto de Ĉikago|Art Institute of Chicago]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_June_-_George_Inness_-_overall.jpg|''Junio'', 1882, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:Frosty_Morning,_Montclair_by_George_Inness.jpg|''Frosta mateno, Montclair'', oleo sur kanvaso, 1885 Dosiero:Moonrise_by_George_Inness_1887.jpeg|''Lunleviĝo'', oleo sur kanvaso, 1887, Yale University Art Gallery Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Sunrise_-_George_Inness_-_overall_-_2.jpg|''Sunleviĝo'', 1887, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Sunset_over_the_Sea_-_George_Inness_-_overall.jpg|''Sunsubiro super la maro'', 1887, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] Dosiero:George_Inness_-_The_Mill_Stream,_Montclair,_New_Jersey_-_2000.236_-_Minneapolis_Institute_of_Arts.jpg|''La mueleja rivereto, Montclair, New Jersey'', c. 1888, [[Instituto de Arto de Mineapolo|Minneapolis Institute of Art]] Dosiero:Inness_-_Sunset_on_the_Passaic,_oil_on_canvas,_1891.jpg|''Sunleviĝo sur la Passaic'', oleo sur kanvaso, 1891, Honolulu Museum of Art Dosiero:Edge_of_the_Forest_by_George_Inness_1891.jpeg|''Rando de la arbaro'', oleo sur kanvaso, 1891, Yale University Art Gallery Dosiero:Spring_Blossoms,_Montclair,_New_Jersey_MET_DT98.jpg|''Printempaj floroj, Montclair, New Jersey'', oil and crayon or charcoal on canvas, c.1891 Dosiero:Inness_George_Early_Morning_Tarpon_Springs.jpg|''Frua mateno, Tarpon Springs'' oleo-pentraĵo, 1892 Dosiero:George_Inness_-_Home_at_Montclair_(1892).jpg|''Domo ĉe Montclair'', 1892, oleo sur kanvaso, Clark Art Institute Dosiero:Pool_in_the_Woods_(George_Inness).jpg|''Akvejo en la arbaro'', 1892, oleo-pentraĵo Dosiero:George_Inness_-_The_Home_of_the_Heron_-_Google_Art_Project.jpg|''La hejmo de la ardeo'', 1893, [[Arta Instituto de Ĉikago|Art Institute of Chicago]] Dosiero:George_Inness_002.jpg|''Indiĝena sumero'', 1894 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.artchive.com/artchive/I/inness.html George Inness on artchive.com] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/inness_george.html ArtCyclopedia: George Inness] * [https://www.askart.com/askart/artist.aspx?artist=2173 Inness on AskArt.com] * [http://www.clarkart.edu/exhibitions/whistler/content/home.cfm Sterling and Francine Clark Art Institute 2008 exhibition "Like Breath on Glass: Whistler, Inness, and the Art of Painting Softly."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303180958/http://www.clarkart.edu/exhibitions/whistler/content/home.cfm|date=March 3, 2016}} la 3-an de marto 2016, ĉe la Wayback Machine * [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703437304576120652278312150?mod=WSJ_LifeStyle_LifestyleArtEnt "Up from the Basement – To Stardom"], ''[[The Wall Street Journal]]'', Prenite la 2-an de decembro 2011 * [https://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 American Paradise: The World of the Hudson River School], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Inness (vidu indekson) * [https://gildedage2.omeka.net/exhibits/show/highlights/artists/inness Documenting the Gilded Age: New York City Exhibitions at the Turn of the 20th Century]. Projekto de la New York Art Resources Consortium. Ekspoziciaj katalogoj, biografia priskribo, kaj eseo de Thomas Kirby pri Inness. {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Inness, George}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] lzcue6h3p14nv64xcrjs79wf3rt9su0 0 949033 9420702 2026-07-05T09:34:31Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - jen en franca literumo, plena esperantigo estus preskaŭ same ''Abde Ezalzuli'', {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2001|12|17}} en {{#invoke:Wiki..." 9420702 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - jen en franca literumo, plena esperantigo estus preskaŭ same ''Abde Ezalzuli'', {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2001|12|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|12|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Ezzalzouli, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] ra8weryfix3sznh690mlhofmbkoa548 9420736 9420702 2026-07-05T10:30:59Z ThomasPusch 1869 + arabe 9420736 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - jen en franca literumo, plena esperantigo estus preskaŭ same ''Abde Ezalzuli'', {{l-ar|عبد الصمد الزلزولي}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2001|12|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|12|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Ezzalzouli, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] jotai9xb0hz9r21sxxm9s8c34jqw4eb 9420753 9420736 2026-07-05T11:17:05Z ThomasPusch 1869 9420753 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - jen en franca literumo, plena esperantigo estus preskaŭ same ''Abde Ezalzuli'', {{l-ar|عبد الصمد الزلزولي}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2001|12|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|12|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Ezzalzouli, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 4g2p99dcdb910a1yi3g2fpku5uhwu13 0 949034 9420705 2026-07-05T09:38:13Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] de [[2016]] ĝis [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, {{prononco|SUfian BuFAL}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1993|9|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]..." 9420705 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] de [[2016]] ĝis [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, {{prononco|SUfian BuFAL}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1993|9|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1993|9|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaroj [[2016]] kaj [[2024]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "17". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Boufal, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] cuqkgpmwo2gw0n2sbuy6psp1mbv6g8w 9420735 9420705 2026-07-05T10:30:17Z ThomasPusch 1869 + arabe 9420735 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] de [[2016]] ĝis [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|جواد الياميق}}, {{prononco|SUfian BuFAL}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1993|9|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1993|9|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaroj [[2016]] kaj [[2024]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "17". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Boufal, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 8xyegntb1v15wi1ebb9u4g857j0zclw 9420752 9420735 2026-07-05T11:16:47Z ThomasPusch 1869 9420752 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] de [[2016]] ĝis [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|جواد الياميق}}, {{prononco|SUfian BuFAL}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1993|9|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1993|9|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaroj [[2016]] kaj [[2024]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "17". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Boufal, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] g23noo2em0mg1ju2bzfd9cthmmd3x4n 0 949035 9420707 2026-07-05T09:41:35Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''{{paĝonomo}}''' - jen en [[franca]] latinliterigo, plena esperantigo estus ''Ĝaŭad El Jamik'', {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1992|2|29}} en {{#invoke:Wikidat..." 9420707 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''{{paĝonomo}}''' - jen en [[franca]] latinliterigo, plena esperantigo estus ''Ĝaŭad El Jamik'', {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1992|2|29}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1992|2|29}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "18". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|El Yamiq, J}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] ej0rkdav5sjp49ddivqtfigu2zpsatk 9420734 9420707 2026-07-05T10:29:41Z ThomasPusch 1869 + arabe 9420734 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''{{paĝonomo}}''' - jen en [[franca]] latinliterigo, plena esperantigo estus ''Ĝaŭad El Jamik'', {{l-ar|جواد الياميق}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1992|2|29}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1992|2|29}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "18". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|El Yamiq, J}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] h2syur4x7modrn9s5o4gkzwy6luc4ft 9420751 9420734 2026-07-05T11:15:23Z ThomasPusch 1869 9420751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''{{paĝonomo}}''' - jen en [[franca]] latinliterigo, plena esperantigo estus ''Ĝaŭad El Jamik'', {{l-ar|جواد الياميق}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1992|2|29}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1992|2|29}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "18". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|El Yamiq, J}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 01nxmjr3qcfq6a7ycju4x7jvijwe2p6 0 949036 9420709 2026-07-05T09:44:58Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, jen franca latinliterigo, plena esperantigo estus ''Jusef En-Nesiri'', naskiĝis {{naskiĝdato|1997|6|1}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P..." 9420709 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, jen franca latinliterigo, plena esperantigo estus ''Jusef En-Nesiri'', naskiĝis {{naskiĝdato|1997|6|1}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1997|6|1}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "19". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|En-Nesyri, Y}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] tcodl4z40rskuhjiln0rcyv57p7807m 9420733 9420709 2026-07-05T10:29:00Z ThomasPusch 1869 + arabe 9420733 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|يوسف النصيري}}, jen [[franca]] latinliterigo, plena esperantigo estus ''Jusef En-Nesiri'', naskiĝis {{naskiĝdato|1997|6|1}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1997|6|1}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "19". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|En-Nesyri, Y}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] c8xdg6ra81b5qhxwq45piye4cggdcwn 0 949037 9420710 2026-07-05T09:47:57Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] de [[2021]] ĝis [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1999|5|6}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|5|6}}-jara - estas..." 9420710 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] de [[2021]] ĝis [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1999|5|6}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|5|6}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2021]] kaj [[2024]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "20". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> ĜIS SOMERO 2026 estas tute NENIU bildo en la komunejo [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|..}}]] {{projektoj}} --> {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Dari, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] prtwsq8hu6npg39okxt9cb3fsfm8ydu 9420732 9420710 2026-07-05T10:27:45Z ThomasPusch 1869 + arabe 9420732 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] de [[2021]] ĝis [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|أشرف داري}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1999|5|6}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|5|6}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2021]] kaj [[2024]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "20". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> ĜIS SOMERO 2026 estas tute NENIU bildo en la komunejo [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|..}}]] {{projektoj}} --> {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Dari, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] sykl9sbu8yzkax63o01irszfqyio34m 0 949038 9420712 2026-07-05T09:51:15Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, {{prononco|ŬAlid ŝeDIra}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1998|1|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|1..." 9420712 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, {{prononco|ŬAlid ŝeDIra}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1998|1|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|1|22}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "21". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Cheddira, W}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 60g4tq7vbfulzqwaf7sjimzwr8j96h4 9420731 9420712 2026-07-05T10:27:14Z ThomasPusch 1869 + arabe 9420731 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|وليد شديرة}}, {{prononco|ŬAlid ŝeDIra}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1998|1|22}} en [[Loreto]], [[Italio]], do nun {{aĝo|1998|1|22}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "21". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Cheddira, W}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] r4npyhx0umqbqirrki3xf6u0t2k969n 0 949039 9420721 2026-07-05T10:15:39Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2017]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1993|9|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1993|9|30 }}-jara - e..." 9420721 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2017]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1993|9|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1993|9|30 }}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2017]] kaj [[2023]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Benoun, B}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] rcgegvvx5wpfnemy83bav2nvhpmxtr3 9420730 9420721 2026-07-05T10:26:07Z ThomasPusch 1869 9420730 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2017]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|بدر بانون}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1993|9|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1993|9|30 }}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2017]] kaj [[2023]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Benoun, B}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] cinwg1ayldv14p9ehox7aui7mos8zk7 0 949040 9420722 2026-07-05T10:18:16Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2022]] kaj [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1995|3|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1995|3|2}}-jara - esta..." 9420722 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2022]] kaj [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1995|3|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1995|3|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2022]] kaj [[2024]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Attiyat Allah, Y}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] czzp5sa2xima7py2pm4vfm0svad5zpx 9420729 9420722 2026-07-05T10:25:35Z ThomasPusch 1869 + arabe 9420729 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2022]] kaj [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|يحيى عطية الله}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1995|3|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1995|3|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2022]] kaj [[2024]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Attiyat Allah, Y}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] m7r6gvn57favv1s22yg5o4hv3hrfhnt 0 949041 9420723 2026-07-05T10:21:13Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''Yahya Jabrane''' - {{l-ar|.}}, {{prononco|JAHja ĝaBRAne}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1991|6|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1991|6..." 9420723 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''Yahya Jabrane''' - {{l-ar|.}}, {{prononco|JAHja ĝaBRAne}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1991|6|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1991|6|18}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Jabrane, Y}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] hapintsol7bjiqjy0f87vqxlsv60nvk 9420724 9420723 2026-07-05T10:21:42Z ThomasPusch 1869 9420724 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''Yahya Jabrane''' - {{l-ar|.}}, {{prononco|JAHja ĝaBRAN}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1991|6|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1991|6|18}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Jabrane, Y}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] htm2crm1lmlfo6x2re2dwbos2pdsu0z 9420728 9420724 2026-07-05T10:25:09Z ThomasPusch 1869 + arabe 9420728 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''Yahya Jabrane''' - {{l-ar|يحيى جبران}}, {{prononco|JAHja ĝaBRAN}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1991|6|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1991|6|18}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinalo de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Jabrane, Y}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 4b3w6fl0l41hscn2duu4hwdnm90wv5v 1 949042 9420762 2026-07-05T11:28:50Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~" 9420762 wikitext text/x-wiki Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:28, 5 jul. 2026 (UTC) 7239fzm1narapq75qm7oomc4beroo71 9420764 9420762 2026-07-05T11:33:12Z ThomasPusch 1869 9420764 wikitext text/x-wiki Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas pene '''tri''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. En tio kompreneble malhelpas kla fakto ke teksto [[egipta nacia teamo de futbalo]] ankoraŭ ne fariĝis, kaj teksto pri la futbalklubo [[Al Ahly]] ankaŭ ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:28, 5 jul. 2026 (UTC) jdvix8wi6og2qhi7g2i8r6ot236waoh 0 949043 9420766 2026-07-05T11:35:29Z Crosstor 3176 klasika filologo 9420766 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}},''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Fehér Bence''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]], [[klasika filologo]]. {{Paĝonomo}} naskiĝis {{naskiĝtago|1968|12|22}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} inter 1988–1994 studis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Inter 1993-1998 li instruis en gimnazioj, inter 1994-2002 en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]], inter 1998-2002 en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]], sed en 2002 li estis levita [[asistanto]]. En la Universitato Gáspár Károli li estis [[lektoro]] (2002–2007), [[docento]] (2007–2015), poste [[profesoro]], ankaŭ katedrestro (1991–2002) en la universitato. Intertempe en 2002 li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]], li doktoriĝis en 2014. Li esploris la romian eraon, krome interesiĝas pri pluraj skribaĵoj, krome li tradukadis. Lia edzino naskis unufoje, baldaŭ ili divorcis. Li ricevis stipendion inter 2003–2006, [[premio]]jn inter 2007-2021. == Elektitaj kontribuoj == * ''Lexicon Epigraphicum Pannonicum.'' (1997) * ''Carmina Ungarica Selecta.'' (tradukitaj hungaraj poemoj latine, 1999) * ''Főnixmadár.'' poemoj, (2000) * ''Pannonia latin nyelvtörténete.'' (2007) * ''Tituli Aquincenses III. Tituli instrumentorum domesticorum.'' (2011) * ''Bölcsnek, bolondnak dolga.'' (poemoj, noveloj, (2018) * ''A Kárpát-medencei rovásírások gyűjteménye I.'' (2020) == Fontoj == * [https://holnapkiado.hu/szerzo/feher-bence-104?srsltid=AfmBOoqjPrp6_AFcB16MJMMU_nWPATjVIiO55YMap_MICOFmN-KMogfb biografio hungare kun foto] * [https://cong.blog.hu/2017/09/12/_szinte_barhol_van_olyan_ami_meg_felfedezesre_var_interju_feher_bencevel intervjuo kun foto] * [https://english.kre.hu/index.php/academic-staff01/219-bence-feher.html biografio angle] * [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=23340 akademia paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Feher Bence}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 21zud0ajenu0y2pjkg0av6dnxfag6kc 1 949044 9420771 2026-07-05T11:54:57Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La hieraŭ farita teksto jam estas ligata el '''27''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio plene sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ~~~~" 9420771 wikitext text/x-wiki La hieraŭ farita teksto jam estas ligata el '''27''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio plene sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:54, 5 jul. 2026 (UTC) r0a9l24xy9ed1l4n58p5karsmmeerk9