Amfibioj

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="eo">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipedio</sitename>
    <dbname>eowiki</dbname>
    <base>https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Aŭdvidaĵo</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialaĵo</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskuto</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Uzanto</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Uzanto-Diskuto</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipedio</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Vikipedia diskuto</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Dosiero</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dosiero-Diskuto</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-Diskuto</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Ŝablono</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Ŝablono-Diskuto</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Helpo</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Helpo-Diskuto</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorio</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorio-Diskuto</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portalo</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portala diskuto</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Projekto</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Projekta diskuto</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulo</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulo-Diskuto</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Amfibioj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377</id>
    <revision>
      <id>9503194</id>
      <parentid>9475955</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37801" sha1="r55lhfajn7t0wv4mti1iuxmuvluxqtl" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Amfibioj
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|regno2 = bestoj
|troveblo de fosilioj = [[karbonio]] - ĉi-epoko
|dosiero = Examples of Amphibia.png
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero =
|regno = [[Bestoj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|subfilumo = [[Vertebruloj]] ''Vertebrata''
|infrafilumo = [[Makzelulo]]j ''Gnathostomata''
|superklaso = [[Kvarpieduloj]] ''Tetrapoda''
|klaso = '''Amfibioj''' ''Amphibia''
|klaso aŭtoritato = [[Lineo]], [[1758]]
|mapo de vivoteritorioj =All species with legend.jpg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Tutmonda diverseco de specioj de amfibioj.
}}
[[Dosiero:Magnificent tree frog (Litoria splendida) crop.jpg|eta| [[rano]] (''Litoria caerulea'')]]
'''Amfibioj''' estas klaso de la [[vertebruloj]].&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#amfibioj amfibioj en vortaro.net]&lt;/ref&gt; Ili estas [[pojkilotermaj bestoj|pojkilotermaj]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto| url = http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/plazy;3958363.html| titolo = płazy| lingvo = pl| arkivurl = https://archive.today/20150604133355/http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/plazy;3958363.html| arkivdato = 2015-06-04| alirdato = 2015-06-04}}&lt;/ref&gt; [[tetrapodoj]]. Modernaj amfibioj estas ĉiuj [[Lisamfibioj]]. Ili loĝas en diversaj [[habitato]]j, ĉefe en malsekaj kiel [[Surtera animalo|surteraj]], [[nestotruo|subteraj]], [[Surarba moviĝemo|arbaj]] aŭ [[nesala akvo|nesalakvaj]] [[akva ekosistemo|ekosistemo]]j. Amfibioj tipe naskiĝas kiel [[larvo]]j vivantaj en akvo, sed kelkaj specioj disvolvigis kutimarajn adaptojn por eviti tion. Junuloj ĝenerale suferas [[metamorfozo]]n el larvo kun brankoj ak plenkreskula aer-spira formo kun pulmoj. Amfibioj uzas sian haŭton kiel duarangan spiran surfacon kaj kelkaj malgrandaj surteraj [[Urodeloj|salamandroj]] kaj [[rano]]j ne havas pulmojn kaj dependas tute de siaj haŭtoj. Ili estas supraĵe similaj al [[reptilioj]] sed, kun mamuloj kaj birdoj, reptilioj estas [[amniulo]]j kaj ne postulas akvejojn en kiuj reproduktiĝi. Pro ties kompleksaj reproduktaj necesoj kaj traireblaj haŭtoj, amfibioj estas ofte [[Indikospecio|ekologiaj indikiloj]]; en ĵusaj jardekoj estis spektakla [[Amasmortado de amfibioj|malpliiĝo en amfibiaj populacioj]] por multaj specioj tra la tuta mondo.

La plej fruaj amfibioj [[evolucio|evoluis]] en la periodo [[Devonio]] el fiŝoj [[sarkopterigoj]] kun pulmoj kaj osto-membraj naĝiloj, trajtoj kiuj estis tre helpaj al adaptado al seka tero. Ili diversiĝis kaj iĝis dominantaj dum la periodoj [[Karbonio]] kaj [[Permio]], sed estis poste dislokitaj fare de reptilioj kaj aliaj vertebruloj. Laŭlonge de la tempo, amfibioj malpliiĝis laŭ grando kaj same malpliiĝis en diverseco, lasante nur la modernan subklason de [[Lisamfibioj]]. La tri modernaj ordoj de amfibioj estas [[Anuroj]] (ranoj kaj bufoj), [[Urodeloj]] (nome salamandroj) kaj [[Senkruraj amfibioj|Senpieduloj]] (''Caecilian''). La nombro de konataj amfibiaj specioj estas proksimume 7,000, el kiuj preskaŭ 90% estas ranoj.

Plej malgranda amfibio (kaj vertebruloj) en la mondo estas rano ''[[Paedophryne amauensis]]'' el [[Nov-Gvineo]] kun longo de 7&amp;nbsp;mm.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto| url = http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/zaba-wielkosci-muchy-plazi-rekord-swiata,197155.html| titolo = Żaba wielkości muchy. Płazi rekord świata| dato = 2012-01-13| lingvo = pl| arkivurl = https://archive.today/20150430140254/http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/zaba-wielkosci-muchy-plazi-rekord-swiata,197155.html| arkivdato = 2015-04-30| alirdato = 2015-04-30}}&lt;/ref&gt; Plej granda, nune vivanta amfibio estas la [[Ĉina giganta salamandro]], ''Andrias davidianus'' kun 1.8 m.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto| url = http://amphibiaweb.org/amphibian/facts.html| titolo = Amphibian Facts| dato = 2012-07| lingvo = en| arkivurl = https://archive.today/20150430142342/http://amphibiaweb.org/amphibian/facts.html| arkivdato = 2015-04-30| alirdato = 2015-04-30}}&lt;/ref&gt; Tamen tiu estas nana kompare al la formortinta 9 m ''Prionosuchus'' el meza Permio de Brazilo.

La studo de amfibioj estas nomata [[batraĥologio]], dum la studo de kaj reptilioj kaj amfibioj kune estas nomata [[herpetologio]].

== Klasigo ==
[[Dosiero:Paratype of Paedophryne amauensis (LSUMZ 95004).png|eta|alt=World's smallest vertebrate|La plej malgranda konata vertebrulo en la mondo, nome ''[[Paedophryne amauensis]]'', sidanta sur [[Dekcenda monero (Usono)|usona monero]], kiu estas 17.9&amp;nbsp;mm de diametro, por skalo.]]
La vorto &quot;amfibio&quot; deriviĝas el la [[Antikva greka|antikvgreka]] termino ἀμφίβιος (''amphíbios''), kio signifas &quot;ambaŭ vivmanieroj&quot;, ''ἀμφί'' signife &quot;ambaŭ manieroj&quot; kaj ''βιος'' signife &quot;vivo&quot;. La termino estis dekomence uzata ĝenerala adjekto por animaloj kiuj povus vivi surtere aŭ en akvo, inklude [[foko]]jn kaj [[lutro]]jn.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=A Concise Etymological Dictionary of the English Language|familia nomo=Skeat|persona nomo=Walter W.|jaro=1897|eldoninto=Clarendon Press|paĝo=39}}&lt;/ref&gt; Tradicie, la klaso ''Amphibia'' inkludas ĉiajn tetrapodajn vertebrulojn kiuj ne estas amniotoj. ''Amphibia'' en sia plej ampleksa senco (''[[sensu lato]]'') estis dividata en tri [[Klaso (biologio)|subklasoj]], du el kiuj estas jam formortintaj:&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Baird, Donald |year=1965 |title=Paleozoic lepospondyl amphibians |journal=Integrative and Comparative Biology |volume=5 |issue=2 |pages=287–294 |doi=10.1093/icb/5.2.287 | issn=0003-1569 }}&lt;/ref&gt;

* Subklaso ''[[Lepospondyli]]''† (malgranda grupo el Paleozoiko, kiu povas fakte esti pli proksime rilata al amniotoj ol al Lisamfibioj)
* Subklaso ''[[Temnospondyli]]''† (diversa grado el Paleozoiko kaj frua Mesozoiko)
* Subklaso [[Lisamfibioj]] (ĉiuj modernaj amfibioj, inklude ranojn, bufojn, salamandrojn, triturojn kaj senkrurulojn)
** ''Salientia'' ([[rano]]j, [[bufo]]j kaj parencoj): Ĵurasio al nuntempo — 6,200 nunaj specioj en 53 familioj
** ''Caudata'' ([[salamandro]]j, [[trituroj]] kaj parencoj): Ĵurasio al nuntempo — 652 nunaj specioj en 9 familioj
** ''Gymnophiona'' ([[senkruruloj]] kaj parencoj): Ĵurasio al nuntempo — 192 nunaj specioj en 10 familioj

[[Dosiero:Triadobatrachus.jpg|eta|alt=''Triadobatrachus massinoti''|''[[Triadobatrachus|Triadobatrachus massinoti]]'', pra-rano el komenca Triaso de Madagaskaro.]]
La certa nombro de specioj en ĉiu grupo dependas de la taksonomia klasigo sekvata. La du plej oftaj sistemoj estas la klasigo adoptita de la retejo AmphibiaWeb, [[Universitato de Kalifornio ĉe Berkeley]] kaj la klasigo de [[Herpetologio|herpetologo]] [[Darrel Frost]] kaj de la [[Usona Muzeo de Natura Historio]], disponebla kiel reta referenca datumbazo &quot;Amphibian Species of the World&quot; (amfibiaj specioj de la mondo).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/|titolo=American Museum of Natural History: Amphibian Species of the World 5.6, an Online Reference|alirdato=[[24a de oktobro]] [[2013]]|aŭtoro=Frost, Darrel|jaro=2013|eldoninto=The American Museum of Natural History}}&lt;/ref&gt; La nombroj de specioj cititaj supre sekvas al Frost kaj la totala nombro de konataj amfibiaj specioj estas ĉirkaŭ 7,000, el kiuj preskaŭ 90% estas ranoj.&lt;ref name=&quot;species&quot;&gt;{{cite journal |author=Crump, Martha L. |year=2009 |title=Amphibian diversity and life history |journal=Amphibian Ecology and Conservation. A Handbook of Techniques |pages=3–20 |url=http://fds.oup.com/www.oup.com/pdf/13/9780199541188_chapter1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110715022035/http://fds.oup.com/www.oup.com/pdf/13/9780199541188_chapter1.pdf |arkivdato=2011-07-15 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110715022035/http://fds.oup.com/www.oup.com/pdf/13/9780199541188_chapter1.pdf |date=2011-07-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://fds.oup.com/www.oup.com/pdf/13/9780199541188_chapter1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110715022035/http://fds.oup.com/www.oup.com/pdf/13/9780199541188_chapter1.pdf |arkivdato=2011-07-15 }}&lt;/ref&gt;

Ĉe la [[Filogenetiko|filogenetika]] klasigo, la taksono ''[[Labyrinthodontia]]'' estis malatentita kiel [[parafiletika]] grupo sen unikaj difinaj trajtoj krom [[Kladistiko#pleziomorfio|kunhavataj primitivaj karakteroj]]. Klasigo varias laŭ la preferata filogenio de la aŭtoro kaj ĉu ili uzas tigo-bazitan aŭ nodo-bazitan klasigojn. Tradicie, amfibioj estas klaso kiu estas difinita kiel tetrapodoj kun larva stadio, dum la grupo kiu inkludas la {{JN|komuna praulo}} de ĉiuj vivantaj amfibioj (ranoj, salamandroj kaj senkruruloj) kaj ĉiuj ties descendantoj estas nomataj Lisamfibioj. La filogenetiko de Paleozoikaj amfibioj estas necerta, kaj Lisamfibioj eble devus fali ene de formortintaj grupoj, kiaj la ''Temnospondyli'' (tradicie lokigitaj en la subklaso ''Labyrinthodontia'') aŭ ĉe ''Lepospondyli'', kaj laŭ kelkaj analizoj eĉ en la amniotoj. Tio signifas ke defendantoj de [[filogenetika nomenklaturo]] estis forigintaj grandan nombron de [[Baza (filogenetiko)|bazajn]] grupoj de Devoniaj kaj Karboniaj amfibi-tipaj tetrapodoj kiuj estis antaŭe lokigitaj en ''Amphibia'' laŭ la [[Linea taksonomio]], kaj inkludis ilin aliloken laŭ la [[Kladistiko|kladistika taksonomio]].&lt;ref name=BlackburnWake&gt;{{Cite journal|author1=Blackburn, D. C. |author2=Wake, D. B. | title=Class Amphibia Gray, 1825. In: Zhang, Z.-Q. (Eld.) Animal biodiversity: An outline of higher-level classification and survey of taxonomic richness | journal=Zootaxa| volume=3148| year=2011| pages=39–55| url=http://mapress.com/zootaxa/2011/f/zt03148p055.pdf}}&lt;/ref&gt; Se la komuna praulo de amfibioj kaj amniotoj estas inkludataj en ''Amphibia'', ĝi iĝas parafiletika grupo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ucmp.berkeley.edu/vertebrates/tetrapods/amphibsy.html |title=Amphibia: Systematics |author1=Speer, B. W. |author2=Waggoner, Ben |year=1995 |publisher=University of California Museum of Paleontology |accessdate=13a de Decembro, 2012}}&lt;/ref&gt;

Ĉiuj modernaj amfibioj estas inkluditaj en la subklaso Lisamfibioj, kiu estas kutime konsiderata [[klado]], nome grupo de specioj kiuj estis evoluintaj el komuna praulo. La tri modernaj ordoj estas ''Anura'' (nome ranoj kaj bufoj), ''Caudata'' (aŭ Urodeloj, nome salamandroj), kaj ''Gymnophiona'' (aŭ ''Apoda'', nome senkruruloj aŭ senpieduloj).&lt;ref&gt;Stebbins, Robert C.; Cohen, Nathan W. (1995). A Natural History of Amphibians. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-03281-8. p. 3.&lt;/ref&gt; Oni sugestis ke la salamandroj aperis separate el la Temnospondileca praulo, kaj eĉ ke senkruruloj estas frata grupo de la antaŭeniraj [[reptiliomorpha|reptilimorfaj]] amfibioj, kaj tiele de amniotoj.&lt;ref&gt;Anderson, J.; Reisz, R.; Scott, D.; Fröbisch, N.; Sumida, S. (2008). &quot;A stem batrachian from the Early Permian of Texas and the origin of frogs and salamanders&quot;. Nature 453 (7194): 515–518. Bibcode:2008Natur.453..515A. doi:10.1038/nature06865. PMID 18497824.&lt;/ref&gt; Kvankam la fosilioj de kelkaj pli antikvaj pra-ranoj kun primitivaj karakteroj estas konataj, la plej aĝa &quot;vera rano&quot; estas ''[[Prosalirus bitis]]'', el la komenca [[Ĵurasio]] el la Kuŝejo Kayenta de [[Arizono]], [[Usono]]. Ĝi estas anatomie tre simila al modernaj ranoj.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Amphibian Biology: Paleontology: The Evolutionary History of Amphibians | editor1-last=Heatwole | editor1-first=H. | editor2-last=Carroll | editor2-first=R. L. | year=2000 | volume=4 | publisher=Surrey Beatty &amp; Sons | isbn=978-0-949324-87-0 | chapter=14. Mesozoic Amphibians | last1=Roček | first1=Z. | pages=1295–1331 | url=http://rocek.gli.cas.cz/Reprints/AmphBiol3.pdf}}&lt;/ref&gt; La plej antikva konata senkrurulo estas alia specio de komenca Ĵurasio nome ''[[Eocaecilia micropodia]]'' kaj estas ankaŭ el Arizono.&lt;ref&gt;Jenkins, Farish A. Jr.; Walsh, Denis M.; Carroll, Robert L. (2007). &quot;Anatomy of Eocaecilia micropodia, a limbed caecilian of the Early Jurassic&quot;. Bulletin of the Museum of Comparative Zoology. 158 (6): 285–365. doi:10.3099/0027-4100(2007)158[285:AOEMAL]2.0.CO;2.&lt;/ref&gt; La plej aĝa salamandro estas ''[[Beiyanerpeton jianpingensis]]'' el fina [[Ĵurasio]] de nordorienta Ĉinio.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Gaoa, Ke-Qin |author2=Shubin, Neil H. |year=2012 |title=Late Jurassic salamandroid from western Liaoning, China |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=109 |issue=15 |pages=5767–5772 |doi=10.1073/pnas.1009828109 |pmid=22411790 |pmc=3326464 |bibcode=2012PNAS..109.5767G }}&lt;/ref&gt;

Fakuloj malkonsentas, ĉu ''Salientia'' estas superordo kiu inkludas la ordon ''Anura'', aŭ ĉu ''Anura'' estas sub-ordo de la ordo ''Salientia''. La Lisamfibioj estas tradicie dividataj en tri [[Ordo (biologio)|ordoj]], sed formortinta salamandreca familio, nome [[Albanerpetontedoj]], estas nuntempe konsiderata parto de Lisamfibioj kune kun la superordo ''Salientia''. Krome, ''Salientia'' inkludas la tri ĵusajn ordojn plus la Triasa pra-ranon, ''[[Triadobatrachus]]''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://tolweb.org/Salientia/14938|titolo=Salientia|alirdato=31a de Aŭgusto, 2012|aŭtoro=Cannatella, David|jaro=2008|verko=Tree of Life Web Project|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130208013126/http://tolweb.org/Salientia/14938|arkivdato=2013-02-08}}&lt;/ref&gt;

== Karakteroj ==
La superklaso [[Tetrapodoj]] estas dividitaj en kvar klasoj de vertebraj animaloj kun kvar membroj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://tolweb.org/Terrestrial_Vertebrates/14952|titolo=Terrestrial Vertebrates|alirdato=16a de Septembro, 2012|aŭtoro=Laurin, Michel|jaro=2011|verko=Tree of Life Web Project|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110301091857/http://tolweb.org/Terrestrial_Vertebrates/14952|arkivdato=2011-03-01}}&lt;/ref&gt; Reptilioj, birdoj kaj mamuloj estas amniotoj, kies ovoj estas aŭ demetitaj aŭ portitaj de la ino kaj estas ĉirkaŭitaj de kelkaj membranoj, iome el kiuj estas akvimuna.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://tolweb.org/Amniota/14990 |title=Amniota |author1=Laurin, Michel |author2=Gauthier, Jacques A. |year=2012 |work=Tree of Life Web Project |accessdate=September 16, 2012}}&lt;/ref&gt; Pro manko de tiuj membranoj, amfibioj postulas akvejojn por [[reproduktado]], kvankam kelkaj specioj estis disvolvigintaj variajn strategiojn por protekti aŭ preterpasigi la vundeblan akvan larvan stadion.&lt;ref name=&quot;Dorit, Walker 1991, pp. 843&quot;&gt;Dorit, Walker &amp; Barnes 1991, pp. 843–859.&lt;/ref&gt; Ili ne troviĝas en la maro kun la escepto de unu aŭ du ranoj kiuj vivas en [[saleta akvo]] en [[Mangrovo|mangrovaj]] marĉoj.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Introduction to the Biology of Marine Life |last=Sumich |first=James L. |author2= Morrissey, John F. |year=2004 |publisher=Jones &amp; Bartlett Learning |isbn=978-0-7637-3313-1 |page=171 |url=https://books.google.com/?id=Y8vTCze3dHgC&amp;dq=%22+amphibians+in+the+sea%3F%22&amp;q=Amphibians#v=snippet&amp;q=Amphibians&amp;f=false }}&lt;/ref&gt; Surtere, amfibioj estas tre limigitaj al malsekaj habitatoj pro la neceso teni sian haŭton humida.&lt;ref name=&quot;Dorit, Walker 1991, pp. 843&quot;/&gt;

[[Dosiero:Andrias davidianus Hongqiaozhen.jpg|eta|maldekstre|[[Ĉina giganta salamandro|Ĉinaj gigantaj salamandroj]] (''Andrias davidianus'') vendotaj en restoracio de [[Ĝeĝjango]], Ĉinio. Ili estas en la luksa manĝokomerco kaj faras ilin alloga celo por [[ŝtelĉasado]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.zsl.org/conservation/regions/asia/chinese-giant-salamander-conservation|titolo=Chinese giant salamander conservation|alirdato=30a de Novembro 2015|aŭtoro=Zoological Society of London|verko=zsl.org}}&lt;/ref&gt;]]
La plej malgranda amfibio (kaj vertebrulo) en la mondo estas [[mikrohiledoj|mikrohileda]] rano el [[Nov-Gvineo]] (''[[Paedophryne amauensis]]'') unuafoje malkovrita al la scienco en 2012. Ĝi havas averaĝan longon de 7.7&amp;nbsp;mm kaj estas parto de genro kiu enhavas kvar el la plej malgrandaj ranospecioj en la mondo.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Rittmeyer|first1=Eric N. |last2=Allison |first2=Allen |last3=Gründler |first3=Michael C. |last4=Thompson |first4=Derrick K. |last5=Austin |first5=Christopher C. |year=2012 |title=Ecological guild evolution and the discovery of the world's smallest vertebrate |journal=PLoS ONE |volume=7 |issue=1 |pages= e29797 |doi=10.1371/journal.pone.0029797 |pmid=22253785 |pmc=3256195|bibcode = 2012PLoSO...729797R }}&lt;/ref&gt; La plej granda vivanta amfibio estas la 1.8 m [[Ĉina giganta salamandro]] (''Andrias davidianus'')&lt;ref name=&quot;Amphibianfacts&quot;&gt;{{Cite web|url=http://amphibiaweb.org/amphibian/facts.html|title=Amphibian Facts |author1=Nguyen, Brent |author2=Cavagnaro, John |date=Julio 2012 |publisher=AmphibiaWeb |accessdate=9a de Novembro, 2012}}&lt;/ref&gt; sed tiu estas multe pli malgranda ol la plej granda amfibio kiu iam ekzistis — nome la formortinta 9 m ''[[Prionosuchus]]'', krokodileca temnospondilo data el antaŭ 270 milionoj da jaroj el meza Permiano de Brazilo.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Price, L. I.|year=1948 |title=Um anfibio Labirinthodonte da formacao Pedra de Fogo, Estado do Maranhao |journal=Boletim |volume=24 |pages=7–32 |publisher=Ministerio da Agricultura, Departamento Nacional da Producao ineral Divisao de Geologia e Mineralogia}}&lt;/ref&gt; La plej granda rano estas la afrika [[Goliata rano]] (''Conraua goliath''), kiu povas atingi 32&amp;nbsp;cm kaj pezas 3&amp;nbsp;kg.&lt;ref name=&quot;Amphibianfacts&quot; /&gt;

Amfibioj estas ektotermaj (kun malvarma sango) vertebruloj kiuj ne tenas sian korpotemperaturon pere de internaj [[Fiziologio|fiziologiaj]] procezoj. Ties [[metabolo|metabolindico]] estas malalta kaj kiel rezulto, ties manĝaj kaj energiaj postuloj estas limigitaj. En la plenkreska stato, ili havas larmotubojn kaj moveblajn palpebrojn, kaj plej specioj havas orelojn kiuj povas detekti aerajn aŭ grundajn vibraĵojn. Ili havas muskolajn langojn, kiuj en multaj specioj povas esti projekciitaj. Modernaj amfibioj havas tute [[Osto|ostigitajn]] vertebrojn kun [[artiklo|artiklaj procezoj]]. Ties ripoj estas kutime mallongaj kaj povas esti fuziitaj al la vertebroj. Ties kranioj estas ĉefe larĝaj kaj mallongaj, kaj estas ofte nekomplete ostigitaj. Ties haŭto enhavas malmultan [[keratino]]n kaj ne havas skvamojn, escepte malmultajn kelkajn fiŝecajn skvamojn en kelkaj ''cecilianoj''. La haŭto enhavas multajn [[muko|mukajn]] [[glando]]jn kaj en kelkaj specioj, venenajn glandojn. La koro de amfibioj havas tri ĉambrojn, nome du [[aŭriklo (koro)|aŭrikloj]] kaj unu [[ventriklo (koro)|ventrikloj]]. Ili havas [[Urina veziko|urinan vezikon]] kaj la nitrogena rubaĵo estas elpelita ĉefe kiel [[ureo]]. Plej amfibioj demetas siajn ovojn en akvo kaj havas akvajn larvojn kiuj trapasas [[metamorfozo]]n por iĝi surteremaj plenkreskuloj. Amfibioj spiras per rimedoj de pumpa agado en kiuj aero estas unue metita en la [[Faringo|buŝfaringa]] regiono tra naztruoj. Ili poste fermiĝas kaj la aero estas sendita al la pulmoj per kuntiriĝo de la gorĝo.&lt;ref&gt;Stebbins &amp; Cohen 1995, pp. 24–25.&lt;/ref&gt; Ili suplementas tion per [[gasa interŝanĝo]] tra la haŭto.&lt;ref name=&quot;Dorit, Walker 1991, pp. 843&quot;/&gt;

=== Sistematiko ===
Ili havas tri vivantajn ordojn:&lt;ref&gt;{{ITIS|ID=173420|taxon=Amphibia|data=2015-05-11}}&lt;/ref&gt;
* [[Anuroj]] ''Anura''&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#anuroj anuroj en vortaro.net]&lt;/ref&gt;
* [[Urodeloj]] ''Caudata''&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#urodeloj urodeloj en vortaro.net]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ITIS|ID=668181|taxon=Urodela|data=2015-05-11}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Gymnophiona]]''

==== Anuroj ====
[[Dosiero:Metamorphosis_frog_Meyers.png|maldekstre|eta|Vivociklo de anurano.]]
La [[ordo (biologio)|ordo]] ''[[Anuroj|Anura]]'' (el la antikvgreka ''[[seniga a|a(n)-]]'' signife &quot;sen&quot; kaj ''ura'' signife &quot;vosto&quot;) enhavas la ranojn kaj bufojn. Ili kutime havas longajn malantaŭajn krurojn kiuj faldiĝas sub ili, pli mallongajn antaŭajn krurojn, membranecajn fingrojn senungajn kaj ne havas vostojn, sed ja grandajn okulojn kaj glandan malsekan haŭton.&lt;ref name=&quot;Stebbins &amp; Cohen 1995, p. 3&quot;&gt;Stebbins &amp; Cohen 1995, p. 3.&lt;/ref&gt; Membroj de tiu ordo kun mildaj haŭtoj estas komune referencataj kiel ranoj, dum tiuj kun verukecaj haŭtoj estas konataj kiel bufoj. La diferenco ne estas pure taksonomia kaj estas nombraj esceptoj al tiu regulo. Membroj de la familio [[Bufonedoj]] estas konataj kiel &quot;veraj bufoj&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tolweb.org/Bufonidae |title=Bufonidae, True Toads |author1=Cannatella, David |author2=Graybeal, Anna |year=2008 |work=Tree of Life Web Project |accessdate=1a de Decembro, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200614080646/http://www.tolweb.org/Bufonidae |archivedate=2020-06-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tolweb.org/Bufonidae |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200614080646/http://www.tolweb.org/Bufonidae |arkivdato=2020-06-14 }}&lt;/ref&gt; Ranoj gamas laŭ grando el la 30&amp;nbsp;cm [[Goljata rano]] (''Conraua goliath'') de Okcidentafriko&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.amnh.org/exhibitions/past-exhibitions/frogs-a-chorus-of-colors/frog-fun-facts|titolo=Frog fun facts|alirdato=29a de Aŭgusto, 2012|dato=12a de Januaro, 2010|eldoninto=American Museum of Natural History}}&lt;/ref&gt; al la 7.7&amp;nbsp;mm ''[[Paedophryne amauensis]]'', [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] en [[Papuo-Nov-Gvineo]] en 2012, kiu estas ankaŭ la plej malgranda konata vertebrulo.&lt;ref&gt;{{cite news |title=World's smallest frog discovered in Papua New Guinea |author=Challenger, David |url=http://articles.cnn.com/2012-01-12/asia/world_asia_new-frogs_1_frog-papua-new-guinea-body-size?_s=PM:ASIA |newspaper=CNN |date=12a de januaro, 2012 |accessdate=29a de Aŭgusto, 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120420193348/http://articles.cnn.com/2012-01-12/asia/world_asia_new-frogs_1_frog-papua-new-guinea-body-size?_s=PM:ASIA |arkivdato=2012-04-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://articles.cnn.com/2012-01-12/asia/world_asia_new-frogs_1_frog-papua-new-guinea-body-size?_s=PM:ASIA |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120420193348/http://articles.cnn.com/2012-01-12/asia/world_asia_new-frogs_1_frog-papua-new-guinea-body-size?_s=PM:ASIA |arkivdato=2012-04-20 }}&lt;/ref&gt; Kvankam plej specioj estas asociaj kun akvo kaj malsekejaj habitatoj, kelkaj estas specializitaj al vivo en arboj aŭ eĉ en dezertoj. Ili troviĝas tutmonde escepte en polusaj areoj.&lt;ref name=&quot;Collins&quot;&gt;{{cite book |title=Reptiles and Amphibians of Britain and Europe |last1=Arnold |first1=Nicholas |last2=Ovenden |first2= Denys |year=2002 |publisher=Harper Collins Publishers |isbn=978-0-00-219318-4 |pages=13–18}}&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Red eyed tree frog edit2.jpg|eta|alt=Red-eyed tree frog|[[Agalychnis callidryas|Ruĝokula arborano]] (''Agalychnis callidryas'') kun membroj kaj piedoj specializitaj por grimpado.]]Anuroj estas dividitaj en tri subordoj kiuj estas amplekse akceptitaj de la sciencista komunumo, sed la rilatoj inter kelkaj familioj restas neklaraj. Estontaj [[molekula genetiko|molekulaj]] studoj havigu pliajn rigardojn en siaj evoluciaj rilataroj.&lt;ref&gt;Faivovich, J.; Haddad, C. F. B.; Garcia, P. C. A.; Frost, D. R.; Campbell, J. A.; Wheeler, W. C. (2005). &quot;Systematic review of the frog family Hylidae, with special reference to Hylinae: Phylogenetic analysis and revision&quot;. Bulletin of the American Museum of Natural History. 294: 1–240. CiteSeerX 10.1.1.470.2967Freely accessible. doi:10.1206/0003-0090(2005)294[0001:SROTFF]2.0.CO;2.&lt;/ref&gt; La subordo [[Arkeobatrakoj]] enhavas kvar familiojn de praranoj. Tiuj estas [[Askafedoj]], [[Bombinatoredoj]], [[Diskoglosedoj]] kaj [[Leiopelmatedoj]] kiuj havas kelkajn malmultajn derivitajn trajtojn kaj estas probable parafiletikaj rilate al aliaj ranaj stirpoj.&lt;ref name=&quot;Ford&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ford| first=L. S.|author2=Cannatella, D. C.| year=1993| title=The major clades of frogs| journal=Herpetological Monographs| volume=7| pages=94–117| doi=10.2307/1466954| jstor=1466954| url=https://www.academia.edu/11966468}}&lt;/ref&gt; La ses familioj en la pli evolucie antaŭenira subordo [[Mezobatrakoj]] estas la trufosantaj [[Megofrjedoj]], [[Pelobatedoj]], [[Peloditedoj]], [[Skafjopodedoj]] kaj [[Rinofrinedoj]] kaj la devige akvoloĝantaj [[Pipedoj]]. Tiuj havas kelkajn karakterojn kiuj estas intermezaj inter du aliaj subordoj.&lt;ref name=&quot;Ford&quot; /&gt; [[Novbatrakoj]] estas multe la plej granda subordo kaj inkludas la ceterajn familiojn de modernaj ranoj, inklude plej oftajn speciojn. Ĉirkaŭ 96 % el la ĉirkaŭ 5,000 nunaj specioj de ranoj estas novbatraĥoj.&lt;ref&gt;{{cite journal | last=San Mauro | first=Diego | title=Initial diversification of living amphibians predated the breakup of Pangaea | journal=American Naturalist | volume=165 | pages=590–599 | year=2005 |author2=Vences, Miguel|author3= Alcobendas, Marina|author4= Zardoya, Rafael|author5= Meyer, Axel | doi=10.1086/429523 | issue=5 | pmid=15795855 |url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-opus-33053 }}&lt;/ref&gt;

==== Urodeloj ====
[[Dosiero:Cryptobranchus japonicus.jpg|eta|maldekstra|upright|alt=Japanese giant salamander|[[Japana giganta salamandro]] &lt;br /&gt;(''Andrias japonicus''), nome primitiva salamandro.]]
La [[ordo (biologio)|ordo]]  ''[[Caudata]]'' (el la latina ''cauda'' signife &quot;vosto&quot;) aŭ ''[[Urodela]]'' konsistas el [[Salamandroj]] — nome longecaj, malalt-taliaj animaloj kiuj ĉefe similas al [[Lacertoj]] en formo. Tiu estas [[Simpleziomorfo|simpleziomorfa trajto]] kaj tiele ili ne estas pli rilataj al la lacertoj ol ili estas al mamuloj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nature.com/scitable/topicpage/trait-evolution-on-a-phylogenetic-tree-relatedness-41936|titolo=Trait Evolution on a Phylogenetic Tree: Relatedness, Similarity, and the Myth of Evolutionary Advancement|alirdato=1a de Decembro, 2012|aŭtoro=Baum, David|jaro=2008|eldoninto=Nature Education}}&lt;/ref&gt; Salamandroj ne havas ungojn, havas senskvamajn haŭtojn, ĉu mildajn aŭ kovritaj per tuberkloj, kaj vostoj kiuj estas kutime ebenaj flanke al flanko kaj ofte naĝilaj. Ili gamas laŭ grando el la [[Ĉina giganta salamandro]] (''Andrias davidianus''), kiu laŭ informoj kreskas ĝis longo de 1.8 m,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Andrias&amp;where-species=davidianus|titolo=''Andrias davidianus'' Chinese giant salamander|alirdato=1a de Decembro, 2012|aŭtoro=Sparreboom, Max|dato=7a de Februaro, 2000|eldoninto=AmphibiaWeb}}&lt;/ref&gt; al la malgrandeta ''[[Thorius pennatulus]]'' el Meksiko kiu rare superas 20&amp;nbsp;mm en longo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Thorius&amp;where-species=pennatulus|titolo=''Thorius pennatulus''|alirdato=25a de Aŭgusto, 2012|aŭtoro=Wake, David B.|dato=8a de Novembro, 2000|eldoninto=AmphibiaWeb}}&lt;/ref&gt; Salamandroj havas ĉefe distribuon en [[Laŭrazio]], kie ĉeestas en multo de la [[Holarkto|holarkta]] regiono de la norda hemisfero. La familio [[Pletodontedoj]] troviĝas ankaŭ en Centra kaj Suda Ameriko norde de [[Amazonio]];&lt;ref name=&quot;Collins&quot; /&gt; Sudameriko estis ŝajne invadita el Centrameriko ĉirkaŭ la komenco de la [[Mioceno]], antaŭ 23 milionoj da jaroj.&lt;ref name=&quot;Elmer2013&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Elmer|first1=K. R.|last2=Bonett|first2=R. M.|last3=Wake|first3=D. B.|last4=Lougheed|first4=S. C.|title=Early Miocene origin and cryptic diversification of South American salamanders|journal=BMC Evolutionary Biology|volume= 13|issue=1|date= 2013-03-04|pages= 59|doi= 10.1186/1471-2148-13-59|pmid=23497060|pmc=3602097}}&lt;/ref&gt; ''Urodela'' estas nomo foje uzita por ĉiuj la [[vivanta taksono|vivantaj]] specioj de salamandroj.&lt;ref name=&quot;larson&quot;&gt;{{Cite journal| last=Larson | first=A. | last2=Dimmick | first2=W. | year=1993 | title=Phylogenetic relationships of the salamander families: an analysis of the congruence among morphological and molecular characters | journal=Herpetological Monographs | volume=7 | issue=7 | pages=77–93 | doi =10.2307/1466953 | jstor=1466953}}&lt;/ref&gt; Membroj de kelkaj salamandraj familioj iĝis [[Neotenio|junformaj]] kaj ili malsukcesas kompletigi siajn metamorfozojn aŭ retenas iome larvajn karakterojn jam kiel plenkreskuloj.&lt;ref&gt;Dorit, Walker &amp; Barnes 1991, p. 852.&lt;/ref&gt; Plej salamandroj estas malpli ol 15&amp;nbsp;cm longaj. Ili povas esti aŭ surteremaj aŭ akvoloĝantaj kaj multaj pasas parton de la jaro en ĉiu habitato. Surtere, ili ĉefe pasas la tagon kaŝe sub ŝtonoj aŭ branĉetoj aŭ en densa vegetaĵaro, kaj aperas vespere kaj nokte por manĝi vermojn, insektojn kaj aliajn senvertebrulojn.&lt;ref name=&quot;Collins&quot; /&gt;

[[Dosiero:Triturus dobrogicus dunai tarajosgőte.jpg|eta|alt=Danube crested newt|[[Danuba krestotrituro]] &lt;br /&gt;(''Triturus dobrogicus''), nome nova salamandro.]]

La subordo ''[[Cryptobranchoidea]]'' enhavas la primitivajn salamandrojn. Nombraj fosiliaj kriptobranĥedoj estis trovitaj, sed estas nur tri vivantaj specioj, nome la Ĉina giganta salamandro (''Andrias davidianus''), la [[Japana giganta salamandro]] (''Andrias japonicus'') kaj la [[Amerika giganta salamandro]] (''Cryptobranchus alleganiensis'') el Nordameriko. Tiuj grandaj amfibioj retenas kelkajn larvajn karakterojn en sia stato de plenkreskuloj; estas brankaj fendoj kaj la okuloj estas senharaj. Unika trajto estas ties kapablo manĝi per suĉado, premante aŭ la maldekstran flankon de sia malsupra makzelo aŭ la dekstran.&lt;ref name=&quot;ADWCrypto&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Cryptobranchidae.html|titolo=Cryptobranchidae|alirdato=25an de Aŭgusto, 2012|aŭtoro=Heying, Heather|jaro=2003|verko=Animal Diversity Web|eldoninto=University of Michigan}}&lt;/ref&gt; La maskloj elfosas nestojn, allogas inojn demetadi siajn ovokordojn ene de ili, kaj konservas ilin. Krom spiradi per pulmoj, ili spiras tra multaj faldoj en siaj fajnaj haŭtoj, kio havas [[kapilaro]]jn proksime al la surfaco.&lt;ref name=&quot;EHSAR&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.fws.gov/midwest/es/soc/amphibians/eahe-sa.pdf | title=Eastern Hellbender Status Assessment Report |author1=Mayasich, J. |author2=Grandmaison, D. |author3=Phillips, C. | date=1a de Junio, 2003 | publisher=U.S. Fish and Wildlife Service | accessdate=25a de Aŭgusto, 2012 }}&lt;/ref&gt;

La subordo ''[[Salamandroidea]]'' enhavas la antaŭenirintajn salamandrojn. Ili diferencas el la kriptobranĥedoj ĉar ili havas fuziitajn [[Makzelo|antaŭartiklajn ostojn]] en la malsupra makzelo, kaj ĉar ili uzas internan fekundosistemon. Ĉe salamandredoj, la masklo demetas sakon de spermo, nome [[spermujo]], kaj la ino kaptas ĝin kaj enmetas ĝin en sia [[kloako]] kie la spermo estas stokita ĝis la ovoj estas demetataj.&lt;ref name=&quot;BritCaudata&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/100353/Caudata|titolo=Caudata|alirdato=25a de Aŭgusto, 2012|aŭtoro=Wake, David B|verko=Encyclopædia Britannica Online|eldoninto=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt; La plej granda familio en tiu grupo estas la Pletodontedoj, nome la senpulmaj salamandroj, kiu enhavas 60% el ĉiuj salamandraj specioj. La [[Familio (biologio)|familio]] [[Salamandredoj]] inkludas la verajn salamandrojn kaj ofte la nomo &quot;[[Trituro (amfibio)|trituro]]&quot; estas donita al la membroj de ties subfamilio [[Pleurodelenoj]].&lt;ref name=&quot;Stebbins &amp; Cohen 1995, p. 3&quot;/&gt;

La tria subordo, ''[[Sirenoidea]]'', enhavas la kvar speciojn de sirenoj, kiuj estas en unusola familio, nome [[Sirenedoj]]. Membroj de tiu ordo estas [[angilo]]-formaj akvaj salamandroj kun multe malgrandaj antaŭaj kruroj kaj sen malantaŭaj kruroj. Kelkaj el ties trajtoj estas primitivaj dum aliaj estas derivitaj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopedia of Reptiles and Amphibians|url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_h2i0|aŭtoro=Cogger, H. G.|jaro=1998|eldoninto=Academic Press|ISBN=978-0-12-178560-4|paĝoj=[https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_h2i0/page/69 69]–70|redaktinto=Zweifel, R. G}}&lt;/ref&gt; Fekundigo estas ŝajne ekstera ĉar sirenedoj ne havas la kloakajn glandojn uzitajn de masklaj salamandredoj por produkti spermujojn kaj la inoj ne havas spermejojn por la stokado de spermo. Spite tion, la ovoj estas demetataj unuope, kutimo kiu ne kondukas al la ekstera fekundado.&lt;ref name=&quot;BritCaudata&quot; /&gt;

==== Senkruruloj ====
[[Dosiero:Siphonops paulensis02.jpg|eta|maldekstre|alt=''Siphonops paulensis''|La senkrura Sudamerika cecilio ''[[Siphonops paulensis]]''.]]
La ordo ''[[Gymnophiona]]'' (el la greka ''gymnos'' signife &quot;nuda&quot; kaj ''ofis'' signife &quot;serpento&quot;) aŭ ''Apoda'' (el la latina seniga prefikso ''an-'' signife &quot;sen&quot; kaj la greka ''poda'' signife &quot;kruroj&quot;) enhavas la ceciliojn aŭ senkrurulojn. Tiuj estas longaj, cilindraj, senkruraj animaloj kun serpenta aŭ [[Anelidoj|verma]] formo. La plenkreskuloj varias laŭ longo el 8 al 75 centimetroj kun la escepto de la [[Caecilia thompsoni|Tomsona cecilio]] (''Caecilia thompsoni''), kiu povas atingi 150&amp;nbsp;cm. La haŭto de cecilio havas grandan nombron de transversaj faldoj kaj en kelkaj specioj ĝi enhavas fajnajn enmetitajn haŭtajn skvamojn. Ili havas povrajn okulojn kovritaj per haŭto, kiuj estas probable limigitaj al konstati diferencojn en lumintenseco. Ili havas ankaŭ paron de mallongaj [[tentaklo]]jn ĉe la okulo kiuj povas esti etenditaj kaj kiuj havas funkciojn [[Tuŝa sistemo|tuŝajn]] kaj [[Flaro|flarajn]]. Plej cecilioj vivas subgrunde en truoj en malseka grundo, en putriĝinta lignaĵo kaj sub plantorubo, sed kelkaj estas akvoloĝantaj.&lt;ref&gt;Stebbins &amp; Cohen 1995, p. 4.&lt;/ref&gt; Plej specioj demetas siajn ovojn subgrunde kaj kiam la larvoj eloviĝas, ili faras sian vojon al apudaj akvejoj. Aliaj kovas siajn ovojn kaj la larvoj pasas metamorfozon antaŭ la eloviĝo. Kelkaj specioj naskas siajn idojn jam junaj, nutras ilin per glandaj sekrecioj dum ili estas ankoraŭ en la ovotubo.&lt;ref&gt;Dorit, Walker &amp; Barnes 1991, p. 858.&lt;/ref&gt; Cecilioj havas ĉefe distribuadon en [[Gondvano]], kaj troviĝas en tropikaj regionoj de Afriko, Azio kaj Centra kaj Suda Ameriko.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/29797/Gymnophiona|titolo=Gymnophiona|alirdato=30a de Septembro, 2012|aŭtoro=Duellman, William E.|verko=Encyclopædia Britannica Online|eldoninto=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

== Anatomio ==
[[Dosiero:Dermophis mexicanus.jpg|eta|Senkrurulo.]]
Preskaŭ ĉiuj ili havas 4 piedojn kun ĝenerale 4 [[fingro]]j sur la unua, kun 5 fingroj sur la lasta [[kruro]]. Ili havas eble naĝmembranojn inter la fingroj.

Ilia korpo estas diversa. Ilia haŭto estas senhara kaj entenas multajn [[glando]]jn, kiuj igas la surfacon glita. Kelkaj havas eĉ venen-glandojn.

Ilia kapo moveble ligiĝas al la [[vertebraro]]; la [[pelvo|pelva]] kaj [[ŝultro|ŝultra]] zono estas relative bone evoluinta.

En la [[buŝo]] troviĝas alkreskintaj, pintaj [[dento]]j, kiuj servas nur por kapti la predon. Ĉe kelkaj amfibioj la [[glando]]-riĉa [[Lango (anatomio)|lango]] estas elĵetebla, ĉe aliaj ĝi kreskis al la bazo de la buŝkavo. La [[digesta sistemo]] finiĝas per [[kloako]].

La [[spirorgano]] estas [[pulmo]], sed gravas la trahaŭta spirado. Ĉe kelkaj bestoj, la [[trakeo]] iĝis voĉo-eliga organo.

La seksaj glandoj estas paraj, ili havas eksterkorpan fekundigon. Ilia evoluo estas transformiĝo de la [[larvo]] – vivanta en akvo, spiranta per [[branko]] – ĝis plenkreskulo. La [[koro]] havas du [[Aŭriklo (koro)|atrio]]jn, la dispartigita [[kora ventriklo]] enhavas miksitan sangon. Ili havas du sangocirklojn kaj nekonstantan korpotemperaturon.

===[[Kardiovaskula sistemo]]===
En la unuaj pulmohavaj vertebruloj (nome [[amfibio]]j kaj reptilioj nekrokodilaj) la [[koro]] estas en toraka situo kaj estas duobla cirkulado, ĉar ekzistas malgranda aŭ pulma cirkvito, kiu portas la [[sango]]n tra la [[vejno]]j al la [[pulmo]]j kaj reportas al la koro la sangon arterian el tiuj, kaj granda aŭ ĝenerala cirkvito, kiu portas la arterian sangon al la cetero de la korpo kaj reportas la vejnan sangon al la koro.

En tiuj animaloj la koro havas tri kavaĵojn: nome du [[aŭriklo]]jn (kaj dekstra kaj maldekstra) kaj ununuran ventriklon tre muskolecan. La dekstra aŭriklo ricevas la vejnan sangon devenan de la cetero de la korpo, kaj sendas ĝin al la ventriklo por ke tiu pumpu ĝin al la pulmoj tra la pulma arterio. La maldekstra aŭriklo ricevas la arterian sangon devenan de la pulmoj kaj sendas ĝin al la ventriklon kiu pumpu ĝin al la cetero de la korpo tra la [[aorto]]. Inter la du arterioj estas tubeto nome arteria dukto aŭ dukto de Botal. La aŭrikloj kuntiriĝas sinsekve, pro kio la mikso de sangoj en la [[ventriklo]] estas malabunda. Ĉiuokaze, la duobla cirkulado estas nekompleta.

== Ekologio kaj kutimaro ==
Ili vivas en humidaj lokoj ([[kaverno]]j, tero, inter arboj subtropike), akvoj; sed ne ekzistas specio en la [[maro]]. La specioj de la kontinenta zono vintrodormas subtere.

==Referencoj==
{{Referencoj|2}}{{Projektoj|ReVo=amfibi}}

== Literaturo ==
* Dorit, R. L.; Walker, W. F.; Barnes, R. D. (1991). Zoology. Saunders College Publishing. ISBN 978-0-03-030504-7.
* Stebbins, Robert C.; Cohen, Nathan W. (1995). A Natural History of Amphibians. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-03281-8. [https://books.google.es/books?id=0v47ou53yVsC&amp;pg=PR11&amp;dq=Caudata+Urodela&amp;redir_esc=y&amp;hl=es#v=onepage&amp;q=Caudata%20Urodela&amp;f=false] Alirita la 10an de Februaro 2017.
* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Amphibian|revizio=725043138}}
{{Tradukita
| lingvo =pl
| artikolo =Płazy
| revizio =41932080
}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Portalo|Biologio|Zoologio}}
* [[Amfibiojmortado]]
* [[Amphibia (kartuno)]]
* [[Arba rano]]
* [[Batraĥologio]]
* [[Ora bufo]]
* [[Orverda sonorilrano]]
* {{Q|Q25305506}}

{{Leginda|2024|5|1}}
{{Havenda artikolo|Amfibioj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Amfibioj]]</text>
      <sha1>r55lhfajn7t0wv4mti1iuxmuvluxqtl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diablo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>924</id>
    <revision>
      <id>9503234</id>
      <parentid>9289348</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5115" sha1="2v0j06oks8dwz74t7hi63hjh6w21dae" xml:space="preserve">{{Informkesto rolulo}}'''Diablo''' (el la [[latino]] : ''diabolus'', el la [[antikva greka lingvo|greka]] ''Διάβολος'') estas estro de la malbonaj spiritoj laŭ la [[Abrahama religio]]. Ĝi nomatas ofte [[Satano]] en la kristana kulturrondo, sed foje la vorto estas sinonimo por la [[demonoj]], la malbonaj anĝeloj, kiuj sekvas Satanon. Similaj konceptoj ĉeestas ankaŭ en aliaj religioj.[[Dosiero:Inferno Canto 34 (148619628).jpg|eta|300px|Ilustrante &quot;[[La Divina Commedia]]&quot; de [[Dante]], [[Gustave Doré]] tiel desegnis Diablon.]]

== Etimologio ==
La greka vorto Διάβολος (diabolein) signifas &quot;disigi&quot;, Diablo estas ''la disiganto'' aŭ ''la disigato''. [[Ahrimano]]

== Origino ==
[[Dosiero:022 devil representation.JPG|eta|200px|Statuo de la Diablo en la [[Muzeo Žmuidzinavičius]] en [[Kaŭno]], [[Litovio]].]]

=== [[Mezopotamio]] ===
La mezopotamia mitaro estas la unua, kiu priskribis la universo kiel batalkampo inter la bon kaj la malbono. Asag estas malica spirito, alportanta malsanojn. Tiamat, diino de la salaj akvoj kaj de la [[ĥaoso]]. Marduk mortigis ŝin kaj faris el ŝia korpo la [[universo]]n.

=== Persio ===
En la [[Zaratuŝtro|zaratuŝtra]] religio [[Angra Mainju]] (aŭ Ahrimano) estas la dio de la mallumo, mala ekvivalento de [[Ahura Mazda]].

=== [[Nordio]] ===
En la [[Nord-ĝermana mitologio]], [[Loki]], filo de [[giganto]]j, iĝis adopta frato de [[Odino]]. Li estas la dio de la [[ruzo]], de la elokvenco kaj de la [[mensogo]]. Kaŭzinte la morton de [[Baldr]], li estas ĉenata al tri rokoj. Dum [[Ragnarök]], li liberiĝos kaj batalos kontraŭ la dioj.

=== [[Gnostikismo]] ===
En [[Gnostikismo]], la materia mondo estas esence malbona, kaj la &quot;Vera Dio&quot; estas preter la materia mondo, tiel ke la universo estas regita fare de malbonvola pli malgranda diaĵo. Tiu diaĵo estis identigita kun la diaĵo de la [[Malnova Testamento]] fare de kelkaj sektoj, kiel la [[Setanoj]] kaj [[Markionismo]]j. Tia diaĵo, kiu estas la kreinto de la materia mondo, estas ofte nomita kiel la ''[[Demiurgo]]'' kaj estas ja diaĵo, sed, ne la bonfara Vera Dio.

== En arto ==
* [[Fontano de la Falinta Anĝelo]]
* [[Sankta Mikaelo luktanta kontraŭ la drako]] de [[Albrecht Dürer]]

== Kelkaj apartaj diabloj ==
En la eŭropa mezepoka katolika kulturo oni inventis diablon, kiu estu la [[patrono]] kaj de [[tajperaro]]j kaj de [[skribisto]]j ([[kopiisto]]j), nome Tutivillus, registrita ekde la [[13-a jarcento]], ankaŭ per diverseco de nomoj kiel Titivillus, Tytinillus, Titulinus, Titufullus, Tutivill kaj Titivitilarius, kompreneble logika konsiderante la tendencon al literŝanĝoj. Tiu diablo estus la kulpulo de la eraroj faritaj de la skribistoj (instigita de siaj inferaj estroj), kiu siavice transprenis la kulpon de la eraroj, por la profito de la erarintoj, kiuj sentis sin senkulpigitaj. Tiu estas la diskonigo de Julio G. Montañés en sia verko 'Tutivillus: el demonio de las erratas'.&lt;ref&gt;CARLOS BENITO, [https://www.hoy.es/vivir/artes/tutivillus-demonio-erratas-20210606163428-ntrc.html &quot;Si hay alguna errata en este texto, es culpa de Tutivillus&quot;,] HOY, 6a de junio 2021,&lt;/ref&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Anneliese Michel]]
* [[Ekzorcismo]] (forpelo de la diablo el la korpo de obseditulo).
* [[Nikolao, Diablo kaj Anĝelo]]
* [[Anĝelo]]
* [[Dio]]
* [[Daimono]]
* [[Demiurgo]]
* [[Infero]]
* [[Mitologio]]
* [[Sorĉistino]]
* ''[[Pseudomonarchia Daemonum]]''
* [[Sukubo]]
* [[Demono]]

== Proverbo ==
Ekzistas pluraj (30) [[proverbo]]j pri diablo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Tro rapida riĉiĝo diablon ĝojigas.''}}
* {{citaĵo|''Ĉirkaŭ sanktuloj diabloj vagas.''}}
* {{citaĵo|''Komenci per Dio kaj fini per diablo.''}}

* {{Citaĵo
| teksto = ''Ameno diablon ne forpelas''
| verko = 
}}

== Bibliografio ==
Pri la personeco kaj agado de la diablo laŭ vidpunktoj de [[katolika eklezio]] oni povas konsulti jenajn tekstojn, aparte tiujn de dok.ro Gabile Amoth, oficiala ekzorcisto en la katolika eklezio.

[[Gabriele Amoth]], ''Memorie di un esorcista'' (Memoroj de ekzorcisto), Piemme.

Gabriele Amoth, ''Il Rito. Storia vera di un esorcista di oggi'' (Rito. Vera historio de hodiaŭa ekzorcisto), Sperling-Kufler, 2010.

Gino Oliosi,''Il demonio come essere personale'' (Diablo kiel ulo persona), Fede e Cultura).

Ferruccio Sutto e Anna Renda, ''Io combatto il demonio'' (Mi batalas la diablon), Biblioteca dell'Immagine.

Agostino Tommaselli, ''Spiriti maligni. Chi è il diavolo, qual è il suo potere, come si combatte'', ESB, 2011

== Referencoj ==
{{Projektoj|commonscat=The Devil|q=Diablo|ReVo=diabl}}
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q3950744}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Abrahama mitologio]]
[[Kategorio:Demonoj]]
[[Kategorio:Korno-havaj dioj]]
[[Kategorio:Kristana mitologio]]
[[Kategorio:Objektoj nomitaj laŭ diabloj| ]]</text>
      <sha1>2v0j06oks8dwz74t7hi63hjh6w21dae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esperanto-biblioteko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1010</id>
    <revision>
      <id>9503066</id>
      <parentid>9446286</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hhaglund</username>
        <id>10572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9503066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13745" sha1="5y5aabvn4espqci4cuxxoc36mvy6f34" xml:space="preserve">[[Dosiero:2006-bhh.JPG|eta|En la iama [[Biblioteko Hector Hodler]] en [[Roterdamo]], Nederlando (2006)]]'''Esperanto-biblioteko''' estas kolekto de libroj, broŝuroj, revuoj kaj foje ankaŭ de diversspecaj teknikaj registraĵoj (diskoj, sonbendoj, vidbendoj, diskedoj, kompaktdiskoj k.s), posedata de persono(j), organizaĵo aŭ institucio.

Laŭenhave temas pri materialoj en aŭ pri [[Esperanto]], respektive en aŭ pri aliaj planlingvoj, ofte ankaŭ pri la [[internacia lingvo]]-problemo ĝenerale, ties aspektoj kaj solvebloj.

Ili povas esti posedaĵoj de unuopaj personoj, Esperanto-asocioj aŭ kluboj, aŭ publikaj instancoj kiel universitataj aŭ urbaj bibliotekoj. En la jaro [[1980]] [[Marinko Ĝivoje|Marinko Gjivoje]] eldonis referenclibron pri la esperantaj bibliotekoj kaj muzeoj&lt;ref&gt;(eo) [[Marinko Ĝivoje|Marinko Gjivoje]], ''Konsultlibro pri Esperantaj bibliotekoj kaj muzeoj - referenclibro'', Eld. [[Lina Gabrielli|Gabrielli]], p. 24, Ascoli Piceno, 1980.&lt;/ref&gt;, sed ankoraŭ ne ekzistas &quot;superkatalogo&quot; pri ĉiuj Esperanto-libroj.

Laŭ [[Detlev Blanke]] estas eble priskribi konkretan [[biblioteko]]n laŭ 23 kriterioj:
* tipo (kutima biblioteko, arkivo, muzeo aŭ ilia kombino),
* jura statuso (posedo privata, kluba, asocia, ŝtata, internacia, jure sekurigita aŭ ne),
* amplekso (kvanto da materialoj), specialiĝo (nur esperantaĵoj aŭ ankaŭ aliaj planlingvoj, beletro, faka literaturo, laborista movado, revuoj k.s.),
* registriĝo (katalogo papera, broŝura, slipara, elektronika), kataloga tipo (presita, surdiska, reta),
* ordigo (laŭ nacia aŭ internacia normo, dekuma klasifiko, propra sistemo, alfabete, laŭenhave), flegateco (kvalito de papero kaj bindo, taŭgeco de ŝrankoj kaj ĉambroj, ordo aŭ malordo),
* prizorgateco (regula prizorgado flanke de salajrulo aŭ volontulo),
* priskribiteco (priskribo de la kolekto en studoj, eldono de pribiblioteka bulteno kun registro de novaj akiraĵoj),
* persona aliro (viziteblo, uzeblo pro interesiĝantoj),
* pruntservo (surloka studado, prunteblo por membroj, interbiblioteko pruntservo),
* aktualeco (kolekto malnova aŭ daŭre aktualigata),
* teknika ekipo (bretoj, kestoj, komputiloj, kopiiloj, bindiloj, mikrofotiloj, aersekigiloj, alarmiloj, fajroestingiloj),
* tipo de ejo (konvena, seka, facile trovebla),
* memstareco (memstara aŭ parto de alia instituto),
* stabileco (certigita pozicio aŭ neklara estonteco),
* financoj (regulaj aŭ okazaj subvencioj),
* programfunkcio (kun aŭ sen akompanaj klerigaj programoj aŭ propra eldonejo),
* prestiĝo (en la biblioteka regiono konata kaj registrita aŭ ne),
* kunlaboro (kontaktoj kun aliaj bibliotekoj, interŝanĝo de duoblaĵoj ktp.),
* uzateco (ofteco de pruntoj),
* geografia situo (trafika atingeblo)

== Kolektoj alireblaj per telepruntado aŭ fotokopia servo ==
[[Dosiero:Librokovriloj 23.png|eta|Mozaiko de Esperanto-publikigaĵoj &lt;ref&gt; el ''Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience, Antverpeno &lt;/ref&gt;]]
* La [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] estas parto de la Nacia Biblioteko de [[Aŭstrio]] en Vieno, kun 35.000 volumoj, 3.700 diversaj titoloj de gazetoj kaj revuoj, 3.000 muzeaj objektoj, 10.000 aŭtografoj kaj manuskriptoj, 22.000 fotoj, 1.500 afiŝoj, 40.000 flugfolioj kaj 25.000 unuopaj gazetartikoloj, dokumentoj pri 500 planlingvoj. Menciendas, ke ne estas kalkulitaj duoblaĵoj, tiel ke la realaj nombroj estas efektive pli grandaj ol la menciitaj. La dokumentoj estas en interreta katalogo, krome oni povas aliri tra la hejmpaĝo skanitajn Esperanto-librojn kaj periodaĵojn.
* La [[Centre de documentation et d'étude sur la langue internationale|Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia]], CDELI, en [[Svislando]], urbo [[La Chaux-de-Fonds]] ekde [[1967]] funkcias kiel fako de la urba biblioteko kun pli ol 20000 bibliografiaj unuoj pri multaj planlingvoj, interalie [[Volapuko]] kaj [[Okcidentalo]]. Pruntas nur nacie aŭ al universitatoj.
* La [[Germana Esperanto-Biblioteko]] ([http://espbib.de.nr/ retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130722113048/http://espbib.de.nr/ |date=2013-07-22 }}), en [[Germanujo]], urbo [[Aalen]], estas posedaĵo de [[Germana Esperanto-Asocio]], sed estas deponita en la urba biblioteko de [[Aalen]]. Ĝi havas kolekton de pli ol 46.000 bibliografiaj unuoj (Stato fine de 2005) kun rete serĉebla katalogo. Ĝi daŭrigas la tradicion de la iama Saksa Esperanto-Biblioteko fondita en 1908.
* La iama [[Esperanto-Fondaĵo Cesar Vanbiervliet]], en [[Belgio]] estis fondusa sekcio en la urba biblioteko de la flandra urbo [[Kortrijk]]. La plej granda parto de la publikigaĵoj estas ekde 2019 transdonita al la leĝe protektikta Esperanto-kolekto en [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Antverpeno)|Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(en) ''[https://www.consciencebibliotheek.be/en/page/esperanto-collection-hendrik-conscience-heritage-library In the Hendrik Conscience Library, the Esperanto collection still has a future...,En: The Esperanto collection of the Hendrik Conscience Heritage Library],'' [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Antverpeno)|Heredaĵbiblioteko H. Conscience.]]&lt;/ref&gt;. La restantaj libroj, revuoj kaj aliaj eroj en 2020 kaj 2021 iris, krom al kelkaj oficialaj arkivoj, al la [[Internacia Esperanto-Arkivo]] apud [[Loveno]].
* La [[Kolektaĵo de Fajszi|Esperanto-kolektaĵo Fajszi]] ([[Hungara lingvo|hungare]]: ''FAJSZI Károly eszperantó gyűjteménye'') estas speciala parto de la [[Tutlanda Biblioteko Széchényi|Nacia Biblioteko Széchényi]] [sEĉEnji] ([[Hungara lingvo|hungare]] ''Országos Széchényi Könyvtár'', OSZK)&lt;ref&gt;(en) Szádeczky-Kardoss Klára, [https://diplomatszerzek.hu/foreign-language-libraries-budapest/#:~:text=Foreign%20language%20libraries%20in%20Budapest&amp;text=National%20Library%20of%20Foreign%20Literature&amp;text=The%20library%20of%20the%20Budapest,Goethe%20Institute&amp;text=CEU%20Library&amp;text=Media%20Library%20of%20the%20French,Institute Foreign language libraries in Budapest] -  National Library of Foreign Literature, la 15-an de januaro 2023.&lt;/ref&gt;, antaŭe Landa fremdlingva biblioteko (hu: ''Országos Idegennyelvű Könyvtárnak'' ''([[Nacia Biblioteko de Fremdlingva Literaturo|Biblioteko de Fremdlingva Literaturo]]''&lt;ref&gt;En junio [[2001]], la hungara Ministerio pri Nacia Kultura [[Heredaĵo]] aĉetis la tutan kolekton kaj transdonis ĝin al la Nacia Biblioteko de Fremdlingva Literaturo (hu: ''[[:hu:Országos_Idegennyelvű_Könyvtár|Országos Idegennyelvű Könyvtár]]'')  en Budapeŝto por plua administrado. &lt;/ref&gt;''),'' mallonge OIK) en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]. La [[Kolektaĵo de Fajszi|Esperanto-kolektaĵo Fajszi]] estas unu el la plej grandaj privataj kolektoj de libroj en kaj pri Esperanto de Eŭropo. Ĝi estiĝis per la laboro de [[Karlo Fajszi]] kiu komencis kolekti ekde [[1966]]. Ĝia katalogo havis 542 paĝojn en 1991. La materialo estas protektata ekde [[1982]]. Eblis mendi fotokopiojn ([http://www.oik.hu Katalogo]).   

== Ceteraj kolektoj de internaciaj Esperanto-asocioj ==
* La [[Biblioteko Hector Hodler]], BHH, troviĝas en [[Nederlando]], urbo [[Rotterdam]], en la [[Centra Oficejo de UEA]], kun pli ol 20 000 volumoj kaj ampleksa kolekto de periodaĵoj, fototeko. En [[2023 en Esperantujo|2023]] ĝin transprenis grandparte la [[Nacia Biblioteko de Pollando]] en [[Varsovio]].

== Ceteraj kolektoj de Landaj Asocioj ==
* La [[Biblioteko Montagu C. Butler]] ĉe [[Esperanto-Asocio de Britio]] enhavas 10000 librojn kune kun arkivoj fota kaj dokumenta; ĝi translokiĝis en 2002 al la Kolegio Wedgwood en Barlaston, konata interalie pro siaj esperanto-kursoj.
* La ''lingvistika biblioteko'' de [[Flandra Esperanto-Ligo]] en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] havas kelkmilon da libroj kaj gazetkolektoj. La arkivo estas [https://www.esperanto.be/fel/bib/index.php rete konsultebla].
* La [[Biblioteko Juan Régulo Pérez]] estas prizorgata de [[Hispana Esperanto-Federacio]], kaj havas sian sidejon en [[Madrido]].
* La [[Biblioteko-Arkivo Petro Nuez]] de [[Kataluna Esperanto-Asocio]] estis fondita en [[1997]].
* La biblioteko de [[Japana Esperanto-Instituto]] en [[Tokio]], Japanio enhavas pli ol dek mil titolojn.
* Biblioteko de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] ĉe [[Esperanto-Muzeo en Svitavy]]

== Ceteraj kolektoj en naciaj kaj universitataj bibliotekoj k.s. ==
* La [[Nacia Biblioteko de Skotlando]] en [[Edinburgo]] ricevis en [[2001]] donace de [[William Auld]] ĉirkaŭ 5000 volumojn.
* La [[Nacia Biblioteko de Esperanto]] en la urbo [[Massa]] ([[Italio]]) estis fondita en [[1972]] kiel biblioteko de la [[Itala Esperanto-Federacio]], sed ekde 1994, la kolekto de 7250 volumoj apartenas al la ŝtata arkivejo de Massa kaj estas alirebla de la publiko.
[[Dosiero:Az eszperantó könyv.jpg|eta|Kovrilpaĝo de Az eszperantó könyv Magyarországon, hungarlingva, (=La Esperantaj libroj en Hungario), Budapeŝto, 1987; eldonaĵo okaze de libra ekspozicio de Karlo Fajszi en la plej impona hungara biblioteko]]

== Ceteraj kolektoj ==
* [[Biblioteko de Esperantista Klubo en Brno]] funkcias en [[Ĉeĥio]].
* [[Esperanto-Biblioteko de Usono]], (EB-Usono), estas nova biblioteko en [[Scottsdale (Arizono)|Scottsdale]], urbo en [[Arizono]], [[Verda Domo de A]].
* [[Esperanto-kolekto de Urba Muzeo en Česká Třebová]] funkcias en [[Ĉeĥio]].
* [[Faka Biblioteko de Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] funkcias en [[Ĉeĥio]].
* [[Hispana Esperanto-muzeo]], en [[Hispanio]], urbo [[Sant Pau d'Ordal]], kreskis el la kolektado, kiun [[Luis Hernández Yzal]] komencis en 1963, malfermiĝis en 1968, kaj en 1993 nombris 8400 librojn, 12315 jarkolektojn de 2485 periodaĵoj. Vidu katalogon: [http://users.pandora.be/ikef rr_hemkat.html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Internacia [[Muzeo por Paco kaj Solidaro]] en [[Samarkando]] ([[Uzbekio]]) estis fondita en [[1986]] zorge de la Klubo de Internacia Amikeco, kun la celo antaŭenigi pacon kaj tutmondan konscion; ĝi ekspozicias proksimume 20 000 librojn, artaĵojn, kaj memoraĵojn el 100 landoj.
* [[Kvinpetalo]] en ([[Francio]]), apud [[Poitiers]], vilaĝo [[Bouresse]] ricevis la bibliotekojn de [[Roger Bernard (esperantisto)|Roger Bernard]] kaj [[Gaston Waringhien]].
* [[Libraro Ludovika]] en [[Longejlo]] ([[Kebekio]], [[Kanado]]) estas la plej granda aktive kreskanta Esperanto-biblioteko de [[Norda Ameriko]].
* [[Nacia Esperanto-Muzeo]] en [[Francio]], urbeto [[Gray]] estas publika arkivejo, dokumentejo, kaj havas konstantan ekspozicion pri Esperanto.
* Biblioteko de [[Interkultura Centro Herzberg]], [[Germanio]].
* Esperanto-Biblioteko en [[Ŝimonoseki]], [[Japanio]], fondita en 2013.
* [[Esperantia Biblioteko]] kaj [[Ideala Esperanto-Biblioteko]] estas la nomoj de eldonserioj.
* [[Muzeo de Esperanto de Subirats]] en [[Katalunio]] ([[Hispanio]]), havas milojn da libroj.

== Gravaj historiaj kolektoj ==
* [[Biblioteko de Saratov]] havas nun la reston de la kolekto de [[Georgo K. Davidov]] ekzistanta antaŭ la [[unua mondmilito]]. Davidov perdis sian kolekton dum la rusa revolucio kaj civila milito.
* Biblioteko de [[Saksa Esperanto-Instituto]] estis fondita en 1908. Post la unua mondomilito oni nomis la instituton Esperanto-Instituto por la Germana Regno. En [[1936]], post la dissolvo de la planlingvaj asocioj en [[Germanio]], la kolektaĵoj iris al la prusa ŝtata biblioteko, [[Berlino]]. Ili ankoraŭ ekzistas kadre de la ŝtata biblioteko, nun posedata de ''Stiftung Preußischer Kulturbesitz''.
* Biblioteko de la [[Esperantista Centra Oficejo]] de generalo Sebert en [[1929]] iris al la komerca ĉambro de [[Parizo]].
* Biblioteka kolekto de la [[Esperanto-Fondaĵo Cesar Vanbiervliet|Fondaĵo Vanbiervliet]] estas grandparte transdonita (ekde 2019) al la [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Antverpeno)|Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] (Belgio)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref&gt;(en) [https://mailchi.mp/21c0ad7da7f7/newsletter-hendrik-conscience-heritage-library-1320417?e=9e8247c617 ''The Esperanto collection of the Hendrik Conscience Heritage Library''], 2020, Newsletter for Researchers, Antwerpen.&lt;/ref&gt; kaj al la [[Internacia Esperanto-Arkivo]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Esperanto-Biblioteko Ramon Molera Pedrals|Esperanto-biblioteko Ramon Molera Podrals]]
* [[Biblioteko]]
* [[Internacia Federacio de Bibliotekaj Asocioj kaj Institucioj]]
* [[Little Free Library]]
* [[Anobii]]
* [https://epo.librarything.com/profile/Erfgoedbib Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
* [[Biblioteka Apogo Roma kaj Poul Thorsen]]
* [[Biblioteka Apogo Bachrich]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.math.chalmers.se/~martinw/esperanto/bibl/ Esperanto-bibliotekoj, bibliografioj kaj librokatalogoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en [[Virtuala Esperanto-Biblioteko|VEB]]
* [http://arkivo.esperanto-france.org/katalog.htm retejo de Biblioteko Hippolyte Sebert] en [[Parizo]]
* [http://www.cdeli.org retejo de CDELI] en [[Ĉaŭdefono]]
* [http://sites.google.com/site/esperantokortrijk/ retejo de Esperanto-Fondaĵo Cesar Vanbiervliet] en [[Kortrejko]]
* [http://www.esperanto-bibliothek.gmxhome.de/ben_ord/ordnung0.htm retejo de Germana Esperanto-Biblioteko]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en [[Aalen]]
* [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?mode=Basic&amp;vid=ONB&amp;tab=onb_sondersammlungen trovanto ĉe la IEMW]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en [[Vieno]]
* [https://anet.be/desktop/ehc serĉilo de la Esperanto-kolekto] en [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]], [[Antverpeno]]

[[Kategorio:Bibliotekoj]]
[[Kategorio:Esperanto-bibliotekoj|*]]
[[Kategorio:Listoj pri Esperanto]]</text>
      <sha1>5y5aabvn4espqci4cuxxoc36mvy6f34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kolombo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2220</id>
    <revision>
      <id>9503317</id>
      <parentid>9406577</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9670" sha1="3mrgcywhghvfc9mv2uvo7yscz2vqbok" xml:space="preserve">{{Tiu ĉi artikolo| temas pri la birdo-specio kolombo. Por '''urbo Kolombo en [[Srilanko]]''' vidu [[Kolombo (urbo)]] 
Pri '''leŭtenanto Kolombo''' temas artikolo [[Columbo]].
Pri '''sudamerika lando''' temas artikolo [[Kolombio]].}}
{{Taksonomio
|nomo = Rokkolombo
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|dosiero=Paloma bravía (Columba livia), Palacio de Nymphenburg, Múnich, Alemania01.JPG
|priskribo de dosiero = En Munkeno, Germanio, montrante la kolumbrustan irizecon
|dosiero2 = Columba livia.jpg
| dosiero larĝo=250px
| dosiero2 larĝo=250px
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Kolomboformaj]] ''Columbiformes''
|familio = [[Kolombedoj]] ''Columbidae''
|genro = [[Columba (genro)|''Columba'']] 
|specio = '''Rokkolombo'''  ''C. livia''
|dunomo = ''Columba livia''
|specio aŭtoritato = [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789
| statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Columba livia'' | page = e.T22690066A155493121 | year = 2019 | amends = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22690066A155493121.en | access-date = 19a de Februaro 2022 }}&lt;/ref&gt;
|mapo de vivoteritorioj =Columba livia distribution map.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
'''Kolombo''' estas la ordinara nomo por anoj el la [[kolombedoj]], familio de [[birdo]]j. La vorto taŭgas ankaŭ por la plej konata genro nome ''[[Columba (genro)|Columba]]''. Unu el la plej ĉieestaj kolomboj estas la „ordinara kolombo“ aŭ [[rokkolombo]] (''Columba livia'') aŭ ankoraǔ  „livio“&lt;ref&gt;[[PIV]] [https://vortaro.net/#livio_kd NPIV] Alirita la 289an de Marto 2025.&lt;/ref&gt;, kiu troveblas tra la tuta mondo. Tiu specio estis hejmigita de antaŭ longe kaj donis al la birdo la nomon [[hejmkolombo]] aŭ simple kolombo. Kiam tiuj birdoj vivas kiel [[sojla besto|sojlaj bestoj]] en urboj, oni nomas ilin [[urbokolombo]]j.

== [[Rokkolombo]] ==
La ordinara kolombo, el kiu ĉiuj rasoj evoluis, descendis el la rokkolombo. Rokkolomboj troviĝas en okcidenta kaj suda [[Eŭropo]], norda [[Afriko]] kaj suda [[Azio]], ekzemple en [[Barato]]; ili faras siajn hejmojn sur la rokaj klifoj ĉefe marbordaj, dum la [[sojla besto|sojla]] [[urbokolombo]] loĝas ie ajn en urboj. En [[Britio]], [[Irlando]] kaj granda parto de ties iama teritorio la rokkolombo estas pura nur en apartaj zonoj. La rokkolombo vivas ĉirkaŭ 3–5 jarojn sovaĝe kaj ĝis 15 jarojn en kaptiteco, kvankam oni estis informita pri pli longvivintaj specimenoj.

== Aspekto ==
[[Dosiero:Columba livia - 01.jpg|eta|maldekstre|220ra|Detala bildo de kapo, kaj precize de okulo, beko kaj vaksaĵo.]]
La rokkolombo estas 32–37 cm longa kun enverguro de 64–72 cm. La blanka pugo de la pura rokkolombo estas ĝia plej klara identigilo, same kiel la du nigraj flankaj strioj en helgrizaj flugiloj; neniun el la du trajtoj havas ĉu la [[trukolombo]] ĉu la [[palumbo]]. La vosto havas nigran finan larĝan strion. Rokkolombo estas forta kaj rapida dumfluge, sed foje ŝvebas kaj lasas siajn flugilojn en formo de litero [[vo]].

Preskaŭ la tuta korpo estas blugriza ĝenerale; la kolo (kaj foje ankaŭ la brusto) montras belajn nuancojn violajn ĉefe antaŭe kaj verdajn ĉefe malantaŭe pli intense ol ĉe la [[trukolombo]]; la intenseco kaj beleco de la kolornuancoj de la kolo de la kolombo inspiris la titolon de la hispanaraba libro ''[[La kolumo de la kolombo]]'' de [[Ibn Hazm]] pri la nuancoj de la amo en homoj. La okulringo estas ĝenerale oranĝa. La kruroj kaj piedoj estas ruĝaj, la ungoj nigraj.

Etan prahistorian [[subspecio]]n de la rokkolombo, kiu vivis dum la [[lasta glaciepoko]] en [[Francio]], oni priskribis kiel ''Columba livia minuta''.

== Konduto ==
[[Dosiero:Rock Doves, Alışıq, West Azerbaijan Province, Iran - panoramio (17).jpg|thumb|maldekstre|Aro ripozanta sur klifodeklivo, montrante sian rokeman naturon.]]
Kolomboj estas ofte trovitaj en paroj en la [[reprodukta sezono]], sed ofte estas gregemaj, vivante en aroj de 50 ĝis 500 birdoj (depende de la manĝaĵprovizo).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gibbs|first1=David|url=https://books.google.com/books?id=aeZXAAAACAAJ&amp;q=Pigeons+and+Doves:+A+Guide+to+the+Pigeons+and+Doves+of+the+World|title=Pigeons and Doves: A Guide to the Pigeons and Doves of the World|last2=Barnes|first2=Eustace|last3=Cox|first3=John|publisher=Pica Press|year=2001|isbn=978-1-873403-60-0|location=United Kingdom|page=624}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gibbs&quot;&gt; Gibbs, David; Eustace Barnes; John Cox (2010-06-30). [https://books.google.es/books?id=r__Tx8QKQfMC&amp;redir_esc=y ''Pigeons and Doves: A Guide to the Pigeons and Doves of the World''.] United Kingdom: Pica Press. ISBN 978-1-873403-60-0. &lt;/ref&gt; Kiel predeblaj birdoj, ili devas konservi sian vigladon, kaj okaze de ĝenado kolombo ene de aro ekflugos kun brua flugilfrapado kiu signalas por aliaj kolomboj neceson ekflugi. La bruo de la ekflugo pliigas ju pli rapide kolombo batas siajn flugilojn, tiel reklamante la grandecon de perceptita minaco al siaj samaranoj.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1016/0003-3472(75)90136-0|title=Socially induced flight reactions in pigeons|journal=Animal Behaviour|volume=23|pages=597–601|year=1975|last1=Davis|first1=J.Michael|s2cid=53171567}}&lt;/ref&gt;

Ne-voĉaj sonoj inkluzivas laŭtan batan bruon ĉe ekflugo, piedfrapadon, sibladon kaj bekklakadon. Flugiloj ankaŭ povas esti frapegitaj dum flugoj, kutime dum memmontradoj aŭ post sekskuniĝo. Junuloj precipe klakas siajn bekojn, kutime por respondi al nestoinvado. La piedpremado ŝajnas intenca, kvankam por kiu celo estas neklara. Pieda stampado estas farita kun preciza piedo unue, montrante ke rokkolomboj havas &quot;piedpreferon&quot;, similan al homa [[manprefero]].&lt;ref name=&quot;Lowther-2020&quot; &gt; Lowther, Peter E.; Johnston, Richard F. (Marto 2020). Billerman, Shawn M (eld.). [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rocpig/cur/introduction &quot;Rock Pigeon (Columba livia)&quot;.] ''Birds of the World''. Cornell Lab of Ornithology. doi:10.2173/bow.rocpig.01. S2CID 216428981. &lt;/ref&gt;

[[Leterkolombo]]j, inkluzive de portantaj rasoj, estas konataj pro sia kapablo trovi sian hejmenvojon de longaj distancoj. Malgraŭ tiuj pruvitaj kapabloj, naturaj kolomboj estas sidemaj kaj malofte forlasas siajn lokajn areojn. Oni sugestis, ke en sia natura arida vivejo, ili dependas de tiu senco por flugi reen hejmen post furaĝado ĉar dezertoj malofte posedas navigaciajn [[rekonilo]]jn kiuj povus esti uzitaj.&lt;ref name = &quot;Cornell&quot;&gt;{{cite web | title =Rock Pigeon | publisher =Cornell Laboratory of Ornithology | url =http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Rock_Pigeon_dtl.html | work =All About Birds | access-date =2008-02-19 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20090316130330/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Rock_Pigeon_dtl.html | archivedate =2009-03-16 }}&lt;/ref&gt; Delonge oni konas la kapablon de la kolomboj por orientiĝi al la loĝejo. Kiel por aliaj birdoj, oni studis la kapablon de kolomboj por kompreni la elektromagnetismon de la [[Tero]]. Sed lastatempe ĵusa studo montris, ke kolomboj povas ankaŭ konstrui sian flugmapon per flarado. Precize ili povas distingi dimetilsulfuron, komponaĵon elsendita el [[fitoplanktono]] en la maro, la monoterpenojn, elsenditajn el vegetaĵaro, por ekzemplo de pinoj, kaj trian kompontipon kiel ksilenojn, toluenojn kaj benzenojn, de homa deveno okazigitajn ĝenerale el uzado de brulaĵoj. Kombinante tiujn tri tipojn de odoroj, ili povas lokigi la marbordon, la arbarojn, kultivojn kaj parkojn kaj urbajn areojn, pere de kio ili konstruas sian mapon.&lt;ref&gt;&quot;La orientación de las palomas, cuestión de olfato&quot;, ''Aves y naturaleza'' Nº33, p. 17. Citita el Zannoni, N. kaj aliaj (2020). Identifying volatile organic compounds used for olfactory navigation by homing pigeons. ''Scientific Reports'', 10 (1); DOI: 10.1038/s41598-020-72525-2&lt;/ref&gt;

== Ĉe homoj ==
Homaro ĝuas avantaĝon de miloj da jaroj de hejmigitaj kolomboj. Kun la baza sovaĝa park-kolombo, kaj kun la ĉampiona vet-kolombo, kiu kostas milojn da dolaroj, kolomboj donas al la homaro eblecon apreci la belecon de tiuj birdoj ie ajn. De antikva tempo, oni uzis kolombojn por porti mesaĝojn, kaj en periodoj de paco kaj de milito.

Ankaŭ, kolombojn oni mencias ofte en la judkristana [[Biblio]], de kiu sekvas ke la blanka kolombo kun [[olivarbo|olivarba]] branĉo enbeke estas [[simbolo]] de [[paco]].

=== Diversaj rasoj ===
Centoj, se ne miloj da rasoj brediĝas por diversaj celoj: grandaj kolomboj por manĝi, tre belaj tipoj por konkuraj ekspozicioj, [[kolombado|konkursaj kolomboj]] kaj [[mesaĝa kolombo|mesaĝaj kolomboj]] por veti kaj mesaĝi, [[rula kolombo|rulaj kolomboj]] por iliaj aeraj akrobatemoj kaj tipleraj kolomboj por iliaj kapablecoj por longdaǔraj flugoj. Tiukadre oni kreis eĉ organizitan ŝatokupon, nome ''Kolombofilio'' (vidu artikolon [[Kolombobredado]].

{{-}}

== Bildogalerio ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Feral Pigeon Columba livia, Bangalore, Karnataka, India.jpg
Columba livia Baltasound Shetland 1.jpg
Columba livia 02.jpg
Columba livia -Japan-8a.jpg
Columba livia MHNT.ZOO.2010.11.73.7.jpg |Ovoj de ''Columba livia'' - [[MHNT]]
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|q=Kolombo|ReVo=kolomb}}
{{Portalo Birdoj}}
* [[Leterkolombo]]
* [[Hejmkolombo]]
* [[Urbokolombo]]
* [[Kopetdagaj duonarbaroj kaj arbarstepo]]
* [[Kolombobredado]]

== Notoj ==
{{Referencoj}}{{Unua}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kolomboformaj]]
[[Kategorio:Afrotropisa faŭno]]
[[Kategorio:Orientalisa faŭno]]
[[Kategorio:Palearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Columba]]</text>
      <sha1>3mrgcywhghvfc9mv2uvo7yscz2vqbok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2331</id>
    <revision>
      <id>9503324</id>
      <parentid>9491489</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16172" sha1="ael2xic3oc1zzm5mmmfn1ejtlkb8886" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=RU/AM/AZ/BY/KZ/KG/MD/TJ/TK/UZ|situo sur mapo=neniu|mapligilo=ne}}
[[Dosiero:Flag of the CIS.svg|eta|240px|Flago de la Komunumo de sendependaj ŝtatoj]]
[[Dosiero:Orthographic projection map of the Commonwealth of Independent States (2014–2022).svg|eta|300px|Mapo de la Komunumo de sendependaj ŝtatoj, kiu konsistas el la plejparto de la ekssoveta teritorio.]]
[[Dosiero:CIS meeting 2008.jpg|eta|300px|Kunsido de estroj de la KSŜ en [[Biŝkeko]], 2008.]]
[[Dosiero:Eurasia_and_eurasianism.png|eta|301x301ra|[[Eurazio]] kaj [[Eŭrazia Unio]]]]
'''Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj''' ('''KSŜ''') estas interŝtata organizaĵo kreita laŭ iniciato de [[Belorusio]], [[Ukrainio]] kaj [[Rusio]]. En la interkonsento, subskribita la [[8-an de decembro]] [[1991]] en urbo [[Minsko]] (Belorusio), ĉi tiuj ŝtatoj konstatis, ke pro la profunda krizo kaj disfalo [[Sovetunio]] ĉesas sian ekzistadon. Samtempe, ili deklaris pri sia strebo al establiĝo de diversaspekta kunlaborado en la sferoj politika, ekonomia, kultura, humana ka.

== Historio ==
La [[21-an de decembro]] [[1991]] al la interkonsento aliĝis [[Azerbajĝano]], [[Armenio]], [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]], [[Moldava Respubliko|Moldavio]], [[Taĝikio]], [[Turkmenio]], [[Uzbekio]]. Ekster la organizaĵo restis 4 pliaj respublikoj de iama [[Sovetunio]]: [[Estonio]], [[Latvio]], [[Litovio]] kaj [[Kartvelio]]. Pro la politika kaj ekonomia premo (laŭ kelkaj komentoj, ankaŭ pro la konflikto en [[Abĥazio]]), la lasta membro, [[Kartvelio]] ankaŭ devis aliĝi al KSŜ en septembro de [[1992]]. [[Mongolio]] partoprenas kiel observa ŝtato en kelkaj organoj de la KSŜ.

En [[1993]] jaro estis akceptita Statuto de la organizaĵo, kiu deklaras sferojn de la komuna agado: defendo de la rajtoj kaj liberecoj de la homoj, kunordigo de eksteraj politikaj rilatoj, kunlaboro por la kreado de komuna ekonomia spaco, batalo kontraŭ organizita krimo, kunlaboro en defenda politiko kaj defendo de ŝtatlimoj. Tiele kelkaj membroj de KSŜ starigis la novan organizaĵon de la [[Eŭrazia Ekonomia Komunumo]] kun la celo krei tute organizitan sistemon de [[komuna merkato]].

Estis kreitaj organoj de KSŜ: Konsilio de Ŝtatestroj, Konsilio de Registarestroj, Interŝtata Ekonomika Konsilio, Interparlamenta Asembleo ka. Pro la malsamaj celoj de la membro-ŝtatoj kaj internaj kontraŭstaroj, plimulto de la decidoj de supremenciitaj organoj, ne plenumiĝas.

La rezidejo de la Ekzekuta Sekretario de KSŜ troviĝas en [[Minsko]], de la Interparlamenta Asembleo – en [[Sankt-Peterburgo]], de la ceteraj organoj – en [[Moskvo]].

== Membreco kaj ŝanĝoj en la anaro ==
Kiel menciite [[Kartvelio]], kiu komence preferis resti ekster KSŜ, membriĝis en 1992 (laŭ iuj la {{daton|3|decembro|1993}}). Ĝia aneco finiĝis la {{daton|18|aŭgusto|2009}}. Fakte ĝi jam en aŭgusto 2008 proklamis sian malmembrecon, sed formale devis resti membro dum plia jaro.

[[Turkmenio]] de la {{dato|25|aŭgusto|2005}} estas nur asociita membro.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Lando
! Subskribo
! Ratifo
! Ĉarto ratifita
! Membrostatuso
|-
| {{ARM}} || 21a Decembro 1991 || 18a Februaro 1992 || 16a Marto 1994 ||Oficiala membro
|-
| {{AZE}} || 21a Decembro 1991 || 24a Septembro 1993 || 14a Decembro 1993 ||Oficiala membro
|-
| {{BLR}} || 21a Decembro 1991 || 10a Decembro 1991 || 18a Januaro 1994 ||Oficiala membro
|-
| {{KAZ}} || 21a Decembro 1991 || 23a Decembro 1991 || 20a Aprilo 1994 ||Oficiala membro
|-
| {{KGZ}} || 21a Decembro 1991 || 6a Marto 1992 || 12a Aprilo 1994 ||Oficiala membro
|-
| {{MDA}} || 21a Decembro 1991 || 8a Aprilo 1994 || 27a Junio 1994 ||Oficiala membro
|-
| {{RUS}} || 8a Decembro 1991 || 12a Decembro 1991 || 20a Julio 1993 ||Oficiala membro
|-
| {{TJK}} || 21a Decembro 1991 || 26a Junio 1993 || 4a Aŭgusto 1993 ||Oficiala membro
|-
| {{UZB}} || 21a Decembro 1991 || 1a Aprilo 1992 || 9a Februaro 1994 ||Oficiala membro
|}

=== Partoprenintaj ŝtatoj ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Lando
! Subskribo
! Ratifo
! Ĉarto ratifita
! Membrostatuso
|-
| {{TKM}} || 21a Decembro 1991 || 26a Decembro 1991 || Ne ratifita || Neoficiala asocia membro
|}

Kvankam Ukrainio estis unu el la tri fondintaj ŝtatoj kaj ratifis la Kreotraktaton en Decembro 1991, Ukrainio ''ne'' elektis ratifi la Ĉarton de KSŜ.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=O-v2Uhprr7cC&amp;pg=PA44&amp;dq=Ukraine+did+not+choose+to+ratify+the+CIS+Charter&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=PLSgUqm1McGR1AX16IGwAw&amp;ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Ukraine%20did%20not%20choose%20to%20ratify%20the%20CIS%20Charter&amp;f=false]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=to6U__f00b8C&amp;pg=PA16&amp;dq=Ukraine+founding+countries+CIS&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=07SgUvqLIIHJ0AWo2oCwBQ&amp;ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Ukraine%20founding%20countries%20CIS&amp;f=false]{{404|date=January 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; En 1993 Ukrainio iĝis &quot;Asocia Membro&quot; de KSŜ.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=0IMaWuaYRnQC&amp;pg=PA142&amp;dq=CIS+Ukraine+membership&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=urWgUtGoNMLD0QWcwoGgAg&amp;ved=0CHUQ6AEwCTgK#v=onepage&amp;q=CIS%20Ukraine%20membership&amp;f=false]&lt;/ref&gt;

=== Iamaj membroj ŝtatoj ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Lando
!Subskribo
!Ratifo
!Ĉarto ratifita
!Retiriĝo
!Efektive
|-
| {{GEO}} || — || [[3a de decembro]] [[1993]] || [[19a de aprilo]] [[1994]] || [[18a de aŭgusto]] [[2008]] || [[17a de aŭgusto]] [[2009]]
|-
|{{UKR}}
|8a Decembro 1991
|—
|—
|—
|—
|}
Ukrainio, sen subskribo de la Ĉarto de la KSŜ de la 22-a de januaro 1993, estis laŭjure ne membroŝtato de la ŝtatkomunumo, sed havis la statuson de fondŝtato kaj membroŝtato de la KSŜ. Ekde aprilo 2014, la kunlaboro de Ukrainio ene de la KSŜ estis minimumigita. Ukrainio retiriĝis de kelkaj plurflankaj interkonsentoj ene de la KSŜ kaj suspendis membrecon en multaj sektoraj kunlaboraj korpoj.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cis.mfa.gov.ua/ua/ukraine-cis/cooperation|title=Permanent Representation of Ukraine to the CIS Coordinating Institutions. Ukraine's participation in the CIS|accessdate=12 січня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408162009/http://cis.mfa.gov.ua/ua/ukraine-cis/cooperation|archivedate=8 квітня 2016|deadurl=yes|url-status=live|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2022-01-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160408162009/http://cis.mfa.gov.ua/ua/ukraine-cis/cooperation|arkivdato=2016-04-08}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408162009/http://cis.mfa.gov.ua/ua/ukraine-cis/cooperation |date=2016-04-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://cis.mfa.gov.ua/ua/ukraine-cis/cooperation |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160408162009/http://cis.mfa.gov.ua/ua/ukraine-cis/cooperation |arkivdato=2016-04-08 }}&lt;/ref&gt; La 19-an de majo 2018, la Prezidanto subskribis Dekreton pri la fina ĉesigo de la partopreno de Ukrainio en la laŭleĝaj organoj de la KSŜ.&lt;ref&gt;[https://www.pravda.com.ua/news/2018/05/19/7180769/ Ukraine will withdraw all its representatives from the statutory bodies of the CIS | Ukrainian Pravda (pravda.com.ua)]&lt;/ref&gt; La Ministerio de Eksterlandaj Aferoj de Ukrainio anoncis la efektivan finon de la procezo de retiriĝo de Ukrainio el la KSŜ.&lt;ref&gt;[https://www.radiosvoboda.org/a/ukrayina-dosi-v-snd-chy-ni/30969197.html Is Ukraine still in the CIS or not? (radiosvoboda.org)]&lt;/ref&gt;

== Estroj ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|'''Nomo'''
! style=&quot;text-align:center;&quot;|'''Lando'''
! style=&quot;text-align:center;&quot;|'''Tempo'''
|-
|align=&quot;left&quot; |Ivan Koroĉenja
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{BLR}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[26a de decembro]] [[1991]] – [[29a de aprilo]] [[1998]]
|-
|align=&quot;left&quot; |Boris Berezovski
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{RUS}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|29a de aprilo 1998 – [[4a de marto]] [[1999]]
|-
|align=&quot;left&quot; |Ivan Koroĉenja
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{BLR}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|4a de marto – [[2a de aprilo]] 1999
|-
|align=&quot;left&quot; |Juri Jarov
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{RUS}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2a de aprilo 1999 – [[14a de junio]] [[2004]]
|-
|align=&quot;left&quot; |Vladimir Ruŝajlo
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{RUS}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|14a de junio 2004 – [[5a de oktobro]] [[2007]]
|-
|align=&quot;left&quot; |Sergei Lebedev
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{RUS}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|5a de oktobro 2007 -
|}

== Homaj rajtoj ==
Ekde ties eko, unu el ĉefaj celoj de KSŜ estis havigi forumon por diskuti temojn rilatajn al la sociala kaj ekonomia disvolviĝo de la nove sendependaj ŝtatoj. Por plenumi tiun celon la ŝtatoj membroj interkonsentis por helpi kaj protekti la homajn rajtojn. Dekomence la klopodoj por plenumi tiun celon konsistis nur je deklaroj de bonaj intencoj, sed la [[26an de majo]] [[1995]], la KSŜ adoptis Konvencion pri Homaj Rajtoj kaj Fundamentaj Liberoj de la KSŜ.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.unhcr.org/refworld/type,MULTILATERALTREATY,CIS,RUS,49997ae32c,0.html|titolo=Commonwealth of Independent States Convention on Human Rights and Fundamental Freedoms|alirdato=24a de Marto 2013|jaro=1995}}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Eĉ antaŭ la homrajta traktato (1995) la Ĉarto de la KSŜ kiu estis adoptita en 1991 kreis, en artikolo 33, Homrajtan Konvencion sidanta en [[Minsko]], [[Belorusio]]. Tio estis konfirmita per decido de la Konsilio de Ŝtatestroj de la KSŜ en 1993. En 1995, la KSŜ enkondukis homrajtan traktaton kiu inkludas burĝajn kaj politikajn same kiel sociajn kaj ekonomiajn homajn rajtojn. Tiu traktato eniĝis en valido en 1998. La KSŜ-traktato estas formita laŭ la Eŭropa Homrajta Ĉarto, sed malhavas la fortajn efektivigajn mekanismojn de ĉi-lasta. En la KSŜ-traktato, la Homrajta Konvencio tre vage difinis aŭtoritaton. La Statuto de la Homrajta Konvencio, aliflanke, ankaŭ adoptita fare de la KSŜ al membroŝtatoj kiel decido, donas al la Komisiono la rajton ricevi interŝtatajn same kiel individuajn komunikadojn.

La KSŜ-traktato havigas kelkajn valorajn novaĵojn, kiuj ne estas trovataj en aliaj organizaĵoj. Aparte regionajn homrajtajn traktatojn kiel ekzemple la Eŭropa Homrajta Ĉarto laŭ la homaj rajtoj ĝi protektas ankaŭ la rimedojn de protekto. Tio inkludas la kombinaĵon de sociaj kaj ekonomiaj rajtoj kaj rajtojn al profesia eduko kaj civitaneco. Ĝi ankaŭ ofertas al ŝtatoj de iama Sovetunio la ŝancon trakti homrajtajn aferojn ene de pli konata kultura scenaro.

Tamen, KSŜ-membroj, precipe en [[Centrazio]], daŭre estas inter la plej malbonaj homrajtaj historioj de la mondo. Multaj aktivuloj montras la andijanan masakron de 2005 en [[Uzbekio]], aŭ la kulto al personeco ĉirkaŭ prezidanto [[Gurbanguli Berdimuĥamedov]] de [[Turkmenio]], por montri ke okazis preskaŭ neniu plibonigo en [[homaj rajtoj]] ekde la kolapso de Sovet-Unio en Mezazio. La firmiĝo de potenco de prezidanto [[Vladimir Putin]] rezultigis stabilan malkreskon en la modesta progreso de antaŭaj jaroj en Rusio. La Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj daŭre renkontas gravajn defiojn en renkontaj eĉ bazaj internaciaj normoj.

== Militaj strukturoj ==
La [[Organizaĵo de la Traktato por Kolektiva Sekureco]] (ruse Организация Negotiа о коллективной беспосности (akronime ОДКБ)) estas armea alianco inter Rusio, parto de Orienta Eŭropo (Belorusio) kaj Kaŭkazio. Ĝi estis fondita per traktato en 1992, kun organizaĵo establita en 2002. Rusio, Belorusio, Armenio, Kazaĥio, Kirgizio, Taĝikio kaj Uzbekio estas membroj de la alianco.

== Asociitaj organizaĵoj ==
== Aliaj agadoj ==
Oni disvolvigis organismojn, komitatojn kaj agadojn rilate al jeno:
* Observado en balotado kaj kontrolo de demokratiaj rajtoj.
* Interparlamenta Asembleo.
* Statuso de la [[rusa lingvo]].
* Sportaj eventoj.

== Ekonomia situacio ==
== Bildaro de moneroj ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:RR5009-0013 1 рубль 2001 медно-никелевый аверс.gif|1 rublo de 2001
Dosiero:RR5009-0013R 1 рубль 2001 медно-никелевый 10-летие Содружества Независимых Государств реверс.gif|1 rublo
Dosiero:RR5111-0097.gif|3 rubloj de 2001
Dosiero:RR5111-0097R 10-летие Содружества Независимых Государств.gif|Reverso de 3 rubloj
Dosiero:RR5111-0211 3 рубля серебро 2011 аверс.png|Anverso de 3 rubloj de 2011
Dosiero:RR5111-0222R.png|Reverso de 3 rubloj
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[GUUAM]]
* [[Ŝanhaja Kunlabora Organizaĵo]]
* [[Komunumo de Neagnoskitaj Ŝtatoj]] (СНГ-2)
* [[Komunumo de Nacioj]]
* [[Disfalo de Sovetunio]]
* [[Eŭropa Unio]]
* [[Historio de Rusio]]
* [[Sovetunio]]

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20201219161227/http://www.cis.minsk.by/ KSŜ Plenuma Komitato]
* [https://web.archive.org/web/20110207125534/http://cisstat.com/ Interŝtata Statistica Komitato de KSŜ]
* [http://www.therussiasite.org/legal/laws/CIScharter.html Ĉarto de KSŜ] {{Webarchiv|url=http://webarchive.loc.gov/all/20060720174729/http://www.therussiasite.org/legal/laws/CIScharter.html |date=2006-07-20 }}
* [http://www.pinr.com/report.php?ac=view_report&amp;report_id=309&amp;language_id=1 PINR - C.I.S. Struggles for Cohesion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060220183358/http://www.pinr.com/report.php?ac=view_report&amp;report_id=309&amp;language_id=1 |date=2006-02-20 }}
* [http://home.globalcustodian.com/newsshow.do?newsid=26824 RZB Rigarod al KSŜ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130319171104/http://home.globalcustodian.com/newsshow.do?newsid=26824 |date=2013-03-19 }}
* [http://www.foodsec.org/web/regional/europe/overview/en/ Nutrosekureco en Kaŭkazo kaj Moldavio (FAO)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130810031016/http://www.foodsec.org/web/regional/europe/overview/en/ |date=2013-08-10 }}
* Kembayev, Zhenis. [http://www.springer.com/law/international/book/978-3-540-87651-9?changeHeader Legal Aspects of the Regional Integration Processes in the Post-Soviet Area. Berlin-Heidelberg: Springer Verlag, 2009] (resumo kaj hazardaj paĝoj).
* [http://belarusdigest.com/story/belarus-leads-cis-2013-12531 Belorusio estras KSŜ en 2013] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130623113800/http://belarusdigest.com/story/belarus-leads-cis-2013-12531 |date=2013-06-23 }}
* [http://cis.minsk.by/ Belorusa retejo] ''(официальный сайт)''
* [http://www.cis.minsk.by/page.php?id=10284 Председатель Исполнительного комитета СНГ — Исполнительный секретарь СНГ Сергей Лебедев] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.e-cis.info/ retejo de KSŜ]
* [http://www.ksgp-cis.ru/ Совет Генеральных прокуроров de KSŜ] ''(официальный сайт)''
* [http://www.iacis.ru/html/ Межпарламентская ассамблея de KSŜ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070530154429/http://www.iacis.ru/html/ |date=2007-05-30 }} ''(официальный сайт)''
* [http://sudsng.org/ Экономический Суд de KSŜ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140701093253/http://www.sudsng.org/ |date=2014-07-01 }} ''(официальный сайт)''
* [http://www.sovetgt.org/ Совет по железнодорожному транспорту de KSŜ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220320134029/http://www.sovetgt.org/ |date=2022-03-20 }} ''(официальный сайт)''
* [http://www.cismission.mid.ru/ Представительство РФ при de KSŜ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140818055640/http://www.cismission.mid.ru/ |date=2014-08-18 }} ''(официальный сайт)''
* [http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html Единый реестр правовых актов и других документов Содружества Независимых Государств].

{{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj| ]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1991]]</text>
      <sha1>ael2xic3oc1zzm5mmmfn1ejtlkb8886</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marso (planedo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2709</id>
    <revision>
      <id>9503191</id>
      <parentid>9460231</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45377" sha1="6wntl1hhy098k6swusxua65bur8asnn" xml:space="preserve">{{prisupre|pri=planedo|dio el la romia mitologio|Marso (dio)|kompanio|Mars (kompanio)}}
{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = Marso [[Dosiero:Mars symbol (heavy white).svg|24px|♂]]
 |Kategorio = Planedo
 |Bildo = Mars Hubble.jpg
 |Dato_de_malkovro = [[Pratempo]]
 |Unua_superflugo = [[Mariner 4]]&lt;br /&gt;({{daton|14|julio|1965}})
 |Unua_enorbitiĝo = [[Mariner 9]]&lt;br /&gt;({{daton|14|novembro|1971}})
 |Unua_surteriĝo = Surmarsilo de [[Mars 3]]&lt;br /&gt;({{daton|2|decembro|1971}})
 |Unua_surfaca_veturilo = [[Mars Pathfinder]]&lt;br /&gt;({{daton|4|julio|1997}})
 |Granda_duonakso = 227 939 100 km (1,52 AU)
 |Periapsido = 206 669 000 km (1,38 AU)
 |Apoapsido = 249 209 300 km (1,67 AU)
 |Discentreco = 0,093 315
 |Periodo = 686,971 tagoj
 |Sinoda_periodo = 779,96 tagoj
 |Cirkulrapido = 24,077 km/s
 |Klinangulo = 1,850° (rilate al la ekliptiko); 5,65° (rilate al la suna ekvatoro); 1,67° (rilate al la sunsistema ebeno de Laplace)
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 49,562°
 |Argumento_de_periapsido = 286,537°
 |Naturaj_satelitoj = '''[[Naturaj satelitoj de Marso|2]]''' ([[Dejmo (luno)|Dejmo]] kaj [[Fobo (luno)|Fobo]])
 |Ringoj = Neniu
 |Diametro_ekv = (6 792,4 ± 0,2) km
 |Diametro_pol = (6 752,4 ± 0,2) km
 |Plateco = 0,00589 ± 0,00015
 |Areo = 1,447985 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Volumeno = 1,6318 × 10&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
 |Maso = 6,4185 × 10&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt; kg
 |Denso = 3934 kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
 |Falakcelo = 3,69 m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Liberiga_rapido = 5,027 km/s
 |Rotacia_periodo_sidera = 24,62296 horoj
 |Aksa_kliniteco = 25,19°
 |Albedo_geom = 0,15
 |Albedo_Bond = 0,25
 |Premo = 600-1000 Pa (6-10 mbar)
 |Temperaturo_min = 130 K
 |Temperaturo_ave = 210 K
 |Temperaturo_maks = 308 K
 |Videbla_magnitudo_min = +1,8
 |Videbla_magnitudo_maks = -2,91
 |Angula_diametro_min = 3,5&quot;
 |Angula_diametro_maks = 25,1&quot;
 |Mapo = Mars Géolocalisation.jpg
}}
'''Marso''' estas la kvara planedo de la [[Sunsistemo]] laŭ distanco ekde la [[Suno]]. Ĝi estas konata ekde la pratempo, ĉar ĝi estas klare videbla en la nokta ĉielo de [[Tero]], kaj ŝuldas sian nomon al [[Marso (dio)|Marso]], la romia dio de milito. Ĝia [[Astronomia simbolo|planeda simbolo]] ([[♂]]) montras la [[egido]]n kaj [[lanco]]n de la dio, kaj identas la simbolon de la [[vira sekso]].
{{Ĉefartikolo|Simbolo de Marso}}

Marso estas foje nomata la &quot;Ruĝa Planedo&quot; pro sia ruĝa aspekto, kaj pro granda kvanto da [[fera oksido]] en sia ŝelo; ĝi ankaŭ estas konsiderata la frata planedo de [[Venuso (planedo)|Venuso]] kaj [[Tero]].

Marso estas malvarma, dezerta mondo, [[Tersimila planedo|simila al Tero]], kun maldensega [[atmosfero]]. Ĝia surfaco estas simila kaj al [[Luno]], pro [[Alfrapa kratero|alfrapaj krateroj]], kaj al [[Tero]], pro [[vulkano]]j, [[valo]]j, [[dezerto]]j kaj [[Polusa glacikovro|polusaj kalotoj]]. Sur Marso ankaŭ situas ''[[Olympus Mons]]'', unu el la plej altaj konataj [[monto]]j en la Sunsistemo, kaj la [[Mariner-valoj]], unu el la plej larĝaj [[kanjono]]j.

La marsa tago daŭras 24,6 horojn. La planedo havas sezonojn, polusan [[glacio]]n kaj eble iam havis [[rivero]]jn kaj grandan maron. Tamen, Marso estas multe pli malgranda ol Tero, tial ĝi ne povas teni sufiĉan aeron sub sia roza ĉielo, por [[forceja efiko|varmigi sin]] kaj allasi grandan floradon de vivo: la nuna aero estas tiel maldensa, ke akvo ne povas esti fluida, kaj eĉ akva glacio ne fandas, sed bolas (kiel glacio de [[karbona dioksido]] sur Tero). La temperaturo kaj premo sur Marso estas tro malaltaj por homa vivo sen premovesto; homa sango bolus pro manko de premo.

== Fizikaj ecoj ==
[[Dosiero:Mars Earth Comparison.png|eta|maldekstra|Komparo inter la [[Tero]] kaj Marso laŭ grando.]]
La [[radiuso]] de Marso estas ĉirkaŭ duono de la tera radiuso. Marso estas malpli densa ol Tero, havante proksimume 15% el la tera [[volumeno]] sed nur 11% el ĝia [[maso]]. Ĝia [[areo]] estas nur iom malpli granda ol la suma areo de la teraj [[kontinento]]j.&lt;ref name=&quot;nssdc&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html|titolo=Mars Fact Sheet|alirdato=2006-06-24|aŭtoro=Williams, David R.|dato=1a de Septembro 2004|verko=National Space Science Data Center|eldoninto=NASA|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html|arkivdato=2010-06-12}}&lt;/ref&gt; Rilate al aliaj rokaj planedoj, Marso estas pli granda kaj havas multe pli da maso ol [[Merkuro (planedo)|Merkuro]], sed ĉi-lasta estas pli densa kaj tial posedas pli grandan gravitan forton ĉe sia supraĵo. Marso ankaŭ estas proksimume mezvoje en grando, maso, kaj supraĵo-gravito inter la Tero kaj la [[Luno]]: la Luno havas duonon de la diametro de Marso, la Tero duoblon; la Tero havas proksimume dek fojojn pli da maso ol Marso, la Luno dek fojojn malpli.

La ruĝ-oranĝkolora aspekto de la marsa supraĵo ŝuldiĝas al la abundo de [[hematito]] sur la supraĵo.

=== Geologio ===

La norda duonsfero de la planedo atestas pri antikva akvofluado – pri riveroj kaj eĉ granda maro – sed la suda duonsfero estas tre kraterhava, kiel la Luno aŭ [[Merkuro]]. La suda tero estas multe pli alta ol la nordo.

Marso, kiel la Tero, havas polusan glacion: tiel ordinaran akvan glacion, kiel karbon-dioksidan glacion (tiel nomata seka glacio). Plimulto de la glacio estas akva. Ĉe la norda poluso seka glacio estas nur vintre, sed ĉe la suda poluso estas konstanta tavolo de seka glacio.

Marso havas unu el la plej altaj montoj konataj al homo, ''[[Olympus Mons]]'' (&quot;monto [[Olimpo]]&quot;), kiu estas 24&amp;nbsp;km alta de bazo al pinto. Eĉ ĉe la bazo (500&amp;nbsp;km en diametro), la klifo estas 6&amp;nbsp;km en alteco. Marso ankaŭ havas grandegan kanjonon, ''Valles Marineris'', kiu estas 4000&amp;nbsp;km en longeco kaj 2–7&amp;nbsp;km en profundeco. En la sudo estas kratero mezuranta 2300&amp;nbsp;km en diametro kaj 7&amp;nbsp;km en profundo: ''[[Hellas Planitia]]'' (&quot;[[Helenio|Helenia]] [[ebenaĵo]]&quot;). Por komparo, la pinto de [[Monto Everesto]] sur Tero estas 8,85&amp;nbsp;km super la maro.

Surbaze de elorbitaj observadoj kaj de la pristudo de marsaj [[meteorito]]j falintaj teren, la supraĵo de Marso ŝajnas konsisti ĉefe el [[bazalto]]. Pluraj indikaĵoj pensigas, ke la marsa bazalto estas pli riĉa je [[silicia dioksido]] ol la tipa tera bazalto, kaj tial similas al [[andesita roko|andesitaj rokoj]]; ankaŭ sur surfaco de Marso povas esti vitro el silicia duoksido. La plejparton de la surfaco, krome, kovras ege subtila [[polvo]] de [[hematito]].&lt;ref name=sci300a&gt;{{cite journal | last=Christensen | first=Philip R. | coauthors=''et al''. | date=2003-06-27 | title=Morphology and Composition of the Surface of Mars: Mars Odyssey THEMIS Results | journal=Science | volume=300 | issue=5628 | pages=2056–2061 | doi=10.1126/science.1080885 | pmid=12791998  | issn = 0036-8075 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sci300b&gt;{{cite journal | last=Golombek | first=Matthew P. | date=2003-06-27 | title=The Surface of Mars: Not Just Dust and Rocks | journal=Science | volume=300 | issue=5628 | pages=2043–2044 | doi=10.1126/science.1082927 | pmid=12829771 }}&lt;/ref&gt;

Kvankam Marso ne posedas tutplanedan [[magneta kampo|magnetan kampon]],&lt;ref name=&quot;magnetosfero&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://mgs-mager.gsfc.nasa.gov/Kids/magfield.html|titolo=Magnetic Fields and Mars|alirdato=2009-07-17|aŭtoro=Valentine, Theresa; Amde, Lishan|dato=2006-11-09|eldoninto=Mars Global Surveyor @ NASA}}&lt;/ref&gt; observoj montris, ke partoj el la krusto de la planedo posedas malajn magnetajn kampojn - kio pensigas, ke pasintece ekzistis tutplaneda magneta kampo, kies direkto maliĝis de tempo al tempo. Efektive, la magnetismaj indikaĵoj trovitaj en marsaj mineraloj tute similas tiujn, kiuj observeblas ĉe la marfundoj de Tero. Laŭ teorio, kiu estis publikita en [[1999]] kaj pliampleksigita en [[oktobro]] [[2005]] post surlokaj esploroj de la usona kosmosondilo ''[[Mars Global Surveyor]]'', tiu pramagnetigo pruvas, ke Marso estis [[tektoniko|tektonike]] aktiva antaŭ kvar miliardoj da jaroj, antaŭ kiam la planeda [[dinamo]] ĉesis funkcii kaj la magneta kampo de la planedo malaperis.&lt;ref name=&quot;tektoniko&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/mgs_plates.html|titolo=New Map Provides More Evidence Mars Once Like Earth|alirdato=2006-03-17|eldoninto=NASA/Goddard Space Flight Center|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190627034552/https://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/mgs_plates.html|arkivdato=2019-06-27}}&lt;/ref&gt;

Laŭ la nun agnoskitaj modeloj pri la ena strukturo de Marso, la planeda [[kerno]] havas radiuson de proksimume 1480-1800 kilometroj (laŭ diversaj opinioj), kaj konsistas ĉefe el [[fero]], [[nikelo]] kaj (je 14-17%) [[sulfuro]]. La kerno estas parte likva, kaj ĝia denso estas duoble pli malgranda ol tiu de la [[terkerno]]. La marsan kernon ĉirkaŭas [[mantelo]] el [[silikato]]j, kiu respondecis pri la estigo de la ĉefaj tektonikaj kaj vulkanaj fenomenoj ĉe la planeda supraĵo. La averaĝa dikeco de la krusto de la planedo estas proksimume 50&amp;nbsp;km, kun maksimuma dikeco de 125&amp;nbsp;km.&lt;ref name=jacque03&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.anl.gov/Media_Center/News/2003/030926mars.htm|titolo=APS X-rays reveal secrets of Mars' core|alirdato=2006-07-01|aŭtoro=Jacqué, Dave|dato=2003-09-26|eldoninto=Argonne National Laboratory}}&lt;/ref&gt; La tera krusto averaĝe dikas nur 40 kilometrojn, kio estas triono de la marsa, kompare al la grando de la planedo.

Marso estas preskaŭ, se ne tute, geologie mortinta; la fino de rimarkindaj vulkanaj fenomenoj ĉesigis la encirkuligon de kemiaĵoj kaj mineraloj inter la supraĵo kaj la eno de la planedo.&lt;ref name=hannsson97&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Mars and the Development of Life|url=https://archive.org/details/marsdevelopmento0002hans|familia nomo=Hannsson|persona nomo=Anders|jaro=1997|eldoninto=Wiley|ISBN=0-471-96606-1}}&lt;/ref&gt;

=== Geologiaj epokoj ===
[[Dosiero:Mars Viking 11h016.png|eta|La surfaco de Marso fotita per la sondilo [[Viking 1]].]]
Eblas dividi la geologian historion de Marso laŭ pluraj kategorioj, sed la plej vaste agnoskita divido estas la jena:&lt;ref name=jog91&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Stratigraphy of Mars|familia nomo=Tanaka|persona nomo=K. L.|jaro=1986|gazeto=Journal of Geophysical Research|volumo=91|numero=B13|COI=10.1029/JB091iB13p0E139|paĝoj=E139–E158}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ssr_96_1_4&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=Cratering Chronology and the Evolution of Mars|aŭtoro=Hartmann, William K.; Neukum, Gerhard|jaro=2001|monato=aprilo|gazeto=Space Science Reviews|volumo=96|numero=1/4|biblioteka kodo=2001SSRv...96..165H|paĝoj=165–194}}&lt;/ref&gt;
* [[Noaa epoko]] (laŭ la nomo de la marsa regiono ''[[Noachis Terra]]'', kio signifas &quot;lando de [[Noao]]&quot;): ĉi tiam formiĝis la plej antikvaj partoj el la nuna supraĵo de Marso, antaŭ ĉirkaŭ 4-3,5 miliardoj da jaroj. Ĉi-epokaj regionoj aparte riĉas je grandaj [[alfrapa kratero|alfrapaj krateroj]]. La vulkana altebenaĵo Tharsis supozeble formiĝis dum tiu ĉi periodo kaj spertis abundajn inundojn de likva akvo dum la lasta parto de la epoko.
* [[Hesperia epoko]] (laŭ la nomo de la marsa regiono ''[[Hesperia Planum]]'', kiu siavice devenas de [[Hesperio]], persono el la [[helena mitologio]]): antaŭ ĉirkaŭ 3,5-3 miliardoj da jaroj. Tiun ĉi epokon karakterizis la formiĝo de ampleksaj [[lafo]]-ebenaĵoj.
* [[Amazona epoko]] (laŭ la nomo de la marsa regiono ''[[Amazonis Planitia]]'', kiu fontas el la [[Amazonoj]], mitologiaj militistinoj): ekde antaŭ ĉirkaŭ 3 miliardoj da jaroj ĝis nun. Regionoj formiĝintaj dum tiu ĉi epoko malabundas je alfrapkrateroj, sed, krom tio, ili posedas la plej diversajn karakterizajn trajtojn. Unu el la plej granda sunsistema vulkano, ''[[Olympus Mons]]'', formiĝis dum la Amazona epoko.

Geologiaj fenomenoj plu okazas sur Marso. La {{daton|19|februaro|2008}}, per fotoj fare de la usona kosmoesplorilo ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'', oni malkovris la elfalon de lavango de materialoj.&lt;ref name=dc080304&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://dsc.discovery.com/news/2008/03/04/mars-avalanche.html|titolo=Mars avalanche caught on camera|alirdato=2009-03-04|dato=2008-03-04|verko=Discovery Channel|eldoninto=Discovery Communications}}&lt;/ref&gt;

===Atmosfero===
{{Ĉefartikolo|Marsa atmosfero}}
[[Dosiero:Mars atmosphere 2.jpg|eta|maldekstre|La milda atmosfero de Marso videbla sur la horizonto.]]
La atmosfero de Marso estas tre maldensa, kun surfaca [[premo]] de nur 7 ĝis 9 [[Paskalo (mezurunuo)|hPa]] kompare al la 1013 hPa de la Tera atmosfero. Tio estas centono de la Tera atmosfero. La atmosfera premo varias konsiderinde pro la alteco, ekl preskaŭ 9 hPa en la plej profundaj depresioj, ĝis 1 hPa sur la pinto de la Olimpa Monto. Surbaze de informoj ĵus observitaj fundamente el la marsa orbito oni deduktis, ke la atmosfera kompono de la planedo estas esence jena: [[karbona dioksido]] en 95,3 %, kun 2,7 % de [[nitrogeno]], 1,6 % de [[argono]] kaj restaĵoj de molekula [[oksigeno]] (0,15 %), [[karbona monooksido]] (0,07 %) kaj [[vaporo]] el akvo (0,03 %). La proporcio de aliaj elementoj estas minimuma kaj restas ekster la mezureblo de la instrumentoj ĝis nun uzitaj. Tamen, pro la relative ĵusa konfirmo en 2015 de la estado de sezona akvo sur la marsa surfaco fare de la NASA, la informoj pri la proporcio de oksigeno kaj [[akvovaporo]] atmosferaj devas estis reviziitaj. Per tempa kriterio oni supozis, ke la enhavo de [[ozono]] estas 1000 fojojn pli malgranda ol en la Tero, pro kio ties tavolo, je 40&amp;nbsp;km de alteco, estas nekapabla bloki la [[Ultraviola radiado|ultraviolan radiadon]].

La atmosfero estas sufiĉe densa por esti hejmo de tre fortaj [[vento]]j kaj de grandaj [[polvoŝtormo]]j kiuj foje povas kovri la tutan planedon dum monatoj. Tiu vento estas responsa pri la ekzisto de [[sabloduno]]j en la marsaj dezertoj. La [[nubo]]j povas esti videblaj laŭ tri koloroj: blankaj, flavaj kaj bluaj. La blankaj nuboj estas el akvovaporo kondensita aŭ el karbona dioksido en polusaj latitudoj. La flavaj nuboj estas rezulto de la polvoŝtormoj kaj estas komponitaj el partikloj ĉirkaŭ 1 [[Mikrometro|mikron]] malgrandaj. La marsa ĉielo estas de milda koloro salmoroza pro la disigo de la lumo fare de la tre fajnaj polveroj devenaj de la ferhava grundo.

Vintre, en la mezaj latitudoj, la akvovaporo kondensiĝas en la atmosfero kaj formas malpezajn nubojn de tre fajnaj kristaloj el glacio. En la ekstremaj latitudoj, la kondensiĝo de la karbona dioksido formas aliajn nubojn kiuj konsistas el kristaloj de karbona neĝo. La malforta marsa atmosfero produktas [[forceja efiko|forcejan efikon]] kiu pliigas la surfacan temperaturon je ĉirkaŭ 5 gradoj; multe malpli ol tiu observita en Venuso kaj en la Tero.

===Klimato===
[[Dosiero:Sol454 Marte spirit.jpg|eta|upright=1.5|Vidaĵo de Marso.]]
Oni ne disponas ankoraŭ pri sufiĉaj informoj pri la marsa temperatura evoluo. Ĉar Marso estas multe pli malproksima el la Suno ol la Tero, ĝia [[klimato]] estas pli malvarma, kaj ĉefe ĉar la atmosfero, tiom maldensa, retenas malmultan varmon: tial la diferenco inter la tagaj kaj noktaj temperaturoj estas pli markataj ol tiu de la Tero. Al tio kontribuas ankaŭ la malalta temperatura konduktiveco de la marsa grundo.

La temperaturo en la surfaco dependas de la latitudo kaj montras sezonajn variaĵojn. La averaĝa surfaca [[temperaturo]] estas de ĉirkaŭ 218 [[Kelvino|K]] ({{GdC|−55}}). La dumtaga variado de la temperaturoj estas tre forta normale en atmosfero tiom milda. La dumtagaj maksimumaj temperaturoj, en la Ekvadoro kaj en somero, povas atingi {{GdC|20}} aŭ plie, dum la dumnoktaj minimumaj temperaturoj povas atingi facile {{GdC|−80}}. En la polusaj kaskedoj, en vintro la temperaturo povas malsupreniri ĝis {{GdC|−130}}.

Povas subite okazi [[polvoŝtormo]]j, kiuj povas daŭri dum semajnoj kaj eĉ dum monatoj, kiuj malheligas la tutan planedon, okazigitaj de ventoj de pli ol 150&amp;nbsp;km/h, kaj povas esti tiom grandaj kiom la planedo mem.

Dum unu marsa jaro parto de la CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; de la atmosfero kondensiĝas en la duonsfero kie estas vintro, aŭ sublimiĝas el la poluso al la atmosfero kiam estas somero. Konsekvence la atmosfera premo havas jaran variadon.

== Orbito ==
[[Dosiero:Mariner09.jpg|eta|maldekstre|''Mariner 9''; unua enorbitiĝo.]]
La averaĝa distanco inter Marso kaj la [[Suno]] egalas proksimume al 230 milionoj da kilometroj (1,5 [[astronomia unuo|AU]]), kaj la planedo ĉirkaŭiras la Sunon dum 687 teraj tagoj. Alivorte, unu marsa jaro egalas al ĉirkaŭ 1,88 teraj jaroj, kio signifas unu jaron kaj ĉirkaŭ 320 tagoj. Sed la marsa tago iom pli longas ol la tera: tagiĝoj sinsekvas post 24 horoj, 39 minutoj kaj 35,244 sekundoj.&lt;ref name=&quot;nssdc&quot; /&gt;

La [[aksa dekliniĝo]] de Marso estas 25,19 gradoj, simile al la aksa dekliniĝo de Tero.&lt;ref name=&quot;nssdc&quot; /&gt; Tial la du planedoj spertas similan sinsekvon de [[sezonoj]], kvankam la marsaj, pro la plilongeco de la jaro, daŭras preskaŭ duoble pli ol la teraj. Nuntempe la [[norda poluso]] de Marso havas direkton al la meza punkto inter la steloj [[Denebo]] kaj [[Alderamino]].&lt;ref name=barlow08&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere|familia nomo=Barlow|persona nomo=Nadine G.|jaro=2008|serio=Cambridge planetary science|volumo=8|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0521852269|paĝo=21}}&lt;/ref&gt;

La marsan orbiton karakterizas rimarkinda [[discentreco]], proksima al 0,09; el la sep ceteraj sunsistemaj planedoj, nur [[Merkuro (planedo)|Merkuro]] havas pli grandan discentrecon. Tamen la orbito de Marso estis multe pli cirkleca en la pasinteco. Antaŭ 1,35 milionoj da jaroj la discentreco estis proksima al 0,002 - multe malpli ol la hodiaŭa discentreco de la tera orbito.&lt;ref name=mars_eccentricity&gt;{{cite web | url=http://main.chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/MarsDist.html | title=Mars' Orbital eccentricity over time | work=Solex | publisher=Università degli Studi di Napoli Federico II | year=2003 | accessdate=2007-07-20 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2010-06-15 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20070907013516/http://main.chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/MarsDist.html | arkivdato=2007-09-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://main.chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/MarsDist.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-06-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070907013516/http://main.chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/MarsDist.html |arkivdato=2007-09-07 }}&lt;/ref&gt; La oscilperiodo de la marsa discentreco estas de 96 000 teraj jaroj, dum la tera discentreco varias dum 100 000 jaroj.&lt;ref name=Meeus2003&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ips-planetarium.org/planetarian/articles/whenmars.html|titolo=When Was Mars Last This Close?|alirdato=2008-01-18|familia nomo=Meeus|persona nomo=Jean|jaro=2003|monato=Marto|eldoninto=International Planetarium Society}}&lt;/ref&gt; Dum la lastaj 35 mil jaroj la orbito de Marso iom plidiscentriĝis, pro la efiko de la altirforto de la aliaj planedoj. Konsekvence de tio, la minimuma distanco inter Tero kaj Marso plu malgrandiĝos dum la venontaj 25 mil jaroj.&lt;ref name=Baalke2003&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mail-archive.com/meteorite-list@meteoritecentral.com/msg14044.html|titolo=Mars Makes Closest Approach In Nearly 60,000 Years|alirdato=2008-01-18|familia nomo=Baalke|persona nomo=Ron|dato=22a de Aŭgusto 2003|eldoninto=meteorite-list}}&lt;/ref&gt;

== Naturaj satelitoj ==
{{Ĉefartikolo|Naturaj satelitoj de Marso}}
[[Dosiero:Phobos deimos diff rotated.jpg|eta|dekstra|upright=1.25|Fobo (maldekstre) kaj Dejmo (dekstre).]]
Marso posedas du etajn lunojn, [[Fobo (luno)|Fobo]] kaj [[Dejmo (luno)|Dejmo]], kiuj ambaŭ orbitas tre proksime al la planedo. Pro ilia konsisto, supozeble temas pri kaptitaj [[asteroido]]j - ekzemple, similaj al [[5261 Eureka]], [[troja asteroido]]. Tamen, ilia origino restas necerta.&lt;ref name=esa31031&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=31031|titolo=Close Inspection for Phobos|alirdato=2006-06-13|verko=ESA website}}&lt;/ref&gt;

Fobon kaj Dejmon malkovris en [[1877]] la usona astronomiisto [[Asaph Hall]], kiu nomis ilin laŭ personoj el la [[helena mitologio]]: ili estas respektive [[personigo]]j de la timo kaj de la teruro, kaj akompanas sian patron [[Areso]]n, la [[dio]] de milito, en batalo. Areso poste ekkonatiĝis kiel Marso ĉe la [[Romianoj]].&lt;ref name=theoi&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.theoi.com/Olympios/AresAttendants.html|titolo=Ares Attendants: Deimos &amp; Phobos|alirdato=2006-06-13|verko=Greek Mythology}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=qjras19&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Martian satellites - 100 years on|aŭtoro=Hunt, G. E.; Michael, W. H.; Pascu, D.; Veverka, J.; Wilkins, G. A.; Woolfson, M.|jaro=1978|monato=Marto|gazeto=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society, Quarterly Journal|volumo=19|biblioteka kodo=1978QJRAS..19...90H|paĝoj=90–109}}&lt;/ref&gt;

Vidataj el la supraĵo de Marso, Fobo kaj Dejmo aspektas tre malsame kiel la tera [[Luno]]. Fobo leviĝas okcidente, subiras oriente kaj refoje leviĝas dum nur 11 horoj. Dejmo, kiu situas iomete ekster la [[sinkrona orbito]] de Marso, male, leviĝas oriente, sed trairas la marsan ĉielon ege malrapide, ĉar ĝia orbitperiodo preskaŭ egalas la turniĝperiodon de Marso.&lt;ref name=&quot;phobos.html&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nineplanets.org/phobos.html|titolo=Phobos|alirdato=2006-06-13|aŭtoro=Arnett, Bill|dato=20a de Novembro 2004|verko=nineplanets}}&lt;/ref&gt;

Pro la rimarkinda malalteco de la foba orbito, la luno estas nun altirata al Marso pro [[tajdo|tajdaj fortoj]]. Oni supozas, ke, dum la venontaj 50 milionoj da jaroj, ĝi kolizios kun Marso aŭ disiĝos en [[Planeda ringo|ringo]].&lt;ref name=&quot;phobos.html&quot; /&gt;

La origino de la du lunoj ne estas bone komprenita. Ilia malalta reflektopovo kaj ilia konsisto el karbonecaj [[ĥondrito]]j spegulas la ĉefajn trajtojn de [[asteroido]]j, kaj tial gravita kaptado fare de Marso estas la plej agnoskita teorio. La malstabila orbito de Fobo, krome, pensigas pri relative lastatempa kaptado. Aliflanke, ambaŭ lunoj havas preskaŭ perfekte cirklan orbiton, rimarkinde proksiman al la [[ekvatoro]], kio ege malkutimas ĉe kaptitaj objektoj. Tial ankaŭ la teorio pri formiĝo de la satelitoj samtempa kiel de Marso estas plukonsiderinda, kvankam tiel estas malklara, kial la konsisto de la du lunoj tiom malsimilas la marsan. Trie, kelkaj supozas, ke iu tria ĉielkorpo iam envolviĝis en la evoluo de la marsa lunaro kaj eble la du lunetoj estiĝis per kolizio.&lt;ref name=ellis07&gt;{{cite web | url=http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070517181817/http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html | archivedate=2007-05-17 | title=Geological History: Moons of Mars | publisher=CalSpace | first=Scott | last=Ellis | accessdate=2007-08-02 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2010-06-04 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20070517181817/http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html | arkivdato=2007-05-17 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070517181817/http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html |date=2007-05-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-06-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070517181817/http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html |arkivdato=2007-05-17 }}&lt;/ref&gt;

== Videblo de Tero ==
[[Dosiero:Apparent retrograde motion of Mars in 2003.gif|eta|maldekstra|La ŝajna retroenmovo de Marso en 2003, videbla de Tero.]]
Marso povas esti vidita el Tero per la [[nuda okulo]], kaj pro tio ĝi jam konatis kiel planedo en la [[pratempo]]. Ĝia koloro estas flava, oranĝa aŭ ruĝa, kaj ĝia heleco ege varias laŭ la situo de Marso rilate al Tero; la [[videbla magnitudo]] varias inter +1,86 kaj -2,94.&lt;ref name=&quot;nssdc&quot;/&gt; Tiun ĉi maksimuman helecon superas nur [[Venuso (planedo)|Venuso]], la [[Luno]] kaj la [[Suno]]; pro la varianta magnitudo, tamen, ankaŭ [[Jupitero (planedo)|Jupitero]] ofte estas pli hela ol Marso.

Kiam Suno, Tero kaj Marso eksituas proksimume laŭ rekto (kaj la Tero estas inter la Suno kaj Marso), oni diras, ke Marso estas, vidate el Tero, en [[Opozicio (astronomio)|opozicio]] al la Suno. Dum tiu tempo oni povas vidi ĝin plej bone, kiel ruĝa hela stelo en la nokta ĉielo. Tiam multaj trajtoj el la surfaco de Marso estas klare videblaj eĉ per neprofesia [[teleskopo]]; aparte rimarkindas la [[polusa kaloto|polusaj kalotoj]].&lt;ref name=shallowsky&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.shallowsky.com/mars.html|titolo=Mars Observing FAQ|alirdato=2006-06-15|familia nomo=Peck|persona nomo=Akkana|verko=Shallow Sky}}&lt;/ref&gt;

Ĉar la Tero estas iom pli rapida ol Marso dum sia rotaciado ĉirkaŭ la Suno, ĝi preterpasas Marson proksimume ĉiun 779-an tagon. Tiun tempon, kiu fakte varias inter 764 kaj 811 tagoj, oni nomas [[sinoda periodo]]. Tiu fenomeno havas interesan efikon ĉe la ŝajna movo de Marso en la tera ĉielo: fakte, se oni regule vidas Marson, oni povas konstati, ke ĝi antaŭ kaj post la opozicio faras bantosimilan movon rilate al la malantaŭaj [[Fiksita stelo|fiksitaj steloj]]. Tiu &quot;planeda banto&quot; (aŭ opozicia banto) estiĝas pro la angulo, sub kiu oni vidas Marson, dum la Tero preterpasas ĝin.

=== Rekordaj proksimiĝoj ===
La {{daton|27|aŭgusto|2003}}, je 9:51:13 [[universala tempo|UT]], okazis la maksimuma proksimiĝo inter Marso kaj Tero dum la lastaj 60 000 jaroj: 55 758.006&amp;nbsp;km (0,372719&amp;nbsp;AU). La pasinta tioma proksimiĝo okazis la {{daton|12|septembro}} en la jaro 57617 a.K.E., dum la venonta okazos jam en 2287.&lt;ref name=rao030822&gt;{{cite web | date=22a de Aŭgusto, 2003 | last=Rao | first=Joe | url=http://www.space.com/spacewatch/mars_10_closest_030822.html | title=NightSky Friday – Mars and Earth: The Top 10 Close Passes Since 3000 B.C. | work=Space.com | accessdate=2006-06-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20030824043709/http://www.space.com/spacewatch/mars_10_closest_030822.html | archivedate=2003-08-24 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2010-06-15 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20090520075032/http://www.space.com/spacewatch/mars_10_closest_030822.html | arkivdato=2009-05-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.space.com/spacewatch/mars_10_closest_030822.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-06-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090520075032/http://www.space.com/spacewatch/mars_10_closest_030822.html |arkivdato=2009-05-20 }}&lt;/ref&gt; Foje okazas tamen proksimiĝoj same rimarkindaj: ekzemple, la {{daton|22|aŭgusto|1924}} la distanco inter la du planedoj estis 0,37285&amp;nbsp;AU, kaj la {{daton|24|aŭgusto}} 2208 ĝi estos 0,37279&amp;nbsp;AU, malmulte pli ol la menciita rekordo.&lt;ref name=Meeus2003/&gt;

== Vivo sur Marso ==
=== Historia trarigardo ===
Tra la tuta homa historio ĝis la [[20-a jarcento]], la penso kaj kredo pri la ekzisto de marsa vivo alternadis. Dum la [[1930-aj jaroj]], inteligenta vivo sur Marso plu ŝajnis tiel probabla, ke usona radioprezento reĝisorita de [[Orson Welles]] pri &quot;[[La milito de la mondoj]]&quot; laŭ romano de [[H. G. Wells]] pri invado de marsanoj sur Tero, estis kredita kiel prava novaĵo, kaj estigis teruron ĉe la aŭskultantaro.

[[Dosiero:Giovanni map mars.jpg|eta|maldekstra|La marsa mapo de Giovanni Schiaparelli.]]
Tia kredo je la ekzisto de marsanoj, en anglalingvaj landoj, estis instigita de mistraduko de verko de la kolorblinda itala astronomiisto [[Giovanni Schiaparelli]], kiu en [[1877]] raportis pri la eltrovo de kanaloj sur Marso. En la angla lingvo ekzistas tamen du vortojn por &quot;kanalo&quot;: ''canal'' por kanalo homfarita, kaj ''channel'' por kanalo natura. Schiaparelli pensis pri kanalo natura, sed lia vorto estis tradukita en la anglan kiel ''canal'' – kanalo homfarita, implicinte vivon inteligentan sur Marso. La usona astronomo [[Percival Lowell]], ekscitite de la &quot;eltrovo&quot;, konstruis observatorion en la dezerto de [[Arizono]] en [[1894]] por mapi Marson. Lowell eltrovis (probable preter la povo de sia teleskopo) pli ol 500 tiajn kanalojn &quot;homfaritajn&quot;, kiujn li taksis kiel produkton de [[civilizo]] mortanta. Tia Marso estis priverkita de la sciencfikciaj aŭtoroj [[H. G. Wells]] en [[1898]] en &quot;Milito de la Mondoj&quot; kaj [[Edgar Rice Burroughs]] en la 1930-aj jaroj en sia serio pri &quot;Barsoom&quot; (la indiĝena nomo por Marso, laŭ Burroughs; Burroughs ankaŭ verkis la serion pri [[Tarzano]], homo de la ĝangalo). Ankaŭ en Rusio romano kaj filmo ''[[Aelita]]'' prirakontis la &quot;marsan imperion&quot;.

Sed en la cetero de la [[20-a jarcento]] oni venis al la konkludo, ke la kanaloj estis nur optika iluzio.

=== Nuna kompreno pri neloĝebleco ===
Laŭ la nuna kompreno, la kapablo elteni vivon apartenas ĉefe al planedoj, kiuj havas likvan akvon sur sia supraĵo. Tio plejofte postulas, ke la orbito de planedo kuŝu en la tiel nomata loĝebla regiono, kiu en la nuntempa [[sunsistemo]] etendiĝas proksimume de ĵus trans la orbito de [[Venuso (planedo)|Venuso]] ĝis proksime de la orbito de Marso.&lt;ref name=Nowack&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://web.ics.purdue.edu/~nowack/geos105/lect14-dir/lecture14_files/image022.jpg|titolo=Estimated Habitable Zone for the Solar System|alirdato=2009-04-10|familia nomo=Nowack|persona nomo=Robert L.|eldoninto=Department of Earth and Atmospheric Sciences at Purdue University}}&lt;/ref&gt; Dum [[perihelio]] Marso eniras tiun regionon, sed la maldika marsa atmosfero (kun malalta aerpremo) malhelpas la formiĝon de lagoj de likva akvo. Aliflanke, la eltrovoj pri pasintecaj fluoj de likva akvo pruvas la potencialon de la planedo por elteno de vivantaj estuloj, kvankam lastatempaj esploroj montras, ke akvo sur la marsa surfaco ĉiam estis tro sala kaj acida por vivteni terecan vivon.&lt;ref name=saltlife&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7248062.stm|titolo=Early Mars 'too salty' for life|alirdato=2008-02-16|familia nomo=Briggs|persona nomo=Helen|dato=15a de Februaro 2008|eldoninto=BBC News}}&lt;/ref&gt;

Krom malĉeesto de akvo, la ĉefaj ecoj, kiuj igas la nuntempan Marson malloĝebla, estas manko de [[magnetosfero]], pro kio eventualaj estuloj sur la marsa supraĵo suferus mortigan [[kosma radiado|kosman radiadon]], kaj ekstreme maldika atmosfero, pro tio, ke la malgranda gravitforto ne kapablas reteni la plej malpezajn molekulojn.

== Esplorado de Marso ==
Pro sia granda heleco la planedo Marso estis konata jam en antikveco.

=== Antaŭ kosmonavigado ===
[[Dosiero:Mars Schiaparelli MKL Bd. 11 1890 (128500338).jpg|eta|La surfaco de Marsco laŭ Schiaparelli ([[1888]]). Kun zonoj pli klare markitaj.]]
[[Tycho Brahe]] ([[1546]]–[[1601]]) mezuris la planedpoziciojn de Marso tiel precize, kiel oni ankoraŭ ne sciis ĝis tiam kaj ebligis tiel al [[Johannes Kepler]] ([[1571]]–[[1630]]) kalkuli la elipsan vojon de la planedo per la notoj de Brahe kaj starigi la tri [[leĝoj de Kepler|leĝojn de Kepler]]. [[Christiaan Huygens]] ([[1629]]–[[1695]]) malkovris malhelan regionon ([[Syrtis Major]]) sur la surfaco de Marso. El ĝia poziciŝanĝoj li kalkulis la memrotacion de Marso je ĉirkaŭ 24,5&amp;nbsp;horoj (nuntempa valoro: 24,623&amp;nbsp;h).

[[Giovanni Domenico Cassini]] priskribis en [[1666]] la blankajn polusĉapojn de Marso. [[Wilhelm Herschel]] ([[1738]]–[[1822]]) difinis en [[1781]] la kliniĝon de la rotacia akso rilate al la [[orbito]]. [[Johann Heinrich Mädler]] kaj [[Wilhelm Beer]] pretigis dum 1830-1840 la unuan mapon de Marso. En [[1867]] [[Richard Proctor]] publikigis detalan Marsomapon, kiun li kreis el desegnaĵoj de [[William Rutter Dawes]].

[[Dosiero:MRO Transfer Orbit.png|eta|maldekstra|La itinero inter Tero kaj Marso.]]
[[Giovanni Schiaparelli]] ([[1835]]–[[1910]]) rimarkis en [[1877]] sur la surfaco de Marso, liniecajn strukturojn, kiujn li nomis „canali“ ([[itale]]: fosaĵoj) kaj desegnis ilin sur detalan mapon. Unue Schiaparelli indikis nenion pri la deveno de la strukturoj, sed ili estis mise interpretitaj kiel ''kanaloj'' kaj verkoj de inteligentaj marsanoj. Sur malnovaj Marsomapoj, la kanaloj estas desegnitaj kun eĉ aldonitaj nomoj. Dum iuj astronomoj konfirmis liajn observojn, aliaj pridubis la ekziston de la ''kanaloj''. Nur la preterflugo de la usonaj sondiloj ''Mariner'' ĉesigis la diskutojn. Fotoj de la marsa surface ne montris indikojn pri kanaloj, kiuj ŝajne estis rezulto de optikaj trompoj.

Same en [[1877]] [[Asaph Hall]] malkovris la du marslunojn [[Fobo (luno)|Fobo]] kaj [[Dejmo (luno)|Dejmo]].

=== En la epoko de kosmonavigado ===

Dum la [[1960-aj jaroj]] kaj [[1970-aj jaroj]], robotoj senditaj al Marso eltrovis, ke la planedo estas dezerta kaj krueleca. En [[1976]] esplorsondiloj [[Viking 1]] kaj [[Viking 2]] vojaĝis al Marso por eltrovi, ĉu vivo ekzistas sur Marso. Kvankam iuj el tiaj eksperimentoj sukcesis, aliaj malsukcesis. [[Sciencisto]]j konkludis, ke vivo ne ekzistas sur Marso. La espero (kaj eĉ timo) pri marsa vivo disfalis.
[[Dosiero:Kiel atingi Marson - scivolemo - nasa.webm|thumbtime=1:00|eta|Kiel atingi Marson - video de NASA tradukita de la jutuba kanala [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]].]]

Sed dum la [[1990-aj jaroj]], la bildo ŝanĝiĝis denove. En [[1996]] estis eltrovita roko de Marso, kiu iam deŝiriĝis de Marso kaj falis al Tero. Ĝi ŝajne atestis pri antikva vivo sur Marso, ĉar en la roko estis trovitaj kemiaĵoj, kiuj ordinare estas formitaj de vivo. Sed plimulto de sciencistoj konkludis, ke oni povas ekspliki ĉi tiu fenomenon sen la teorio pri vivo sur Marso. Samjare malsukcesis la lanĉo de kosmosondilo [[Mars 96]] fare de Ruio.

La nova aro de [[roboto]]j, kiu estis sendita al Marso inter [[1996]] kaj [[2005]], klopodis pluklarigi la demandon pri vivo. La unuaj robotoj alvenis al Marso je la somero de [[1997]] por detale mapi Marson kaj esplori ĝian supraĵon. Ĉi tiu misio, nomata ''[[Mars Pathfinder]]'', alvenis en la sama somero en ''[[Ares Vallis]]'' (&quot;valo de [[Ares]]&quot;, helena samvalorulo de romia Marso), kie antaŭ 1–3 miliardoj da jaroj okazis grandega inundo. ''Pathfinder'' sendis robotan veturilon, &quot;[[Sojourner]]&quot;, por esplori la terenon.

En [[1999]] alia misio al Marso estis sendita de [[Usono]] por esplori la sudan poluson, sed ĝi fiaskis. Kiel rezulto, en [[2000]] Usono malambiciigis sian [[programo]]n por Marso, kaj ĝia espero venigi marsajn rokojn al la Tero estis detruita.

La sekva roboto sendita al Marso estis ''[[Beagle 2]]'' el [[Eŭropo]] (''[[HMS Beagle|Beagle]]'' estis la ŝipo de [[Darvino]]). Ĝi estis lanĉita de orbitulo ''[[Mars Express]]'' (lanĉita de Tero la {{daton|2|junio|2003}}) kaj surmarsiĝis la {{daton|25|decembro|2003}}. Ĉar poste neniam establiĝis radia kontakto, oni supozis, ke eble ĝi estis detruita. La fato de la ''Beagle 2'' restis mistero ĝis Januaro 2015 kiam ĝi estis trovita sur la surfaco de Marso en serio de fotoj fare de fotilo de la ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' [[HiRISE]] de la [[NASA]].&lt;ref name=&quot;NASA-20150116&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.nasa.gov/jpl/lost-2003-mars-lander-found-by-mars-reconnaissance-orbiter/|titolo='Lost' 2003 Mars Lander Found by Mars Reconnaissance Orbiter|alirdato=16a de Januaro 2015|familia nomo=Webster|persona nomo=Guy|dato=16a de Januaro 2015|eldoninto=NASA|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181024142652/https://www.nasa.gov/jpl/lost-2003-mars-lander-found-by-mars-reconnaissance-orbiter/|arkivdato=2018-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20150116&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/01/17/science/space/missing-lander-beagle-2-finally-located-on-mars.html |title=Mars Orbiter Spots Beagle 2, European Lander Missing Since 2003 |work=The New York Times |agency=The Associated Press |date=16a de Januaro 2015 |access-date=17a de Januaro 2015}}&lt;/ref&gt; La fotoj sugestas, ke ĝi surmarsiĝis enorde, sed du el la kvar [[sunpanelo]]j de la kosmoveturilo malsukcesis deplojiĝi, blokante la komunik-antenojn de la kosmoveturilo. Siaflanke ''Mars Express'' tamen plu funkcias kaj faris multajn fotojn de la marsa surfaco.

[[Dosiero:Mars Reconnaissance Orbiter.jpg|eta|maldekstra|[[Mars Reconnaissance Orbiter]]. La marsa pejzaĝo estis aldonita de artisto.]]
Je januaro de [[2004]] sukcese almarsiĝis la usonaj sondiloj ''Spirit'' (MER-A) kaj ''Opportunity'' (MER-B). En aŭgusto 2005 estis lanĉita la usona mars-sondilo ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]''. ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' (MRO; esperante &quot;Marsa Skolta Orbitilo&quot; aŭ, por konservi la akronimon, &quot;Marsa Rekognoska Orbitilo&quot;) estas [[Usono|usona]] [[kosmosondilo]] lanĉita la {{daton|12|aŭgusto|2005}}. La {{daton|10|marto|2006}} ĝi eniris [[elipso|elipsan]] orbiton ĉirkaŭ Marso; tiu orbito iĝis iom post iom cirkla, kaj tiam la sondilo sendis tre precizajn (alt-distingajn) fotojn de ĝia surfaco, interalie por prepari estontajn surmarsiĝojn. Krome ĝi servu al plusendilo de radio-mesaĝoj inter estontaj sondiloj kaj Tero.

[[Dosiero:Concept Mars colony.jpg|eta|Starigo de konstantaj sciencaj bazejoj povas servi kiel preparo por [[koloniigo de Marso]]]]
''[[Mars 2020]]'' ekflugis la 30an de julio 2020 uzante la lanĉan fenestron al Marso, kiu malfermiĝis post 24 ĝis 28 monatojn. La kosmaŭto surgrundiĝis la 18-an de februaro 2021 en la kratero Jezero. Ĉi-tiu loko de malnova konstanta lago, kiu konservas la spurojn de pluraj riveraj deltoj, estis elektita ĉar ĝi povus konsistigi favoran lokon por la apero de vivo kaj ĉar ĝi prezentas grandan geologian diversecon. La kosto de la misio ''Mars 2020'' estas taksita je 2,5 miliardoj da dolaroj inkluzive de la lanĉo kaj konduko de operacioj dum la ĉefa misio, kiu daŭros tri terajn jarojn.

===Klopodoj ===
La [[Societo Marsa]] ({{lang-en|The Mars Society}}) estas [[Usono|usona]] internacia [[neprofitcela organizaĵo]] de [[volontulo]]j, dediĉita al instigado al la esplorado kaj setlado de la planedo Marso, kaj aktivas ambaŭ en la aspekto de konvinkado de la publikaj kaj registaraj instancoj pri la avantaĝoj de  esplorado de Marso, kaj en gvidado de private financitaj esplorprojektoj kaj misioj al la Ruĝa Planedo. Ĝi estas [[Neprofitcela organizaĵo|neprofitocela organizaĵo]] establita en [[1998]] fare de Robert Zubrin kaj aliaj personoj, kaj kun la paso de la tempo altiris la atenton de sciencfikciaj verkistoj kaj produktoroj, kiel ekzemple Kim Stanley Robinson kaj [[James Cameron]]. Ankaŭ [[Elon Musk]] komencis siajn agadojn por vojaĝoj al Marso en la organizaĵo, agado kiu kondukis al la fondo de la kompanio [[SpaceX]] kaj gvidas la disvolviĝon de la [[kosmoŝipo]] Starship (stelŝipo).

== Ĉielo vidata de Marso ==
[[Dosiero:MarsSunsetCut.jpg|dekstra|upright=2|eta|Sunsubiro observita el la surfaco de Marso fare de la ''Mars Exploration Rover'': ''Spirit'' en la kratero Gusev la 19-a de Majo [[2005]].]]
Por observanto estanta sur Marso ĉielo estas oranĝa aŭ flava tage; sed kiam la Suno estas ĉe la horizonto, la ĉielo estas rozkolora kaj parto de la ĉielo apud la Suno estas blua. Tio estas kontraŭa al koloroj de la tera ĉielo, ĉar sur Marso [[disĵeto de Rayleigh]] estas tre malgrava, sed grava estas optika rolo de polvo.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20040810170442/http://humbabe.arc.nasa.gov/mgcm/faq/sky.html Pri marsa ĉielo]&lt;/ref&gt;

La angula diametro de la Suno vidata de Marso egalas 5/8 de angula diametro de la Suno vidata de la Tero. Heleco de la Suno estas proksimume kiel por observanto sur la Tero je modere nuba tago.

La marsaj satelitoj Fobo kaj Dejmo estas tre malgrandaj, sed estas tiel proksimaj al Marso, ke estas tre helaj objektoj de marsa ĉielo. Precipe Fobo, estanta pli hela ol Venuso en la tera ĉielo kaj videbla ne kiel punkto, sed kiel rondeto aŭ parto de rondeto (depende de ĝia fazo).

La Tero kaj la [[Luno]] estas videbla de Marso kiel duobla planedo (maksimuma angula distanco inter ili estas 25′). Heleco de la Luno estas proksimume kiel heleco de [[Siriuso]]. La Tero estas pli hela ol [[Jupitero (planedo)|Jupitero]] en la ĉielo de la Tero kaj malpli hela ol [[Venuso (planedo)|Venuso]] en la ĉielo de la Tero. Samo estas por Venuso en la ĉielo de Marso (Venuso estas iom pli hela ol la Tera). Por Marso la Tero estas &quot;matenstelo&quot; kaj &quot;vesperstelo&quot;: ĝi neniam estas vidata en la marsa ĉielo je meznokto, ĉar la orbito de la Tero estas pli proksima al la Suno ol la orbito de Marso.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/41721392/Astronomy_for_entertainment_Yakov_Perelman_MIR vidu paĝon 124]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== En la popola kulturo ==
[[Dosiero:Mars symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.25|maldekstra|♂]]
Dum ia epoko la temo pri loĝantoj de Marso estis tiel populara en [[sciencfikcio]] kaj en diskutataj hipotezoj, ke la vorto “marsano” estis uzata kiel kvazaŭsinonimo de “eksterterano”. Ekzistas tre multe da sciencfikciaj verkoj pri Marso.
[[Dosiero:PIA19913-MarsLandingSite-Ares3Mission-TheMartian-2015Film-20150517.jpg|eta|dekstra|La (reale ekzistanta) loko, kie surmarsiĝas Ares 3 nome la kosmoŝipo de [[The Martian (filmo)|The Martian]].]]
* ''The War of the Worlds'' (''La milito de la mondoj'', 1898) de [[Herbert Wells]] estas klasika romano pri agresaj marsanoj.
* ''The Martian Chronicles'' (''Marsaj Kronikoj'', 1950) de [[Ray Bradbury]] estas verko, kie la homoj, malemaj pro militoj kaj poluado de la Tero, decidas koloniigi Marson.
* ''Marsa Trilogio'' (''Ruĝa Marso'', ''Verda Marso'' kaj ''Blua Marso'') de Kim Stanley Robinson estas trilogio de romanoj, en kiuj oni rakontas, realisme, la koloniigon kaj [[teroformigo]]n de Marso kun la teknologiaj, sociaj kaj filozofaj rezultoj, kiuj derivas el tio por la homaro.
* ''[[The Martian (filmo)|The Martian]]'' (''La marsano'') estas usona sciencfikcia filmo de 2015 reĝisorita de [[Ridley Scott]] kaj kun ĉefaktoro [[Matt Damon]]. Ĝi estas bazita sur la samnoma romano de 2011 de [[Andy Weir]]. Matt Damon ludas rolon de kosmonaŭto erare forlasita sur Marso, kiu klopodas transvivi ĝis oni povos revenigi lin. La filmo strebas esti science realisma kaj ricevis tre pozitivajn recenzojn.

== En Esperanto aperis ==

* [[Frank van Hertrooij]], ''[https://scivolemo.wordpress.com/2021/02/16/la-novaj-steluloj-de-marsesplorado/ La Novaj Steluloj de Marsesplorado]'' ĉe la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], 16-a de februaro 2021

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
* ''The New Solar System'', tria eldono, Beaty, J.K., kaj Chaikin, inter aliaj. Sky Publishing Corp., Cambridge. (1990)
* ''The Surface of Mars'', M.H. Carr. [[Universitato Yale|Yale University Press]], New Haven. (1981)
* ''Exploring the Planets'', dua eldono, E.H. Christiansen kaj W.K. Hamblin. Prentice-Hall, Englewood Cliffs, Nueva Jersey. (1995)
* ''The Search for Life on Mars: Evolution of an Idea'', H.S.F. Cooper. Holt, Rinehart, y Winston, Nueva York. (1980)
* ''Mars'', Percival Lowell. Houghton, Mifflin, Boston, Nueva York. (1895)
* ''Journey Into Space: The First Thirty Years of Space Exploration'', B. Murray. W.W. Norton, Nueva York. (1989)
* ''Planets &amp; Perception: Telescopic Views and Interpretations, 1609-1909'', W. Sheehan. University Arizona Press, Tucson, Arizona. (1988)
* ''The Planet Mars: A History of Observation and Discovery'', W. Sheehan. University Arizona Press, Tucson, Arizona. (1996)
* ''The Martian Landscape'', Viking Lander Imaging Team. NASA SP-425. (1978)
* ''Viking Orbiter Views of Mars'', Vikig Orbiter Imagen Team. NASA SP-441. (1980)
* ''Mars Beckons'', J.N. Wilford. Alfred A. Knopf, Nueva York. (1990)

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|ReVo=mars|ReVo titolo=Marso}}
* [[Areso]]
* [[Astrobiologio]]
* [[Ekstertera vivo]]
* [[Teroformigo de Marso]]
* {{Q|Q6773180}}
* {{Q|Q2661218}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.eventoj.hu/steb/astronomio/cxu-ni-estas-solaj/cxu-ni-estas-solaj.htm Ĉu ni estas solaj?] ''[[Amri Wandel]]''
* [http://kosmonaŭtiko.atspace.com/Baza_informo/La_marsa_programo_de_Sovetunio.htm Pri marsaj kosmoesploroj de Sovet-Unio kaj Rusio en Esperanto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html Marsa datumfolio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |date=2010-06-12 }} de la [[NASA]] {{PlurajLingvokodoj|en}}
* [https://www.google.com/mars/ Marsaj mapoj] en [[Guglo]]
* [http://www.transhumanist.com/volume4/space.htm Artikolo pri la ekonomia signifo de spacprojektoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040606150615/http://www.transhumanist.com/volume4/space.htm |date=2004-06-06 }} {{PlurajLingvokodoj|en}}
* [https://www.le-systeme-solaire.net/mars.html Mars], ([http://www.le-systeme-solaire.net/index.php Le système solaire à portée de votre souris] - ''La Sunsistemo musklake atingebla'')
* [https://scivolemo.wordpress.com/2018/12/05/la-dangera-vojo-de-insight/ La danĝera vojo de Insight], artikolo en la scienca blogo Scivolemo pri la Marsesplorilo Insight, aperinta la 5-an de decembro 2018

{{Sunsistemo}}

{{Havenda artikolo|Marso (planedo)}}
{{Leginda|2016|07|29}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Marso| ]]</text>
      <sha1>6wntl1hhy098k6swusxua65bur8asnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2829</id>
    <revision>
      <id>9503172</id>
      <parentid>9492681</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9503172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33450" sha1="mpym4ly3zh8bf3xqddoli4gwycqa15v" xml:space="preserve">[[File:Wikivoyage Banner Lanzarote.jpg|775px]]
{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Waves lajolla.jpg|eta|upright=1.35|alt=A wave dashing on the shore|Ondo trafanta [[ĝeto]]n en la [[Golfo de Santa Catalina]]]]
[[Dosiero:Ships in Hong Kong518.jpg|eta|upright=1.35|alt=Shipping in Hong Kong harbor|La maro estas grava por homa evoluo kaj komerco, kiel ĉe la [[delto]] de la [[Perlorivero]] de [[Ĉinio]]. La havenoj de [[Honkongo]], [[Ŝenĵeno]], kaj [[Kantono]] estas aparte la tria, 4-a, kaj 5-a plej okupata en la mondo.]]
[[Dosiero:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|eta|dekstra|La fama foto &quot;Blua Marmoro&quot; en ĝia origina orientiĝo, montrante la krucvojon de la Hinda kaj Atlantika Oceanoj ĉe la [[Bonespera Kabo]]. Originala subskribaĵo: &quot;Bildo de la [[Tero]], kiel rigardata de la ŝipanaro de [[Apollo 17]] vojaĝanta al la [[luno]]. Ĉi tiu transluna marborda foto etendas de la [[Mediteranea]] regiono al la [[Antarkta]] sud-polusa glaciaĵo. Ĉi tiu estas la unua fojo, kiam la trajektorio de Apollo ebligis la fotumon de la sud-polusa glaciaĵo. Notu la pezajn nubegojn en la [[Suda duonglobo]]. Preskaŭ la tuta marbordo de [[Afriko]] klare videblas. La [[Araba Duoninsulo]] videblas ĉe la nordorienta rando de Afriko. La granda insulo proksime al la Afrika marbordo estas [[Madagaskaro]]. La Azio ĉeflando estas ĉe la horizonto nordoriente.&quot;]]
Ĝenerale '''maro''', mondoceano, aŭ simple la [[oceano]], estas la ligita korpo de [[sala akvo]] kiu kovras 70.8% de la surfaco de la [[Tero]].&lt;ref&gt;Pidwirny, Michael. [http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html ''Fundamentals of Physical Geography'', {{nowrap|2nd ed.}}, {{nowrap|Ch. 8:}} &quot;Introduction to the Hydrosphere&quot;]. University of British Columbia (Okanagan), 2006. Alirita la 26an Nov 2007.&lt;/ref&gt; La maro moderigas la klimaton de la Tero kaj ludas gravajn rolojn en la akvocirkulado, karbonciklo, kaj nitrogencirkulado. Kvankam la maro estis travojaĝata kaj esplorata ekde prahistorio, la moderna scienca studo de la maro - [[oceanografio]] - datas larĝe ekde la brita [[ekspedicio Challenger]] de la [[1870-aj jaroj]]..&lt;ref&gt;National Oceanic and Atmospheric Administration. [http://oceanexplorer.noaa.gov/explorations/03mountains/background/challenger/challenger.html &quot;Then and Now: The HMS&lt;!--sic--&gt; ''Challenger'' Expedition and the 'Mountains in the Sea' Expedition&quot;] ĉe ''Ocean Explorer''. Alirita la 2an Jan 2012.&lt;/ref&gt; La maro estas konvencie dividita en kvar aŭ kvin grandaj sekcioj, kiaj ekzemple [[Pacifiko]], nomitaj [[oceano]]j dum pli malgrandaj sekcioj, kiel ekzemple [[Mediteranea Maro]], estas konataj pli precize kiel ''maroj''. Tiele '''maro''' estas parto de monda [[oceano]], apartigita de ĝi per tero aŭ subakva montara [[reliefo]]. Maro diferencas de oceano per hidrologia kaj meteorologia reĝimoj. Ju pli la maro estas izolita per terpecoj, des pli ĝi diferencas de oceano. Laŭ grado de izoliteco de oceanoj, maroj povas esti internaj, periferiaj kaj interinsulaj.

Pro la nuna stato de [[kontinenta drivo]], la [[Norda Hemisfero]] nun estas ĝuste same dividita inter tero kaj maro (rilatumo de proksimume 2:3) sed la [[Suda Hemisfero]] estas superforte oceana (1:4.7).&lt;ref name=&quot;reddyornot&quot;&gt;Reddy, M.P.M. [http://books.google.co.uk/books?id=2NC3JmKI7mYC&amp;lpg=PA112 ''Descriptive Physical Oceanography'', {{nowrap|p. 112}}]. A.A. Balkema (Leiden), 2001. ISBN 90-5410-706-5. Alirita la 6an Aŭg 2014.&lt;/ref&gt; [[Saleco]] en la malferma oceano estas ĝenerale en mallarĝa gamo proksimume 3.5% laŭ maao, kvankam tio povas varii en pli malfermaj akvoj, proksime de la elfluejoj de grandaj riveroj, aŭ ĉe grandaj profundoj. Proksimume 85% de la solidoj en la malferma maro estas [[natrio]] kaj [[klorido]]. [[marfluo|Altamaraj fluoj]] estas produktitaj per diferencoj en saleco kaj temperaturo. Surfacaj fluoj estas formitaj per la frikcio de ondoj produktitaj per la vento kaj per [[tajdo]]j, dum la ŝanĝoj en loka [[marnivelo]] produktiĝas per la [[gravito]] de la [[Luno]] kaj [[Suno]]. La direkto de ĉiuj el tiuj estas regita fare de surfacaj kaj submaraj termasoj kaj per la [[rotacio]] de la Tero (la [[koriolisforto]]).

Iamaj ŝanĝoj en la marniveloj lasis [[kontinentbreto]]jn, malprofundajn areojn en la maro proksimaj al tero. Tiuj nutraĵ-riĉaj akvoj abundas je vivo, kiuj provizas homojn per grandaj provizoj de manĝaĵo - plejparte [[fiŝo]]j, sed ankaŭ [[marisko]]j, [[mamulo]]j, kaj [[algo]]j - kiuj estas same rikoltitaj kaj [[Fiŝkaptado|en natura medio]] kaj [[Akvokulturo|farmitaj]]. La plej diversspecaj areoj ĉirkaŭas grandajn tropikajn koralajn rifojn. [[Balenĉasado]] en la alta maro oftis ĝis kiam komuna ĉasado kaj la malkreskantaj numeroj de [[baleno]]j ekigis internaciajn konservado-iniciatojn kaj finfine [[moratorio]]n sur plej multe de la komerca balenĉasado. Oceanografio establis ke ne ĉiu vivo estas limigita al la subsunaj surfacaj akvoj: eĉ sub grandegaj profundoj kaj premoj, nutraĵoj fluantaj el hidrotermikaj fluoj apogas sian propran unikan ekosistemon. Vivo eble [[Abiogenezo|komenciĝis]] tie kaj akvaj mikrobaj matoj estas ĝenerale supozitaj kiel kaŭzantoj de la oksigenigo de la [[Atmosfero (tero)|atmosfero]] de la [[Tero]]; kaj plantoj kaj bestoj unue [[Evoluo|evoluis]] en la maro.

La maro estas esenca aspekto de homa [[komerco]], vojaĝado, mineral-ekstraktado, kaj [[elektro]]-produktado. Tio ankaŭ igis ĝin esenca al militado kaj forlasis gravajn grandurbojn eksponitaj al [[sismo]]j kaj [[vulkano]]j de proksimaj [[faŭlto]]j; potencaj [[cunamo]]j minacas; kaj [[uragano]]j, [[tifono]]j, kaj [[ciklono]]j produktitaj en la [[tropiko]]j. Tiu graveco kaj dueco influis homan kulturon, de fruaj Mar-dioj ĝis la epopeo ''[[Odiseado]]'' de [[Homero]] ĝis la ŝanĝoj stimulitaj fare de la [[Kristoforo Kolumbo|Kolumbia Interŝanĝo]], de [[Vikingo|vikingaj]] mar-entombigoj ĝis [[hajko]]j de [[Basho]] aŭ al hiperrealista mara arto, kaj inspiris [[muziko]]n gaman de la ''shanties'' de ''The Complaynt of Scotland'' al &quot;La Maro kaj la Ŝipo de Sinbad&quot; de [[Nikolaj Rimskij-Korsakov]] al &quot;Aŭskulti la Maron&quot; de [[A-mei]]. Ĝi estas la sceno de libertempaj agadoj inkluzive de [[naĝado]], [[plonĝado]], [[surfado]], kaj [[Velado (sporto)|velnavigado]]. Tamen, [[loĝantarkresko]], [[industriigo]], kaj [[intensa agrikulturo]] ĉiuj kontribuis al aktuala [[mara poluo]]. Atmosfera [[karbondioksido]] estas absorbita en kreskantaj kvantoj, malaltigante sian [[pH]] en procezo konata kiel [[oceana acidiĝo]]. La komuna naturo de la maro faris [[Troa fiŝkaptado|troan fiŝkaptadon]] kreskanta problemo.

Kondiĉe kaj pli precize el geografia vidpunkto, oni nomas &quot;maro&quot; kelkajn malfermitajn partojn de oceano, ekz. [[Sargasa Maro]], kaj grandajn [[lago]]jn - [[Kaspia Maro]], [[Arala Maro]], [[Morta Maro]].

== Difino ==
[[Dosiero:World ocean map.gif|eta|upright=0.835|La interkonektita sistemo de la mondaj oceanoj kaj ties variaj dividoj.]]
La maroj estas la interligita sistemo de ĉiuj oceanaj akvoj de la Tero, inkluzive de la kvar nomitaj [[oceano]]j de la [[Internacia Hidrografia Organizo|IHO]]&lt;ref name=ihorg&gt;[[Internacia Hidrografia Organizo]]. &quot;[http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf Limits of Oceans and Seas (Special Publication №28)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |date=2011-10-08 }}&quot;, 3rd&amp;nbsp;ed. Imp. Monégasque ([[Monte Carlo]]), 1953. Konsultita la 7an de Februaro 2010.&lt;/ref&gt; - nome [[Atlantiko]], [[Pacifiko]], Hinda, kaj [[Arkta Oceano]]j - kaj la akvoj de la [[Suda Oceano]], aŭ pripensitaj aparte aŭ inkluditaj ene de la aliaj kvar..&lt;ref name=oed&gt;''[[Oxford English Dictionary]]'', {{nowrap|1st ed.}} &quot;sea, ''n.''&quot; Oxford University Press (Oxford), 1911.&lt;/ref&gt; Tiu senco kaj la pli mallarĝa uzado de la termino ''maro'' por priskribi specifajn, pli malgrandajn korpojn de marakvo kiel ekzemple la [[Ruĝa Maro]].

Ĉar la esprimo estis uzita dum tempo, ekzistas neniuj klaraj distingoj inter ''maroj'' kaj ''oceanoj'', kvankam maroj estas pli malgrandaj kaj estas - kun la rimarkinda escepto de la [[Sargasa Maro]] kreita fare de la Nordatlantika Turniĝejo&lt;ref name=Stow&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopedia of the Oceans|url=https://archive.org/details/encyclopediaofoc0000stow|aŭtoro=Stow, Dorrik|jaro=2004|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-860687-7|referenco=Stow}}&lt;/ref&gt; - kutime limigitaj de tero sur pli malgranda skalo ol multaj kontinentoj.&lt;ref name=&quot;oceanservice.noaa&quot;&gt;National Oceanic and Atmospheric Administration. [http://oceanservice.noaa.gov/facts/oceanorsea.html &quot;What's the Difference between an Ocean and a Sea?&quot;] en ''Ocean Facts''. Alirita la 19an de Aprilo 2013.&lt;/ref&gt; Maroj estas ĝenerale pli grandaj ol [[lago]]j kaj enhavas [[sala akvo|salakvon]], sed la [[Maro Kineret]] estas [[nesala akvo|nesalakva]] lago.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0009254199000078|titolo=Lake Kinneret (The Sea of Galilee): the effects of diversion of external salinity sources and the probable chemical composition of the internal salinity sources|aŭtoro=Nishri, A.; Stiller, M; Rimmer, A.; Geifman, Y.; Krom, M.|jaro=1999|gazeto=Chemical Geology|volumo=158|numero=1–2|COI=10.1016/S0009-2541(99)00007-8|paĝoj=37–52}}&lt;/ref&gt; Ekzistas neniu akceptita teknika difino de maro inter oceanografoj;&lt;ref&gt;American Society of Civil Engineers. [http://books.google.com/books?id=jPVxSDzVRP0C&amp;pg=PA365 ''The Glossary of the Mapping Sciences'', {{nowrap|p. 365}}]. ASCE Publications, 1994. ISBN 0-7844-7570-9.&lt;/ref&gt; kiel temo de [[internacia juro]], la Kongreso de [[Unuiĝintaj Nacioj]] pri la Juro de la Maro deklaras ke la tuta oceano estas &quot;la maro&quot;.

== Klasoj de maroj ==
Dependante de la kontakto kun la oceano, la maroj estas konsiderata kiel divideblaj en tri ĉefaj klasoj: nome marbordaj maroj, kontinentaj maroj kaj fermitaj maroj.

* '''marborda maro''', tiu kiu povas esti konsiderata kiel [[golfo]], sed pli granda kaj amplekse malferma, de la oceano. Ĝi ne estas separata el tiu per ajna submara sojlo; tamen ĝi estas distingebla el tiu pro, averaĝe, malplia [[Profundo|profundeco]], pro plia amplekseco de la [[tajdo]]j kaj pro la pli alta [[temperaturo]] de ties akvoj. Estas marbordaj maroj la [[Beaufort-maro]] en la [[Arkta Oceano]], la [[Norvega maro]] en la [[Atlantika Oceano|Atlantiko]] aŭ la [[Golfo de Omano|maro de Omano]] en la [[Hinda Oceano]], inter aliaj.

** '''[[ĉekontinenta maro]]''', tiu kiu kuŝas sur [[kontinentbreto]] kun submara grundo je averaĝa profundo de 200 m aŭ malpli; ekzemploj de tiu tipo estas la [[Norda maro]], aŭ la [[Argentina Maro]]. Dum la maksimuma pinto de la [[glaciepoko]]j, la ĉekontinentaj maroj malaperis, kaj iĝis nur [[ebenaĵo]]j de la apudaj kontinentoj.

* '''kontinenta maro''', tiu kiu kuŝas tute ene de [[kontinento]], kvankam komunikaj kun la oceano pere de [[markolo]] kies malgranda profundo kreas sojlon kiu malhelpas la interŝanĝojn; tiuj okazas tamen en la formo de [[marfluo]]j de kompenso kaj de elŝuto. Inter la kontinentaj maroj kaj la oceano ekzistas diferencoj de [[temperaturo]] kaj de [[saleco]], kiuj povas esti konsiderindaj. Ties tajdoj estas tiom malampleksaj ke en kelkaj lokoj kaj epokoj estas preskaŭ malatentindaj. Estas kontinentaj maroj la [[Mediteraneo]], la [[Balta maro]], la [[Nigra maro]] kaj la [[Japana maro]].
* '''fermita maro''' aŭ '''interna maro''', tiu kiu okupas etendajn depresiojn [[Senelflua baseno|senelfluejajn]]. Ili korespondas al lagoj tre grandaj, de akvo pli malpli saleta, inter kiuj elstaras la [[Morta maro]], la [[Kaspio]] kaj la [[maro de Aralo]].
* '''[[internacia maro]]''', estas ekster la teritoriaj akvoj de iu [[lando]], kaj inkluzivas areojn de oceanoj, maroj kaj riveroj. Ŝipoj kaj aliaj akvoveturiloj navigantaj en internaciaj akvoj estas kutime sub la jurisdikcio de la mara flago kiun ili metas.

=== Limigo de maroj kaj oceanoj fare de la IHO ===
[[Dosiero:Oceans and seas boundaries map-en.svg|eta|maldekstre|300px|La maroj kaj oceanoj de la IHO.]]

La suprema internacia aŭtoritato pri limigo de maroj, por reguli la marajn trafikon kaj sekurecon, estas la [[Internacia Hidrografia Organizaĵo]] (IHO/OHI), per sia tutmonda referenckadro nome publikaĵo ''Limits of oceans and seas'' (''Limoj de oceanoj kaj maroj'') (3a eldono de 1953).&lt;ref&gt;La 1a eldono estas de 1928, la dua de 1937 kaj 4a malneta eldono estis publikigita en 1986, sed kelkaj disputoj pri la nomoj (kiel tiu relativa al la [[Japana maro]]) malebligis ties ratifon.&lt;/ref&gt;
Tiu publikaĵo ne establas diferencon inter oceanoj kaj maroj, sed limiĝas nur al nombrado de ĉiuj oceanoj kaj maroj de la mondo, atribuante al ili ciferon, alvenante ĝis 66, kvankam ĉar oni uzas foje nombrojn kun litero, reale estas 73. Estas totalo de 5 oceanoj (Atlantiko kaj Pacifiko estas ĉiuj dividitaj po du, nome Nordo kaj Sudo) kaj 67 maroj, el kiuj du siavice dividitaj en po du basenoj: nome la Mediteraneo kaj la maro de Ĉinio. Krome kelkaj maroj havas internajn marojn (kiuj estas nombritaj per minuskla litero) kiel la [[Balta maro]] (kun 3), la [[Mediteraneo]] (kun 8) kaj la maroj de la [[Malaja insularo]] (kun 13). La publikaĵo konsideras krome kelkajn grandajn etendojn de marakvo, kiel [[golfo]]j, [[golfeto]]j, [[Navigkanalo|kanaloj]] kaj [[markolo]]j, kaj multajn fojojn, ne estas tre klara kiu estas la uzita kriterio, ĉar foje estas nur la simpla uzado de tiuj terminoj kio decidas la konsideron.

== Maroj ==
[[Dosiero:Sargazos.png|eta|250px|Mapo de la [[Maro de Sargasoj]], kun indiko de la ĉirkaŭaj marfluoj.]]
[[Dosiero:Locatie Filipijnenzee.PNG|250px|eta|Situo de la Filipina Maro]]
Plej grandaj maroj (laŭ surfaco, mln kv.km.)

{| class=&quot;wikitable&quot;
| [[Sargasa Maro]]
| 6,0
| [[Weddella Maro]]
| 2,9
|-
| [[Filipina Maro]]
| 5,7
| [[Kariba Maro]]
| 2,8
|-
| [[Araba Maro]]
| 4,6
| [[Mediteranea Maro]]
| 2,5
|-
| [[Korala Maro]]
| 4,1
| [[Beringa Maro]]
| 2,3
|-
| [[Sudĉina Maro]]
| 3,5
| [[Oĥotska Maro]]
| 1,6
|-
| [[Tasmana Maro]]
| 3,3
| [[Barenca Maro]]
| 1,4
|-
| Fiĝia Maro
| 3,2
| [[Norvega Maro]]
| 1,3
|}

'''Aliaj konataj maroj:'''
* en Atlantiko: [[Balta Maro]] (kun [[Kattegat]])– [[Kantabra Maro]] - [[Kariba Maro]] –[[Labradoro]] – [[Nigra Maro]] – [[Egea Maro]] – [[Tirena Maro]] – [[Ionia Maro]] – [[Norda Maro]] (kun [[Skagerrak]])
* en Hinda Oceano: [[Ruĝa Maro]] – [[Timora Maro]]
* en Arkta Oceano: [[Bafina Maro]] – [[Blanka Maro]] – [[Gronlanda Maro]]
* en Pacifiko: [[Japana Maro]] – [[Flava Maro]] – [[Nov-Gvinea Maro]] – [[Java Maro]]

== Marakvo ==
{{Ĉefartikolo|Marakvo}}
La [[marakvo]] estas la [[salakvo]] de la maroj kaj [[oceano]]j. Ĝi kovras pli ol 70%-ojn de la [[tera surfaco]]. Ĝi konsistas je proksimume 96,5% el akvo kaj je proksimume 3,5% el diversaj [[salo]]j kaj [[Solvaĵo|solvitaj]] kaj nesolvitaj [[Organika kemio|organikaj]] kaj [[Neorganika kemio|neorganikaj]] [[Kemia kombinaĵo|kombinaĵoj]], ankaŭ [[gaso|gasaj]]. En ĝi oni povas trovi plej ofte [[Klorido|kloridajn]] (Cl&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;), [[Natrio|natriajn]] (Na&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;), [[Sulfato|sulfatajn]] (SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;4−&lt;/sup&gt;), [[Magnezio|magneziajn]] (Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;), [[Kalcio|kalciajn]] (Ca&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;) kaj [[Kalio|kaliajn]] (K&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) [[jono]]jn. Tiuj ĉi konsistigas 99%-ojn el la marakvaj saloj, sed tio ĉi kompreneble povas multe varii kaj dependas de la lokaj cirkonstancoj. La indiko pri la [[kvanto]] de solvitaj saloj en la marakvo, nome la [[saleco]], montras kiom da [[gramo]]j da saloj estas solvitaj en unu [[kilogramo]] da marakvo. Ĝi estas do indikata [[Proporcio|proporcie]], plej ofte en [[elmilo]]j, sed ankaŭ en [[elcento]]j; tiele, la oceanoj enhavas inter 31 kaj 38 elmilojn da saloj (aŭ en elcentoj kaj [[Meznombro|averaĝe]]: 3,5%; ĉe la [[Morta Maro]] tiu ĉi [[valoro]] atingas eĉ 33,7%-ojn). La marakvo [[Frosto|frostas]] ĉe proksimume -1,9 [[Grado celsia|gradoj Celsius]].

== Marfluo ==
{{Ĉefartikolo|Marfluo}}
[[Marfluo]] estas pli-malpli daŭra [[fluo]] de akvomaso tra malsamtemperatura ĉirkaŭanta [[oceano|oceana]] [[akvo]].&lt;br /&gt;Ĝi portas malvarmajn [[akvo]]jn en varmaj maroj kaj male. La ekziston de fluoj kaj iliaj movodirektoj kaŭzas la [[froto]] inter moviĝantaj masoj akva kaj aera, suno-lunaj [[fluso]]j kaj [[malfluso]]j, diferenco de la [[tensio]]j en la [[profundo]] de la [[akvo]] kaj tera [[rotacio]]. Marfluoj povas flui milojn da [[kilometro]]j. Ili tre gravas por priskribi la [[klimato]]jn de la apudaj [[kontinento]]j. La eble plej konata ekzemplo estas la [[Golfa Marfluo]], kiu igas la nord-okcidentan parton de [[Eŭropo]] multe pli milda ol iu ajn alia [[regiono]] sur la sama [[latitudo]] estas. La graveco de marfluoj ankaŭ prezentiĝas per la [[El Niño]]-efiko, en kiu la nedaŭra inversiĝo de marfluo okazigas klimato-ŝanĝojn en [[Sudameriko]], kies efikoj etendiĝas ĝis [[Aŭstralio]]. Marfluoj sub la [[surfaco]] de la [[oceano]], kaŝiĝantaj antaŭ facila percepto, nomiĝas ''submaraj riveroj''. Marfluoj tre gravas ankaŭ por la [[evoluo]] de multaj vivaĵoj. Fama ekzemplo por tio estas la [[vivciklo]] de la [[angilo]]j.

== Tajdo ==
{{Ĉefartikolo|Tajdo}}
[[Dosiero:Orbit3.gif|eta|200px|Rivoluo de la sistemo tero-luno ĉirkaŭ ties komuna pezcentro]]
[[Dosiero:Tide overview.svg|lang=eo|eta|250px|Skemo de la luna agado sur la tajdojn]]
'''Tajdo''' (aŭ '''alflu-reflu-ciklo''') estas la perioda altiĝo kaj malaltiĝo de la supraĵo de oceanoj, maroj, [[golfo]]j ktp. ĉefe pro la interagoj de la [[Gravito|mas-altirforto]] inter la [[Luno]], [[Suno]] kaj [[Tero]]&lt;ref&gt;Tio estas la difino laŭ la internacia normo ISO 19018:2004: ''Ships and marine technology -- Terms, abbreviations, graphical symbols and concepts on navigation''. Ĝenevo, International Organization for Standardization.&lt;/ref&gt;. Oni bonvole notu, ke en la sekvo oni povas ankaŭ novvorte diri &quot;tajda&quot; anstataŭ &quot;alflu-reflu-cikla&quot;. En difinita loko la akvonivelo varias inter la ''alflu-reflu-cikla maksimumo'' kaj la ''alflu-reflu-cikla minimumo'', ankaŭ nomataj respektive ''alta tajdo'' kaj ''malalta tajdo''. ''Alfluo'' (novvorte: ''fluso'') estas la alflu-reflu-cikla altiĝado startanta ĉe la minimuma akvonivelo kaj finiĝanta ĉe la sekva maksimuma akvonivelo. ''Refluo'' (novvorte: ''malfluso'') estas la alflu-reflu-cikla malaltiĝado startanta ĉe la maksimuma akvonivelo kaj finiĝanta ĉe la sekva minimuma akvonivelo. La ''alflu-reflu-cikla altiĝo'' estas la diferenco inter la niveloj de alflu-reflu-ciklaj minimumo kaj maksimumo. La ''alflu-reflu-cikla malaltiĝo'' estas la diferenco inter la niveloj de alflu-reflu-ciklaj maksimumo kaj minimumo. La ''alflu-reflu-cikla niveldiferenco'' estas la meznombra valoro de alflu-reflu-ciklaj altiĝo kaj malaltiĝo. La ''intervalo de alflu-reflu-cikla maksimumo'' (novvorte kaj iom ne-precize mallongige nomata ankaŭ ''luntajdintervalo'') estas la tempdiferenco inter la meridiantransiro (supra aŭ malsupra) de la luno kaj la sekva alflu-reflu-cikla maksimumo.

La ĉefa (sed ne nura) kaŭzo de la aflu-reflu-ciklo estas la mas-altirforto de la luno. La sistemo tero-luno rivoluas ĉirkaŭ sia komuna pezcentro (kiu situas ene de la terglobo inter ĉi ties centro kaj tiu loko de la tersupraĵo, super kiu la luno staras [[Zenito|zenite]]). Sekve de la rivoluo ĉirkaŭ la komuna pezcentro estiĝas decentra rivolua forto, kiu en ĉiu punkto de la tersupraĵo havas la saman absolutan valoron kaj estas direktita for de la luno&lt;ref&gt;Tiu ĉi rivolua forto ne estu interkonfuzata kun la decentra rivolua forto kaŭzata de la rotacio de la tero ĉirkaŭ ĝia akso. Pria ilustraĵo estas en Kumm, Werner: ''Gezeitenkunde – Theorie und Praxis'', Bielefeld, Klasing, 1992, p. 36.&lt;/ref&gt;. Tiuj marpartoj A, kiuj estas plej proksimaj al la luno estas de tiu ĉi plej forte altirataj. Tiuj marpartoj B, kiuj estas plej malproksimaj al la luno, estas de tiu ĉi ankaŭ altirataj, sed pro la pli granda distanco malpli forte, ol la marpartoj A. Por la marpartoj A la rezulta forto (= decentra rivolua forto for de la luno plus altirforto de luno en la direkto al la luno) estigas zenitan &quot;monton&quot; konsistantan el alfluinta akvo, do &quot;alflu-monton&quot;. Por la marpartoj B (en la kontraŭa loko sur la terglobo, super kiu la luno staras malzenite) la rezulta forto (= decentra rivolua forto for de la luno plus altirforto de luno en la direkto al la luno) estigas malzenitan alflu-monton. Estas notinde, ke la rezultaj fortoj, kiujn spertas la marpartoj A kaj B, havas preskaŭ la saman absolutan valoron. En la plej multaj lokoj okazas meznombre du alfluoj ene de unu lun-tago (ties daŭro: 24 horoj kaj 50 minutoj). La efiko de la suno estas simila, sed – malgraŭ pli granda maso – malpli forta pro la pli granda distanco. Sekve de la diversaj marprofundoj, situoj de akvo kaj tero, terrotacio, malmoviĝemo de la akvo kaj pliaj efikoj rezultas ĉiutage por ĉiuj lokoj apartaj deflankiĝoj disde alflu-reflu-ciklaj meznombraj valoroj, tiel ke ekzemple de unu alflu-reflu-cikla maksimumo al la sekva ordinare ne pasas precize la tempo de duona lun-tago (12 horoj kaj 25 minutoj). Tian kaj similajn deflankiĝojn oni nomas ne-egalaĵoj. ''Ne-egalaĵo'' estas do la diferenco de unuopa valoro (t. e. al unuopa alflu-reflu-ciklo apartenanta valoro de horo aŭ akvonivelo) disde ties responda meznombra valoro de horo resp. akvonivelo. Estas ne-egalaĵo en tempo kaj ne-egalaĵo en akvonivelo. Unu ne-egalaĵo, nome la ''duonmonata ne-egalaĵo'', estas tiu sekve de la [[lunfazo]].

== Marnivelo ==
{{Ĉefartikolo|Marnivelo}}
[[Dosiero:Gravity anomalies on Earth.jpg|eta|maldekstra|250px|Variado de la gravitforto sur Tero.]]
La [[marnivelo]] estas la [[nivelo]] de la mara surfaco, al kiu oni kutime rilatas la altecon de ĉiuj punktoj de la [[Tero]]. Oni uzas la averaĝan marnivelon por esprimi la altecon de geografiaj punktoj ankaŭ en granda distanco de marbordoj - ekzemple tiel difiniĝas la alteco de la mondaj [[monto]]j. La marnivelo male al '''averaĝa marnivelo''' ne estas [[konstanto]]. Ĝi ŝanĝiĝas ĉefe laŭ [[tajdo]]cikloj, sed povas ŝanĝi, loke kaj malforte, ankaŭ pro [[vento]] kaj [[temperaturo]]. Ankaŭ la averaĝa marnivelo ne estas tute konstanta. Ĝi dependas, ekzemple, de la variado de la [[gravito]] ĉe la surfaco de la Tero. La averaĝa marnivelo dependas longtempe de klimataj ŝanĝiĝoj. Tiel nuntempe altiĝas la marnivelo pro la degelo de [[Antarkto]] kaj de glacimontoj je efiko de la tuttera [[klimata ŝanĝiĝo]].

Por precizaj [[mezuro]]j konvenciaj marniveloj estas uzataj. Ekzemple, en [[Britio]] oni uzas la averaĝan marnivelon mezuritan inter 1915 kaj 1921 en la urbo Newlyn en [[Kornvalo]]; en [[Francio]] oni uzas averaĝan marnivelon de [[Marsejlo]]; ktp. Nuntempe en Eŭropo ekzistas '''EVRS''' (''European Vertical Reference System'', Eŭropa Vertikala Rilatsistemo),&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto |url=http://www.euref.eu/euref_egrs.html |lingvo=en |dato=2011-02-04 |alirdato=2016-10-16 |titolo=European Geodetic Reference Systems |eldoninto=EUREF |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160904011745/http://www.euref.eu/euref_egrs.html |arkivdato=2016-09-04 }}&lt;/ref&gt; kiu iom post iom anstataŭas la konvenciojn de la individuaj landoj.

== Cunamo ==
{{Ĉefartikolo|Cunamo}}
[[Dosiero:SH-60B helicopter flies over Sendai.jpg|eta|upright=1.4|[[Tertremo de Sendajo en 2011]], elaera vido de damaĝo en la regiono [[Sendajo]] montranta nigran fumon el naftorafinejo de ''Nippon Oil Sendai''.]]
[[Dosiero:The Great Wave off Kanagawa.jpg|eta|dekstra|250px|[[Pentraĵo]] de cunamo far [[Katsushika Hokusai]] en [[1831]]. Fone videblas la [[Monto Fuĵio]].]]
[[Cunamo]] (devenas el {{Fremdlingve|ja|津波}} [cunami] - ondego en haveno), aŭ ''sisma marondego'', estas ondego (aŭ serio de ondegoj) kaŭzita de neveteraj agadoj, kiaj submara [[sismo]], grunda terenglito, [[vulkano|vulkana agado]], [[meteorŝtono]], ktp., kiu okazigas movon de granda volumeno de akvo, ĝenerale en [[oceano]] aŭ granda [[lago]]. Krom la menciitaj kaŭzoj, menciindas ankaŭ aliaj subakvaj eksplodoj (kiaj eksplodigoj de subakvaj [[Atombombo|atomaj aparatoj]], nome [[bombo]]j), rompo de [[glaĉero]] aŭ [[glacimonto]], falo de [[meteorito]], [[satelito]] aŭ aliaj eksterteraj objektoj kaj aliaj okazigoj el super aŭ sube la akvo, kiuj havas eblon generi cunamon.&lt;ref&gt;Barbara Ferreira (17a de Aprilo, 2011). &quot;When icebergs capsize, tsunamis may ensue&quot;. ''[[Nature (gazeto)|Nature]]''. Alirita 2011-04-27.&lt;/ref&gt; Malkiel normalaj oceanaj ondoj kiuj estas generataj de [[vento]] aŭ [[tajdo]]j kiuj siavice estas generataj de la gravita pelo fare de la [[Luno]] aŭ la [[Suno]], cunamo estas generata de la movadego de akvo.

Cunamaj ondoj ne similas al normalaj marondoj, ĉar ties ondolongo estas multe pli longa. Pli ol aperi kiel rompa ondo, cunamo povas anstataŭ dekomence aspekti kiel rapide supreniranta tajdo, kaj pro tiu tialo ili estas ofte referencataj kiel tajdaj ondoj, kvankam tiu uzado ne estas akceptita de la scienca komunumo ĉar cunamoj ne estas tajdaj nature. Cunamoj ĝenerale konsistas el serio de ondoj kun periodoj kiuj gamas el minutoj al horoj, alvenantaj laŭ tiele nomitaj &quot;ondotrajno&quot;.&lt;ref&gt;Fradin, Judith Bloom kaj Dennis Brindell (2008). ''Witness to Disaster: Tsunamis. Witness to Disaster.'' Washington, D.C.: [[National Geographic Society]]. pp. 42, 43. [http://shop.nationalgeographic.com/ngs/product/books/kids-books-and-atlases/animals-and-nature/witness-to-disaster%3A-tsunamis?npd&amp;npd&amp;]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} alirita la 5an de Majo 2016&lt;/ref&gt; Ondaltoj de dekoj da metroj povas esti generitaj de grandaj okazaĵoj. Kvankam la efiko de cunamoj estas limigitaj al marbordaj areoj, ties detrua povo povas esti enorma kaj ili povas tuŝi tutajn oceanajn basenojn; La [[Tertremo en Hinda Oceano en 2004|cunamo de la Hinda Oceano de 2004]] estis inter la plej mortigaj [[natura katastrofo|naturaj katastrofoj]] en la homa historio kun almenaŭ 230,000 personoj mortintaj aŭ malaperintaj en 14 landoj borde de la Hinda Oceano.

La [[Antikva Grekio|greka]] [[historiisto]] [[Tucidido]] sugestis en sia verko de la fino de la 5a jarcento a.K. nome ''Historio de la Peloponeza Milito'', ke cunamoj estas rilataj al submaraj [[tertremo]]j,&lt;ref&gt;Tucidido: “A History of the Peloponnesian War”, 3.89.1–4 [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Thuc.+3.89.1&amp;redirect=true] Alirita la 5an de Majo 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Smid, T. C. (Aprilo 1970). 'Tsunamis' in Greek Literature. Greece &amp; Rome 17 (2a eld.). pp. 100–104.&lt;/ref&gt; sed la kompreno de la cunama naturo restis malmulta ĝis la 20a jarcento kaj ankoraŭ multo restas nekonata. Ĉefaj areoj de nuna esplorado estas la klopodoj determini kial kelkaj grandaj tertremoj ne generas cunamojn dum kelkaj aliaj pli malgrandaj ja generas cunamojn; klopodi akurate antaŭscii la pason de cunamoj tra la oceanoj; kaj ankaŭ antaŭscii kiel cunamaj ondoj interagas kun specifaj marbordoj.

== Mara acidiĝo ==
{{Ĉefartikolo|Oceana acidiĝo}}
'''Mara acidiĝo''' estas la nomo donita al la daŭranta malkresko en la [[pH]] de la maroj de la tuta Tero, kaŭzita de la asimilado de antropogena [[karbondioksido]] (CO2) de la [[atmosfero]].&lt;ref name=cald03&gt;
{{Cite journal |last=Caldeira |first=K. |coauthors=Wickett, M. E. |year=2003 |title=Anthropogenic carbon and ocean pH |url=http://pangea.stanford.edu/research/Oceans/GES205/Caldeira_Science_Anthropogenic%20Carbon%20and%20ocean%20pH.pdf |journal=[[Nature (gazeto)|Nature]] |volume=425 |issue=6956 |pages=365–365 |doi=10.1038/425365a |pmid=14508477 |bibcode=2001AGUFMOS11C0385C|issn=0028-0836 }}
&lt;/ref&gt; Proksimume 30-40% de la karbondioksido liberigita fare de homoj en la atmosferon dissolviĝas en la oceanojn, [[rivero]]jn kaj [[lago]]jn.&lt;ref name=millero95&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/001670379400354O|titolo=Thermodynamics of the carbon dioxide system in the oceans|familia nomo=Millero|persona nomo=Frank J.|jaro=1995|gazeto=Geochimica et Cosmochimica Acta|volumo=59|numero=4|paĝoj=661–677}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Feely04&gt;{{cite journal |last=Feely |first=R. A. |coauthors=''et al.'' |title=Impact of Anthropogenic CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; on the CaCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; System in the Oceans |journal=Science |volume=305(5682) |year=2004 |month=Julio |pages=362–366 |url=http://www.sciencemag.org/content/305/5682/362.abstract }}&lt;/ref&gt; Por konservi [[Kemia ekvilibro|kemian ekvilibron]], kelko el ĝi reagas kun [[akvo]] por formi karbonatan acidon. Kelkaj el tiuj superkarbonatacidaj [[molekulo]]j reagas kun akvaj molekuloj por doni bikarbonatan jonon kaj hidronian jonon, tiel pliigante la &quot;acidecon de la oceano&quot; (H + jonokoncentriĝo). Inter 1751 kaj 1994 la pH de la oceana surfaco estas taksita kiel malpliiĝinta je ĉirkaŭ 8,25 ĝis 8,14,&lt;ref name=jacob05&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.agu.org/journals/ABS/2005/2004JD005220.shtml|titolo=Studying ocean acidification with conservative, stable numerical schemes for nonequilibrium air-ocean exchange and ocean equilibrium chemistry|familia nomo=Jacobson|persona nomo=M. Z.|jaro=2005|gazeto=Journal of Geophysical Research – Atmospheres|volumo=110|COI=10.1029/2004JD005220|biblioteka kodo=2005JGRD..11007302J|paĝoj=D07302}}&lt;/ref&gt; reprezentante pliiĝon de preskaŭ 30% en H + jonokoncentriĝo en la oceanoj de la mondo.

Tiu kreskanta acideco supozeble havas gamon da rektaj nedezirindaj sekvoj kiel ekzemple deprimado de metabolaj indicoj en gigantaj kalmaroj&lt;ref name=Rosa&gt;{{cite journal |last=Rosa |first=R. |last2=Seibel |first2=B. |title=Synergistic effects of climate-related variables suggest future physiological impairment in a top oceanic predator |journal=P.N.A.S. |volume=105(52) |year=2008 |month= |pages=20776–20780 |url=http://www.pnas.org/content/105/52/20776.short }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pnas.org/content/105/52/20776.short |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141206113108/http://www.pnas.org/content/105/52/20776.short |arkivdato=2014-12-06 }}&lt;/ref&gt; kaj deprimado de la imunreagoj de bluaj [[mitulo]]j.&lt;ref name=Bibby&gt;{{cite journal |last=Bibby |first=R. |coauthors=''et al.'' |title=Effects of ocean acidification on the immune response of the blue mussel Mytilus edulis |journal=Aquatic Biology |volume=2 |year=2008 |month= |pages=67–74 |url=http://www.int-res.com/abstracts/ab/v2/n1/p67-74/ }}&lt;/ref&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Akvo]]
* [[Listo de maraj ekoregionoj]]
* [[Marfluo]]j
* [[Marfundo]]
* [[Marmilito]]
* [[Marpoluado]]
* [[Arala Maro]], kiu estas fakte [[lago]]
* [[Oceanografio]]
* [[Tajdo]]
* [[Talasoterapio]]

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Dosiero:Sea-chile.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px|Centrala bordo de Ĉilio --&gt;
Dosiero:Sunset-at-Sea.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px|[[Sunsubiro]] je [[maro]] --&gt;
Dosiero:Sea of Chile.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px|Maro [[Ĉilio|_Chilensis_]] --&gt;
Dosiero:North Sea 01 ubt.jpeg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px|_Pobřeží_ [[Norda Maro|_Severního_ maro]] u [[_Lønstrup_]]u v [[Danio|_Dánsku_]] --&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Proverbo ==
Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri maro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Laŭdu belecon de l' maro, sed ĉe rando de arbaro.''}}
* {{citaĵo|''Ne maro dronigas ŝipon, sed la ventoj.''}}
* {{citaĵo|''Maro ĉiujn riverojn ricevas kaj tamen ne krevas.''}}

== Bibliografio ==
* Giunio, Petar 1958 : Kial estas blua la maro, ''[[Geografia Revuo]]'', 3(3), 24-25.

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q158607}}

== Eksteraj ligiloj ==
=== En Esperanto ===
* [http://www.esperanto.mv.ru/MaristaTerminaro/index.html marista terminaro]
* [http://www.karapaco.de/u/B.Traven/terminaro.html Malgranda Marista Terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110912074701/http://www.karapaco.de/u/B.Traven/terminaro.html |date=2011-09-12 }} nun [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/traven-marista-terminaro.htm kopio en STEB]
* [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/maro-sxipo-finkel.htm Mara terminareto] Jurij Finkel, 2006, kun proponoj kaj tradukoj en la rusan (ru), la anglan (en), la francan (fr), la germanan (de) kaj iufoje en la nederlandan (nl) lingvojn.
* [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/marista-terminaro.htm PROVO DE MARISTA TERMINARO VERKITA DE KELKAJ KOMPETENTULOJ SUB LA DIREKTO DE M. ROLLET DE L'ISLE, hidrografista ĉefinĝeniero de la franca maristaro.] 1908
* [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/marista-terminaro-jarlibro-1949-1950.pdf Marista terminaro] – en Jarlibro de UEA, 1949-1950

=== Alilingve ===
* [http://www.underwatertimes.com/oceans/oceans.php Subakva epoko, oceanoj]
* [http://et.wiktionary.org/wiki/Meri artikolo]
* [http://www.deepwave.org Profundaj ondoj]
* [http://www.meercam.com Retkameraoj en Maro]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Projektoj|commons=Category:Seas|commonscat=Seas|n=Kategorio:Maroj|q=Maro|s=Kategorio:Maro|ReVo=mar}}
* {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Mar |revizio=137026136}}

{{Havenda artikolo|Maro}}

[[Kategorio:Maro| ]]
[[Kategorio:Maroj| ]]
[[Kategorio:Geografia terminologio]]
[[Kategorio:Oceanografia terminologio]]</text>
      <sha1>mpym4ly3zh8bf3xqddoli4gwycqa15v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503173</id>
      <parentid>9503172</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bildaro */</comment>
      <origin>9503173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33433" sha1="6d84kvvafw4shf1pkt048azzu3tioim" xml:space="preserve">[[File:Wikivoyage Banner Lanzarote.jpg|775px]]
{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Waves lajolla.jpg|eta|upright=1.35|alt=A wave dashing on the shore|Ondo trafanta [[ĝeto]]n en la [[Golfo de Santa Catalina]]]]
[[Dosiero:Ships in Hong Kong518.jpg|eta|upright=1.35|alt=Shipping in Hong Kong harbor|La maro estas grava por homa evoluo kaj komerco, kiel ĉe la [[delto]] de la [[Perlorivero]] de [[Ĉinio]]. La havenoj de [[Honkongo]], [[Ŝenĵeno]], kaj [[Kantono]] estas aparte la tria, 4-a, kaj 5-a plej okupata en la mondo.]]
[[Dosiero:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|eta|dekstra|La fama foto &quot;Blua Marmoro&quot; en ĝia origina orientiĝo, montrante la krucvojon de la Hinda kaj Atlantika Oceanoj ĉe la [[Bonespera Kabo]]. Originala subskribaĵo: &quot;Bildo de la [[Tero]], kiel rigardata de la ŝipanaro de [[Apollo 17]] vojaĝanta al la [[luno]]. Ĉi tiu transluna marborda foto etendas de la [[Mediteranea]] regiono al la [[Antarkta]] sud-polusa glaciaĵo. Ĉi tiu estas la unua fojo, kiam la trajektorio de Apollo ebligis la fotumon de la sud-polusa glaciaĵo. Notu la pezajn nubegojn en la [[Suda duonglobo]]. Preskaŭ la tuta marbordo de [[Afriko]] klare videblas. La [[Araba Duoninsulo]] videblas ĉe la nordorienta rando de Afriko. La granda insulo proksime al la Afrika marbordo estas [[Madagaskaro]]. La Azio ĉeflando estas ĉe la horizonto nordoriente.&quot;]]
Ĝenerale '''maro''', mondoceano, aŭ simple la [[oceano]], estas la ligita korpo de [[sala akvo]] kiu kovras 70.8% de la surfaco de la [[Tero]].&lt;ref&gt;Pidwirny, Michael. [http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html ''Fundamentals of Physical Geography'', {{nowrap|2nd ed.}}, {{nowrap|Ch. 8:}} &quot;Introduction to the Hydrosphere&quot;]. University of British Columbia (Okanagan), 2006. Alirita la 26an Nov 2007.&lt;/ref&gt; La maro moderigas la klimaton de la Tero kaj ludas gravajn rolojn en la akvocirkulado, karbonciklo, kaj nitrogencirkulado. Kvankam la maro estis travojaĝata kaj esplorata ekde prahistorio, la moderna scienca studo de la maro - [[oceanografio]] - datas larĝe ekde la brita [[ekspedicio Challenger]] de la [[1870-aj jaroj]]..&lt;ref&gt;National Oceanic and Atmospheric Administration. [http://oceanexplorer.noaa.gov/explorations/03mountains/background/challenger/challenger.html &quot;Then and Now: The HMS&lt;!--sic--&gt; ''Challenger'' Expedition and the 'Mountains in the Sea' Expedition&quot;] ĉe ''Ocean Explorer''. Alirita la 2an Jan 2012.&lt;/ref&gt; La maro estas konvencie dividita en kvar aŭ kvin grandaj sekcioj, kiaj ekzemple [[Pacifiko]], nomitaj [[oceano]]j dum pli malgrandaj sekcioj, kiel ekzemple [[Mediteranea Maro]], estas konataj pli precize kiel ''maroj''. Tiele '''maro''' estas parto de monda [[oceano]], apartigita de ĝi per tero aŭ subakva montara [[reliefo]]. Maro diferencas de oceano per hidrologia kaj meteorologia reĝimoj. Ju pli la maro estas izolita per terpecoj, des pli ĝi diferencas de oceano. Laŭ grado de izoliteco de oceanoj, maroj povas esti internaj, periferiaj kaj interinsulaj.

Pro la nuna stato de [[kontinenta drivo]], la [[Norda Hemisfero]] nun estas ĝuste same dividita inter tero kaj maro (rilatumo de proksimume 2:3) sed la [[Suda Hemisfero]] estas superforte oceana (1:4.7).&lt;ref name=&quot;reddyornot&quot;&gt;Reddy, M.P.M. [http://books.google.co.uk/books?id=2NC3JmKI7mYC&amp;lpg=PA112 ''Descriptive Physical Oceanography'', {{nowrap|p. 112}}]. A.A. Balkema (Leiden), 2001. ISBN 90-5410-706-5. Alirita la 6an Aŭg 2014.&lt;/ref&gt; [[Saleco]] en la malferma oceano estas ĝenerale en mallarĝa gamo proksimume 3.5% laŭ maao, kvankam tio povas varii en pli malfermaj akvoj, proksime de la elfluejoj de grandaj riveroj, aŭ ĉe grandaj profundoj. Proksimume 85% de la solidoj en la malferma maro estas [[natrio]] kaj [[klorido]]. [[marfluo|Altamaraj fluoj]] estas produktitaj per diferencoj en saleco kaj temperaturo. Surfacaj fluoj estas formitaj per la frikcio de ondoj produktitaj per la vento kaj per [[tajdo]]j, dum la ŝanĝoj en loka [[marnivelo]] produktiĝas per la [[gravito]] de la [[Luno]] kaj [[Suno]]. La direkto de ĉiuj el tiuj estas regita fare de surfacaj kaj submaraj termasoj kaj per la [[rotacio]] de la Tero (la [[koriolisforto]]).

Iamaj ŝanĝoj en la marniveloj lasis [[kontinentbreto]]jn, malprofundajn areojn en la maro proksimaj al tero. Tiuj nutraĵ-riĉaj akvoj abundas je vivo, kiuj provizas homojn per grandaj provizoj de manĝaĵo - plejparte [[fiŝo]]j, sed ankaŭ [[marisko]]j, [[mamulo]]j, kaj [[algo]]j - kiuj estas same rikoltitaj kaj [[Fiŝkaptado|en natura medio]] kaj [[Akvokulturo|farmitaj]]. La plej diversspecaj areoj ĉirkaŭas grandajn tropikajn koralajn rifojn. [[Balenĉasado]] en la alta maro oftis ĝis kiam komuna ĉasado kaj la malkreskantaj numeroj de [[baleno]]j ekigis internaciajn konservado-iniciatojn kaj finfine [[moratorio]]n sur plej multe de la komerca balenĉasado. Oceanografio establis ke ne ĉiu vivo estas limigita al la subsunaj surfacaj akvoj: eĉ sub grandegaj profundoj kaj premoj, nutraĵoj fluantaj el hidrotermikaj fluoj apogas sian propran unikan ekosistemon. Vivo eble [[Abiogenezo|komenciĝis]] tie kaj akvaj mikrobaj matoj estas ĝenerale supozitaj kiel kaŭzantoj de la oksigenigo de la [[Atmosfero (tero)|atmosfero]] de la [[Tero]]; kaj plantoj kaj bestoj unue [[Evoluo|evoluis]] en la maro.

La maro estas esenca aspekto de homa [[komerco]], vojaĝado, mineral-ekstraktado, kaj [[elektro]]-produktado. Tio ankaŭ igis ĝin esenca al militado kaj forlasis gravajn grandurbojn eksponitaj al [[sismo]]j kaj [[vulkano]]j de proksimaj [[faŭlto]]j; potencaj [[cunamo]]j minacas; kaj [[uragano]]j, [[tifono]]j, kaj [[ciklono]]j produktitaj en la [[tropiko]]j. Tiu graveco kaj dueco influis homan kulturon, de fruaj Mar-dioj ĝis la epopeo ''[[Odiseado]]'' de [[Homero]] ĝis la ŝanĝoj stimulitaj fare de la [[Kristoforo Kolumbo|Kolumbia Interŝanĝo]], de [[Vikingo|vikingaj]] mar-entombigoj ĝis [[hajko]]j de [[Basho]] aŭ al hiperrealista mara arto, kaj inspiris [[muziko]]n gaman de la ''shanties'' de ''The Complaynt of Scotland'' al &quot;La Maro kaj la Ŝipo de Sinbad&quot; de [[Nikolaj Rimskij-Korsakov]] al &quot;Aŭskulti la Maron&quot; de [[A-mei]]. Ĝi estas la sceno de libertempaj agadoj inkluzive de [[naĝado]], [[plonĝado]], [[surfado]], kaj [[Velado (sporto)|velnavigado]]. Tamen, [[loĝantarkresko]], [[industriigo]], kaj [[intensa agrikulturo]] ĉiuj kontribuis al aktuala [[mara poluo]]. Atmosfera [[karbondioksido]] estas absorbita en kreskantaj kvantoj, malaltigante sian [[pH]] en procezo konata kiel [[oceana acidiĝo]]. La komuna naturo de la maro faris [[Troa fiŝkaptado|troan fiŝkaptadon]] kreskanta problemo.

Kondiĉe kaj pli precize el geografia vidpunkto, oni nomas &quot;maro&quot; kelkajn malfermitajn partojn de oceano, ekz. [[Sargasa Maro]], kaj grandajn [[lago]]jn - [[Kaspia Maro]], [[Arala Maro]], [[Morta Maro]].

== Difino ==
[[Dosiero:World ocean map.gif|eta|upright=0.835|La interkonektita sistemo de la mondaj oceanoj kaj ties variaj dividoj.]]
La maroj estas la interligita sistemo de ĉiuj oceanaj akvoj de la Tero, inkluzive de la kvar nomitaj [[oceano]]j de la [[Internacia Hidrografia Organizo|IHO]]&lt;ref name=ihorg&gt;[[Internacia Hidrografia Organizo]]. &quot;[http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf Limits of Oceans and Seas (Special Publication №28)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |date=2011-10-08 }}&quot;, 3rd&amp;nbsp;ed. Imp. Monégasque ([[Monte Carlo]]), 1953. Konsultita la 7an de Februaro 2010.&lt;/ref&gt; - nome [[Atlantiko]], [[Pacifiko]], Hinda, kaj [[Arkta Oceano]]j - kaj la akvoj de la [[Suda Oceano]], aŭ pripensitaj aparte aŭ inkluditaj ene de la aliaj kvar..&lt;ref name=oed&gt;''[[Oxford English Dictionary]]'', {{nowrap|1st ed.}} &quot;sea, ''n.''&quot; Oxford University Press (Oxford), 1911.&lt;/ref&gt; Tiu senco kaj la pli mallarĝa uzado de la termino ''maro'' por priskribi specifajn, pli malgrandajn korpojn de marakvo kiel ekzemple la [[Ruĝa Maro]].

Ĉar la esprimo estis uzita dum tempo, ekzistas neniuj klaraj distingoj inter ''maroj'' kaj ''oceanoj'', kvankam maroj estas pli malgrandaj kaj estas - kun la rimarkinda escepto de la [[Sargasa Maro]] kreita fare de la Nordatlantika Turniĝejo&lt;ref name=Stow&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopedia of the Oceans|url=https://archive.org/details/encyclopediaofoc0000stow|aŭtoro=Stow, Dorrik|jaro=2004|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-860687-7|referenco=Stow}}&lt;/ref&gt; - kutime limigitaj de tero sur pli malgranda skalo ol multaj kontinentoj.&lt;ref name=&quot;oceanservice.noaa&quot;&gt;National Oceanic and Atmospheric Administration. [http://oceanservice.noaa.gov/facts/oceanorsea.html &quot;What's the Difference between an Ocean and a Sea?&quot;] en ''Ocean Facts''. Alirita la 19an de Aprilo 2013.&lt;/ref&gt; Maroj estas ĝenerale pli grandaj ol [[lago]]j kaj enhavas [[sala akvo|salakvon]], sed la [[Maro Kineret]] estas [[nesala akvo|nesalakva]] lago.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0009254199000078|titolo=Lake Kinneret (The Sea of Galilee): the effects of diversion of external salinity sources and the probable chemical composition of the internal salinity sources|aŭtoro=Nishri, A.; Stiller, M; Rimmer, A.; Geifman, Y.; Krom, M.|jaro=1999|gazeto=Chemical Geology|volumo=158|numero=1–2|COI=10.1016/S0009-2541(99)00007-8|paĝoj=37–52}}&lt;/ref&gt; Ekzistas neniu akceptita teknika difino de maro inter oceanografoj;&lt;ref&gt;American Society of Civil Engineers. [http://books.google.com/books?id=jPVxSDzVRP0C&amp;pg=PA365 ''The Glossary of the Mapping Sciences'', {{nowrap|p. 365}}]. ASCE Publications, 1994. ISBN 0-7844-7570-9.&lt;/ref&gt; kiel temo de [[internacia juro]], la Kongreso de [[Unuiĝintaj Nacioj]] pri la Juro de la Maro deklaras ke la tuta oceano estas &quot;la maro&quot;.

== Klasoj de maroj ==
Dependante de la kontakto kun la oceano, la maroj estas konsiderata kiel divideblaj en tri ĉefaj klasoj: nome marbordaj maroj, kontinentaj maroj kaj fermitaj maroj.

* '''marborda maro''', tiu kiu povas esti konsiderata kiel [[golfo]], sed pli granda kaj amplekse malferma, de la oceano. Ĝi ne estas separata el tiu per ajna submara sojlo; tamen ĝi estas distingebla el tiu pro, averaĝe, malplia [[Profundo|profundeco]], pro plia amplekseco de la [[tajdo]]j kaj pro la pli alta [[temperaturo]] de ties akvoj. Estas marbordaj maroj la [[Beaufort-maro]] en la [[Arkta Oceano]], la [[Norvega maro]] en la [[Atlantika Oceano|Atlantiko]] aŭ la [[Golfo de Omano|maro de Omano]] en la [[Hinda Oceano]], inter aliaj.

** '''[[ĉekontinenta maro]]''', tiu kiu kuŝas sur [[kontinentbreto]] kun submara grundo je averaĝa profundo de 200 m aŭ malpli; ekzemploj de tiu tipo estas la [[Norda maro]], aŭ la [[Argentina Maro]]. Dum la maksimuma pinto de la [[glaciepoko]]j, la ĉekontinentaj maroj malaperis, kaj iĝis nur [[ebenaĵo]]j de la apudaj kontinentoj.

* '''kontinenta maro''', tiu kiu kuŝas tute ene de [[kontinento]], kvankam komunikaj kun la oceano pere de [[markolo]] kies malgranda profundo kreas sojlon kiu malhelpas la interŝanĝojn; tiuj okazas tamen en la formo de [[marfluo]]j de kompenso kaj de elŝuto. Inter la kontinentaj maroj kaj la oceano ekzistas diferencoj de [[temperaturo]] kaj de [[saleco]], kiuj povas esti konsiderindaj. Ties tajdoj estas tiom malampleksaj ke en kelkaj lokoj kaj epokoj estas preskaŭ malatentindaj. Estas kontinentaj maroj la [[Mediteraneo]], la [[Balta maro]], la [[Nigra maro]] kaj la [[Japana maro]].
* '''fermita maro''' aŭ '''interna maro''', tiu kiu okupas etendajn depresiojn [[Senelflua baseno|senelfluejajn]]. Ili korespondas al lagoj tre grandaj, de akvo pli malpli saleta, inter kiuj elstaras la [[Morta maro]], la [[Kaspio]] kaj la [[maro de Aralo]].
* '''[[internacia maro]]''', estas ekster la teritoriaj akvoj de iu [[lando]], kaj inkluzivas areojn de oceanoj, maroj kaj riveroj. Ŝipoj kaj aliaj akvoveturiloj navigantaj en internaciaj akvoj estas kutime sub la jurisdikcio de la mara flago kiun ili metas.

=== Limigo de maroj kaj oceanoj fare de la IHO ===
[[Dosiero:Oceans and seas boundaries map-en.svg|eta|maldekstre|300px|La maroj kaj oceanoj de la IHO.]]

La suprema internacia aŭtoritato pri limigo de maroj, por reguli la marajn trafikon kaj sekurecon, estas la [[Internacia Hidrografia Organizaĵo]] (IHO/OHI), per sia tutmonda referenckadro nome publikaĵo ''Limits of oceans and seas'' (''Limoj de oceanoj kaj maroj'') (3a eldono de 1953).&lt;ref&gt;La 1a eldono estas de 1928, la dua de 1937 kaj 4a malneta eldono estis publikigita en 1986, sed kelkaj disputoj pri la nomoj (kiel tiu relativa al la [[Japana maro]]) malebligis ties ratifon.&lt;/ref&gt;
Tiu publikaĵo ne establas diferencon inter oceanoj kaj maroj, sed limiĝas nur al nombrado de ĉiuj oceanoj kaj maroj de la mondo, atribuante al ili ciferon, alvenante ĝis 66, kvankam ĉar oni uzas foje nombrojn kun litero, reale estas 73. Estas totalo de 5 oceanoj (Atlantiko kaj Pacifiko estas ĉiuj dividitaj po du, nome Nordo kaj Sudo) kaj 67 maroj, el kiuj du siavice dividitaj en po du basenoj: nome la Mediteraneo kaj la maro de Ĉinio. Krome kelkaj maroj havas internajn marojn (kiuj estas nombritaj per minuskla litero) kiel la [[Balta maro]] (kun 3), la [[Mediteraneo]] (kun 8) kaj la maroj de la [[Malaja insularo]] (kun 13). La publikaĵo konsideras krome kelkajn grandajn etendojn de marakvo, kiel [[golfo]]j, [[golfeto]]j, [[Navigkanalo|kanaloj]] kaj [[markolo]]j, kaj multajn fojojn, ne estas tre klara kiu estas la uzita kriterio, ĉar foje estas nur la simpla uzado de tiuj terminoj kio decidas la konsideron.

== Maroj ==
[[Dosiero:Sargazos.png|eta|250px|Mapo de la [[Maro de Sargasoj]], kun indiko de la ĉirkaŭaj marfluoj.]]
[[Dosiero:Locatie Filipijnenzee.PNG|250px|eta|Situo de la Filipina Maro]]
Plej grandaj maroj (laŭ surfaco, mln kv.km.)

{| class=&quot;wikitable&quot;
| [[Sargasa Maro]]
| 6,0
| [[Weddella Maro]]
| 2,9
|-
| [[Filipina Maro]]
| 5,7
| [[Kariba Maro]]
| 2,8
|-
| [[Araba Maro]]
| 4,6
| [[Mediteranea Maro]]
| 2,5
|-
| [[Korala Maro]]
| 4,1
| [[Beringa Maro]]
| 2,3
|-
| [[Sudĉina Maro]]
| 3,5
| [[Oĥotska Maro]]
| 1,6
|-
| [[Tasmana Maro]]
| 3,3
| [[Barenca Maro]]
| 1,4
|-
| Fiĝia Maro
| 3,2
| [[Norvega Maro]]
| 1,3
|}

'''Aliaj konataj maroj:'''
* en Atlantiko: [[Balta Maro]] (kun [[Kattegat]])– [[Kantabra Maro]] - [[Kariba Maro]] –[[Labradoro]] – [[Nigra Maro]] – [[Egea Maro]] – [[Tirena Maro]] – [[Ionia Maro]] – [[Norda Maro]] (kun [[Skagerrak]])
* en Hinda Oceano: [[Ruĝa Maro]] – [[Timora Maro]]
* en Arkta Oceano: [[Bafina Maro]] – [[Blanka Maro]] – [[Gronlanda Maro]]
* en Pacifiko: [[Japana Maro]] – [[Flava Maro]] – [[Nov-Gvinea Maro]] – [[Java Maro]]

== Marakvo ==
{{Ĉefartikolo|Marakvo}}
La [[marakvo]] estas la [[salakvo]] de la maroj kaj [[oceano]]j. Ĝi kovras pli ol 70%-ojn de la [[tera surfaco]]. Ĝi konsistas je proksimume 96,5% el akvo kaj je proksimume 3,5% el diversaj [[salo]]j kaj [[Solvaĵo|solvitaj]] kaj nesolvitaj [[Organika kemio|organikaj]] kaj [[Neorganika kemio|neorganikaj]] [[Kemia kombinaĵo|kombinaĵoj]], ankaŭ [[gaso|gasaj]]. En ĝi oni povas trovi plej ofte [[Klorido|kloridajn]] (Cl&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;), [[Natrio|natriajn]] (Na&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;), [[Sulfato|sulfatajn]] (SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;4−&lt;/sup&gt;), [[Magnezio|magneziajn]] (Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;), [[Kalcio|kalciajn]] (Ca&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;) kaj [[Kalio|kaliajn]] (K&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) [[jono]]jn. Tiuj ĉi konsistigas 99%-ojn el la marakvaj saloj, sed tio ĉi kompreneble povas multe varii kaj dependas de la lokaj cirkonstancoj. La indiko pri la [[kvanto]] de solvitaj saloj en la marakvo, nome la [[saleco]], montras kiom da [[gramo]]j da saloj estas solvitaj en unu [[kilogramo]] da marakvo. Ĝi estas do indikata [[Proporcio|proporcie]], plej ofte en [[elmilo]]j, sed ankaŭ en [[elcento]]j; tiele, la oceanoj enhavas inter 31 kaj 38 elmilojn da saloj (aŭ en elcentoj kaj [[Meznombro|averaĝe]]: 3,5%; ĉe la [[Morta Maro]] tiu ĉi [[valoro]] atingas eĉ 33,7%-ojn). La marakvo [[Frosto|frostas]] ĉe proksimume -1,9 [[Grado celsia|gradoj Celsius]].

== Marfluo ==
{{Ĉefartikolo|Marfluo}}
[[Marfluo]] estas pli-malpli daŭra [[fluo]] de akvomaso tra malsamtemperatura ĉirkaŭanta [[oceano|oceana]] [[akvo]].&lt;br /&gt;Ĝi portas malvarmajn [[akvo]]jn en varmaj maroj kaj male. La ekziston de fluoj kaj iliaj movodirektoj kaŭzas la [[froto]] inter moviĝantaj masoj akva kaj aera, suno-lunaj [[fluso]]j kaj [[malfluso]]j, diferenco de la [[tensio]]j en la [[profundo]] de la [[akvo]] kaj tera [[rotacio]]. Marfluoj povas flui milojn da [[kilometro]]j. Ili tre gravas por priskribi la [[klimato]]jn de la apudaj [[kontinento]]j. La eble plej konata ekzemplo estas la [[Golfa Marfluo]], kiu igas la nord-okcidentan parton de [[Eŭropo]] multe pli milda ol iu ajn alia [[regiono]] sur la sama [[latitudo]] estas. La graveco de marfluoj ankaŭ prezentiĝas per la [[El Niño]]-efiko, en kiu la nedaŭra inversiĝo de marfluo okazigas klimato-ŝanĝojn en [[Sudameriko]], kies efikoj etendiĝas ĝis [[Aŭstralio]]. Marfluoj sub la [[surfaco]] de la [[oceano]], kaŝiĝantaj antaŭ facila percepto, nomiĝas ''submaraj riveroj''. Marfluoj tre gravas ankaŭ por la [[evoluo]] de multaj vivaĵoj. Fama ekzemplo por tio estas la [[vivciklo]] de la [[angilo]]j.

== Tajdo ==
{{Ĉefartikolo|Tajdo}}
[[Dosiero:Orbit3.gif|eta|200px|Rivoluo de la sistemo tero-luno ĉirkaŭ ties komuna pezcentro]]
[[Dosiero:Tide overview.svg|lang=eo|eta|250px|Skemo de la luna agado sur la tajdojn]]
'''Tajdo''' (aŭ '''alflu-reflu-ciklo''') estas la perioda altiĝo kaj malaltiĝo de la supraĵo de oceanoj, maroj, [[golfo]]j ktp. ĉefe pro la interagoj de la [[Gravito|mas-altirforto]] inter la [[Luno]], [[Suno]] kaj [[Tero]]&lt;ref&gt;Tio estas la difino laŭ la internacia normo ISO 19018:2004: ''Ships and marine technology -- Terms, abbreviations, graphical symbols and concepts on navigation''. Ĝenevo, International Organization for Standardization.&lt;/ref&gt;. Oni bonvole notu, ke en la sekvo oni povas ankaŭ novvorte diri &quot;tajda&quot; anstataŭ &quot;alflu-reflu-cikla&quot;. En difinita loko la akvonivelo varias inter la ''alflu-reflu-cikla maksimumo'' kaj la ''alflu-reflu-cikla minimumo'', ankaŭ nomataj respektive ''alta tajdo'' kaj ''malalta tajdo''. ''Alfluo'' (novvorte: ''fluso'') estas la alflu-reflu-cikla altiĝado startanta ĉe la minimuma akvonivelo kaj finiĝanta ĉe la sekva maksimuma akvonivelo. ''Refluo'' (novvorte: ''malfluso'') estas la alflu-reflu-cikla malaltiĝado startanta ĉe la maksimuma akvonivelo kaj finiĝanta ĉe la sekva minimuma akvonivelo. La ''alflu-reflu-cikla altiĝo'' estas la diferenco inter la niveloj de alflu-reflu-ciklaj minimumo kaj maksimumo. La ''alflu-reflu-cikla malaltiĝo'' estas la diferenco inter la niveloj de alflu-reflu-ciklaj maksimumo kaj minimumo. La ''alflu-reflu-cikla niveldiferenco'' estas la meznombra valoro de alflu-reflu-ciklaj altiĝo kaj malaltiĝo. La ''intervalo de alflu-reflu-cikla maksimumo'' (novvorte kaj iom ne-precize mallongige nomata ankaŭ ''luntajdintervalo'') estas la tempdiferenco inter la meridiantransiro (supra aŭ malsupra) de la luno kaj la sekva alflu-reflu-cikla maksimumo.

La ĉefa (sed ne nura) kaŭzo de la aflu-reflu-ciklo estas la mas-altirforto de la luno. La sistemo tero-luno rivoluas ĉirkaŭ sia komuna pezcentro (kiu situas ene de la terglobo inter ĉi ties centro kaj tiu loko de la tersupraĵo, super kiu la luno staras [[Zenito|zenite]]). Sekve de la rivoluo ĉirkaŭ la komuna pezcentro estiĝas decentra rivolua forto, kiu en ĉiu punkto de la tersupraĵo havas la saman absolutan valoron kaj estas direktita for de la luno&lt;ref&gt;Tiu ĉi rivolua forto ne estu interkonfuzata kun la decentra rivolua forto kaŭzata de la rotacio de la tero ĉirkaŭ ĝia akso. Pria ilustraĵo estas en Kumm, Werner: ''Gezeitenkunde – Theorie und Praxis'', Bielefeld, Klasing, 1992, p. 36.&lt;/ref&gt;. Tiuj marpartoj A, kiuj estas plej proksimaj al la luno estas de tiu ĉi plej forte altirataj. Tiuj marpartoj B, kiuj estas plej malproksimaj al la luno, estas de tiu ĉi ankaŭ altirataj, sed pro la pli granda distanco malpli forte, ol la marpartoj A. Por la marpartoj A la rezulta forto (= decentra rivolua forto for de la luno plus altirforto de luno en la direkto al la luno) estigas zenitan &quot;monton&quot; konsistantan el alfluinta akvo, do &quot;alflu-monton&quot;. Por la marpartoj B (en la kontraŭa loko sur la terglobo, super kiu la luno staras malzenite) la rezulta forto (= decentra rivolua forto for de la luno plus altirforto de luno en la direkto al la luno) estigas malzenitan alflu-monton. Estas notinde, ke la rezultaj fortoj, kiujn spertas la marpartoj A kaj B, havas preskaŭ la saman absolutan valoron. En la plej multaj lokoj okazas meznombre du alfluoj ene de unu lun-tago (ties daŭro: 24 horoj kaj 50 minutoj). La efiko de la suno estas simila, sed – malgraŭ pli granda maso – malpli forta pro la pli granda distanco. Sekve de la diversaj marprofundoj, situoj de akvo kaj tero, terrotacio, malmoviĝemo de la akvo kaj pliaj efikoj rezultas ĉiutage por ĉiuj lokoj apartaj deflankiĝoj disde alflu-reflu-ciklaj meznombraj valoroj, tiel ke ekzemple de unu alflu-reflu-cikla maksimumo al la sekva ordinare ne pasas precize la tempo de duona lun-tago (12 horoj kaj 25 minutoj). Tian kaj similajn deflankiĝojn oni nomas ne-egalaĵoj. ''Ne-egalaĵo'' estas do la diferenco de unuopa valoro (t. e. al unuopa alflu-reflu-ciklo apartenanta valoro de horo aŭ akvonivelo) disde ties responda meznombra valoro de horo resp. akvonivelo. Estas ne-egalaĵo en tempo kaj ne-egalaĵo en akvonivelo. Unu ne-egalaĵo, nome la ''duonmonata ne-egalaĵo'', estas tiu sekve de la [[lunfazo]].

== Marnivelo ==
{{Ĉefartikolo|Marnivelo}}
[[Dosiero:Gravity anomalies on Earth.jpg|eta|maldekstra|250px|Variado de la gravitforto sur Tero.]]
La [[marnivelo]] estas la [[nivelo]] de la mara surfaco, al kiu oni kutime rilatas la altecon de ĉiuj punktoj de la [[Tero]]. Oni uzas la averaĝan marnivelon por esprimi la altecon de geografiaj punktoj ankaŭ en granda distanco de marbordoj - ekzemple tiel difiniĝas la alteco de la mondaj [[monto]]j. La marnivelo male al '''averaĝa marnivelo''' ne estas [[konstanto]]. Ĝi ŝanĝiĝas ĉefe laŭ [[tajdo]]cikloj, sed povas ŝanĝi, loke kaj malforte, ankaŭ pro [[vento]] kaj [[temperaturo]]. Ankaŭ la averaĝa marnivelo ne estas tute konstanta. Ĝi dependas, ekzemple, de la variado de la [[gravito]] ĉe la surfaco de la Tero. La averaĝa marnivelo dependas longtempe de klimataj ŝanĝiĝoj. Tiel nuntempe altiĝas la marnivelo pro la degelo de [[Antarkto]] kaj de glacimontoj je efiko de la tuttera [[klimata ŝanĝiĝo]].

Por precizaj [[mezuro]]j konvenciaj marniveloj estas uzataj. Ekzemple, en [[Britio]] oni uzas la averaĝan marnivelon mezuritan inter 1915 kaj 1921 en la urbo Newlyn en [[Kornvalo]]; en [[Francio]] oni uzas averaĝan marnivelon de [[Marsejlo]]; ktp. Nuntempe en Eŭropo ekzistas '''EVRS''' (''European Vertical Reference System'', Eŭropa Vertikala Rilatsistemo),&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto |url=http://www.euref.eu/euref_egrs.html |lingvo=en |dato=2011-02-04 |alirdato=2016-10-16 |titolo=European Geodetic Reference Systems |eldoninto=EUREF |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160904011745/http://www.euref.eu/euref_egrs.html |arkivdato=2016-09-04 }}&lt;/ref&gt; kiu iom post iom anstataŭas la konvenciojn de la individuaj landoj.

== Cunamo ==
{{Ĉefartikolo|Cunamo}}
[[Dosiero:SH-60B helicopter flies over Sendai.jpg|eta|upright=1.4|[[Tertremo de Sendajo en 2011]], elaera vido de damaĝo en la regiono [[Sendajo]] montranta nigran fumon el naftorafinejo de ''Nippon Oil Sendai''.]]
[[Dosiero:The Great Wave off Kanagawa.jpg|eta|dekstra|250px|[[Pentraĵo]] de cunamo far [[Katsushika Hokusai]] en [[1831]]. Fone videblas la [[Monto Fuĵio]].]]
[[Cunamo]] (devenas el {{Fremdlingve|ja|津波}} [cunami] - ondego en haveno), aŭ ''sisma marondego'', estas ondego (aŭ serio de ondegoj) kaŭzita de neveteraj agadoj, kiaj submara [[sismo]], grunda terenglito, [[vulkano|vulkana agado]], [[meteorŝtono]], ktp., kiu okazigas movon de granda volumeno de akvo, ĝenerale en [[oceano]] aŭ granda [[lago]]. Krom la menciitaj kaŭzoj, menciindas ankaŭ aliaj subakvaj eksplodoj (kiaj eksplodigoj de subakvaj [[Atombombo|atomaj aparatoj]], nome [[bombo]]j), rompo de [[glaĉero]] aŭ [[glacimonto]], falo de [[meteorito]], [[satelito]] aŭ aliaj eksterteraj objektoj kaj aliaj okazigoj el super aŭ sube la akvo, kiuj havas eblon generi cunamon.&lt;ref&gt;Barbara Ferreira (17a de Aprilo, 2011). &quot;When icebergs capsize, tsunamis may ensue&quot;. ''[[Nature (gazeto)|Nature]]''. Alirita 2011-04-27.&lt;/ref&gt; Malkiel normalaj oceanaj ondoj kiuj estas generataj de [[vento]] aŭ [[tajdo]]j kiuj siavice estas generataj de la gravita pelo fare de la [[Luno]] aŭ la [[Suno]], cunamo estas generata de la movadego de akvo.

Cunamaj ondoj ne similas al normalaj marondoj, ĉar ties ondolongo estas multe pli longa. Pli ol aperi kiel rompa ondo, cunamo povas anstataŭ dekomence aspekti kiel rapide supreniranta tajdo, kaj pro tiu tialo ili estas ofte referencataj kiel tajdaj ondoj, kvankam tiu uzado ne estas akceptita de la scienca komunumo ĉar cunamoj ne estas tajdaj nature. Cunamoj ĝenerale konsistas el serio de ondoj kun periodoj kiuj gamas el minutoj al horoj, alvenantaj laŭ tiele nomitaj &quot;ondotrajno&quot;.&lt;ref&gt;Fradin, Judith Bloom kaj Dennis Brindell (2008). ''Witness to Disaster: Tsunamis. Witness to Disaster.'' Washington, D.C.: [[National Geographic Society]]. pp. 42, 43. [http://shop.nationalgeographic.com/ngs/product/books/kids-books-and-atlases/animals-and-nature/witness-to-disaster%3A-tsunamis?npd&amp;npd&amp;]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} alirita la 5an de Majo 2016&lt;/ref&gt; Ondaltoj de dekoj da metroj povas esti generitaj de grandaj okazaĵoj. Kvankam la efiko de cunamoj estas limigitaj al marbordaj areoj, ties detrua povo povas esti enorma kaj ili povas tuŝi tutajn oceanajn basenojn; La [[Tertremo en Hinda Oceano en 2004|cunamo de la Hinda Oceano de 2004]] estis inter la plej mortigaj [[natura katastrofo|naturaj katastrofoj]] en la homa historio kun almenaŭ 230,000 personoj mortintaj aŭ malaperintaj en 14 landoj borde de la Hinda Oceano.

La [[Antikva Grekio|greka]] [[historiisto]] [[Tucidido]] sugestis en sia verko de la fino de la 5a jarcento a.K. nome ''Historio de la Peloponeza Milito'', ke cunamoj estas rilataj al submaraj [[tertremo]]j,&lt;ref&gt;Tucidido: “A History of the Peloponnesian War”, 3.89.1–4 [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Thuc.+3.89.1&amp;redirect=true] Alirita la 5an de Majo 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Smid, T. C. (Aprilo 1970). 'Tsunamis' in Greek Literature. Greece &amp; Rome 17 (2a eld.). pp. 100–104.&lt;/ref&gt; sed la kompreno de la cunama naturo restis malmulta ĝis la 20a jarcento kaj ankoraŭ multo restas nekonata. Ĉefaj areoj de nuna esplorado estas la klopodoj determini kial kelkaj grandaj tertremoj ne generas cunamojn dum kelkaj aliaj pli malgrandaj ja generas cunamojn; klopodi akurate antaŭscii la pason de cunamoj tra la oceanoj; kaj ankaŭ antaŭscii kiel cunamaj ondoj interagas kun specifaj marbordoj.

== Mara acidiĝo ==
{{Ĉefartikolo|Oceana acidiĝo}}
'''Mara acidiĝo''' estas la nomo donita al la daŭranta malkresko en la [[pH]] de la maroj de la tuta Tero, kaŭzita de la asimilado de antropogena [[karbondioksido]] (CO2) de la [[atmosfero]].&lt;ref name=cald03&gt;
{{Cite journal |last=Caldeira |first=K. |coauthors=Wickett, M. E. |year=2003 |title=Anthropogenic carbon and ocean pH |url=http://pangea.stanford.edu/research/Oceans/GES205/Caldeira_Science_Anthropogenic%20Carbon%20and%20ocean%20pH.pdf |journal=[[Nature (gazeto)|Nature]] |volume=425 |issue=6956 |pages=365–365 |doi=10.1038/425365a |pmid=14508477 |bibcode=2001AGUFMOS11C0385C|issn=0028-0836 }}
&lt;/ref&gt; Proksimume 30-40% de la karbondioksido liberigita fare de homoj en la atmosferon dissolviĝas en la oceanojn, [[rivero]]jn kaj [[lago]]jn.&lt;ref name=millero95&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/001670379400354O|titolo=Thermodynamics of the carbon dioxide system in the oceans|familia nomo=Millero|persona nomo=Frank J.|jaro=1995|gazeto=Geochimica et Cosmochimica Acta|volumo=59|numero=4|paĝoj=661–677}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Feely04&gt;{{cite journal |last=Feely |first=R. A. |coauthors=''et al.'' |title=Impact of Anthropogenic CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; on the CaCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; System in the Oceans |journal=Science |volume=305(5682) |year=2004 |month=Julio |pages=362–366 |url=http://www.sciencemag.org/content/305/5682/362.abstract }}&lt;/ref&gt; Por konservi [[Kemia ekvilibro|kemian ekvilibron]], kelko el ĝi reagas kun [[akvo]] por formi karbonatan acidon. Kelkaj el tiuj superkarbonatacidaj [[molekulo]]j reagas kun akvaj molekuloj por doni bikarbonatan jonon kaj hidronian jonon, tiel pliigante la &quot;acidecon de la oceano&quot; (H + jonokoncentriĝo). Inter 1751 kaj 1994 la pH de la oceana surfaco estas taksita kiel malpliiĝinta je ĉirkaŭ 8,25 ĝis 8,14,&lt;ref name=jacob05&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.agu.org/journals/ABS/2005/2004JD005220.shtml|titolo=Studying ocean acidification with conservative, stable numerical schemes for nonequilibrium air-ocean exchange and ocean equilibrium chemistry|familia nomo=Jacobson|persona nomo=M. Z.|jaro=2005|gazeto=Journal of Geophysical Research – Atmospheres|volumo=110|COI=10.1029/2004JD005220|biblioteka kodo=2005JGRD..11007302J|paĝoj=D07302}}&lt;/ref&gt; reprezentante pliiĝon de preskaŭ 30% en H + jonokoncentriĝo en la oceanoj de la mondo.

Tiu kreskanta acideco supozeble havas gamon da rektaj nedezirindaj sekvoj kiel ekzemple deprimado de metabolaj indicoj en gigantaj kalmaroj&lt;ref name=Rosa&gt;{{cite journal |last=Rosa |first=R. |last2=Seibel |first2=B. |title=Synergistic effects of climate-related variables suggest future physiological impairment in a top oceanic predator |journal=P.N.A.S. |volume=105(52) |year=2008 |month= |pages=20776–20780 |url=http://www.pnas.org/content/105/52/20776.short }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pnas.org/content/105/52/20776.short |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141206113108/http://www.pnas.org/content/105/52/20776.short |arkivdato=2014-12-06 }}&lt;/ref&gt; kaj deprimado de la imunreagoj de bluaj [[mitulo]]j.&lt;ref name=Bibby&gt;{{cite journal |last=Bibby |first=R. |coauthors=''et al.'' |title=Effects of ocean acidification on the immune response of the blue mussel Mytilus edulis |journal=Aquatic Biology |volume=2 |year=2008 |month= |pages=67–74 |url=http://www.int-res.com/abstracts/ab/v2/n1/p67-74/ }}&lt;/ref&gt;

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Dosiero:Sea-chile.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px|Centrala bordo de Ĉilio --&gt;
Dosiero:Sunset-at-Sea.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px|[[Sunsubiro]] je [[maro]] --&gt;
Dosiero:Sea of Chile.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px|Maro [[Ĉilio|_Chilensis_]] --&gt;
Dosiero:North Sea 01 ubt.jpeg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px|_Pobřeží_ [[Norda Maro|_Severního_ maro]] u [[_Lønstrup_]]u v [[Danio|_Dánsku_]] --&gt;
&lt;/gallery&gt;


== Proverbo ==
Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri maro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Laŭdu belecon de l' maro, sed ĉe rando de arbaro.''}}
* {{citaĵo|''Ne maro dronigas ŝipon, sed la ventoj.''}}
* {{citaĵo|''Maro ĉiujn riverojn ricevas kaj tamen ne krevas.''}}

== Bibliografio ==
* Giunio, Petar 1958 : Kial estas blua la maro, ''[[Geografia Revuo]]'', 3(3), 24-25.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Akvo]]
* [[Listo de maraj ekoregionoj]]
* [[Marfluo]]j
* [[Marfundo]]
* [[Marmilito]]
* [[Marpoluado]]
* [[Arala Maro]], kiu estas fakte [[lago]]
* [[Oceanografio]]
* [[Tajdo]]
* [[Talasoterapio]]
* {{Q|Q158607}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|commons=Category:Seas|commonscat=Seas|n=Kategorio:Maroj|q=Maro|s=Kategorio:Maro|ReVo=mar}}

=== En Esperanto ===
* [http://www.esperanto.mv.ru/MaristaTerminaro/index.html marista terminaro]
* [http://www.karapaco.de/u/B.Traven/terminaro.html Malgranda Marista Terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110912074701/http://www.karapaco.de/u/B.Traven/terminaro.html |date=2011-09-12 }} nun [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/traven-marista-terminaro.htm kopio en STEB]
* [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/maro-sxipo-finkel.htm Mara terminareto] Jurij Finkel, 2006, kun proponoj kaj tradukoj en la rusan (ru), la anglan (en), la francan (fr), la germanan (de) kaj iufoje en la nederlandan (nl) lingvojn.
* [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/marista-terminaro.htm PROVO DE MARISTA TERMINARO VERKITA DE KELKAJ KOMPETENTULOJ SUB LA DIREKTO DE M. ROLLET DE L'ISLE, hidrografista ĉefinĝeniero de la franca maristaro.] 1908
* [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/marista-terminaro-jarlibro-1949-1950.pdf Marista terminaro] – en Jarlibro de UEA, 1949-1950

=== Alilingve ===
* [http://www.underwatertimes.com/oceans/oceans.php Subakva epoko, oceanoj]
* [http://et.wiktionary.org/wiki/Meri artikolo]
* [http://www.deepwave.org Profundaj ondoj]
* [http://www.meercam.com Retkameraoj en Maro]

* {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Mar |revizio=137026136}}

{{Havenda artikolo|Maro}}

[[Kategorio:Maro| ]]
[[Kategorio:Maroj| ]]
[[Kategorio:Geografia terminologio]]
[[Kategorio:Oceanografia terminologio]]</text>
      <sha1>6d84kvvafw4shf1pkt048azzu3tioim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503245</id>
      <parentid>9503173</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33451" sha1="hg3kq5urv4hvulzxopsfe437tt1znm7" xml:space="preserve">[[File:Wikivoyage Banner Lanzarote.jpg|775px]]
{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Waves lajolla.jpg|eta|upright=1.35|alt=A wave dashing on the shore|Ondo trafanta [[ĝeto]]n en la [[Golfo de Santa Catalina]]]]
[[Dosiero:Ships in Hong Kong518.jpg|eta|upright=1.35|alt=Shipping in Hong Kong harbor|La maro estas grava por homa evoluo kaj komerco, kiel ĉe la [[delto]] de la [[Perlorivero]] de [[Ĉinio]]. La havenoj de [[Honkongo]], [[Ŝenĵeno]], kaj [[Kantono]] estas aparte la tria, 4-a, kaj 5-a plej okupata en la mondo.]]
[[Dosiero:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|eta|dekstra|La fama foto &quot;Blua Marmoro&quot; en ĝia origina orientiĝo, montrante la krucvojon de la Hinda kaj Atlantika Oceanoj ĉe la [[Bonespera Kabo]]. Originala subskribaĵo: &quot;Bildo de la [[Tero]], kiel rigardata de la ŝipanaro de [[Apollo 17]] vojaĝanta al la [[luno]]. Ĉi tiu transluna marborda foto etendas de la [[Mediteranea]] regiono al la [[Antarkta]] sud-polusa glaciaĵo. Ĉi tiu estas la unua fojo, kiam la trajektorio de Apollo ebligis la fotumon de la sud-polusa glaciaĵo. Notu la pezajn nubegojn en la [[Suda duonglobo]]. Preskaŭ la tuta marbordo de [[Afriko]] klare videblas. La [[Araba Duoninsulo]] videblas ĉe la nordorienta rando de Afriko. La granda insulo proksime al la Afrika marbordo estas [[Madagaskaro]]. La Azio ĉeflando estas ĉe la horizonto nordoriente.&quot;]]
Ĝenerale '''maro''', mondoceano, aŭ simple la [[oceano]], estas la ligita korpo de [[sala akvo]] kiu kovras 70.8% de la surfaco de la [[Tero]].&lt;ref&gt;Pidwirny, Michael. [http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html ''Fundamentals of Physical Geography'', {{nowrap|2nd ed.}}, {{nowrap|Ch. 8:}} &quot;Introduction to the Hydrosphere&quot;]. University of British Columbia (Okanagan), 2006. Alirita la 26an Nov 2007.&lt;/ref&gt; La maro moderigas la klimaton de la Tero kaj ludas gravajn rolojn en la akvocirkulado, karbonciklo, kaj nitrogencirkulado. Kvankam la maro estis travojaĝata kaj esplorata ekde prahistorio, la moderna scienca studo de la maro - [[oceanografio]] - datas larĝe ekde la brita [[ekspedicio Challenger]] de la [[1870-aj jaroj]]..&lt;ref&gt;National Oceanic and Atmospheric Administration. [http://oceanexplorer.noaa.gov/explorations/03mountains/background/challenger/challenger.html &quot;Then and Now: The HMS&lt;!--sic--&gt; ''Challenger'' Expedition and the 'Mountains in the Sea' Expedition&quot;] ĉe ''Ocean Explorer''. Alirita la 2an Jan 2012.&lt;/ref&gt; La maro estas konvencie dividita en kvar aŭ kvin grandaj sekcioj, kiaj ekzemple [[Pacifiko]], nomitaj [[oceano]]j dum pli malgrandaj sekcioj, kiel ekzemple [[Mediteranea Maro]], estas konataj pli precize kiel ''maroj''. Tiele '''maro''' estas parto de monda [[oceano]], apartigita de ĝi per tero aŭ subakva montara [[reliefo]]. Maro diferencas de oceano per hidrologia kaj meteorologia reĝimoj. Ju pli la maro estas izolita per terpecoj, des pli ĝi diferencas de oceano. Laŭ grado de izoliteco de oceanoj, maroj povas esti internaj, periferiaj kaj interinsulaj.

Pro la nuna stato de [[kontinenta drivo]], la [[Norda Hemisfero]] nun estas ĝuste same dividita inter tero kaj maro (rilatumo de proksimume 2:3) sed la [[Suda Hemisfero]] estas superforte oceana (1:4.7).&lt;ref name=&quot;reddyornot&quot;&gt;Reddy, M.P.M. [http://books.google.co.uk/books?id=2NC3JmKI7mYC&amp;lpg=PA112 ''Descriptive Physical Oceanography'', {{nowrap|p. 112}}]. A.A. Balkema (Leiden), 2001. ISBN 90-5410-706-5. Alirita la 6an Aŭg 2014.&lt;/ref&gt; [[Saleco]] en la malferma oceano estas ĝenerale en mallarĝa gamo proksimume 3.5% laŭ maao, kvankam tio povas varii en pli malfermaj akvoj, proksime de la elfluejoj de grandaj riveroj, aŭ ĉe grandaj profundoj. Proksimume 85% de la solidoj en la malferma maro estas [[natrio]] kaj [[klorido]]. [[marfluo|Altamaraj fluoj]] estas produktitaj per diferencoj en saleco kaj temperaturo. Surfacaj fluoj estas formitaj per la frikcio de ondoj produktitaj per la vento kaj per [[tajdo]]j, dum la ŝanĝoj en loka [[marnivelo]] produktiĝas per la [[gravito]] de la [[Luno]] kaj [[Suno]]. La direkto de ĉiuj el tiuj estas regita fare de surfacaj kaj submaraj termasoj kaj per la [[rotacio]] de la Tero (la [[koriolisforto]]).

Iamaj ŝanĝoj en la marniveloj lasis [[kontinentbreto]]jn, malprofundajn areojn en la maro proksimaj al tero. Tiuj nutraĵ-riĉaj akvoj abundas je vivo, kiuj provizas homojn per grandaj provizoj de manĝaĵo - plejparte [[fiŝo]]j, sed ankaŭ [[marisko]]j, [[mamulo]]j, kaj [[algo]]j - kiuj estas same rikoltitaj kaj [[Fiŝkaptado|en natura medio]] kaj [[Akvokulturo|farmitaj]]. La plej diversspecaj areoj ĉirkaŭas grandajn tropikajn koralajn rifojn. [[Balenĉasado]] en la alta maro oftis ĝis kiam komuna ĉasado kaj la malkreskantaj numeroj de [[baleno]]j ekigis internaciajn konservado-iniciatojn kaj finfine [[moratorio]]n sur plej multe de la komerca balenĉasado. Oceanografio establis ke ne ĉiu vivo estas limigita al la subsunaj surfacaj akvoj: eĉ sub grandegaj profundoj kaj premoj, nutraĵoj fluantaj el hidrotermikaj fluoj apogas sian propran unikan ekosistemon. Vivo eble [[Abiogenezo|komenciĝis]] tie kaj akvaj mikrobaj matoj estas ĝenerale supozitaj kiel kaŭzantoj de la oksigenigo de la [[Atmosfero (tero)|atmosfero]] de la [[Tero]]; kaj plantoj kaj bestoj unue [[Evoluo|evoluis]] en la maro.

La maro estas esenca aspekto de homa [[komerco]], vojaĝado, mineral-ekstraktado, kaj [[elektro]]-produktado. Tio ankaŭ igis ĝin esenca al militado kaj forlasis gravajn grandurbojn eksponitaj al [[sismo]]j kaj [[vulkano]]j de proksimaj [[faŭlto]]j; potencaj [[cunamo]]j minacas; kaj [[uragano]]j, [[tifono]]j, kaj [[ciklono]]j produktitaj en la [[tropiko]]j. Tiu graveco kaj dueco influis homan kulturon, de fruaj Mar-dioj ĝis la epopeo ''[[Odiseado]]'' de [[Homero]] ĝis la ŝanĝoj stimulitaj fare de la [[Kristoforo Kolumbo|Kolumbia Interŝanĝo]], de [[Vikingo|vikingaj]] mar-entombigoj ĝis [[hajko]]j de [[Basho]] aŭ al hiperrealista mara arto, kaj inspiris [[muziko]]n gaman de la ''shanties'' de ''The Complaynt of Scotland'' al &quot;La Maro kaj la Ŝipo de Sinbad&quot; de [[Nikolaj Rimskij-Korsakov]] al &quot;Aŭskulti la Maron&quot; de [[A-mei]]. Ĝi estas la sceno de libertempaj agadoj inkluzive de [[naĝado]], [[plonĝado]], [[surfado]], kaj [[Velado (sporto)|velnavigado]]. Tamen, [[loĝantarkresko]], [[industriigo]], kaj [[intensa agrikulturo]] ĉiuj kontribuis al aktuala [[mara poluo]]. Atmosfera [[karbondioksido]] estas absorbita en kreskantaj kvantoj, malaltigante sian [[pH]] en procezo konata kiel [[oceana acidiĝo]]. La komuna naturo de la maro faris [[Troa fiŝkaptado|troan fiŝkaptadon]] kreskanta problemo.

Kondiĉe kaj pli precize el geografia vidpunkto, oni nomas &quot;maro&quot; kelkajn malfermitajn partojn de oceano, ekz. [[Sargasa Maro]], kaj grandajn [[lago]]jn - [[Kaspia Maro]], [[Arala Maro]], [[Morta Maro]].

== Difino ==
[[Dosiero:World ocean map.gif|eta|upright=0.835|La interkonektita sistemo de la mondaj oceanoj kaj ties variaj dividoj.]]
La maroj estas la interligita sistemo de ĉiuj oceanaj akvoj de la Tero, inkluzive de la kvar nomitaj [[oceano]]j de la [[Internacia Hidrografia Organizo|IHO]]&lt;ref name=ihorg&gt;[[Internacia Hidrografia Organizo]]. &quot;[http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf Limits of Oceans and Seas (Special Publication №28)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |date=2011-10-08 }}&quot;, 3rd&amp;nbsp;ed. Imp. Monégasque ([[Monte Carlo]]), 1953. Konsultita la 7an de Februaro 2010.&lt;/ref&gt; - nome [[Atlantiko]], [[Pacifiko]], Hinda, kaj [[Arkta Oceano]]j - kaj la akvoj de la [[Suda Oceano]], aŭ pripensitaj aparte aŭ inkluditaj ene de la aliaj kvar..&lt;ref name=oed&gt;''[[Oxford English Dictionary]]'', {{nowrap|1st ed.}} &quot;sea, ''n.''&quot; Oxford University Press (Oxford), 1911.&lt;/ref&gt; Tiu senco kaj la pli mallarĝa uzado de la termino ''maro'' por priskribi specifajn, pli malgrandajn korpojn de marakvo kiel ekzemple la [[Ruĝa Maro]].

Ĉar la esprimo estis uzita dum tempo, ekzistas neniuj klaraj distingoj inter ''maroj'' kaj ''oceanoj'', kvankam maroj estas pli malgrandaj kaj estas - kun la rimarkinda escepto de la [[Sargasa Maro]] kreita fare de la Nordatlantika Turniĝejo&lt;ref name=Stow&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopedia of the Oceans|url=https://archive.org/details/encyclopediaofoc0000stow|aŭtoro=Stow, Dorrik|jaro=2004|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-860687-7|referenco=Stow}}&lt;/ref&gt; - kutime limigitaj de tero sur pli malgranda skalo ol multaj kontinentoj.&lt;ref name=&quot;oceanservice.noaa&quot;&gt;National Oceanic and Atmospheric Administration. [http://oceanservice.noaa.gov/facts/oceanorsea.html &quot;What's the Difference between an Ocean and a Sea?&quot;] en ''Ocean Facts''. Alirita la 19an de Aprilo 2013.&lt;/ref&gt; Maroj estas ĝenerale pli grandaj ol [[lago]]j kaj enhavas [[sala akvo|salakvon]], sed la [[Maro Kineret]] estas [[nesala akvo|nesalakva]] lago.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0009254199000078|titolo=Lake Kinneret (The Sea of Galilee): the effects of diversion of external salinity sources and the probable chemical composition of the internal salinity sources|aŭtoro=Nishri, A.; Stiller, M; Rimmer, A.; Geifman, Y.; Krom, M.|jaro=1999|gazeto=Chemical Geology|volumo=158|numero=1–2|COI=10.1016/S0009-2541(99)00007-8|paĝoj=37–52}}&lt;/ref&gt; Ekzistas neniu akceptita teknika difino de maro inter oceanografoj;&lt;ref&gt;American Society of Civil Engineers. [http://books.google.com/books?id=jPVxSDzVRP0C&amp;pg=PA365 ''The Glossary of the Mapping Sciences'', {{nowrap|p. 365}}]. ASCE Publications, 1994. ISBN 0-7844-7570-9.&lt;/ref&gt; kiel temo de [[internacia juro]], la Kongreso de [[Unuiĝintaj Nacioj]] pri la Juro de la Maro deklaras ke la tuta oceano estas &quot;la maro&quot;.

== Klasoj de maroj ==
Dependante de la kontakto kun la oceano, la maroj estas konsiderata kiel divideblaj en tri ĉefaj klasoj: nome marbordaj maroj, kontinentaj maroj kaj fermitaj maroj.

* '''marborda maro''', tiu kiu povas esti konsiderata kiel [[golfo]], sed pli granda kaj amplekse malferma, de la oceano. Ĝi ne estas separata el tiu per ajna submara sojlo; tamen ĝi estas distingebla el tiu pro, averaĝe, malplia [[Profundo|profundeco]], pro plia amplekseco de la [[tajdo]]j kaj pro la pli alta [[temperaturo]] de ties akvoj. Estas marbordaj maroj la [[Beaufort-maro]] en la [[Arkta Oceano]], la [[Norvega maro]] en la [[Atlantika Oceano|Atlantiko]] aŭ la [[Golfo de Omano|maro de Omano]] en la [[Hinda Oceano]], inter aliaj.

** '''[[ĉekontinenta maro]]''', tiu kiu kuŝas sur [[kontinentbreto]] kun submara grundo je averaĝa profundo de 200 m aŭ malpli; ekzemploj de tiu tipo estas la [[Norda maro]], aŭ la [[Argentina Maro]]. Dum la maksimuma pinto de la [[glaciepoko]]j, la ĉekontinentaj maroj malaperis, kaj iĝis nur [[ebenaĵo]]j de la apudaj kontinentoj.

* '''kontinenta maro''', tiu kiu kuŝas tute ene de [[kontinento]], kvankam komunikaj kun la oceano pere de [[markolo]] kies malgranda profundo kreas sojlon kiu malhelpas la interŝanĝojn; tiuj okazas tamen en la formo de [[marfluo]]j de kompenso kaj de elŝuto. Inter la kontinentaj maroj kaj la oceano ekzistas diferencoj de [[temperaturo]] kaj de [[saleco]], kiuj povas esti konsiderindaj. Ties tajdoj estas tiom malampleksaj ke en kelkaj lokoj kaj epokoj estas preskaŭ malatentindaj. Estas kontinentaj maroj la [[Mediteraneo]], la [[Balta maro]], la [[Nigra maro]] kaj la [[Japana maro]].
* '''fermita maro''' aŭ '''interna maro''', tiu kiu okupas etendajn depresiojn [[Senelflua baseno|senelfluejajn]]. Ili korespondas al lagoj tre grandaj, de akvo pli malpli saleta, inter kiuj elstaras la [[Morta maro]], la [[Kaspio]] kaj la [[maro de Aralo]].
* '''[[internacia maro]]''', estas ekster la teritoriaj akvoj de iu [[lando]], kaj inkluzivas areojn de oceanoj, maroj kaj riveroj. Ŝipoj kaj aliaj akvoveturiloj navigantaj en internaciaj akvoj estas kutime sub la jurisdikcio de la mara flago kiun ili metas.

=== Limigo de maroj kaj oceanoj fare de la IHO ===
[[Dosiero:Oceans and seas boundaries map-en.svg|eta|maldekstre|300px|La maroj kaj oceanoj de la IHO.]]

La suprema internacia aŭtoritato pri limigo de maroj, por reguli la marajn trafikon kaj sekurecon, estas la [[Internacia Hidrografia Organizaĵo]] (IHO/OHI), per sia tutmonda referenckadro nome publikaĵo ''Limits of oceans and seas'' (''Limoj de oceanoj kaj maroj'') (3a eldono de 1953).&lt;ref&gt;La 1a eldono estas de 1928, la dua de 1937 kaj 4a malneta eldono estis publikigita en 1986, sed kelkaj disputoj pri la nomoj (kiel tiu relativa al la [[Japana maro]]) malebligis ties ratifon.&lt;/ref&gt;
Tiu publikaĵo ne establas diferencon inter oceanoj kaj maroj, sed limiĝas nur al nombrado de ĉiuj oceanoj kaj maroj de la mondo, atribuante al ili ciferon, alvenante ĝis 66, kvankam ĉar oni uzas foje nombrojn kun litero, reale estas 73. Estas totalo de 5 oceanoj (Atlantiko kaj Pacifiko estas ĉiuj dividitaj po du, nome Nordo kaj Sudo) kaj 67 maroj, el kiuj du siavice dividitaj en po du basenoj: nome la Mediteraneo kaj la maro de Ĉinio. Krome kelkaj maroj havas internajn marojn (kiuj estas nombritaj per minuskla litero) kiel la [[Balta maro]] (kun 3), la [[Mediteraneo]] (kun 8) kaj la maroj de la [[Malaja insularo]] (kun 13). La publikaĵo konsideras krome kelkajn grandajn etendojn de marakvo, kiel [[golfo]]j, [[golfeto]]j, [[Navigkanalo|kanaloj]] kaj [[markolo]]j, kaj multajn fojojn, ne estas tre klara kiu estas la uzita kriterio, ĉar foje estas nur la simpla uzado de tiuj terminoj kio decidas la konsideron.

== Maroj ==
[[Dosiero:Sargazos.png|eta|250px|Mapo de la [[Maro de Sargasoj]], kun indiko de la ĉirkaŭaj marfluoj.]]
[[Dosiero:Locatie Filipijnenzee.PNG|250px|eta|Situo de la Filipina Maro]]
Plej grandaj maroj (laŭ surfaco, mln kv.km.)

{| class=&quot;wikitable&quot;
| [[Sargasa Maro]]
| 6,0
| [[Weddella Maro]]
| 2,9
|-
| [[Filipina Maro]]
| 5,7
| [[Kariba Maro]]
| 2,8
|-
| [[Araba Maro]]
| 4,6
| [[Mediteranea Maro]]
| 2,5
|-
| [[Korala Maro]]
| 4,1
| [[Beringa Maro]]
| 2,3
|-
| [[Sudĉina Maro]]
| 3,5
| [[Oĥotska Maro]]
| 1,6
|-
| [[Tasmana Maro]]
| 3,3
| [[Barenca Maro]]
| 1,4
|-
| Fiĝia Maro
| 3,2
| [[Norvega Maro]]
| 1,3
|}

'''Aliaj konataj maroj:'''
* en Atlantiko: [[Balta Maro]] (kun [[Kattegat]])– [[Kantabra Maro]] - [[Kariba Maro]] –[[Labradoro]] – [[Nigra Maro]] – [[Egea Maro]] – [[Tirena Maro]] – [[Ionia Maro]] – [[Norda Maro]] (kun [[Skagerrak]])
* en Hinda Oceano: [[Ruĝa Maro]] – [[Timora Maro]]
* en Arkta Oceano: [[Bafina Maro]] – [[Blanka Maro]] – [[Gronlanda Maro]]
* en Pacifiko: [[Japana Maro]] – [[Flava Maro]] – [[Nov-Gvinea Maro]] – [[Java Maro]]

== Marakvo ==
{{Ĉefartikolo|Marakvo}}
La [[marakvo]] estas la [[salakvo]] de la maroj kaj [[oceano]]j. Ĝi kovras pli ol 70%-ojn de la [[tera surfaco]]. Ĝi konsistas je proksimume 96,5% el akvo kaj je proksimume 3,5% el diversaj [[salo]]j kaj [[Solvaĵo|solvitaj]] kaj nesolvitaj [[Organika kemio|organikaj]] kaj [[Neorganika kemio|neorganikaj]] [[Kemia kombinaĵo|kombinaĵoj]], ankaŭ [[gaso|gasaj]]. En ĝi oni povas trovi plej ofte [[Klorido|kloridajn]] (Cl&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;), [[Natrio|natriajn]] (Na&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;), [[Sulfato|sulfatajn]] (SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;4−&lt;/sup&gt;), [[Magnezio|magneziajn]] (Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;), [[Kalcio|kalciajn]] (Ca&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;) kaj [[Kalio|kaliajn]] (K&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) [[jono]]jn. Tiuj ĉi konsistigas 99%-ojn el la marakvaj saloj, sed tio ĉi kompreneble povas multe varii kaj dependas de la lokaj cirkonstancoj. La indiko pri la [[kvanto]] de solvitaj saloj en la marakvo, nome la [[saleco]], montras kiom da [[gramo]]j da saloj estas solvitaj en unu [[kilogramo]] da marakvo. Ĝi estas do indikata [[Proporcio|proporcie]], plej ofte en [[elmilo]]j, sed ankaŭ en [[elcento]]j; tiele, la oceanoj enhavas inter 31 kaj 38 elmilojn da saloj (aŭ en elcentoj kaj [[Meznombro|averaĝe]]: 3,5%; ĉe la [[Morta Maro]] tiu ĉi [[valoro]] atingas eĉ 33,7%-ojn). La marakvo [[Frosto|frostas]] ĉe proksimume -1,9 [[Grado celsia|gradoj Celsius]].

== Marfluo ==
{{Ĉefartikolo|Marfluo}}
[[Marfluo]] estas pli-malpli daŭra [[fluo]] de akvomaso tra malsamtemperatura ĉirkaŭanta [[oceano|oceana]] [[akvo]].&lt;br /&gt;Ĝi portas malvarmajn [[akvo]]jn en varmaj maroj kaj male. La ekziston de fluoj kaj iliaj movodirektoj kaŭzas la [[froto]] inter moviĝantaj masoj akva kaj aera, suno-lunaj [[fluso]]j kaj [[malfluso]]j, diferenco de la [[tensio]]j en la [[profundo]] de la [[akvo]] kaj tera [[rotacio]]. Marfluoj povas flui milojn da [[kilometro]]j. Ili tre gravas por priskribi la [[klimato]]jn de la apudaj [[kontinento]]j. La eble plej konata ekzemplo estas la [[Golfa Marfluo]], kiu igas la nord-okcidentan parton de [[Eŭropo]] multe pli milda ol iu ajn alia [[regiono]] sur la sama [[latitudo]] estas. La graveco de marfluoj ankaŭ prezentiĝas per la [[El Niño]]-efiko, en kiu la nedaŭra inversiĝo de marfluo okazigas klimato-ŝanĝojn en [[Sudameriko]], kies efikoj etendiĝas ĝis [[Aŭstralio]]. Marfluoj sub la [[surfaco]] de la [[oceano]], kaŝiĝantaj antaŭ facila percepto, nomiĝas ''submaraj riveroj''. Marfluoj tre gravas ankaŭ por la [[evoluo]] de multaj vivaĵoj. Fama ekzemplo por tio estas la [[vivciklo]] de la [[angilo]]j.

== Tajdo ==
{{Ĉefartikolo|Tajdo}}
[[Dosiero:Orbit3.gif|eta|200px|Rivoluo de la sistemo tero-luno ĉirkaŭ ties komuna pezcentro]]
[[Dosiero:Tide overview.svg|lang=eo|eta|250px|Skemo de la luna agado sur la tajdojn]]
'''Tajdo''' (aŭ '''alflu-reflu-ciklo''') estas la perioda altiĝo kaj malaltiĝo de la supraĵo de oceanoj, maroj, [[golfo]]j ktp. ĉefe pro la interagoj de la [[Gravito|mas-altirforto]] inter la [[Luno]], [[Suno]] kaj [[Tero]]&lt;ref&gt;Tio estas la difino laŭ la internacia normo ISO 19018:2004: ''Ships and marine technology -- Terms, abbreviations, graphical symbols and concepts on navigation''. Ĝenevo, International Organization for Standardization.&lt;/ref&gt;. Oni bonvole notu, ke en la sekvo oni povas ankaŭ novvorte diri &quot;tajda&quot; anstataŭ &quot;alflu-reflu-cikla&quot;. En difinita loko la akvonivelo varias inter la ''alflu-reflu-cikla maksimumo'' kaj la ''alflu-reflu-cikla minimumo'', ankaŭ nomataj respektive ''alta tajdo'' kaj ''malalta tajdo''. ''Alfluo'' (novvorte: ''fluso'') estas la alflu-reflu-cikla altiĝado startanta ĉe la minimuma akvonivelo kaj finiĝanta ĉe la sekva maksimuma akvonivelo. ''Refluo'' (novvorte: ''malfluso'') estas la alflu-reflu-cikla malaltiĝado startanta ĉe la maksimuma akvonivelo kaj finiĝanta ĉe la sekva minimuma akvonivelo. La ''alflu-reflu-cikla altiĝo'' estas la diferenco inter la niveloj de alflu-reflu-ciklaj minimumo kaj maksimumo. La ''alflu-reflu-cikla malaltiĝo'' estas la diferenco inter la niveloj de alflu-reflu-ciklaj maksimumo kaj minimumo. La ''alflu-reflu-cikla niveldiferenco'' estas la meznombra valoro de alflu-reflu-ciklaj altiĝo kaj malaltiĝo. La ''intervalo de alflu-reflu-cikla maksimumo'' (novvorte kaj iom ne-precize mallongige nomata ankaŭ ''luntajdintervalo'') estas la tempdiferenco inter la meridiantransiro (supra aŭ malsupra) de la luno kaj la sekva alflu-reflu-cikla maksimumo.

La ĉefa (sed ne nura) kaŭzo de la aflu-reflu-ciklo estas la mas-altirforto de la luno. La sistemo tero-luno rivoluas ĉirkaŭ sia komuna pezcentro (kiu situas ene de la terglobo inter ĉi ties centro kaj tiu loko de la tersupraĵo, super kiu la luno staras [[Zenito|zenite]]). Sekve de la rivoluo ĉirkaŭ la komuna pezcentro estiĝas decentra rivolua forto, kiu en ĉiu punkto de la tersupraĵo havas la saman absolutan valoron kaj estas direktita for de la luno&lt;ref&gt;Tiu ĉi rivolua forto ne estu interkonfuzata kun la decentra rivolua forto kaŭzata de la rotacio de la tero ĉirkaŭ ĝia akso. Pria ilustraĵo estas en Kumm, Werner: ''Gezeitenkunde – Theorie und Praxis'', Bielefeld, Klasing, 1992, p. 36.&lt;/ref&gt;. Tiuj marpartoj A, kiuj estas plej proksimaj al la luno estas de tiu ĉi plej forte altirataj. Tiuj marpartoj B, kiuj estas plej malproksimaj al la luno, estas de tiu ĉi ankaŭ altirataj, sed pro la pli granda distanco malpli forte, ol la marpartoj A. Por la marpartoj A la rezulta forto (= decentra rivolua forto for de la luno plus altirforto de luno en la direkto al la luno) estigas zenitan &quot;monton&quot; konsistantan el alfluinta akvo, do &quot;alflu-monton&quot;. Por la marpartoj B (en la kontraŭa loko sur la terglobo, super kiu la luno staras malzenite) la rezulta forto (= decentra rivolua forto for de la luno plus altirforto de luno en la direkto al la luno) estigas malzenitan alflu-monton. Estas notinde, ke la rezultaj fortoj, kiujn spertas la marpartoj A kaj B, havas preskaŭ la saman absolutan valoron. En la plej multaj lokoj okazas meznombre du alfluoj ene de unu lun-tago (ties daŭro: 24 horoj kaj 50 minutoj). La efiko de la suno estas simila, sed – malgraŭ pli granda maso – malpli forta pro la pli granda distanco. Sekve de la diversaj marprofundoj, situoj de akvo kaj tero, terrotacio, malmoviĝemo de la akvo kaj pliaj efikoj rezultas ĉiutage por ĉiuj lokoj apartaj deflankiĝoj disde alflu-reflu-ciklaj meznombraj valoroj, tiel ke ekzemple de unu alflu-reflu-cikla maksimumo al la sekva ordinare ne pasas precize la tempo de duona lun-tago (12 horoj kaj 25 minutoj). Tian kaj similajn deflankiĝojn oni nomas ne-egalaĵoj. ''Ne-egalaĵo'' estas do la diferenco de unuopa valoro (t. e. al unuopa alflu-reflu-ciklo apartenanta valoro de horo aŭ akvonivelo) disde ties responda meznombra valoro de horo resp. akvonivelo. Estas ne-egalaĵo en tempo kaj ne-egalaĵo en akvonivelo. Unu ne-egalaĵo, nome la ''duonmonata ne-egalaĵo'', estas tiu sekve de la [[lunfazo]].

== Marnivelo ==
{{Ĉefartikolo|Marnivelo}}
[[Dosiero:Gravity anomalies on Earth.jpg|eta|maldekstra|250px|Variado de la gravitforto sur Tero.]]
La [[marnivelo]] estas la [[nivelo]] de la mara surfaco, al kiu oni kutime rilatas la altecon de ĉiuj punktoj de la [[Tero]]. Oni uzas la averaĝan marnivelon por esprimi la altecon de geografiaj punktoj ankaŭ en granda distanco de marbordoj - ekzemple tiel difiniĝas la alteco de la mondaj [[monto]]j. La marnivelo male al '''averaĝa marnivelo''' ne estas [[konstanto]]. Ĝi ŝanĝiĝas ĉefe laŭ [[tajdo]]cikloj, sed povas ŝanĝi, loke kaj malforte, ankaŭ pro [[vento]] kaj [[temperaturo]]. Ankaŭ la averaĝa marnivelo ne estas tute konstanta. Ĝi dependas, ekzemple, de la variado de la [[gravito]] ĉe la surfaco de la Tero. La averaĝa marnivelo dependas longtempe de klimataj ŝanĝiĝoj. Tiel nuntempe altiĝas la marnivelo pro la degelo de [[Antarkto]] kaj de glacimontoj je efiko de la tuttera [[klimata ŝanĝiĝo]].

Por precizaj [[mezuro]]j konvenciaj marniveloj estas uzataj. Ekzemple, en [[Britio]] oni uzas la averaĝan marnivelon mezuritan inter 1915 kaj 1921 en la urbo Newlyn en [[Kornvalo]]; en [[Francio]] oni uzas averaĝan marnivelon de [[Marsejlo]]; ktp. Nuntempe en Eŭropo ekzistas '''EVRS''' (''European Vertical Reference System'', Eŭropa Vertikala Rilatsistemo),&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto |url=http://www.euref.eu/euref_egrs.html |lingvo=en |dato=2011-02-04 |alirdato=2016-10-16 |titolo=European Geodetic Reference Systems |eldoninto=EUREF |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160904011745/http://www.euref.eu/euref_egrs.html |arkivdato=2016-09-04 }}&lt;/ref&gt; kiu iom post iom anstataŭas la konvenciojn de la individuaj landoj.

== Cunamo ==
{{Ĉefartikolo|Cunamo}}
[[Dosiero:SH-60B helicopter flies over Sendai.jpg|eta|upright=1.4|[[Tertremo de Sendajo en 2011]], elaera vido de damaĝo en la regiono [[Sendajo]] montranta nigran fumon el naftorafinejo de ''Nippon Oil Sendai''.]]
[[Dosiero:The Great Wave off Kanagawa.jpg|eta|dekstra|250px|[[Pentraĵo]] de cunamo far [[Katsushika Hokusai]] en [[1831]]. Fone videblas la [[Monto Fuĵio]].]]
[[Cunamo]] (devenas el {{Fremdlingve|ja|津波}} [cunami] - ondego en haveno), aŭ ''sisma marondego'', estas ondego (aŭ serio de ondegoj) kaŭzita de neveteraj agadoj, kiaj submara [[sismo]], grunda terenglito, [[vulkano|vulkana agado]], [[meteorŝtono]], ktp., kiu okazigas movon de granda volumeno de akvo, ĝenerale en [[oceano]] aŭ granda [[lago]]. Krom la menciitaj kaŭzoj, menciindas ankaŭ aliaj subakvaj eksplodoj (kiaj eksplodigoj de subakvaj [[Atombombo|atomaj aparatoj]], nome [[bombo]]j), rompo de [[glaĉero]] aŭ [[glacimonto]], falo de [[meteorito]], [[satelito]] aŭ aliaj eksterteraj objektoj kaj aliaj okazigoj el super aŭ sube la akvo, kiuj havas eblon generi cunamon.&lt;ref&gt;Barbara Ferreira (17a de Aprilo, 2011). &quot;When icebergs capsize, tsunamis may ensue&quot;. ''[[Nature (gazeto)|Nature]]''. Alirita 2011-04-27.&lt;/ref&gt; Malkiel normalaj oceanaj ondoj kiuj estas generataj de [[vento]] aŭ [[tajdo]]j kiuj siavice estas generataj de la gravita pelo fare de la [[Luno]] aŭ la [[Suno]], cunamo estas generata de la movadego de akvo.

Cunamaj ondoj ne similas al normalaj marondoj, ĉar ties ondolongo estas multe pli longa. Pli ol aperi kiel rompa ondo, cunamo povas anstataŭ dekomence aspekti kiel rapide supreniranta tajdo, kaj pro tiu tialo ili estas ofte referencataj kiel tajdaj ondoj, kvankam tiu uzado ne estas akceptita de la scienca komunumo ĉar cunamoj ne estas tajdaj nature. Cunamoj ĝenerale konsistas el serio de ondoj kun periodoj kiuj gamas el minutoj al horoj, alvenantaj laŭ tiele nomitaj &quot;ondotrajno&quot;.&lt;ref&gt;Fradin, Judith Bloom kaj Dennis Brindell (2008). ''Witness to Disaster: Tsunamis. Witness to Disaster.'' Washington, D.C.: [[National Geographic Society]]. pp. 42, 43. [http://shop.nationalgeographic.com/ngs/product/books/kids-books-and-atlases/animals-and-nature/witness-to-disaster%3A-tsunamis?npd&amp;npd&amp;]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} alirita la 5an de Majo 2016&lt;/ref&gt; Ondaltoj de dekoj da metroj povas esti generitaj de grandaj okazaĵoj. Kvankam la efiko de cunamoj estas limigitaj al marbordaj areoj, ties detrua povo povas esti enorma kaj ili povas tuŝi tutajn oceanajn basenojn; La [[Tertremo en Hinda Oceano en 2004|cunamo de la Hinda Oceano de 2004]] estis inter la plej mortigaj [[natura katastrofo|naturaj katastrofoj]] en la homa historio kun almenaŭ 230,000 personoj mortintaj aŭ malaperintaj en 14 landoj borde de la Hinda Oceano.

La [[Antikva Grekio|greka]] [[historiisto]] [[Tucidido]] sugestis en sia verko de la fino de la 5a jarcento a.K. nome ''Historio de la Peloponeza Milito'', ke cunamoj estas rilataj al submaraj [[tertremo]]j,&lt;ref&gt;Tucidido: “A History of the Peloponnesian War”, 3.89.1–4 [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Thuc.+3.89.1&amp;redirect=true] Alirita la 5an de Majo 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Smid, T. C. (Aprilo 1970). 'Tsunamis' in Greek Literature. Greece &amp; Rome 17 (2a eld.). pp. 100–104.&lt;/ref&gt; sed la kompreno de la cunama naturo restis malmulta ĝis la 20a jarcento kaj ankoraŭ multo restas nekonata. Ĉefaj areoj de nuna esplorado estas la klopodoj determini kial kelkaj grandaj tertremoj ne generas cunamojn dum kelkaj aliaj pli malgrandaj ja generas cunamojn; klopodi akurate antaŭscii la pason de cunamoj tra la oceanoj; kaj ankaŭ antaŭscii kiel cunamaj ondoj interagas kun specifaj marbordoj.

== Mara acidiĝo ==
{{Ĉefartikolo|Oceana acidiĝo}}
'''Mara acidiĝo''' estas la nomo donita al la daŭranta malkresko en la [[pH]] de la maroj de la tuta Tero, kaŭzita de la asimilado de antropogena [[karbondioksido]] (CO2) de la [[atmosfero]].&lt;ref name=cald03&gt;
{{Cite journal |last=Caldeira |first=K. |coauthors=Wickett, M. E. |year=2003 |title=Anthropogenic carbon and ocean pH |url=http://pangea.stanford.edu/research/Oceans/GES205/Caldeira_Science_Anthropogenic%20Carbon%20and%20ocean%20pH.pdf |journal=[[Nature (gazeto)|Nature]] |volume=425 |issue=6956 |pages=365–365 |doi=10.1038/425365a |pmid=14508477 |bibcode=2001AGUFMOS11C0385C|issn=0028-0836 }}
&lt;/ref&gt; Proksimume 30-40% de la karbondioksido liberigita fare de homoj en la atmosferon dissolviĝas en la oceanojn, [[rivero]]jn kaj [[lago]]jn.&lt;ref name=millero95&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/001670379400354O|titolo=Thermodynamics of the carbon dioxide system in the oceans|familia nomo=Millero|persona nomo=Frank J.|jaro=1995|gazeto=Geochimica et Cosmochimica Acta|volumo=59|numero=4|paĝoj=661–677}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Feely04&gt;{{cite journal |last=Feely |first=R. A. |coauthors=''et al.'' |title=Impact of Anthropogenic CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; on the CaCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; System in the Oceans |journal=Science |volume=305(5682) |year=2004 |month=Julio |pages=362–366 |url=http://www.sciencemag.org/content/305/5682/362.abstract }}&lt;/ref&gt; Por konservi [[Kemia ekvilibro|kemian ekvilibron]], kelko el ĝi reagas kun [[akvo]] por formi karbonatan acidon. Kelkaj el tiuj superkarbonatacidaj [[molekulo]]j reagas kun akvaj molekuloj por doni bikarbonatan jonon kaj hidronian jonon, tiel pliigante la &quot;acidecon de la oceano&quot; (H + jonokoncentriĝo). Inter 1751 kaj 1994 la pH de la oceana surfaco estas taksita kiel malpliiĝinta je ĉirkaŭ 8,25 ĝis 8,14,&lt;ref name=jacob05&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.agu.org/journals/ABS/2005/2004JD005220.shtml|titolo=Studying ocean acidification with conservative, stable numerical schemes for nonequilibrium air-ocean exchange and ocean equilibrium chemistry|familia nomo=Jacobson|persona nomo=M. Z.|jaro=2005|gazeto=Journal of Geophysical Research – Atmospheres|volumo=110|COI=10.1029/2004JD005220|biblioteka kodo=2005JGRD..11007302J|paĝoj=D07302}}&lt;/ref&gt; reprezentante pliiĝon de preskaŭ 30% en H + jonokoncentriĝo en la oceanoj de la mondo.

Tiu kreskanta acideco supozeble havas gamon da rektaj nedezirindaj sekvoj kiel ekzemple deprimado de metabolaj indicoj en gigantaj kalmaroj&lt;ref name=Rosa&gt;{{cite journal |last=Rosa |first=R. |last2=Seibel |first2=B. |title=Synergistic effects of climate-related variables suggest future physiological impairment in a top oceanic predator |journal=P.N.A.S. |volume=105(52) |year=2008 |month= |pages=20776–20780 |url=http://www.pnas.org/content/105/52/20776.short }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pnas.org/content/105/52/20776.short |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141206113108/http://www.pnas.org/content/105/52/20776.short |arkivdato=2014-12-06 }}&lt;/ref&gt; kaj deprimado de la imunreagoj de bluaj [[mitulo]]j.&lt;ref name=Bibby&gt;{{cite journal |last=Bibby |first=R. |coauthors=''et al.'' |title=Effects of ocean acidification on the immune response of the blue mussel Mytilus edulis |journal=Aquatic Biology |volume=2 |year=2008 |month= |pages=67–74 |url=http://www.int-res.com/abstracts/ab/v2/n1/p67-74/ }}&lt;/ref&gt;

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Dosiero:Sea-chile.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px|Centrala bordo de Ĉilio --&gt;
Dosiero:Sunset-at-Sea.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px|[[Sunsubiro]] je [[maro]] --&gt;
Dosiero:Sea of Chile.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px|Maro [[Ĉilio|_Chilensis_]] --&gt;
Dosiero:North Sea 01 ubt.jpeg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px|_Pobřeží_ [[Norda Maro|_Severního_ maro]] u [[_Lønstrup_]]u v [[Danio|_Dánsku_]] --&gt;
&lt;/gallery&gt;


== Proverbo ==
Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri maro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Laŭdu belecon de l' maro, sed ĉe rando de arbaro.''}}
* {{citaĵo|''Ne maro dronigas ŝipon, sed la ventoj.''}}
* {{citaĵo|''Maro ĉiujn riverojn ricevas kaj tamen ne krevas.''}}

== Bibliografio ==
* Giunio, Petar 1958 : Kial estas blua la maro, ''[[Geografia Revuo]]'', 3(3), 24-25.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Akvo]]
* [[Listo de maraj ekoregionoj]]
* [[Marfluo]]j
* [[Marfundo]]
* [[Marmilito]]
* [[Marpoluado]]
* [[Arala Maro]], kiu estas fakte [[lago]]
* [[Oceanografio]]
* [[Tajdo]]
* [[Talasoterapio]]
* {{Q|Q158607}}
* {{Q|Q15008047}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|commons=Category:Seas|commonscat=Seas|n=Kategorio:Maroj|q=Maro|s=Kategorio:Maro|ReVo=mar}}

=== En Esperanto ===
* [http://www.esperanto.mv.ru/MaristaTerminaro/index.html marista terminaro]
* [http://www.karapaco.de/u/B.Traven/terminaro.html Malgranda Marista Terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110912074701/http://www.karapaco.de/u/B.Traven/terminaro.html |date=2011-09-12 }} nun [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/traven-marista-terminaro.htm kopio en STEB]
* [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/maro-sxipo-finkel.htm Mara terminareto] Jurij Finkel, 2006, kun proponoj kaj tradukoj en la rusan (ru), la anglan (en), la francan (fr), la germanan (de) kaj iufoje en la nederlandan (nl) lingvojn.
* [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/marista-terminaro.htm PROVO DE MARISTA TERMINARO VERKITA DE KELKAJ KOMPETENTULOJ SUB LA DIREKTO DE M. ROLLET DE L'ISLE, hidrografista ĉefinĝeniero de la franca maristaro.] 1908
* [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/marista-terminaro-jarlibro-1949-1950.pdf Marista terminaro] – en Jarlibro de UEA, 1949-1950

=== Alilingve ===
* [http://www.underwatertimes.com/oceans/oceans.php Subakva epoko, oceanoj]
* [http://et.wiktionary.org/wiki/Meri artikolo]
* [http://www.deepwave.org Profundaj ondoj]
* [http://www.meercam.com Retkameraoj en Maro]

* {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Mar |revizio=137026136}}

{{Havenda artikolo|Maro}}

[[Kategorio:Maro| ]]
[[Kategorio:Maroj| ]]
[[Kategorio:Geografia terminologio]]
[[Kategorio:Oceanografia terminologio]]</text>
      <sha1>hg3kq5urv4hvulzxopsfe437tt1znm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mondo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2979</id>
    <revision>
      <id>9503257</id>
      <parentid>9239106</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5398" sha1="tewdi6lfqyre5f7srs2erdgi593erif" xml:space="preserve">[[Dosiero:Hubble_ultra_deep_field.jpg|eta|Bildo de la fizika mondo, kaptita de la [[Kosmoteleskopo]] [[Hubble-teleskopo|Hubble]]]]
[[Dosiero:The_Blue_Marble_(remastered).jpg|eta|En aliaj kuntekstoj, la esprimo ''mondo'' ankaŭ povas rilati al la [[Tero]], kiel vidite en ĉi tiu foto de 1972 de la skipo de alluna misio [[Apollo 17]].]]
[[Dosiero:Yggdrasil.jpg|eta|[[Yggdrasil]], moderna ilustraĵo de provo rekonstrui la [[Norena|norenan]] [[Mondarbo|mondarbon]] kiu ligas la ĉielon [https://en.wikipedia.org/wiki/Heaven], la surteran mondon, kaj la [[Submondo|submondon]] .]]La vorto '''mondo''' signifas la tuton de ekzistaĵoj: la [[universo]], la [[tero]], la [[homaro]] aŭ simile. La preciza signifo dependas de la kunteksto. Kelkafoje oni uzas la vorton kun preciziga [[adjektivo]] por paroli pri la ĝeneralaj trajtoj de iu grupo de homoj, ekzemple ''la islama mondo'' aŭ ''la esperantista mondo''.

Mondo uzeblas en pli metafora maniero: ekzemple, priskribante du homojn tre malsamajn, oni povas diri ke ili &quot;vivas en du apartaj mondoj.&quot; Kiam homo parolas pri la &quot;fino de la mondo,&quot; tio verŝajne signifas &quot;la fino de ĉio kion mi konas.&quot;

Mondo ofte uziĝas kiel sinonimo de planedo, ekzemple [[Marso (planedo)|Marso]] kaj [[Jupitero (planedo)|Jupitero]] estas du mondoj de la [[sunsistemo]]. Mondo ankaŭ povas signifi fikcian universon, ekzemple la mondon de [[Star Trek]] aŭ de [[La Mastro de la Ringoj]]. Kaj nun ekzistas [[virtuala mondo|virtualaj mondoj]], kiel [[Dua Vivo]].

== Unua, Dua kaj Tria Mondo ==
En la [[Malvarma milito]], oni multe parolis pri la ''komunisma mondo'' kaj pri la ''kapitalisma mondo''. Por landoj, kiuj ne apartenis al iuj el la du grupoj, oni baldaŭ uzis la esprimon [[Tria Mondo]]. Poste oni ankaŭ kelkfoje parolis pri la [[Unua Mondo]] (kapitalismaj landoj) kaj pri la [[Dua Mondo]] (komunismaj landoj). Post la fino de la Malvarma milito, nur la esprimo ''Tria Mondo'' restas en daŭra uzo.

== Vidu ankaŭ ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Blua Globeto]]
* [[Historio de la mondo]]
* [[Monda kroniko]]
* [[Antikva mondo]]
* [[:en:Ecumene|Ekumeno]]
* [[Malnova Mondo]]
* [[Grek-romia mondo]]
* [[Nova Mondo]]
* [[Mondumo]]
* [[Okcidenta mondo]]
* [[Orienta mondo]]
* [[Unu mondo]]
* [[Unua mondo]]
* [[Dua mondo]]
* [[Tria mondo]]
* [[Kvara mondo]]
* [[Araba mondo]]
* [[Islama mondo]]
* [[:en:Christendom|Kristana mondo]]
* [[Internacieco]]
* [[Internaciismo (institucia)]]
* [[Monda registaro]]
* [[Tutmonda regado]]
* [[Internacia komunumo]]
* [[Mondfederaciistoj]]
* [[Tutmondiĝo]]
* [[Tutmonda varmiĝo]]
* [[Tutmondaj 200]]
* [[Universala tempo]]
* [[Monda pralingvo]]
* [[Monda lingvo]]
* [[Lingvo de la Mondo]]
* [[Mondaj ludoj]]
* [[UNU MONDO]]
* [[Monda paco]]
* [[Mondmilito]]
* [[Monda mapo]]
* [[Ĉirkaŭnavigado]]
* [[Globuso]]
* [[Regnoglobo]]
* Modelo de la Tero kiel Sfero [https://en.wikipedia.org/wiki/Spherical_Earth]
* [[Abstrakta mondo]]
* [[Virtuala mondo]]
* [[Dualismo]]
* [[Korpaj Mondoj]]
* [[Mondkoncepto]]
* [[Saluton, Mondo!]]
* [[Mondo B]] aŭ [[Mondo 2.0|2.0]] (de la [[Naturkonservado|naturkonserva]] esprimo, &quot;Ne estas planedo B!&quot;)
* [[Internacia tago]]
* [[Horo por la Tero]]
* [[Monda Faktolibro]]
* [[Monda Tegmento]]
* [[Tut-Tera Teksaĵo]] ([[TTT]])
* [[Unuiĝintaj Nacioj]]
* [[Mondaj organizaĵoj]]
* [[Instituto Mondo]] [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Earth_Institute]
* [[Monda merkato]]
* [[Malneta monda produkto]]
* [[Monda raporto pri feliĉo]]
* [[Le Monde]]
* [[Le Monde de l'Espéranto]]
* [[La mondo kiel volo kaj ideo]]
* [[La Bela Mondo kaj Universo|La Bela Mondo kaj premioverso]]
* [[Literatura Mondo]]
* [[Mondo kaj Koro]]
* [[La Mondo de Esperanto]]
* [[Pasporto al la tuta mondo]]
* Ĉirkaŭ la mondon en 80 tagoj [https://en.wikipedia.org/wiki/Around_the_World_in_Eighty_Days]
* [[Ĉirkaŭ la mondon kun la verda stelo]]
* [[Brava Nova Mondo]]
* [[Animo de la mondo]]
* [[Memoro de la Mondo]]
* [[Sep mirindaĵoj de la antikva mondo]]
* [[Novaj sep mirindaĵoj de la mondo]]
* [[Monda heredaĵo de Unesko]]
* [[Tutmonda literaturo]]
* [[Mondmuziko]]
* [[Sinjorino Mondo]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Miss_World]
* [[Sinjoro Mondo]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Mister_World]
* ''[[:en:Salvator_Mundi|Salvator Mundi]]''
* [[:en:World_news|Mondaj novaĵoj]]
* [[La origino de la mondo]]
* [[Fino de la mondo]]
* [[Transmondo]]
* {{Q|Q5327159}}
{{Div col end}}

{{Projektoj|q=Mondo|ReVo=mond}}

== Proverbo ==
Ekzistas pluraj (14) [[proverbo]]j pri mondo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Granda estas la mondo, sed rifuĝon ne donas.''}}
* {{citaĵo|''Mono mondon regas.''}}
* {{citaĵo|''Ŝiru vin en du partojn, la mondo trian postulos.''}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

&lt;gallery&gt;
Dosiero:Whole world - land and oceans_12000.jpg|&lt;!-- thumb|maldekstra|180px|La Mondo en [[telero _carrée_ projekcio]] --&gt;
Dosiero:World map.png|&lt;!-- thumb|maldekstra|180px|La Mondo --&gt;
Dosiero:World map 2004 CIA large 2m.jpg|&lt;!-- thumb|maldekstra|180px|(pli granda versio) --&gt;
Dosiero:1-12 Blue-White Map World.png|&lt;!-- thumb|maldekstra|180px|(pli granda versio) --&gt;
&lt;/gallery&gt;

[[Kategorio:Mondo| ]]</text>
      <sha1>tewdi6lfqyre5f7srs2erdgi593erif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3820</id>
    <revision>
      <id>9503242</id>
      <parentid>9493486</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9503242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34648" sha1="hrfjbcazhku4wx4hkeqfk7c6n9x5cxk" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=stelo|komunumo en Italio|Suno (Italio)|parto de urbo Madrid|Suno (Centro)}}
{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = Suno [[Dosiero:Sun symbol (heavy white).svg|24ra|☉]]
 |Kategorio = Stelo
 |Speco = [[Flava nano]]&lt;ref name=Murdin&gt;{{citaĵo de libro |familia nomo=MURDIN |persona nomo=Paul |jaro=2001 |titolo=Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics : Sun |lingvo=EN |loko=[[Bristolo|Bristol]] |eldoninto=Institute of Physics Publishing |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000eaa..bookE4938. |doi=10.1888/0333750888/4938}}&lt;/ref&gt;
 |Bildo = The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg
 |Bildo_priskribo = La Suno en [[Ultraviola radiado|UV]].
 |Planedaro = [[Sunsistemo]]
 |Epoko = J2000.0
 |Granda_duonakso = 26000–28000 lumjaroj
 |Periodo = 2,25–2,50 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; jaroj
 |Cirkulrapido = 217 km/s
 |Terdistanco_min = 147 098 074 km
 |Terdistanco_ave = 149 597 887,5 km
 |Terdistanco_maks = 152 097 701 km
 |Diametro = 1 390 950 km
 |Diametro_ekv = 1 391 000 km
 |Diametro_pol = 1 390 900 km
 |Maso = 1,9891 × 10&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; kg
 |Denso = 1,408 × 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; kg/m³
 |Falakcelo = 274,0 m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Liberiga_rapido = 617,54 km/s
 |Rotacia_periodo = 27t 6h 36m (je ekvatoro)&lt;br /&gt;28t 4h 48m (je latitudo 30°)&lt;br /&gt;30t 19h 12m (je latitudo 60°)&lt;br /&gt;31t 19h 12m (je latitudo 90°)
 |Aksa_kliniteco = 7,25° (al ekliptiko)&lt;br /&gt;67,23° (al galaksia ebeno)
 |Lumeco = 3,827 × 10&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt; W
 |Aĝo = 4,57 miliardoj da jaroj
 |Metalenhavo = 0,0177
 |Temperaturo = 5778 K (surface)&lt;br /&gt;5 000 000 K (korono)&lt;br /&gt;~15 700 000 K (kerno)
 |Spektroklaso = G2 V
 |Videbla_magnitudo = −26,74&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100715200549/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html&lt;/ref&gt;
 |Absoluta_magnitudo = 4,83
 |Angula_diametro_min = 31' 31&quot;
 |Angula_diametro_ave = 32' 03&quot;
 |Angula_diametro_maks = 32' 35&quot;
 |Mapo = Solarsystemscope texture 2k sun.jpg
}}

La '''Suno''' ({{Lang-la|Sol}}, [[greka lingvo|greke]] ''Helios'') estas la nura [[stelo]] de [[Sunsistemo]]. [[Listo de la objektoj de la Sunsistemo|La restaj objektoj de tiu sistemo]] rondiras ĉirkaŭ Suno aŭ iu objekto rondiranta Sunon.

Ĝi estas mezgranda [[stelo]] de [[spektroklaso]] G2V, [[flava nano]].&lt;ref name=Murdin/&gt;

Kiel la aliaj steloj en la universo, la Suno estas grandega globo de [[plasmo]]. La [[Tero]] estas nur je proksimume {{Nombro|150000000}}&amp;nbsp;km de la Suno. La stela sistemo plej proksima al la Suno estas [[Alfa Centaŭro]]. La lumo de la steloj de tiu sistemo bezonas 4,35 jarojn por atingi la Teron. La lumo de la Suno bezonas nur 8,3 minutojn por atingi nin.

== Etimologio ==
La esperantlingva vorto &quot;suno&quot; devenas el la anglalingva vorto ''sun'', siavice deveninta el la [[Anglosaksa lingvo|malnovangla]] ''{{lang|ang|sunne}}''. Similaĵoj aperas ankaŭ en aliaj [[Ĝermana lingvaro|ĝermanaj lingvoj]], kiel en [[Okcidentfrisa lingvo|okcidentfrisa]] ''{{lang|fy|sinne}}'', en [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] ''{{lang|nl|zon}}'', en [[Platgermana lingvo|platgermana]] ''{{lang|nds|Sünn}}'', en [[norma germana]] ''{{lang|de|Sonne}}'', en [[Bavara lingvo|bavara]] ''{{lang|bar|Sunna}}'', en [[Malnovnordlanda lingvo|malnovnordlanda]] ''{{lang|non|sunna}}'', kaj en [[Gota lingvo|gota]] ''{{lang|got|sunnō}}''. Ĉiuj tiuj vortoj devenas el komuna trunko de [[Praĝermana lingvo|praĝermana]] ''{{lang|gem-x-proto|*sunnōn}}''.&lt;ref name=&quot;BARNHART776&quot;&gt;{{Cite book |last=Barnhart |first=R. K. |title=The Barnhart Concise Dictionary of Etymology |year=1995 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-270084-1 |page=776}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Orel&quot;&gt;{{cite book |last=Orel |first=Vladimir |author-link=  |year=2003 |title=A Handbook of Germanic Etymology |page=[https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/sun 41] |url=https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up |via=Internet Archive |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=978-9-00-412875-0}}&lt;/ref&gt; Tio siavice estas rilata al la vorto por ''suno'' en aliaj branĉoj de la [[hindeŭropa lingvaro]], kvankam en plimulto de kazoj el [[nominativo|nominativa]] vorto kun ''l'', anstataŭ la [[genitivo|genitiva]] formo en ''n'', kiel ekzemple en [[latina]] ''{{lang|la|sōl}}'', en [[antikva greka]] {{lang|grc|ἥλιος}} (hēlios), en [[Kimra lingvo|kimra]] ''{{lang|cy|haul}}'' kaj [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] ''{{lang|cs|slunce}}'', same kiel (kun *l &gt; ''r'') en [[sanskrita]] {{lang|sa|स्वर्}} (svár) kaj [[Persa lingvo|persa]] {{lang|fa|خور}} (xvar). Ja, la ''l''-formo survivis ankaŭ en praĝermana, kiel {{lang|gem-x-proto|*sōwelan}}, kio rezultis en gota ''{{lang|got|sauil}}'' (kun ''{{lang|got|sunnō}})'' kaj [[Malnovnordlanda lingvo|malnovnordlanda]] prozece ''{{lang|non|sól}}'' (kun la poezieca ''{{lang|non|sunna}})'', kaj tra ĝi al la vortoj por ''suno'' en la modernaj skandinavaj lingvoj: [[Sveda lingvo|sveda]] kaj [[Dana lingvo|dana]] ''{{lang|sv|sol}}'', [[Islanda lingvo|islanda]] ''{{lang|is|sól}}'', ktp.&lt;ref name=Orel /&gt;

El la antikvgreka ''helios'' devenas vortoj kun radiko aŭ prefikso ''heli-''. En diversaj lingvoj grekaj kaj latinaj vortoj estas uzataj en poezio kiel personigoj de Suno, nome dioj [[Helios]] kaj ''Sol'' (en [[Romia religio|romia mitologio]]),&lt;ref name=&quot;Lexico&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20200327234645/https://www.lexico.com/definition/helios &quot;Helios&quot;.] Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. Arkivita el la originalo la 27an de Marto 2020. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;[https://www.oed.com/search/dictionary/?q=Sol&amp;tl=true &quot;Sol&quot;.] ''[[Oxford English Dictionary]]'' (reta eldono). Oxford University Press. &lt;/ref&gt; dum en [[sciencfikcio]] ''Sol'' povas esti uzata por distingi Sunon el aliaj steloj. La termino ''sol'' kun malalta ''s'' estas uzata de planedastronomoj por la daŭro de [[suna tago]] en alia planedo kiel ekzemple en [[Marso (planedo)|Marso]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15a de Novembro 2006 |title=Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |archive-date=22a de Oktobro 2012 |access-date=1a de Aŭgusto 2007 |publisher=[[NASA]]}}&lt;/ref&gt;

La [[astronomia simbolo]] por Suno estas cirklo kun centra punkto, [[File:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]].&lt;ref&gt; Allen, Clabon W.; Cox, Arthur N. (2000). Cox, Arthur N. (eld.). [https://books.google.es/books?id=w8PK2XFLLH8C&amp;redir_esc=y ''Allen's Astrophysical Quantities''] (4a eld.). Springer. p. 2. ISBN 978-0-38-798746-0. &lt;/ref&gt; Ĝi estas uzata por unuoj kiel ''M''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[Suna maso]]), ''R''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[suna radiuso]]) kaj ''L''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[suna lumeco]]).&lt;ref&gt;[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100516843 &quot;solar mass&quot;.] Oxford Reference. Alirita la 26an de Majo 2024. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Weissman |first1=Paul |url=https://books.google.com/books?id=4gmSOrXIQUEC&amp;dq=%22solar+radius%22&amp;pg=PA349 |title=Encyclopedia of the Solar System |last2=McFadden |first2=Lucy-Ann |last3=Johnson |first3=Torrence |date=18a de Septembro 1998 |publisher= Academic Press |isbn=978-0-08-057313-7 |pages=349, 820}}&lt;/ref&gt;

La scienca studo de Suno estas nomita ''heliologio'' kiel internacia termino,&lt;ref&gt;[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/heliology &quot;heliology&quot;.] Collins Dictionary. Collins. Alirita la 24an de Novembro 2024. &lt;/ref&gt; kaj ''sunscienco'' pli esperantlingve.

== Ĝeneralaj trajtoj ==
[[Dosiero:Celestial body size comparison horizontal.png|thumb|maldekstre|300ra|Grandeckomparo de la Suno, ĉiuj [[planedo]]j de la [[Sunsistemo]] kaj kelkaj pli grandaj steloj. La Suno estas 1.4 milionoj da kilometroj (4.643 lum-sekundoj) granda, proksimume 109 fojojn pli granda ol la [[Tero]], aŭ kvar fojojn la Luna distanco, kaj enhavas 99.86% de la tuta Sunsistema [[Suna maso|maso]].]]
La Suno estas [[Flava nano|G-tipa ĉefsekvenca stelo]] kiu konsistigas proksimume 99.86% de la maso de la Sunsistemo.&lt;ref name=&quot;Woolfson00&quot;&gt;{{Cite journal |last=Woolfson |first=M. |date=2000 |title=The origin and evolution of the solar system |url=http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |url-status=live |journal= ''Astronomy &amp; Geophysics'' |volume=41 |issue=1 |page=12 |bibcode=2000A&amp;G....41a..12W |doi=10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711133403/http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |archive-date=11a de Julio 2020 |access-date=12a de Aprilo 2020 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- There are several estimations on the mass of the Solar System; for further information please have a look at the talk page. --&gt; Ĝi havas [[Absoluta magnitudo|absolutan magnitudon]] de +4.83, taksita kiel pli hela ol ĉirkaŭ 85% de la steloj en la [[Lakta Vojo]], la plej multaj el kiuj estas [[Ruĝa nano|ruĝaj nanoj]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Than |first=K. |date=2006 |title=Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single |publisher=Space.com |url=http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |url-status=live |access-date=1a de Aŭgusto 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221093125/http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |archive-date=21a de Decembro 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lada |first=C. J. |year=2006 |title=Stellar multiplicity and the initial mass function: Most stars are single |journal=''Astrophysical Journal Letters'' |volume=640 |issue=1 |pages=L63–L66 |arxiv=astro-ph/0601375 |bibcode=2006ApJ...640L..63L |doi=10.1086/503158 |s2cid=8400400}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas pli masiva ol 95% de la steloj ene de 7 pc (23 ly).&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Robles |first1=José A. |last2=Lineweaver |first2=Charles H. |last3=Grether |first3=Daniel |last4=Flynn |first4=Chris |last5=Egan |first5=Chas A. |last6=Pracy |first6=Michael B. |last7=Holmberg |first7=Johan |last8=Gardner |first8=Esko |title=A Comprehensive Comparison of the Sun to Other Stars: Searching for Self-Selection Effects |journal=The Astrophysical Journal |date=September 2008 |volume=684 |issue=1 |pages=691–706 |doi=10.1086/589985 |arxiv=0805.2962 |bibcode=2008ApJ...684..691R |hdl=1885/34434 |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/589985/fulltext/73840.text.html |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt;

La Suno estas [[Stela loĝantaro|Populacio I]], aŭ stelo riĉa en pezaj elementoj.&lt;ref name=&quot;zeilik&quot;&gt;{{Cite book |last1=Zeilik |first1=M. A. |title=Introductory Astronomy &amp; Astrophysics |last2=Gregory |first2=S. A. |year=1998 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=978-0-03-006228-5 |edition=4th |page=322}}&lt;/ref&gt; Ĝia formado antaŭ proksimume 4.6 miliardoj da jaroj eble estis ekigita de ŝokondoj de unu aŭ pluraj proksimaj [[supernovao]]j.&lt;ref name=&quot;Connelly2012&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Connelly |first1=James N. |last2=Bizzarro |first2=Martin |last3=Krot |first3=Alexander N. |last4=Nordlund |first4=Åke |last5=Wielandt |first5=Daniel |last6=Ivanova |first6=Marina A. |date=2a de Novembro 2012 |title=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk |journal=[[Science (gazeto)|Science]] |volume=338 |issue=6107 |pages=651–655 |bibcode=2012Sci...338..651C |doi=10.1126/science.1226919 |pmid=23118187 |s2cid=21965292}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Falk&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Falk |first1=S. W. |last2=Lattmer |first2=J. M. |last3=Margolis |first3=S. H. |year=1977 |title=Are supernovae sources of presolar grains? |journal=[[Nature (gazeto)|Nature]] |volume=270 |issue=5639 |pages=700–701 |bibcode=1977Natur.270..700F |doi=10.1038/270700a0 |s2cid=4240932}}&lt;/ref&gt; Tio estas sugestita de alta abundo de pezaj elementoj en la Sunsistemo, kiel ekzemple [[oro]] kaj [[uranio]], relative al la abundoj de tiuj elementoj en tielnomita [[Stela loĝantaro|Populacio II]], pez-element-malriĉaj steloj. La pezaj elementoj plej verŝajne povus esti produktitaj per endotermaj nukleaj reagoj dum supernovao, aŭ per transmutacio per neŭtronsorbado ene de masiva duageneracia stelo.&lt;ref name=&quot;zeilik&quot; /&gt;

La Suno estas senkompare la plej brila objekto en la ĉielo de la Tero, kun [[ŝajna magnitudo]] de −26.74.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Burton |first=W. B. |date=1986 |title=Stellar parameters |journal= ''Space Science Reviews'' |volume=43 |issue=3–4 |pages=244–250 |doi=10.1007/BF00190626 |s2cid=189796439}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bessell |first1=M. S. |last2=Castelli |first2=F. |last3=Plez |first3=B. |date=1998 |title=Model atmospheres broad-band colors, bolometric corrections and temperature calibrations for O–M stars |journal=''Astronomy &amp; Astrophysics'' |volume=333 |pages=231–250 |bibcode=1998A&amp;A...333..231B}}&lt;/ref&gt; Ĉi tio estas ĉirkaŭ 13 miliardoj da fojoj pli brila ol la sekva plej lumelsenda stelo, nome ''Siriuso'', kiu havas ŝajnan magnitudon de −1,46.&lt;ref name=&quot;Hoffleit1991&quot;&gt;{{cite book |chapter=HR 2491 |title=Bright Star Catalogue |edition=5th Revised |last1=Hoffleit |first1=D. |author-link1=|display-authors=etal |date=1991 |publisher=''Centre de Données astronomiques de Strasbourg'' CDS |url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%202491 |bibcode=1991bsc..book.....H}}&lt;/ref&gt;

Unu [[astronomia unuo]] (ĉirkaŭ 150 milionoj da kilometroj; 93 milionoj da mejloj) estas difinita kiel la averaĝa distanco inter la centroj de la Suno kaj la Tero. La tuja distanco varias je proksimume ±2.5 milionoj da kilometroj (1.6 milionoj da mejloj) kiam la Tero moviĝas de [[perihelio]] ĉirkaŭ la 3a de januaro al [[afelio]] ĉirkaŭ la 4a de julio.&lt;ref name=&quot;USNO&quot;&gt;{{Cite web |date=31a de Januaro 2008 |title=Equinoxes, Solstices, Perihelion, and Aphelion, 2000–2020 |url=http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013000301/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |archive-date=13 October 2007 |access-date=17a de Julio 2009 |publisher= ''US Naval Observatory''}}&lt;/ref&gt; Je ĝia meza distanco, lumo vojaĝas de la horizonto de la Suno al la horizonto de la Tero en proksimume 8 minutoj kaj 20 sekundoj,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cain |first=Fraser |date=15a de Aprilo 2013 |title=How long does it take sunlight to reach the Earth? |url=https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302095547/https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |archive-date=2a de Marto 2022 |access-date=2a de Marto 2022 |website=phys.org}}&lt;/ref&gt; dum lumo de la plej proksimaj punktoj de la Suno kaj la Tero daŭras proksimume du sekundojn malpli. La energio de tiu [[sunlumo]] subtenas preskaŭ la tutan vivon sur la Tero per [[fotosintezo]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sun's Energy: An Essential Part of the Earth System |url=https://scied.ucar.edu/learning-zone/earth-system/energy-from-sun |website=Center for Science Education |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt; kaj movas la [[klimato]]n kaj [[vetero]]n de la Tero.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sun's Influence on Climate |url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691153834/the-suns-influence-on-climate |date=23a de Junio 2015 |publisher=Princeton University Press |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt;

La Suno ne havas difinitan limon, sed ĝia denseco malpliiĝas eksponenciale kun pliiĝanta alteco super la fotosfero.&lt;ref name=&quot;Beer et al, 2012-41&quot;&gt;{{Cite book |last1=Beer |first1=J. |title=Cosmogenic Radionuclides: Theory and Applications in the Terrestrial and Space Environments |url=https://books.google.com/books?id=zKA0tZg0HwEC&amp;pg=PA41 |last2=McCracken |first2=K. |last3=von Steiger |first3=R. |date=2012 |publisher=Springer |isbn=978-3-642-14651-0 |page=41}}&lt;/ref&gt; Por la celo de mezurado, la radiuso de la Suno estas konsiderita kiel la distanco de ĝia centro ĝis la rando de la fotosfero, la ŝajna videbla surfaco de la Suno.&lt;ref name=&quot;Phillips1995-73&quot;&gt;{{Cite book |last=Phillips |first=K. J. H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-39788-9 |url=https://books.google.com/books?id=idwBChjVP0gC&amp;pg=PA73 |page=73}}&lt;/ref&gt; La rondeco de la Suno estas la relativa diferenco inter ĝia radiuso ĉe sia ekvatoro, &lt;math&gt;R_\textrm{eq}&lt;/math&gt;, kaj ĉe ĝia poluso, &lt;math&gt;R_\textrm{pol}&lt;/math&gt;, nomita la [[plateco]],&lt;ref name=Meftah-2015&gt;{{Cite journal |last1=Meftah |first1=M. |last2=Irbah |first2=A. |last3=Hauchecorne |first3=A. |last4=Corbard |first4=T. |last5=Turck-Chièze |first5=S. |last6=Hochedez |first6=J.-F. |last7=Boumier |first7=P. |last8=Chevalier |first8=A. |last9=Dewitte |first9=S. |last10=Mekaoui |first10=S. |last11=Salabert |first11=D. |date=March 2015 |title=On the Determination and Constancy of the Solar Oblateness |url=http://link.springer.com/10.1007/s11207-015-0655-6 |journal=Solar Physics |language=en |volume=290 |issue=3 |pages=673–687 |doi=10.1007/s11207-015-0655-6 |bibcode=2015SoPh..290..673M |issn=0038-0938}}&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Delta_\odot = (R_\textrm{eq} -R_\textrm{pol})/R_\textrm{pol}.&lt;/math&gt;

La valoro estas malfacile mezurebla. Atmosfera misprezento signifas, ke la mezurado devas esti farita sur satelitoj; la valoro estas tre malgranda, kio signifas, ke necesas tre preciza tekniko.&lt;ref name=GoughOverview2012&gt;{{Cite journal |last=Gough |first=Douglas |date=28 September 2012 |title=How Oblate Is the Sun? |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1226988 |journal=Science |language=en |volume=337 |issue=6102 |pages=1611–1612 |doi=10.1126/science.1226988 |pmid=23019636 |bibcode=2012Sci...337.1611G |issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt;

La plateco iam estis proponita kiel sufiĉa por klarigi la perihelian precesion de Merkuro, sed Einstein proponis, ke [[Ĝenerala teorio de relativeco|ĝenerala relativeco]] povus klarigi la precesion uzante sferan Sunon.&lt;ref name=GoughOverview2012/&gt; Kiam altaj precizecaj mezuradoj de la plateco iĝis haveblaj per la Sundinamika Observatorio&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kuhn |first1=J. R. |last2=Bush |first2=R. |last3=Emilio |first3=M. |last4=Scholl |first4=I. F. |date=28a de Septembro 2012 |title=The Precise Solar Shape and Its Variability |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1223231 |journal=Science |language=en |volume=337 |issue=6102 |pages=1638–1640 |doi=10.1126/science.1223231 |pmid=22903522 |bibcode=2012Sci...337.1638K |issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt; kaj la Picard-satelito&lt;ref name=Meftah-2015/&gt; la mezurita valoro estis eĉ pli malgranda ol atendite, &lt;ref name=GoughOverview2012/&gt; 8.2 x 10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt;, aŭ 8 partoj je miliono. Ĉi tio faras la Sunon la natura objekto plej proksima al perfekta sfero.&lt;ref name=&quot;perfect sphere&quot;&gt;{{Cite web |last=Jones |first=G. |date=16a de Aŭgusto 2012 |title=Sun is the most perfect sphere ever observed in nature |url=https://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303022045/http://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |archive-date=3a de Marto 2014 |access-date=19a de Aŭgusto 2013 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; La platecvaloro restas konstanta sendepende de sunradiaj ŝanĝoj.&lt;ref name=Meftah-2015/&gt; La tajda efiko de la planedoj estas malforta kaj ne signife influas la formon de la Suno.&lt;ref name=&quot;Schutz2003&quot;&gt;{{Cite book |last=Schutz |first=B. F. |title=Gravity from the ground up |url=https://books.google.com/books?id=P_T0xxhDcsIC&amp;pg=PA98 |year=2003 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-45506-0 |pages=98–99}}&lt;/ref&gt;

== Strukturo ==
[[Dosiero:Vojagi al la suno mirinde malfacilas-scivolemo-nasa.webm|eta|Vojaĝi al la suno mirinde malfacilas - video de la jutuba kanalo Scivolemo pri la malfacileco de flugo al la suno.]]
La [[maso]] de la Suno konsistas precipe el [[hidrogeno]] (ĉirkaŭ 73%), [[heliumo]] kaj 70 aliaj [[elementoj]]. Sed la Suno estas tiel varmega (de {{Nombro|5500}} ĝis {{Nombro|15000000}} gradoj Celsiaj), ke ĉiuj elementoj tie estas en gasa stato, aŭ eĉ en plasma stato (t.e. miksaĵo de nukleoj kaj elektronoj senligaj). La [[suna maso]] estas 332 950 fojoj pli granda ol la maso de la Tero. La diametro de la Suno estas 1 400 000&amp;nbsp;km.

La Suno estas speco de granda nuklea forno. Per nuklea [[fuzio]] la Suno eligas varmon kaj lumon, kiam [[hidrogeno]] konvertiĝas en [[heliumo]]n. Sed tio estas tre longa [[procezo]]. La sciencistoj taksas, ke la Suno formiĝis antaŭ {{Nombro|4600000000}} jaroj, kaj ĝia vivo ĝis la sekvantaj grandaj ŝanĝoj daŭros 5 miliardojn da jaroj plu.

La suna [[korono]] videblas dum plena [[suna eklipso]]. Tiam [[astronomo]]j povas studi la grandajn ekflamegojn, kiuj elĵetiĝas de la suna [[kromosfero]]. Ili ankaŭ studas la [[sunmakulo]]jn, kiuj povas perturbi la terajn telekomunikadojn. (Averto: neniam rigardu rekte la Sunon!)

[[Suna protuberanco]] estas granda brila strukturo de la suna [[Atmosfero|atmosfero]], kiu komponiĝas el relative malvarma kaj densa [[plasmo]] kun [[temperaturo]] de la [[grandordo]] de {{Nombro|10000}}° [[kelvino|K]], sama grandordo kiel tiu de la suna [[fotosfero]]. Tia strukturo baniĝas en la multe pli varma kaj maldensa plasmo de la [[korono]]; ties formo estas trudita de korona [[magneta kampo]]. Tipa protuberanco havas grandon de pluraj miloj da kilometroj, kun rekordo de {{Nombro|800000}} km, kaj daŭras pluraj [[semajno]]jn aŭ [[monato]]jn. La sunaj protuberancoj vidiĝas kiel brilaj formoj kiam ili aperas ĉe la rando de la suna disko. Kiam oni vidas ilin sur fono de la fotosfero, ili aperas kontraste malhela kaj estas tiel nomataj {{J|suna filamento}}.

=== Brilo ===
La giganta kvanto de energio, kiu elradiis de la Suno de jam kvin miliardoj da jaroj estis longdaŭra enigmo por astronomoj. Kiaj energifontoj povus provizi tiom da energio dum tiom longa epoko? Se la tuta Suno konsistus el elemento [[karbono]] (pli-malpli sama materialo kiel [[terkarbo]]), ĝia brulenergio (supozante ĉeeston de [[oksigeno]]) sufiĉus nur por kelkmiloj da jaroj. Gravita energio - malrapida ŝrumpo de la Suno pro la propra pezo - povus daŭri nur 30 milionojn da jaroj.

La mistero de la suna energio solviĝis nur en la [[20-a jarcento]], kiam oni malkovris la nuklean energion. Evidentiĝis, ke la nura fonto, kiu estas sufiĉe abunda por klarigi la sunan energion, estas nuklea brulado. Kvar nukleoj de hidrogeno, la elemento plej abunda en la Suno kaj en la [[Universo]], kunfandiĝas al unu nukleo de heliumo. Tiu brulado provizas la energion de ĉiuj steloj en la &quot;ĉefa sekvenco&quot;, kiel la Suno. Kiam elĉerpiĝas la provizo de hidrogeno en la stela kerno, heliumaj nukleoj povas fuzii kaj produkti pli pezajn nukleojn kiel karbonon, [[nitrogeno]]n, [[oksigeno]]n ktp.

=== Rotacio ===
La Suno rotacias en ĉirkaŭ kvar semajnoj ĉirkaŭ sia propra akso. Tiu [[rotacio]] daŭras 25,4 tagojn ĉe la [[ekvatoro]], 27 ĝis 28 tagojn ĉe mezaj latitudoj kaj 34,4 tagojn ĉe la [[poluso]]j. Tiu daŭrodiferenco de unu &quot;tago de la Suno&quot; nomiĝas [[diferencia rotacio]] kaj estas klarigebla jam delonge per gaz- kaj [[hidrodinamiko]]. Tamen komence de la [[1990-aj jaroj]] evidentiĝis, ke la Suno rotacias sub la [[konvekto]]zono samforme en periodo de 27 tagoj. Oni ankoraŭ ne bone komprenas la evoluon de la diferencia rotacio ene de la konvektozono.

== Esploro de la Suno ==
[[Dosiero:Kiel spuri sunajn ciklojn.webm|eta|Kiel spuri sunajn ciklojn - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]]]

=== Fruaj observadoj ===
[[Dosiero:Sonne112.JPG|eta|Sunsubiro en [[Niederndorf (Freudenberg)|Niederndorf]] la [[25-an de februaro]] [[2008]].]]
Kiel la plej grava ĉielkorpo por la surtera [[vivo]], la Suno estis atente observata de [[homo]]j jam en prahistorio. [[Kultejo]]j, kiel ekzemple [[Stonehenge]], estiĝis por kalkulli la pozicion kaj la iradon de la Suno, ĉefe la momentoj de la [[solstico]]j. Oni supozas, ke eĉ pli malnovaj ejoj estis uzataj por observi la Sunon. La irado de la Suno kaj ĉefe [[suneklipso]]j estis observataj kaj dokumentataj de tre diversaj kulturoj.

Mencioj el [[Ĉinujo]] evidentigas, ke okazis forta agado de sunmakuloj. Sunmakuloj estas videblaj per la nura okulo, kiam la Suno troviĝas malalte sur la horizonto kaj kiam la sunlumo estas filtrita de la dika teratmosfero.

En la [[19-a jarcento]] oni supozis, ke la Sunon estas el [[terkarbo]], kiu brulis.{{fact}} Tamen laŭ tiu teorio la Suno povus brili nur dum ĉirkaŭ {{Nombro|6000}} jaroj.

=== Perteleskopa observado ===
[[Dosiero:FraunhoferLinesDiagram.jpg|eta|upright=1.5|La tuta spektro de la Suno en videbla lumo kun absorbolinioj. Sur tiu bildo la tuta spektro, kiu ja nur estas longa maldika bendo, estis disigitaj en pluraj strioj ordigitaj unu sub la alia. La malhelaj &quot;makuloj&quot; estas la [[spektrolinio]]j de la unuopaj ondlongecospacoj.]]
Ankaŭ en [[Eŭropo]] oni rimarkis sunmakulojn en tiu epoko, sed oni konsideris ilin &quot;atmosferajn vaporojn&quot;. Nur post la evoluo de la [[teleskopo]] oni sisteme esploris la fenomenon. En la jaro [[1610]] [[Galileo Galilei|Galilei]] kaj [[Thomas Harriot]] unuaj observis la makulojn per teleskopoj. [[Johann Fabricius]] unua priskribis ilin en [[1611]] kadre de scienca teksto.

La observatan moviĝon de la makuloj sur la sundisko li ĝuste rilatis al la memrotacio de la Suno.
En [[1619]]{{fact}} oni supozis sunventon, ĉar la vosto de [[kometo]]j ĉiam troviĝas je ties malsuna flanko.

Evidentiĝis en [[1942]], ke la suno elradias [[radioondo]]jn. En [[1949]] [[Herbert Friedman]] pruvis sunan [[Ikso-radioj|iksoradiadon]].

Laŭepoke estis konstruitaj apartaj sunobservatorioj, kiuj celis nuran esploron de la Suno.

En [[1960]] estis pruvita la vibrado de la fotosfero. Tio estis la komenco de la [[heliosismologio]], kiu studas la memvibradon de la Suno kaj deduktas de tio ĝian enan strukturon kaj procezojn.

=== Persatelita kaj perkosmosondila esploroj ===
[[Dosiero:HI6563 fulldisk.jpg|eta|maldekstra|La kromosfero de la Suno en la lumo de la [[hidrogeno|H]]-α-linio.]]
Serio de [[satelito]]j estis senditaj ĉirkaŭ la Teron por observi la Sunon. Per tiuj satelitoj oni povas esplori la ondolongecspacoj ([[ultraviola radiado]], [[ikso-radioj]]), kiuj alimaniere estas absorbitaj de la teratmosfero. Tiel ekzemple la spacstacio [[Skylab]], sendita en [[1973]], kunportis ikso-radian teleskopon.

Helpe de kosmosondiloj oni provas alproksimiĝi la Sunon por studi la proksiman ĉirkaŭon de la Suno. Tamen pro la altegaj temperaturo kaj radiado, tio estas teknike malfacilega afero. Tiel la german-usonaj sondiloj Helios sukcesis alproksimiĝi la Sunon nur je distanco de ĉirkaŭ 43,4 milionoj da kilometroj.

La kosmosondilo [[Ulysses (kosmosondilo)|Ulysses]] startigita en [[1990]] esploris la polusojn de la Suno, kiuj ne estas videblaj de la Tero, nek de satelitaj kaj kosmosondiloj troviĝantaj ĉe la planeda nivelo.
Tial Ulysses flugis unue al la planedo [[Jupitero]], kie estis ŝanĝita la vojo per aparta manovro por ke la sondilo flugu fore de la [[ekliptiko]]. De tiam ĝi jam dufoje superflugis la sunpolusojn. Per kutimaj konvenciaj raketmotoroj, sen flugo preter Jupitero, tia misio ne povus okazi.

En [[1995]] la sondilo SOHO, konstruita ĉefe de Eŭropo, startis direkte al la Suno. Ĝi troviĝas nun proksime de la [[punkto de Lagrange]] L1 kaj observas la Sunon per dek du malsamaj iloj. Ĝi sendas bildojn de la Suno ĉiutage kaj utilegas por la prognozo de sunerupcioj kaj sturmoj. En [[1998]] sekvis la satelito TRACE por aldonaj esploroj de la Suno.

En [[2001]] startis la kosmosondilo Genesis kaj trovis iom poste pozicion en la punkto de Lagrange L1 por kolekti tie dum 2,5 jaroj sondaĵojn de la sunvento por porti ilin al la Tero. Septembre [[2004]] la sondilo revenis surteren, sed pro ne malfermiĝinta paraŝuto ĝi kraŝis kaj multaj sondaĵoj detruiĝis. Iuj tamen estas esploritaj nuntempe de sciencistoj.

La [[26-an de oktobro]] [[2006]] startis la du kosmosondiloj [[STEREO]] kaj unuan fojon sendis 3-dimensian bildon de la Suno kaj de ties ĉirkaŭo. Por sukcesi tion la kosmosondiloj estas en diversaj lokoj. Je io momento de misio unu el la sondiloj poziciiĝis en la punkto de Lagrange L4, la alia en L5.

== Suna fiziko ==
{{Ĉefartikolo|Suna fiziko}}
[[Suna fiziko]] estas la branĉo de [[astrofiziko]], kiu specialiĝas pri la studo de la Suno. Ĝi traktas detalajn mezurojn, kiuj eblas nur por nia plej proksima stelo. Ĝi intersekcas kun multaj fakoj de pura fiziko, astrofiziko kaj komputiko, inkluzive de [[fluidodinamiko]], [[plasmo]]fiziko inkluzive de [[magnetofluidodinamiko]], [[sismologio]], partikla fiziko, [[atomfiziko]], stela evoluo, spektroskopio, radiativa translokigo, aplikata [[optiko]], signal-prilaborado, komputila fiziko, stela fiziko kaj suna astronomio.

{{Ĉefartikolo|Suna partikla okazaĵo}}
En [[suna fiziko]], '''suna partikla okazaĵo''', ankaŭ konata kiel ''sunenergia partikla okazaĵo'', pli koncize ''sunpartikla okazaĵo'' aŭ ''suna radiada ŝtormo'',&lt;ref&gt;Noto: Sunaj partiklaj eventoj estas malpli ofte nomataj '''sun-protonaj eventoj''' kaj '''protonaj eventoj''', ĉio grandparte en nacilingvaj publikaĵoj, en Esperanto kutime nur en diskutoj inter interesatoj, ĉar en Esperanto ekzistas malmultaj publikaĵoj pri astrofiziko.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2018SW001936 esplora artikolo ''''In Situ Data and Effect Correlation During September 2017 Solar Particle Event'' (&quot;surloka korelacio inter datumoj kaj efikoj dum sunpartikla okazaĵo de septembro 2017&quot;)] en la ĵurnalo ''Space Weather'' (Spaca Vetero), dato januaro 2019, volumo 17, numero 1, paĝoj 99–117, {{COI|10.1029/2018SW001936}}, [[bibliografia kodo]] [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019SpWea..17...99J/abstract 2019SpWea..17...99J] ({{en}})&lt;/ref&gt; estas suna fenomeno kiu okazas kiam [[partiklo]]j elsenditaj de la suno, plejparte [[protonoj]], akceliĝas aŭ en la [[atmosfero]] de la suno dum &quot;suna ekflamo&quot;, forta loka erupcio de [[elektromagneta radiado]], aŭ en [[Ekstertero|interplaneda spaco]] per [[ŝokondo]] de amasa elĵeto de [[plasmo]] el la [[korono]] en la [[heliosfero]]n. Aliaj [[atomkerno]]j kiel ekzemple [[heliumo]] kaj [[jono]]j de alta [[atomnumero]] kaj [[energio]] ankaŭ povas esti akcelitaj dum la evento. Tiuj partikloj povas penetri la magnetan kampon de la [[tero]] kaj kaŭzi partan [[jonigo]]n de la [[jonosfero]]. Energiaj protonoj estas grava radia danĝero por [[kosmoŝipo]] kaj [[Astronaŭto|astronaŭtoj]].

== Kulturaj aspektoj ==
[[Dosiero:Trundholm.jpg|eta|La [[sunĉaro de Trundholm]].]]
La Suno estas la centra kosma korpo videbla desur la tero kaj de ĝi dependas ĉiu vivo surtera. Tian ĉefan signifon jam rekonis homoj de prahistorio. Homoj jam delonge lernis la scion pri la fundamentaj periodoj, kiel la [[tago]] kaj la [[jaro]], kaj utiligis ilin.

La regula ĉiutaga kaj ĉiujara reveno de la Suno estis parte time atendata kaj alvokata per [[sunkulto|kultaj]] aŭ [[magio|magiaj]] [[rito]]j.
Ĉefe [[eklipso|sunaj eklipsoj]] timegis homojn. En la [[Ĉina imperio]] oni kredis, ke [[drako]] voris la Sunon. Per granda bruego oni provis igi la drakon rekraĉi la Sunon.

[[sumero|Sumeranoj]] reprezentis la Sunon kiel [[sundio]]n [[Utu]]. Ĉe la [[babilono|babilonanoj]] ĝi korespondis al la dio [[Ŝamaŝ]], kiu ĉiutage alpaŝis al la ĉielo kaj kies radioj ĉion malkaŝis. En la [[antikva Egiptujo]] oni adoris [[Reo]]n, nomita ankaŭ Re aŭ Re-Atum.
[[Aĥnaton]] akceptis nur la unu dion [[Atono]]n, la personigita sundisko, kaj nuligis ĉiujn aliajn egiptajn diaĵojn. En la [[Ĉina imperio]] la Suno estis [[simbolo]] por la oriento, printempo, vireco kaj naskiĝo, sed ankaŭ por la imperiestro.

La plej multaj antikvaj socioj diigis la Sunon: [[Helios]] kaj [[Apolono]] en la [[greka mitologio]], ''Sol'' en la [[romia mitologio]]. Nuntempaj [[novpaganismo|novpaganoj]] kultas ĝin kiel aspekton de la [[virdio]].{{fact}}

=== Aliaj sunaj diaĵoj ===
* [[Saulė (mitologio)|Saulė]]

== Kalendaroj ==
Homoj jam delonge lernis la scion pri la fundamentaj periodoj kiel la [[tago]] kaj la [[jaro]] kaj utiligis ilin. La Suno estas natura [[horloĝo]]; la sekvo de la [[sezono]]j estigis [[kalendaro]]jn, kiu estis gravega por kultivado. La Suno, kiel la plej videbla [[astro]], formas la bazon por multaj [[kalendaroj]], inkluzive de la okcidenta [[gregoria kalendaro]].

Nomoj de la tago [[dimanĉo]] estas ligataj kun la Suno en multaj lingvoj, inter ili la ĝermanaj (ekzemple la [[angla lingvo|angla]] ''Sunday'' kaj la [[germana lingvo|germana]] ''Sonntag'' - suntago, tago de la Suno), iuj hindaj kaj [[kelta lingvaro|keltaj]].

== Simboloj ==
[[Dosiero:Sun symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.25|maldekstra|☉]]
[[Dosiero:Sun symbol (fixed width).svg|eta|dekstra|upright=0.5|alt=☉|[[Astronomia simbolo|Simbolo astronomia kaj astrologia]] de la Suno]]
En [[alkemio]] kaj [[blazono]]-tradicio, la Suno asociiĝis al la metalo [[oro]].

En multaj tradiciaj sciaroj kaj fabeloj la Suno funkcias kiel kontraŭo aŭ komplemento de la [[Luno]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Astronomio]]
* [[Heliotropismo]]
* [[Sunsistemo]]
* [[Suna energio]]
* [[Suna fiziko]]
* [[Suna ciklo]]
* [[Suna maso]]
* [[Suna lumeco]]
* [[Korono|Suna korono]]
* [[Suna partikla okazaĵo]]
* [[Suna vento]]
* [[Suna dio]]
* [[Sunŝipo]]
* [[La Suno en la fikcio]]

== Proverboj ==
Ekzistas (10, kaj 3 pri la [[luno]]) pluraj [[proverbo]]j pri la Suno en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Eĉ sur la suno troviĝas makuloj.''}}
* {{citaĵo|''Post vetero malbela lumas suno plej hela.''}}
* {{citaĵo|''Se forestas la suno, sufiĉas la luno.''}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q3443929}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{fr}} [https://www.le-systeme-solaire.net/soleil.html Le Soleil], ([http://www.le-systeme-solaire.net/index.php Le système solaire à portée de votre souris] - ''La Sunsistemo musklake atingebla'')

{{Portalo|Astronomio}}

{{Projektoj|q=Suno|ReVo=sun}}

{{Sunsistemo}}

{{Havenda artikolo|Suno}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Flavaj nanoj]]
[[Kategorio:Lumfontoj]]
[[Kategorio:Plasma fiziko]]
[[Kategorio:Suno| ]]
[[Kategorio:Sunsistemo]]
[[Kategorio:Steloj]]</text>
      <sha1>hrfjbcazhku4wx4hkeqfk7c6n9x5cxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503243</id>
      <parentid>9503242</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34629" sha1="c4q12xrthla4yiyo73356dsi1mamb2k" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=stelo|komunumo en Italio|Suno (Italio)|parto de urbo Madrid|Suno (Centro)}}
{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = Suno [[Dosiero:Sun symbol (heavy white).svg|24ra|☉]]
 |Kategorio = Stelo
 |Speco = [[Flava nano]]&lt;ref name=Murdin&gt;{{citaĵo de libro |familia nomo=MURDIN |persona nomo=Paul |jaro=2001 |titolo=Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics : Sun |lingvo=EN |loko=[[Bristolo|Bristol]] |eldoninto=Institute of Physics Publishing |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000eaa..bookE4938. |doi=10.1888/0333750888/4938}}&lt;/ref&gt;
 |Bildo = The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg
 |Bildo_priskribo = La Suno en [[Ultraviola radiado|UV]].
 |Planedaro = [[Sunsistemo]]
 |Epoko = J2000.0
 |Granda_duonakso = 26000–28000 lumjaroj
 |Periodo = 2,25–2,50 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; jaroj
 |Cirkulrapido = 217 km/s
 |Terdistanco_min = 147 098 074 km
 |Terdistanco_ave = 149 597 887,5 km
 |Terdistanco_maks = 152 097 701 km
 |Diametro = 1 390 950 km
 |Diametro_ekv = 1 391 000 km
 |Diametro_pol = 1 390 900 km
 |Maso = 1,9891 × 10&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; kg
 |Denso = 1,408 × 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; kg/m³
 |Falakcelo = 274,0 m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Liberiga_rapido = 617,54 km/s
 |Rotacia_periodo = 27t 6h 36m (je ekvatoro)&lt;br /&gt;28t 4h 48m (je latitudo 30°)&lt;br /&gt;30t 19h 12m (je latitudo 60°)&lt;br /&gt;31t 19h 12m (je latitudo 90°)
 |Aksa_kliniteco = 7,25° (al ekliptiko)&lt;br /&gt;67,23° (al galaksia ebeno)
 |Lumeco = 3,827 × 10&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt; W
 |Aĝo = 4,57 miliardoj da jaroj
 |Metalenhavo = 0,0177
 |Temperaturo = 5778 K (surface)&lt;br /&gt;5 000 000 K (korono)&lt;br /&gt;~15 700 000 K (kerno)
 |Spektroklaso = G2 V
 |Videbla_magnitudo = −26,74&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100715200549/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html&lt;/ref&gt;
 |Absoluta_magnitudo = 4,83
 |Angula_diametro_min = 31' 31&quot;
 |Angula_diametro_ave = 32' 03&quot;
 |Angula_diametro_maks = 32' 35&quot;
 |Mapo = Solarsystemscope texture 2k sun.jpg
}}

La '''Suno''' ({{Lang-la|Sol}}, [[greka lingvo|greke]] ''Helios'') estas la nura [[stelo]] de [[Sunsistemo]]. [[Listo de la objektoj de la Sunsistemo|La restaj objektoj de tiu sistemo]] rondiras ĉirkaŭ Suno aŭ iu objekto rondiranta Sunon.

Ĝi estas mezgranda [[stelo]] de [[spektroklaso]] G2V, [[flava nano]].&lt;ref name=Murdin/&gt;

Kiel la aliaj steloj en la universo, la Suno estas grandega globo de [[plasmo]]. La [[Tero]] estas nur je proksimume {{Nombro|150000000}}&amp;nbsp;km de la Suno. La stela sistemo plej proksima al la Suno estas [[Alfa Centaŭro]]. La lumo de la steloj de tiu sistemo bezonas 4,35 jarojn por atingi la Teron. La lumo de la Suno bezonas nur 8,3 minutojn por atingi nin.

== Etimologio ==
La esperantlingva vorto &quot;suno&quot; devenas el la anglalingva vorto ''sun'', siavice deveninta el la [[Anglosaksa lingvo|malnovangla]] ''{{lang|ang|sunne}}''. Similaĵoj aperas ankaŭ en aliaj [[Ĝermana lingvaro|ĝermanaj lingvoj]], kiel en [[Okcidentfrisa lingvo|okcidentfrisa]] ''{{lang|fy|sinne}}'', en [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] ''{{lang|nl|zon}}'', en [[Platgermana lingvo|platgermana]] ''{{lang|nds|Sünn}}'', en [[norma germana]] ''{{lang|de|Sonne}}'', en [[Bavara lingvo|bavara]] ''{{lang|bar|Sunna}}'', en [[Malnovnordlanda lingvo|malnovnordlanda]] ''{{lang|non|sunna}}'', kaj en [[Gota lingvo|gota]] ''{{lang|got|sunnō}}''. Ĉiuj tiuj vortoj devenas el komuna trunko de [[Praĝermana lingvo|praĝermana]] ''{{lang|gem-x-proto|*sunnōn}}''.&lt;ref name=&quot;BARNHART776&quot;&gt;{{Cite book |last=Barnhart |first=R. K. |title=The Barnhart Concise Dictionary of Etymology |year=1995 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-270084-1 |page=776}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Orel&quot;&gt;{{cite book |last=Orel |first=Vladimir |author-link=  |year=2003 |title=A Handbook of Germanic Etymology |page=[https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/sun 41] |url=https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up |via=Internet Archive |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=978-9-00-412875-0}}&lt;/ref&gt; Tio siavice estas rilata al la vorto por ''suno'' en aliaj branĉoj de la [[hindeŭropa lingvaro]], kvankam en plimulto de kazoj el [[nominativo|nominativa]] vorto kun ''l'', anstataŭ la [[genitivo|genitiva]] formo en ''n'', kiel ekzemple en [[latina]] ''{{lang|la|sōl}}'', en [[antikva greka]] {{lang|grc|ἥλιος}} (hēlios), en [[Kimra lingvo|kimra]] ''{{lang|cy|haul}}'' kaj [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] ''{{lang|cs|slunce}}'', same kiel (kun *l &gt; ''r'') en [[sanskrita]] {{lang|sa|स्वर्}} (svár) kaj [[Persa lingvo|persa]] {{lang|fa|خور}} (xvar). Ja, la ''l''-formo survivis ankaŭ en praĝermana, kiel {{lang|gem-x-proto|*sōwelan}}, kio rezultis en gota ''{{lang|got|sauil}}'' (kun ''{{lang|got|sunnō}})'' kaj [[Malnovnordlanda lingvo|malnovnordlanda]] prozece ''{{lang|non|sól}}'' (kun la poezieca ''{{lang|non|sunna}})'', kaj tra ĝi al la vortoj por ''suno'' en la modernaj skandinavaj lingvoj: [[Sveda lingvo|sveda]] kaj [[Dana lingvo|dana]] ''{{lang|sv|sol}}'', [[Islanda lingvo|islanda]] ''{{lang|is|sól}}'', ktp.&lt;ref name=Orel /&gt;

El la antikvgreka ''helios'' devenas vortoj kun radiko aŭ prefikso ''heli-''. En diversaj lingvoj grekaj kaj latinaj vortoj estas uzataj en poezio kiel personigoj de Suno, nome dioj [[Helios]] kaj ''Sol'' (en [[Romia religio|romia mitologio]]),&lt;ref name=&quot;Lexico&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20200327234645/https://www.lexico.com/definition/helios &quot;Helios&quot;.] Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. Arkivita el la originalo la 27an de Marto 2020. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;[https://www.oed.com/search/dictionary/?q=Sol&amp;tl=true &quot;Sol&quot;.] ''[[Oxford English Dictionary]]'' (reta eldono). Oxford University Press. &lt;/ref&gt; dum en [[sciencfikcio]] ''Sol'' povas esti uzata por distingi Sunon el aliaj steloj. La termino ''sol'' kun malalta ''s'' estas uzata de planedastronomoj por la daŭro de [[suna tago]] en alia planedo kiel ekzemple en [[Marso (planedo)|Marso]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15a de Novembro 2006 |title=Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |archive-date=22a de Oktobro 2012 |access-date=1a de Aŭgusto 2007 |publisher=[[NASA]]}}&lt;/ref&gt;

La [[astronomia simbolo]] por Suno estas cirklo kun centra punkto, [[File:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]].&lt;ref&gt; Allen, Clabon W.; Cox, Arthur N. (2000). Cox, Arthur N. (eld.). [https://books.google.es/books?id=w8PK2XFLLH8C&amp;redir_esc=y ''Allen's Astrophysical Quantities''] (4a eld.). Springer. p. 2. ISBN 978-0-38-798746-0. &lt;/ref&gt; Ĝi estas uzata por unuoj kiel ''M''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[Suna maso]]), ''R''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[suna radiuso]]) kaj ''L''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[suna lumeco]]).&lt;ref&gt;[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100516843 &quot;solar mass&quot;.] Oxford Reference. Alirita la 26an de Majo 2024. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Weissman |first1=Paul |url=https://books.google.com/books?id=4gmSOrXIQUEC&amp;dq=%22solar+radius%22&amp;pg=PA349 |title=Encyclopedia of the Solar System |last2=McFadden |first2=Lucy-Ann |last3=Johnson |first3=Torrence |date=18a de Septembro 1998 |publisher= Academic Press |isbn=978-0-08-057313-7 |pages=349, 820}}&lt;/ref&gt;

La scienca studo de Suno estas nomita ''heliologio'' kiel internacia termino,&lt;ref&gt;[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/heliology &quot;heliology&quot;.] Collins Dictionary. Collins. Alirita la 24an de Novembro 2024. &lt;/ref&gt; kaj ''sunscienco'' pli esperantlingve.

== Ĝeneralaj trajtoj ==
[[Dosiero:Celestial body size comparison horizontal.png|thumb|maldekstre|300ra|Grandeckomparo de la Suno, ĉiuj [[planedo]]j de la [[Sunsistemo]] kaj kelkaj pli grandaj steloj. La Suno estas 1.4 milionoj da kilometroj (4.643 lum-sekundoj) granda, proksimume 109 fojojn pli granda ol la [[Tero]], aŭ kvar fojojn la Luna distanco, kaj enhavas 99.86% de la tuta Sunsistema [[Suna maso|maso]].]]
La Suno estas [[Flava nano|G-tipa ĉefsekvenca stelo]] kiu konsistigas proksimume 99.86% de la maso de la Sunsistemo.&lt;ref name=&quot;Woolfson00&quot;&gt;{{Cite journal |last=Woolfson |first=M. |date=2000 |title=The origin and evolution of the solar system |url=http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |url-status=live |journal= ''Astronomy &amp; Geophysics'' |volume=41 |issue=1 |page=12 |bibcode=2000A&amp;G....41a..12W |doi=10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711133403/http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |archive-date=11a de Julio 2020 |access-date=12a de Aprilo 2020 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- There are several estimations on the mass of the Solar System; for further information please have a look at the talk page. --&gt; Ĝi havas [[Absoluta magnitudo|absolutan magnitudon]] de +4.83, taksita kiel pli hela ol ĉirkaŭ 85% de la steloj en la [[Lakta Vojo]], la plej multaj el kiuj estas [[Ruĝa nano|ruĝaj nanoj]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Than |first=K. |date=2006 |title=Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single |publisher=Space.com |url=http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |url-status=live |access-date=1a de Aŭgusto 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221093125/http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |archive-date=21a de Decembro 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lada |first=C. J. |year=2006 |title=Stellar multiplicity and the initial mass function: Most stars are single |journal=''Astrophysical Journal Letters'' |volume=640 |issue=1 |pages=L63–L66 |arxiv=astro-ph/0601375 |bibcode=2006ApJ...640L..63L |doi=10.1086/503158 |s2cid=8400400}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas pli masiva ol 95% de la steloj ene de 7 pc (23 ly).&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Robles |first1=José A. |last2=Lineweaver |first2=Charles H. |last3=Grether |first3=Daniel |last4=Flynn |first4=Chris |last5=Egan |first5=Chas A. |last6=Pracy |first6=Michael B. |last7=Holmberg |first7=Johan |last8=Gardner |first8=Esko |title=A Comprehensive Comparison of the Sun to Other Stars: Searching for Self-Selection Effects |journal=The Astrophysical Journal |date=September 2008 |volume=684 |issue=1 |pages=691–706 |doi=10.1086/589985 |arxiv=0805.2962 |bibcode=2008ApJ...684..691R |hdl=1885/34434 |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/589985/fulltext/73840.text.html |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt;

La Suno estas [[Stela loĝantaro|Populacio I]], aŭ stelo riĉa en pezaj elementoj.&lt;ref name=&quot;zeilik&quot;&gt;{{Cite book |last1=Zeilik |first1=M. A. |title=Introductory Astronomy &amp; Astrophysics |last2=Gregory |first2=S. A. |year=1998 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=978-0-03-006228-5 |edition=4th |page=322}}&lt;/ref&gt; Ĝia formado antaŭ proksimume 4.6 miliardoj da jaroj eble estis ekigita de ŝokondoj de unu aŭ pluraj proksimaj [[supernovao]]j.&lt;ref name=&quot;Connelly2012&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Connelly |first1=James N. |last2=Bizzarro |first2=Martin |last3=Krot |first3=Alexander N. |last4=Nordlund |first4=Åke |last5=Wielandt |first5=Daniel |last6=Ivanova |first6=Marina A. |date=2a de Novembro 2012 |title=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk |journal=[[Science (gazeto)|Science]] |volume=338 |issue=6107 |pages=651–655 |bibcode=2012Sci...338..651C |doi=10.1126/science.1226919 |pmid=23118187 |s2cid=21965292}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Falk&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Falk |first1=S. W. |last2=Lattmer |first2=J. M. |last3=Margolis |first3=S. H. |year=1977 |title=Are supernovae sources of presolar grains? |journal=[[Nature (gazeto)|Nature]] |volume=270 |issue=5639 |pages=700–701 |bibcode=1977Natur.270..700F |doi=10.1038/270700a0 |s2cid=4240932}}&lt;/ref&gt; Tio estas sugestita de alta abundo de pezaj elementoj en la Sunsistemo, kiel ekzemple [[oro]] kaj [[uranio]], relative al la abundoj de tiuj elementoj en tielnomita [[Stela loĝantaro|Populacio II]], pez-element-malriĉaj steloj. La pezaj elementoj plej verŝajne povus esti produktitaj per endotermaj nukleaj reagoj dum supernovao, aŭ per transmutacio per neŭtronsorbado ene de masiva duageneracia stelo.&lt;ref name=&quot;zeilik&quot; /&gt;

La Suno estas senkompare la plej brila objekto en la ĉielo de la Tero, kun [[ŝajna magnitudo]] de −26.74.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Burton |first=W. B. |date=1986 |title=Stellar parameters |journal= ''Space Science Reviews'' |volume=43 |issue=3–4 |pages=244–250 |doi=10.1007/BF00190626 |s2cid=189796439}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bessell |first1=M. S. |last2=Castelli |first2=F. |last3=Plez |first3=B. |date=1998 |title=Model atmospheres broad-band colors, bolometric corrections and temperature calibrations for O–M stars |journal=''Astronomy &amp; Astrophysics'' |volume=333 |pages=231–250 |bibcode=1998A&amp;A...333..231B}}&lt;/ref&gt; Ĉi tio estas ĉirkaŭ 13 miliardoj da fojoj pli brila ol la sekva plej lumelsenda stelo, nome ''Siriuso'', kiu havas ŝajnan magnitudon de −1,46.&lt;ref name=&quot;Hoffleit1991&quot;&gt;{{cite book |chapter=HR 2491 |title=Bright Star Catalogue |edition=5th Revised |last1=Hoffleit |first1=D. |author-link1=|display-authors=etal |date=1991 |publisher=''Centre de Données astronomiques de Strasbourg'' CDS |url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%202491 |bibcode=1991bsc..book.....H}}&lt;/ref&gt;

Unu [[astronomia unuo]] (ĉirkaŭ 150 milionoj da kilometroj; 93 milionoj da mejloj) estas difinita kiel la averaĝa distanco inter la centroj de la Suno kaj la Tero. La tuja distanco varias je proksimume ±2.5 milionoj da kilometroj (1.6 milionoj da mejloj) kiam la Tero moviĝas de [[perihelio]] ĉirkaŭ la 3a de januaro al [[afelio]] ĉirkaŭ la 4a de julio.&lt;ref name=&quot;USNO&quot;&gt;{{Cite web |date=31a de Januaro 2008 |title=Equinoxes, Solstices, Perihelion, and Aphelion, 2000–2020 |url=http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013000301/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |archive-date=13 October 2007 |access-date=17a de Julio 2009 |publisher= ''US Naval Observatory''}}&lt;/ref&gt; Je ĝia meza distanco, lumo vojaĝas de la horizonto de la Suno al la horizonto de la Tero en proksimume 8 minutoj kaj 20 sekundoj,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cain |first=Fraser |date=15a de Aprilo 2013 |title=How long does it take sunlight to reach the Earth? |url=https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302095547/https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |archive-date=2a de Marto 2022 |access-date=2a de Marto 2022 |website=phys.org}}&lt;/ref&gt; dum lumo de la plej proksimaj punktoj de la Suno kaj la Tero daŭras proksimume du sekundojn malpli. La energio de tiu [[sunlumo]] subtenas preskaŭ la tutan vivon sur la Tero per [[fotosintezo]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sun's Energy: An Essential Part of the Earth System |url=https://scied.ucar.edu/learning-zone/earth-system/energy-from-sun |website=Center for Science Education |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt; kaj movas la [[klimato]]n kaj [[vetero]]n de la Tero.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sun's Influence on Climate |url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691153834/the-suns-influence-on-climate |date=23a de Junio 2015 |publisher=Princeton University Press |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt;

La Suno ne havas difinitan limon, sed ĝia denseco malpliiĝas eksponenciale kun pliiĝanta alteco super la fotosfero.&lt;ref name=&quot;Beer et al, 2012-41&quot;&gt;{{Cite book |last1=Beer |first1=J. |title=Cosmogenic Radionuclides: Theory and Applications in the Terrestrial and Space Environments |url=https://books.google.com/books?id=zKA0tZg0HwEC&amp;pg=PA41 |last2=McCracken |first2=K. |last3=von Steiger |first3=R. |date=2012 |publisher=Springer |isbn=978-3-642-14651-0 |page=41}}&lt;/ref&gt; Por la celo de mezurado, la radiuso de la Suno estas konsiderita kiel la distanco de ĝia centro ĝis la rando de la fotosfero, la ŝajna videbla surfaco de la Suno.&lt;ref name=&quot;Phillips1995-73&quot;&gt;{{Cite book |last=Phillips |first=K. J. H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-39788-9 |url=https://books.google.com/books?id=idwBChjVP0gC&amp;pg=PA73 |page=73}}&lt;/ref&gt; La rondeco de la Suno estas la relativa diferenco inter ĝia radiuso ĉe sia ekvatoro, &lt;math&gt;R_\textrm{eq}&lt;/math&gt;, kaj ĉe ĝia poluso, &lt;math&gt;R_\textrm{pol}&lt;/math&gt;, nomita la [[plateco]],&lt;ref name=Meftah-2015&gt;{{Cite journal |last1=Meftah |first1=M. |last2=Irbah |first2=A. |last3=Hauchecorne |first3=A. |last4=Corbard |first4=T. |last5=Turck-Chièze |first5=S. |last6=Hochedez |first6=J.-F. |last7=Boumier |first7=P. |last8=Chevalier |first8=A. |last9=Dewitte |first9=S. |last10=Mekaoui |first10=S. |last11=Salabert |first11=D. |date=March 2015 |title=On the Determination and Constancy of the Solar Oblateness |url=http://link.springer.com/10.1007/s11207-015-0655-6 |journal=Solar Physics |language=en |volume=290 |issue=3 |pages=673–687 |doi=10.1007/s11207-015-0655-6 |bibcode=2015SoPh..290..673M |issn=0038-0938}}&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Delta_\odot = (R_\textrm{eq} -R_\textrm{pol})/R_\textrm{pol}.&lt;/math&gt;

La valoro estas malfacile mezurebla. Atmosfera misprezento signifas, ke la mezurado devas esti farita sur satelitoj; la valoro estas tre malgranda, kio signifas, ke necesas tre preciza tekniko.&lt;ref name=GoughOverview2012&gt;{{Cite journal |last=Gough |first=Douglas |date=28 September 2012 |title=How Oblate Is the Sun? |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1226988 |journal=Science |language=en |volume=337 |issue=6102 |pages=1611–1612 |doi=10.1126/science.1226988 |pmid=23019636 |bibcode=2012Sci...337.1611G |issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt;

La plateco iam estis proponita kiel sufiĉa por klarigi la perihelian precesion de Merkuro, sed Einstein proponis, ke [[Ĝenerala teorio de relativeco|ĝenerala relativeco]] povus klarigi la precesion uzante sferan Sunon.&lt;ref name=GoughOverview2012/&gt; Kiam altaj precizecaj mezuradoj de la plateco iĝis haveblaj per la Sundinamika Observatorio&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kuhn |first1=J. R. |last2=Bush |first2=R. |last3=Emilio |first3=M. |last4=Scholl |first4=I. F. |date=28a de Septembro 2012 |title=The Precise Solar Shape and Its Variability |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1223231 |journal=Science |language=en |volume=337 |issue=6102 |pages=1638–1640 |doi=10.1126/science.1223231 |pmid=22903522 |bibcode=2012Sci...337.1638K |issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt; kaj la Picard-satelito&lt;ref name=Meftah-2015/&gt; la mezurita valoro estis eĉ pli malgranda ol atendite, &lt;ref name=GoughOverview2012/&gt; 8.2 x 10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt;, aŭ 8 partoj je miliono. Ĉi tio faras la Sunon la natura objekto plej proksima al perfekta sfero.&lt;ref name=&quot;perfect sphere&quot;&gt;{{Cite web |last=Jones |first=G. |date=16a de Aŭgusto 2012 |title=Sun is the most perfect sphere ever observed in nature |url=https://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303022045/http://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |archive-date=3a de Marto 2014 |access-date=19a de Aŭgusto 2013 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; La platecvaloro restas konstanta sendepende de sunradiaj ŝanĝoj.&lt;ref name=Meftah-2015/&gt; La tajda efiko de la planedoj estas malforta kaj ne signife influas la formon de la Suno.&lt;ref name=&quot;Schutz2003&quot;&gt;{{Cite book |last=Schutz |first=B. F. |title=Gravity from the ground up |url=https://books.google.com/books?id=P_T0xxhDcsIC&amp;pg=PA98 |year=2003 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-45506-0 |pages=98–99}}&lt;/ref&gt;

== Strukturo ==
[[Dosiero:Vojagi al la suno mirinde malfacilas-scivolemo-nasa.webm|eta|Vojaĝi al la suno mirinde malfacilas - video de la jutuba kanalo Scivolemo pri la malfacileco de flugo al la suno.]]
La [[maso]] de la Suno konsistas precipe el [[hidrogeno]] (ĉirkaŭ 73%), [[heliumo]] kaj 70 aliaj [[elementoj]]. Sed la Suno estas tiel varmega (de {{Nombro|5500}} ĝis {{Nombro|15000000}} gradoj Celsiaj), ke ĉiuj elementoj tie estas en gasa stato, aŭ eĉ en plasma stato (t.e. miksaĵo de nukleoj kaj elektronoj senligaj). La [[suna maso]] estas 332 950 fojoj pli granda ol la maso de la Tero. La diametro de la Suno estas 1 400 000&amp;nbsp;km.

La Suno estas speco de granda nuklea forno. Per nuklea [[fuzio]] la Suno eligas varmon kaj lumon, kiam [[hidrogeno]] konvertiĝas en [[heliumo]]n. Sed tio estas tre longa [[procezo]]. La sciencistoj taksas, ke la Suno formiĝis antaŭ {{Nombro|4600000000}} jaroj, kaj ĝia vivo ĝis la sekvantaj grandaj ŝanĝoj daŭros 5 miliardojn da jaroj plu.

La suna [[korono]] videblas dum plena [[suna eklipso]]. Tiam [[astronomo]]j povas studi la grandajn ekflamegojn, kiuj elĵetiĝas de la suna [[kromosfero]]. Ili ankaŭ studas la [[sunmakulo]]jn, kiuj povas perturbi la terajn telekomunikadojn. (Averto: neniam rigardu rekte la Sunon!)

[[Suna protuberanco]] estas granda brila strukturo de la suna [[Atmosfero|atmosfero]], kiu komponiĝas el relative malvarma kaj densa [[plasmo]] kun [[temperaturo]] de la [[grandordo]] de {{Nombro|10000}}° [[kelvino|K]], sama grandordo kiel tiu de la suna [[fotosfero]]. Tia strukturo baniĝas en la multe pli varma kaj maldensa plasmo de la [[korono]]; ties formo estas trudita de korona [[magneta kampo]]. Tipa protuberanco havas grandon de pluraj miloj da kilometroj, kun rekordo de {{Nombro|800000}} km, kaj daŭras pluraj [[semajno]]jn aŭ [[monato]]jn. La sunaj protuberancoj vidiĝas kiel brilaj formoj kiam ili aperas ĉe la rando de la suna disko. Kiam oni vidas ilin sur fono de la fotosfero, ili aperas kontraste malhela kaj estas tiel nomataj {{J|suna filamento}}.

=== Brilo ===
La giganta kvanto de energio, kiu elradiis de la Suno de jam kvin miliardoj da jaroj estis longdaŭra enigmo por astronomoj. Kiaj energifontoj povus provizi tiom da energio dum tiom longa epoko? Se la tuta Suno konsistus el elemento [[karbono]] (pli-malpli sama materialo kiel [[terkarbo]]), ĝia brulenergio (supozante ĉeeston de [[oksigeno]]) sufiĉus nur por kelkmiloj da jaroj. Gravita energio - malrapida ŝrumpo de la Suno pro la propra pezo - povus daŭri nur 30 milionojn da jaroj.

La mistero de la suna energio solviĝis nur en la [[20-a jarcento]], kiam oni malkovris la nuklean energion. Evidentiĝis, ke la nura fonto, kiu estas sufiĉe abunda por klarigi la sunan energion, estas nuklea brulado. Kvar nukleoj de hidrogeno, la elemento plej abunda en la Suno kaj en la [[Universo]], kunfandiĝas al unu nukleo de heliumo. Tiu brulado provizas la energion de ĉiuj steloj en la &quot;ĉefa sekvenco&quot;, kiel la Suno. Kiam elĉerpiĝas la provizo de hidrogeno en la stela kerno, heliumaj nukleoj povas fuzii kaj produkti pli pezajn nukleojn kiel karbonon, [[nitrogeno]]n, [[oksigeno]]n ktp.

=== Rotacio ===
La Suno rotacias en ĉirkaŭ kvar semajnoj ĉirkaŭ sia propra akso. Tiu [[rotacio]] daŭras 25,4 tagojn ĉe la [[ekvatoro]], 27 ĝis 28 tagojn ĉe mezaj latitudoj kaj 34,4 tagojn ĉe la [[poluso]]j. Tiu daŭrodiferenco de unu &quot;tago de la Suno&quot; nomiĝas [[diferencia rotacio]] kaj estas klarigebla jam delonge per gaz- kaj [[hidrodinamiko]]. Tamen komence de la [[1990-aj jaroj]] evidentiĝis, ke la Suno rotacias sub la [[konvekto]]zono samforme en periodo de 27 tagoj. Oni ankoraŭ ne bone komprenas la evoluon de la diferencia rotacio ene de la konvektozono.

== Esploro de la Suno ==
[[Dosiero:Kiel spuri sunajn ciklojn.webm|eta|Kiel spuri sunajn ciklojn - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]]]

=== Fruaj observadoj ===
[[Dosiero:Sonne112.JPG|eta|Sunsubiro en [[Niederndorf (Freudenberg)|Niederndorf]] la [[25-an de februaro]] [[2008]].]]
Kiel la plej grava ĉielkorpo por la surtera [[vivo]], la Suno estis atente observata de [[homo]]j jam en prahistorio. [[Kultejo]]j, kiel ekzemple [[Stonehenge]], estiĝis por kalkulli la pozicion kaj la iradon de la Suno, ĉefe la momentoj de la [[solstico]]j. Oni supozas, ke eĉ pli malnovaj ejoj estis uzataj por observi la Sunon. La irado de la Suno kaj ĉefe [[suneklipso]]j estis observataj kaj dokumentataj de tre diversaj kulturoj.

Mencioj el [[Ĉinujo]] evidentigas, ke okazis forta agado de sunmakuloj. Sunmakuloj estas videblaj per la nura okulo, kiam la Suno troviĝas malalte sur la horizonto kaj kiam la sunlumo estas filtrita de la dika teratmosfero.

En la [[19-a jarcento]] oni supozis, ke la Sunon estas el [[terkarbo]], kiu brulis.{{fact}} Tamen laŭ tiu teorio la Suno povus brili nur dum ĉirkaŭ {{Nombro|6000}} jaroj.

=== Perteleskopa observado ===
[[Dosiero:FraunhoferLinesDiagram.jpg|eta|upright=1.5|La tuta spektro de la Suno en videbla lumo kun absorbolinioj. Sur tiu bildo la tuta spektro, kiu ja nur estas longa maldika bendo, estis disigitaj en pluraj strioj ordigitaj unu sub la alia. La malhelaj &quot;makuloj&quot; estas la [[spektrolinio]]j de la unuopaj ondlongecospacoj.]]
Ankaŭ en [[Eŭropo]] oni rimarkis sunmakulojn en tiu epoko, sed oni konsideris ilin &quot;atmosferajn vaporojn&quot;. Nur post la evoluo de la [[teleskopo]] oni sisteme esploris la fenomenon. En la jaro [[1610]] [[Galileo Galilei|Galilei]] kaj [[Thomas Harriot]] unuaj observis la makulojn per teleskopoj. [[Johann Fabricius]] unua priskribis ilin en [[1611]] kadre de scienca teksto.

La observatan moviĝon de la makuloj sur la sundisko li ĝuste rilatis al la memrotacio de la Suno.
En [[1619]]{{fact}} oni supozis sunventon, ĉar la vosto de [[kometo]]j ĉiam troviĝas je ties malsuna flanko.

Evidentiĝis en [[1942]], ke la suno elradias [[radioondo]]jn. En [[1949]] [[Herbert Friedman]] pruvis sunan [[Ikso-radioj|iksoradiadon]].

Laŭepoke estis konstruitaj apartaj sunobservatorioj, kiuj celis nuran esploron de la Suno.

En [[1960]] estis pruvita la vibrado de la fotosfero. Tio estis la komenco de la [[heliosismologio]], kiu studas la memvibradon de la Suno kaj deduktas de tio ĝian enan strukturon kaj procezojn.

=== Persatelita kaj perkosmosondila esploroj ===
[[Dosiero:HI6563 fulldisk.jpg|eta|maldekstra|La kromosfero de la Suno en la lumo de la [[hidrogeno|H]]-α-linio.]]
Serio de [[satelito]]j estis senditaj ĉirkaŭ la Teron por observi la Sunon. Per tiuj satelitoj oni povas esplori la ondolongecspacoj ([[ultraviola radiado]], [[ikso-radioj]]), kiuj alimaniere estas absorbitaj de la teratmosfero. Tiel ekzemple la spacstacio [[Skylab]], sendita en [[1973]], kunportis ikso-radian teleskopon.

Helpe de kosmosondiloj oni provas alproksimiĝi la Sunon por studi la proksiman ĉirkaŭon de la Suno. Tamen pro la altegaj temperaturo kaj radiado, tio estas teknike malfacilega afero. Tiel la german-usonaj sondiloj Helios sukcesis alproksimiĝi la Sunon nur je distanco de ĉirkaŭ 43,4 milionoj da kilometroj.

La kosmosondilo [[Ulysses (kosmosondilo)|Ulysses]] startigita en [[1990]] esploris la polusojn de la Suno, kiuj ne estas videblaj de la Tero, nek de satelitaj kaj kosmosondiloj troviĝantaj ĉe la planeda nivelo.
Tial Ulysses flugis unue al la planedo [[Jupitero]], kie estis ŝanĝita la vojo per aparta manovro por ke la sondilo flugu fore de la [[ekliptiko]]. De tiam ĝi jam dufoje superflugis la sunpolusojn. Per kutimaj konvenciaj raketmotoroj, sen flugo preter Jupitero, tia misio ne povus okazi.

En [[1995]] la sondilo SOHO, konstruita ĉefe de Eŭropo, startis direkte al la Suno. Ĝi troviĝas nun proksime de la [[punkto de Lagrange]] L1 kaj observas la Sunon per dek du malsamaj iloj. Ĝi sendas bildojn de la Suno ĉiutage kaj utilegas por la prognozo de sunerupcioj kaj sturmoj. En [[1998]] sekvis la satelito TRACE por aldonaj esploroj de la Suno.

En [[2001]] startis la kosmosondilo Genesis kaj trovis iom poste pozicion en la punkto de Lagrange L1 por kolekti tie dum 2,5 jaroj sondaĵojn de la sunvento por porti ilin al la Tero. Septembre [[2004]] la sondilo revenis surteren, sed pro ne malfermiĝinta paraŝuto ĝi kraŝis kaj multaj sondaĵoj detruiĝis. Iuj tamen estas esploritaj nuntempe de sciencistoj.

La [[26-an de oktobro]] [[2006]] startis la du kosmosondiloj [[STEREO]] kaj unuan fojon sendis 3-dimensian bildon de la Suno kaj de ties ĉirkaŭo. Por sukcesi tion la kosmosondiloj estas en diversaj lokoj. Je io momento de misio unu el la sondiloj poziciiĝis en la punkto de Lagrange L4, la alia en L5.

== Suna fiziko ==
{{Ĉefartikolo|Suna fiziko}}
[[Suna fiziko]] estas la branĉo de [[astrofiziko]], kiu specialiĝas pri la studo de la Suno. Ĝi traktas detalajn mezurojn, kiuj eblas nur por nia plej proksima stelo. Ĝi intersekcas kun multaj fakoj de pura fiziko, astrofiziko kaj komputiko, inkluzive de [[fluidodinamiko]], [[plasmo]]fiziko inkluzive de [[magnetofluidodinamiko]], [[sismologio]], partikla fiziko, [[atomfiziko]], stela evoluo, spektroskopio, radiativa translokigo, aplikata [[optiko]], signal-prilaborado, komputila fiziko, stela fiziko kaj suna astronomio.

{{Ĉefartikolo|Suna partikla okazaĵo}}
En [[suna fiziko]], '''suna partikla okazaĵo''', ankaŭ konata kiel ''sunenergia partikla okazaĵo'', pli koncize ''sunpartikla okazaĵo'' aŭ ''suna radiada ŝtormo'',&lt;ref&gt;Noto: Sunaj partiklaj eventoj estas malpli ofte nomataj '''sun-protonaj eventoj''' kaj '''protonaj eventoj''', ĉio grandparte en nacilingvaj publikaĵoj, en Esperanto kutime nur en diskutoj inter interesatoj, ĉar en Esperanto ekzistas malmultaj publikaĵoj pri astrofiziko.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2018SW001936 esplora artikolo ''''In Situ Data and Effect Correlation During September 2017 Solar Particle Event'' (&quot;surloka korelacio inter datumoj kaj efikoj dum sunpartikla okazaĵo de septembro 2017&quot;)] en la ĵurnalo ''Space Weather'' (Spaca Vetero), dato januaro 2019, volumo 17, numero 1, paĝoj 99–117, {{COI|10.1029/2018SW001936}}, [[bibliografia kodo]] [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019SpWea..17...99J/abstract 2019SpWea..17...99J] ({{en}})&lt;/ref&gt; estas suna fenomeno kiu okazas kiam [[partiklo]]j elsenditaj de la suno, plejparte [[protonoj]], akceliĝas aŭ en la [[atmosfero]] de la suno dum &quot;suna ekflamo&quot;, forta loka erupcio de [[elektromagneta radiado]], aŭ en [[Ekstertero|interplaneda spaco]] per [[ŝokondo]] de amasa elĵeto de [[plasmo]] el la [[korono]] en la [[heliosfero]]n. Aliaj [[atomkerno]]j kiel ekzemple [[heliumo]] kaj [[jono]]j de alta [[atomnumero]] kaj [[energio]] ankaŭ povas esti akcelitaj dum la evento. Tiuj partikloj povas penetri la magnetan kampon de la [[tero]] kaj kaŭzi partan [[jonigo]]n de la [[jonosfero]]. Energiaj protonoj estas grava radia danĝero por [[kosmoŝipo]] kaj [[Astronaŭto|astronaŭtoj]].

== Kulturaj aspektoj ==
[[Dosiero:Trundholm.jpg|eta|La [[sunĉaro de Trundholm]].]]
La Suno estas la centra kosma korpo videbla desur la tero kaj de ĝi dependas ĉiu vivo surtera. Tian ĉefan signifon jam rekonis homoj de prahistorio. Homoj jam delonge lernis la scion pri la fundamentaj periodoj, kiel la [[tago]] kaj la [[jaro]], kaj utiligis ilin.

La regula ĉiutaga kaj ĉiujara reveno de la Suno estis parte time atendata kaj alvokata per [[sunkulto|kultaj]] aŭ [[magio|magiaj]] [[rito]]j.
Ĉefe [[eklipso|sunaj eklipsoj]] timegis homojn. En la [[Ĉina imperio]] oni kredis, ke [[drako]] voris la Sunon. Per granda bruego oni provis igi la drakon rekraĉi la Sunon.

[[sumero|Sumeranoj]] reprezentis la Sunon kiel [[sundio]]n [[Utu]]. Ĉe la [[babilono|babilonanoj]] ĝi korespondis al la dio [[Ŝamaŝ]], kiu ĉiutage alpaŝis al la ĉielo kaj kies radioj ĉion malkaŝis. En la [[antikva Egiptujo]] oni adoris [[Reo]]n, nomita ankaŭ Re aŭ Re-Atum.
[[Aĥnaton]] akceptis nur la unu dion [[Atono]]n, la personigita sundisko, kaj nuligis ĉiujn aliajn egiptajn diaĵojn. En la [[Ĉina imperio]] la Suno estis [[simbolo]] por la oriento, printempo, vireco kaj naskiĝo, sed ankaŭ por la imperiestro.

La plej multaj antikvaj socioj diigis la Sunon: [[Helios]] kaj [[Apolono]] en la [[greka mitologio]], ''Sol'' en la [[romia mitologio]]. Nuntempaj [[novpaganismo|novpaganoj]] kultas ĝin kiel aspekton de la [[virdio]].{{fact}}

=== Aliaj sunaj diaĵoj ===
* [[Saulė (mitologio)|Saulė]]

== Kalendaroj ==
Homoj jam delonge lernis la scion pri la fundamentaj periodoj kiel la [[tago]] kaj la [[jaro]] kaj utiligis ilin. La Suno estas natura [[horloĝo]]; la sekvo de la [[sezono]]j estigis [[kalendaro]]jn, kiu estis gravega por kultivado. La Suno, kiel la plej videbla [[astro]], formas la bazon por multaj [[kalendaroj]], inkluzive de la okcidenta [[gregoria kalendaro]].

Nomoj de la tago [[dimanĉo]] estas ligataj kun la Suno en multaj lingvoj, inter ili la ĝermanaj (ekzemple la [[angla lingvo|angla]] ''Sunday'' kaj la [[germana lingvo|germana]] ''Sonntag'' - suntago, tago de la Suno), iuj hindaj kaj [[kelta lingvaro|keltaj]].

== Simboloj ==
[[Dosiero:Sun symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.25|maldekstra|☉]]
[[Dosiero:Sun symbol (fixed width).svg|eta|dekstra|upright=0.5|alt=☉|[[Astronomia simbolo|Simbolo astronomia kaj astrologia]] de la Suno]]
En [[alkemio]] kaj [[blazono]]-tradicio, la Suno asociiĝis al la metalo [[oro]].

En multaj tradiciaj sciaroj kaj fabeloj la Suno funkcias kiel kontraŭo aŭ komplemento de la [[Luno]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Astronomio]]
* [[Heliotropismo]]
* [[Sunsistemo]]
* [[Suna energio]]
* [[Suna fiziko]]
* [[Suna ciklo]]
* [[Suna maso]]
* [[Suna lumeco]]
* [[Korono|Suna korono]]
* [[Suna partikla okazaĵo]]
* [[Suna vento]]
* [[Suna dio]]
* [[Sunŝipo]]
* [[La Suno en la fikcio]]
* {{Q|Q3443929}}

== Proverboj ==
Ekzistas (10, kaj 3 pri la [[luno]]) pluraj [[proverbo]]j pri la Suno en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Eĉ sur la suno troviĝas makuloj.''}}
* {{citaĵo|''Post vetero malbela lumas suno plej hela.''}}
* {{citaĵo|''Se forestas la suno, sufiĉas la luno.''}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{fr}} [https://www.le-systeme-solaire.net/soleil.html Le Soleil], ([http://www.le-systeme-solaire.net/index.php Le système solaire à portée de votre souris] - ''La Sunsistemo musklake atingebla'')

{{Portalo|Astronomio}}

{{Projektoj|q=Suno|ReVo=sun}}

{{Sunsistemo}}

{{Havenda artikolo|Suno}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Flavaj nanoj]]
[[Kategorio:Lumfontoj]]
[[Kategorio:Plasma fiziko]]
[[Kategorio:Suno| ]]
[[Kategorio:Sunsistemo]]
[[Kategorio:Steloj]]</text>
      <sha1>c4q12xrthla4yiyo73356dsi1mamb2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503244</id>
      <parentid>9503243</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ĝeneralaj trajtoj */</comment>
      <origin>9503244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34626" sha1="j9sk2rkyed3fu2qoilv8ldducz03tm9" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=stelo|komunumo en Italio|Suno (Italio)|parto de urbo Madrid|Suno (Centro)}}
{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = Suno [[Dosiero:Sun symbol (heavy white).svg|24ra|☉]]
 |Kategorio = Stelo
 |Speco = [[Flava nano]]&lt;ref name=Murdin&gt;{{citaĵo de libro |familia nomo=MURDIN |persona nomo=Paul |jaro=2001 |titolo=Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics : Sun |lingvo=EN |loko=[[Bristolo|Bristol]] |eldoninto=Institute of Physics Publishing |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000eaa..bookE4938. |doi=10.1888/0333750888/4938}}&lt;/ref&gt;
 |Bildo = The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg
 |Bildo_priskribo = La Suno en [[Ultraviola radiado|UV]].
 |Planedaro = [[Sunsistemo]]
 |Epoko = J2000.0
 |Granda_duonakso = 26000–28000 lumjaroj
 |Periodo = 2,25–2,50 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; jaroj
 |Cirkulrapido = 217 km/s
 |Terdistanco_min = 147 098 074 km
 |Terdistanco_ave = 149 597 887,5 km
 |Terdistanco_maks = 152 097 701 km
 |Diametro = 1 390 950 km
 |Diametro_ekv = 1 391 000 km
 |Diametro_pol = 1 390 900 km
 |Maso = 1,9891 × 10&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; kg
 |Denso = 1,408 × 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; kg/m³
 |Falakcelo = 274,0 m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Liberiga_rapido = 617,54 km/s
 |Rotacia_periodo = 27t 6h 36m (je ekvatoro)&lt;br /&gt;28t 4h 48m (je latitudo 30°)&lt;br /&gt;30t 19h 12m (je latitudo 60°)&lt;br /&gt;31t 19h 12m (je latitudo 90°)
 |Aksa_kliniteco = 7,25° (al ekliptiko)&lt;br /&gt;67,23° (al galaksia ebeno)
 |Lumeco = 3,827 × 10&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt; W
 |Aĝo = 4,57 miliardoj da jaroj
 |Metalenhavo = 0,0177
 |Temperaturo = 5778 K (surface)&lt;br /&gt;5 000 000 K (korono)&lt;br /&gt;~15 700 000 K (kerno)
 |Spektroklaso = G2 V
 |Videbla_magnitudo = −26,74&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100715200549/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html&lt;/ref&gt;
 |Absoluta_magnitudo = 4,83
 |Angula_diametro_min = 31' 31&quot;
 |Angula_diametro_ave = 32' 03&quot;
 |Angula_diametro_maks = 32' 35&quot;
 |Mapo = Solarsystemscope texture 2k sun.jpg
}}

La '''Suno''' ({{Lang-la|Sol}}, [[greka lingvo|greke]] ''Helios'') estas la nura [[stelo]] de [[Sunsistemo]]. [[Listo de la objektoj de la Sunsistemo|La restaj objektoj de tiu sistemo]] rondiras ĉirkaŭ Suno aŭ iu objekto rondiranta Sunon.

Ĝi estas mezgranda [[stelo]] de [[spektroklaso]] G2V, [[flava nano]].&lt;ref name=Murdin/&gt;

Kiel la aliaj steloj en la universo, la Suno estas grandega globo de [[plasmo]]. La [[Tero]] estas nur je proksimume {{Nombro|150000000}}&amp;nbsp;km de la Suno. La stela sistemo plej proksima al la Suno estas [[Alfa Centaŭro]]. La lumo de la steloj de tiu sistemo bezonas 4,35 jarojn por atingi la Teron. La lumo de la Suno bezonas nur 8,3 minutojn por atingi nin.

== Etimologio ==
La esperantlingva vorto &quot;suno&quot; devenas el la anglalingva vorto ''sun'', siavice deveninta el la [[Anglosaksa lingvo|malnovangla]] ''{{lang|ang|sunne}}''. Similaĵoj aperas ankaŭ en aliaj [[Ĝermana lingvaro|ĝermanaj lingvoj]], kiel en [[Okcidentfrisa lingvo|okcidentfrisa]] ''{{lang|fy|sinne}}'', en [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] ''{{lang|nl|zon}}'', en [[Platgermana lingvo|platgermana]] ''{{lang|nds|Sünn}}'', en [[norma germana]] ''{{lang|de|Sonne}}'', en [[Bavara lingvo|bavara]] ''{{lang|bar|Sunna}}'', en [[Malnovnordlanda lingvo|malnovnordlanda]] ''{{lang|non|sunna}}'', kaj en [[Gota lingvo|gota]] ''{{lang|got|sunnō}}''. Ĉiuj tiuj vortoj devenas el komuna trunko de [[Praĝermana lingvo|praĝermana]] ''{{lang|gem-x-proto|*sunnōn}}''.&lt;ref name=&quot;BARNHART776&quot;&gt;{{Cite book |last=Barnhart |first=R. K. |title=The Barnhart Concise Dictionary of Etymology |year=1995 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-270084-1 |page=776}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Orel&quot;&gt;{{cite book |last=Orel |first=Vladimir |author-link=  |year=2003 |title=A Handbook of Germanic Etymology |page=[https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/sun 41] |url=https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up |via=Internet Archive |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=978-9-00-412875-0}}&lt;/ref&gt; Tio siavice estas rilata al la vorto por ''suno'' en aliaj branĉoj de la [[hindeŭropa lingvaro]], kvankam en plimulto de kazoj el [[nominativo|nominativa]] vorto kun ''l'', anstataŭ la [[genitivo|genitiva]] formo en ''n'', kiel ekzemple en [[latina]] ''{{lang|la|sōl}}'', en [[antikva greka]] {{lang|grc|ἥλιος}} (hēlios), en [[Kimra lingvo|kimra]] ''{{lang|cy|haul}}'' kaj [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] ''{{lang|cs|slunce}}'', same kiel (kun *l &gt; ''r'') en [[sanskrita]] {{lang|sa|स्वर्}} (svár) kaj [[Persa lingvo|persa]] {{lang|fa|خور}} (xvar). Ja, la ''l''-formo survivis ankaŭ en praĝermana, kiel {{lang|gem-x-proto|*sōwelan}}, kio rezultis en gota ''{{lang|got|sauil}}'' (kun ''{{lang|got|sunnō}})'' kaj [[Malnovnordlanda lingvo|malnovnordlanda]] prozece ''{{lang|non|sól}}'' (kun la poezieca ''{{lang|non|sunna}})'', kaj tra ĝi al la vortoj por ''suno'' en la modernaj skandinavaj lingvoj: [[Sveda lingvo|sveda]] kaj [[Dana lingvo|dana]] ''{{lang|sv|sol}}'', [[Islanda lingvo|islanda]] ''{{lang|is|sól}}'', ktp.&lt;ref name=Orel /&gt;

El la antikvgreka ''helios'' devenas vortoj kun radiko aŭ prefikso ''heli-''. En diversaj lingvoj grekaj kaj latinaj vortoj estas uzataj en poezio kiel personigoj de Suno, nome dioj [[Helios]] kaj ''Sol'' (en [[Romia religio|romia mitologio]]),&lt;ref name=&quot;Lexico&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20200327234645/https://www.lexico.com/definition/helios &quot;Helios&quot;.] Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. Arkivita el la originalo la 27an de Marto 2020. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;[https://www.oed.com/search/dictionary/?q=Sol&amp;tl=true &quot;Sol&quot;.] ''[[Oxford English Dictionary]]'' (reta eldono). Oxford University Press. &lt;/ref&gt; dum en [[sciencfikcio]] ''Sol'' povas esti uzata por distingi Sunon el aliaj steloj. La termino ''sol'' kun malalta ''s'' estas uzata de planedastronomoj por la daŭro de [[suna tago]] en alia planedo kiel ekzemple en [[Marso (planedo)|Marso]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15a de Novembro 2006 |title=Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |archive-date=22a de Oktobro 2012 |access-date=1a de Aŭgusto 2007 |publisher=[[NASA]]}}&lt;/ref&gt;

La [[astronomia simbolo]] por Suno estas cirklo kun centra punkto, [[File:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]].&lt;ref&gt; Allen, Clabon W.; Cox, Arthur N. (2000). Cox, Arthur N. (eld.). [https://books.google.es/books?id=w8PK2XFLLH8C&amp;redir_esc=y ''Allen's Astrophysical Quantities''] (4a eld.). Springer. p. 2. ISBN 978-0-38-798746-0. &lt;/ref&gt; Ĝi estas uzata por unuoj kiel ''M''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[Suna maso]]), ''R''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[suna radiuso]]) kaj ''L''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[suna lumeco]]).&lt;ref&gt;[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100516843 &quot;solar mass&quot;.] Oxford Reference. Alirita la 26an de Majo 2024. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Weissman |first1=Paul |url=https://books.google.com/books?id=4gmSOrXIQUEC&amp;dq=%22solar+radius%22&amp;pg=PA349 |title=Encyclopedia of the Solar System |last2=McFadden |first2=Lucy-Ann |last3=Johnson |first3=Torrence |date=18a de Septembro 1998 |publisher= Academic Press |isbn=978-0-08-057313-7 |pages=349, 820}}&lt;/ref&gt;

La scienca studo de Suno estas nomita ''heliologio'' kiel internacia termino,&lt;ref&gt;[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/heliology &quot;heliology&quot;.] Collins Dictionary. Collins. Alirita la 24an de Novembro 2024. &lt;/ref&gt; kaj ''sunscienco'' pli esperantlingve.

== Ĝeneralaj trajtoj ==
[[Dosiero:Celestial body size comparison horizontal.png|thumb|dekstre|300ra|Grandeckomparo de la Suno, ĉiuj [[planedo]]j de la [[Sunsistemo]] kaj kelkaj pli grandaj steloj. La Suno estas 1.4 milionoj da kilometroj (4.643 lum-sekundoj) granda, proksimume 109 fojojn pli granda ol la [[Tero]], aŭ kvar fojojn la Luna distanco, kaj enhavas 99.86% de la tuta Sunsistema [[Suna maso|maso]].]]
La Suno estas [[Flava nano|G-tipa ĉefsekvenca stelo]] kiu konsistigas proksimume 99.86% de la maso de la Sunsistemo.&lt;ref name=&quot;Woolfson00&quot;&gt;{{Cite journal |last=Woolfson |first=M. |date=2000 |title=The origin and evolution of the solar system |url=http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |url-status=live |journal= ''Astronomy &amp; Geophysics'' |volume=41 |issue=1 |page=12 |bibcode=2000A&amp;G....41a..12W |doi=10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711133403/http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |archive-date=11a de Julio 2020 |access-date=12a de Aprilo 2020 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- There are several estimations on the mass of the Solar System; for further information please have a look at the talk page. --&gt; Ĝi havas [[Absoluta magnitudo|absolutan magnitudon]] de +4.83, taksita kiel pli hela ol ĉirkaŭ 85% de la steloj en la [[Lakta Vojo]], la plej multaj el kiuj estas [[Ruĝa nano|ruĝaj nanoj]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Than |first=K. |date=2006 |title=Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single |publisher=Space.com |url=http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |url-status=live |access-date=1a de Aŭgusto 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221093125/http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |archive-date=21a de Decembro 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lada |first=C. J. |year=2006 |title=Stellar multiplicity and the initial mass function: Most stars are single |journal=''Astrophysical Journal Letters'' |volume=640 |issue=1 |pages=L63–L66 |arxiv=astro-ph/0601375 |bibcode=2006ApJ...640L..63L |doi=10.1086/503158 |s2cid=8400400}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas pli masiva ol 95% de la steloj ene de 7 pc (23 ly).&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Robles |first1=José A. |last2=Lineweaver |first2=Charles H. |last3=Grether |first3=Daniel |last4=Flynn |first4=Chris |last5=Egan |first5=Chas A. |last6=Pracy |first6=Michael B. |last7=Holmberg |first7=Johan |last8=Gardner |first8=Esko |title=A Comprehensive Comparison of the Sun to Other Stars: Searching for Self-Selection Effects |journal=The Astrophysical Journal |date=September 2008 |volume=684 |issue=1 |pages=691–706 |doi=10.1086/589985 |arxiv=0805.2962 |bibcode=2008ApJ...684..691R |hdl=1885/34434 |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/589985/fulltext/73840.text.html |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt;

La Suno estas [[Stela loĝantaro|Populacio I]], aŭ stelo riĉa en pezaj elementoj.&lt;ref name=&quot;zeilik&quot;&gt;{{Cite book |last1=Zeilik |first1=M. A. |title=Introductory Astronomy &amp; Astrophysics |last2=Gregory |first2=S. A. |year=1998 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=978-0-03-006228-5 |edition=4th |page=322}}&lt;/ref&gt; Ĝia formado antaŭ proksimume 4.6 miliardoj da jaroj eble estis ekigita de ŝokondoj de unu aŭ pluraj proksimaj [[supernovao]]j.&lt;ref name=&quot;Connelly2012&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Connelly |first1=James N. |last2=Bizzarro |first2=Martin |last3=Krot |first3=Alexander N. |last4=Nordlund |first4=Åke |last5=Wielandt |first5=Daniel |last6=Ivanova |first6=Marina A. |date=2a de Novembro 2012 |title=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk |journal=[[Science (gazeto)|Science]] |volume=338 |issue=6107 |pages=651–655 |bibcode=2012Sci...338..651C |doi=10.1126/science.1226919 |pmid=23118187 |s2cid=21965292}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Falk&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Falk |first1=S. W. |last2=Lattmer |first2=J. M. |last3=Margolis |first3=S. H. |year=1977 |title=Are supernovae sources of presolar grains? |journal=[[Nature (gazeto)|Nature]] |volume=270 |issue=5639 |pages=700–701 |bibcode=1977Natur.270..700F |doi=10.1038/270700a0 |s2cid=4240932}}&lt;/ref&gt; Tio estas sugestita de alta abundo de pezaj elementoj en la Sunsistemo, kiel ekzemple [[oro]] kaj [[uranio]], relative al la abundoj de tiuj elementoj en tielnomita [[Stela loĝantaro|Populacio II]], pez-element-malriĉaj steloj. La pezaj elementoj plej verŝajne povus esti produktitaj per endotermaj nukleaj reagoj dum supernovao, aŭ per transmutacio per neŭtronsorbado ene de masiva duageneracia stelo.&lt;ref name=&quot;zeilik&quot; /&gt;

La Suno estas senkompare la plej brila objekto en la ĉielo de la Tero, kun [[ŝajna magnitudo]] de −26.74.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Burton |first=W. B. |date=1986 |title=Stellar parameters |journal= ''Space Science Reviews'' |volume=43 |issue=3–4 |pages=244–250 |doi=10.1007/BF00190626 |s2cid=189796439}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bessell |first1=M. S. |last2=Castelli |first2=F. |last3=Plez |first3=B. |date=1998 |title=Model atmospheres broad-band colors, bolometric corrections and temperature calibrations for O–M stars |journal=''Astronomy &amp; Astrophysics'' |volume=333 |pages=231–250 |bibcode=1998A&amp;A...333..231B}}&lt;/ref&gt; Ĉi tio estas ĉirkaŭ 13 miliardoj da fojoj pli brila ol la sekva plej lumelsenda stelo, nome ''Siriuso'', kiu havas ŝajnan magnitudon de −1,46.&lt;ref name=&quot;Hoffleit1991&quot;&gt;{{cite book |chapter=HR 2491 |title=Bright Star Catalogue |edition=5th Revised |last1=Hoffleit |first1=D. |author-link1=|display-authors=etal |date=1991 |publisher=''Centre de Données astronomiques de Strasbourg'' CDS |url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%202491 |bibcode=1991bsc..book.....H}}&lt;/ref&gt;

Unu [[astronomia unuo]] (ĉirkaŭ 150 milionoj da kilometroj; 93 milionoj da mejloj) estas difinita kiel la averaĝa distanco inter la centroj de la Suno kaj la Tero. La tuja distanco varias je proksimume ±2.5 milionoj da kilometroj (1.6 milionoj da mejloj) kiam la Tero moviĝas de [[perihelio]] ĉirkaŭ la 3a de januaro al [[afelio]] ĉirkaŭ la 4a de julio.&lt;ref name=&quot;USNO&quot;&gt;{{Cite web |date=31a de Januaro 2008 |title=Equinoxes, Solstices, Perihelion, and Aphelion, 2000–2020 |url=http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013000301/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |archive-date=13 October 2007 |access-date=17a de Julio 2009 |publisher= ''US Naval Observatory''}}&lt;/ref&gt; Je ĝia meza distanco, lumo vojaĝas de la horizonto de la Suno al la horizonto de la Tero en proksimume 8 minutoj kaj 20 sekundoj,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cain |first=Fraser |date=15a de Aprilo 2013 |title=How long does it take sunlight to reach the Earth? |url=https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302095547/https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |archive-date=2a de Marto 2022 |access-date=2a de Marto 2022 |website=phys.org}}&lt;/ref&gt; dum lumo de la plej proksimaj punktoj de la Suno kaj la Tero daŭras proksimume du sekundojn malpli. La energio de tiu [[sunlumo]] subtenas preskaŭ la tutan vivon sur la Tero per [[fotosintezo]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sun's Energy: An Essential Part of the Earth System |url=https://scied.ucar.edu/learning-zone/earth-system/energy-from-sun |website=Center for Science Education |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt; kaj movas la [[klimato]]n kaj [[vetero]]n de la Tero.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sun's Influence on Climate |url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691153834/the-suns-influence-on-climate |date=23a de Junio 2015 |publisher=Princeton University Press |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt;

La Suno ne havas difinitan limon, sed ĝia denseco malpliiĝas eksponenciale kun pliiĝanta alteco super la fotosfero.&lt;ref name=&quot;Beer et al, 2012-41&quot;&gt;{{Cite book |last1=Beer |first1=J. |title=Cosmogenic Radionuclides: Theory and Applications in the Terrestrial and Space Environments |url=https://books.google.com/books?id=zKA0tZg0HwEC&amp;pg=PA41 |last2=McCracken |first2=K. |last3=von Steiger |first3=R. |date=2012 |publisher=Springer |isbn=978-3-642-14651-0 |page=41}}&lt;/ref&gt; Por la celo de mezurado, la radiuso de la Suno estas konsiderita kiel la distanco de ĝia centro ĝis la rando de la fotosfero, la ŝajna videbla surfaco de la Suno.&lt;ref name=&quot;Phillips1995-73&quot;&gt;{{Cite book |last=Phillips |first=K. J. H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-39788-9 |url=https://books.google.com/books?id=idwBChjVP0gC&amp;pg=PA73 |page=73}}&lt;/ref&gt; La rondeco de la Suno estas la relativa diferenco inter ĝia radiuso ĉe sia ekvatoro, &lt;math&gt;R_\textrm{eq}&lt;/math&gt;, kaj ĉe ĝia poluso, &lt;math&gt;R_\textrm{pol}&lt;/math&gt;, nomita la [[plateco]],&lt;ref name=Meftah-2015&gt;{{Cite journal |last1=Meftah |first1=M. |last2=Irbah |first2=A. |last3=Hauchecorne |first3=A. |last4=Corbard |first4=T. |last5=Turck-Chièze |first5=S. |last6=Hochedez |first6=J.-F. |last7=Boumier |first7=P. |last8=Chevalier |first8=A. |last9=Dewitte |first9=S. |last10=Mekaoui |first10=S. |last11=Salabert |first11=D. |date=March 2015 |title=On the Determination and Constancy of the Solar Oblateness |url=http://link.springer.com/10.1007/s11207-015-0655-6 |journal=Solar Physics |language=en |volume=290 |issue=3 |pages=673–687 |doi=10.1007/s11207-015-0655-6 |bibcode=2015SoPh..290..673M |issn=0038-0938}}&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Delta_\odot = (R_\textrm{eq} -R_\textrm{pol})/R_\textrm{pol}.&lt;/math&gt;

La valoro estas malfacile mezurebla. Atmosfera misprezento signifas, ke la mezurado devas esti farita sur satelitoj; la valoro estas tre malgranda, kio signifas, ke necesas tre preciza tekniko.&lt;ref name=GoughOverview2012&gt;{{Cite journal |last=Gough |first=Douglas |date=28 September 2012 |title=How Oblate Is the Sun? |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1226988 |journal=Science |language=en |volume=337 |issue=6102 |pages=1611–1612 |doi=10.1126/science.1226988 |pmid=23019636 |bibcode=2012Sci...337.1611G |issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt;

La plateco iam estis proponita kiel sufiĉa por klarigi la perihelian precesion de Merkuro, sed Einstein proponis, ke [[Ĝenerala teorio de relativeco|ĝenerala relativeco]] povus klarigi la precesion uzante sferan Sunon.&lt;ref name=GoughOverview2012/&gt; Kiam altaj precizecaj mezuradoj de la plateco iĝis haveblaj per la Sundinamika Observatorio&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kuhn |first1=J. R. |last2=Bush |first2=R. |last3=Emilio |first3=M. |last4=Scholl |first4=I. F. |date=28a de Septembro 2012 |title=The Precise Solar Shape and Its Variability |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1223231 |journal=Science |language=en |volume=337 |issue=6102 |pages=1638–1640 |doi=10.1126/science.1223231 |pmid=22903522 |bibcode=2012Sci...337.1638K |issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt; kaj la Picard-satelito&lt;ref name=Meftah-2015/&gt; la mezurita valoro estis eĉ pli malgranda ol atendite, &lt;ref name=GoughOverview2012/&gt; 8.2 x 10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt;, aŭ 8 partoj je miliono. Ĉi tio faras la Sunon la natura objekto plej proksima al perfekta sfero.&lt;ref name=&quot;perfect sphere&quot;&gt;{{Cite web |last=Jones |first=G. |date=16a de Aŭgusto 2012 |title=Sun is the most perfect sphere ever observed in nature |url=https://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303022045/http://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |archive-date=3a de Marto 2014 |access-date=19a de Aŭgusto 2013 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; La platecvaloro restas konstanta sendepende de sunradiaj ŝanĝoj.&lt;ref name=Meftah-2015/&gt; La tajda efiko de la planedoj estas malforta kaj ne signife influas la formon de la Suno.&lt;ref name=&quot;Schutz2003&quot;&gt;{{Cite book |last=Schutz |first=B. F. |title=Gravity from the ground up |url=https://books.google.com/books?id=P_T0xxhDcsIC&amp;pg=PA98 |year=2003 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-45506-0 |pages=98–99}}&lt;/ref&gt;

== Strukturo ==
[[Dosiero:Vojagi al la suno mirinde malfacilas-scivolemo-nasa.webm|eta|Vojaĝi al la suno mirinde malfacilas - video de la jutuba kanalo Scivolemo pri la malfacileco de flugo al la suno.]]
La [[maso]] de la Suno konsistas precipe el [[hidrogeno]] (ĉirkaŭ 73%), [[heliumo]] kaj 70 aliaj [[elementoj]]. Sed la Suno estas tiel varmega (de {{Nombro|5500}} ĝis {{Nombro|15000000}} gradoj Celsiaj), ke ĉiuj elementoj tie estas en gasa stato, aŭ eĉ en plasma stato (t.e. miksaĵo de nukleoj kaj elektronoj senligaj). La [[suna maso]] estas 332 950 fojoj pli granda ol la maso de la Tero. La diametro de la Suno estas 1 400 000&amp;nbsp;km.

La Suno estas speco de granda nuklea forno. Per nuklea [[fuzio]] la Suno eligas varmon kaj lumon, kiam [[hidrogeno]] konvertiĝas en [[heliumo]]n. Sed tio estas tre longa [[procezo]]. La sciencistoj taksas, ke la Suno formiĝis antaŭ {{Nombro|4600000000}} jaroj, kaj ĝia vivo ĝis la sekvantaj grandaj ŝanĝoj daŭros 5 miliardojn da jaroj plu.

La suna [[korono]] videblas dum plena [[suna eklipso]]. Tiam [[astronomo]]j povas studi la grandajn ekflamegojn, kiuj elĵetiĝas de la suna [[kromosfero]]. Ili ankaŭ studas la [[sunmakulo]]jn, kiuj povas perturbi la terajn telekomunikadojn. (Averto: neniam rigardu rekte la Sunon!)

[[Suna protuberanco]] estas granda brila strukturo de la suna [[Atmosfero|atmosfero]], kiu komponiĝas el relative malvarma kaj densa [[plasmo]] kun [[temperaturo]] de la [[grandordo]] de {{Nombro|10000}}° [[kelvino|K]], sama grandordo kiel tiu de la suna [[fotosfero]]. Tia strukturo baniĝas en la multe pli varma kaj maldensa plasmo de la [[korono]]; ties formo estas trudita de korona [[magneta kampo]]. Tipa protuberanco havas grandon de pluraj miloj da kilometroj, kun rekordo de {{Nombro|800000}} km, kaj daŭras pluraj [[semajno]]jn aŭ [[monato]]jn. La sunaj protuberancoj vidiĝas kiel brilaj formoj kiam ili aperas ĉe la rando de la suna disko. Kiam oni vidas ilin sur fono de la fotosfero, ili aperas kontraste malhela kaj estas tiel nomataj {{J|suna filamento}}.

=== Brilo ===
La giganta kvanto de energio, kiu elradiis de la Suno de jam kvin miliardoj da jaroj estis longdaŭra enigmo por astronomoj. Kiaj energifontoj povus provizi tiom da energio dum tiom longa epoko? Se la tuta Suno konsistus el elemento [[karbono]] (pli-malpli sama materialo kiel [[terkarbo]]), ĝia brulenergio (supozante ĉeeston de [[oksigeno]]) sufiĉus nur por kelkmiloj da jaroj. Gravita energio - malrapida ŝrumpo de la Suno pro la propra pezo - povus daŭri nur 30 milionojn da jaroj.

La mistero de la suna energio solviĝis nur en la [[20-a jarcento]], kiam oni malkovris la nuklean energion. Evidentiĝis, ke la nura fonto, kiu estas sufiĉe abunda por klarigi la sunan energion, estas nuklea brulado. Kvar nukleoj de hidrogeno, la elemento plej abunda en la Suno kaj en la [[Universo]], kunfandiĝas al unu nukleo de heliumo. Tiu brulado provizas la energion de ĉiuj steloj en la &quot;ĉefa sekvenco&quot;, kiel la Suno. Kiam elĉerpiĝas la provizo de hidrogeno en la stela kerno, heliumaj nukleoj povas fuzii kaj produkti pli pezajn nukleojn kiel karbonon, [[nitrogeno]]n, [[oksigeno]]n ktp.

=== Rotacio ===
La Suno rotacias en ĉirkaŭ kvar semajnoj ĉirkaŭ sia propra akso. Tiu [[rotacio]] daŭras 25,4 tagojn ĉe la [[ekvatoro]], 27 ĝis 28 tagojn ĉe mezaj latitudoj kaj 34,4 tagojn ĉe la [[poluso]]j. Tiu daŭrodiferenco de unu &quot;tago de la Suno&quot; nomiĝas [[diferencia rotacio]] kaj estas klarigebla jam delonge per gaz- kaj [[hidrodinamiko]]. Tamen komence de la [[1990-aj jaroj]] evidentiĝis, ke la Suno rotacias sub la [[konvekto]]zono samforme en periodo de 27 tagoj. Oni ankoraŭ ne bone komprenas la evoluon de la diferencia rotacio ene de la konvektozono.

== Esploro de la Suno ==
[[Dosiero:Kiel spuri sunajn ciklojn.webm|eta|Kiel spuri sunajn ciklojn - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]]]

=== Fruaj observadoj ===
[[Dosiero:Sonne112.JPG|eta|Sunsubiro en [[Niederndorf (Freudenberg)|Niederndorf]] la [[25-an de februaro]] [[2008]].]]
Kiel la plej grava ĉielkorpo por la surtera [[vivo]], la Suno estis atente observata de [[homo]]j jam en prahistorio. [[Kultejo]]j, kiel ekzemple [[Stonehenge]], estiĝis por kalkulli la pozicion kaj la iradon de la Suno, ĉefe la momentoj de la [[solstico]]j. Oni supozas, ke eĉ pli malnovaj ejoj estis uzataj por observi la Sunon. La irado de la Suno kaj ĉefe [[suneklipso]]j estis observataj kaj dokumentataj de tre diversaj kulturoj.

Mencioj el [[Ĉinujo]] evidentigas, ke okazis forta agado de sunmakuloj. Sunmakuloj estas videblaj per la nura okulo, kiam la Suno troviĝas malalte sur la horizonto kaj kiam la sunlumo estas filtrita de la dika teratmosfero.

En la [[19-a jarcento]] oni supozis, ke la Sunon estas el [[terkarbo]], kiu brulis.{{fact}} Tamen laŭ tiu teorio la Suno povus brili nur dum ĉirkaŭ {{Nombro|6000}} jaroj.

=== Perteleskopa observado ===
[[Dosiero:FraunhoferLinesDiagram.jpg|eta|upright=1.5|La tuta spektro de la Suno en videbla lumo kun absorbolinioj. Sur tiu bildo la tuta spektro, kiu ja nur estas longa maldika bendo, estis disigitaj en pluraj strioj ordigitaj unu sub la alia. La malhelaj &quot;makuloj&quot; estas la [[spektrolinio]]j de la unuopaj ondlongecospacoj.]]
Ankaŭ en [[Eŭropo]] oni rimarkis sunmakulojn en tiu epoko, sed oni konsideris ilin &quot;atmosferajn vaporojn&quot;. Nur post la evoluo de la [[teleskopo]] oni sisteme esploris la fenomenon. En la jaro [[1610]] [[Galileo Galilei|Galilei]] kaj [[Thomas Harriot]] unuaj observis la makulojn per teleskopoj. [[Johann Fabricius]] unua priskribis ilin en [[1611]] kadre de scienca teksto.

La observatan moviĝon de la makuloj sur la sundisko li ĝuste rilatis al la memrotacio de la Suno.
En [[1619]]{{fact}} oni supozis sunventon, ĉar la vosto de [[kometo]]j ĉiam troviĝas je ties malsuna flanko.

Evidentiĝis en [[1942]], ke la suno elradias [[radioondo]]jn. En [[1949]] [[Herbert Friedman]] pruvis sunan [[Ikso-radioj|iksoradiadon]].

Laŭepoke estis konstruitaj apartaj sunobservatorioj, kiuj celis nuran esploron de la Suno.

En [[1960]] estis pruvita la vibrado de la fotosfero. Tio estis la komenco de la [[heliosismologio]], kiu studas la memvibradon de la Suno kaj deduktas de tio ĝian enan strukturon kaj procezojn.

=== Persatelita kaj perkosmosondila esploroj ===
[[Dosiero:HI6563 fulldisk.jpg|eta|maldekstra|La kromosfero de la Suno en la lumo de la [[hidrogeno|H]]-α-linio.]]
Serio de [[satelito]]j estis senditaj ĉirkaŭ la Teron por observi la Sunon. Per tiuj satelitoj oni povas esplori la ondolongecspacoj ([[ultraviola radiado]], [[ikso-radioj]]), kiuj alimaniere estas absorbitaj de la teratmosfero. Tiel ekzemple la spacstacio [[Skylab]], sendita en [[1973]], kunportis ikso-radian teleskopon.

Helpe de kosmosondiloj oni provas alproksimiĝi la Sunon por studi la proksiman ĉirkaŭon de la Suno. Tamen pro la altegaj temperaturo kaj radiado, tio estas teknike malfacilega afero. Tiel la german-usonaj sondiloj Helios sukcesis alproksimiĝi la Sunon nur je distanco de ĉirkaŭ 43,4 milionoj da kilometroj.

La kosmosondilo [[Ulysses (kosmosondilo)|Ulysses]] startigita en [[1990]] esploris la polusojn de la Suno, kiuj ne estas videblaj de la Tero, nek de satelitaj kaj kosmosondiloj troviĝantaj ĉe la planeda nivelo.
Tial Ulysses flugis unue al la planedo [[Jupitero]], kie estis ŝanĝita la vojo per aparta manovro por ke la sondilo flugu fore de la [[ekliptiko]]. De tiam ĝi jam dufoje superflugis la sunpolusojn. Per kutimaj konvenciaj raketmotoroj, sen flugo preter Jupitero, tia misio ne povus okazi.

En [[1995]] la sondilo SOHO, konstruita ĉefe de Eŭropo, startis direkte al la Suno. Ĝi troviĝas nun proksime de la [[punkto de Lagrange]] L1 kaj observas la Sunon per dek du malsamaj iloj. Ĝi sendas bildojn de la Suno ĉiutage kaj utilegas por la prognozo de sunerupcioj kaj sturmoj. En [[1998]] sekvis la satelito TRACE por aldonaj esploroj de la Suno.

En [[2001]] startis la kosmosondilo Genesis kaj trovis iom poste pozicion en la punkto de Lagrange L1 por kolekti tie dum 2,5 jaroj sondaĵojn de la sunvento por porti ilin al la Tero. Septembre [[2004]] la sondilo revenis surteren, sed pro ne malfermiĝinta paraŝuto ĝi kraŝis kaj multaj sondaĵoj detruiĝis. Iuj tamen estas esploritaj nuntempe de sciencistoj.

La [[26-an de oktobro]] [[2006]] startis la du kosmosondiloj [[STEREO]] kaj unuan fojon sendis 3-dimensian bildon de la Suno kaj de ties ĉirkaŭo. Por sukcesi tion la kosmosondiloj estas en diversaj lokoj. Je io momento de misio unu el la sondiloj poziciiĝis en la punkto de Lagrange L4, la alia en L5.

== Suna fiziko ==
{{Ĉefartikolo|Suna fiziko}}
[[Suna fiziko]] estas la branĉo de [[astrofiziko]], kiu specialiĝas pri la studo de la Suno. Ĝi traktas detalajn mezurojn, kiuj eblas nur por nia plej proksima stelo. Ĝi intersekcas kun multaj fakoj de pura fiziko, astrofiziko kaj komputiko, inkluzive de [[fluidodinamiko]], [[plasmo]]fiziko inkluzive de [[magnetofluidodinamiko]], [[sismologio]], partikla fiziko, [[atomfiziko]], stela evoluo, spektroskopio, radiativa translokigo, aplikata [[optiko]], signal-prilaborado, komputila fiziko, stela fiziko kaj suna astronomio.

{{Ĉefartikolo|Suna partikla okazaĵo}}
En [[suna fiziko]], '''suna partikla okazaĵo''', ankaŭ konata kiel ''sunenergia partikla okazaĵo'', pli koncize ''sunpartikla okazaĵo'' aŭ ''suna radiada ŝtormo'',&lt;ref&gt;Noto: Sunaj partiklaj eventoj estas malpli ofte nomataj '''sun-protonaj eventoj''' kaj '''protonaj eventoj''', ĉio grandparte en nacilingvaj publikaĵoj, en Esperanto kutime nur en diskutoj inter interesatoj, ĉar en Esperanto ekzistas malmultaj publikaĵoj pri astrofiziko.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2018SW001936 esplora artikolo ''''In Situ Data and Effect Correlation During September 2017 Solar Particle Event'' (&quot;surloka korelacio inter datumoj kaj efikoj dum sunpartikla okazaĵo de septembro 2017&quot;)] en la ĵurnalo ''Space Weather'' (Spaca Vetero), dato januaro 2019, volumo 17, numero 1, paĝoj 99–117, {{COI|10.1029/2018SW001936}}, [[bibliografia kodo]] [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019SpWea..17...99J/abstract 2019SpWea..17...99J] ({{en}})&lt;/ref&gt; estas suna fenomeno kiu okazas kiam [[partiklo]]j elsenditaj de la suno, plejparte [[protonoj]], akceliĝas aŭ en la [[atmosfero]] de la suno dum &quot;suna ekflamo&quot;, forta loka erupcio de [[elektromagneta radiado]], aŭ en [[Ekstertero|interplaneda spaco]] per [[ŝokondo]] de amasa elĵeto de [[plasmo]] el la [[korono]] en la [[heliosfero]]n. Aliaj [[atomkerno]]j kiel ekzemple [[heliumo]] kaj [[jono]]j de alta [[atomnumero]] kaj [[energio]] ankaŭ povas esti akcelitaj dum la evento. Tiuj partikloj povas penetri la magnetan kampon de la [[tero]] kaj kaŭzi partan [[jonigo]]n de la [[jonosfero]]. Energiaj protonoj estas grava radia danĝero por [[kosmoŝipo]] kaj [[Astronaŭto|astronaŭtoj]].

== Kulturaj aspektoj ==
[[Dosiero:Trundholm.jpg|eta|La [[sunĉaro de Trundholm]].]]
La Suno estas la centra kosma korpo videbla desur la tero kaj de ĝi dependas ĉiu vivo surtera. Tian ĉefan signifon jam rekonis homoj de prahistorio. Homoj jam delonge lernis la scion pri la fundamentaj periodoj, kiel la [[tago]] kaj la [[jaro]], kaj utiligis ilin.

La regula ĉiutaga kaj ĉiujara reveno de la Suno estis parte time atendata kaj alvokata per [[sunkulto|kultaj]] aŭ [[magio|magiaj]] [[rito]]j.
Ĉefe [[eklipso|sunaj eklipsoj]] timegis homojn. En la [[Ĉina imperio]] oni kredis, ke [[drako]] voris la Sunon. Per granda bruego oni provis igi la drakon rekraĉi la Sunon.

[[sumero|Sumeranoj]] reprezentis la Sunon kiel [[sundio]]n [[Utu]]. Ĉe la [[babilono|babilonanoj]] ĝi korespondis al la dio [[Ŝamaŝ]], kiu ĉiutage alpaŝis al la ĉielo kaj kies radioj ĉion malkaŝis. En la [[antikva Egiptujo]] oni adoris [[Reo]]n, nomita ankaŭ Re aŭ Re-Atum.
[[Aĥnaton]] akceptis nur la unu dion [[Atono]]n, la personigita sundisko, kaj nuligis ĉiujn aliajn egiptajn diaĵojn. En la [[Ĉina imperio]] la Suno estis [[simbolo]] por la oriento, printempo, vireco kaj naskiĝo, sed ankaŭ por la imperiestro.

La plej multaj antikvaj socioj diigis la Sunon: [[Helios]] kaj [[Apolono]] en la [[greka mitologio]], ''Sol'' en la [[romia mitologio]]. Nuntempaj [[novpaganismo|novpaganoj]] kultas ĝin kiel aspekton de la [[virdio]].{{fact}}

=== Aliaj sunaj diaĵoj ===
* [[Saulė (mitologio)|Saulė]]

== Kalendaroj ==
Homoj jam delonge lernis la scion pri la fundamentaj periodoj kiel la [[tago]] kaj la [[jaro]] kaj utiligis ilin. La Suno estas natura [[horloĝo]]; la sekvo de la [[sezono]]j estigis [[kalendaro]]jn, kiu estis gravega por kultivado. La Suno, kiel la plej videbla [[astro]], formas la bazon por multaj [[kalendaroj]], inkluzive de la okcidenta [[gregoria kalendaro]].

Nomoj de la tago [[dimanĉo]] estas ligataj kun la Suno en multaj lingvoj, inter ili la ĝermanaj (ekzemple la [[angla lingvo|angla]] ''Sunday'' kaj la [[germana lingvo|germana]] ''Sonntag'' - suntago, tago de la Suno), iuj hindaj kaj [[kelta lingvaro|keltaj]].

== Simboloj ==
[[Dosiero:Sun symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.25|maldekstra|☉]]
[[Dosiero:Sun symbol (fixed width).svg|eta|dekstra|upright=0.5|alt=☉|[[Astronomia simbolo|Simbolo astronomia kaj astrologia]] de la Suno]]
En [[alkemio]] kaj [[blazono]]-tradicio, la Suno asociiĝis al la metalo [[oro]].

En multaj tradiciaj sciaroj kaj fabeloj la Suno funkcias kiel kontraŭo aŭ komplemento de la [[Luno]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Astronomio]]
* [[Heliotropismo]]
* [[Sunsistemo]]
* [[Suna energio]]
* [[Suna fiziko]]
* [[Suna ciklo]]
* [[Suna maso]]
* [[Suna lumeco]]
* [[Korono|Suna korono]]
* [[Suna partikla okazaĵo]]
* [[Suna vento]]
* [[Suna dio]]
* [[Sunŝipo]]
* [[La Suno en la fikcio]]
* {{Q|Q3443929}}

== Proverboj ==
Ekzistas (10, kaj 3 pri la [[luno]]) pluraj [[proverbo]]j pri la Suno en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Eĉ sur la suno troviĝas makuloj.''}}
* {{citaĵo|''Post vetero malbela lumas suno plej hela.''}}
* {{citaĵo|''Se forestas la suno, sufiĉas la luno.''}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{fr}} [https://www.le-systeme-solaire.net/soleil.html Le Soleil], ([http://www.le-systeme-solaire.net/index.php Le système solaire à portée de votre souris] - ''La Sunsistemo musklake atingebla'')

{{Portalo|Astronomio}}

{{Projektoj|q=Suno|ReVo=sun}}

{{Sunsistemo}}

{{Havenda artikolo|Suno}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Flavaj nanoj]]
[[Kategorio:Lumfontoj]]
[[Kategorio:Plasma fiziko]]
[[Kategorio:Suno| ]]
[[Kategorio:Sunsistemo]]
[[Kategorio:Steloj]]</text>
      <sha1>j9sk2rkyed3fu2qoilv8ldducz03tm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503247</id>
      <parentid>9503244</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ĝeneralaj trajtoj */</comment>
      <origin>9503247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34630" sha1="tkd940ik82efmcuwgkju5ipnrorcepr" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=stelo|komunumo en Italio|Suno (Italio)|parto de urbo Madrid|Suno (Centro)}}
{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = Suno [[Dosiero:Sun symbol (heavy white).svg|24ra|☉]]
 |Kategorio = Stelo
 |Speco = [[Flava nano]]&lt;ref name=Murdin&gt;{{citaĵo de libro |familia nomo=MURDIN |persona nomo=Paul |jaro=2001 |titolo=Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics : Sun |lingvo=EN |loko=[[Bristolo|Bristol]] |eldoninto=Institute of Physics Publishing |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000eaa..bookE4938. |doi=10.1888/0333750888/4938}}&lt;/ref&gt;
 |Bildo = The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg
 |Bildo_priskribo = La Suno en [[Ultraviola radiado|UV]].
 |Planedaro = [[Sunsistemo]]
 |Epoko = J2000.0
 |Granda_duonakso = 26000–28000 lumjaroj
 |Periodo = 2,25–2,50 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; jaroj
 |Cirkulrapido = 217 km/s
 |Terdistanco_min = 147 098 074 km
 |Terdistanco_ave = 149 597 887,5 km
 |Terdistanco_maks = 152 097 701 km
 |Diametro = 1 390 950 km
 |Diametro_ekv = 1 391 000 km
 |Diametro_pol = 1 390 900 km
 |Maso = 1,9891 × 10&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; kg
 |Denso = 1,408 × 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; kg/m³
 |Falakcelo = 274,0 m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Liberiga_rapido = 617,54 km/s
 |Rotacia_periodo = 27t 6h 36m (je ekvatoro)&lt;br /&gt;28t 4h 48m (je latitudo 30°)&lt;br /&gt;30t 19h 12m (je latitudo 60°)&lt;br /&gt;31t 19h 12m (je latitudo 90°)
 |Aksa_kliniteco = 7,25° (al ekliptiko)&lt;br /&gt;67,23° (al galaksia ebeno)
 |Lumeco = 3,827 × 10&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt; W
 |Aĝo = 4,57 miliardoj da jaroj
 |Metalenhavo = 0,0177
 |Temperaturo = 5778 K (surface)&lt;br /&gt;5 000 000 K (korono)&lt;br /&gt;~15 700 000 K (kerno)
 |Spektroklaso = G2 V
 |Videbla_magnitudo = −26,74&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100715200549/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html&lt;/ref&gt;
 |Absoluta_magnitudo = 4,83
 |Angula_diametro_min = 31' 31&quot;
 |Angula_diametro_ave = 32' 03&quot;
 |Angula_diametro_maks = 32' 35&quot;
 |Mapo = Solarsystemscope texture 2k sun.jpg
}}

La '''Suno''' ({{Lang-la|Sol}}, [[greka lingvo|greke]] ''Helios'') estas la nura [[stelo]] de [[Sunsistemo]]. [[Listo de la objektoj de la Sunsistemo|La restaj objektoj de tiu sistemo]] rondiras ĉirkaŭ Suno aŭ iu objekto rondiranta Sunon.

Ĝi estas mezgranda [[stelo]] de [[spektroklaso]] G2V, [[flava nano]].&lt;ref name=Murdin/&gt;

Kiel la aliaj steloj en la universo, la Suno estas grandega globo de [[plasmo]]. La [[Tero]] estas nur je proksimume {{Nombro|150000000}}&amp;nbsp;km de la Suno. La stela sistemo plej proksima al la Suno estas [[Alfa Centaŭro]]. La lumo de la steloj de tiu sistemo bezonas 4,35 jarojn por atingi la Teron. La lumo de la Suno bezonas nur 8,3 minutojn por atingi nin.

== Etimologio ==
La esperantlingva vorto &quot;suno&quot; devenas el la anglalingva vorto ''sun'', siavice deveninta el la [[Anglosaksa lingvo|malnovangla]] ''{{lang|ang|sunne}}''. Similaĵoj aperas ankaŭ en aliaj [[Ĝermana lingvaro|ĝermanaj lingvoj]], kiel en [[Okcidentfrisa lingvo|okcidentfrisa]] ''{{lang|fy|sinne}}'', en [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] ''{{lang|nl|zon}}'', en [[Platgermana lingvo|platgermana]] ''{{lang|nds|Sünn}}'', en [[norma germana]] ''{{lang|de|Sonne}}'', en [[Bavara lingvo|bavara]] ''{{lang|bar|Sunna}}'', en [[Malnovnordlanda lingvo|malnovnordlanda]] ''{{lang|non|sunna}}'', kaj en [[Gota lingvo|gota]] ''{{lang|got|sunnō}}''. Ĉiuj tiuj vortoj devenas el komuna trunko de [[Praĝermana lingvo|praĝermana]] ''{{lang|gem-x-proto|*sunnōn}}''.&lt;ref name=&quot;BARNHART776&quot;&gt;{{Cite book |last=Barnhart |first=R. K. |title=The Barnhart Concise Dictionary of Etymology |year=1995 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-270084-1 |page=776}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Orel&quot;&gt;{{cite book |last=Orel |first=Vladimir |author-link=  |year=2003 |title=A Handbook of Germanic Etymology |page=[https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/sun 41] |url=https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up |via=Internet Archive |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=978-9-00-412875-0}}&lt;/ref&gt; Tio siavice estas rilata al la vorto por ''suno'' en aliaj branĉoj de la [[hindeŭropa lingvaro]], kvankam en plimulto de kazoj el [[nominativo|nominativa]] vorto kun ''l'', anstataŭ la [[genitivo|genitiva]] formo en ''n'', kiel ekzemple en [[latina]] ''{{lang|la|sōl}}'', en [[antikva greka]] {{lang|grc|ἥλιος}} (hēlios), en [[Kimra lingvo|kimra]] ''{{lang|cy|haul}}'' kaj [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] ''{{lang|cs|slunce}}'', same kiel (kun *l &gt; ''r'') en [[sanskrita]] {{lang|sa|स्वर्}} (svár) kaj [[Persa lingvo|persa]] {{lang|fa|خور}} (xvar). Ja, la ''l''-formo survivis ankaŭ en praĝermana, kiel {{lang|gem-x-proto|*sōwelan}}, kio rezultis en gota ''{{lang|got|sauil}}'' (kun ''{{lang|got|sunnō}})'' kaj [[Malnovnordlanda lingvo|malnovnordlanda]] prozece ''{{lang|non|sól}}'' (kun la poezieca ''{{lang|non|sunna}})'', kaj tra ĝi al la vortoj por ''suno'' en la modernaj skandinavaj lingvoj: [[Sveda lingvo|sveda]] kaj [[Dana lingvo|dana]] ''{{lang|sv|sol}}'', [[Islanda lingvo|islanda]] ''{{lang|is|sól}}'', ktp.&lt;ref name=Orel /&gt;

El la antikvgreka ''helios'' devenas vortoj kun radiko aŭ prefikso ''heli-''. En diversaj lingvoj grekaj kaj latinaj vortoj estas uzataj en poezio kiel personigoj de Suno, nome dioj [[Helios]] kaj ''Sol'' (en [[Romia religio|romia mitologio]]),&lt;ref name=&quot;Lexico&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20200327234645/https://www.lexico.com/definition/helios &quot;Helios&quot;.] Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. Arkivita el la originalo la 27an de Marto 2020. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;[https://www.oed.com/search/dictionary/?q=Sol&amp;tl=true &quot;Sol&quot;.] ''[[Oxford English Dictionary]]'' (reta eldono). Oxford University Press. &lt;/ref&gt; dum en [[sciencfikcio]] ''Sol'' povas esti uzata por distingi Sunon el aliaj steloj. La termino ''sol'' kun malalta ''s'' estas uzata de planedastronomoj por la daŭro de [[suna tago]] en alia planedo kiel ekzemple en [[Marso (planedo)|Marso]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15a de Novembro 2006 |title=Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |archive-date=22a de Oktobro 2012 |access-date=1a de Aŭgusto 2007 |publisher=[[NASA]]}}&lt;/ref&gt;

La [[astronomia simbolo]] por Suno estas cirklo kun centra punkto, [[File:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]].&lt;ref&gt; Allen, Clabon W.; Cox, Arthur N. (2000). Cox, Arthur N. (eld.). [https://books.google.es/books?id=w8PK2XFLLH8C&amp;redir_esc=y ''Allen's Astrophysical Quantities''] (4a eld.). Springer. p. 2. ISBN 978-0-38-798746-0. &lt;/ref&gt; Ĝi estas uzata por unuoj kiel ''M''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[Suna maso]]), ''R''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[suna radiuso]]) kaj ''L''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[suna lumeco]]).&lt;ref&gt;[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100516843 &quot;solar mass&quot;.] Oxford Reference. Alirita la 26an de Majo 2024. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Weissman |first1=Paul |url=https://books.google.com/books?id=4gmSOrXIQUEC&amp;dq=%22solar+radius%22&amp;pg=PA349 |title=Encyclopedia of the Solar System |last2=McFadden |first2=Lucy-Ann |last3=Johnson |first3=Torrence |date=18a de Septembro 1998 |publisher= Academic Press |isbn=978-0-08-057313-7 |pages=349, 820}}&lt;/ref&gt;

La scienca studo de Suno estas nomita ''heliologio'' kiel internacia termino,&lt;ref&gt;[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/heliology &quot;heliology&quot;.] Collins Dictionary. Collins. Alirita la 24an de Novembro 2024. &lt;/ref&gt; kaj ''sunscienco'' pli esperantlingve.

== Ĝeneralaj trajtoj ==
[[Dosiero:Celestial body size comparison horizontal.png|thumb|dekstre|350x350px|Grandeckomparo de la Suno, ĉiuj [[planedo]]j de la [[Sunsistemo]] kaj kelkaj pli grandaj steloj. La Suno estas 1.4 milionoj da kilometroj (4.643 lum-sekundoj) granda, proksimume 109 fojojn pli granda ol la [[Tero]], aŭ kvar fojojn la Luna distanco, kaj enhavas 99.86% de la tuta Sunsistema [[Suna maso|maso]].]]
La Suno estas [[Flava nano|G-tipa ĉefsekvenca stelo]] kiu konsistigas proksimume 99.86% de la maso de la Sunsistemo.&lt;ref name=&quot;Woolfson00&quot;&gt;{{Cite journal |last=Woolfson |first=M. |date=2000 |title=The origin and evolution of the solar system |url=http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |url-status=live |journal= ''Astronomy &amp; Geophysics'' |volume=41 |issue=1 |page=12 |bibcode=2000A&amp;G....41a..12W |doi=10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711133403/http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |archive-date=11a de Julio 2020 |access-date=12a de Aprilo 2020 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- There are several estimations on the mass of the Solar System; for further information please have a look at the talk page. --&gt; Ĝi havas [[Absoluta magnitudo|absolutan magnitudon]] de +4.83, taksita kiel pli hela ol ĉirkaŭ 85% de la steloj en la [[Lakta Vojo]], la plej multaj el kiuj estas [[Ruĝa nano|ruĝaj nanoj]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Than |first=K. |date=2006 |title=Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single |publisher=Space.com |url=http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |url-status=live |access-date=1a de Aŭgusto 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221093125/http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |archive-date=21a de Decembro 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lada |first=C. J. |year=2006 |title=Stellar multiplicity and the initial mass function: Most stars are single |journal=''Astrophysical Journal Letters'' |volume=640 |issue=1 |pages=L63–L66 |arxiv=astro-ph/0601375 |bibcode=2006ApJ...640L..63L |doi=10.1086/503158 |s2cid=8400400}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas pli masiva ol 95% de la steloj ene de 7 pc (23 ly).&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Robles |first1=José A. |last2=Lineweaver |first2=Charles H. |last3=Grether |first3=Daniel |last4=Flynn |first4=Chris |last5=Egan |first5=Chas A. |last6=Pracy |first6=Michael B. |last7=Holmberg |first7=Johan |last8=Gardner |first8=Esko |title=A Comprehensive Comparison of the Sun to Other Stars: Searching for Self-Selection Effects |journal=The Astrophysical Journal |date=September 2008 |volume=684 |issue=1 |pages=691–706 |doi=10.1086/589985 |arxiv=0805.2962 |bibcode=2008ApJ...684..691R |hdl=1885/34434 |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/589985/fulltext/73840.text.html |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt;

La Suno estas [[Stela loĝantaro|Populacio I]], aŭ stelo riĉa en pezaj elementoj.&lt;ref name=&quot;zeilik&quot;&gt;{{Cite book |last1=Zeilik |first1=M. A. |title=Introductory Astronomy &amp; Astrophysics |last2=Gregory |first2=S. A. |year=1998 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=978-0-03-006228-5 |edition=4th |page=322}}&lt;/ref&gt; Ĝia formado antaŭ proksimume 4.6 miliardoj da jaroj eble estis ekigita de ŝokondoj de unu aŭ pluraj proksimaj [[supernovao]]j.&lt;ref name=&quot;Connelly2012&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Connelly |first1=James N. |last2=Bizzarro |first2=Martin |last3=Krot |first3=Alexander N. |last4=Nordlund |first4=Åke |last5=Wielandt |first5=Daniel |last6=Ivanova |first6=Marina A. |date=2a de Novembro 2012 |title=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk |journal=[[Science (gazeto)|Science]] |volume=338 |issue=6107 |pages=651–655 |bibcode=2012Sci...338..651C |doi=10.1126/science.1226919 |pmid=23118187 |s2cid=21965292}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Falk&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Falk |first1=S. W. |last2=Lattmer |first2=J. M. |last3=Margolis |first3=S. H. |year=1977 |title=Are supernovae sources of presolar grains? |journal=[[Nature (gazeto)|Nature]] |volume=270 |issue=5639 |pages=700–701 |bibcode=1977Natur.270..700F |doi=10.1038/270700a0 |s2cid=4240932}}&lt;/ref&gt; Tio estas sugestita de alta abundo de pezaj elementoj en la Sunsistemo, kiel ekzemple [[oro]] kaj [[uranio]], relative al la abundoj de tiuj elementoj en tielnomita [[Stela loĝantaro|Populacio II]], pez-element-malriĉaj steloj. La pezaj elementoj plej verŝajne povus esti produktitaj per endotermaj nukleaj reagoj dum supernovao, aŭ per transmutacio per neŭtronsorbado ene de masiva duageneracia stelo.&lt;ref name=&quot;zeilik&quot; /&gt;

La Suno estas senkompare la plej brila objekto en la ĉielo de la Tero, kun [[ŝajna magnitudo]] de −26.74.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Burton |first=W. B. |date=1986 |title=Stellar parameters |journal= ''Space Science Reviews'' |volume=43 |issue=3–4 |pages=244–250 |doi=10.1007/BF00190626 |s2cid=189796439}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bessell |first1=M. S. |last2=Castelli |first2=F. |last3=Plez |first3=B. |date=1998 |title=Model atmospheres broad-band colors, bolometric corrections and temperature calibrations for O–M stars |journal=''Astronomy &amp; Astrophysics'' |volume=333 |pages=231–250 |bibcode=1998A&amp;A...333..231B}}&lt;/ref&gt; Ĉi tio estas ĉirkaŭ 13 miliardoj da fojoj pli brila ol la sekva plej lumelsenda stelo, nome ''Siriuso'', kiu havas ŝajnan magnitudon de −1,46.&lt;ref name=&quot;Hoffleit1991&quot;&gt;{{cite book |chapter=HR 2491 |title=Bright Star Catalogue |edition=5th Revised |last1=Hoffleit |first1=D. |author-link1=|display-authors=etal |date=1991 |publisher=''Centre de Données astronomiques de Strasbourg'' CDS |url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%202491 |bibcode=1991bsc..book.....H}}&lt;/ref&gt;

Unu [[astronomia unuo]] (ĉirkaŭ 150 milionoj da kilometroj; 93 milionoj da mejloj) estas difinita kiel la averaĝa distanco inter la centroj de la Suno kaj la Tero. La tuja distanco varias je proksimume ±2.5 milionoj da kilometroj (1.6 milionoj da mejloj) kiam la Tero moviĝas de [[perihelio]] ĉirkaŭ la 3a de januaro al [[afelio]] ĉirkaŭ la 4a de julio.&lt;ref name=&quot;USNO&quot;&gt;{{Cite web |date=31a de Januaro 2008 |title=Equinoxes, Solstices, Perihelion, and Aphelion, 2000–2020 |url=http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013000301/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |archive-date=13 October 2007 |access-date=17a de Julio 2009 |publisher= ''US Naval Observatory''}}&lt;/ref&gt; Je ĝia meza distanco, lumo vojaĝas de la horizonto de la Suno al la horizonto de la Tero en proksimume 8 minutoj kaj 20 sekundoj,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cain |first=Fraser |date=15a de Aprilo 2013 |title=How long does it take sunlight to reach the Earth? |url=https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302095547/https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |archive-date=2a de Marto 2022 |access-date=2a de Marto 2022 |website=phys.org}}&lt;/ref&gt; dum lumo de la plej proksimaj punktoj de la Suno kaj la Tero daŭras proksimume du sekundojn malpli. La energio de tiu [[sunlumo]] subtenas preskaŭ la tutan vivon sur la Tero per [[fotosintezo]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sun's Energy: An Essential Part of the Earth System |url=https://scied.ucar.edu/learning-zone/earth-system/energy-from-sun |website=Center for Science Education |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt; kaj movas la [[klimato]]n kaj [[vetero]]n de la Tero.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sun's Influence on Climate |url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691153834/the-suns-influence-on-climate |date=23a de Junio 2015 |publisher=Princeton University Press |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt;

La Suno ne havas difinitan limon, sed ĝia denseco malpliiĝas eksponenciale kun pliiĝanta alteco super la fotosfero.&lt;ref name=&quot;Beer et al, 2012-41&quot;&gt;{{Cite book |last1=Beer |first1=J. |title=Cosmogenic Radionuclides: Theory and Applications in the Terrestrial and Space Environments |url=https://books.google.com/books?id=zKA0tZg0HwEC&amp;pg=PA41 |last2=McCracken |first2=K. |last3=von Steiger |first3=R. |date=2012 |publisher=Springer |isbn=978-3-642-14651-0 |page=41}}&lt;/ref&gt; Por la celo de mezurado, la radiuso de la Suno estas konsiderita kiel la distanco de ĝia centro ĝis la rando de la fotosfero, la ŝajna videbla surfaco de la Suno.&lt;ref name=&quot;Phillips1995-73&quot;&gt;{{Cite book |last=Phillips |first=K. J. H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-39788-9 |url=https://books.google.com/books?id=idwBChjVP0gC&amp;pg=PA73 |page=73}}&lt;/ref&gt; La rondeco de la Suno estas la relativa diferenco inter ĝia radiuso ĉe sia ekvatoro, &lt;math&gt;R_\textrm{eq}&lt;/math&gt;, kaj ĉe ĝia poluso, &lt;math&gt;R_\textrm{pol}&lt;/math&gt;, nomita la [[plateco]],&lt;ref name=Meftah-2015&gt;{{Cite journal |last1=Meftah |first1=M. |last2=Irbah |first2=A. |last3=Hauchecorne |first3=A. |last4=Corbard |first4=T. |last5=Turck-Chièze |first5=S. |last6=Hochedez |first6=J.-F. |last7=Boumier |first7=P. |last8=Chevalier |first8=A. |last9=Dewitte |first9=S. |last10=Mekaoui |first10=S. |last11=Salabert |first11=D. |date=March 2015 |title=On the Determination and Constancy of the Solar Oblateness |url=http://link.springer.com/10.1007/s11207-015-0655-6 |journal=Solar Physics |language=en |volume=290 |issue=3 |pages=673–687 |doi=10.1007/s11207-015-0655-6 |bibcode=2015SoPh..290..673M |issn=0038-0938}}&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Delta_\odot = (R_\textrm{eq} -R_\textrm{pol})/R_\textrm{pol}.&lt;/math&gt;

La valoro estas malfacile mezurebla. Atmosfera misprezento signifas, ke la mezurado devas esti farita sur satelitoj; la valoro estas tre malgranda, kio signifas, ke necesas tre preciza tekniko.&lt;ref name=GoughOverview2012&gt;{{Cite journal |last=Gough |first=Douglas |date=28 September 2012 |title=How Oblate Is the Sun? |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1226988 |journal=Science |language=en |volume=337 |issue=6102 |pages=1611–1612 |doi=10.1126/science.1226988 |pmid=23019636 |bibcode=2012Sci...337.1611G |issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt;

La plateco iam estis proponita kiel sufiĉa por klarigi la perihelian precesion de Merkuro, sed Einstein proponis, ke [[Ĝenerala teorio de relativeco|ĝenerala relativeco]] povus klarigi la precesion uzante sferan Sunon.&lt;ref name=GoughOverview2012/&gt; Kiam altaj precizecaj mezuradoj de la plateco iĝis haveblaj per la Sundinamika Observatorio&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kuhn |first1=J. R. |last2=Bush |first2=R. |last3=Emilio |first3=M. |last4=Scholl |first4=I. F. |date=28a de Septembro 2012 |title=The Precise Solar Shape and Its Variability |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1223231 |journal=Science |language=en |volume=337 |issue=6102 |pages=1638–1640 |doi=10.1126/science.1223231 |pmid=22903522 |bibcode=2012Sci...337.1638K |issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt; kaj la Picard-satelito&lt;ref name=Meftah-2015/&gt; la mezurita valoro estis eĉ pli malgranda ol atendite, &lt;ref name=GoughOverview2012/&gt; 8.2 x 10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt;, aŭ 8 partoj je miliono. Ĉi tio faras la Sunon la natura objekto plej proksima al perfekta sfero.&lt;ref name=&quot;perfect sphere&quot;&gt;{{Cite web |last=Jones |first=G. |date=16a de Aŭgusto 2012 |title=Sun is the most perfect sphere ever observed in nature |url=https://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303022045/http://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |archive-date=3a de Marto 2014 |access-date=19a de Aŭgusto 2013 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; La platecvaloro restas konstanta sendepende de sunradiaj ŝanĝoj.&lt;ref name=Meftah-2015/&gt; La tajda efiko de la planedoj estas malforta kaj ne signife influas la formon de la Suno.&lt;ref name=&quot;Schutz2003&quot;&gt;{{Cite book |last=Schutz |first=B. F. |title=Gravity from the ground up |url=https://books.google.com/books?id=P_T0xxhDcsIC&amp;pg=PA98 |year=2003 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-45506-0 |pages=98–99}}&lt;/ref&gt;

== Strukturo ==
[[Dosiero:Vojagi al la suno mirinde malfacilas-scivolemo-nasa.webm|eta|Vojaĝi al la suno mirinde malfacilas - video de la jutuba kanalo Scivolemo pri la malfacileco de flugo al la suno.]]
La [[maso]] de la Suno konsistas precipe el [[hidrogeno]] (ĉirkaŭ 73%), [[heliumo]] kaj 70 aliaj [[elementoj]]. Sed la Suno estas tiel varmega (de {{Nombro|5500}} ĝis {{Nombro|15000000}} gradoj Celsiaj), ke ĉiuj elementoj tie estas en gasa stato, aŭ eĉ en plasma stato (t.e. miksaĵo de nukleoj kaj elektronoj senligaj). La [[suna maso]] estas 332 950 fojoj pli granda ol la maso de la Tero. La diametro de la Suno estas 1 400 000&amp;nbsp;km.

La Suno estas speco de granda nuklea forno. Per nuklea [[fuzio]] la Suno eligas varmon kaj lumon, kiam [[hidrogeno]] konvertiĝas en [[heliumo]]n. Sed tio estas tre longa [[procezo]]. La sciencistoj taksas, ke la Suno formiĝis antaŭ {{Nombro|4600000000}} jaroj, kaj ĝia vivo ĝis la sekvantaj grandaj ŝanĝoj daŭros 5 miliardojn da jaroj plu.

La suna [[korono]] videblas dum plena [[suna eklipso]]. Tiam [[astronomo]]j povas studi la grandajn ekflamegojn, kiuj elĵetiĝas de la suna [[kromosfero]]. Ili ankaŭ studas la [[sunmakulo]]jn, kiuj povas perturbi la terajn telekomunikadojn. (Averto: neniam rigardu rekte la Sunon!)

[[Suna protuberanco]] estas granda brila strukturo de la suna [[Atmosfero|atmosfero]], kiu komponiĝas el relative malvarma kaj densa [[plasmo]] kun [[temperaturo]] de la [[grandordo]] de {{Nombro|10000}}° [[kelvino|K]], sama grandordo kiel tiu de la suna [[fotosfero]]. Tia strukturo baniĝas en la multe pli varma kaj maldensa plasmo de la [[korono]]; ties formo estas trudita de korona [[magneta kampo]]. Tipa protuberanco havas grandon de pluraj miloj da kilometroj, kun rekordo de {{Nombro|800000}} km, kaj daŭras pluraj [[semajno]]jn aŭ [[monato]]jn. La sunaj protuberancoj vidiĝas kiel brilaj formoj kiam ili aperas ĉe la rando de la suna disko. Kiam oni vidas ilin sur fono de la fotosfero, ili aperas kontraste malhela kaj estas tiel nomataj {{J|suna filamento}}.

=== Brilo ===
La giganta kvanto de energio, kiu elradiis de la Suno de jam kvin miliardoj da jaroj estis longdaŭra enigmo por astronomoj. Kiaj energifontoj povus provizi tiom da energio dum tiom longa epoko? Se la tuta Suno konsistus el elemento [[karbono]] (pli-malpli sama materialo kiel [[terkarbo]]), ĝia brulenergio (supozante ĉeeston de [[oksigeno]]) sufiĉus nur por kelkmiloj da jaroj. Gravita energio - malrapida ŝrumpo de la Suno pro la propra pezo - povus daŭri nur 30 milionojn da jaroj.

La mistero de la suna energio solviĝis nur en la [[20-a jarcento]], kiam oni malkovris la nuklean energion. Evidentiĝis, ke la nura fonto, kiu estas sufiĉe abunda por klarigi la sunan energion, estas nuklea brulado. Kvar nukleoj de hidrogeno, la elemento plej abunda en la Suno kaj en la [[Universo]], kunfandiĝas al unu nukleo de heliumo. Tiu brulado provizas la energion de ĉiuj steloj en la &quot;ĉefa sekvenco&quot;, kiel la Suno. Kiam elĉerpiĝas la provizo de hidrogeno en la stela kerno, heliumaj nukleoj povas fuzii kaj produkti pli pezajn nukleojn kiel karbonon, [[nitrogeno]]n, [[oksigeno]]n ktp.

=== Rotacio ===
La Suno rotacias en ĉirkaŭ kvar semajnoj ĉirkaŭ sia propra akso. Tiu [[rotacio]] daŭras 25,4 tagojn ĉe la [[ekvatoro]], 27 ĝis 28 tagojn ĉe mezaj latitudoj kaj 34,4 tagojn ĉe la [[poluso]]j. Tiu daŭrodiferenco de unu &quot;tago de la Suno&quot; nomiĝas [[diferencia rotacio]] kaj estas klarigebla jam delonge per gaz- kaj [[hidrodinamiko]]. Tamen komence de la [[1990-aj jaroj]] evidentiĝis, ke la Suno rotacias sub la [[konvekto]]zono samforme en periodo de 27 tagoj. Oni ankoraŭ ne bone komprenas la evoluon de la diferencia rotacio ene de la konvektozono.

== Esploro de la Suno ==
[[Dosiero:Kiel spuri sunajn ciklojn.webm|eta|Kiel spuri sunajn ciklojn - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]]]

=== Fruaj observadoj ===
[[Dosiero:Sonne112.JPG|eta|Sunsubiro en [[Niederndorf (Freudenberg)|Niederndorf]] la [[25-an de februaro]] [[2008]].]]
Kiel la plej grava ĉielkorpo por la surtera [[vivo]], la Suno estis atente observata de [[homo]]j jam en prahistorio. [[Kultejo]]j, kiel ekzemple [[Stonehenge]], estiĝis por kalkulli la pozicion kaj la iradon de la Suno, ĉefe la momentoj de la [[solstico]]j. Oni supozas, ke eĉ pli malnovaj ejoj estis uzataj por observi la Sunon. La irado de la Suno kaj ĉefe [[suneklipso]]j estis observataj kaj dokumentataj de tre diversaj kulturoj.

Mencioj el [[Ĉinujo]] evidentigas, ke okazis forta agado de sunmakuloj. Sunmakuloj estas videblaj per la nura okulo, kiam la Suno troviĝas malalte sur la horizonto kaj kiam la sunlumo estas filtrita de la dika teratmosfero.

En la [[19-a jarcento]] oni supozis, ke la Sunon estas el [[terkarbo]], kiu brulis.{{fact}} Tamen laŭ tiu teorio la Suno povus brili nur dum ĉirkaŭ {{Nombro|6000}} jaroj.

=== Perteleskopa observado ===
[[Dosiero:FraunhoferLinesDiagram.jpg|eta|upright=1.5|La tuta spektro de la Suno en videbla lumo kun absorbolinioj. Sur tiu bildo la tuta spektro, kiu ja nur estas longa maldika bendo, estis disigitaj en pluraj strioj ordigitaj unu sub la alia. La malhelaj &quot;makuloj&quot; estas la [[spektrolinio]]j de la unuopaj ondlongecospacoj.]]
Ankaŭ en [[Eŭropo]] oni rimarkis sunmakulojn en tiu epoko, sed oni konsideris ilin &quot;atmosferajn vaporojn&quot;. Nur post la evoluo de la [[teleskopo]] oni sisteme esploris la fenomenon. En la jaro [[1610]] [[Galileo Galilei|Galilei]] kaj [[Thomas Harriot]] unuaj observis la makulojn per teleskopoj. [[Johann Fabricius]] unua priskribis ilin en [[1611]] kadre de scienca teksto.

La observatan moviĝon de la makuloj sur la sundisko li ĝuste rilatis al la memrotacio de la Suno.
En [[1619]]{{fact}} oni supozis sunventon, ĉar la vosto de [[kometo]]j ĉiam troviĝas je ties malsuna flanko.

Evidentiĝis en [[1942]], ke la suno elradias [[radioondo]]jn. En [[1949]] [[Herbert Friedman]] pruvis sunan [[Ikso-radioj|iksoradiadon]].

Laŭepoke estis konstruitaj apartaj sunobservatorioj, kiuj celis nuran esploron de la Suno.

En [[1960]] estis pruvita la vibrado de la fotosfero. Tio estis la komenco de la [[heliosismologio]], kiu studas la memvibradon de la Suno kaj deduktas de tio ĝian enan strukturon kaj procezojn.

=== Persatelita kaj perkosmosondila esploroj ===
[[Dosiero:HI6563 fulldisk.jpg|eta|maldekstra|La kromosfero de la Suno en la lumo de la [[hidrogeno|H]]-α-linio.]]
Serio de [[satelito]]j estis senditaj ĉirkaŭ la Teron por observi la Sunon. Per tiuj satelitoj oni povas esplori la ondolongecspacoj ([[ultraviola radiado]], [[ikso-radioj]]), kiuj alimaniere estas absorbitaj de la teratmosfero. Tiel ekzemple la spacstacio [[Skylab]], sendita en [[1973]], kunportis ikso-radian teleskopon.

Helpe de kosmosondiloj oni provas alproksimiĝi la Sunon por studi la proksiman ĉirkaŭon de la Suno. Tamen pro la altegaj temperaturo kaj radiado, tio estas teknike malfacilega afero. Tiel la german-usonaj sondiloj Helios sukcesis alproksimiĝi la Sunon nur je distanco de ĉirkaŭ 43,4 milionoj da kilometroj.

La kosmosondilo [[Ulysses (kosmosondilo)|Ulysses]] startigita en [[1990]] esploris la polusojn de la Suno, kiuj ne estas videblaj de la Tero, nek de satelitaj kaj kosmosondiloj troviĝantaj ĉe la planeda nivelo.
Tial Ulysses flugis unue al la planedo [[Jupitero]], kie estis ŝanĝita la vojo per aparta manovro por ke la sondilo flugu fore de la [[ekliptiko]]. De tiam ĝi jam dufoje superflugis la sunpolusojn. Per kutimaj konvenciaj raketmotoroj, sen flugo preter Jupitero, tia misio ne povus okazi.

En [[1995]] la sondilo SOHO, konstruita ĉefe de Eŭropo, startis direkte al la Suno. Ĝi troviĝas nun proksime de la [[punkto de Lagrange]] L1 kaj observas la Sunon per dek du malsamaj iloj. Ĝi sendas bildojn de la Suno ĉiutage kaj utilegas por la prognozo de sunerupcioj kaj sturmoj. En [[1998]] sekvis la satelito TRACE por aldonaj esploroj de la Suno.

En [[2001]] startis la kosmosondilo Genesis kaj trovis iom poste pozicion en la punkto de Lagrange L1 por kolekti tie dum 2,5 jaroj sondaĵojn de la sunvento por porti ilin al la Tero. Septembre [[2004]] la sondilo revenis surteren, sed pro ne malfermiĝinta paraŝuto ĝi kraŝis kaj multaj sondaĵoj detruiĝis. Iuj tamen estas esploritaj nuntempe de sciencistoj.

La [[26-an de oktobro]] [[2006]] startis la du kosmosondiloj [[STEREO]] kaj unuan fojon sendis 3-dimensian bildon de la Suno kaj de ties ĉirkaŭo. Por sukcesi tion la kosmosondiloj estas en diversaj lokoj. Je io momento de misio unu el la sondiloj poziciiĝis en la punkto de Lagrange L4, la alia en L5.

== Suna fiziko ==
{{Ĉefartikolo|Suna fiziko}}
[[Suna fiziko]] estas la branĉo de [[astrofiziko]], kiu specialiĝas pri la studo de la Suno. Ĝi traktas detalajn mezurojn, kiuj eblas nur por nia plej proksima stelo. Ĝi intersekcas kun multaj fakoj de pura fiziko, astrofiziko kaj komputiko, inkluzive de [[fluidodinamiko]], [[plasmo]]fiziko inkluzive de [[magnetofluidodinamiko]], [[sismologio]], partikla fiziko, [[atomfiziko]], stela evoluo, spektroskopio, radiativa translokigo, aplikata [[optiko]], signal-prilaborado, komputila fiziko, stela fiziko kaj suna astronomio.

{{Ĉefartikolo|Suna partikla okazaĵo}}
En [[suna fiziko]], '''suna partikla okazaĵo''', ankaŭ konata kiel ''sunenergia partikla okazaĵo'', pli koncize ''sunpartikla okazaĵo'' aŭ ''suna radiada ŝtormo'',&lt;ref&gt;Noto: Sunaj partiklaj eventoj estas malpli ofte nomataj '''sun-protonaj eventoj''' kaj '''protonaj eventoj''', ĉio grandparte en nacilingvaj publikaĵoj, en Esperanto kutime nur en diskutoj inter interesatoj, ĉar en Esperanto ekzistas malmultaj publikaĵoj pri astrofiziko.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2018SW001936 esplora artikolo ''''In Situ Data and Effect Correlation During September 2017 Solar Particle Event'' (&quot;surloka korelacio inter datumoj kaj efikoj dum sunpartikla okazaĵo de septembro 2017&quot;)] en la ĵurnalo ''Space Weather'' (Spaca Vetero), dato januaro 2019, volumo 17, numero 1, paĝoj 99–117, {{COI|10.1029/2018SW001936}}, [[bibliografia kodo]] [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019SpWea..17...99J/abstract 2019SpWea..17...99J] ({{en}})&lt;/ref&gt; estas suna fenomeno kiu okazas kiam [[partiklo]]j elsenditaj de la suno, plejparte [[protonoj]], akceliĝas aŭ en la [[atmosfero]] de la suno dum &quot;suna ekflamo&quot;, forta loka erupcio de [[elektromagneta radiado]], aŭ en [[Ekstertero|interplaneda spaco]] per [[ŝokondo]] de amasa elĵeto de [[plasmo]] el la [[korono]] en la [[heliosfero]]n. Aliaj [[atomkerno]]j kiel ekzemple [[heliumo]] kaj [[jono]]j de alta [[atomnumero]] kaj [[energio]] ankaŭ povas esti akcelitaj dum la evento. Tiuj partikloj povas penetri la magnetan kampon de la [[tero]] kaj kaŭzi partan [[jonigo]]n de la [[jonosfero]]. Energiaj protonoj estas grava radia danĝero por [[kosmoŝipo]] kaj [[Astronaŭto|astronaŭtoj]].

== Kulturaj aspektoj ==
[[Dosiero:Trundholm.jpg|eta|La [[sunĉaro de Trundholm]].]]
La Suno estas la centra kosma korpo videbla desur la tero kaj de ĝi dependas ĉiu vivo surtera. Tian ĉefan signifon jam rekonis homoj de prahistorio. Homoj jam delonge lernis la scion pri la fundamentaj periodoj, kiel la [[tago]] kaj la [[jaro]], kaj utiligis ilin.

La regula ĉiutaga kaj ĉiujara reveno de la Suno estis parte time atendata kaj alvokata per [[sunkulto|kultaj]] aŭ [[magio|magiaj]] [[rito]]j.
Ĉefe [[eklipso|sunaj eklipsoj]] timegis homojn. En la [[Ĉina imperio]] oni kredis, ke [[drako]] voris la Sunon. Per granda bruego oni provis igi la drakon rekraĉi la Sunon.

[[sumero|Sumeranoj]] reprezentis la Sunon kiel [[sundio]]n [[Utu]]. Ĉe la [[babilono|babilonanoj]] ĝi korespondis al la dio [[Ŝamaŝ]], kiu ĉiutage alpaŝis al la ĉielo kaj kies radioj ĉion malkaŝis. En la [[antikva Egiptujo]] oni adoris [[Reo]]n, nomita ankaŭ Re aŭ Re-Atum.
[[Aĥnaton]] akceptis nur la unu dion [[Atono]]n, la personigita sundisko, kaj nuligis ĉiujn aliajn egiptajn diaĵojn. En la [[Ĉina imperio]] la Suno estis [[simbolo]] por la oriento, printempo, vireco kaj naskiĝo, sed ankaŭ por la imperiestro.

La plej multaj antikvaj socioj diigis la Sunon: [[Helios]] kaj [[Apolono]] en la [[greka mitologio]], ''Sol'' en la [[romia mitologio]]. Nuntempaj [[novpaganismo|novpaganoj]] kultas ĝin kiel aspekton de la [[virdio]].{{fact}}

=== Aliaj sunaj diaĵoj ===
* [[Saulė (mitologio)|Saulė]]

== Kalendaroj ==
Homoj jam delonge lernis la scion pri la fundamentaj periodoj kiel la [[tago]] kaj la [[jaro]] kaj utiligis ilin. La Suno estas natura [[horloĝo]]; la sekvo de la [[sezono]]j estigis [[kalendaro]]jn, kiu estis gravega por kultivado. La Suno, kiel la plej videbla [[astro]], formas la bazon por multaj [[kalendaroj]], inkluzive de la okcidenta [[gregoria kalendaro]].

Nomoj de la tago [[dimanĉo]] estas ligataj kun la Suno en multaj lingvoj, inter ili la ĝermanaj (ekzemple la [[angla lingvo|angla]] ''Sunday'' kaj la [[germana lingvo|germana]] ''Sonntag'' - suntago, tago de la Suno), iuj hindaj kaj [[kelta lingvaro|keltaj]].

== Simboloj ==
[[Dosiero:Sun symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.25|maldekstra|☉]]
[[Dosiero:Sun symbol (fixed width).svg|eta|dekstra|upright=0.5|alt=☉|[[Astronomia simbolo|Simbolo astronomia kaj astrologia]] de la Suno]]
En [[alkemio]] kaj [[blazono]]-tradicio, la Suno asociiĝis al la metalo [[oro]].

En multaj tradiciaj sciaroj kaj fabeloj la Suno funkcias kiel kontraŭo aŭ komplemento de la [[Luno]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Astronomio]]
* [[Heliotropismo]]
* [[Sunsistemo]]
* [[Suna energio]]
* [[Suna fiziko]]
* [[Suna ciklo]]
* [[Suna maso]]
* [[Suna lumeco]]
* [[Korono|Suna korono]]
* [[Suna partikla okazaĵo]]
* [[Suna vento]]
* [[Suna dio]]
* [[Sunŝipo]]
* [[La Suno en la fikcio]]
* {{Q|Q3443929}}

== Proverboj ==
Ekzistas (10, kaj 3 pri la [[luno]]) pluraj [[proverbo]]j pri la Suno en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Eĉ sur la suno troviĝas makuloj.''}}
* {{citaĵo|''Post vetero malbela lumas suno plej hela.''}}
* {{citaĵo|''Se forestas la suno, sufiĉas la luno.''}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{fr}} [https://www.le-systeme-solaire.net/soleil.html Le Soleil], ([http://www.le-systeme-solaire.net/index.php Le système solaire à portée de votre souris] - ''La Sunsistemo musklake atingebla'')

{{Portalo|Astronomio}}

{{Projektoj|q=Suno|ReVo=sun}}

{{Sunsistemo}}

{{Havenda artikolo|Suno}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Flavaj nanoj]]
[[Kategorio:Lumfontoj]]
[[Kategorio:Plasma fiziko]]
[[Kategorio:Suno| ]]
[[Kategorio:Sunsistemo]]
[[Kategorio:Steloj]]</text>
      <sha1>tkd940ik82efmcuwgkju5ipnrorcepr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Star Trek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3994</id>
    <revision>
      <id>9503250</id>
      <parentid>9385378</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5961" sha1="40l9yox0pm1pap5pcae4mpxkp3e96q5" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto televida serio|Bildo=}}
'''''Star Trek''''' ([[Esperanto|Esperante]]: ''Stela Vojaĝo'') estas [[sciencfikcio|sciencfikcia]] [[televida serio|televidserio]] farita en [[Usono]] dum la [[1960-aj jaroj]]. Ĝi naskis serion de filmoj, romanojn, kaj sekvajn televidseriojn. Temas pri vojaĝo trakosma; kun [[William Shatner]] kiel la [[James Tiberius Kirk|Kapitano James T. Kirk]]. [[William Shatner]] antaŭe aktoris en [[Incubus]], la unua usona filmo en [[Esperanto]].[[Dosiero:Leonard Nimoy William Shatner Star Trek 1968.JPG|dekstra|eta|[[Leonard Nimoy]] kaj [[William Shatner]], Star Trek, 1968]]En la universo de Star Trek, [[Planedo de Klaso M]] estas tia planedo kia la tero je vetero, temperaturo, k.t.p; do teranoj povas viziti ĝin sekure.

== Televidserioj ==
{{Ĉefartikolo|Listo de epizodoj de Star Trek: The Original Series}}
Estas sep televidserioj de Star Trek:
# [[1966]]-[[1969]]: [[Star Trek: The Original Series]] (Stela Vojaĝo: La Origina Serio)&lt;br /&gt; Tiu televidserio rakontas la aventurojn de kapitano [[James Tiberius Kirk|James Kirk]], kiu travojaĝas la neesploritajn regionojn de la galaksio kun siaj kunuloj, s-ro [[Spock]] kaj s-ro [[Leonard McCoy|McCoy]]. Ofta temo estis renkontiĝo kun ekstertera vivoformo, kies fortoj pli grandas ol tiuj de la homa ŝipanaro.
# [[1987]]-[[1994]]: [[Star Trek: The Next Generation]] (Stela Vojaĝo: La Sekva Generacio)&lt;br /&gt; La nova serio ankaŭ temis pri esplorado de la galaksio, sed ankaŭ pri certaj socialaj temoj kiel drogabuso, rasismo, ktp.
# [[1993]]-[[1999]]: [[Star Trek: Deep Space Nine]] (Stela Vojaĝo: Profunda Spaco Naŭ, en la senco de ''Kosma Bazo Naŭ'')&lt;br /&gt; Tiu estis la unua en la serio bazita sur fiksita kosmostacio.
# [[1995]]-[[2001]]: [[Star Trek: Voyager]] (Stela Vojaĝo: Vojaĝanto)&lt;br /&gt; En tiu serio, la stelŝipo Voyager estas alĵetita 70,000 lumjaroj en novan sektoron de la galaksio. Tie ili renkontas strangajn planedojn, rasojn kaj situaciojn.
# [[2001]]-[[2005]]: [[Star Trek: Enterprise]]&lt;br /&gt; Okazas en la 22-a jarcento, 100 jarojn antaŭ la originala serio, kaj temas pri epoko de frua homa interagado kun eksterteruloj antaŭ la formiĝo de la Federacio.
# [[2017]]-[[2024]]: [[Star Trek: Discovery]]&lt;br /&gt; Okazas dek jarojn antaŭ la originala serio (sezonoj 1-2) kaj en la 32-a jarcento (sezonoj 3-5). La ĉefkaraktero de la serio estas Michael Burnam, ŝipano de la stelŝipo Discovery.
# [[2020]]-[[2023]]: [[Star Trek: Picard]]&lt;br /&gt; Okazas 26 jaroj post la fino de [[Star Trek: The Next Generation]].

== Animacia serio ==
Estas du animaciaj serioj de Star Trek

# [[Star Trek: The Animated Series]]
# Star Trek: Lower Decks

== Filmoj ==
Estas dek du filmoj de ''Star Trek'':

# [[Star Trek: The Motion Picture]] (Stela Vojaĝo: La Filmo [[1979]])
# [[Star Trek II: The Wrath of Khan]] (Stela Vojaĝo: La Kolerego de Khan [[1982]])
# [[Star Trek III: The Search for Spock]] (Stela Vojaĝo: La Serĉado por Spock [[1984]])
# [[Star Trek IV: The Voyage Home]] (Stela Vojaĝo: La Vojaĝo Hejmen [[1986]])
# [[Star Trek V: The Final Frontier]] (Stela Vojaĝo: La Fina Limo [[1989]])
# [[Star Trek VI: The Undiscovered Country]] (Stela Vojaĝo: La Seneltrova Lando [[1991]])
# [[Star Trek: Generations]] (Stela Vojaĝo: Generacioj [[1994]])
# [[Star Trek: First Contact]] (Stela Vojaĝo: Unua Kontakto [[1996]])
# [[Star Trek: Insurrection]] (Stela Vojaĝo: Ribelo [[1998]])
# [[Star Trek: Nemesis]] (Stela Vojaĝo: Nemezo [[2002]])
# [[Star Trek (filmo)|Star Trek]] (Stela Vojaĝo [[2009]], antaŭhistorio pri la sekvaj eventoj de la originala televida serio el la 1960-aj jaroj)
# [[Star Trek Into Darkness]] (Stela Vojaĝo en Mallumon [[2013]])
# [[Star Trek Beyond]] (Stela Vojaĝo Preter [[2016]])

== Lingvo ==
La komunikad-oficisto de la kosmoŝipo Enterprise, [[Hoshi Sato]], uzis la universalan tradukilon por inventi ''lingvokodan matricon'' kaj tiel ekestis [[universala tradukilo]]. Per ĝi la homaro lernis fine de la [[21-a jarcento]] aŭtomate traduki inter la konataj surteraj lingvoj kaj konklude venis al universala paco. La lingvoj de la [[eksterterano]]j estas iom pli malfacilaj por traduki, sed ankaŭ povas esti tradukataj aŭtomate per universala tradukilo.

== Roluloj ==
&lt;!--[[Dosiero:Uhura 2009.jpg|eta|320ra|dekstra|[[Zoë Saldaña]] kiel [[Nyota Uhura]] en la filmo de 2009 nome ''[[Star Trek (2009)|Star Trek]]''.]]--&gt;
* [[Wesley Crusher]]
* [[Pavel Ĉekov]]
* [[James Tiberius Kirk]]
* [[Leonard McCoy]]
* [[Numero Unu (Star Trek)|Numero Unu]]
* [[Jean-Luc Picard]]
* [[Christopher Pike (Star Trek)|Christopher Pike]]
* [[Janice Rand]]
* [[Montgomery Scott|Montgomery &quot;Scotty&quot; Scott]]
* [[Benjamin Sisko]]
* [[Spock]]
* [[Hikaru Sulu]]
* [[Nyota Uhura]]

== Reĝisoroj kaj aliaj teknikistoj ==
* [[James Goldstone]]
* [[Samuel A. Peeples]]

== Vidu ankaŭ ==
: [[Unuiĝinta Federacio de Planedoj|Federacio]] - [[klingono]]j - [[romulano]]j - [[ferengoj]] - [[andorianoj]] - [[kardasianoj]] - [[Dilithium]] - la [[Dominaĵo]] ''(Dominion)'' - la [[Borg]] - [[William Riker]] - [[Data]] - [[Geordi LaForge]] - [[Tasha Yar]] - [[Deanna Troi]] - [[Worf]] - [[Beverly Crusher]] - [[Quark]] - [[Kathryn Janeway]] - [[Chakotay]] - [[Tuvok]] - [[Harry Kim]] - [[B'Elanna Torres]] - [[Tom Paris]] - [[Neelix]] - [[Sep el Naŭ]] - [[Kes (Star Trek)|Kes]] - [[varpmovo]] - [[transportilo]] - [[holodeko]] - [[planedo de Klaso M]] - la [[Ĉefa Direktivo]] - [[steldato]] - la [[Kontinuo de Q]] - ''[[Enterprise|USS Enterprise]]'' - [[Stelŝiparo]] - [[Talos la 4-a]]
* {{Q|Q4246734}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|commonscat=Star Trek}}
* [http://memory-alpha.org/eo/wiki/%C4%88efpa%C4%9Do Memory Alpha] (vikio en Esperanto)

&lt;gallery&gt;
Dosiero:Sisko-Zanaq.png|Benjamin Sisko, Kapitano Sisko
&lt;/gallery&gt;

{{Star Trek}}

[[Kategorio:Star Trek| ]]
[[Kategorio:Sciencfikcio]]
[[Kategorio:Televidaj serioj]]
[[Kategorio:Filmaj serioj]]
[[Kategorio:Sciencfikciaj filmoj]]
[[Kategorio:Kosma opero]]</text>
      <sha1>40l9yox0pm1pap5pcae4mpxkp3e96q5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Satano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4001</id>
    <revision>
      <id>9503235</id>
      <parentid>9481679</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9503235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34831" sha1="oger88yqqwsz5m9ypiomiwelln1rifa" xml:space="preserve">{{Informkesto rolulo}}
'''Satano''' ([[Hebrea lingvo|hebrea]]: הַשָׁטָן ha-shatano, signifanta &quot;oponanto&quot;; [[Araba lingvo|araba]]: شيطان ŝ&lt;span&gt;''ajtano''&lt;/span&gt;, signifanta; &quot;vojerarinta&quot; aŭ iam &quot;diablo&quot;) estas ĉefulo aperanta en la tekstoj de la [[Abrahama religio|Abrahamaj religioj]]&lt;ref&gt;''Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions'', page 290, Wendy Doniger&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Leeming, David Adams (2005). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; kiu alportas [[Problemo de la malbono|malbonon]] kaj [[tento]]n, kaj estas konata kiel la trompanto kiu gvidas homecon erare.&lt;ref name=&quot;1906 Jewish Encyclopedia&quot;&gt;http://jewishencyclopedia.com/articles/13219-satan &quot;Term used in the Bible with the general connotation of &quot;adversary&quot;, being applied (1) to an enemy in war (I Kings v. 18 [A. V. 4]; xi. 14, 23, 25), from which use is developed the concept of a traitor in battle (I Sam. xxix. 4); (2) to an accuser before the judgment-seat (Ps. cix. 6); and (3) to any opponent (II Sam. xix. 23 [A. V. 22]).&lt;/ref&gt; Kelkaj religiaj grupoj instruas ke li devenis kiel [[anĝelo]] kiu elfalis for de la favoro de [[Dio]], deloganta homecon en la vojojn de [[peko]], kaj kiu havas [[Potenco (filozofio)|potencon]] en la falinta mondo (t.e., la materia mondo). En la [[hebrea Biblio]] kaj la [[Nova Testamento]], Satano estas unuavice akuzanto kaj oponanto, nepre kruela [[ento]], ankaŭ nomita la [[diablo]], kiu posedas [[Demono|demonajn]] kvalitojn.[[Dosiero:GustaveDoreParadiseLostSatanProfile.jpg|eta|284x284px|De [[Gustave Doré]], ''Ilustraĵo de Satano'', ĉefulo en ''[[Perdita Paradizo]]'' de [[John Milton]] c. 1866]]En [[Teismo|Teisma]] Satanismo, Satano estas konsiderita kiel pozitiva forto kaj dio kiu estas aŭ adorita aŭ respektita. En la [[Satanismo]] de [[Anton LaVey]], Satano estas [[metaforo]] kaj konsideriĝas teni [[Racio|raciajn]] kvalitojn.&lt;ref&gt;Contemporary Religious Satanisim: A Critical Reader, Jesper Aagaard Petersen – 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Who's ? ''&lt;/ref&gt;

== Judismo ==

=== Hebrea Biblio ===
La originala [[Hebrea lingvo|hebrea]] termino ''satano'' estas substantivo de verbo signifanta unuavice &quot;malhelpi, oponi&quot;, ĉar ĝi estas trovita en [[Nombroj]] 22:22, 1 [[Samuelo]] 29:4, [[Psalmo]]j 109:6.&lt;ref&gt;ed.&lt;/ref&gt; ''Ha-Satano'' estas tradicie tradukita kiel &quot;la akuzanto&quot; aŭ &quot;la oponanto&quot;. La senduba artikolo ''ha-'' (angla: &quot;la&quot;) estas uzita montri ke tiu ĉi estas titolo atribuita al estaĵo, kontraŭ la nomo de estaĵo. Tiel, ĉi tiu estaĵo estus nomita kiel &quot;la satano&quot;.&lt;ref&gt;Crenshaw, James L. ''Harper Collins Study Bible'' (NRSV), 1989&lt;/ref&gt;

==== La Dek tri okazoj ====
''Ha-Satano'' kun la [[Artikolo (gramatiko)|senduba artikolo]] okazas 13 fojojn en la [[Masora Biblio|Masora Teksto]], en du libroj de la hebrea Biblio: [[Libro de Ijob|Ijob]] ĉ.1–2 (10x) kaj [[Zeĥarja (libro)|Zeĥarja]] 3:1–2 (3x).&lt;ref&gt;Stephen M. Hooks – 2007 &quot;As in Zechariah 3:1–2 the term here carries the definite article (has'satan=&quot;the satan&quot;) and functions not as a ... the only place in the Hebrew Bible where the term &quot;Satan&quot; is unquestionably used as a proper name is [[Libroj de la Kronikoj|1 Chronicles 21:1]].&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Coogan, Michael D.; ''A Brief Introduction to the Old Testament: The Hebrew Bible in its context'', Oxford University Press, 2009&lt;/ref&gt;

Satano sen la senduba artikolo estas uzita en 10 okazoj, el kiuj du estas tradukitaj kiel &quot;''diabolos&quot;'' en la [[Septuaginto]] kaj &quot;''Satano''&quot; en la [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo|Versio de la Reĝo Jakobo]]:
* 1 [[Libroj de la Kronikoj|Kronikoj]] 21:1, &quot;Satano staris kontraŭ [[Israela|Israelo]]&quot; (VRJ) aŭ &quot;Kaj tie leviĝas oponanto kontraŭ [[Israelo]]&quot; (Laŭvorta Traduko de Young)&lt;ref&gt;Rachel Adelman ''The Return of the Repressed: Pirqe De-Rabbi Eliezer'' p65 &quot;However, in the parallel versions of the story in Chronicles, it is Satan (without the definite article),&quot;&lt;/ref&gt;
* Psalmo 109:6b &quot;kaj permesu ke Satano staru ĉe lia ĝusta mano&quot; (VRJ) aŭ &quot;permesu akuzanton stari ĉe lia ĝusta mano.&quot;&lt;ref&gt;Septuagint 108:6 κατάστησον ἐπ᾽ αὐτὸν ἁμαρτωλόν καὶ διάβολος στήτω ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ&lt;/ref&gt; (ESV, ktp.)
La aliaj ok okazoj de ''satano'' sen la senduba artikolo estas tradicie tradukitaj (en la [[Greka lingvo|greka]], [[Latina lingvo|latina]], kaj angla) kiel &quot;oponanto,&quot; ktp. kaj konitaj kiel homoj aŭ obeemaj anĝeloj:
* [[Nombroj]] 22:22,32 &quot;kaj la anĝelo de la LORDO staris kiel oponanto kontraŭ li.&quot;
* 32 &quot;jen, mi eliris elteni vin,&quot;
* 1 [[Samuelo]] 29:4 La [[Filistro (socio)|Filistroj]] diras: &quot;krom se li [[[Davido]]] estu oponanto kontraŭ ni&quot;
* 2 Samuel 19:22 [[Davido]] diras: &quot;[vi filoj de Zeruaia] devus tiun ĉi tagon esti oponantoj (pluraj) al mi?&quot;
* 1 Reĝoj 5:4 [[Salomono]] skribas al Hiram: &quot;estas nek oponanto nek malbono okazante.&quot;
* 1 Reĝoj 11:14 &quot;Kaj la LORDO instigis oponanton al Salomono, Hadad la Edomano&quot;&lt;ref&gt;Ruth R. Brand Adam and Eve p88 – 2005 &quot;Later, however, King Hadad 1 Kings 11:14) and King Rezon (verses 23, .&lt;/ref&gt;
* 1 Reĝoj 11:23 &quot;Kaj Dio instigis al li oponanton, Rezon la filo de Eliadah&quot;
* 25 &quot;Kaj li [Rezon] estis oponanto al Israelo por ĉiuj la tagoj de Salomono&quot;

==== Libro de Ijob ====
[[Dosiero:Blake_Book_of_Job_Linell_set_6.jpg|dekstra|eta|''La ekzameno de Ijob'', Satano verŝas pestojn sur Ijob, de [[William Blake]]]]
Ĉe la komenco de la libro, [[Ijob]] estas bona persono &quot;kiu adoris Dion kaj turnis for de malbono&quot; (Ijob 1:1) kaj sekve estis rekompencita de Dio. Kiam la anĝeloj prezentas sin mem al Dio, Satano venas ankaŭ. Dio informas al Satano pri la senkulpa kaj morala karaktero de Ijob. Inter Ijob 1:9–10 kaj 2:4–5, Satano montras ke Dio donis al Ijob ĉion iu viro povus deziri, do nature Ijob estus lojala al Dio; Satano sugestas ke la fido de Ijob disfalus se ĉio donita al li (eĉ sia sano) estis forprenita. Dio sekve donas al Satano permeson elprovi Ijob.&lt;ref&gt;''HarperCollins Study Bible'' (NRSV)&lt;/ref&gt; En la fino, Ijob restas fidela kaj sankta, kaj estas la implico ke Satano estas hontigita pro la malvenko.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Steinmann, AE. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== Dua Templo Periodo ===

==== Septuaginto ====
En la [[Septuaginto]], la hebrea ''ha-Satano'' en Ijob kaj [[Zeĥarja (libro)|Zeĥarja]] estas tradukita de la greka vorto ''diabolos'' (kalumnianto), la sama vorto en la [[Greka lingvo|greka]] Nova Testamento de kiu la angla vorto &quot;diablo&quot; estas prenita. Kie Satano estas uzita priskribi homajn malamikojn en la hebrea Biblio - kiel Hadad la Edomano kaj Rezon la Sirio - la vorto restas netradukita sed transliterita en la greko kiel ''satano'', [[neologismo]] en la greka.&lt;ref&gt;Henry Ansgar Kelly ''Satan: a biography'' 2006 &quot;However, for Hadad and Rezon they left the Hebrew term untranslated and simply said ''satan''.. in the three passages in which a supra-Human satan appears: namely, Numbers, Job, Zechariah&lt;/ref&gt;

==== Kartuŝoj de la Morta Maro kaj Pseŭdoepigrafio ====
En Ĥanaĥa [[judismo]], la koncepto de Satano kiel malamiko de Dio kaj ĉefa malbonulo inter demonoj ŝajnas esti aperinta en Juda [[pseŭdoepigrafio]] dum la [[Dua Templo]] periodo, precipe en la ''apokalipsoj.''&lt;ref name=&quot;Jackson,2&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Jackson, David R. (2004). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oxford,651&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Berlin, editor in chief, Adele (2011). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
La [[Libro de Ĥanoĥ|Libro de Ĥanaĥ]] enhavas referencojn al iu Satariel, taksiĝis ankaŭ kiel Sataniel kaj Satan'el (etimologio datiĝanta al [[Babilono|Babilona]] deveno). La literumo similas al la nomoj de siaj anĝelaj fratoj [[Ĉefanĝelo Miĥaelo|Mikaelo]], [[Rafael]], Uriel kaj [[Ĉefanĝelo Gabrielo|Gabrielo]], antaŭ ol li [[Falintaj anĝeloj|falis de Ĉielo]].

La Dua Libro de Ĥanaĥ, ankaŭ nomita la ''Slava Libro de Ĥanaĥ'', enhavas referencojn al Rigardanto (Grigori) nomita Satanael.&lt;ref&gt;2 Enoch 18:3.&lt;/ref&gt; Ĝi estas [[Pseŭdoepigrafio|pseŭdoepigrafia]] teksto de necerta dato kaj nekonata verkeco. La teksto priskribas Satanael kiel la princon de la anĝeloj kiuj estis elĵetitaj de Ĉielo kaj malbonan spiriton kiu sciis la malsamon inter &quot;sanktema&quot; kaj &quot;pekema&quot;.&lt;ref&gt;&quot;And I threw him out from the height with his angels, and he was flying in the air continuously above the bottomless&quot; – 2 Enoch 29:4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;The devil is the evil spirit of the lower places, as a fugitive he made Sotona from the heavens as his name was Satanail, thus he became different from the angels, but his nature did not change his intelligence as far as his understanding of righteous and sinful things&quot; – 2 Enoch 31:4&lt;/ref&gt; Simila rakonto estas trovita en la libro de [[Libro de Ĥanoĥ|1 Ĥanaĥ]]; tamen, en tiu libro, la gvidanto de la falintaj anĝeloj estas nomita Semjaza.

En la [[Libro de la Saĝo]], la diablo estas reprezentita kiel la estaĵo kiu portis morton al la mondo.&lt;ref&gt;See [http://books.google.com/books?id=TR0iC8EVUT0C&amp;lpg=PA120&amp;ots=lxUhG5NbYP&amp;dq=satan%20book%20of%20wisdom&amp;pg=PA27#v=onepage&amp;q=devil%20death&amp;f=false The Book of Wisdom: With Introduction and Notes, p. 27, ''Object of the book'', by A. T. S. Goodrick].&lt;/ref&gt;

En la [[Libro de la Jubileoj|Libro de Jubilejoj]], Mastema (juda anĝelo) persvadas Dion elprovi [[Abraham]] per la [[Bestofero|ofero]] de sia filo, [[Isaako]]. Li estas identa al Satano kaj nome kaj nature.&lt;ref&gt;[ Introduction to the Book of Jubilees, ''15. ''&lt;/ref&gt;

=== Rabena Judismo ===
En Judismo, Satano estas termino uzita ekde ĝiaj plej fruaj bibliaj kuntekstoj por aludi ''homan oponanton.''&lt;ref&gt;Based on the [[Ekzegezo|Jewish exegesis]] of 1 Samuel 29:4 and 1 Kings 5:18 – [http://books.google.com/books?id=hKAaJXvUaUoC&amp;pg=PA651&amp;lpg=PA651&amp;dq=Berlin+Grossman%22misinterpretation+of+is%22&amp;source=bl&amp;ots=d8F76bcDpU&amp;sig=NjFhmaLG71fErwgVMcTV0rT-gDI&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=yvwEUMupK8fs2QXJ17yaBQ&amp;ved=0CDYQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Berlin%20Grossman%22misinterpretation%20of%20is%22&amp;f=false Oxford dictionary of the Jewish religion, 2011, p. 651] &quot;Satan is rarely mentioned in tannaitic literature; later, chiefly Babylonian, aggadah enlarges the scope of his influence and activities.&lt;/ref&gt; Foje, la termino estis uzita sugesti ''malbonan influon'' kontraŭ homoj, kiel en la [[Ekzegezo|Juda ekzegezo]] de la Jetzer hara (&quot;malbona inklino&quot; Genezo 6:5). La &quot;nerestanta spirito&quot; de Mikajĥu en 1 Reĝoj 22:22 estas foje rilatita. Tiel, Satano estas personigita kiel karaktero en tri malsamaj lokoj de la [[Tanaĥo|Tenaĥo]], servante kiel akuzanto (Zeĥarja 3:1–2), deloganto (1 Kronikoj 21:1) aŭ ĉiela persekutanto kiu estas &quot;inter la filoj de Dio&quot; (Job 2:1). En ajna kazo, Satano estas ĉiam sub la potenco de Dio, havanta rolon en la dia plano. Satano estas malofte menciita en Tanaĥa literaturo, sed estas trovita en Babilona agadot.&lt;ref name=&quot;Oxford,651&quot;/&gt;

En mezepoka judismo, la Rabenoj malakceptis ĉi tiujn Enokajn literaturajn laborojn de la [[Biblia kanono]], farante ĉiun provon forigi ilin.&lt;ref name=&quot;Jackson,2&quot;/&gt; Tradiciistoj kaj filozofiistoj en mezepoka judismo sekvis [[Natura teologio|racian teologion]], malakceptante ajnan kredon je falintaj anĝeloj kaj vidante [[Problemo de la malbono|malbonon]] kiel abstraktan aferon.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Bamberger, Bernard J. (2006). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; La Jetzer hara (&quot;malbona inklino&quot; [[Genezo]] 6:5) estas  pli ofta devizo por malbono en rabenaj tekstoj. Rabena esplorado en la [[Libro de Ijob]] ĝenerale sekvas la [[Talmudo]]n kaj skribojn de [[Maimonido]] por identigi la &quot;Oponanton&quot; en la prologo de Ijob kiel metaforon.&lt;ref&gt;Robert Eisen Associate Professor of Religious Studies George Washington University ''The Book of Job in Medieval Jewish Philosophy'' 2004 p120 &quot;Moreover, Zerahfiiah gives us insight into the parallel between the Garden of Eden story and the Job story alluded to ... both Satan and Job's wife are metaphors for the evil inclination, a motif Zerahfiiah seems to identify with the imagination.&quot;&lt;/ref&gt;

En [[Ĥasidismo]], la [[Kabalo]] prezentas Satanon kiel agenton de Dio kies funkcio estas tenti unu en [[peko]]n, tiam turni sin ĉirkaŭ kaj akuzi la pekanton. La [[Ĥasidismo|Ĥasidismaj Judoj]] de la 18a jarcento asociis ha-Satanon kun ''[[Baalo|Baal Davar]]''.&lt;ref&gt;The Dictionary of Angels&quot; by Gustav Davidson, © 1967&lt;/ref&gt;

== Dualismo kaj Zaratuŝtrismo ==
Iuj esploristoj vidas kontakton kun religia [[dualismo]] en [[Babilono]], kaj frua [[Zaratuŝtrismo]] aparte, kiel influitaj de judismo de la [[Dua Templo]] periodo, kaj sekve, frua [[kristanismo]].&lt;ref&gt;Jeffrey Burton Russell, ''The Devil: Perceptions of Evil from Antiquity to Primitive ...1977, page 102 &quot;This conflict between truth and the lie was one of the main sources of Zarathushtra's dualism: the prophet perceived Angra Mainyu, the lord of evil, as the personification of the lie. ''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Peter Clark, ''Zoroastrianism: An Introduction to Ancient Faith'' 1998, page 152 &quot;There are so many features that Zoroastrianism seems to share with the Judeo-Christian tradition that it would be difficult to .&lt;/ref&gt; Posta evoluado de Satano kiel &quot;trompanto&quot; havas paralelojn kun la malbona spirito en Zaratuŝtrismo, sciita kiel [[Angra Mainju|la Mensogo]], kiu direktas fortojn de mallumo.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Winn, Shan M.M. (1995). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Kristanismo ==
[[Dosiero:Ary_Scheffer_-_The_Temptation_of_Christ_(1854).jpg|dekstra|eta|La Diablo prezentita en ''La Tento de Kristo'', de Ary Scheffer, 1854]]
Satano estas tradicie identigita kiel la [[Serpento (simbolo)|serpento]] (kiel li estis en judismo) kiu tentis [[Eva]]n manĝi la [[Malpermesita frukto|malpermesitan frukton]]. &lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt; http://jewishencyclopedia.com/articles/13219-satan.&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ASatan&amp;rft.genre=book&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fjewishencyclopedia.com%2Farticles%2F13219-satan&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Tiel Satano ofte estas prezentita kiel serpento. Kristana konsento kun tio ĉi povas esti trovita en la verkoj de [[Justino Martiro|Justin Martyr]], en ĉapitroj 45 kaj 79 el ''Dialogo kun Trypho (angle: Dialogue with Trypho)'', kie Justin identigas Satanon kaj la serpenton.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Kelly, Harry Ansgar (2007).&lt;/ref&gt; Aliaj fruaj [[Patroj de la Eklezio|preĝejaj patroj]] menciontaj ĉi tiun identigon inkluzivas [[Teofilo el Antioĥio|Teofilo]] kaj [[Tertuliano]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

Ekde la kvara jarcento, [[Demono Lucifero|Lucifero]] estas foje uzita en [[kristana teologio]] aludi al Satano, konsekvence identigi la falintan &quot;filon de la tagiĝo&quot; de [[Jesaja]] 14:12 kun la &quot;akuzanto&quot; de aliaj ĉapitroj en la Malnova Testamento.[Citaĵo deviĝas]
[[Dosiero:Inferno Canto 34 (148619628).jpg|maldekstra|eta|Satano kiel prezentita en la Naŭa Cirklo de Geheno en ''[[La Divina Commedia|Fajrego]]'' de [[Dante Alighieri]], ilustrita de [[Gustave Doré]]]]
Por la plejparto da kristanoj, Satano taksas kiel anĝelo kiu ribelis kontraŭ Dio. Lia celo estas gvidi homojn for de la amo de Dio; aŭ, alidirite, gvidi ilin al malbono.[Citaĵo devis]

En la Nova Testamento li estas nomita &quot;la reganto de la demonoj&quot; (Mateo 12:24), &quot;la reganto de la mondo&quot; kaj &quot;la dio de ĉi tiu mondo&quot; (2 Kor 4:4). La Libro de Apokalipso priskribas kiel Satano estis elĵetita de Ĉielo, havante &quot;grandan koleron&quot; kaj kondukante militon kontraŭ &quot;tiuj kiuj obeas la ordonojn de Dio&quot;. Fine, Satano estos ĵetita en la lagon de fajron.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;nourlexpansion nowrap&quot;&gt;[http://www.biblegateway.com/passage/?search=Revelation+20%3A10&amp;version=ESV Revelation 20:10]&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;nourlexpansion nowrap&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

La frua kristana eklezio renkontis kontraŭstaron de paganoj kiel Celsus, kiu asertis ke &quot;ĝi estas blasfemo...Diri ke la plej granda Dio...Havas oponanton kiu limigas lian kapaciton fari bonon&quot; kaj diris ke kristanoj &quot;malsankte disigas la reĝlandon de Dio, kreante ribelon en ĝi, kvazaŭ estus oponantaj frakcioj ene de la diejo, inkluzive unu kiu estas malamika al Dio&quot;.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Origen. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== Teminaro ===
En [[kristanismo]], estas multaj sinonimoj por Satano. La plej ofta angla sinonimo por &quot;Satano&quot; estas &quot;[[diablo]]&quot;, kiu devenas de [[Meza angla lingvo|Meze angla]] ''devel'', de [[Anglosaksa lingvo|Anglosaksa]] ''dēofol'', kiu siavice reprezentas fruan [[Ĝermana lingvaro|ĝermanan]] pruntante de [[Latina lingvo|latina]] ''diabolus'' (ankaŭ la fonto de &quot;diabla&quot;). Ĉi tiu siavice estis pruntita de [[Greka lingvo|greka]] ''diabolos'' por &quot;[[Kalumnio|kalumnianto]]&quot;, de ''diaballein'' &quot;kalumnii&quot;: ''dia-'' &quot;trans, tra&quot; + ballein &quot;ĵetegi&quot;.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.bartleby.com/61/94/D0179400.html &quot;American Heritage Dictionary: Devil&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080906113917/http://www.bartleby.com/61/94/D0179400.html |date=2008-09-06 }}&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; En la Nova Testamento, &quot;Satano&quot; okazas pli ol 30 fojojn en frazoj apud ''diabolos (''kalumnianto) aludante al la sama persono aŭ afero kiel Satano.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;nourlexpansion nowrap&quot;&gt;[http://www.biblegateway.com/passage/?search=Revelation+12%3A9&amp;version=ESV Revelation 12:9]&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;nourlexpansion nowrap&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

[[Belzebubo]], signifante &quot;Lordon de Muŝoj&quot;, estas la malestima nomo donita en la hebrea Biblio kaj Nova Testamento al [[Filiŝtoj|Filiŝta]] dio kies originala nomo estis rekonstruita kiel plej verŝajne &quot;[[Baalo|Ba'al]] Zabul&quot;, signifanta &quot;Baal la Princo&quot;.&lt;ref&gt;[http://books.google.com.au/books?id=yCkRz5pfxz0C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=dictionary+of+deities+and+demons+in+the+bible&amp;source=bl&amp;ots=aFuwiVr__w&amp;sig=dgryS2h8rvfnVFSI1tdAHwDWl50&amp;hl=en&amp;ei=mP09TdbpGcPBcYit3IUH&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=9&amp;ved=0CFwQ6AEwCA#v=onepage&amp;q=Baalzebub&amp;f=false K. van der Toorn, Bob Becking, Pieter Willem van der Horst, ''Baalzebub'', &quot;Dictionary of deities and demons in the Bible&quot;, p. 155]&lt;/ref&gt; Ĉi tiu [[Vortŝerco|vortludo]] estis poste uzita aludi ankaŭ al Satano.

La [[Apokalipso de Johano]] dufoje mencias &quot;la [[Drako (mitologio)|drakon]], tiu antikva serpento, kiu estas nomita la diablo kaj Satano&quot; (12:9, 20:2). La Apokalipso de Johano ankaŭ mencias &quot;la trompanton&quot;, de kiu devenas la ofta finomo &quot;la granda trompanto&quot;.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;B. W. Johnson (1891). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Islamo ==
''Ŝajtano'' (شيطان) estas la ekvivalento de Satano en [[islamo]]. Kvankam Ŝajtano (شيطان, de la radiko &lt;span class=&quot;Unicode&quot;&gt;šṭn شط⁬ن&lt;/span&gt;) estas [[adjektivo]] (signifante &quot;vojerarinta&quot; aŭ &quot;malproksima&quot;, foje tradukita kiel &quot;diablo&quot;) kiu povas esti aplikita al ambaŭ [[viro]] (&quot;al-ins&quot; الإنس) kaj [[Ĝino (spirito)|Ĝino]]: [[Ibliso]] (&lt;small&gt;araba prononco&lt;/small&gt;: &lt;span class=&quot;IPA&quot; title=&quot;Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)&quot;&gt;[ˈibliːs]&lt;/span&gt;) estas la propra nomo de la Diablo kiu estas menciita en la [[Korano|Korana]] rakonto de [[Genezo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.themystica.org/mystica/articles/i/iblis.html |titolo=Iblis |alirdato=2015-10-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130615010419/http://www.themystica.org/mystica/articles/i/iblis.html |arkivdato=2013-06-15 }}&lt;/ref&gt; Laŭ la Korano, Ibliso (la [[Araba lingvo|araba]] nomo uzita) malobeis ordon de [[Alaho]] riverenci al Adamo kaj konsekvence Ibliso estis ĵetita de Ĉielo. Tamen, al li Dio donis senpremiĝon de plua puno ĝis la tago de juĝo.

Etimologie, Ibliso signifas &quot;la urĝulon (de la kompato de Dio)&quot; en la araba. Tiel, la nomo &quot;Ibliso&quot; povas esti vidita kiel moknomo donita al Satano post kiam falinte de Graco. Kelkaj islamaj scienculoj hipotezis ke la vera nomo de Satano antaŭ falado estis [[Azazelo]]. Laŭ la [[Libro de Ĥanoĥ|Libro de Ĥanaĥ]] kaj la [[Talmudo]], Azazel estis la ĉefulo de la falintaj anĝeloj kiu malobeis Dion per sekskuniĝi kun virinoj kaj instrui magion kaj armilojn al homaro, kondukante al la biblia inundo de [[Noa]].

Laŭ la [[Korano]], Dio kreis Satanon, kune kun ĉiujn de la aliajn [[Ĝino (spirito)|ĝinojn]], el &quot;senfuma fajrego&quot;. La primara karakterizaĵo de la Diablo, krom orgojlo, estas ke li havas neniun potencon krom la potencnon ĵeti malbonajn sugestojn en la korojn de viroj kaj virinoj. La Korano diras ke Satano estis inter la anĝeloj kiujn Dio ordonis riverenci al Adamo post sia nasko; ĝi diras en 18:50:&lt;blockquote&gt;Memoru, kiam Ni diris al la anĝeloj: &quot;Surgenuiĝu antaŭ Adamo,&quot; kaj ili ĉiuj surgenuiĝis krom Ibliso. Li estis unu el la Ĝinoj, do li malobeis la ordonon de sia Sinjoro. Ĉu vi nun volas preni lin kaj lian idaron kiel amikojn anstataŭ Min, kvankam ili estas viaj malamikoj? Malbonega estas la interŝanĝo por la malbonfarantoj!&lt;/blockquote&gt;Ĉu Satano estis efektive anĝelo aŭ  Ĝino kiun Dio levis al la anĝela asembleo estas afero de debato inter islamaj esploristoj. Iuj esploristoj, kiel Ibn Abbas, kredas ke Satano estis efektive anĝelo kiun Dio kreis el fajro. Li estis la plej adorema kaj sperta de anĝeloj. Tiel, kiam la Korano identigas Satanon kiel Ĝinon, ĝi signifas ke li apartenis al klaso de fajraj bestoj nomitaj Ĝinoj, klaso kiu enhavas ambaŭ ĉielajn Ĝinojn (fajrajn anĝelojn) kaj surterajn (ordinarajn) Ĝinojn.&lt;ref&gt;Tafsir al-Qur'an al-adhim (Interpretation of the Great Qur'an) - Ibn Kathir - commentary of surat al baqarah&lt;/ref&gt; Tia ideo estas elvokiva de la biblia [[serafo]], rango de anĝeloj aspektantaj kiel brulanta fajro. Longe antaŭ ol Adamo estis kreita, laŭ certaj tradicioj, surteraj ĝinoj vagis la teron kaj disvastigis korupton sur ĝin. Dio sendis armeon de anĝeloj sub la estrado de Satano kontraŭ ili. Post lia venko, la egoismo de Satano kreskis; li taksis sin mem la plej bona ol iu ajn alia besto kaj tial la plej ŝatata de Dio. La kreado de viro kaj la ordo al la anĝeloj de Dio reverenci al viro estis frapo al la fiero de Satano. Kvankam ĉiuj la anĝeloj obeis Dion kaj riverencis al Adamo, Satano malobeis, fiere dirante 38:76:&lt;blockquote&gt;Li respondis: &quot;Mi estas supera al li. Vi kreis min el fajro kaj lin el argilo.&quot;&lt;/blockquote&gt; Konsekvence, Dio elpelis Satanon de Ĉielo. La lasta promeso de Satano estis allogi homaron en nekredemon kaj malbonon kiel ago de venĝo kontraŭ iliaj patro, Adamo.&lt;ref&gt;The Beginning and the End - Ibn Kathir - Volume I&lt;/ref&gt; Ankaŭ, iuj esploristoj nomas Satanon &quot;La Pavo de Anĝeloj&quot;.&lt;ref&gt;Adapted from http://islamqa.info/ar/8976&lt;/ref&gt;

Aliflanke, aliaj esploristoj kredas ke estas neniaj estaĵoj kiel ĉielaj Ĝinoj aŭ fajraj anĝeloj, kaj tiel Satano ne estis anĝelo. Li estis  Ĝino kiun Dio levis al Ĉielo kiel rekompenco por lia adoro kaj justeco. Tio ĉi klarigas kiel Satano rifuzis la ordon de Dio, ĉar anĝeloj ne havas liberan volon; ili (anĝeloj) obeas la ordojn de Dio sen pridemandante aŭ plendante. Koncerne la anĝeloj, ili riverencis al Adamo montri sian omaĝon kaj obeemon al Dio. Tamen, Satano estis malcedema en lia vido ke viro estas malsupera al si. Ankaŭ, Satano - malsame ol anĝeloj - havis la kapablecon libere elekti kaj elektis ne obei Dion. Pro tiuj kialoj Dio elpelis lin, kaj por tiu konsekvenco Satano kulpigis homecon. Hasan de Basra, eminenta islama teologo kiu vivis en la 7a jarcento K.E., estis citita kiel dirado: &lt;blockquote class=&quot;&quot;&gt; &quot;Ibliso ne estis anĝelo eĉ dum la tempo de palpebrumo. Li estas la deveno de Ĝinoj kiel Adamo estas de Homaro.&quot;&lt;ref&gt;The Beginning and the End - Ibn Kathir - Volume I, also the Koranic commentary of the same author&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Estis post la malobeo de Satano kontraŭ Dio ke la titolo de &quot;Ŝajtano&quot; estis donita al li, nomo kiu povas esti malglate tradukita kiel &quot;Malamiko&quot;, &quot;Ribelulo&quot;, &quot;Malbono&quot; aŭ &quot;Diablo&quot;. Do Ŝajtano asertas ke, se la puno por sia malobeo estas esti prokrastita ĝis la Tago de Juĝo, do li allogos multe da idaroj de Adamo for de la rekta vojo dum sia periodo de ripozo.&lt;ref&gt;&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[Korano|Quran]]&amp;nbsp;[http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/017-qmt.php#017.062 17:62] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160523003706/http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/017-qmt.php#017.062 |date=2016-05-23 }}&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt; Dio akceptas la asertojn de Ibliso kaj garantiis rekompenci Ibliso kaj liajn adeptojn per Gehen-fajro. Por ke elprovi homaron kaj Ĝinojn egale, [[Alaho]] permesis Ibliso vagi la teron provi konverti aliajn for de siaj vojoj.&lt;ref&gt;&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[Korano|Quran]]&amp;nbsp;[http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/017-qmt.php#017.63–64 17:63–64] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160523003706/http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/017-qmt.php#017.63–64 |date=2016-05-23 }}&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt; Li estis sendita al tero kune kun [[Adamo kaj Evo]], kaj eventuale allogis ilin manĝi la frukton de la [[Arbo de la sciado pri la bono kaj la malbono|malpermesita arbo]].&lt;ref&gt;&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[Korano|Quran]]&amp;nbsp;[http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/007-qmt.php#007.20–22 7:20–22] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130707130546/http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/007-qmt.php#007.20–22 |date=2013-07-07 }}&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt;

=== Sufiisma vido de Satan ===
[[Sufiismo]] instruas ke homoj devus ami Dion sen atendi ion ajn retroe.&lt;ref&gt;Adapted from ''A History of God'', Karen Armstrong&lt;/ref&gt; Sekve, nerevenita amo estas rigardita de Sufiistoj kiel tiun perfektan tipon de amo ĉar la deziranto atendas nenion retroe. Tiel, kelkaj Sufiistoj vidas Satanon kiel la paradigmo de amo kaj la perfekta amanto.&lt;ref&gt;Adapted from ''No god but God'', Reza Aslan&lt;/ref&gt; Malgraŭ la tradicia interpreto de la falo de Satano de Graco kiel ago de troa fiero kaj ribelo kontraŭ Dio, kelkaj Sufiisto vidas ĝin kiel ago de mem-ofero por la amo de Dio. Satano rifuzis riverenci al Adamo pro sia nefleksebla monoteismo kaj sindediĉo; li rifuzis levigi ion ajn aŭ iun ajn krom Dion. [[Algazelo|Al-Ghazali]], bon-konata mezepoka Sufiismo-islama teologo, rakontas: &lt;blockquote class=&quot;&quot;&gt;Renkontante [[Ibliso]]n sur la deklivoj de Sinajo, Moseo salutis lin kaj demandis, “O Ibliso, kial vi ne riverencas antaŭ Adamo?” Ibliso respondis, “Ĉielo malpermesas ke iu ajn adoru ion ajn sed la Unu. […] Ĉi tiu komando estis testo.”&lt;ref&gt;''&quot;The Greater Satan&quot;'', Javad Nurbakhsh&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;journeytothesea.com&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://journeytothesea.com/disobedience-iblis-sufism/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-10-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150928022550/http://journeytothesea.com/disobedience-iblis-sufism/ |arkivdato=2015-09-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt; Satano kredis ke Dio ordonis lin riverenci al Adamo elprovi sian amon por li. Satano devus daŭrigi sian amon por Dio ĉe ajna kosto. Do, eĉ se la kosto de la rifuzo de Satano riverenci al Adamo estas fali de Graco, li devus procedi per ĝi pro sia senkondiĉa amo por Dio.&lt;ref name=&quot;journeytothesea.com&quot;/&gt; Abdul Karim Jili, islama Sufiisma sanktulo, kredas ke post la Tago de Juĝo, Geheno ĉesos ekzisti kaj Satano revenos al la servo de Dio kiel unu el liaj kar-memoraj anĝeloj.&lt;ref&gt;''Al insan Al Kamel'' (the perfect human), Abdul Karim Jili&lt;/ref&gt;

== Jezidoj ==
Alternativa nomo por la ĉefa diaĵo en la ĝenerale [[Hindeŭropa lingvaro|Indo-eŭropa]] panteono de la [[Jezidoj]], [[Melek-Taŭso|Melek Taŭso]], estas Ŝajtano.&lt;ref&gt;Drower, E.S. The Peacock Angel.&lt;/ref&gt; Tamen, anstataŭ ol esti Satana, Jezidismo povas esti komprenita kiel restaĵo de  antaŭ-islama [[Mezoriento|Mezorienta]] Indo-eŭropa religio kaj/aŭ  ghulat [[Sufiismo|Sufiisma]] movado fondita de [[Adi ibn Musafir|Shaykh Adi]]. Male, la simileco inter Melek Taŭso kaj la diaĵo konata kiel Satano je kiu kredas kristanoj kaj islamanoj estas bone notita de scienculoj kaj esploristoj. La konekto al Satano, originale farita de islamanoj, allogis la intereson de 19-jarcentaj [[Eŭropo|eŭropaj]] vojaĝantoj kaj esoteraj verkistoj.

== Bahaa Kredo ==
En la [[Bahaa Kredo]], ''Satano'' ne estas konsiderita sendependa malbona potenco kiel li estas en kelkaj fidoj, sed signifas la ''pli malaltan naturon'' de homoj. `[[`Abdu'l-Bahá|Abdu'l-Bahá]] klarigas: &quot;Ĉi tiu pli malalta naturo en viro estas simbolita kiel Satano — la malbona egoismo en ni, ne malbona famulo ekster ni.&quot;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;[[`Abdu'l-Bahá|ʻAbduʾl-Bahá]] (1982) [1912]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Psmith&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Smith, Peter (2000). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Ĉiuj aliaj malbonaj spiritoj priskribitaj en diversaj fidaj tradicioj—kiel [[falintaj anĝeloj]], demonoj kaj tiel plu—estas ankaŭ metaforoj por la bazaj karakteraj trajtoj kiujn homo povas akiri kaj montri kiam li turnas for de Dio.&lt;ref name=&quot;Psmith112&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Smith, Peter (2008). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Satanismo ==
En Satanismo, du gravaj tendencoj ekzistas, teisma Satanismo kaj ateisma Satanismo, ambaŭ havante malsamajn vidojn koncerne al la esenco de Satano.&lt;div&gt;'''''Plena artikolo: [[Satanismo]]'''''&lt;/div&gt;

=== Teisma Satanismo ===
Teisma Satanismo, ĝenerale nomita &quot;diabol-adoro&quot;, asertas ke Satano estas  reala [[diaĵo]] aŭ forto meritanta adoron, kiun individuoj povas kontakti kaj peti, kaj kiu reprezentas loze filiiĝitaj aŭ sendependaj grupoj kaj societoj kiuj tenas la kredon ke Satano estas [[Diablo|vera ento]]&lt;ref name=&quot;mlo_interview&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.angelfire.com/extreme/slayermagazine/interview_mlo2.html &quot;Interview_MLO&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; anstataŭ [[metaforo]].&lt;ref&gt;http://www.bbc.com/news/magazine-29448079&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Partridge, Christopher Hugh (2004). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Satanism and Demonology'', by Lionel &amp; Patricia Fanthorpe, Dundurn Press, 8 Mar 2011, [http://books.google.com/books?id=vXs7AgAAQBAJ&amp;lpg=PT74&amp;dq=Theistic%20satanism&amp;pg=PT74#v=onepage&amp;q&amp;f=false p. 74, &quot;If, as theistic Satanists believe, the devil is an intelligent, self-aware entity.]&lt;/ref&gt;

Inter ne-Satanistoj, multe da moderna Satana folkloro ne devenas de la kredoj aŭ praktikoj de teismaj aŭ ateismaj Satanistoj, sed estas miksaĵo de mezepokaj kristanaj folkloraj kredoj, politikaj aŭ sociologiaj konspiro-teorioj, kaj nuntempaj urbaj legendoj.&lt;ref&gt;''Cinema of the Occult: New Age, Satanism, Wicca, and Spiritualism in Film'', Carrol Lee Fry, Associated University Presse, 2008, [http://books.google.com/books?id=LylaC3ZxSbAC&amp;lpg=PA93&amp;dq=satanic%20lore%20christian%20urban%20legends&amp;pg=PA92#v=onepage&amp;q&amp;f=false pp. 92–98]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EncycUrbLeg&quot;&gt;''Encyclopedia of Urban Legends, Updated and Expanded Edition'', by Jan Harold Brunvand, ABC-CLIO, 31 Jul 2012 [http://books.google.com/books?id=ubT7rPmPdpoC&amp;lpg=PT555&amp;dq=satanic%20lore%20christian%20urban%20legends&amp;pg=PT694#v=onepage&amp;q&amp;f=false pp. 694–695]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ellis&quot;&gt;Raising the Devil: Satanism, New Religions, and the Media'', by Bill Ellis, University Press of Kentucky [http://books.google.com/books?id=oLcqlypMCe8C&amp;lpg=PA303&amp;dq=satanic%20lore%20christian%20urban%20legends&amp;pg=PA125#v=onepage&amp;q&amp;f=false p. 125] In discussing myths about groups accused of Satanism, &quot;...such myths are already pervasive in Western culture, and the development of the modern &quot;Satanic Scare&quot; would be impossible to explain without showing how these myths helped organize concerns and beliefs&quot;. ''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SatAm&quot;&gt;''Satan in America: The Devil We Know'', by W. Scott Poole, Rowman &amp; Littlefield Publishers, 16 Nov 2009, [http://books.google.com/books?id=UdppzaWFREgC&amp;lpg=PA42&amp;dq=satan%20physical%20panic&amp;pg=PA42#v=onepage&amp;q&amp;f=false pp. 42–43]&lt;/ref&gt; Ekzemplo estas la Satana Rita Fitrakto timigo de la 1980aj jaroj — komencante kun la memoraĵo ''Michelle Memoras'' (angle: ''Michelle Remembers'')— kiu prezentis Satanismon kiel vastan [[Konspira teorio|konspiron]] de elitoj kun kutima deziro por [[Mistraktado de infanoj|infana fitrakto]] kaj [[homa ofero]].&lt;ref name=&quot;EncycUrbLeg&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ellis&quot;/&gt; Ĉi tiu varo ofte priskribas Satanon kiel estaĵon kiu fizike enkorpiĝas ricevi adoron.&lt;ref name=&quot;SatAm&quot;/&gt;

=== Ateisma Satanismo ===
Ateisma Satanismo, plej ofte nomita LaVeja Satanismo, asertas ke Satano ne ekzistas kiel laŭvorta enkorpigita diaĵo, sed anstataŭ kiel [[simbolo]] de [[fiero]], [[libido]], [[libereco]], klerismo, [[Saĝo|pura saĝeco]] kaj de [[kosmo]] kiun Satanistoj perceptas kiel trapenetrita kaj instigita de fortoj al kiuj estis donitaj multaj nomoj de homoj dum la kurso de tempo. Al adeptoj, Satano ankaŭ servas kiel koncipa kadro kaj ekstera metafora projekcio de la plej alta potencialo de la Satanisto.&lt;ref&gt;name=&quot;altreligion.about.com&quot;&gt;http://altreligion.about.com/od/alternativereligionsaz/a/satanism.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150405143547/http://altreligion.about.com/od/alternativereligionsaz/a/satanism.htm |date=2015-04-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.churchofsatan.com/Pages/WhatTheDevil.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.churchofsatan.com/Pages/_FAQ03.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.churchofsatan.com/home.html] [https://web.archive.org/web/20120701104244/http://www.churchofsatan.com/home.html Archived]&lt;span&gt; July 1, 2012 at the &lt;/span&gt;Wayback Machine&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.churchofsatan.com/Pages/ChaplainsHandbook.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Contemporary religious Satanism: a critical anthology'', page 45, Jesper Aagaard Petersen, 2009&lt;/ref&gt;

En lia eseo &quot;Satanismo: La Timita Religio&quot;, la nuna Alta Pastro de la [[Kirko de Satano]], [[Peter H. Gilmore]], plue eksplikas ke &quot;...Satano estas simbolo de Viro vivante kiel sia fierema, libida naturo postulas. La realaĵo malantaŭ Satano estas simple la malluma evolua forto de [[entropio]] kiu trapenetras ĉion de naturo kaj provizas la motivitecon por transvivado kaj reproduktado en ĉiuj vivaj aferoj. Satano ne estas konscia estaĵo adorota, sed rezervujo de potenco spilota de volo en ĉiu homo&quot;.&lt;ref&gt;http://churchofsatan.com/satanism-the-feared-religion.php&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q3950744}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj|ReVo=satan}}
* [http://www.newadvent.org/cathen/04764a.htm Katolika Encyclopedia — &quot;Diablo&quot;]
* [http://www.jewishencyclopedia.com/articles/13219-satan Juda Encyclopedia — &quot;Satan&quot;]
* [http://www.sacred-texts.org La Interreta Sankta Teksta Arkivo] gastigas tekstojn—skribojn, literaturon, kaj sciencajn laborojn - pritemantajn Satanon, Satanismon, kaj rilatitajn religiajn aferojn
* [http://www.churchofsatan.com/satanism-the-feared-religion.php Satanismo: La Timita Religio]: Eseo de Peter Gilmore, Alta Pastro de la Kirko de Satano

[[Kategorio:Abrahama mitologio]]
[[Kategorio:Infero]]
[[Kategorio:Korno-havaj dioj]]</text>
      <sha1>oger88yqqwsz5m9ypiomiwelln1rifa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4087</id>
    <revision>
      <id>9503256</id>
      <parentid>9459209</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:30:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38768" sha1="pgjk0c1ilp1n1cwjg0kkmfmyvfvxcke" xml:space="preserve">{{Tiu ĉi artikolo|temas pri la Tero kiel [[planedo]]. Aliaj artikoloj parolas pri ''tero'' kun la signifoj [[grundo]] kaj [[kontinento]].}}
{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = Tero [[Dosiero:Earth symbol (heavy white).svg|24ra|🜨]]
 |Kategorio = Planedo
 |Bildo = The Blue Marble (remastered).jpg
 |Bildo_priskribo = La [[Blua Globeto]], famkonata fotaĵo de la tero farita la {{daton|7|decembro|1972}} de la ŝipanaro de la [[kosmoveturilo]] [[Apollo 17]]
 |Granda_duonakso = 149 598 023 km&lt;ref name=VSOP87/&gt;
 |Periapsido = 147 098 074 km (0,98 AU)
 |Apoapsido = 152 097 701 km (1,02 AU)
 |Discentreco = 0,016710219&lt;ref name=&quot;appe&quot; group=&quot;noto&quot;&gt;[[Apoapsido]] = '''''a''''' × (1 + '''''e'''''), [[periapsido]] = '''''a''''' × (1 - '''''e'''''), '''''a''''' estas la [[granda duonakso]], '''''e''''' — la [[discentreco]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=VSOP87/&gt;
 |Periodo = 365,256366 tagoj
 |Cirkulrapido = 29,783 km/s
 |Klinangulo = 1° 34' 43,3&quot; (rilate al la ebeno de Laplace)
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 348,73936°
 |Argumento_de_periapsido = 114,20783°
 |Naturaj_satelitoj = Jes, la [[Luno]]
 |Ringoj = Neniu
 |Diametro = 12 742,0 km
 |Diametro_ekv = 12 756,2 km
 |Diametro_pol = 12 713,6 km
 |Plateco = 0,0033528
 |Areo = 5,10072 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Volumeno = 1,0832073 × 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
 |Maso = 5,9736 × 10&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt; kg
 |Denso = 5,5153 × 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
 |Falakcelo = 9,780327 m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Liberiga_rapido = 11,186 km/s
 |Rotacia_periodo_sidera = 23h 56m 4,100s
 |Aksa_kliniteco = 23,439281°
 |Albedo = 0,367
 |Premo = 101 300 Pa (1013 mbar)
 |Temperaturo_min = 184 K
 |Temperaturo_ave = 287 K
 |Temperaturo_maks = 331 K
 |Mapo = Blue Marble Next Generation + topography + bathymetry.jpg
}}
La '''Tero''' estas nia [[planedo]], la tria planedo ekde la [[Suno]] (post [[Venuso (planedo)|Venuso]] kaj [[Merkuro]], kaj antaŭ [[Marso (planedo)|Marso]]). Rilate al [[diametro]] kaj [[maso]] ĝi estas la kvina plej granda el la ok planedoj de la [[Sunsistemo]] kaj la plej granda el la [[tereca planedo|terecaj planedoj]] (negasaj planedoj). Ĝi havas la plej grandan [[denseco]]n de la planedoj de la Sunsistemo.&lt;ref name=&quot;denso&quot;/&gt;

Hejmo por milionoj da [[specio]]j, inkluzive [[homo]]j, la Tero estas la sola loko en la [[universo]], pri kiu oni scias, ke tie ekzistas [[vivo]]. La planedo formiĝis antaŭ 4,54 miliardoj da jaroj,&lt;ref name=&quot;agxo&quot;/&gt; kaj la vivo aperis sur ĝia [[Tersurfaco|surfaco]] ene de la unua miliardo. Ekzistas faktoj, kiuj ebligas proponi, ke la vivo jam ekzistis antaŭ 4,1 miliardoj da jaroj.&lt;ref name=&quot;ap41&quot;/&gt; Ekde tiam la [[biosfero]] konsiderinde ŝanĝis la [[atmosfero]]n kaj aliajn kontraŭvivajn kondiĉojn en la planedo, ebliginte la dismultiĝon de [[aerobia]]j [[organismo]]j kaj la formadon de la [[ozona tavolo]], kiu kune kun la [[magneta kampo]] baras vundeman [[sunradiado]]n&lt;ref name=&quot;Harrison_2002&quot;/&gt; kaj permesadas vivon preskaŭ ĉie sur la planedo. La fizikaj ecaroj de la Tero, samkiel ĝia geologia historio kaj orbito, permesas la daŭriĝon de vivo. Oni atendas, ke la mondo povos teni vivon dum 1,5 miliardoj da jaroj plie, post kiam la kreskanta lumpovo de Suno estingos la biosferon.

La [[Tersurfaco|surfaco de la Tero]] konsistas en rigida tavolo nomata [[terkrusto]], kiu estas dividita en plurajn rigidajn segmentojn, aŭ [[tektonikaj platoj|tektonikajn platojn]], kiuj [[Geologia tempskalo|laŭtempe]] migras sur la interna parto de la planedo. Ĉirkaŭ 71% de tiu surfaco estas kovrata de [[sala]] [[oceano|oceanaro]], dum la resto konsistas en superoceanaj partoj, do [[kontinento]]j kaj [[insulo]]j. [[Likva]] [[akvo]], kiu estas necesa al ĉia konata vivformo, abundas sur la Tero &lt;!-- &quot;oni ne malkovris en aliaj planedoj krom en la Tero&quot; jam trovita per radaro ene de Marso --&gt;. Sub la terkrusto estas daŭre aktiva (ekde sia formiĝo) tavolo nomata [[termantelo|mantelo]]; ĝi estas relative solida, tamen malpli rigida ol krusto. La planeda interno estas dunatura [[terkerno|kerno]], ekstere likva, kiu naskas la {{N|magneta kampo de Tero}}, kaj interne solida ([[fera]]).

La Tero interagas kun aliaj [[objekto]]j en la [[spaco]], inkluzive kun la Suno kaj la [[Luno]], distingeble ĝia unusola [[natura satelito]]. Nuntempe la Tero [[Orbita periodo|orbitas kompletan ciklon]] ĉirkaŭ la Suno unufoje je la sama tempo dum kiu ĝi [[Rotacio de la Tero|rotacias]] laŭ [[Tera akso|sia akso]] 366,26 fojoj. Tia tempmezuro estas konata kiel [[Jaro#Sideraj.2C tropikaj.2C kaj anomalistaj jaroj|sidera jaro]], kiu egalas al 365,26 [[Tago#Suntago|sunaj tagoj]] (aŭ suntagoj). La nombro da sunaj tagoj estas unu malpli ol la nombro da [[Tago#Sidera tago|sideraj tagoj]] pro tio, ke la orbita movo de la Tero ĉirkaŭ la Suno rezultas en unu plia [[Rotacio de la Tero|rotacio]]. La tera rotacia akso estas 23,4° [[Klinangulo|klina]] rilate al la [[surfaca normalo|normalo]] de ĝia [[orbita plano]], kaŭzante [[Sezona variado|sezonajn variadojn]] en la planeda surfaco en periodo de unu [[tropika jaro]] (365,24 sunaj tagoj). La unusola tera natura satelito, la Luno, kiu verŝajne ekorbitis la Teron ĉirkaŭ antaŭ 4,53 miliardoj da jaroj, respondecas pri oceanaj [[tajdo]]j, stabiligas la [[Aksa kliniĝo|aksan klinecon]] kaj laŭgrade malrapidetigas la planedan rotacion. Antaŭ inter ĉirkaŭ 4,1 kaj 3,8 miliardoj da jaroj, la Tero suferis larĝan [[Impakta evento|impaktadon]] de [[asteroido]]j, kio ankaŭ kontribuis per ŝanĝoj en la surfaca medio.

[[Mineralo]]j kaj la produktoj de biosfero mem kontribuas por tenado de vivo, inkluzive homa, kio donas al ili gravan ekonomian rolon en la homa socio &lt;!-- ne klara frazo --&gt;. La homa tutmonda socio estas geografie dividita en ĉirkaŭ 200 [[Suvereneco|suverenaj]] [[ŝtato]]j, kiuj interagas per [[diplomatio]], [[vojaĝo]]j, [[komerco]] kaj [[milito|militaj agadoj]]. La homa kulturo kreis plurecan vidmanieron pri ilia hejmplanedo, inkluzivante [[personigo]]n de la Tero kiel [[Diaĵo|dia esto]], defendon de [[Plata Tero|plata formo]] por la planedo kaj la rigardon, ke ĝi estas la [[geocentrismo|centro de la Universo]]. Nuntempe la planedo estas plej ofte rigardata [[scienco|science]], tamen grandiĝas la emo rigardi ĝin ankaŭ [[moralo|morale]], ĉefe pro la kreskanta [[ekologia]] [[konscio]], kiu forpelas [[poluo|poluemon]] kaj laboras por teni la tersistemon [[Ekvilibro|ekvilibra]].

La Tero estis unuafoje agnoskita kiel planedo de [[Koperniko]]. Ĝia [[astronomia simbolo]] estas [[Dosiero:Earth symbol (fixed width).svg|16ra|🜨]] aŭ [[Dosiero:Globus cruciger (fixed width).svg|16ra|♁]].

== Historio ==
{{Ĉefartikolo|Terscienco}}
La jenaj datoj estas laŭ miliardoj da jaroj antaŭ la nuntempo:

* -4,6: la Tero formiĝis el polvo
* -4,5: vulkanoj, asteroidoj falegantaj, malbrila Suno
* -4,4: [[atmosfero]] kaj kerno formiĝas
* -4,3: la plej malnova mineralo: zirkono en orienta [[Aŭstralio]]
* -4,0: la antaŭviva supo
* -3,9: vivo: [[DNA]], [[geno]]
* -3,8: [[ĉelo]], [[bakterio]], la plej malnova konata roko
* -3,5: bluverda [[algo]] (la plej malnova fosilio)
* -2,5: Suno plibriliĝas; dum la sekvanta miliardo da jaroj, oksigeno pligrandiĝas en la aero
* -2,2: la plej antikva glacia epoko (laŭ nia scio)
* -2,1: ekpliiĝo de [[oksigeno]]
* -2,0: komplika ĉelo
* -1,7: [[superkontinento]]: [[Kolumbio (kontinento)|Kolumbio]]
* -1,5: oksigeno ĉe nuna nivelo
* -1,3: [[Viruso (biologio)|viruso]]
* -1,2: [[protozoo]]
* -1,0: [[sekso|seksa dividiĝo]]
* -0,9: unu tago = 18 [[horo]]j (65 ks)
* -0,8: superkontinento: [[Rodinio]]
* -0,7: [[spongo]], [[meduzo]], [[vermo]], [[ostro]], [[pekteno]]
* -0,6: [[trilobito]], [[konkulo]], [[konko]], [[krabo]], [[salikoko]], [[omaro]], [[polpo]], [[loligo]]
* -0,5: [[fiŝo]], [[osto]], [[vertebrulo]], [[likeno]], [[musko]], [[filiko]], [[skorpio]], [[miriapodo]]; [[Saharo]] kaj la [[Suda poluso|Suda Poluso]] sub [[glacio]]; kontinentoj: [[Nordameriko]], [[Eŭropo]], [[Siberio]], [[Gondvano]]; oceanoj: [[Pantalaso]], [[Japeto]], [[Teiko]], [[Uraliko]]
* -0,4: vivo surtera: [[pulmo]], [[amfibio]], [[insekto]], [[arbaro]], [[flugilo]] ([[muŝo]]j), [[reptilio]]; [[Laŭrazio]]
* -0,3: reptilioj superas: [[dinosaŭro]]j, trilobitoj tute pereiĝis, [[koleoptero]], [[kurkulio]]; [[socio]] (insekta): [[blato]], [[termito]]; [[mamulo]], [[varma sango]]
* -0,2: [[krokodilo]], [[birdo]], [[testudo]], [[iktiosaŭro]]; [[Gondvano]] frakasis; [[floro]], [[abelo]], [[makropo]]; [[Himalajo]], [[Andoj]]
* -0,1 kaj pli malfrue: dinosaŭroj tute pereiĝis, [[formiko]], [[elefanto]], [[baleno]], [[Rokmontaro]], [[herbo]], [[palmopiedo]] (en [[Svedio]]), [[muso]], [[kuniklo]], [[simio]], [[homo]], [[intelekto|inteligenteco]], [[maŝino]]

Pro nekonataj kialoj, de tempo al tempo okazas [[Amasa formorto|grandaj mortiĝoj]], kiu estas kapablaj profunde ŝanĝi la aspekton de surtera vivo. La lasta amasa mortiĝo okazis antaŭ 65 milionoj da jaroj kaj [[Formorto|formortigis]] la dinosaŭrojn, kaj eble estis kaŭzita de alfrapo de granda [[asteroido]]. La plej granda formortiĝo okazis antaŭ 248 milionoj da jaroj: 90% da animalaj specoj formortiĝis, lasinte la reptiliojn superi sur la grundo de la tero. Alia formortiĝo okazis antaŭ 438 milionoj da jaroj.

== Konsisto kaj strukturo ==
[[Dosiero:Earth-crust-cutaway-eo.svg|eta|La tavoloj de la Tero kaj de ties atmosfero]]
La Tero estas [[tersimila planedo]]. Male al la [[gasgiganto]]j kiel [[Jupitero (planedo)|Jupitero]], ĝi havas solidan surfacon.

La Tero estas, kaj laŭ maso kaj laŭ diametro, la plej granda el la kvar tersimilaj planedoj de la [[Sunsistemo]]. Ĝi ankaŭ havas plej grandan [[denso]]n, plej fortan [[gravito]]n kaj plej fortan [[kampo (magneto)|magnetan kampon]].

Pluraj tersimilaj planedoj ekzistas en aliaj [[Sunsimila sistemo|stelaj sistemoj]], kiel la [[ekstersunsistema planedo]] [[Gliese 581 c]].

=== Kemia konsistiĝo ===
[[Dosiero:Jordens inre.svg|eta|Tridimensia bildo]]
La [[Termaso|maso de la Tero]] estas ĉirkaŭ 5,98×10&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt; kg. Ĝin konsistigas ĉefe [[fero]] (32,1 %), [[oksigeno]] (30,1 %), [[silicio]] (15,1 %), [[magnezio]] (13,9 %), [[sulfuro]] (2,9 %), [[nikelo]] (1,8 %), [[kalcio]] (1,5 %), [[aluminio]] (1,4 %). La entutaj aliaj elementoj totaligas 1,2 %. Tamen, [[Planeda diferenciĝo|pro gravito]], plej pezaj elementoj &quot;dronis&quot; en la [[Terkerno|kernon de la Tero]]. Oni opinias, ke la kerno konsistas ĉefe el fero (88,8 %) nikelo (5,8 %), sulfuro (4,5 %), kaj malpli ol 1 % da aliaj elementoj.

La [[Geokemiisto|geokemisto]] [[Frank Wigglesworth Clarke|F. W. Clarke]] kalkulis, ke 47 % da maso de la [[terkrusto]] konsistas el [[oksigeno]] en [[oksido]]j, kiuj ĉefaj estas oksidoj de [[silicio]], [[aluminio]], [[fero]], [[kalcio]], [[magnezio]], [[kalio]], [[natrio]] (kaj 1,5 % da oksido de [[hidrogeno]], pli konata kiel [[akvo]]).

Laŭ [[Tertremo|seismaj]] mezuroj la Tero konsistas ĉefe el tri tavoloj: la [[terkerno]], la [[termantelo]] kaj la [[terkrusto]]. Tiuj tavoloj estas disigitaj unu de la aliaj pro seismaj malkontinuoj. La terkrusto kaj la supera parto de la supera mantelo kune estas nomitaj [[litosfero]]. Ĝi estas nun inter 50 kaj 100&amp;nbsp;km dika kaj estas diserigita en grandaj kaj pli malgrandaj tektonaj eroj, la tektonaj platoj.

=== Surfaco ===
{{Ĉefartikolo|Tersurfaco}}
[[Dosiero:Nordhalbkugel gr.png|eta|maldekstra|[[Norda duonglobo]].]]
[[Dosiero:MapS.png|eta|maldekstra|[[Suda duonglobo]].]]
La [[tersurfaco]] estas la limtavolo inter la solida [[terkrusto]] aŭ la [[akvo]]j unuflanke kaj la [[atmosfero]] aliflanke. Je la tersurfaco oni distingas [[kontinento]]jn, [[insulo]]jn kaj [[maro]]jn.

La ĉirkaŭmezuro de la [[ekvatoro]] estas 40.075,017&amp;nbsp;km, t.e. je 67,154&amp;nbsp;km aŭ 0,17 % pli granda ol la polusa ĉirkaŭmezuro de 40.007,863&amp;nbsp;km; kialo de ĉi tiu diferenco estas la [[centrifuga forto]] de la [[rotacio]]. La polusa diametro de 12.713,504&amp;nbsp;km same estas je 42,816&amp;nbsp;km aŭ 0,34 % pli malgranda ol la ekvatora diametro de 12.756,320&amp;nbsp;km.

Pro la diferencoj de la ĉirkaŭmezuro, oni povas kompreni nocion &quot;la plej granda monto sur la Tero&quot; malsame. Laŭ la alteco super [[marnivelo]], la [[Everesto]] en [[Himalajo]] estas la plej granda, sed laŭ la distanco de la pinto al la centro de la terkerno temas pri la [[vulkano]] [[Ĉimborazo]] en la [[Andoj]]. Mezurita de la propra bazo, la [[Mauna Kea]] ([[Havajo]]) staranta sur la pacifika marfundo estas la plej alta.

[[Dosiero:MapL.png|eta|[[Kontinenta duonglobo]].]]
[[Dosiero:MapW.png|eta|[[Oceana duonglobo]].]]
Kiel multaj solidaj planedoj kaj preskaŭ ĉiuj grandaj lunoj de la Sunsistemo, la Tero montras evidentan duonigon de sia surfaco en apartaj [[duonglobo]]j. La surfaco (de entute ĉirkaŭ 510 milionoj da km²) konsistas el [[kontinenta duonglobo]] kaj [[oceana duonglobo]]. La kontinenta duonglobo havas la plej grandan parton de lando ne kovrita de akvo (ĉ. 47 %). La surfaco de la aliflanka oceana duonglobo enhavas nur 11 % da lando.

La Tero estas la sola planedo de la Sunsistemo, sur kiu flua akvo ekzistas je la surfaco. La oceanoj entenas 96,5 % de la tuta akvo de la planedo. [[Marakvo]] entenas meze 3,5 % da [[salo]].

La akva parto reprezentas en la nuna geologia epoko 70,7 % de tersurfaco. El la 29,3 % de la landa parto la ĉefan parton reprezentas la sep kontinentoj, laŭ grandeco: [[Azio]], [[Afriko]], [[Nordameriko]], [[Sudameriko]], [[Antarkto]], [[Eŭropo]], [[Aŭstralio]]. Kiel tektona plato, Eŭropo, kiu estas granda okcidenta duoninsulo de [[Eŭrazio]], verŝajne neniam estis sendependa unuo. La klasiga limo inter Aŭstralio kiel la plej malgranda kontinento kaj [[Gronlando]] kiel la plej granda insulo, estas nur [[Konvencio|konvencia]]. La areon de la mondaj oceanoj oni disigas kutime al kvin oceanoj: la [[Pacifiko]], la [[Atlantiko]], la [[Hinda oceano]], la [[Arkta oceano]] kaj la [[Suda oceano]]. La plej malalta profundo situas en la [[Mariana Fosego]], je 11.034&amp;nbsp;m sub la marnivelo. La meza marprofundo estas 3.800&amp;nbsp;m. Tio estas ĉirkaŭ la kvinoblo de la meza alto de kontinentoj, kiu estas ĉirkaŭ 800&amp;nbsp;m.

Tridimensia modelo de la surfaco de la Tero estas nomata [[globuso]].

=== Platotektoniko ===
{{Ĉefartikolo|Platotektoniko}}
La plej grandaj [[tektona plato|tektonaj platoj]], krom la [[Pacifika plato|Pacifika Plato]], respondas al kontinentoj kaj ĉirkaŭprenas partojn de oceanoj apud la kontinento. Ĉiuj tiuj platoj moviĝas laŭ [[tektoniko]] unu relative al la aliaj sur la parte fandiĝintaj, dikfluaj ŝtonmasoj de la supera mantelo nomata [[astenosfero]] (kies dikeco estas de 100 ĝis 150&amp;nbsp;km).

=== Terkrusto ===
{{Ĉefartikolo|Terkrusto}}
[[Dosiero:Erdkruste eo.jpg|eta|Transiro de kontinenta al oceana terkrusto je kontinenta rando (prezentado simpligita).]]
La '''terkrusto''' estas la ekstera, solida tavolo de la Tero. Ĝi kompareblas, koncerne sian dikecon, al pomo kun ties ŝelo. Sub ĝi kuŝas la solida ĝis [[Tenaceco|tenaca]] [[termantelo]], kaj 2900&amp;nbsp;km pli profunde la plejparte likva [[terkerno]]. La terkrusto kunmetiĝas el [[mozaiko]] de multaj [[tektona plato|terplatoj]], kies moviĝon (po 2-10 centimetroj en jaro) priskribas la teorio de la [[platotektoniko]]. [[Tertremo]]j ekestas, kiam tensioj je la [[petrolimo]]j aŭ terplatoj puŝsubite [[Solvaĵo|solviĝas]].

=== Terkerno ===
{{Ĉefartikolo|Terkerno}}
La '''terkerno''' estas la [[materio]] en kaj ĉirkaŭ la centro de la Tero. Pro la disvastiĝo de [[sismo]]ondoj en la terinterno oni povas distingi la terkernon de la [[termantelo]] ĝin ĉirkaŭanta. La terkerno dividiĝas je la solida interna terkerno el fero kaj la likva [[ekstera terkerno]]. La interna terkerno kun diametro de 2600 kilometroj estas proksimume {{GdC|6.700}} varmega (proksimume {{GdC|900}} pli varma ol la surfaco de la [[Suno]]). Ĝi pligrandiĝas iom post iom per la [[kristaliĝo]] de fero el la ekstera terkerno. Tie troviĝas proksimume {{GdC|2900}} varmega, rapide fluanta [[nikelo|nikel]]-[[fero|fer]]-[[alojo]]. La [[konvekto]] de la ekstera terkerno kaŭzas la ĉefan kampon de la [[termagneta kampo|tera magnetkampo]].

== Geomagnetiko ==
{{Ĉefartikolo|Geomagnetiko}}
La [[magneta kampo]], kiu ĉirkaŭas la Teron, estas kreata de ''geogeneratoro''. Proksime de la tersurfaco la kampo similas al magneta [[dupoluso]]. La magnetaj [[Kampolinio|kamplinioj]] eliras el la Tero ĉe la suda duonsfero kaj eniras ĝin denove ĉe la norda duonsfero (t. e., en la ''suda'' duonsfero situas de vidpunkto de fiziko la ''norda'' poluso de la Tero kiel magneto, kaj kontraŭe; pli detalan eksplikon vidu en artikolo [[Magneto#Magnetaj polusoj: norda kaj suda|Magneto]]). Ene de la termantelo la formo de la magneta kampo transformiĝas. Super la teratmosfero la dipola kampo estas modifita pro [[suna vento]].

La [[geomagnetiko|geomagnetaj polusoj]] de la Tero ne kongruas tute kun la [[geografio|geografiaj]] [[Polusa regiono|polusoj]]. En la jaro [[2007]] la akso de la geomagneta dupolkampo kliniĝis je ĉirkaŭ 11,5° rilate al la [[tera akso]].

== Atmosfero ==
{{Ĉefartikolo|Teratmosfero}}
[[Dosiero:Full moon partially obscured by atmosphere.jpg|eta|Bildo de la [[NASA]], montranta la [[plenluno]]n, parte ombrigitan de la [[teratmosfero]]]]
La Tero posedas [[atmosfero (tero)|atmosferon]] ĉirkaŭ 640&amp;nbsp;km altan. Ĝia maso estas 5,13&amp;nbsp;x&amp;nbsp;10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; kg kaj reprezentas do preskaŭ unu miliononon de la [[termaso]].
La meza [[aerpremo]] ĉe [[marnivelo]] estas 1.013&amp;nbsp;[[Paskalo|hPa]].
En grundproksimaj tavoloj la [[aero]] konsistas ĉefe el 78 % da [[nitrogeno]], 21 % da [[oksigeno]] kaj el 1 % da [[nobla gaso|noblaj gasoj]], ĉefe [[argono]]. Aldoniĝas ŝanĝema kvanto da [[akvovaporo]], inter 0 kaj 5 %, kiu influas la [[vetero]]n. La parto de [[karbondioksido]], influanta la [[forceja efiko|forcejan efikon]] nuntempe altiĝas pro homa influo (vidu [[Tutmonda varmiĝo]] kaj [[Homa efiko sur la medio]]); ĝi reprezentis ĉirkaŭ 0,038 % en [[2005]].

Temperaturekstremoj mezuritaj sur la Tero situas inter {{GdC|−89,6}} (la [[21-an de julio]] [[1983]] en la stacio [[Vostok (stacio)|Vostok]] en [[Antarkto]] ĉe alto de 3.420 metroj, kio korespondas al temperaturo de {{GdC|−60}} ĉe marnivelo) kaj {{GdC|+58}} (la [[13-an de septembro]] [[1922]] en [[Al Azizija|Al 'Aziziyah]] en [[Libio]] ĉe alto de 111 metroj). La meza temperaturo ĉe la grundo estas {{GdC|15}}; la [[rapido de sono]] ĉe tia temperaturo estas je marnivelo ĉirkaŭ 340&amp;nbsp;m/s.

La teratmosfero [[Disĵeto de Rayleigh|disĵetas]] la [[Mallongondo|mallongondan]] bluan [[elektromagneta spektro|spektroparton]] de la [[sunlumo]] ([[ultraviola radiado]]) ĉirkaŭ kvinoble pli forta ol la [[Longondo|longondan]] ruĝan ([[Infraruĝa radiado]]); tial la [[ĉielo]] estas blua (je la [[tagmezo]] ĉe alta sunpozicio). Kialo de blua aspekto de la surfaco de oceanoj kaj maroj el la [[kosmo]] (kio donis la nomon &quot;blua planedo&quot; al la Tero ekde la unuaj kosmaj flugoj) estas pli forta absorbo de ruĝa lumo fare de akvo mem. La speguligo de la blua ĉielo ĉe la marsurfaco partoprenas nur malmulte al tio [citaĵo bezonata].

== Klimato ==
{{Ĉefartikolo|Klimato}}

=== Sezonoj ===
[[Dosiero:AxialTiltObliquity.png|eta|Kliniĝo de la terakso.]]
{{Ĉefartikolo|Sezono}}

Tial, ke akso de rotacio de la Tero estas klinita (t. e. ne [[Perpendikularo|perpendikla]] rilate surfaco de rotacio ĉirkaŭ la Suno), sur la Tero ŝanĝiĝas sezonoj de la jaro.

=== Klimatzonoj ===
Pro diversintensa sunradiigo la Tero estas subdividita en [[klimatzono]]jn, kiuj streĉiĝas de la norda [[poluso]] al la ekvatoro kaj daŭrigas spegule sur la [[suda duonglobo]].

{| class=&quot;prettytable&quot;
|- style=&quot;background-color:LightsteelBlue; font-size: 90%;&quot;
! Klimatzono
! ĉirkaŭa latitudo norda/suda
! ĉirkaŭa meza temperaturo
|- style=&quot;font-size: 90%;&quot;
| [[Polusa regiono]] || De la norda/suda poluso ĝis la [[polusa cirklo]] || {{GdC|0}}
|- style=&quot;font-size: 90%;&quot;
| [[Modera klimato|Modera regiono]] || De la polusa cirklo ĝis 40° || {{GdC|8}}
|- style=&quot;font-size: 90%;&quot;
| [[Subtropiko]]j || De 40° ĝis 23,5° || {{GdC|16}}
|- style=&quot;font-size: 90%;&quot;
| [[Tropiko]]j || De 23,5° ĝis la [[ekvatoro]] || {{GdC|24}}
|}

La sezonaj temperaturŝanĝoj estas des pli fortaj, ju pli la klimatzono troviĝas pli fore de la ekvatoro kaj de iu oceano.

==== Polusa regiono ====
La [[Polusa klimato|polusaj regionoj]] estas: 1) la regiono ene de la norda [[polusa cirklo]], nomata ''[[Arkto]]''; 2) la regiono ene de la suda polusa cirklo, nomata ''Antarkto'', kiu enhavas la pli grandan parton de la kontinento [[Antarktio]].

Ecoj de la polusaj regionoj: malvarma klimato; multe da [[neĝo]] kaj [[glacio]]; [[noktomeza suno|polusa tago]] kaj [[polusa nokto]]; [[norda brilo]].

==== Modera regiono ====
[[Dosiero:Klimagürtel-der-erde.svg|eta|upright=1.5|
{{Priskribo|#eaeaff|Glaĉera klimato}}
{{Priskribo|#19ebed|Tundra klimato}}
{{Priskribo|#e465e6|Boreala klimato}}
{{Priskribo|#2a982a|Varma modera klimato}}
{{Priskribo|#ffcc00|Subtropika klimato}}
{{Priskribo|#ef8888|Tropika klimato}}
]]
La [[Modera klimato|modera regiono]] streĉiĝas de la [[polusa cirklo]] ĝis la [[latitudo]] 40° kaj estas dividita en malvarman, malvarmetan kaj varman zonojn.

En tiu zono okazas grandaj diferencoj inter sezonoj, kiuj malgrandiĝas alproksimiĝante la [[ekvatoro]]n.

Alia aparta eco estas la temperaturdiferenco inter tago kaj nokto, kiu varias ege laŭ sezono. Alproksimiĝante al la poluso tiuj diferencoj grandiĝas.

La [[vegetaĵaro]] ([[flaŭro]]) estas karakterizita de [[arbaro]]j [[Mezvarmaj koniferarbaroj|koniferaj]], [[Mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj|miksaj]] kaj [[Foliarbaro|foliaj]]. Alproksimiĝante al ekvatoro koniferarbaroj maloftiĝas.
&lt;!-- La animalaro (faŭno) estas karakterizita de... --&gt;

==== Subtropikoj ====
La [[subtropiko]]j troviĝas en geografia latitudo inter la [[tropiko]]j kaj la [[Modera klimato|moderaj regionoj]], ĉirkaŭ inter 23,5° kaj 40° norde kaj sude. Aparte eco de tiuj regionoj estas tropikaj [[somero]]j kaj netropikaj [[vintro]]j. Oni povas dividi ilin en sekajn, vintromalseketajn, somermalseketajn kaj malseketajn subtropikojn.

Laŭ disvastiĝinta difino, klimato estas subtropika tie, kie la meza temperaturo de la jaro situas super {{GdC|20}}, la meza temperaturo de la plej malvarma monato tamen restas sub 20°.

La temperaturdiferenco inter tago kaj nokto estas relative malgranda.

Vegetaĵaro povas esti tre diversa (kiel ekzemple ĉe [[Mediteraneo]]), malriĉa (kiel en seka [[savano]]) aŭ preskaŭ neekzistanta (en [[dezerto]]j, ekzemple en [[Saharo]]).

==== Tropikoj ====
La [[tropiko]]j situas inter latitudo 23,5° kaj la [[ekvatoro]]. Eblas dividi la tropikojn en ŝanĝmalseketajn kaj malseketajn tropikojn.

En tropikoj daŭro de tago kaj nokto estas ĉiam pli-malpli sama (inter 10,5 kaj 13,5 horoj). Klimataj sezonoj ekzistas nur en la ŝanĝmalseketaj tropikoj kaj estas divideblaj nur en sekan kaj pluvan sezonojn.

Aparta eco de la ŝanĝmalseketaj tropikoj estas malseketaj [[savano]]j, kiuj troviĝas norde kaj sude de grandaj [[pluvarbaro]]j. Ekzemploj estas afrika savano kaj [[pantanalo]] en suda [[Brazilo]] kaj [[Paragvajo]].

En la malseketaj tropikoj ĉirkaŭ la ekvatoro estas grandaj tre specidiversaj [[pluvarbaro]]j, kiel tiuj de la [[Amazonio|amazona regiono]].

=== Homa influo ===
{{Ĉefartikolo|Tutmonda varmiĝo}}

== Mezurado ==
[[Dosiero:Globespin.gif|eta|Animacio kiu montras la movadon de la Tero.|alt=rotacion de la tierra de un lado al otro]]

La [[rotacio de la Tero]] estas unu el la movoj de la planedo kiu konsistas en la turniro ĉirkaŭ ties propra [[Tera akso|akso]]. La Tero turniras el [[okcidento]] al [[oriento]], same kiel la cetero de [[planedo]]j de la [[Suna Sistemo]] (kun la escepto de [[Venuso (planedo)|Venuso]]). Konsiderante la punkton de la [[norda poluso]] kiel vidpunkto, la Tero turniras laŭ [[Horloĝodirekto|kontraŭhorloĝa direkto]]. Kompleta turniĝo rilate al [[fiksita stelo]] daŭras 23 horojn, 56 [[minuto]]jn kaj 4 [[sekundo]]jn. Tiu movo evidentiĝas pere de la [[pendolo de Foucault]] kies konsiderinda maso pendas el punkto je granda alto por sendependigi sian movon disde la propra movado de terrotacio, tio estas, de la [[planko]] (kvankam oni ne povas sendependigi absolute de la movado de la punkto de la tegmento el kiu ĝi pendas).

=== Akso ===
La [[tera akso]] estas la rotacia [[akso]], ĉirkaŭ kiu turniĝas la Tero unufoje po [[diurno]]. La tera akso transiras la [[Masocentro|masan centron]] de la planedo. La fikcia senfina daŭrigo de la akso ekster la planedo en la kosmon nomatas la ''ĉiela akso'' aŭ ''monda akso''.

* La averaĝa [[vertico]] de la akso kaj la tersurfaco difinas la [[Geografia Norda poluso|geografian nordan]] kaj [[Geografia Suda Poluso|sudan poluson]]. La [[Magneta norda poluso|magnetaj norda]] kaj [[Magneta suda poluso|suda polusoj]] kontraŭe ne rekte rilatas al la tera akso.
* La fikcia daŭrigo de la akso ekster la planedo en la kosmon difinas la nordan kaj sudan [[Ĉiela poluso|ĉielajn polusojn]]. La norda ĉiela poluso nuntempe preskaŭ identas al la [[Norda Stelo]].
* [[Geometrio|Geometrie]] oni povas imagi ke ĉe la punkto de la tera centro, [[Ortangulo|ortangule]] al la tera akso, situas [[Ebeno (matematiko)|ebeno]], kies tuŝo de la tersurfaco difinas la [[ekvatoro]]n.

== Vivo sur la tero ==
{{Ĉefartikolo|Vivo}}
La plej disvastigita formo de vivo sur la Tero estas la [[domanio]] de la [[bakterioj]]. La plej disvastigita [[Klaso (biologio)|klaso]] de [[animalo]]j estas [[insekto]]j, precipe [[skarabo]]j. Antaŭ kelkaj milionoj da jaroj aperis la [[homo]], la plej [[Intelekto|inteligenta]] vivo (laŭ nia scio).

== Estonteco de la Tero ==
La [[estonteco de la Tero]] dependas de multaj faktoroj, inkluzive de la kreskanta [[heleco de la Suno]], perdo de [[Hejtado|hejta]] [[energio]] de la tera kerno, perturboj fare de aliaj korpoj en la [[Sunsistemo]] kaj la [[biokemio]] ĉe la surfaco de la Tero. La teorio de la [[Milankoviĉ-cikloj|cikloj de Milankoviĉ]] antaŭvidas, ke la planedo suferos [[glacialo|glaciajn periodojn]] pro [[Orbita ekscentriĝo|orbita]] [[Ekscentriko|ekscentriĝo]], [[aksa dekliniĝo]] kaj [[precesio]] de la tera [[orbito]]. Laŭ la [[Wilson-Cikloj|cikloj de Wilson]], [[platotektoniko]] verŝajne kreos [[kontinentego]]n post kelkaj 250 ĝis 350 milionoj da jaroj. Iam en la venontaj 1,5 ĝis 4,5 bilionoj da jaroj la aksa dekliniĝo de la Tero povus suferi kaosajn variojn kun ŝanĝoj de la aksa dekliniĝo ĝis 90°.

=== Gaja hipotezo ===
{{Ĉefartikolo|Gaja hipotezo}}
[[Dosiero:Earth-Erde.jpg|eta|alt=Arta bildo de la Tero kaj citaĵo de Lovelock|{{Citaĵo|Ĉar metaforoj pli ol iam ajn estas necesaj por komprenigi al la plej multo la veran naturon de la Tero kaj la mortajn danĝerojn kiuj ekaperas ĉe la horizonto}} — [[James Lovelock]]&lt;ref&gt;{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=204}}.&lt;/ref&gt;.]]

La '''Gaja hipotezo''', ankaŭ nomata '''biogeoĥemia hipotezo'''&lt;ref&gt;Lovelock konsideras ambaŭ nomojn ekvivalentaj dum intervjuo : {{artikolo |lingvo=en |verkinto=Lawrence E. Joseph |titolo=James Lovelock, Gaia's grand old man |gazeto=salon.com |dato=17-a de aŭgusto 2000 |url=//www.salon.com/2000/08/17/lovelock/ |alirdato=22-a de junio 2010}}.&lt;/ref&gt;, estas debatata [[hipotezo]], unue proponita en [[1970]] de la [[Anglio|angla]] [[klimatologo]] [[James Lovelock]] kunlabore kun la [[Usono|usona]] [[Mikrobiologio|mikrobiologo]] [[Lynn Margulis]] sed ankaŭ prialudita de aliaj sciencistoj antaŭ ili, laŭ kiu Tero estus {{Citaĵo|dinamika fiziologia sistemo inkluzivanta la [[biosfero]]n kiu tenadas nian planedon en harmonio kun la vivo de tri miliardoj da jaroj&lt;ref&gt;{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=30}}.&lt;/ref&gt;}}

La [[Vivo|vivantularo]] sur la Tero tiel konsistigus vastan [[superorganismo]]n – nomatan «[[Gaja]]», laŭ la nomo de la [[Helena mitologio|greka diino]] personiganta la Teron – kiu plenumas [[Spontanea ordo|memreguladon]] de siaj komponantoj por favorigi la vivon. Ekzemplo menciita de Lovelock kiel argumento de lia [[hipotezo]] estas la konsisto de la [[Atmosfero (tero)|tera atmosfero]], kiu reguliĝis dum la paso de la [[jarmiliono]]j tiamaniere ke ĝi ebligas la disvolviĝon kaj la pluigon de la vivo.

La Gaja hipotezo, kiu disvolviĝis al [[Teorioj Gaja|pluraj teorioj]], ripozas sur [[scienca modelo]] – {{iwiki|tersistema scienco||en|Earth system science}} (anglalingve nomata ''Earth system science'') – kiu fondiĝas sur pluraj konstatoj ekologiaj, klimatologiaj, geologiaj kaj biologiaj – interalie tra la nocio [[Evoluekologio|eko-evolucio]] &lt;ref&gt;Tamen la Gaja modelo ne tute povas konfuziĝi kun la tersistema scienco, pli vaste agnoskata de la internacia sciencista komunumo. {{Citaĵo|lingvo=en|origina teksto=Earth system science is not entirely equivalent to the Gaia Hypothesis, although both take an interdisciplinary approach to studying systems operations on a planetary-scale. Earth system science seeks to understand the mass and energy transfers among interacting components of the Earth System (biosphere, hydrophere, geosphere, atmosphere, and anthroposphere), which is not entirely synonymous to the the Gaia principle|teksto=La tersistema scienco ne estas strikte ekvivalenta kun la Gaja hipotezo, kvankam ambaŭ fondiĝas sur interdisciplina alro por studi la funkciado de la sistemoj je planeda skalo. La tersistema scienco strebas kompreni la mas- kaj energi-transigoj inter la konstituantoj eroj de la Tera sistemo (biosfero, hidrosfero, geosfero, atmosfero kaj antroposfero), kio ne plene estas sinonimo kun Gaja principo.}} , en {{harvsp|teksto=Scientists debate Gaia|id=Scientists debate Gaia|p=443}}.&lt;/ref&gt;. El tio rezultas maltrankviliga [[prognozo]] koncerne la estonton de la [[biosfero]], notinde fronte al la defio de la [[klimata ŝanĝo]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo|Se okazos la varmpliiĝo kiun mi antaŭvidas je 6 ĝis {{GdC|8}}, la civilizo ja povus esti minacata : ni havos amasestingiĝon de la specioj, kaj agrikulturo fariĝos neebla sur granda parto de la terglobo. Nutraĵo fariĝos ne sufiĉe abunda, okazos konfliktoj, kaj la homaro koncentriĝos ĉirkaŭ la polusaj regionoj.}} {{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=126}}.&lt;/ref&gt;.

La Gaja hipotezo estas disvolvita de [[James Lovelock]] en pluraj verkoj : ''La Aĝoj de Gaja'', (1990), ''La Tero estas vivanta estulo, la Gaja hipotezo'' (1999), ''Gaja. Kuracilo por la planedo'' (2001), ''La venĝo de Gaja'' (2006) ; ĉi lasta portretas planedon iĝintan neloĝebla por la homaro. Aliaj sciencistoj, inter kiuj [[Lynn Margulis]], plu uzas la Gajan hipotezon, kiu post la verkoj de Lovelock, estas la temo de abunda [[Scienca literaturo|scienca]] kaj filozofa literaturo. El la [[Geobioĥemio|geobioĥemia]] modelo fontas la [[geofiziologio]], kiu, sekvante la Gajan hipotezon, proponas studi ĉiujn ekzistantajn interagojn ene de la Ter-sistemo.

== Luno ==
{{Ĉefartikolo|Luno|Natura satelito}}
La Tero posedas unu grandan [[natura satelito|naturan sateliton]] nomatan la [[Luno]]. Ekzistas [[Hipotezo de giganta impakto|hipotezo, ke la Tero estis frakasita en du partojn]], el kiuj la pli malgranda fariĝis la Luno. Teranoj unuafoje atingis la Lunon en [[1969]], vidu [[Apollo 11]].

== Tero en kulturo ==
[[Dosiero:Earth symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.25|maldekstra|🜨]]
[[Dosiero:Colvin Pachamama.jpg|eta|upright|[[Paĉamama]].]]
Ekzistas multaj [[mitoj pri Tero]] ĉe diversaj popoloj, kiuj koncernas al nia [[planedo]], ĝia ekesto kaj evoluo. La [[Antikvaj Grekoj|antikvaj grekoj]] pensis, ke la Tero estas [[plata Tero|plata]] kaj havas glatan, iom [[Konvekseco|konveksan]] formon de ronda ŝildo. Ĝin ĉirkaŭiras vasta [[rivero]] - [[oceano (mitologio)|oceano]] kaj desupre kovrita de la ĉielo kiel [[kupolo]].

[[Hindoj]] iam kredis, ke la Tero estas grandioza ŝarĝo, kiun per sia dorso portas [[elefanto]]. Siaflanke elefanto staras sur la [[Testuduloj|testuda]] ŝelo. Kaj mem testudo naĝas en senlima maro de elefanta lakto.

Laŭ imago de antikvaj loĝantoj de [[Egiptio]], la tero estas dio. Sur ĝia korpo kreskas [[arbo]]j, [[herbo]]j, ĉiaspeca plantaro. Laŭ [[Skandinavia mitologio|skandinaviaj mitoj]], Tero similas al [[sfero]].

La [[Patrino Tero]] kaj ĝia ekvivalento kiel '''[[Diino]] [[patrino]]''' aŭ '''Pachamama''' estas afero kiu ofte aperas en multaj [[mitologio]]j en la tuta mondo. La Patrino Tero estas la personigo de la Tero, ĝenerale ĝi estas priskribita en pluraj kulturoj kiel [[fekunda]] [[diino]], kiu reprezentas la fruktodonan teron; ankaŭ priskribita en kelkaj [[kulturo]]j kiel patrino de aliaj dioj, en kiuj videblas kiel [[Patroneco|patronino]] de la [[Patroneco|patrineco]]. Ĝenerale oni kredis tion ĉar la tero estis vidata kiel la patrino de ĉio kio kreskis sur ĝi.

[[Paĉamama]] aŭ '''Mama Paĉa''' estis por la [[inkaoj]] [[diino]] adorita, personigita ''patrino tero'' kaj do fekundecdiino. ''Paĉa'' estas la [[Keĉua lingvaro|keĉua]] vorto por Tero aŭ [[mondo]]. Inkaoj [[Oferado|oferadis]] [[lamo]]jn kaj aliajn bestojn al Paĉamama. Ŝi edziniĝis al [[Inti]], la [[sundio]].

Laŭ la [[helena mitologio]], '''[[Geo]]''' aŭ '''Gajo''' ([[Antikva greka lingvo|Greke]] Γαῖα ''Gaîa'', Γαῖη ''Gaîê'' aŭ Γῆ ''Gễ'', «planko» aŭ «Tero») estis la [[Grekio|greka]] diino de la Tero, la unua diaĵo kiu aperis el la mallumo de [[Ĥaoso]]. La [[Romia imperio|romianoj]] ŝin nomis ''[[Tellus (mitologio)|Tellus]]''. El la [[utero]] de la patrino Geo venis la [[titanoj]], la [[ciklopo]]j, la [[hekatonkiroj]], kaj multaj aliaj [[Mita kreitaĵo|kreitaĵoj mitaj]]. [[Etimologio|Etimologie]], la vortoj [[geografio]], [[geologio]], [[geometrio]], [[geofiziko]], kaj geocentro devenas el la [[Greka lingvo|greka]] vorto rilata al la nomo ''Geo''. Ankaŭ ekzistas scienca teorio nomata laŭ Geo, [[Teorio Gaja]].
[[Dosiero:Earth flag PD.jpg|eta|&lt;center&gt;Neoficiala [[Tera Flago|Teroflago]], de John McConnell, montranta la [[NASA]]-fotaĵon ''[[La Blua Globeto]]''.]]

La [[Terotago]] aŭ foje '''Tera Tago''' estas [[internacia tago#Aprilo|sekulara festotago]] por honorigi la Teron kaj pensigi pri [[ekologio]]. La [[simbolo]] por la Tutmonda Terotago estas verda Θ (Greka '''[[theta]]''') sur blanka fono. Neoficiale, la [[Tera Flago|Teroflago]] estis asociigata al la Tutmonda Terotago ekde la unua festiĝo en [[1970]].

[[Himno de la Tero]] estas festa kanto kaj muzika komponaĵo, kiu laŭdas, altigas aŭ ekzaltas la planedon Tero.

== Proverboj ==
Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri la tero en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref name=zam_pr/&gt;:
* {{citaĵo|De atendo kaj espero pereis multaj sur la tero.}}
* {{citaĵo|De peko kaj mizero estas plena la tero.}}
* {{citaĵo|El aero al tero.}}

== Notoj ==
{{Notoj}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2|referencoj=
&lt;ref name=VSOP87&gt;{{citaĵo el gazeto |titolo=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/663 |gazeto=Astronomy and Astrophysics |volumo=282 |numero=2 |paĝoj=663–83 |dato=Februaro 1994 |aŭtoro=Simon, J.L.; Bretagnon, P.; Chapront, J.; Chapront-Touzé, M.; Francou, G.; Laskar, J.|bibkodo=1994A&amp;A...282..663S|lingvo=angle}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;denso&quot;&gt;{{citaĵo el novaĵo|url=https://www.universetoday.com/36935/density-of-the-planets/ |titolo=How Dense Are The Planets?|eldoninto=Universe Today|persona nomo=Matt|familia nomo =Williams |dato=2016-02-17|alirdato=2019-04-05|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;agxo&quot;&gt;
* {{citaĵo de libro|familia nomo=Dalrymple|persona nomo=G. Brent.|jaro=1994|titolo=The Age of the Earth|eldoninto=Stanford University Press|loko=California|lingvo=en|url=https://books.google.com/books?id=a7S3zaLBrkgC|isbn=0-8047-1569-6}}
* {{citaĵo el la reto|url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html|titolo=Age of the Earth|familia nomo = Newman|persona nomo=William L.|alirdato=2019-04-05|dato=2007-07-09|eldoninto=Publications Services, USGS|lingvo=en|arkivurl=https://www.webcitation.org/6LzCHbfFM?url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html|arkivdato=2013-12-19}}
* {{citaĵo el gazeto|url=|titolo=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved|familia nomo=Dalrymple|persona nomo=G. Brent|gazeto=Geological Society, London, Special Publications|volumo=190|numero=1|paĝoj=205–221|doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14|dato=2001|citiloj=jes|bibkodo=2001GSLSP.190..205D|lingvo=angle|issn=0305-8719 }}
* {{citaĵo el la reto|aŭtoro=Stassen, Chris|dato=2005-09-10|url=http://www.talkorigins.org/faqs/faq-age-of-earth.html|titolo=The Age of the Earth|eldoninto=TalkOrigins Archive|alirdato=20119-04-05|arkivurl=https://www.webcitation.org/69kxbrM8f?url=http://www.talkorigins.org/faqs/faq-age-of-earth.html|arkivdato=2012-08-08|lingvo=en}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ap41&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto|familia nomo=Bell|persona nomo=Elizabeth A.|kunaŭtoroj=Boehnike, Patrick; Harrison, T. Mark; Mao, Wendy L.|dato=19 Oktobro 2015|titolo=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1&amp;nbsp;billion-year-old zircon|formato=PDF|url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf|gazeto=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|doi=10.1073/pnas.1517557112|alirdato=6 Marto 2019|pmid=26483481 |pmc=4664351|volumo=112|numero=47 | paĝoj=14518–21|bibkodo=2015PNAS..11214518B|lingvo=angle}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Harrison_2002&quot;&gt;{{citaĵo el libro|unua=Roy M.|lasta=Harrison|kunaŭtoroj=Hester Ronald E.|jaro=2002|titolo=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation|url=https://archive.org/details/causesenvironmen0000unse|eldonejo=Royal Society of Chemistry|isbn=0-85404-265-2|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=zam_pr&gt;[[q:Zamenhofa proverbaro|Zamenhofa proverbaro]]&lt;/ref&gt;
}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Portalo|Astronomio}}
* [[Geologia temposkemo]]
* [[La tero leviĝas]]
* [[Mitoj pri Tero]]
* [[Terhistorio]]
* [[Teroformigo de Marso]]
* [[Terscienco]]
* {{Q|Q5327159}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.phys.ens.fr/~jacobsen/infanlibroj/La_bildlibro_de_la_tero.pdf La bildlibro de la tero] Ideo: Émilie Beaumont, Teksto:Agnès Vandewiele (franca originalo), [[Jesper Lykke Jacobsen]] (esperanta traduko), Bildoj: S. Alloy - C. David - F. Guiraud - P. Bon - F. Ruyer. Groupe Fleurus, Paris, www.editionsfleurus.com, ISBN 9782215031086
* [https://www.le-systeme-solaire.net/terre.html La terre] ([http://www.le-systeme-solaire.net/index.php Le système solaire à portée de votre souris] – ''La Sunsistemo musklake atingebla'') {{fr}}

{{Projektoj|commons=Earth|q=Tero|n=Kategorio:Tero|ReVo=ter}}

{{Sunsistemo}}

{{Havenda artikolo|Tero}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Tero| ]]
[[Kategorio:Sunsistemaj planedoj]]</text>
      <sha1>pgjk0c1ilp1n1cwjg0kkmfmyvfvxcke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipedio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4387</id>
    <revision>
      <id>9503378</id>
      <parentid>9344949</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18106" sha1="1yh75gfhfy1jk9ogbou8zsepif48ubl" xml:space="preserve">{{Informkesto retejo
|nomo = Vikipedio
|emblemo = Wikipedia-logo-v2.svg
|ekrankopio =Vikipedio en Esperanto, frontpaĝo.jpg
|ekrankopia_grandeco =300px
|priskribo=Ĉefpaĝo de la Esperanta Vikipedio, &lt;br /&gt;3-a de oktobro 2018
|lando =
|kategorio = [[Reta enciklopedio]]
|lingvoj = Multaj
|posedanto = [[Fondaĵo Vikimedio]]
|registriĝo=libervola
|fondiĝo={{dato|15|1|2001}}
|stato=aktiva
}}
'''Vikipedio''' ({{lang-en|Wikipedia}} {{prononco|ŭiki'''pi'''di''a''|ˌwɪkiˈpiːdi.ə}}) estas [[Interreto|interreta]], plurlingva [[reta enciklopedio]] kun enhavo laŭ la koncepto de [[libera verko]]. Ĝin verkadas volontuloj surbaze de [[amaskunlaboro]] – ĉiu homo kun aliro al la Interreto rajtas ŝanĝi la enhavon de preskaŭ ĉiu artikolo. Tamen oni ne rajtas fari ion ajn, sed devas sekvi certajn regulojn. La plej gravaj estas konformo al enciklopedieco, neŭtraleco kaj respekto.

La projekto komenciĝis je la [[15-a de januaro]] [[2001]] apud [[Nupedia]] – simila, sed de fakuloj verkita projekto. Vikipedion nun administras la senprofitcela [[Fondaĵo Vikimedio]].

Dum aprilo de 2015 jaro ekzistis 288 lingvo-versioj de Vikipedio.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|titolo = Wikipedia cofounder Jimmy Wales on 60 Minutes|url = http://www.cbsnews.com/news/wikipedia-jimmy-wales-morley-safer-60-minutes/|eldoninto = www.cbsnews.com|4 = |alirdato = 2017-01-26|arkivurl = https://archive.today/20170126135659/http://www.cbsnews.com/news/wikipedia-jimmy-wales-morley-safer-60-minutes/|arkivdato = 2017-01-26}}&lt;/ref&gt; En oktobro 2015 ĉiuj diverslingvaj Vikipedioj entute havis pli ol 36 milionojn da artikoloj.&lt;ref&gt;[http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias&amp;oldid=1969133 listo de ĉiuj vikipedioj (angle), la 14-an de oktobro 2010]&lt;/ref&gt; Preskaŭ kvin milionoj el ili estis en la [[Anglalingva Vikipedio|anglalingva versio]], ĉirkaŭ du milionoj en la sveda kaj germana, dum la [[Vikipedio en Esperanto|Esperanta]] enhavas nun {{NUMBEROFARTICLES}} artikolojn. Kvindek kvar vikipedioj havis pli ol 100&amp;nbsp;000 artikolojn. Ekde sia fondiĝo Vikipedio daŭre pli populariĝis, kaj ĝia sukceso instigis fondon de pluraj frataj projektoj.

La nomo ''Vikipedio'' estas esperantigo de la angla ''Wikipedia'', kunfando de la [[Havaja lingvo|havaja]] vorto ''wiki'' (signifas 'rapide') kaj la angla ''encyclop(a)edia'' (‘[[enciklopedio]]’). La vortero ''paedia'' venas tralatine el la greka ''paideia'', ‘eduko’, tiu siavice el ''pais'', ‘infano’.

== Historio ==
[[Dosiero:Www.wikipedia screenshot (2021).png|eta|maldekstra|{{centre|Ekrankopio de la portalo de Vikipedio montranta la malsamajn lingvojn ordigitaj laŭ artikola kalkulo}}]]
[[Dosiero:Wikipedia-logo-v2-eo.png|eta|La Vikipedia emblemo esperanta.]]
[[Dosiero:The unveiling of the Wikipedia monument 65.JPG|eta|Wikipedia monument. [[Słubice]], [[Pollando]] 2014.]]
La anglalingva Vikipedio estis la unua Vikipedio. Fondite je la [[15-a de januaro]] [[2001]], fare de [[Jimmy Wales]] kaj [[Larry Sanger]], ĝi montras, ke la principo de ''libera scio'' ja estas aplikebla al reta enciklopedio. Malgraŭ la meza kvalito de multaj artikoloj en la komenco, tra tempo ili pliboniĝas kaj altiĝas en kvalito.&lt;ref&gt;Andreas Kaplan, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia. Business Horizons, Volume 57 Issue 5, pp.617-626&lt;/ref&gt; Jam fine de 2001 ekzistis preskaŭ dudek lingvo-versioj.

La [[Esperanta Vikipedio]] estis fondita je la [[6-a de novembro]] [[2001]] de [[Chuck Smith]]. En decembro 2001, li laboris kun [[Jerry Muelver]] kaj [[Stefano Kalb]] por fari bazan vikipedion de 139 artikoloj. La Esperanto-Vikipedio publikiĝis je la [[2-a de januaro]] [[2002]] kun pli ol 300 paĝoj. Ĝi ricevis la tutajn enhavojn de [[Enciklopedio Cigneta]], [[Enciklopedio Kalblanda]] kaj [[Monda Faktolibro]]. Ceteraj tekstdonacoj venas de la [[Enciklopedio de Esperanto]], de ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'' kaj pluraj libroj, kun konsento de la aŭtoroj.

La 17-an de junio 2015 oni atribuis al Wikipedia la premion [[Premioj Princo de Asturio|Princo de Asturio]] pri Kunlaborado.&lt;ref&gt;''Wikipedia, Premio Princesa de Asturias de Cooperación'', [[El País]], [[Madrido]], [http://tecnologia.elpais.com/tecnologia/2015/06/17/actualidad/1434535111_709353.html] Konsultita la 17an de junio 2015&lt;/ref&gt;

== Kvalito ==
[[Dosiero:Wikipedia scale of justice.svg|eta|Vikipedio estas estrata de senpartieco]]
Kritikistoj asertas, ke permeso redakti Vikipedion fare de kiu ajn igas ĝin nefidinda. Vikipedio enhavas nenian oficialan [[institucio]]n, kiu okupiĝus per verkontrolado de faktoj, kaj la redaktantoj mem ne ĉiam devas bone koni temon, pri kiu ili verkas. En interparolo kun {{fremdlingve|en|[[The Guardian]]}} bibliotekisto [[Philip Bradley]] esprimis sin, ke &quot;li ne uzus Vikipedion kaj ke li ne konas eĉ unu bibliotekiston, kiu uzas Vikipedion. Ĉefa problemo estas manko de organoj. De eldonejo de presitaj publikaĵoj eblas atendi garantion, ke iliaj informoj estas fidindaj, ĉar de tio dependas ilia [[vivtenado]]. Diference de io tia (Vikipedio), kio bildiĝas sur ekrano.&quot; (Waldman, 2004). Simile reagas ankaŭ [[Ted Pappas]], [[ĉefredaktoro]] de {{fremdlingve|en|[[Encyclopaedia Britannica]]}}, kiu diris en {{fremdlingve|en|The Guardian}}: &quot;Supozo por Vikipedio estas, ke per iom-post-ioma plibonigado ĝi perfektiĝos en senerarecon, sed tiu ĉi supozo estas neniel pruvita.&quot; Pri Vikipedio kiel fonto de informoj esprimis sin [[Danah Boyd]] en la jaro [[2005]]: &quot;Tio neniam estos enciklopedio, sed ĝi enhavos ampleksan konon, kiu estos tute taŭga por aliaj celoj. Sed malgraŭ tio tradiciaj enciklopedioj senĉese enhavas laŭleĝan revokon, kiu proklamas, ke ili rifuzas kian ajn respondecon pri eraroj en publikaĵo.&quot;

[[Dosiero:WM2006 0060.jpg|eta|dekstra|[[Jimmy Wales]]]]

En [[2004]], [[Robert McHenry]], la eksa redaktoro de {{fremdlingve|en|Encyclopaedia Britannica}}, en artikolo ''Je fidindeco fondita enciklopedio'' kritikis metodojn kaj verkado kiel: &quot;kiel ajn proksime la artikoloj de Vikipedio gvidos al fidindeco, ĝi estos por ĉiam malfermita al neinformitoj kaj duon-analfabetuloj, kiuj puŝas la nazon en ĉion… Uzanto, kiu vizitos Vikipedion, por ke li eklernu ion, estos ĉiam en pozicio de vizitanto de [[publika necesejo]]. Aŭ je unua ekvido ĝi estas malpurigita, do ĉiu scias, ke li atentu aŭ ĝi aspektos tute pure, kio povas kaŭzi falsan senton de sekureco. Sed la persono neniam certe scias, kiu uzis tiun ĉi aparaton antaŭ li.&quot; [[Aaron Krowne]] verkis artikolon, kiu rebatis la metodojn uzitajn de McHenry nomante ilin &quot;TND&quot; (angle {{fremdlingve|en|FUD}}), kio estas komerca mallongigo de &quot;timo, necerteco kaj dubo&quot;. [[Larry Sanger]], la eksa ĉefredaktoro, kritikis Vikipedion fine de la jaro 2004 pro tio, ke ĝi malŝatigas fakecon. Pli poste li ankoraŭ kulpigis plimulton de tiuj, kiuj donas interretajn servojn, ke &quot;ili okupas&quot; Vikipedion. Vikipedio kredas, ke ties procedo de reguligado de artikoloj estos tio, ke ties enhavo estas donita al granda nombro de uzantoj, kio gvidos al precizeco de informo. Citante leĝon de Linis pri evoluo de [[Malferma kodo|malfermita fonto]] Sanger antaŭe esprimis sin: &quot;Supozante sufiĉon de okuloj ĉiuj eraroj estas malhaveblaj.&quot; La teknologiulo [[Joi Ito]] skribis pri Vikipedio: &quot;Kvankam dependas de la tereno, la demando senĉese restas, ĉu vera estas tio, kio devenas el kredinda fonto aŭ el fonto, kiun rigardis miloj da homoj (kun ebleco de komentario) kaj kiu supervivis.&quot; Male, aŭtoroj, kiuj partoprenis en neformala testo pri konstato de kapableco de Vikipedio kapti erarajn informojn, notis, ke: &quot;tio ne estas mekanismo, kiu verkontroligas faktojn, sed prefere tio estas formo de balotsistemo&quot; kaj tiu fakto, kiu videble ne aspektas tre trompe, povas esti akceptita kiel vero.

Vikipedio estas kulpigita pro manko de kapableco pri vasta spektro de temoj. La kaŭzo estas propravola karaktero de la projekto kaj la tuta interesiĝo de ties kontribuantoj. [[Dale Hoiberg]], ĉefredaktoro de {{fremdlingve|en|Encyclopaedia Britannica}}, asertas: &quot;oni skribas pri aferoj, kiuj interesas onin, do multe da temoj restos ne enprenitaj. Kontribuo pri [[:en:Hurricane Frances|uragano Francis]] estas kvinoble pli longa ol artikolo pri [[:en:Chinese art|ĉina arto]] kaj kontribuo pri [[:en:Coronation Street|{{fremdlingve|en|Coronation Street}}]] estas duoble pli longa ol artikolo pri [[:en:Tony Blair|Tony Blair]].&quot; Larry Sanger, la unua ĉefredaktoro de [[Nupedia]], diris: &quot;Kiam estas bezone skribi pri relative fakaj temoj (ekster intereso de multaj kontribuantoj), do fidindeco de la tuta projekto estas senegala.&quot;

En alia flanko Vikipedio estas laŭdita por tio, ke ĝi ebligas aktualigon de artikoloj aŭ novaj artikoloj estas kreitaj kiel reago je specifa evento. Ekzemple tiam aktuala artikolo pri tertremo en [[Hinda oceano]] el la jaro 2004 en la angla versio de Vikipedio estis ofte citita fare de ĵurnalistoj post la tertremo. Redaktoroj de sciigrimedoj ankaŭ asertas, ke enciklopedio kiel Vikipedio havas multoblajn eblecojn ampleksi pli da temoj, ol povas ampleksi presitaj formoj de enciklopedioj.

Plie, estus menciinde, ke la ekzemploj de Hoiberg jam ne validas de majo de [[2005]]: La artikolo pri la ĉina arto estas preskaŭ trioble pli longa ol la artikolo pri uragano Francis, kaj la artikolo pri Tony Blair estas proksimume je 50 % pli longa ol tiu pri {{fremdlingve|en|Coronation Street}}. Por ke ni metu la aferojn en ĝustan perspektivon, la menciitaj artikoloj estas indikitaj nur kiel ekzemploj de ekinteresinta raportado, sed same ili povas montri tion, kiel Vikipedio proksimiĝas al prudenta egaleco.

== Komunumo ==
Vikipedio havas komunumon de uzantoj, da kiuj estas proporcie malmulte, sed ili estas tre aktivaj. Emigh kaj Herring asertas: &quot;Kelke da aktivaj uzantoj prezentantaj komune kun donitaj reguloj kaj sistemo de libera reguligo povas atingi grandan kontrolon super enhavo produktita en la sistemo, laŭvorte forviŝante variecon, polemikon, malkonsistecon harmoniante opiniojn de la kontribuantoj.&quot;

Kelkaj kontribuantoj plendas, ke reguligado de Vikipedio estas tre laciga okaze de konfliktoj. Same ili plendas pri fakto, ke Vikipedio grandmezure preferas kontribuantojn, kiuj havas karakterizajn opiniojn, ĉar neniu havas tempon nek energion por rebati iliajn karakterizajn opiniojn.

Sed en la alia flanko Vikipedio estas, kiel asertas ties redaktantoj, tre valora kiel socia komunumo. Ekzemple aŭtoroj povas esti postulitaj, por ke ili defendu, respektive klarigu sian laboron kaj tiuj ĉi disputoj estas bone videblaj. Unuopaj versioj de Vikipedio ofte enhavas &quot;konsultan sekcion&quot;, kie tiu ĉi komunumo respondas demandojn.

== Esperantistoj kaj Vikipedio ==
Esperantistoj ludas pli gravan rolon en diverslingvaj vikipedioj ol oni ĝenerale taksas. Unu de la ĉefaj teknikistoj de la tutmonda Vikipedio, [[Uzanto:Brion VIBBER|Brion Vibber]], estas esperantisto.

La ĉeĥan, kartvelan, slovakan kaj svahilan versiojn de Vikipedio kreis esperantistoj ([[Miroslav Malovec]], [[Avtandil Abuladze]], [[Viliam Búr]] kaj [[Marcos Malke Cramer]]), kaj en pluraj vikipedioj esperantistoj estas [[administranto]]j. [[Martin Haase]], direktoro de [[Germana Esperanto-Instituto]], estis estrarano de [[Wikimedia Deutschland]], kaj [[Ziko van Dijk]] estis de aprilo 2011 ĝis marto 2014 prezidanto de [[Wikimedia Nederland]].

=== Studoj ===
[[Ziko van Dijk]], en sia artikolo ''&quot;The geek shall inherit the earth&quot;. Esperanto-movado kaj vikipedia komunumo en la epoko de la Interreto'', komparas la fenomenon Esperanto kun la fenomeno Vikipedio, sed ne kun la [[esperantlingva Vikipedio]], sed kun la ĝenerala vikipedia movado, tio estas Wikipedia kaj [[Wikimedia]]. Unu jarcento post Esperanto aperas alia fenomeno kun universaleca intenco, kolektiva kunlaboro (&quot;Libera Scio&quot;), fare teorie de multegaj, sed praktike de ne tiom multaj, stranguloj, ne klinaj al socia rekta agado, ktp. Diferenco estis la aĝo kaj epoko de la apero, pro kio por Esperanto gravis la [[gazeto]]j, dum por Vikipedio [[Interreto]].&lt;ref&gt;Ziko van Dijk, ''&quot;The geek shall inherit the earth&quot;. Esperanto-movado kaj vikipedia komunumo en la epoko de la Interreto'', en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], [[Roterdamo]], 2010, [[UEA]] (ISBN 978-92-9017-113-3) pp. 574-581.&lt;/ref&gt;

[[Petro Chrdle]], en sia artikolo ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'' rakontas pri la fakterminaraj taskoj fare ekde 1978 de foje AEST foje SAEST, poste KAEST. Ekde 2002 la afero okazis en [[Dobřichovice]], kiel sidejo de la agentejo mem, en 2002 mem kun ĉeftemo pri [[elektroniko|elektronikaj rimedoj]]. Tiuokaze elstara prelego estis tiu de [[Chuck Smith]], fondinto de la esperantlingva Vikipedio kiel unu el la unuaj ne-anglalingvaj versioj en 2001, samjare kun la ĝenerala sistemo. Ekde tiam la rilatoj inter KAEST kaj vikipediistoj estis oftaj. En 2008 okazis trejnseminario por vikipedi-kontribuantoj fare de [[Pavla Dvořáková]] kun partopreno de [[Yves Nevelsteen]], redaktoro de manlibro pri Vikipedio. Ĉiuj menciitaj eventoj kaj prelegoj estis kolektitaj en la korespondaj prelegokolektoj.&lt;ref&gt;Petro Chrdle, ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'', en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], [[Roterdamo]], 2010, [[UEA]] (ISBN 978-92-9017-113-3) pp. 627-635.&lt;/ref&gt;

== Vikipedioj en unuopaj lingvoj ==
[[Dosiero:English Wikipedia contributors by country.svg|eta|dekstra|240ra|Kontribuintoj por la anglalingva Vikipedio laŭ landoj en septembro 2006]]
Aktuale de Novembro [[2022]], la 40 plej grandaj estas la jenaj (tie ĉi ordigitaj laŭ [[alfabeto|ABC]]):
* [[Anglalingva Vikipedio]]
* [[Arablingva Vikipedio]]
* [[Armenlingva Vikipedio]]
* [[Azerbajĝanlingva Vikipedio]]
* [[Bulgarlingva Vikipedio]]
* [[Cebulingva Vikipedio]]
* [[Ĉeĉenlingva Vikipedio]]
* [[Ĉeĥa Vikipedio]]
* [[Ĉinlingva Vikipedio]]
* [[Danlingva Vikipedio]]
* [[Vikipedio en Esperanto|Esperantlingva Vikipedio]]
* [[Eŭsklingva Vikipedio]]
* [[Finnlingva Vikipedio]]
* [[Franclingva Vikipedio]]
* [[Galeglingva Vikipedio]]
* [[Germanlingva Vikipedio]]
* [[Greklingva Vikipedio]]
* [[Hebrelingva Vikipedio]]
* [[Hindilingva Vikipedio]]
* [[Hungarlingva Vikipedio]]
* [[Indonezilingva Vikipedio]]
* [[Itallingva Vikipedio]]
* [[Japanlingva Vikipedio]]
* [[Kartvellingva Vikipedio]]
* [[Katalunlingva Vikipedio]]
* [[Korelingva Vikipedio]]
* [[Kroatlingva Vikipedio]]
* [[Malajlingva Vikipedio]]
* [[Minnanlingva Vikipedio]]
* [[Nederlandlingva Vikipedio]]
* [[Norveglingva (bokmål) Vikipedio]]
* [[Norveglingva (nynorsk) Vikipedio]]
* [[Perslingva Vikipedio]]
* [[Polalingva Vikipedio]]
* [[Portugallingva Vikipedio]]
* [[Rumanlingva Vikipedio]]
* [[Ruslingva Vikipedio]]
* [[Serblingva Vikipedio]]
* [[Slovaklingva Vikipedio]]
* [[Slovenlingva Vikipedio]]
* [[Svedalingva Vikipedio]]
* [[Tagaloglingva Vikipedio]]
* [[Tatarlingva Vikipedio]]
* [[Turklingva Vikipedio]]
* [[Ukrainlingva Vikipedio]]
* [[Varajlingva Vikipedio]]
* [[Vjetnamlingva Vikipedio]]
Ligite al la Esperantlingva vikipedio oni rajtas mencii tiujn
* [[Vikipedio en baza angla lingvo]]
* [[Volapuklingva Vikipedio]]
* [[Idlingva Vikipedio]]

Unu el la trajtoj de la diversaj nacilingvaj eldonoj estas, ke ilin kreas ĉefe loĝantoj de la lando aŭ landoj, kie oni parolas la koncernan lingvon. Laŭ [http://meta.wikimedia.org/wiki/Edits_by_project_and_country_of_origin statistiko] el 2006 ĉirkaŭ 52 % de la kunlaborantoj de la anglalingva versio loĝis en Usono, 15,9 % en Britio, 7,3 % en Kanado kaj 4,4 % en Aŭstralio - do sume ĉirkaŭ 80 % de la kontribuintoj loĝis en kvar (ĉefe) anglalingvaj landoj. La plej altan procentaĵon en unu lando havis la japana vikipedio, kies kontribuintoj loĝis je 93,2 % en Japanio; la plej malaltan procentaĵon de la ĉefa kontribulando havas la ĉina lingvo, kiun tiutempe kreis je 28,6 % homoj el Honkongo; sekvis 25,9 % en Tajvano. La Esperanto-versio tiutempe havis 36,3 % de kontribuoj el Nederlando, 10,6 % el Ĉeĥio.

Entute por Esperanto oni listigas sep landojn, el kiuj venis pli ol 5 % de la kontribuoj. La hispana versio havis ses tiajn landojn, la ĉina kvin, la rusa, rumana kaj korea po kvar, la angla, franca, portugala, hebrea, slovaka kaj dana po tri kaj la aliaj el la tuta dudeko da versioj du aŭ unu landojn.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj
|wiktionary=Vikipedio
|wikinewscat=Vikipedio
|wikibooks=Manlibro pri Vikipedio
|ReVo=vikipedi}}
* [[Retefiko]]
* [[Rezida vikimediisto]]
* [[QRpedia]] - Sistemo bazita sur portebla Interreto, kiu prezentas al retumantoj enhavon el Vikipedio sur la ekrano de sia poŝtelefono en la lingvo por kiu la aparato estis agordita.
* [[Kiwix]] - [[Libera programaro]] uzata por montri enhavon de Vikipedio en medio kie ne ekzistas interreta konekto, aŭ ekzistas [[cenzuro]] de la retejo.
* [[Permesilo de GNU por Liberaj Dokumentoj]]
* [[Listo de lingvoversioj de Vikipedio]]
* [[Esperantlingva Vikipedio]]
* [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|Internacia Vikipedio]]
* ''[[Truth in Numbers: The Wikipedia Story]]'' ''(Vero en Nombroj: La Historio de Vikipedio)'' (dokumenta kino)
* [[Vikipedio:Vikipedia historio|Vikipedia historio]]
* [[Jimmy Wales]]
* &quot;[[Vikipedio – praktika manlibro]]&quot; {{eo}}
* [[Wikimapia]]
* [[Vikimanio]]
* [[Vikipedio:Regularo]]
* [[:es:Public Information Research|Wikipedia Watch]]
* [[Neciklopedio]]
* [[Baidu Baike]], ĉina speco de vikipedio
* [[Mikrosofto]] [[Encarta]]
* [[Asteroido]] [[(274301) Wikipedia]]
* {{Q|Q2917261}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}}
* Kern.Punkto Info : [https://kern.punkto.info/2016/01/20/kp060-vikipedio/ podkasto pri Vikipedio]
* [https://youtube.com/watch?v=M3Ci-datjOc Klerige: Kiel verki por Vikipedio?], prezento de [[Yves Nevelsteen]] dum la dua [[UK 2021|Virtuala Kongreso de Esperanto]] en somero 2021.

{{Vikipedioj}}
{{Wikimedia fondaĵo}}
{{Leginda}}

[[Kategorio:Vikipedio| ]]
[[Kategorio:Enciklopedio]]
[[Kategorio:Interreto]]
[[Kategorio:Projektoj de la Fondaĵo Vikimedio]]</text>
      <sha1>1yh75gfhfy1jk9ogbou8zsepif48ubl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Venuso (planedo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4416</id>
    <revision>
      <id>9503188</id>
      <parentid>9456924</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9503188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44200" sha1="f3mry2dwjh87hqt57bjeyd03r342gzb" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=planedo de Sunsistemo|apa=Venuso}}
{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = Venuso [[Dosiero:Venus symbol (heavy white).svg|24ra|♀]]
 |Kategorio = Planedo
 |Bildo = PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg
 |Dato_de_malkovro = [[Pratempo]]
 |Unua_superflugo = [[Mariner 2]]&lt;br /&gt;({{daton|14|decembro|1962}})
 |Unua_enorbitiĝo = [[Venera 9]]&lt;br /&gt;({{daton|20|oktobro|1975}})
 |Unua_surteriĝo = [[Venera 7]]&lt;br /&gt;({{daton|15|decembro|1970}})
 |Granda_duonakso = 108 208 930 km (0,72 AU)
 |Periapsido = 107 476 259 km (0,72 AU)
 |Apoapsido = 108 942 109 km (0,73 AU)
 |Discentreco = 0,0067
 |Periodo = 224,70069 tagoj
 |Periodo_sinoda = 593,92 tagoj
 |Cirkulrapido = 35,02 km/s
 |Kliniteco = 3,39471° (rilate al la ekliptiko); 3,86° (rilate al la suna ekvatoro); 2,19° (rilate al la ebeno de Laplace)
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 76,68°
 |Argumento_de_periapsido = 54,85229°
 |Naturaj_satelitoj = Neniu
 |Ringoj = Neniu
 |Diametro = (12 103,6 ± 2,0) km
 |Plateco = &lt; 0,0002
 |Areo = 4,60 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Volumeno = 9,28 × 10&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
 |Maso = 4,8676 × 10&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt; kg
 |Denso = 5,24 × 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
 |Falakcelo = 8,87 m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Liberiga_rapido = 10,36 km/s
 |Rotacia_periodo_sidera = -243,0185 tagoj
 |Aksa_kliniteco = 177,36°
 |Albedo_Bond = 0,90
 |Albedo_geom = 0,67
 |Premo = 9 200 000 Pa (92 bar)
 |Temperaturo = 737 K
 |Videbla_magnitudo_min = -3,8
 |Videbla_magnitudo_maks = -4,6
 |Angula_diametro_min = 9,7&quot;
 |Angula_diametro_maks = 66,0&quot;
 |Mapo = Venus map NASA JPL Magellan-Venera-Pioneer.jpg
}}
'''Venuso''' estas la dua plej ena planedo de la [[Sunsistemo]], kaj la sesa plej granda. En sia orbito, ĝi estas la planedo kiu plej proksimas al la [[Tero]]. Venuso estas la dua plej brila natura objekto de la Tera nokta ĉielo, post la [[Luno]], kaj la tria plej brila natura objekto de la Tera ĉielo, post la [[Luno]] kaj la [[Suno]].&lt;ref&gt; Lawrence, Pete (2005). [https://web.archive.org/web/20120611003523/http://www.digitalsky.org.uk/venus/shadow-of-venus.html &quot;In Search of the Venusian Shadow&quot;.] Digitalsky.org.uk. Arkivita el la originalo la 11an de Junio 2012. Alirita la 13an de Junio 2012. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Walker, John. [https://www.fourmilab.ch/images/venus_daytime/ &quot;Viewing Venus in Broad Daylight&quot;.] Fourmilab Switzerland. Arkivita el la originalo la 29an de Marto 2017. Alirita la 19an de Aprilo 2017. &lt;/ref&gt; Ĉar ĝia orbito estas pli malgranda ol tiu de [[Tero]], ĝi ĉiam ŝajnas proksima al la [[Suno]]: ĝia plej granda [[elongacio]] (ŝajna distanco de la Suno) estas 47,8°.

Venuso montras [[fazo]]jn, similaj al la [[Luna fazo|lunaj fazoj]]. Observinte ilin, [[Galilejo]] konvinkiĝis pri la vereco de la [[Suncentrismo|suncentrisma teorio]] de [[Koperniko]].

[[Dosiero:Venus_symbol.svg|maldekstra|eta|upright=0.5| Simbolo de Venuso.]]
La [[Simbolo de Venuso]] ([[♀]]) estas la simbolo de la diino [[Venuso (diino)|Venuso]], la romia ekvivalento de la greka diino de amo [[Afrodito (diino)|Afrodito]], nome [[romia mitologio|romia diino]] de amo kaj beleco. La simbolo konsistas el [[cirklo]] kun kruco malsupre, kaj ĝi simbolas la aspekton de Venuso. Jam en antikvaj tempoj, la simbolo estis uzita en [[astrologio]] kaj [[astronomio]] por indiki la planedon Venuso. La [[Astronomia simbolo|simbolo]] de la planedo ([[♀]]) montras ŝian stiligitan manspegulon kaj identas la simbolon de la [[ina sekso]].

== Fizikaj kondiĉoj ==
Venuso estas ofte nomata la frato de la [[Tero]] kaj [[Marso (planedo)|Marso]]. Ĝi estas iomete pli malgranda ol la Tero, sed multe pli varma: la temperaturo sur la venusa surfaco estas tiom varmega, ke eĉ [[plumbo]] fandiĝus. La meza surfaca temperaturo estas {{GdC|+464}}. Tial, dum Marso estas kutime konsiderata tro malvarma por subteni vivon, Venuso estas kutime konsiderata tro varma. La nubojn de Venuso ne konsistigas [[akvo]], kiel sur [[Tero]], sed [[sulfata acido]].

El la vidpunkto de la venusa surfaco, la Suno leviĝas en la okcidento kaj, post ĉirkaŭ 2 termonatoj, subiras en la oriento; kvankam, pro la dikaj nuboj, la Suno neniam rekte videblas. Tiam sekvas ĉirkaŭ 2 termonatoj da nokto. Simile al Tero kaj malsimile al Merkuro kaj Marso, la surfacon de Venuso supozeble karakterizas moviĝantaj kontinentoj. La surfaco estas kovrata de [[kratero]]j, [[vulkano]]j, [[lafo|laffluoj]] kaj [[monto]]j.

Oni kredas, ke iam estis proksimume same multe da akvo sur Venuso kiel sur la tero, sed pro la malrapida rotacio (de ĝia [[fero|fera]] kerno), la planedo ne kreas sufiĉe fortan magnetkampon por forpuŝi la [[sunvento]]n, kaj sekve ĉiuj hidrogenatomoj de disociitaj akvomolekuloj en la atmosfero estas forblovitaj.

[[Dosiero:5 Terrestrial planets size comparison.png|eta|400ra|maldekstre|La terplanedoj, [[Merkuro (planedo)|Merkuro]], Venuso, [[Tero]], kaj [[Marso (planedo)|Marso]], kaj la nanplanedo [[Cereso]], je skalo.]]
Venuso estas unu el la kvar [[Tereca planedo|teraj planedoj]] en la [[Sunsistemo]], kio signifas, ke ĝi estas roka korpo kiel la Tero. Ĝi estas simila al la Tero laŭ grandeco kaj maso kaj ofte estas priskribita kiel la &quot;frato&quot; aŭ &quot;ĝemelo&quot; de la Tero.&lt;ref name=&quot;Lopes_Gregg_2004&quot;&gt; Lopes, Rosaly M. C.; Gregg, Tracy K. P. (2004). ''Volcanic worlds: exploring the Solar System's volcanoes''. Springer Publishing. p. 61. ISBN 978-3-540-00431-8. &lt;/ref&gt; Venuso estas tre proksima al [[sfero|sfera formo]] pro sia malrapida rotacio.&lt;ref name=&quot;Venus&quot;&gt; Squyres, Steven W. (2016). [https://www.britannica.com/place/Venus-planet &quot;Venus&quot;.] [[Encyclopædia Britannica]] rete. Arkivita el la originalo la 28an de Aprilo 2014. Alirita la 7an de Januaro 2016. &lt;/ref&gt; Ĝi havas diametron de 12,103.6 km - nur 638.4 km malpli ol tiu de la Tero - kaj ĝia maso estas 81.5% de tiu de la Tero, igante ĝin la tria plej malgranda planedo en la Sunsistemo. Kondiĉoj sur la surfaco de Venuso diferencas radikale de tiuj sur la Tero ĉar ĝia densa [[atmosfero]] estas 96.5% da karbondioksido, kaŭzante intensan [[forceja efiko|forcejan efikon]], en kiu la plej granda parto de la ceteraj 3.5% estas [[nitrogeno]].&lt;ref name=Darling_Venus&gt; Darling, David. &quot;Venus&quot;. ''Encyclopedia of Science''. Dundee, Scotland. [https://www.daviddarling.info/encyclopedia/V/Venus.html Arkivita] el la originalo la 31an de Oktobro 2021. Alirita la 24an de Marto 2022. &lt;/ref&gt; La surfaca premo estas 9.3 [[Paskalo (mezurunuo)|megapaskaloj]] (93 [[Baro (unuo)|baroj]]), kaj la meza surfaca temperaturo estas 737 K (464 °C; 867 °F), super la [[Sojla punkto (varmodinamiko)|sojlaj punktoj]] de kaj gravaj eroj kaj igante la surfacatmosferon [[Supersojla fluaĵo|supersojla likvaĵo]] de plejparte supersojla karbondioksido kaj iom da supersojla nitrogeno.

=== Geografio ===
[[File:2438_pioneer_venus_map_of_venus.jpg|thumb|maldekstre|Kolor-kodigita topografia mapo, montranta altajn &quot;kontinentojn&quot; flave kaj minoraj trajtoj de Venuso.]]
[[File:Venus globe.jpg|thumb|maldekstre|Globala vido de la surfaco de Venuso, kreita uzante datenojn akiritajn ĉefe pere de sinteza radaro de la misio de NASA de 1989 per la kosmoŝipo ''Magellan''.]]
La Venusa surfaco estis temo de konjekto ĝis kelkaj el ĝiaj sekretoj estis rivelitaj per esploroj en la 20-a jarcento. Surterigiloj ''Venera'' en 1975 kaj 1982 resendis bildojn de surfaco kovrita per sedimento kaj relative angulaj rokoj.&lt;ref name=&quot;Mueller_2014&quot;&gt;Mueller, Nils (2014). [https://literati.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_surface_and_interior/0 &quot;Venus Surface and Interior&quot;.]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En Tilman, Spohn; Breuer, Doris; Johnson, T. V. (eld.). ''Encyclopedia of the Solar System'' (3a eld.). Oxford: Elsevier Science &amp; Technology. ISBN 978-0-12-415845-0. [https://web.archive.org/web/20210929074445/https://search.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_surface_and_interior/0 Arkivita el la originalo la 29an de Septembro 2021.] Alirita la 12an de Januaro 2016.&lt;/ref&gt; La surfaco estis mapita en detalo fare de la kosmoŝipo ''Magellan'' en 1990-91. Ekzistas signoj de ampleksa vulkaneco, kaj varioj en la atmosfera [[sulfura dioksido]] povas indiki ke ekzistas aktivaj [[vulkano]]j.&lt;ref name=&quot;Esposito_1984&quot;&gt;[[Larry W. Esposito|Esposito, Larry W.]] (9a de Marto 1984). &quot;Sulfur Dioxide: Episodic Injection Shows Evidence for Active Venus Volcanism&quot;. Science. 223 (4640): 1072–1074. Bibcode:1984Sci...223.1072E. doi:10.1126/science.223.4640.1072. PMID 17830154. S2CID 12832924. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=Bullock_Grinspoon_2001&gt; Bullock, Mark A.; Grinspoon, David H. (Marto 2001). [https://web.archive.org/web/20031023161615/http://www.boulder.swri.edu/~bullock/vclime.pdf &quot;The Recent Evolution of Climate on Venus&quot; (PDF).] ''Icarus''. 150 (1): 19–37. Bibcode:2001Icar..150...19B. CiteSeerX 10.1.1.22.6440. doi:10.1006/icar.2000.6570. Arkivita el la originalo (PDF) la 23an de Oktobro 2003. &lt;/ref&gt;

Proksimume 80% de la Venusa surfaco estas kovritaj per glataj, vulkanaj ebenaĵoj, konsistante el 70% ebenaĵoj kun sulkokrestoj kaj 10% glataj aŭ lobaj ebenaĵoj.&lt;ref name=Basilevsky_Head_1995&gt; Basilevsky, Alexander T.; Head, James W. III (1995). &quot;Global stratigraphy of Venus: Analysis of a random sample of thirty-six test areas&quot;. ''Earth, Moon, and Planets''. 66 (3): 285–336. Bibcode:1995EM&amp;P...66..285B. doi:10.1007/BF00579467. S2CID 21736261. &lt;/ref&gt; Du altebenaĵaj &quot;kontinentoj&quot; konsistigas la ceteron de ĝia surfacareo, unu kuŝanta en la norda hemisfero de la planedo kaj la alia ĵus sude de la Ekvatoro. La norda kontinento nomiĝas ''Iŝtar Terra'' laŭ [[Iŝtar]], la [[Babilono|babilona]] diino de amo, kaj estas proksimume de la grandeco de Aŭstralio. La ''Maxwell Montes'' montaro kuŝas sur Iŝtar Terra. Ĝia pinto estas la plej alta punkto sur Venuso, 11 km super la Venusa meza surfacalteco.&lt;ref name=&quot;planetology&quot;&gt; Jones, Tom; Stofan, Ellen (2008). [https://books.google.es/books?id=SL-BszT15s0C&amp;pg=PA74&amp;redir_esc=y ''Planetology: Unlocking the Secrets of the Solar System''.] [[National Geographic]] Society. p. 74. ISBN 978-1-4262-0121-9. Arkivita el la originalo la 16an de Julio 2017. Alirita la 20an de Aprilo 2017. &lt;/ref&gt; La suda kontinento estas nomita ''Afrodita Terra'', laŭ la [[Helena mitologio|grekmitologia]] diino de amo, kaj estas la plej granda el la du altebenaĵaj regionoj proksimume de la grandeco de Sudameriko. Reto de fendoj kaj [[faŭlto]]j kovras grandan parton de tiu areo.&lt;ref name=&quot;Kaufmann&quot;&gt; Kaufmann, W. J. (1994). ''Universe''. New York: W. H. Freeman. p. 204. ISBN 978-0-7167-2379-0. &lt;/ref&gt;

Estas lastatempaj pruvoj de fluado de [[lafo]] sur Venuso (2024),&lt;ref&gt;[[National Geographic]] [https://www.nationalgeographic.com/science/article/venus-is-volcanically-alive (2024) Venus is volcanically alive]&lt;/ref&gt; kiel ekzemple fluoj sur Sif Mons, ŝildvulkano, kaj sur Niobe Planitia, plata ebenaĵo.&lt;ref&gt;[[The New York Times]] [https://www.nytimes.com/2024/05/27/science/venus-volcanoes-lava.html (27a de Majo 2024) Rivers of Lava on Venus Reveal a More Volcanically Active Planet]&lt;/ref&gt; Estas videblaj [[kaldero]]j. La planedo havas malmultajn [[Alfrapa kratero|frapkraterojn]], kio pruvas, ke la surfaco estas relative juna, je 300–600 milionoj da jaroj aĝa.&lt;ref name=&quot;Nimmo98&quot; &gt; Nimmo, F.; McKenzie, D. (1998). &quot;Volcanism and Tectonics on Venus&quot;. ''Annual Review of Earth and Planetary Sciences''. 26 (1): 23–53. Bibcode:1998AREPS..26...23N. doi:10.1146/annurev.earth.26.1.23. S2CID 862354. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Strom1994&quot; &gt; Strom, Robert G.; Schaber, Gerald G.; Dawson, Douglas D. (25a de Majo 1994). [https://zenodo.org/records/1231347 &quot;The global resurfacing of Venus&quot;.] ''Journal of Geophysical Research''. 99 (E5): 10899–10926. Bibcode:1994JGR....9910899S. doi:10.1029/94JE00388. S2CID 127759323. Arkivita el la originalo la 16an de Septembro 2020. Alirita la 25an de Junio 2019. &lt;/ref&gt; Venuso havas kelkajn unikajn surfactrajtojn aldone al la frapkrateroj, montoj, kaj valoj ofte trovitaj sur aliaj rokplanedoj. Inter tiuj estas platpintaj vulkanaj ecoj nomitaj &quot;farra&quot;, kiuj aspektas iom kiel [[patkuko]]j kaj varias en grandeco de 20 ĝis 50 km laŭlarĝe, kaj de 100 ĝis 1,000 m altaj; radiusaj, stelsimilaj fraktursistemoj nomitaj &quot;novae&quot;; ecoj kun kaj radiusaj kaj samcentraj fendoj similaj al araneaĵoj, konataj kiel &quot;araknoidoj&quot;; kaj &quot;coronae&quot;, cirklaj ringoj de fendoj foje ĉirkaŭitaj de depresio. Tiuj trajtoj estas vulkanaj en origino.&lt;ref name=&quot;Frankel&quot;&gt; Frankel, Charles (1996). [[iarchive:volcanoesofsolar0000fran|''Volcanoes of the Solar System''.]] Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-47770-3. Alirita la 30an de Januaro 2023. &lt;/ref&gt;

[[File:Surface of Venus from Venera 13.jpg|thumb|upright=1.3|Surfaca panoramo farita de Venera 13]]
La plej multaj Venusaj surfactrajtoj estas nomitaj laŭ historiaj kaj mitologiaj virinoj.&lt;ref name=Batson_Russell_1991&gt; Batson, R.M.; Russell, J. F. (18a–22a de Marto 1991). [https://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc1991/pdf/1033.pdf &quot;Naming the Newly Found Landforms on Venus&quot; (PDF).] ''Proceedings of the Lunar and Planetary Science Conference XXII''. Houston, Texas. p. 65. Bibcode:1991pggp.rept..490B. Arkivita (PDF) el la originalo la 13an de Majo 2011. Alirita la 12an de Julio 2009. &lt;/ref&gt; Esceptoj estas la montaro ''Maxwell Montes'', nomita laŭ [[James Clerk Maxwell]], kaj altebenaĵaj regionoj ''Alpha Regio'', ''Beta Regio'', kaj ''Ovda Regio''. La lastaj tri trajtoj estis nomitaj antaŭ ol la nuna sistemo estis adoptita fare de la [[Internacia Astronomia Unio]], la organizo kiu kontrolas planedan nomenklaturon.&lt;ref name=&quot;jpl-magellan&quot;&gt; Young, Carolynn, eld. (1a de Aŭgusto 1990). [https://www2.jpl.nasa.gov/magellan/guide8.html The Magellan Venus Explorer's Guide.] California: Jet Propulsion Laboratory. p. 93. [https://web.archive.org/web/20161204023231/http://www2.jpl.nasa.gov/magellan/guide8.html Arkivita] el la originalo la 4an de Decembro 2016. Alirita la 13an de Januaro 2016. &lt;/ref&gt;

La longitudo de fizikaj trajtoj de Venuso estas esprimita relative al sia ĉefa meridiano. La origina ĉefa meridiano pasis tra la radar-brila punkto ĉe la centro de la ovala trajto Eva, situanta sude de Alpha Regio.&lt;ref name=&quot;Davies_1994&quot;&gt; Davies, M. E.; Abalakin, V. K.; Bursa, M.; Lieske, J. H.; Morando, B.; Morrison, D.; Seidelmann, P. K.; Sinclair, A. T.; Yallop, B.; Tjuflin, Y. S. (1994). &quot;Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites&quot;. ''Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy''. 63 (2): 127–148. Bibcode:1996CeMDA..63..127D. doi:10.1007/BF00693410. S2CID 189850694. &lt;/ref&gt; Post kiam la Venera misioj estis kompletigitaj, la ĉefa meridiano estis redifinita por ke ĝi pasu tra la centra pinto en la kratero Ariadna sur la ebenaĵo ''Sedna Planitia''.&lt;ref name=Seidelmann_et_al_2007&gt; Kenneth Seidelmann, P.; Archinal, B. A.; A'hearn, M. F.; Conrad, A.; Consolmagno, G. J.; Hestroffer, D.; Hilton, J. L.; Krasinsky, G. A.; Neumann, G.; Oberst, J.; Stooke, P.; Tedesco, E. F.; Tholen, D. J.; Thomas, P. C.; Williams, I. P. (Julio 2007). [https://link.springer.com/article/10.1007/s10569-007-9072-y &quot;Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006&quot;.] ''Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy''. 98 (3): 155–180. Bibcode:2007CeMDA..98..155S. doi:10.1007/s10569-007-9072-y. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jpl-magellan2&quot;&gt; Young, Carolynn, eld. (1a de Aŭgusto 1990). [https://www2.jpl.nasa.gov/magellan/guide8.html ''The Magellan Venus Explorer's Guide''.] California: ''Jet Propulsion Laboratory''. pp. 99–100. [https://web.archive.org/web/20161204023231/http://www2.jpl.nasa.gov/magellan/guide8.html Arkivita] el la originalo la 4an de Decembro 2016. Alirita la 13an de Januaro 2016. &lt;/ref&gt;

La stratigrafie plej malnovaj ''teseraj'' terenoj havas konstante pli malaltan varmelsendadon ol la ĉirkaŭaj [[bazalto|bazaltaj]] ebenaĵoj mezuritaj de kosmoŝipoj ''[[Venus Express]]'' kaj ''Magellan'', kio indikas malsaman, eble pli felsan, mineralan komponadon.&lt;ref name=&quot;Hashimoto_et_al_2008&quot;&gt; Hashimoto, George L.; Roos-Serote, Maarten; Sugita, Seiji; Gilmore, Martha S.; Kamp, Lucas W.; Carlson, Robert W.; Baines, Kevin H. (31a de Decembro 2008). &quot;Felsic highland crust on Venus suggested by Galileo Near-Infrared Mapping Spectrometer data&quot;. ''Journal of Geophysical Research: Planets''. 113 (E5). Advancing Earth and Space Science. Bibcode:2008JGRE..113.0B24H. doi:10.1029/2008JE003134. S2CID 45474562. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=Helbert_et_al_2008&gt; Helbert, Jörn; Müller, Nils; Kostama, Petri; Marinangeli, Lucia; Piccioni, Giuseppe; Drossart, Pierre (2008). [https://hal.science/hal-03742627/file/Geophysical%20Research%20Letters%20-%202008%20-%20Helbert%20-%20Surface%20brightness%20variations%20seen%20by%20VIRTIS%20on%20Venus%20Express%20and.pdf &quot;Surface brightness variations seen by VIRTIS on Venus Express and implications for the evolution of the Lada Terra region, Venus&quot; (PDF).] ''Geophysical Research Letters''. 35 (11): L11201. Bibcode:2008GeoRL..3511201H. doi:10.1029/2008GL033609. ISSN 1944-8007. &lt;/ref&gt; La mekanismo por generi grandan kvanton de felsa krusto kutime postulas la ĉeeston de akva oceano kaj [[platotektoniko]], kio implicas, ke loĝebla kondiĉo ekzistis sur frua Venuso, kun grandaj korpoj de akvo ĉe iu punkto.&lt;ref name=&quot;Petkowski Seager 2021&quot;&gt;{{cite web | last1=Petkowski | first1=Janusz | last2=Seager | first2=Sara | title=Did Venus ever have oceans? | website=Venus Cloud Life – MIT | date=18a de Novembro 2021 | url=https://venuscloudlife.com/are-venus-cloud-layers-too-dry-for-life/ | access-date=13a de Aprilo 2023 | archive-date=13a de Aprilo 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230413112527/https://venuscloudlife.com/are-venus-cloud-layers-too-dry-for-life/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Tamen, la naturo de ''teseraj'' terenoj estas malproksime de certeco.&lt;ref name=Gilmore_et_al_2017&gt; Gilmore, Martha; Treiman, Allan; Helbert, Jörn; Smrekar, Suzanne (1a de Novembro 2017). &quot;Venus Surface Composition Constrained by Observation and Experiment&quot;. ''Space Science Reviews''. 212 (3): 1511–1540. Bibcode:2017SSRv..212.1511G. doi:10.1007/s11214-017-0370-8. ISSN 1572-9672. S2CID 126225959. &lt;/ref&gt;

Studoj raportitaj en 2023 sugestis por la unua fojo, ke Venuso eble havis [[platotektoniko]]n dum antikvaj tempoj kaj, kiel rezulto, eble havis pli [[Planeda loĝebleco|loĝeblan medion]], eble kapablan [[vivo|vivteni]].&lt;ref name=&quot;NYT-20231026&quot;&gt;{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Billions of Years Ago, Venus May Have Had a Key Earthlike Feature – A new study makes the case that the solar system's hellish second planet once may have had plate tectonics that could have made it more hospitable to life. |url=https://www.nytimes.com/2023/10/26/science/venus-plate-tectonics-life.html |date=26a de Oktobro 2023 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20231026181052/https://www.nytimes.com/2023/10/26/science/venus-plate-tectonics-life.html |archive-date=26a de Oktobro 2023 |access-date=27a de Oktobro 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NA-20231026&quot;&gt;{{cite journal |author=Weller, Matthew B. |display-authors=et al. |title=Venus's atmospheric nitrogen explained by ancient plate tectonics |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02102-w |date=26a de Oktobro 2023 |journal= Nature Astronomy |volume=7 |issue=12 |pages=1436–1444 |doi=10.1038/s41550-023-02102-w |bibcode=2023NatAs...7.1436W |s2cid=264530764 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20231027132655/https://www.nature.com/articles/s41550-023-02102-w |archive-date=27a de Oktobro 2023 |access-date=27a de Oktobro 2023 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Venuso akiris intereson kiel kazo por esplorado en la evoluo de [[Tersimila planedo|tersimilaj planedoj]] kaj ilian [[Planeda loĝebleco|loĝeblecon]].

==== Vulkanoj ====
[[Image:PIA00084 Eistla region pancake volcanoes.jpg|thumb|maldekstre|upright=1.1|Radarmozaiko de du patkukaj kupoloj en la Eistla regiono de Venuso - ambaŭ 65 km larĝe kaj malpli ol 1 km altaj.]]
Granda parto de la Venusa surfaco ŝajnas formita per vulkana agado. Venuso havas plurajn fojojn tuom multajn vulkanojn kiel la Tero, kaj ĝi havas 167 grandajn vulkanojn kiuj estas ĉirkaŭ 100 km larĝaj. La nura vulkana komplekso de ĉi tiu grandeco sur la Tero estas la [[Havaja insulo|Granda Insulo de Havajo]].&lt;ref name=&quot;Frankel&quot; /&gt;{{rp|154}} Pli ol 85 000 vulkanoj sur Venuso estis identigitaj kaj mapitaj.&lt;ref&gt;{{cite web |title=A new catalog pinpoints volcanic cones in the best available surface images of Venus – those gathered 30 years ago by NASA's Magellan spacecraft. |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/85000-volcanoes-mapped-on-venus |website=skyandtelescope.org |date=14a de Aprilo 2023 |access-date=16a de Aprilo 2023 |archive-date=16a de Aprilo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416223821/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/85000-volcanoes-mapped-on-venus/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hahn |first1=Rebecca M. |last2=Byrne |first2=Paul K. |title=A Morphological and Spatial Analysis of Volcanoes on Venus |journal=Journal of Geophysical Research: Planets |date=Aprilo 2023 |volume=128 |issue=4 |pages=e2023JE007753 |doi=10.1029/2023JE007753 |bibcode=2023JGRE..12807753H |s2cid=257745255 |quote=With the Magellan synthetic-aperture radar full-resolution radar map left- and right-look global mosaics at 75 m-per-pixel resolution, we developed a global catalogue of volcanoes on Venus that contains ~85,000 edifices, ~99% of which are &lt;5 km in diameter. We find that Venus hosts far more volcanoes than previously mapped, and that although they are distributed across virtually the entire planet, size–frequency distribution analysis reveals a relative lack of edifices in the 20–100 km diameter range, which could be related to magma availability and eruption rate.}}&lt;/ref&gt; Ĉi tio ne estas ĉar Venuso estas pli vulkane aktiva ol la Tero, sed ĉar ĝia krusto estas pli malnova kaj ne estas submetita al la [[erozio|eroziaj]] procezoj aktivaj sur la Tero. La [[oceankrusto]] de la Tero estas senĉese reciklita per [[subdukcio]] ĉe la limoj de tektonaj platoj, kaj havas averaĝan aĝon de proksimume 100 milionoj da jaroj,&lt;ref name=&quot;Karttunen_et_al_2007&quot;&gt; Karttunen, Hannu; Kroger, P.; Oja, H.; Poutanen, M.; Donner, K. J. (2007). [[iarchive:fundamentalastro00kart_346/page/n167|''Fundamental Astronomy''.]] Springer. p. 162. ISBN 978-3-540-34143-7. Alirita la 30an de Januaro 2023. &lt;/ref&gt; dum la Venusa surfaco estas taksita kiel 300–600 milionoj da jaroj aĝa.&lt;ref name=&quot;Nimmo98&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Frankel&quot; /&gt;

Pluraj indicoj montras, ke ekzistis daŭranta [[vulkano|vulkana agado]] en Venuso. Koncentriĝoj de [[sulfura dioksido]] en la supra atmosfero malpliiĝis je faktoro de 10 inter 1978 kaj 1986, suprensaltis en 2006, kaj denove malkreskis 10-oble.&lt;ref name=&quot;ESA_2012-12-03&quot;&gt; Bauer, Markus (3a de Decembro 2012). [https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/Have_Venusian_volcanoes_been_caught_in_the_act &quot;Have Venusian volcanoes been caught in the act?&quot;.] ''European Space Agency''. Arkivita el la originalo la 14an de Aprilo 2021. Alirita la 14an de Aprilo 2021. &lt;/ref&gt; Tio povas signifi, ke niveloj estis plialtigitaj plurfoje per grandaj vulkanaj erupcioj.&lt;ref name=Glaze_1999&gt; Glaze, Lori S. (Aŭgusto 1999). [https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/1998JE000619 &quot;Transport of SO2 by explosive volcanism on Venus&quot;.] ''Journal of Geophysical Research''. 104 (E8): 18899–18906. Bibcode:1999JGR...10418899G. doi:10.1029/1998JE000619. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Marcq2012&quot;&gt; Marcq, Emmanuel; Bertaux, Jean-Loup; Montmessin, Franck; Belyaev, Denis (Januaro 2013). &quot;Variations of sulphur dioxide at the cloud top of Venus's dynamic atmosphere&quot;. ''Nature Geoscience''. 6 (1): 25–28. Bibcode:2013NatGe...6...25M. doi:10.1038/ngeo1650. S2CID 59323909. &lt;/ref&gt; Estis sugestite, ke Venusaj fulmoj povus originiĝi de vulkana agado (t.e. vulkana fulmo). En januaro 2020, astronomoj raportis indicon, sugestante ke Venuso estas nuntempe vulkane aktiva, specife pro la detekto de [[olivino]], vulkana produkto kiu estus suferinta veteragadon rapide sur la surfaco de la planedo.&lt;ref name=&quot;NYT-20200109&quot;&gt; Hall, Sannon (9a de Januaro 2020). [https://www.nytimes.com/2020/01/09/science/venus-volcanoes-active.html &quot;Volcanoes on Venus Might Still Be Smoking - Planetary science experiments on Earth suggest that the sun's second planet might have ongoing volcanic activity&quot;.] [[The New York Times]]. Arkivita el la originalo la 9an de Januaro 2020. Alirita la 10an de Januaro 2020. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SCI-20200103&quot;&gt; Filiberto, Justin (3a de Januaro 2020). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6941908/ &quot;Present-day volcanism on Venus as evidenced from weathering rates of olivine&quot;.] ''Science''. 6 (1): eaax7445. Bibcode:2020SciA....6.7445F. doi:10.1126/sciadv.aax7445. PMC 6941908. PMID 31922004. &lt;/ref&gt;

Ĉi tiu masiva vulkana agado estas nutrita de varma interno, kiu laŭ modeloj povus esti klarigita per energiaj kolizioj kiam la planedo estis juna, same kiel per [[Radioaktiveco|radioaktiva disfalo]] kiel en la kazo de la Tero. Frapotrafoj havintus signife pli altan rapidecon ol sur la Tero, kaj ĉar Venuso moviĝas pli rapide pro sia plia proksimeco al la Suno kaj ĉar alt-ekscentrecaj objektoj koliziantaj kun la planedo havus altajn rapidecojn.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sci.news/space/venus-volcanism-12114.html |title=Early, Energetic Collisions Could Have Fueled Venus Volcanism: Study {{!}} Sci.News |date=20a de Julio 2023 |access-date=21a de Julio 2023 |archive-date=21a de Julio 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721193015/https://www.sci.news/space/venus-volcanism-12114.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

En 2008 kaj 2009, la unua rekta pruvo de daŭranta vulkaneca agado estis observita fare de ''Venus Express'', en la formo de kvar portempaj lokalizitaj infraruĝaj varmaj punktoj ene de la riftozono ''Ganis Chasma'' (aŭ &quot;Ganiki Chasma&quot;),&lt;ref name=&quot;USGS_Ganis_Chasma&quot;&gt;[https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/2099 &quot;Ganis Chasma&quot;.] ''Gazetteer of Planetary Nomenclature''. USGS Astrogeology Science Center. Arkivita el la originalo la 13an de Oktobro 2018. Alirita la 14an de Aprilo 2021. &lt;/ref&gt; proksime de la ŝildvulkano ''Maat Mons''. Tri el la punktoj estis observitaj en pli ol unu sinsekva orbito. Tiuj punktoj supozeble reprezentas lafon ĵus liberigitan per vulkanaj erupcioj.&lt;ref name=&quot;Lakdawalla2015&quot;&gt; Lakdawalla, Emily (18a de Junio 2015). [https://www.planetary.org/articles/06181637-transient-hot-spots-on-venus &quot;Transient hot spots on Venus: Best evidence yet for active volcanism&quot;.] ''Planeda Societo|The Planetary Society''. Arkivita el la originalo la 20an de Junio 2015. Alirita la 20an de Junio 2015. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ESA_2015-06-18&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20150619071101/http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Venus_Express/Hot_lava_flows_discovered_on_Venus &quot;Hot lava flows discovered on Venus&quot;.] ''European Space Agency''. 18a de Junio 2015. Arkivita el la originalo la 19an de Junio 2015. Alirita la 20an de Junio 2015. &lt;/ref&gt; La realaj temperaturoj ne estas konataj, ĉar la grandeco de la varmaj punktoj ne povis esti mezurita, sed verŝajne estis en la gamo 800-1,100 K (527-827 °C; 980-1,520 °F), relative al normala temperaturo de 740 K (467 °C; 872 °F).&lt;ref name=&quot;Shalygin2015&quot;&gt; Shalygin, E. V.; Markiewicz, W. J.; Basilevsky, A. T.; Titov, D. V.; Ignatiev, N. I.; Head, J. W. (17a de Junio 2015). [https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2015GL064088 &quot;Active volcanism on Venus in the Ganiki Chasma rift zone&quot;.] ''Geophysical Research Letters''. 42 (12): 4762–4769. Bibcode:2015GeoRL..42.4762S. doi:10.1002/2015GL064088. S2CID 16309185. &lt;/ref&gt; En 2023, sciencistoj reekzamenis topografiajn bildojn de la regiono ''Maat Mons'' faritaj de la ''Magellan'' orbitŝipo. Uzante komputilajn simuladojn, ili determinis ke la topografio ŝanĝiĝis dum 8-monata intervalo, kaj konkludis ke aktiva vulkaneco estis la kaŭzo.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Why the Discovery of an Active Volcano on Venus Matters | last=Kluger | first=Jeffrey | url=https://time.com/6264160/why-volcanoes-on-venus-matter/ | publisher=[[Time (gazeto)|Time]] | date=17a de Marto 2023 | access-date=19a de Marto 2023 | archive-date=19a de Marto 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230319022005/https://time.com/6264160/why-volcanoes-on-venus-matter/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== Krateroj ====
[[File:PIA00103 Venus - 3-D Perspective View of Lavinia Planitia.jpg|thumb|upright=0.9|alt=The plains of Venus|[[Alfrapa kratero|Frapkrateroj]] sur la surfaco de Venuso (falskolora bildo rekonstruita de radardatenoj).]]
Estas preskaŭ mil frapkrateroj sur Venuso, egale distribuitaj tra ĝia surfaco. Sur aliaj kraterhavaj korpoj, kiel ekzemple la [[Tero]] kaj la [[Luno]], krateroj montras gamon da statoj de degenero. Sur la Luno, degenero estas kaŭzita de postaj efikoj, dum sur la Tero ĝi estas kaŭzita de vento kaj pluva erozio. Sur Venuso, proksimume 85% de la krateroj estas en netuŝita stato. La nombro da krateroj, kune kun ilia bone konservita kondiĉo, indikas ke la planedo spertis tutmondan reaperantan okazaĵon antaŭ 300–600 milionoj da jaroj,&lt;ref name=&quot;Nimmo98&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Strom1994&quot;/&gt; sekvitan per kadukiĝo en vulkanagado.&lt;ref name=Romeo_Turcotte_2018&gt; Romeo, I.; Turcotte, D. L. (2009). [https://docta.ucm.es/entities/publication/94193b87-57e5-45fc-8b26-0e75ca97ab12 &quot;The frequency-area distribution of volcanic units on Venus: Implications for planetary resurfacing&quot; (PDF).] ''Icarus''. 203 (1): 13–19. Bibcode:2009Icar..203...13R. doi:10.1016/j.icarus.2009.03.036. Arkivita (PDF) el la originalo la 19an de Decembro 2019. Alirita la 15an de Decembro 2018. &lt;/ref&gt; Dum la krusto de la [[Tero]] estas en kontinua moviĝo, Venuso supozeble ne kapablas daŭrigi tian procezon. Sen platotektoniko por disipi varmecon de sia mantelo, Venuso anstataŭe spertas ciklan procezon en kiu surfacaj temperaturoj pliiĝas ĝis ili atingas kritikan nivelon kiu malfortigas la kruston. Tiam, dum periodo de proksimume 100 milionoj da jaroj, subdukcio okazas je grandega skalo, tute reciklante la kruston.&lt;ref name=&quot;Frankel&quot; /&gt;

Venusaj krateroj varias de 3 ĝis 280 km en diametro. Neniu kratero estas pli malgranda ol 3 km, pro la efikoj de la densa atmosfero sur envenantaj objektoj. Objektoj kun malpli ol difinita [[kineta energio]] estas tiom bremsitaj de la atmosfero tiel ke ili ne kreas trafan krateron.&lt;ref name=Herrick_Phillips_1993&gt; Herrick, R. R.; Phillips, R. J. (1993). &quot;Effects of the Venusian atmosphere on incoming meteoroids and the impact crater population&quot;. ''Icarus''. 112 (1): 253–281. Bibcode:1994Icar..112..253H. doi:10.1006/icar.1994.1180. &lt;/ref&gt; Alvenantaj frapaĵoj malpli ol 50 m en diametro fragmentiĝis kaj bruliĝis en la atmosfero antaŭ ol atingi la grundon.&lt;ref name=&quot;Morrison_Owens_2003&quot;&gt; Morrison, David; Owens, Tobias C. (2003). ''The Planetary System'' (tria eldono). San Francisco: Benjamin Cummings. ISBN 978-0-8053-8734-6. &lt;/ref&gt;

=== Atmosfero kaj klimato ===
{{Ĉefartikolo|Venusa atmosfero}}
[[Dosiero:Venus - May 23 2018.png|eta|maldekstre|210ra|Nubstrukturo en la atmosfero de Venuso montrita pere de ultraviolaj observoj.]]
Venuso havas ekstreme densan [[atmosfero]]n kunmetitan de 96.5% [[karbona dioksido]], 3.5% nitrogeno—ambaŭ ekzistas kiel superkritaj fluidoj ĉe la surfaco de la planedo—kaj spuroj de aliaj gasoj inkluzive de [[sulfurdioksido]].&lt;ref name=&quot;SolarSystemEncyclopedia&quot;&gt;{{citaĵo el libro |familia nomo=Taylor |persona nomo=Fredric W. |titolo=Encyclopedia of the Solar System |dato=2014 |eldonejo=[[Elsevier]] Science &amp; Technology |isbn=978-0-12-415845-0 |redaktinto=Tilman, Spohn; Breuer, Doris; et al. |loko=Oxford |ĉapitro=Venus: Atmosphere |ĉapitrourl=http://literati.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_atmosphere/0}}&lt;/ref&gt; La maso de ĝia atmosfero estas 92 fojojn tiu de la Tero, dum la premo ĉe ĝia surfaco estas proksimume 93 fojojn tiu ĉe la Tero—premo ekvivalenta al tiu ĉe profundo de preskaŭ 1&amp;nbsp;km sub la oceanoj de la Tero. La denseco ĉe la surfaco estas 65&amp;nbsp;kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, 6.5% tiu de akvo aŭ 50 fojojn same densa kiel la atmosfero de la Tero je 293 K sur marnivelo. La CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-riĉa atmosfero generas la plej fortan [[forceja efiko|forcejan efikon]] en la Sunsistemo, kreante surfactemperaturojn de almenaŭ 735 K.&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto |titolo=Venus: Facts &amp; Figures |eldoninto=NASA |url=http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&amp;Display=Facts&amp;System=Metric |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060929003116/http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&amp;Display=Facts&amp;System=Metric |arkivdato=2006-09-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto |url=http://burro.cwru.edu/stu/advanced/venus.html |titolo=Venus |eldoninto=[[Case Western Reserve University]] |dato=2006-09-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120426064658/http://burro.cwru.edu/stu/advanced/venus.html |arkivdato=2012-04-26}}&lt;/ref&gt; Tio igas la Venusan surfacon pli varma ol tiu de [[Merkuro (planedo)|Merkuro]], kiu havas minimuman surfactemperaturon de 53 K kaj maksimuman surfactemperaturon de 700 K,&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro |familia nomo= Lewis |persona nomo= John S. |jaro=2004 |titolo=Physics and Chemistry of the Solar System |url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_384 |paĝoj=463 |eldono=2 |eldoninto=[[Academic Press]] |isbn=978-0-12-446744-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto |url=https://pdfs.semanticscholar.org/02cc/2fe81ee34f2c70e15c5f1d66244ef69a0e06.pdf |titolo=Ice in the Solar System |familia nomo=Prockter |persona nomo=Louise |jaro=2005 |gazeto=Johns Hopkins APL Technical Digest |volumo=26 |numero=2 |paĝoj=175–188}}&lt;/ref&gt; kvankam Venuso estas preskaŭ duoble la distanco de Merkuro de la Suno kaj tiel ricevas [[Inversa-kvadrata leĝo#Lumo kaj alia elektromagneta radiado|nur 25%]] de la [[sunradio]] de Merkuro. Pro ĝia [[forkura forceja efiko]], Venuso estis identigita fare de sciencistoj kiel ekzemple [[Carl Sagan]] kiel averto kaj esplorobjekto ligita al [[klimata ŝanĝo]] sur la Tero.&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto |familia nomo=Newitz |persona nomo=Annalee |titolo=Here's Carl Sagan's original essay on the dangers of climate change |eldonito=Gizmodo | date=2013-12-11 |url=https://gizmodo.com/heres-carl-sagans-original-essay-on-the-dangers-of-cl-1481304135 |arkivdato=2021-09-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210903011006/https://gizmodo.com/heres-carl-sagans-original-essay-on-the-dangers-of-cl-1481304135}}&lt;/ref&gt; Ĝi estis malkovrita en [[1761]] de la rusa [[tutfakulo]] [[Miĥail Lomonosov]],&lt;ref name=&quot;Marov2004&quot;&gt;[[:fr:Atmosphère de Vénus#Marov2004|Marov 2004]]&lt;span&gt;, &lt;/span&gt;&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;page(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;span&gt;209–219&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/eb/article-9048817/Mikhail-Vasilyevich-Lomonosov Encyclopédie Britannica en ligne: Mikhail Vasilyevich Lomonosov]&lt;/ref&gt; kaj estas pli densa kaj dika ol [[Atmosfero (tero)|tiu de la Tero.]] La netravideblaj nuboj entenantaj [[Sulfata acido|sulfatan acidon]] flosas en la atmosfero kaj, pro ili, la [[Optiko|optika]] observado de la surfaco tute neeblas. La informoj koncerne la [[topografio]] de Venuso estis konataj ekskluzive per [[Radaro|radara]] bildigo.&lt;ref name=&quot;Basilevsky2003&quot;&gt;[http://www.iop.org/EJ/abstract/0034-4885/66/10/R04/ La surface de Venus]&lt;/ref&gt;

== Planedo senluna ==
Venuso ne havas [[natura satelito|naturan sateliton]]. En la jaro [[1672]] la itala [[astronomo]] [[Giovanni Domenico Cassini]] anoncis, ke li malkovris iun kaj nomis ĝin [[Neith]], laŭ [[egiptujo|egipta]] [[diino]]. Ĝis [[1892]] la kredo pri venusa luno disvastiĝis, sed fine evidentiĝis, ke diversaj [[stelo]]j erare estis taksitaj luno dum diversaj observadoj.

Ekde la mezo de la [[1960-aj jaroj]] ekzistas hipotezo, ke la planedo [[Merkuro]], ekstere tre simila al la tera luno iam estis satelito de Venuso. Tio klarigus, kial la du planedoj estas la nuraj en la Sunsistemo sen satelito.

En la jaro [[2006]] Alex Alemi kaj David Stevenson de la [[Kalifornia Instituto de Teknologio]] publikigis sian teorion. Laŭ ĝi, Venuso havis sateliton estiĝinton kiel rezulto de kolizio de Venuso kaj alia planedo (simile al estiĝo de Luno); sed poste alia kolizio ŝanĝis direkton de rotacio de Venuso kaj ŝanĝis movon de la satelito tiel, ke poste la satelito falis sur Venuson kaj unuiĝis kun ĝi (laŭ kutima opinio inter astronomoj, en la komenco de la Sunsistemo tiaj grandaj kolizioj okazis ofte). Tamen tio estas malfacile pruvebla, ĉar pro la vulkana agado sur Venuso verŝajne ĉiaj spuroj jam de longe malaperis.

== Biosfero ==
Ne estas konata [[vivo sur Venuso]]. Dum ekzistas kelkaj indikoj, neniu el ili estas sufiĉa pruvo.

En Septembro 2020 estis publikigita studo, laŭ kiu en [[Venusa atmosfero|ties atmosfero]] troviĝas [[fosfino]] en kvantoj, kiuj ne estas klarigeblaj per tiama kompreno de ĥemio de Venuso. Fosfino nature malaperus de la atmosfero pro influo de ultraviolaj radioj; tial ĝi estas ebla [[biosigno]]. Ĝi povas indiki ĉeeston de vivantaj organismoj sur Venuso aŭ en ties atmosfero, sed ankaŭ ĝis nun nekonatan nebiologian procezon okazantan sur Venuso.&lt;ref name=&quot;NatGeoDrake&quot;&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nationalgeographic.com/science/2020/09/possible-sign-of-life-found-on-venus-phosphine-gas/|titolo=Possible sign of life on Venus stirs up heated debate|alirdato=2020-09-15|familia nomo=Drake|persona nomo=Nadia|dato=2020-09-14|verkaĵo=National Geographic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NA-20200914&quot;&gt;{{cite journal |author=Greaves, Jane S. |display-authors=et al. |title=Phosphine gas in the cloud decks of Venus |url=https://www.nature.com/articles/s41550-020-1174-4 |date=2020-09-14 |journal=[[Nature Astronomy]] |doi=10.1038/s41550-020-1174-4 |accessdate=2020-09-15 | issn=2397-3366 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20200914&quot;&gt;{{cite news |last1=Stirone |first1=Shannon |last2=Chang |first2=Kenneth |last3=Overbye |first3=Dennis |title=Life on Venus? Astronomers See a Signal in Its Clouds - The detection of a gas in the planet’s atmosphere could turn scientists’ gaze to a planet long overlooked in the search for extraterrestrial life. |url=https://www.nytimes.com/2020/09/14/science/venus-life-clouds.html |date=2020-09-14 |work=[[The New York Times]] |accessdate=2020-09-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

== Magnetosfero ==
En 1967 [[Venera 4]] malkovris, ke Venuso posedas [[magneta kampo|magnetan kampon]] ege pli malfortan ol tiun de la Tero. Tiu kampo estas generata de la interago inter la [[jonosfero]] kaj la [[Suna vento]], male al tio, kio okazas por nia planedo, kies kampo devenas de la efiko [[dinamo]] de la [[konvekta fluo|konvektaj fluoj]] ene de la [[Termantelo|mantelo]].

== Esplorado ==
El la multaj robotoj senditaj al Venuso de Tero, la kvar plej sukcesaj estis la [[Usono|usona]] [[Pioneer]] en la jaro [[1978]], la [[Sovetunio|sovetaj]] [[Venera 15]] kaj [[Venera 16|16]] dum la jaroj [[1983]] al [[1984]], kaj la usona [[Magellan (sondilo)|Magellan]] dum la jaroj [[1990]] al [[1994]].

Magellan ĉirkaŭorbitis Venuson por mapi ĝian surfacon per radaro, tiel verkante ĝian plej detalan [[mapo]]n, kiun ni nun havas. Magellan uzis la [[atmosfero]]n por bremsi kaj stiri, [[tekniko]]
konata kiel [[aerobremsado]]. Dum [[oktobro]] de la jaro [[1994]], Magellan falis en la atmosferon, kie ĝi estis detruita de la aerpremo.

== Venuso en la homa kulturo ==
[[Dosiero:Venus symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.25|maldekstra|♀]]
[[Dosiero:Lune Venus.jpg|eta|dekstra|Venuso kiel matenstelo maldekstre sub la Luno. Ĉe la horizonto la [[observatorio Paranal]].]]
Venuso estas ankaŭ nomata la matenstelo aŭ vesperstelo, ĉar ĝi ofte aperas kiel brila stelo de la krepusko kaj ne povas aperi je mezo de nokto (t. e. malproksime de la Suno). Sed, malsimile al aliaj steloj, ĝi ne trembrilas; ĝi estas planedo kaj la vorto &quot;stelo&quot; estas malpreciza.

Ĉar ĝi estas la plej hela stelsimila objekto de la ĉielo, Venuso verŝajne jam dekomence de la kulturhistorio ludis gravan rolon ne nur en [[astronomio]], sed ankaŭ en [[mitologio]] kaj [[astrologio]].

La [[sumero|sumeranoj]] ligis la brilegan migrostelon al la diino [[Inano]], la [[babilono|babilonanoj]] al [[Iŝtar]], la diino de amo kaj milito, en antikva [[Arabujo]] [[Al-Uzza]] estis la diino de la matenstelo. En la [[Irano|irana]] mitologio la planedo rilatas al la diaĵo [[Anahita]], kio donis la persan nomon de la planedo ''Nahid''. En [[Jaŝt]] 10 Venuso estas eble ligata al [[Mitrao]]. [[Plinio la Maljuna]] konsideris, ke en la malnova [[Egiptujo]] oni ligis la migrantan stelon al la diino [[Izisa]].

En la frua antikva [[Grekujo]] oni nomis Venuson kiel matenstelon ''Phosphoros'' (tradukebla esperante per ''Portanto de Lumo'' kaj [[latine]] per ''Lucifer'' (la vorto ''Lucifer'' signifis ''[[Diablo]]'' nur pli malfrue)), foje ankaŭ ''Eosphoros'', kaj kiel vesperstelo ''Hesperos''. Nur la postaj helenoj ligis la planedon al la diino [[Afrodito (diino)|Afrodito]]. Pro ĝia beleco, la [[romio|romianoj]] nomis ĝin laŭ la bela amdiino [[Venuso (diino)|Venuso]].

En la germana mitologio oni ligis la migrantan stelon al la diino [[Frijjo]], poste konata kiel [[Freja]]. Tial en la germana estiĝis la nomo de [[vendredo]] ''Freitag'', tio estas ''tago de Freja''.

Venuso estis grava al la [[religio]] kaj [[kalendaro]]j de antikva [[Meksiko]]: ĝi estis la stelo de la plumita serpenta dio, [[Kecalkoatlo (majaoj)|Kecalkoatlo]]. Ĉe la [[majaoj]] Venuso estis atakema. Laŭ la venusa kalendaro oni kalkulis la sukceson de militoj. En la moderna [[ĉina]], [[japana]] kaj [[korea]] kulturoj, la planedo Venuso estas nomata la ''ora stelo'' kaj signata per [[Vorterosigno|logogramo]] 金星 en ĉina kaj japana lingvoj.

== Literatura mencio ==
La venusa libroserio de la usona verkisto [[Edgar Rice Burroughs]] (1875–1950) startis en la jaro 1932. En tiu sciencfantasta serio, loĝantoj de Venuso nomas sian planedon ''Amtor''.

== Bildaro ==
Bonvolu alklaki bildon por pligrandigi ĝin.

&lt;gallery perrow=&quot;3&quot;&gt;
Dosiero:Venuspioneeruv.jpg|Nuboj en la venusa atmosfero, fotita ultraviole de la usona [[Pioneer]].
Dosiero:Venus2 mag big.png|Venusa radarmapo kun malveraj koloroj, de la usona [[Magellan (sondilo)|Magellan]]. La ruĝa kaj flava areo norde estas ''Ishtar Terra''.
Dosiero:Ishtar terra topo.jpg|''Ishtar Terra'', venusa alttereno ĉe 70,4°No 27,5°Or.
Dosiero:Venus globe.jpg|Sub la nuboj; venusa surfacmapo, fotita radare de la usona [[Magellan (sondilo)|Magellan]].
Dosiero:4_Terrestrial_Planets_Size_Comp_True_Color.png|Komparo de grandeco de Merkuro, Venuso, Tero, kaj Marso.
Dosiero:Mgn p39146.png|Radarmapo de ekfrapa kratero sur Venuso.
Dosiero:Venustransit 2004-06-08 07-49.jpg|[[Pasado de Venuso|Transito de Venuso]], la {{daton|8|junio|2004}}.
Dosiero:Dresden Codex p09.jpg|La majaa ''Dresden''-kodekso kalkulas la aperojn de Venuso.
Dosiero:Shukra cropped.jpg|''[[Ŝukra]]'', identigita kun Venuso.
Dosiero:Venus-pacific-levelled.jpg|En la nokta tera ĉielo, Venuso estas ĉiam pli brila ol la plej brilaj steloj.
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q60751421}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|commons=Venus|ReVo=venus|ReVo titolo=Venuso}}
* [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html Venusa datumfolio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160308174416/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |date=2016-03-08 }} de la [[NASA]] {{PlurajLingvokodoj|en}}
* [https://www.le-systeme-solaire.net/venus.html Vénus], ([http://www.le-systeme-solaire.net/index.php Le système solaire à portée de votre souris] - ''La Sunsistemo musklake atingebla'') {{fr}}
* [https://scivolemo.wordpress.com/2020/09/18/kio-okazas-en-la-nuboj-de-venuso/ Kio okazas en la nuboj de Venuso?], verkita de Frank van Hertrooij. Ĝi aperis 2020-09-18 en la scienca blogo [[Scivolemo]] {{PlurajLingvokodoj|eo}}

{{Sunsistemo}}

{{Havenda artikolo|Venuso (planedo)}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Venuso| ]]</text>
      <sha1>f3mry2dwjh87hqt57bjeyd03r342gzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1940</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5126</id>
    <revision>
      <id>9503268</id>
      <parentid>9488960</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T20:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rémi sim</username>
        <id>205328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naskiĝoj */</comment>
      <origin>9503268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4883" sha1="pwcaa548jcirz5ied9qqbs2dcz20apd" xml:space="preserve">{{Jaroj}}
{{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1940}}
[[Dosiero:1940_Events_Collage_V_1.0.jpg|eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.]]
'''1940''' estis [[superjaro komenciĝanta lunde]] (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1940 post Kristo okazis, interalie:

== Eventoj ==

=== Esperantujo ===
* Spirito [[Emmanuel]] verkis mesaĝon &quot;La misio de Esperanto&quot; kaj konsilis [[spiritismo|spiritistojn]] lerni la lingvon.
* Malfondita la [[Esperanto-Asocio de Estonio]].

=== Mondo ===
* [[Sovet-Unio]] konkeris [[Estonio]]n.
* [[15-a de majo]] : La unua [[McDonald's]] restoracio estas fondita.

== Naskiĝoj ==
* [[10-a de januaro]]: [[Johan Derks]], nederlanda esperantisto (m. [[2020]])
* [[13-a de januaro]]: [[Edmund White]], usona verkisto (m. [[2025]])
* [[20-a de januaro]]: [[Jana Brejchová]], ĉeĥa aktorino
* [[28-a de januaro]]: [[Carlos Slim]], meksika miliardulo
* [[5-a de februaro]]: [[Panamarenko]], belga artisto (m. [[2019]])
* [[18-a de februaro]]: [[Fabrizio De André]], itala kantverkisto (m. [[1999]])
* [[19-a de februaro]]: [[Saparmurat Nijazov]], turkmena prezidento (m. [[2006]])
* [[29-a de februaro]]: [[Sonja Barend]], nederlanda televidoprezentistino (m. [[2026]])
* [[10-a de marto]]: [[Chuck Norris]], usona lukt-artisto kaj aktoro (m. [[2026]])
* [[12-a de marto]]: [[Viktar Kazko]], belorusa verkisto
* [[18-a de marto]]: [[Arlette Laguiller]], franca trockisma politikistino
* [[19-a de marto]]: [[Carlo Minnaja]], itala matematikisto, denaska esperantisto kaj Akademiano
* [[26-a de marto]]: [[James Caan]], usona aktoro (m. [[2022]])
* [[30-a de marto]]: [[Astrud Gilberto]], brazila kantistino (m. [[2023]])
* [[15-a de aprilo]]: [[Jeffrey Archer]], brita verkisto kaj politikisto (m. [[2026]])
* [[16-a de aprilo]]: [[Margareta la 2-a (Danio)|Margareta]], reĝino de Danio 1972-2024
* [[20-a de aprilo]]: [[Jan Cremer]], nederlanda verkisto (m. [[2024]])
* [[25-a de aprilo]]: [[Heinz Dieter Maas]], germana esperantisto (m. [[2024]])
* [[28-a de aprilo]]: [[Ĵak Lepŭil']], franca esperantisto (m. [[2026]])
* [[30-a de aprilo]]: [[Jeroen Brouwers]], nederlanda verkisto (m. [[2022]])
* [[14-a de majo]]: [[Trevor Steele]], aŭstralia esperantisto kaj Akademiano
* [[2-a de junio]]: [[Konstantino la 2-a (Grekio)|Konstantino la 2-a]], reĝo de Grekio 1964-1973 (m. [[2023]])
* [[22-a de junio]]: [[Abbas Kiarostami]], irana filmreĝisoro (m. [[2016]])
* [[5-a de julio]]: [[Chuck Close]], usona pentristo (m. [[2021]])
* [[6-a de julio]]: [[Tove Skutnabb-Kangas]], finna lingvistino (m. [[2023]])
* [[7-a de julio]]: [[Ringo Starr]], brita muzikisto
* [[13-a de julio]]: [[Patrick Stewart]], brita aktoro (m. [[2026]])
* [[10-a de aŭgusto]]: [[Spiros Sarafian]], greka esperantisto (m. [[2025]])
* [[1-a de septembro]]: [[Annie Ernaux]], franca verkistino Nobelpremiita
* [[5-a de septembro]]: [[Raquel Welch]], usona aktorino mn. [[2023]])
* [[8-a de septembro]]: [[Anatolij Gonĉarov]], rusia esperantisto
* [[7-a de oktobro]]: [[Raimund Harmstorf]], germana aktoro (m. [[1998]])
* [[8-a de oktobro]]: [[Paul Hogan]], aŭstralia aktoro
* [[9-a de oktobro]]: [[John Lennon]], brita muzikisto kaj komponisto (m. [[1980]])
* [[19-a de oktobro]]: [[Michael Gambon]], irlanda aktoro (m. [[2023]])
* [[21-a de oktobro]]: [[Manfred Mann]], sudafrika-brita muzikisto
* [[23-a de oktobro]]: [[Pelé]], brazila futbalisto (m. [[2022]])
* [[10-a de decembro]]: [[Giuliano Turone]], itala juristo kaj esperantisto, membro de la [[Honora Patrona Komitato de UEA]]
* [[Vasil Stanoviĉ]], ukraina esperantisto (m. [[2002]])

== Mortoj ==
* [[21-a de januaro]]: [[Einar Benediktsson]], islanda poeto kaj tradukisto (n. [[1864]])
* [[10-a de marto]]: [[Miĥail Bulgakov]], ukraina verkisto (n. [[1891]])
* [[16-a de marto]]: [[Selma Lagerlöf]], sveda verkistino (n. [[1858]])
* [[7-a de majo]]: [[George Lansbury]], brita socialista politikisto (n. [[1859]])
* [[22-a de junio]]: [[Wladimir Köppen]], germana klimatologo kaj esperantisto (n. [[1846]])
* [[29-a de junio]]: [[Paul Klee]], svisa pentristo (n. [[1879]])
* [[8-a de aŭgusto]]: [[Vladimir Ĵabotinskij]], ukraina cionisto (n. [[1880]])
* [[21-a de aŭgusto]]: [[Lev Trockij]], rusa politikisto (n. [[1879]])
* [[30-a de aŭgusto]]: [[Joseph John Thomson]], brita fizikisto (n. [[1856]])
* [[9-a de novembro]]: [[Neville Chamberlain]], ĉefministro de Britio (n. [[1869]])
* [[14-a de novembro]]: [[Antônio Sales]], brazila verkisto (n. [[1868]])
* [[26-a de novembro]]: [[Harold Sidney Harmsworth, Lordo Rothermere]], brita politikisto kaj gazetmagnato (n. [[1868]])
* [[5-a de decembro]]: [[Jan Kubelík]], ĉeĥa violonisto kaj komponisto (n. [[1880]])
* [[22-a de decembro]]: [[Nathanael West]], usona verkisto (n. [[1903]])
* [[Charles Christopher More]], pensilvanigermana verkisto (n. [[1848]])
* [[Franciŝak Umjastoŭski]], belorusa verkisto (n. [[1882]])

{{Projektoj}}</text>
      <sha1>pwcaa548jcirz5ied9qqbs2dcz20apd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>28-a de oktobro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6741</id>
    <revision>
      <id>9503265</id>
      <parentid>9400781</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T20:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rémi sim</username>
        <id>205328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mortoj */</comment>
      <origin>9503265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31539" sha1="a358nv9rv6acvtl7wtud1t2z80792mm" xml:space="preserve">{{KalendaroOktobro}}
{{oktobro}}
La '''28-a de oktobro''' estas la 301-a tago de la jaro (la 302-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 64 tagoj restas.


Je la 28-a de oktobro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[306]]: [[Romia Imperio]]: [[Maksencio]] iĝis [[Listo de romiaj imperiestroj|imperiestro]]
* [[312]]: [[Romia Imperio]]: [[Batalo de Ponto Milvio]]: [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio]] venkis armeon de [[Maksencio]] 
* [[456]]: [[Romia Imperio]]: [[Visigotoj]] konkeris kaj bruligis [[Braga]]n
* [[969]]: [[Bizanca imperio|Bizanca]] armeo konkeris turkan [[Antioĥio]]n
* [[1420]]: [[Pekino]] oficiale iĝis ĉefurbo de [[Dinastio Ming]], kiam la saman jaron [[Malpermesita Urbo]], sidejo de registaro, estis finkonstruita
* [[1424]]: [[Husanoj]] konkeris [[Mohelnice]] kaj murdis 700 loĝantojn
* [[1453]]: [[Ladislao la 1-a (Bohemio)|Ladislao la 1-a]] estis kronita kiel [[listo de regnestroj de Bohemio|reĝo de Bohemio]], kvankam [[Georgo de Podebrado]] restis reganta
* [[1492]]: [[Kristoforo Kolumbo]], serĉante okcidentan maran vojon al [[Barato]], malkovris [[Kubo]]n
* [[1523]]: [[Belorusio]]: en la [[latina]] lingvo aperis ''Kanto de [[uro]]'' de [[Mikola Husoŭski]]
* [[1533]]: Posta reĝo de Francio [[Henriko la 2-a (Francio)|Henriko la 2-a]] edziĝis en [[Marsejlo]] al [[Katerino de Mediĉo]]
* [[1538]]: [[Domingo]]: fondo de unua [[universitato]] en la okcidenta [[hemisfero]] - Universidad Autónoma de [[Sankta Domingo]]
* [[1568]]: [[Pollando]]: [[incendio]] tute detruis konstruaĵojn de [[Mrągowo]]
* [[1611]]: Pola reĝo [[Sigismondo la 3-a Vasa]] rangigis [[jezuitoj|jezuitan]] [[kolegio]]n en [[Poznań]] al [[universitato]] - plej granda kaj prestiĝa en la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]
* [[1628]]: Kapitulaco de [[hugenotoj]] en [[La Rochelle]]
* [[1707]]: [[Subdukcio|Subdukcia]] [[Tertremo de Hoei (1707)|tertremo de Hoei]] - la plej vasta en Japanio (ununura, kiu samtempe rompis ĉiujn segmentojn de la Nankai fendego)
* [[1726]]: Romano ''[[La vojaĝoj de Gulivero]]'' de irlanda verkisto [[Jonathan Swift]] estis publikigita - klasikaĵo de [[anglalingva literaturo]]
* [[1746]]: Ĉirkaŭ 18 000 personoj pereis en [[Limo]] pro submara [[tertremo]] - apuda havenurbo [[Kajao]] detruiĝis pro [[cunamo]]
* [[1861]]: [[Pollando]]: malfermo de [[akvovojo]] [[Elbląg]]-[[Ostróda]] por [[akva transporto]] de [[varo]]j
* [[1877]]: [[Hungario]]: en [[Budapeŝto]] oni malfermis [[Stacidomo Nyugati|Stacidomonon Nyugati]]
* [[1886]]: [[Novjorka Haveno]]: [[Statuo de Libereco]] estis oficiale malfermita de prezidento [[Grover Cleveland]]
* [[1905]]: [[Dispartigoj de Pollando]]: aŭtoritatoj fermis [[Universitato de Varsovio|Universitaton de Varsovio]]
* [[1912]]: [[Unua Balkana milito]]: armeoj de [[Montenegro]] kaj [[Serbio]] komencis [[sieĝo]]n de [[Shkodër]]
* [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Malaka Markolo]]: germana malpeza [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipo]] ''SMS Emden'' eniris [[haveno]]n sur [[Penango (insulo)|Penango]] kaj sinkigis du [[militŝipo]]jn de [[Triopa Entento]]
* [[1918]]: [[Prago]]: [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio]] proklamis post 300 jaroj sendependecon (de [[Aŭstrio-Hungario]]) - [[Nacia Asembleo]] de Ĉeĥoslovakio en sia unua leĝo konstatis, ke la &quot;memstara ĉeĥoslovaka ŝtato ekviviĝis&quot;; Pola Likvida Komisiono fondiĝis por transpreni la regionon Eta Pollando, kiu de 1772 estis Okcidenta [[Galicio]] en [[Aŭstrio-Hungario]] kaj certigi sekurecon; generalo [[Tadeusz Rozwadowski|T. Rozwadowski]] nomumiĝis ĉefo de Ĝenerala [[Stabo]] de Pola Soldataro
* [[1919]]: [[Usona kongreso]] voĉdonis pri la [[prohibicio en Usono]] - ''la nobla eksperimento'' daŭris ĝis 1933
* [[1925]]: [[Belorusio]]: [[diocezo]] de [[Pinsko]] estis establita
* [[1925]]: [[Dua Pola Respubliko]]: baze de [[buleo (papo)|buleo]] sekvas nova disdivido de polaj diocezoj, kadre de 5 [[eklezia provinco|ekleziaj provincoj]] ([[Gniezno]], [[Varsovio]], [[Lvovo]], [[Krakovo]] kaj [[Vilno]]) kreiĝas 20 diocezoj kaj la kampa [[episkopujo]] de Pola Soldataro
* [[1926]]: la katolika [[papo]] [[Pio la 11-a]] konsekris unuajn ses [[ĉinoj|ĉinajn]] episkopojn
* [[1928]]: [[Ĝakarto]]: [[indonezia lingvo]], diferenciĝanta de la [[malaja lingvo]], fariĝis [[oficiala lingvo]] de [[Indonezio]]; en [[Bielsko-Biała|Bielsko]] oni inaŭguris unusolan en [[intermilita periodo|intermilita Pollando]] monumenton al [[Gabriel Narutowicz]]
* [[1930]]: [[Ostrava]]: [[Nova urbodomo (Ostrava)|Nova urbodomo]] ekfunkciis
* [[1938]]: Regantoj de la [[Tria Regno]] [[deportado|deportis]] al [[Pollando]] ĉirkaŭ 17 mil [[judoj]]n, kiuj loĝis en Germanio, sed posedis polan civitanecon - ĉirkaŭ 9,5 mil oni devigis transpaŝi polan [[ŝtatlimo]]n apud [[Zbąszyń]]
* [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: germana Selbstschutz kaj polico en arbaro Barbarka, apud [[Toruń]], [[pafekzekutado|pafekzekutis]] ĉirkaŭ 130 personojn - unua tiea amasa [[ekzekuto]]; en [[Bjalistoko]] [[Nacia Asembleo]] de Okcidenta [[Belorusio]] proponis al la [[Supera Soveto de Sovetunio]] alligi tiun teritorion al [[Belorusa SSR]]; sovetaj regopovoj transdonis [[Vilno]]n al [[Litovio]]; [[Germana okupo de Ĉeĥoslovakio]]: [[patriotismo|patriotaj]] manifestacioj kontraŭ la germana [[okupado]] okazis en pluraj lokoj de la [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]], pro kio oni sendis pli ol 2000 studentojn al [[koncentrejo]] [[Sachsenhausen]]
* [[1940]]: [[Greka-itala milito|Itala-greka milito]] komenciĝis - [[Itala reĝlando]] atakis Reĝlandon de [[Grekio]], kies ĉefministro [[Ioanis Metaxas]] reĵetis [[ultimato]]n; apud [[Irlando]] sinkis post germana torpeda atako brita pasaĝera ŝipo ''RMS Empress of Britain'', la plej granda trafita de [[torpedo]] dum la milito
* [[1941]]: [[Holokaŭsto]]: [[germanoj]] murdis 9,2 mil judojn el [[geto]] de [[Kaŭno]]; pola [[submarŝipo]] &quot;Sokół&quot; sinkigis italan ŝipon &quot;Città di Palermo&quot;
* [[1942]]: [[Norda Kaŭkazio]]: [[Wehrmacht|germana armeo]] konkeris [[Nalĉik]]; en [[Munkeno]] okazis premiero de [[Capriccio (opero)|''Kapriĉo'']], la lasta testamenta [[opero]] de [[Richard Strauss]]
* [[1943]]: [[Adolf Hitler]] ordonis haltigi evakuon el [[Krimeo]] de la 17-a Armeo; Ĉina Fronto: ĉinaj trupoj konkeris [[Ŝaosing]]
* [[1944]]: [[Dua Mondmilito]]: Apud [[Włoszczowa]] tritaga batalo inter la [[Pola Enlanda Armeo]] kontraŭ ''[[Wehrmacht]]'', ĝendarmaro kaj [[SS (organizo)|SS]] finiĝis; [[Slovaka nacia ribelo]] kontraŭ germana [[Wehrmacht]] malvenkis; pola kaj franca registaroj subskribis interkonsenton pri kreo de pola armeo sur la franca teritorio; jugoslavia 26-a [[divizio]] liberigis [[Trogir]]; bomba korpuso de la [[brita aerarmeo]] atakis [[Kolonjo]]n; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: en [[Nederlando]] la brita armeo konkeris [[Tilburg]]; en [[Moskvo]] estis subskribita interkonsento pri [[armistico]] de la registaroj de [[Usono]], [[Britio]] kaj [[Sovetunio]] unuflanke kaj [[Bulgario]] aliflanke
* [[1945]]: Provizora [[Nacia Asembleo]] konfirmis [[Edvard Beneš]] kiel prezidenton de [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka Respubliko]], estis anoncita ŝtatigo de multaj entreprenoj
* [[1946]]: [[Pollando]]: juĝejo en [[Varsovio]] verdiktis [[mortpuno|mortpunojn]] al M- Ostromęcki, W. Drybs kaj M. Kobierzycka pro plenumo de gvidaj funkcioj en la [[Naciaj Armitaj Fortoj de Pollando]] kaj la Pola Organizaĵo - la verdiktoj estis ŝanĝitaj al ĝisviva mallibero
* [[1947]]: Surbaze de la [[Traktato de Parizo]] la insularo [[Dodekanesoj]] aparteninta ĝis nun al [[Italio]] estis transdonita al [[Grekio]]
* [[1948]]: [[Flago de Israelo]] oficialiĝis; [[Stalinismo]]: Episkopoj Iuliu Hossu kaj [[Áron Márton]] submetas al ministro Stanciu Stoian &quot;la statuson de organizo, gvidado kaj administrado de la katolika [[kulto]] de ĉiuj [[rito]]j en [[Rumanio]]&quot; - samtage estis arestitaj unuaj [[episkopo]]j; rezulte de vundoj post aŭtomobila [[akcidento]] mortis episkopo de [[Łomża]] Stanisław Kostka Łukomski, kandidato por la posteno de [[primaso]], revenanta el funebraj ceremonioj de la pola primaso August Hlond, mortinta en misteraj cirkonstancoj
* [[1950]]: [[Pollando]]: oni anoncis ŝanĝon de [[valuto]] kun malpermeso posedi [[oro]]n, [[plateno]]n kaj [[valorpapero]]jn
* [[1954]]: Kun adopto de nova reĝa [[statuto]], [[Reĝlando de Nederlando]] iĝis [[konfederacio]]
* [[1956]]: [[Pola Popola Respubliko]]: en [[Gdynia]] okazis fonda kunveno de la [[Asocio]] de [[Kaŝuboj]]; al [[Varsovio]] post 3 jaroj revenis, liberigita de internigejo, [[primaso]] de Pollando kardinalo [[Stefan Wyszyński]], arestita sen [[juĝo]] kaj verdikto kiel skandalema edukito de [[Vatikano]]
* [[1956]]: [[Hungara revolucio de 1956|Hungara revolucio]]: [[papo]] [[Pio la 12-a]], defende de [[hungaroj]], apelaciis en [[encikliko]] pro la &quot;amata hungara [[nacio]]&quot;
* [[1958]]: [[Johano la 23-a]] iĝis papo
* [[1962]]: [[Malvarma milito]]: [[Nikita Ĥruŝĉov]] anoncis retirigon de [[raketo|raketaj]] lanĉiloj de [[Kubo]] kontraŭ reciproka retirigo de la usonaj de [[Turkio]] (sen informo de la gazetaro) - fino de la [[Kariba krizo]]
* [[1965]]: [[Vatikanurbo]]: dum la [[Dua Vatikana Koncilio]] oni eldonis deklaron ''[[Nostra Aetate]]'' pri sinteno de la [[Katolika Eklezio]] al nekristanaj [[religio]]j kaj substrekis, ke [[judoj]] ne havas kolektivan kulpon pri [[krucumo de Jesuo]], kondamnis [[kontraŭjudismo]]n kun ĉiuj formoj de [[rasismo]] asertante [[digno]]n de ĉiu homo - grava dokumento por la [[dialogo interreligia]]
* [[1968]]: Oni voĉdonis federaligon de [[Ĉeĥoslovakio]] en [[Ĉeĥoslovaka socialisma respubliko|Ĉeĥoslovakan socialisman respublikon]] ekde la 1-a de januaro 1969
* [[1969]]: [[Israela Laborista Partio]] gajnis parlamentan balotadon
* [[1970]]: Premiero de la franca filma komedio ''[[Ĝendarmo en emeriteco]]'' kun [[Louis de Funès]] ĉefrole
* [[1972]]: Testoflugo de la pasaĝera aviadilo [[Airbus A300]]
* [[1975]]: Pola [[pianisto]] [[Krystian Zimerman]] venkis en la 9-a [[Internacia Piana Konkurso Fryderyk Chopin]]
* [[1981]]: Usona metalroka [[muzikgrupo]] ''[[Metallica]]'' fondiĝis
* [[1985]]: [[Daniel Ortega]] iĝis prezidento de [[Nikaragvo]]
* [[1988]]: [[Ĉeĥoslovakio]] proklamis la [[dato]]n [[nacia festo]] - en [[Prago]] kaj aliaj partoj de la respubliko okazis kunvenoj omaĝe al la 70-a datreveno de la fondiĝo de la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio]]
* [[1989]]: [[Revolucioj en 1989|Revolucioj]]: En [[Prago]] sur la [[Venceslaa Placo]] okazis spontanea [[manifestacio]] de kelkmil homoj pro la datrevenfondo de la respubliko kaj por observado de [[homaj rajtoj]]; [[Verĥovna Rada]] proklamis [[ukraina]]n lingvon sur la teritorio de [[Ukrainio]]; En [[Pola Televido]] oni anoncis simbolan finon de la &quot;[[erao]] de komunismo&quot; indikante la [[4-an de junio]] 1989 en Pollando
* [[1991]]: Aerarmeo de [[Jugoslava Popola Armeo]] bombis hungaran landliman urbon [[Barcs]]
* [[1992]]: Ĉefministro de Bulgario [[Filip Dimitrov]] ne ricevas [[konfiddemando|konfidan voĉdonon]] de la [[Nacia Asembleo]] kaj eksiĝis de la registaro; lasta trupo de la rusia armeo forlasis Pollandon
* [[1993]]: [[Senato]] de [[Aŭstralio]] agnoskis [[holodomoro]]n en [[Ukrainio]] kiel sovetan [[genocido]]n; [[Litovio]]: unua [[vizo]] estis donita al [[Rusio|rusia]] civitano en [[litovoj|litova]] ambasadejo en [[Moskvo]]
* [[1995]]: [[Azerbajĝano]]: fajro en la [[Metroo de Bakuo]] mortigis ne malpli ol 286 pasaĝerojn kaj vundis 270 pli en la plej mortiga subtera [[katastrofo]] de la mondo
* [[1998]]: Aviadilo de ĉina flugkompanio [[Air China]] estis forkaptita al [[Tajvano]] - oni arestis forrabinton
* [[2007]]: [[Argentino]]: [[Cristina Fernández de Kirchner]] gajnis prezidentan balotadon
* [[2008]]: [[Pollando]]: dum konstrulaboroj en [[Malbork]] oni trovis devenantan de la [[dua mondmilito]] amasan [[tombo]]n de 2116 personoj
* [[2009]]: [[NASA]]: testado de transporta raketo [[Ares I]] komenciĝis; [[Armando Guebuza]] refoje iĝis prezidento de Mozambiko
* [[2012]]: [[Partio de Regionoj (Ukrainio)|Partio de Regionoj]] gajnis parlamentan baloton en Ukrainio
* [[2013]]: 5 personoj pereis kaj 38 vundiĝis rezulte de eksplodo de aŭtomobilo sur la [[Placo Tian An Men]] en [[Pekino]]
* [[2014]]: En [[Varsovio]] prezidentoj de [[Pollando]] kaj [[Israelo]] malfermis ĉef[[ekspozicio]]n en la [[Muzeo pri Historio de Polaj Judoj]] - la ekspozicio konsistas el 8 [[galerio]]j, kie prezentiĝas 1000-jara [[historio]] de la [[poloj|polaj]] [[judoj]]

== Naskiĝoj ==
* [[1017]]: [[Henriko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 3-a]], germana-romia imperiestro (m. [[1056]])
* [[1200]]: [[Ludoviko la 4-a (Turingio)]], landgrafo
* [[1467]]: [[Erasmo de Roterdamo]], nederlanda [[humanismo|humanisto]], filologo, filozofo, teologo, antaŭulo de [[reformacio]] (m. [[1536]])
* [[1510]]: [[Francisko Borgia]], hispana [[jezuitoj|jezuito]] kaj sanktulo, unu el gravuloj de [[kontraŭreformacio]] (m. [[1572]])
* [[1536]]: [[Felix Platter]], svisa kuracisto kaj verkisto priskribinta [[intelekta malkapablo|intelektan malkapablon]] (m. [[1614]])
* [[1550]]: [[Stanisław Kostka]], pola nobelo kaj jezuito, [[Patrona Sanktulo]] de Pollando kaj de [[messervanto]]j (m. [[1568]])
* [[1585]]: [[Cornelius Jansenius (Episkopo de Ypres)|Cornelius Jansenius]], nederlanda teologo kaj episkopo, kreinto de [[jansenismo]] (m. [[1638]])
* [[1672]]: [[Imre Csáky]], hungara [[kardinalo]], ĉefepiskopo de [[Kalocsa]] (m. [[1732]])
* [[1693]]: [[Šimon Brixi]], ĉeĥa baroka komponisto (m. [[1735]])
* [[1696]]: [[Marŝalo de Saksio|Maurycy Saski]], franca [[militisto]], marŝalo de Francio (m. [[1750]])
* [[1759]]: [[Andrej Voroniĥin]], rusa arkitekto kaj pentristo, kreinto de la rusa [[empiro]] (m. [[1814]])
* [[1768]]: [[Johannes Daniel Falk]], germana verkisto kaj teologo (m. [[1826]])
* [[1776]]: [[Joachim Haspinger]], aŭstra kapuceno kaj [[Tirolo|tirola]] [[rezistomovado|rezistadmovadano]] (m. [[1858]])
* [[1780]]: [[Friedrich August Ukert]], germana geografo kaj historiisto (m. [[1851]])
* [[1797]]: [[Friedrich Loos]], aŭstra pentristo
* [[1815]]: [[Ľudovít Štúr]], slovaka verkisto, lingvisto, filozofo kaj kodiganto de la [[slovaka lingvo]] dum [[Revolucio de 1848|printempo de la popoloj]] (m. [[1856]])
* [[1818]]: [[Ivan Turgenev]], rusa verkisto (m. [[1883]])
* [[1823]]: [[Franz Xaver von Wegele]], germana historiisto
* [[1826]]: [[Karl Fabricius]], saksa historiisto en [[Transsilvanio]] (m. [[1881]])
* [[1838]]: [[Károly Zilahi-Kiss]], hungara ĵurnalisto, kritikisto, poeto (m. [[1864]])
* [[1843]]: [[Dezső Bánffy]], hungara barono, ĉefministro de Hungario, kies ĉefa klopodo estis subpremo de la nacimalplimultaj movadoj (m. [[1911]])
* [[1846]]: [[Auguste Escoffier]], franca [[kuiristo]], aŭtoro de [[kuirlibro]]j, populariganto de la [[franca kuirarto]] (m. [[1935]])
*[[1951]]: [[Ernst A. Grandits]], aŭstra kulturĵurnalisto
* [[1856]]: [[Dragutin Gorjanović-Kramberger]], kroata geologo kaj paleontologo (m. [[1936]])
* [[1860]]: [[Hugo Preuß]], germana juristo, politikisto kaj rektoro en [[Vajmara Respubliko]] (m. [[1925]])
* [[1862]]: [[András Bálint (lokhistoriisto)|András Bálint]], hungara lokhistoriisto, popolkultivinto (m. [[1962]])
* [[1871]]: [[Marc Pujo]], franca vinberkulturisto, [[delegito de UEA]], tradukisto, kontribuinta al &quot;[[Literatura Mondo]]&quot;, &quot;[[Heroldo de Esperanto]]&quot; kaj &quot;[[Nia Gazeto]]&quot;
* [[1872]]: [[Simeon Ráduly]], hungara literatur- kaj muzikhistoriisto (m. [[1905]])
* [[1874]]: [[Karel Pelant]],  ĉeĥa ĵurnalisto, tradukisto, vojaĝisto, [[pioniro de Esperanto|pionira esperantisto]], kontribuanto al &quot;[[Libera Penso]]&quot; (m. [[1925]])
* [[1880]]: [[Lajos Hatvany]], hungara verkisto, literaturhistoriisto, mecenato (m. [[1917]])
*[[1887]]: [[Ernst Gamillscheg]], aŭstra romanisto
* [[1890]]: [[Ivan H. Krestanov]], bulgara diplomato, [[lektoro]] de fremdlingvoj, membro de [[Lingva Komitato]], kunlaboranto de ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', aŭtoro i.a. de vortaro (m. [[1966]])
* [[1893]]: [[Karl Farkas]], aŭstra aktoro, reĝisoro, verkisto kaj kabaredisto (m. [[1971]])
* [[1895]]: [[Majk Johannsen]], ukraina verkisto kaj poeto, poligloto, enestanta en &quot;[[Ukraina Stelo]]&quot;, viktimo de [[stalinismo]] (m. [[1937]])
* [[1889]]: [[András Daday]], hungara kuracisto kaj medicinhistoriisto (m. [[1973]])
* [[1901]]: [[Alois Schmaus]], germana slavisto kaj balkanologo
* [[1902]]: [[Elsa Lanchester]], angla-usona aktorino, konata kiel fianĉino de la [[Monstro de Frankenstein]] (m. [[1986]])
* [[1902]]: [[Lajos Ligeti]], hungara [[orientalisto]], filologo, profesoro, verkisto, tradukisto, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (m. [[1987]])
* [[1903]]: [[Evelyn Waugh]], angla katolika verkisto, milita korespondanto (m. [[1966]])
* [[1909]]: [[Francis Bacon (pentristo)|Francis Bacon]], irlanda impresionisma pentristo (m. [[1992]])
* [[1911]]: [[Márton Lőrincz]], hungara luktisto, olimpia ĉampiono (m. [[1969]])
* [[1913]]: [[Béla Kelemen]], hungara lingvisto, vortarredaktisto (m. [[1982]])
* [[1914]]: [[Jonas Salk]], usona [[biomedicino|biomedicinisto]] kaj [[virusoscienco|virusosciencisto]], inventinto de [[vakcino]] kontraŭ [[gripo]] kaj [[poliomjelito]] (m. [[1995]])
* [[1919]]: [[Bernhard Wicki]], aŭstra-svisa-germana aktoro kaj filmreĝisoro (m. [[2000]])
* [[1919]]: [[Natércia Freire]], portugala verkisto (m. 2004)
* [[1928]]: [[Ion Mihai Pacepa]], rumana sekretserva generalo kaj komunista [[funkciulo]], plej supera oficiro ligita kun [[spionado]] en [[Orienta Bloko]], kontribuinta al prevento de la [[tria mondmilito]], oktobre de 1978 dufoje kondamnita al morto, elmigrinta al Usono, kunlaboranto de [[CIA]] (m. [[2021]])
* [[1929]]: [[Joan Plowright]], brita aktorino (m. [[2025]])
* [[1930]]: [[László Dobos]], hungara verkisto el [[Slovakio]], redaktoro, instruisto, profesoro, kritikisto kaj politikisto (m. [[2014]])
* [[1936]]: [[Gábor Amirás]], rumania hungara pianisto, universitata profesoro
* [[1938]]: [[Márta Bokor Szabó]], rumania hungara ceramikistino (m. [[2006]])
* [[1940]]: [[Niki Eideneier-Anastassiadi]], germana-greka filologino
* [[1942]]: [[Ferenc Szakály]], hungara historiisto, muzeologo, profesoro, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (m. [[1999]])
* [[1944]]: [[Michel Colucci]], franca filmaktoro kaj komediisto (m. [[1986]])
* [[1944]]: [[Tadeusz Iwiński]], pola parlamentano, poligloto, ano de [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton]]
* [[1945]]: [[Attila Zágoni]], rumania hungara verkisto, publicisto, humuristo (m. [[1989]])
* [[1952]]: [[Erzsébet Muckenhaupt]], hungara muzeologino, [[libro]]historiistino
* [[1955]]: [[Bill Gates]], usona entreprenisto, kunfondinto de [[Mikrosofto]]
* [[1956]]: [[Mahmud Ahmadineĵad]], urbestro de [[Teherano]], prezidento de Irano
* [[1960]]: [[Kim J. Henriksen]], dana [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska esperantisto]], kunfondinto de la muzikgrupoj [[Amplifiki]] kaj [[Esperanto Desperado]]
* [[1963]]: [[Eros Ramazzotti]], itala popmuzika kantisto kaj komponisto
* [[1967]]: [[Julia Roberts]], usona aktorino
* [[1968]]: [[Juan Orlando Hernández]], prezidento de [[Honduro]]
* [[1969]]: [[Ben Harper]], usona kantisto, kantoverkisto kaj [[mult-instrumentisto]] 
* [[1974]]: [[Joaquin Phoenix]], usona aktoro
* [[1975]]: [[Árpád Töhötöm Szabó]], rumania hungara etnografo
* [[1980]]: [[Nur-Paŝi Kulajev]], ĉeĉena teroristo, la sola postvivinto el la grupo, kiu en 2004 [[Terorisma atako en Beslano|ostaĝigis infanojn]] en [[Beslano]] ([[Rusio]])
* [[1981]]: [[Milan Baroš]], ĉeĥa futbalisto, [[avanulo]]

== Mortoj ==
* [[312]]: [[Maksencio]], imperiestro de Romio ([[tetrarkio|tetrarko]]) (n. ĉirkaŭ [[278]])
* [[457]]: [[Iba el Edeso]], episkopo el [[Şanlıurfa|Edeso]], teologo uzanta [[siria lingvo|sirian lingvon]]
* [[1138]]: [[Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa]], pola princo de la dinastio de [[Piastoj]] vivanta komence de la [[Pollando dum feŭda dispartigo|feŭda dispartigo de Pollando]] (n. [[1086]])
* [[1271]]: [[Hetumo la 1-a]], reganto de [[Armena reĝlando en Kilikio]] (n. [[1215]])
* [[1412]]: [[Margareta la 1-a]], regantino de Danio, Norvegio kaj Svedio (n. [[1353]])
* [[1571]]: [[William Parr (1-a grafo de Essex)]], frato de [[Catherine Parr]], sesa edzino de [[Henriko la 8-a (Anglio)]] (n. ĉirkaŭ [[1512]])
* [[1627]]: [[Jahangir]], imperiestro de [[Mogola Imperio]] (n. [[1569]])
* [[1639]]: [[Stefano Landi]], itala komponisto de [[Roma Skolo]] (n. [[1587]])
* [[1704]]: [[John Locke]], angla filozofo, kuracisto, politikisto, ekonomikisto, kreinta fundamenton por [[kvanta teorio de mono]] (n. [[1632]])
* [[1740]]: [[Anna Ivanovna]], imperiestrino de Rusio (n. [[1693]])
*[[1744]]: [[Johann Ehrenfried Zschackwitz]], germana historiisto kaj heraldikisto
* [[1754]]: [[Friedrich von Hagedorn]], germana poeto reviviginta besto-[[fablo]]jn en la [[germana literaturo]] (n. [[1708]])
* [[1755]]: [[Joseph Bodin de Boismortier]], franca baroka komponisto (n. [[1689]])
*[[1761]]: [[Franz Anton Pilgram]], aŭstra arĥitekto
* [[1787]]: [[Johann Karl August Musäus]], germana verkisto kaj literaturkritikisto (n. [[1735]])
* [[1792]]: [[Paul Möhring]], germana kuracisto, botanikisto kaj zoologo (n. [[1710]])
* [[1806]]: [[Charlotte Turner Smith]], angla [[romantikismo|romantikisma]] poetino (n. [[1749]])
* [[1839]]: [[Emil Buczy]], hungara pstro, kanoniko, astronomo, poeto, estetikisto, kunfondinto de la revuo &quot;[[Erdélyi Múzeum (revuo)|Erdélyi Múzeum]]&quot; (n. [[1782]])
* [[1841]]: [[Johan August Arfwedson]], sveda kemiisto, mineralogo, malkovrinto de [[litio]] (n. [[1792]])
* [[1844]]: [[Aleksandro Kisfaludy]], hungara poeto (n. [[1772]])
* [[1858]]: [[Ida Pfeiffer]], aŭstra virino, kiu sola dufoje vojaĝis tra la tuta mondo (n. [[1797]])
* [[1877]]: [[Johann von Herbeck]], aŭstra [[orkestrestro]] kaj komponisto (n. [[1831]])
* [[1877]]: [[Robert Swinhoe]], brita diplomato kaj [[natura historio|naturalisto]] laboranta en [[Tajvano]] (n. [[1836]])
* [[1880]]: [[Emil Palleske]], germana verkisto kaj laŭtlegisto (n. [[1823]])
* [[1899]]: [[Ottmar Mergenthaler]], germana [[horloĝo|horloĝisto]] kaj inventinto de [[Linotipo (Linotype)|logotipo]] (n. [[1854]])
* [[1900]]: [[Max Müller]], germana lingvisto, [[orientalisto]] kaj [[sanskrito|sanskritologo]], spertulo pri [[kompara lingvoscienco]], redaktoro kaj eldoninto de ''[[Rigvedo]]'' (transdonata per [[parola tradicio]]), kunfondinto de [[hindologio]] (n. [[1823]])
* [[1906]]: [[Franklin Dória]], brazila advokato, politikisto, oratoro, juristo kaj poeto (n. [[1836]])
* [[1928]]: [[Paul Fast]], germana instruisto, kunfondinto de Esperanto-grupo en [[Kenigsbergo]], kunverkinto de germanlingva gramatiko de Esperanto (n. [[1853]])
* [[1929]]: [[Bernhard von Bülow]], kanceliero de Germanio (n. [[1849]])
* [[1929]]: [[Ernő Osvát]], hungara redaktoro kaj verkisto (n. [[1877]])
* [[1932]]: [[Dezső Laczkó]], hungara geologo, paleontologo, pastro, monaĥo, instruisto kaj muzeologo (n. [[1860]])
* [[1934]]: [[Bernhard Widmann]], germana teologo, cistercia abato kaj muzikfakulo
* [[1949]]: [[Viktor Glondys]], germana episkopo de la [[Evangelia eklezio de Aŭgsburga konfeso en Rumanio]], ligita kun [[Bukovino]] kaj [[Transilvanio]], [[antropozofo]] (n. [[1882]])
* [[1950]]: [[Rascislau Lapicki]], belorusa [[antikomunismo|kontraŭsoveta]] aganto interalie en [[Smarhon]], kreinto de subtera movado, ekzekutita (n. [[1928]])
* [[1954]]: [[Lajos Nagy (verkisto)|Lajos Nagy]], hungara verkisto, majstro de [[novelo]]j, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (n. [[1883]])
* [[1957]]: [[Ernst Gräfenberg]], germana [[ginekologo]] malkovrinta la [[Punkto de Gräfenberg|punkton de Gräfenberg]] (n. [[1881]])
* [[1959]]: [[Camilo Cienfuegos]], kuba revoluciulo (n. [[1932]])
* [[1960]]: [[Ágnes Keresztessy]], hungara poetino, raportistino de &quot;[[Keleti Újság]]&quot; kaj &quot;[[Igazság]]&quot; (n. [[1890]])
* [[1973]]: [[Erzsébet Barabássy]], hungara teatrokritikistino (n. [[1914]])
* [[1969]]: [[Kornej Ĉukovskij]], rusia, soveta poeto, tradukisto, lingvisto, aŭtoro de [[poemo]]j por infanoj (n. [[1882]])
* [[1987]]: [[André Masson]], franca artisto, ligita kun [[kubismo]] kaj [[superrealismo]] (n. [[1896]])
* [[1989]]: [[Kateb Yacine]], alĝeria poeto kaj dramisto franclingva, kreanta ankaŭ en la alĝera-[[araba]] (n. [[1929]])
* [[1997]]: [[Zsuzsa Széll]], hungara literaturhistoriistino (n. [[1925]])
* [[1998]]: [[Ted Hughes]], angla poeto kaj [[porinfana literaturo|porinfana verkisto]] (n. [[1930]])
* [[1999]]: [[Rafael Alberti]], hispana poeto, membro de [[Generacio de la 27a]] (n. [[1902]])
* [[2003]]: [[Sidney S. Culbert]], usona profesoro pri psikologio kalkulinta [[Nombro de Esperanto-parolantoj|nombron de Esperanto-parolantoj]] (n. [[1913]])
* [[2005]]: [[Richard E. Smalley]], usona Nobelpremiita kemiisto, kunmalkovrinto de [[fulereno]] (n. [[1943]])
* [[2005]]: [[Otto Ogiermann]], germana jezuito, verkisto kaj edukisto konata en [[GDR]] (n. [[1912]])
* [[2007]]: [[Evelyn Hamann]], germana aktorino, konata kiel [[skeĉo|skeĉa]] partnerino de [[Loriot]] (n. [[1942]])
* [[2011]]: [[Willy de Clercq]], belga politikisto, ano de [[Komisiono Delors]] (n. [[1927]])
* [[2011]]: [[Jiří Gruša]], ĉeĥa poeto, tradukisto, diplomato, opoziciisto, prezidanto de [[PEN-klubo internacia]] (n. [[1938]])
* [[2013]]: [[Tadeusz Mazowiecki]], lasta ĉefministro de [[Pola Popola Respubliko]] kaj unua de la Tria Respubliko (n. [[1927]])
* [[2014]]: [[Erika Weinzierl]], aŭstra historiistino pri [[eklezio]] (n. [[1925]])
*[[2017]]: [[Waltraut Schulz]], germana kantistino (n. [[1930]])
* [[2019]]: [[Zoltán Jeney]], hungara komponisto kaj altlerneja instruisto (n. [[1943]])
* [[2019]]: [[Kay R. Hagan]], usona politikistino, membro de [[Demokratia Partio (Usono)|Demokratia Partio]] (n. [[1953]])
* [[2026]]: [[Patrick Stewart]], angla aktoro (n. [[1940]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: sanktaj [[apostolo]]j [[Simono Zeloto]] kaj [[Judaso Tadeo]]
* [[Ĉeĥio]]: datreveno de proklamita sendependeco de [[Ĉeĥoslovakio]] en 1918
* [[Grekio]] kaj [[grekoj|greka]] komunumo en [[Kipro]]: [[Nacia tago]] - memorigo de forĵeto fare de greka ĉefministro [[Ioannis Metaxas]] de la [[ultimato]] de [[Benito Mussolini|Mussolini]], en kiu li postulis konsenton por eniro de itala armeo al Grekio en 1940

== Tagoj de [[semajno]] ==

La '''28-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]];
{{Projektoj|wikinewscat=28-a de oktobro}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]].

[[Kategorio:28-a de oktobro| ]]
[[Kategorio:Oktobro|28]]
[[Kategorio:28-a tago de la monato|#10]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1028]]</text>
      <sha1>a358nv9rv6acvtl7wtud1t2z80792mm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>13-a de julio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6786</id>
    <revision>
      <id>9503267</id>
      <parentid>9483873</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T20:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rémi sim</username>
        <id>205328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naskiĝoj */</comment>
      <origin>9503267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34789" sha1="ivpsfjwtxh21xp773xzyeeos1u8wkt3" xml:space="preserve">{{KalendaroJulio}}
{{Julio}}
La '''13-a de julio''' estas la 194-a tago de la jaro (la 195-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 171 tagoj restas.

Je la 13-a de julio okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[-587]]: [[Babilono|Babilona]] sieĝo de [[Jerusalemo]] finiĝis post detruo de la [[Templo de Salomono]]
* [[1260]]: [[Ĵemajtio|Ĵemajtianoj]] kaj [[Litova Grandprinclando|litovoj]] venkis la germanan [[Livonia Ordeno|Livonian Ordenon]] kaj la [[ordeno de germanaj kavaliroj|Ordenon de germanaj kavaliroj]] en batalo de Durben (proksime al la [[kurona]] vilaĝo ''Lyva '', pli poste {{l-de|[[Libau]]}}, nun {{l-lv|[[Liepāja]]}})
* [[1290]]: [[Andreo la 3-a (Hungario)|Andreo la 3-a]] kroniĝis kiel reĝo de Hungario
* [[1341]]: Reĝo de Pollando [[Kazimiro la 3-a (Pollando)|Kazimiro la Granda]] subskribis en [[Prago]] pakton kun reĝo de Ĉeĥio [[Johano de Luksemburgio]], en kiu li promesis al [[Luksemburga dinastio]] apogon en batalo kontraŭ ĉiu malamiko, escepte de reĝo de Hungario [[Karolo la 1-a (Hungario)|Karolo la 1-a]] kaj princo [[Bolko la 2-a Mały]]
* [[1410]]: Du tagojn antaŭ la [[Batalo de Grunwald]] urbo Dąbrówno ([[Distrikto Ostróda]]) estis konkerita kaj bruligita de la armeo de pola reĝo [[Ladislao la 2-a Jogajlo]]
* [[1429]]: [[Pollando]]: [[Mława]] iĝis urbo ([[Mazovio]])
* [[1463]]: Reĝo [[Georgo de Podebrado]] kunvokis grandan reprezentantaron de la [[Landoj de Krono ĉeĥa]], kies celo estis solvi la diferencojn inter [[katolikismo|katolikoj]] kaj [[husanoj]]
* [[1468]]: [[Pola Respubliko]]: komenco de [[parlamenta demokratio]] - en [[Koło]] kunvenis [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] por pretigi plenan kunvenon - okazigita samjare en [[Piotrków Trybunalski]]
* [[1508]]: Armeo de [[Grandprinclando Litovio]], helpata de la pola, en la batalo de [[Orŝa]] venkis armeon de [[Grandprinclando Moskvo]]
* [[1521]]: [[Krakovo]] la unuan fojon ekaŭdis [[Sonorilo Sigismondo|sonorilon ''Sigismondo'']] - dum la favora [[vetero]] aŭdebla ĝis 30 km
* [[1558]]: Kadre de la 8-a [[Italio|itala]] milito [[Hispanio|hispana]] armeo venkis la [[Francio|francan]] en batalo de Gravelines (proksime al [[Dunkerque]])
* [[1573]]: [[Okdekjara Milito]]: hispana armeo konkeris post 7-monata [[sieĝo]] [[Harlemo]]n
* [[1643]]: [[Angla enlanda milito]]: armeo subtenanta reĝon venkis armeon subtenantan parlamenton en batalo de Roundway Down (proksime al [[Devizes]])
* [[1656]]: [[Sveda diluvo]]: venko de [[svedoj|sveda]]-[[Brandenburgio|brandenburga]] armeo en [[batalo]] de [[Tykocin]]
* [[1713]]: [[Hispanio]] cedis [[Ĝibraltaro]]n al [[Britio]]
* [[1728]]: [[Vitus Bering]], dana esploristo kiel rusia maristo ekiris de [[Kamĉatko]] norden por serĉi markolon inter la [[Rusia imperio]] kaj [[Ameriko]]
* [[1769]]: [[Bara Konfederacio]]: venko de rusaj trupoj en la batalo de [[Bjalistoko]]
* [[1772]]: [[James Cook]] eknavigis de [[Plymouth]] sian duan vojaĝon ĉirkaŭ la mondo
* [[1794]]: [[Insurekcio de Kościuszko]]: rusa kaj prusa armeoj komencis [[sieĝo]]n de [[Varsovio]]
* [[1798]]: Dum ekspedicio de [[Napoleono]] al [[Egiptio]] franca armeo venkis la [[mamelukoj|mamelukan]] [[kavalerio]]n en batalo de Chobrakhitt
* [[1814]]: Reĝo de [[Regno de Sardio]] [[Viktoro Emanuelo la 1-a de Savojo]] establis militistan policon [[Korpuso de la Karabenistoj]]
* [[1821]]: [[Flago de Norvegio]] estis adoptita
* [[1832]]: Usona esploristo Henry Schoolcraft malkovris [[fonto]]n de la [[rivero]] [[Misisipo (rivero)|Misisipo]]
* [[1837]]: Reĝino [[Viktoria (Britio)|Viktoria]] translokigis sian sidejon al [[Palaco Buckingham]]
* [[1849]]: Dum la [[Hungara revolucio de 1848]] kaj milito pri sendependiĝo la aŭstra imperia armeo de generalo [[Julius Jacob von Haynau]] invadis [[Buda]], evakuitan de [[Artúr Görgey]], samtage la urbon [[Peŝto]] okupis rusaj [[caro|caraj]] trupoj
* [[1866]]: [[Pollando]]: en [[Olsztyn]] eksplodis [[epidemio]] de [[ĥolero]]
* [[1878]]: [[Kongreso de Berlino]] finiĝis - oni agnoskis sendependecon de [[Serbio]], [[Montenegro]] kaj [[Rumanio]] disde la [[Otomana Imperio]]
* [[1882]]: Funkciigo de [[telefono]]j en [[Moskvo]], [[Odeso]], [[Sankt-Peterburgo|Peterburgo]] kaj [[Rigo]]
* [[1885]]: [[Nederlando]]: [[Rijksmuseum]] malfermiĝis en [[Amsterdamo]]
* [[1895]]: [[Antonio Maceo]] kun kubaj ribelantoj venkis [[embusko|embuske]] [[hispanoj]]n en batalo de Peralejo sur [[Kubo]]
* [[1900]]: [[Boksista ribelo]]: [[Tjanĝino]] transiris al eŭropaj aliancanoj
* [[1908]]: [[Virino]]j konkurencis por la unua fojo en la modernaj [[Olimpiaj Ludoj]]
* [[1911]]: [[Japanio]] kaj [[Britio]] interkonsentis la trian [[entento|aliancan]] [[traktato]]n
* [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: Dua batalo de [[Przasnysz]] komenciĝis — post 21-hora batalo rusa armeo forlasis la urbon favore al la germana armeo
* [[1916]]: Kolonelo [[Józef Haller]] estis nomumita komandanto de la Dua [[Brigado]] de [[Polaj Legioj (1914-1918)|Polaj Legioj]]
* [[1917]]: La laŭdira tria el la ses aperoj de la [[Virgulino de Fátima]] al tri infanoj el [[Fátima]] en [[Portugalio]]
* [[1919]]: [[Pola-ukraina milito]]: en batalo de Jazłowiec (sude de [[Buĉaĉ]]) 14-a [[kavalerio|Kavaleria]] Regimento venkis trupojn de [[Okcident-Ukraina Popola Respubliko]]; al [[Dua Pola Respubliko]] alvenis usona registara misio por esplori traktadon de polaj judoj - konkludis, ke la [[tumulto]]j, ne [[pogromo]]j, koncernis judojn kunlaborantaj kun [[bolŝeviko]]j kaj [[ukrainoj]]
* [[1920]]: [[Societo]] de [[Ukraina Ruĝa Kruco]] fondiĝis
* [[1921]]: Ŝtatestro marŝalo [[Józef Piłsudski]] distingis la unuajn 15 personojn per la Ordeno de Renaskiĝo de Pollando, interalie [[Jacek Malczewski]], [[Władysław Raczkiewicz]], [[Władysław Stanisław Reymont]] kaj [[Leon Wyczółkowski]], krome per [[Ordeno de la Blanka Aglo]] estis distingitaj estintaj ĉefministroj de [[Francio]] [[Louis Barthou]] kaj Alexandre Millerand (oficanta prezidento)
* [[1922]]: [[Konferenco de grandambasadoroj]] en [[Parizo]] [[de iure|laŭjure]] rekonis [[Litovio]]n
* [[1923]]: Sur montaro apud [[Los-Anĝeleso]] oni fiksis la [[vorto]]n HOLLYWOODLAND; la lastaj kvar [[litero]]j estis forigitaj post renovigo en 1949
* [[1930]]: [[Litovio]]: sporta festivalo honore al [[grandprinco]] [[Vytautas]] okazis en [[Klaipėda]]
* [[1930]]: Unua [[Futbala Mondpokalo 1930|Futbala Mondpokalo]] komenciĝis en [[Urugvajo]]
* [[1936]]: Oni forkondukis kaj murdis [[José Calvo Sotelo]]n, kio iĝis kaŭzo de [[Hispana Enlanda Milito]]
* [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: de [[Lodzo]] foriris transporto de [[deportado|deportitaj]] al [[Nałęczów]] 996 [[poloj]]; al [[Kanado]] alvenis tri [[ŝipo]]j (brita kaj du polaj) kun valoraĵoj de la [[Banko de Anglio]]
* [[1941]]: [[Holokaŭsto]]: [[Gestapo]] forsendis pli ol 1200 [[judoj]]n de [[Płońsk]] al [[koncentrejo|punlaborejo]] en Pomiechówek (apud [[Nowy Dwór Mazowiecki]]); germanaj regopovoj ordonis deportadon de [[indiĝeno|indiĝena]] loĝantaro de la [[Arbaro de Białowieża]]; [[Montenegro|montenegranoj]] komencis [[ribelo]]n kontraŭ ŝtatoj de la [[akso Berlino-Romo-Tokio]]; en [[Belorusa SSR]] la sovetaj 19-a kaj 20-a Armeoj entreprenis sensukcesan provon liberigi [[Vicebsko]]n, kaj la 13-a Armeo atakis direkte al Parycze ([[Homela regiono]]) kaj [[Babrujsk]]
* [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: [[Ordnungspolizei|germana polico]] [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en [[Józefów (distrikto Biłgorajski)|Józefów]] ĉirkaŭ 1500 judojn kaj en [[Baranaviĉi]] ĉirkaŭ 40 personojn; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[Adolf Hitler]] ordonis al 3 [[armeo]]j ataki [[Rostovo ĉe Dono]]; nokte Bomba Korpuso de [[brita aerarmeo]] atakis [[Duisburgo]]n; 1-a Filipina Infanteria [[Regimento]] estis transformita de [[bataliono]] por ampleksi pli grandan nombron da volontuloj
* [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: germana polico ĉirkaŭis &quot;Hotel Polski&quot; en [[Varsovio]] kaj arestis tie 424 judojn, kiuj kiel civitanoj de fremdaj landoj anoncis sin por forveturi eksterlanden, kaj ĉiujn transportis al malliberejo [[Pawiak]] - la lastaj 300 personoj du tagojn poste estis pafmortigitaj; polino [[Marianna Biernacka]] estis pafmortigita de [[Gestapo]] en fortikaĵo de vilaĝo ''Navumavičy'' ({{l-pl|Naumowicze}}), [[Grodna regiono]], [[Belorusa SSR]], anstataŭ ŝia kondamnita al morto [[gravediĝo|graveda]] filino, en grupo de pafmortigitaj 49 loĝantoj de [[Lipsk (Podlaĥio)|Lipsk]]; venĝe pro partizana agado [[SS (organizo)|SS]] kaj germana ĝendarmaro masakris 49 homojn en vilaĝo Sikory-Tomkowięta (en tio 30 virinoj kun infanoj) en [[distrikto Wysokie]], kaj 58 homojn el vilaĝoj Zawada kaj Laskowiec (en tio 14 virinoj kaj 20 infanoj) en [[distrikto Mońki]]; germana operaco „Hermann” kontraŭ polaj kaj sovetaj [[partizano]]j komenciĝis en Naliboki-Praarbaro ([[Belorusa SSR]]) - oni bruligis pli ol 60 polajn kaj belorusajn [[vilaĝo]]jn, 4 280 civilulojn pafmortigis, 21-25 mil personojn sendis al [[trudlaboro]] en [[Tria Regno]] kaj aliajn milojn [[deportado|deportis]]; [[Volinia masakro]]: [[Ukraina Ribela Armeo]] murdis de la 10-a ĝis la 13-a de julio en Dominopol (proksime al nuna [[Volodimir (urbo)|Volodimir-Volinskij]]) pli ol 250 personojn, en tio [[embusko|embuske]] 30 polajn partizanojn, 4 [[ukraino]]jn, unu polan-ukrainan familion; dua tago de la germana masakro de pola vilaĝo Michniów (komunumo [[Suchedniów]]), dum kiu oni vivbruligis kaj pafmortigis 204 personojn (102 viroj, 54 virinoj kaj 48 infanoj); en distrikto [[Wysokie Mazowieckie]] partizana taĉmento de [[Pola Enlanda Armeo]] pafmortigis 40 membrojn de germana ĝendarma taĉmento; [[Adolf Hitler]] ordonis haltigi la ofensivon de la [[Batalo ĉe Kursko]] - venko de la [[Ruĝa Armeo]]; en [[Munkeno]] estis [[gilotino|senkapigitaj]] pro ribelo membroj de la rezista grupo [[Blanka Rozo]] – [[Kurt Huber]] kaj Alexander Schmorell (25-jara); taktika venko de [[japanoj]] en batalo de [[Kolombangara]]; nokte RAF atakis [[Aachen|Akenon]] kaj [[Duisburg]]
* [[1944]]: Kadre de [[Operaco &quot;Ostra Brama&quot;]] [[Pola Enlanda Armeo]] sub la komando de subkolonelo Aleksander Krzyżanowski konkeris [[Vilno]]n kune kun trupoj de la 3-a Belorusa Fronto; apud [[Vilno]] 2-a grupiĝo de EA batalis kun grupiĝo de [[Wehrmacht]] de generalo Reiner Stahel (2 mil soldatoj); sude de [[Polesio]] ekatakis trupoj de la 1-a Ukraina Fronto (komenco de [[Sandomierz]]-[[Lvovo|Lvova]] operaco); taĉmento de la [[Pola Enlanda Armeo]] frakasis en Uścisk kunlaborantan kun germanoj [[Belorusoj|belorusan]] taĉmenton; de [[Varsovio]] foriris transporto de 75 personoj al [[koncentrejo]] [[Gross-Rosen]]; [[Muzeo pri Ameriko]] inaŭgurita en [[Madrido]]
* [[1945]]: [[Projekto Manhattan]]: preparoj por la [[Trinity-testo]] finiĝis - komenco de la [[Nuklea energio|Nuklea]] [[Erao]]; prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]] subskribis dekretojn pri puno de faŝistaj krimuloj, perfiduloj kun iliaj prokuristoj, kaj pri eksterordinaraj juĝejoj kaj kreo de Nacia Juĝejo
* [[1949]]: Papo [[Pio la 12-a]] dekrete minacis [[ekskomuniko]]n al katolikoj, kiuj aliĝas al komunista partio, publikigas komunistajn librojn aŭ gazetojn, legas aŭ verkas ilin
* [[1950]]: [[Federacia Respubliko de Germanio]] membriĝis al la [[Konsilio de Eŭropo]]
* [[1952]]: Unua kunveno de la gvidantaro de la [[Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo]]
* [[1956]]: [[Israelo]]: [[angulŝtono]] de la [[Metroo de Ĥajfo]], la unua [[metroo]] en [[Proksima Oriento]] eksituis en [[Hajfo]]
* [[1959]]: Franca prezidento [[Charles de Gaulle]] amnestiis 5000 kaptitajn [[Alĝerio|alĝerianojn]]
* [[1962]]: [[Sankt-Peterburgo]]: [[Putilov]]-fabrikon forlasis unua [[traktoro]]
* [[1967]] Brita [[biciklado|biciklisto]] [[Tom Simpson]] mortis dum [[Tour de France]] grimpante al [[Ventoux (monto)|Ventoux]] pro [[korinfarkto]] kaŭzita de trouzo da amfetamino
* [[1971]]: En [[Maroko]] oni ekzekutis 10 altrangajn [[oficiro]]jn pro partopreno en nesukcesa [[puĉo]]
* [[1973]]: Angla rokmuzika grupo [[Queen]] aperigis debutan muzikalbumon [[Queen (muzikalbumo)|''Queen'']]
* [[1977]]: En [[Novjorko]] okazis 25-hora paneo de [[elektro]]
* [[1977]]: [[Etiopio|Etiopia]]-[[Somalio|somalia]] milito en [[Ogadeno]] eksplodis
* [[1984]]: En [[Pollando]] komenciĝis proceso antaŭ armea juĝejo kontraŭ aktivuloj de la [[Komitato por Defendo de Laboristoj]]: [[Jacek Kuroń]], [[Adam Michnik]], [[Zbigniew Romaszewski]] kaj Henryk Wujec
* [[1985]]: En stadionoj de [[Londono]] kaj [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] okazis samtempe la koncertoj [[Live Aid]]
* [[1989]]: [[Parizo]]: [[Operejo Bastille]] estis inaŭgurita
* [[1989]]: 7 usonaj soldatoj vundiĝis en bomba [[atenco]] antaŭ ludejo en [[La Ceiba]] en [[Honduro]]
* [[1990]]: [[Pamiro]]: 43 [[grimpado|grimpistoj]] mortis en [[lavango]] kaŭzita de [[tertremo]] sur la [[Pik Lenina|Montopinto Lenin]] lime de [[Taĝikio]] kaj [[Kirgizio]]
* [[1990]]: En [[Pollando]] formiĝis militista unuo por specialaj agoj GROM, komandata de generalo [[Sławomir Petelicki]]
* [[1992]]: [[Jicĥak Rabin]] iĝis la duan fojon [[ĉefministroj de Israelo|ĉefministro de Israelo]]
* [[1995]]: [[Albanio]] kaj [[Moldava Respubliko]] membriĝis al la [[Konsilio de Eŭropo]]
* [[2000]]: Dum [[arkeologio|arkeologiaj]] elfosaĵoj oni malkovris en [[Velikij Novgorod]] [[kodekso]]n en [[malnovslava lingvo]] - la plej malnova [[protektita monumento]] ([[palimpsesto]]) ligita kun [[Kieva Regno]]
* [[2004]]: Nacia [[flago de Montenegro]] estis oficiale adoptita
* [[2006]]: [[Pollando]]: [[Hala Ludowa|Popola Halo]] en [[Vroclavo]] iĝis objekto de la [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]]
* [[2008]]: En [[Parizo]] fondiĝis la [[Unio por la Mediteraneo]]
* [[2010]]: En [[Ĉeĥio]] ekfunkciis la registaro de [[Petr Nečas]]
* [[2011]]: En serio de tri bombaj [[atenco]]j en barata [[Mumbajo]] 26 personoj pereis kaj 130 vundiĝis
* [[2011]]: [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] akceptis [[Sud-Sudano|Sud-Sudanon]] kiel [[Membroŝtatoj de Unuiĝintaj Nacioj|novan membron]]
* [[2012]]: [[Anglalingva Vikipedio]] atingis 4 milionan [[artikolo]]n
* [[2014]]: [[Futbala Mondpokalo 2014|Futbala Mondpokalo]]: [[Germana nacia teamo de futbalo|Germanio]] venkis [[Argentina nacia teamo de futbalo|Argentinon]] en [[Stadiono Maracanã]] - akiro de mondĉampioneco por la kvara fojo
* [[2015]]: [[Eŭropa migra krizo]]: [[Hungario]] komencis konstrui provizoran [[barilo]]n sur [[ŝtatlimo]] kun [[Serbio]]
* [[2016]]: [[Theresa May]] iĝis [[Britaj ĉefministroj|ĉefministro de Britio]]
* [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: 
** Ukrainio rompis diplomatiajn rilatojn kun [[Norda Koreio]] post ĝia agnosko de [[sendependeco]] de [[Donecka Popola Respubliko]] kaj [[Luhanska Popola Respubliko]]; Ukraina Armeo per [[artilerio]] kaj raketoj kontraŭatakis en [[Zaporiĵa provinco]] kaj [[Ĥersona provinco]] detruante grupiĝon de malamiko kaj [[municio|municistokon]], kune kun du [[senpilota aviadilo|senpilotaj aviadiloj]]
** [[Eŭropa Kosma Agentejo]] rompas kunlaboron kun [[Roskosmos]] ĉe la komuna projekton esplori [[Marso (planedo)|Marson]]; [[Eŭropa Komisiono]] permesis al [[Rusio]] refunkciigi fervojan transporton de embargitaj [[varo]]j al [[Kaliningrada provinco]], tamen transito de armilaro restis malpermesita

== Naskiĝoj ==
* [[-100]]: [[Julio Cezaro]], diktatoro de la Romia Respubliko, kunkreinto de la [[Unua triumviraro]], aŭtoro de la memoraĵoj ''[[De Bello Gallico]]'' (m. [[-44|44 a.K.]])
* [[40]]: [[Gnaeus Iulius Agricola]], romia generalo invadinta Skotlandon (m. [[93]])
* [[1527]]: [[John Dee]], angla scienculo kaj [[esoterismo|esoteristo]], astrologo de la reĝino [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]], enkondukinta la difinon &quot;[[Brita imperio]]&quot; (m. [[1608]] aŭ [[1609]])
* [[1590]]: [[Klemento la 10-a]], papo helpinta finance al pola reĝo [[Johano la 3-a Sobieski]] venki [[turkoj]]n apud [[Ĥotin]] (m. [[1676]])
* [[1607]]: [[Václav Hollar]], ĉeĥa baroka [[desegnaĵo|desegnisto]], grafikisto kaj gravuristo, aktivanta en Anglio kaj Nederlando (m. [[1677]])
* [[1608]]: [[Ferdinando la 3-a (imperiestro de la Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 3-a]], imperiestro de la Sankta Romia Imperio (m. [[1657]])
* [[1677]]: [[Johano Georgo (Saksio-Weißenfels)|Johano Georgo]], germana duko el [[dinastio Wettin]] (m. [[1712]])
* [[1748]]: [[Leopold Friedrich Günther von Goeckingk]], germana verkisto kaj juristo (m. [[1828]])
* [[1773]]: [[Wilhelm Heinrich Wackenroder]], germana verkisto kunfondinta [[romantikismo]]n (m. [[1798]])
* [[1787]]: [[Alois Schertzinger]], germana muzikisto kaj setlisto (m. [[1864]])
* [[1798]]: [[Aleksandra Teodorovna (Charlotte de Prusio)|Aleksandra Teodorovna]], imperiestrino de Rusio el germana dinastio [[Hohenzollern]] (m. [[1860]])
* [[1811]]: [[George Gilbert Scott]], angla [[arkitekto]] (m. [[1878]])
* [[1816]]: [[Gustav Freytag]], germana verkisto kontraŭpola kaj kontraŭjuda (m. [[1895]])
* [[1821]]: [[Nathan Bedford Forrest]], usona generalo de la suda Konfederacio dum la [[usona enlanda milito]] (m. [[1877]])
* [[1822]]: [[Heinrich Louis d'Arrest]], germana astronomo de [[Prusio]], malkovrinto de la asteroido [[76 Freia|Freia]] (m. [[1875]])
* [[1826]]: [[Stanislao Cannizzaro]], itala kemiisto diferenciginta [[atomo]]n de [[molekulo]] (m. [[1910]])
* [[1841]]: [[Otto Wagner]], aŭstra arkitekto, reprezentanto de [[secesio (stilo)|Secesio]] (m. [[1918]])
* [[1856]]: [[Simon Steiner]], hungara, rumania hungara matematikisto (m. [[1924]])
* [[1859]]: [[Sidney Webb]], brita socialisto, ekonomikisto kaj reformisto (m. [[1947]])
* [[1863]]: [[Margaret Murray]], brita [[egiptologio|egiptologino]] esploranta [[folkloro]]n kaj [[sorĉaferoj]]n (m. [[1963]])
* [[1865]]: [[Papus]], franca kuracisto, [[hipnoto|hipnotisto]], [[okultismo|okultisto]], [[esoterismo|esoterulo]], [[rozkrucismo|rozkrucano]], [[teozofio|teozofo]], [[martinismo|martinisto]] (m. [[1916]])
* [[1865]]: [[Edward Alfred Millidge]], angla komercisto, membro de [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto]], partoprenanto de la unuaj [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]], kunredaktoro de &quot;[[The British Esperantist]]&quot; kaj de la unua [[Ĉefeĉ-ŝlosilo]], kompilinto de ''[[The Esperanto-English Dictionary]]'' (m. [[1941]])
* [[1878]]: [[Artur Domènech i Mas]], kataluna librotenisto, instruisto de [[latino]], poeto, prezidanto kaj sekretario de [[Internaciaj Floraj Ludoj]], sekretario de [[Kataluna Esperantista Federacio]] (m. [[1936]])
*[[1884]]: [[Karolino (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]], germana dukino (m. [[1905]])
* [[1887]]: [[Robert Land]], aŭstri-ĉeĥa kinarta reĝisoro (m. [[1940]])
* [[1897]]: [[Gyula Kaesz]], hungara arkitekto pri internaj spacoj, konata de [[pavilono]]j, lektoro kaj lekciisto (m. [[1967]])
* [[1899]]: [[József Mátyás]], hungara instruisto kaj esperantisto, kursgvidanto, aŭtoro de literaturaĵoj en [[Esperanto-gazeto]]j
* [[1903]]: [[Kenneth Clark]], angla verkisto, kuratoro de [[Muzeo Ashmolean]] kaj direktoro de [[Nacia Galerio (Londono)]], defendanto de [[okcidenta civilizo]] (m. [[1983]])
* [[1912]]: [[Anna Mánya]], hungara [[fabelo|fabel]]verkistino (m. nekonata)
* [[1913]]: [[Ferdinand Holböck]], aŭstra teologo kaj romkatolika animzorganto (m. [[2002]])
* [[1915]]: [[Mózes Gálffy]], rumania hungara lingvisto, profesoro de la [[Universitato de Kluĵo]] (m. [[1988]])
* [[1918]]: [[Béla Abody Nagy]], rumania hungara pentristo (m. [[2012]])
* [[1918]]: [[Alberto Ascari]], itala aŭtomobilisto, piloto de [[Formulo 1]] (m. [[1955]])
* [[1921]]: [[Román Mottl]], rumania hungara grafikisto (m. [[1991]])
* [[1927]]: [[Simone Veil]], franca politikistino, [[listo de francaj ministroj pri sano|ministro pri sano]], prezidantino de [[Eŭropa Parlamento]], membro de la [[Franca Akademio]] (m. [[2017]])
* [[1931]]: [[Frigyes Walter]], rumania hungara grafikisto (m. [[1996]])
* [[1932]]: [[Hubert Reeves]], kanada [[astrofizikisto]] kaj [[scienca popularigo|scienca populariganto]] loĝanta en Francio (m. [[2023]])
* [[1932]]: [[Victor Datu]], rumania hungara pentristo
* [[1934]]: [[Wole Soyinka]], niĝeria Nobelpremiita dramaturgo kaj poeto, verkanta en la angla lingvo, tradukisto de la [[joruba]]
* [[1934]]: [[Ödön Józsa]], rumania hungara agronomo, ĵurnalisto, kunlaboranto de &quot;[[Művelődés|Kulturo]]&quot;
* [[1935]]: [[Jarosław Marek Rymkiewicz]], pola [[Metafizikaj poetoj|metafizika poeto]], eseisto, tradukisto de [[Anglosaksoj|anglosaksa]] kaj hispana [[poezio]], dramisto, literatura [[kritikisto]], profesoro pri [[filologio]] (m. [[2022]])
* [[1939]]: [[György Szabados]], hungara komponisto, pianisto (m. [[2011]])
* [[1940]]: [[Patrick Stewart]], angla aktoro (m. [[2026]])
* [[1941]]: [[Jacques Perrin]], franca aktoro kaj [[Produktoro (kinematografio)|kinoproduktoro]] (m. [[2022]])
* [[1942]]: [[Harrison Ford]], usona aktoro
* [[1944]]: [[Ernő Rubik]], hungara inventinto de la [[kubo de Rubik]]
* [[1948]]: [[El Kazovszkij]], hungara pentristo kaj [[grafikisto]] (m. [[2008]])
* [[1950]]: [[Ma Ying-jeou]], [[Tajvano|tajvana]] politikisto, prezidento de la [[Respubliko Ĉinio]]
* [[1953]]: [[Ilona Fehérvári]], rumania hungara pentristino
* [[1953]]: [[Vladimir Viĉegĵanin]], rusa inĝeniero, prezidanto de [[Uralo|urala]] [[Esperanto-klubo]] en [[Niĵnij Tagil]], partopreninto de [[UK 1995]], [[UK 1996]] kaj [[UK 1998]], tradukisto de [[Ruslingva literaturo en Esperanto]], redakciano de &quot;[[La Ondo de Esperanto]]&quot; 
* [[1964]]: [[Debora Patta]], sudafrika ĵurnalistino
* [[1968]]: [[Andrea Meláth]], hungara operkantistino, oratorikantistino ([[mezosoprano]]), katedrestrino de [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]]
* [[1987]]: [[Eva Rivas]], rusa kaj armena kantistino, konata de la kanto [[Apricot stone|''Abrikotsemo'']]
* [[1992]]: [[Dylan Patton]], usona aktoro kaj fotomodelulo

== Mortoj ==
* [[574]]: [[Johano la 3-a (papo)|Johano la 3-a]], papo
* [[678]]: [[Aiŝa]], la plej ŝatata edzino de [[Muhamedo]] (n. ĉirkaŭ [[614]])
* [[734]]: [[Sankta Mildred]], [[anglosaksoj|anglosaksa]] abatino kaj sanktulino
* [[1024]]: [[Henriko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 2-a]], imperiestro de la Sankta Romia Imperio (n. [[973]])
* [[1105]]: [[Salomon ben Isaak]], franca [[rabeno]], estro de [[jeŝivo]], [[biblia kritiko|biblia kritikisto]], komentisto de [[Tanaĥo]] kaj [[Talmudo]] (n. [[1040]])
* [[1189]]: [[Matilda (dukino de Saksio)]], filino de [[Henriko la 2-a (Anglio)]] kaj edzino de [[Henriko la Leono]] (n. [[1156]])
* [[1298]]: [[Jakobo de Voraĝino]], itala ĉefepiskopo, beatigita (n. ĉirkaŭ [[1228]])
* [[1380]]: [[Bertrand du Guesclin]], oficiro de la franca armeo (n. [[1320]])
* [[1399]]: [[Peter Parler]], germana skulptisto de [[gotika arĥitekturo]] (n. [[1330]])
* [[1402]]: [[Jianŭen]], ĉina imperiestro de la [[dinastio Ming]] dum kies regado okazis [[Jingnana Kampanjo]] (n. [[1377]])
* [[1629]]: [[Caspar Bartholin, la Maljuna]], dana teologo, kuracisto kaj anatomo (n. [[1585]])
* [[1645]]: [[Miĥail Fedoroviĉ Romanov]], [[caro]] de Rusa carlando, fondinto de la dinastio [[Romanovoj (dinastio)|Romanovoj]] (n. [[1596]])
* [[1761]]: [[Tokugawa Ieshige]], japana [[ŝoguno]] el dinastio [[Tokugawa (klano)]] (n. [[1712]])
* [[1793]]: [[Jean-Paul Marat]], franca kuracisto, ĵurnalisto kaj revoluciulo alvokanta al amasaj [[murdo]]j de [[nobelo]]j, respondeca pri la septembraj [[masakro]]j, konata de la pentraĵo ''[[La morto de Marat]]'' (n. [[1743]])
* [[1807]]: [[Henry Benedict Stuart]], angla nobelo, la lasta [[Stuartoj|Stuarto]] (n. [[1725]])
* [[1880]]: [[Antal Csengeri]], hungara ekonomikisto kaj historiisto, membro de [[Societo Kisfaludy]] (n. [[1812]])
* [[1890]]: [[Johann Voldemar Jannsen]], estona poeto, ĵurnalisto kaj eldonisto (n. [[1819]])
* [[1896]]: [[August Kekulé]], germana kemiisto, kunkreinto de konstruteorio de [[organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]] (n. [[1829]])
* [[1915]]: [[Charlotte Krackow]], germana biografino en la kortego de [[Vajmaro]] (n. [[1825]])
* [[1916]]: [[Nicolae Teclu]], rumana kemiisto kaj inventisto, konata de la [[brulilo de Teclu]] (n. [[1839]])
* [[1918]]: [[Karl Wilhelm Lorenz]], germana astronomo kaj matematikisto, malkovrinto de 4 [[asteroido]]j (n. [[1886]])
* [[1921]]: [[Emily Davies]], angla virinblotrajtistino, kunfondintino de [[Girton College (Kembriĝo)|Girton College]] (n. [[1830]])
* [[1921]]: [[Gabriel Lippmann]], franca Nobelpremiita fizikisto, membro de la [[Akademio de Sciencoj de Francio]] (n. [[1845]])
*[[1927]]: [[Rudolf Ehwald]], germana bibliotekisto, klasika filologo, instruisto kaj regionhistoriisto
* [[1928]]: [[Carl Lindenberg]], germana juristo kaj filatelisto (n. [[1850]])
* [[1928]]: [[Jeanne Flourens]], franca komercistino, membrino de [[Lingva Komitato]], aŭtorino de komedio ''[[La Fianĉiniĝo de Sovaĝulineto]]'' (n. [[1871]])
* [[1929]]: [[Bohdan Kaminský]], ĉeĥa verkisto kaj poeto (n. [[1859]])
* [[1935]]: [[Herma Schuschnigg]], edzino de aŭstra kanceliero (n. [[1901]])
* [[1936]]: [[José Calvo Sotelo]], hispana juristo, profesoro kaj politikisto, murdita (n. [[1893]])
* [[1941]]: [[Eduard Norden]], germana filologo (n. [[1868]])
* [[1943]]: [[Marianna Biernacka]], pola kamparanino, pafmortigita de [[Gestapo]] en amasa ekzekuto anstataŭ sia [[gravedeco|graveda]] filino, beatigita (n. [[1888]])
* [[1943]]: [[Kurt Huber]], germana [[muzikscienco|muziksciencisto]] kaj psikologo, [[kontraŭnaziismo|kontraŭnazia aktivulo]], murdita de [[Gestapo]] kiel ano de la grupo [[Blanka Rozo]] (n. [[1893]])
* [[1951]]: [[Arnold Schönberg]], aŭstra-usona komponisto konata de sia [[dekdutonismo]] (n. [[1874]])
* [[1952]]: [[Mauriz Schuster]], aŭstra klasika filologo (n. [[1879]])
* [[1954]]: [[Frida Kahlo]], meksika pentristino (n. [[1907]])
* [[1963]]: [[Martin Munkácsi]], hungara-usona fotisto (n. [[1896]])
* [[1967]]: [[Tom Simpson]], angla [[biciklo|bicikla]] konkuristo (n. [[1937]])
* [[1970]]: [[Arthur Miller]], usona [[dramaturgo]], scenaristo, eseisto, aŭtoro de [[radiodramo]]j (n. [[1915]])
* [[1972]]: [[Lajos Kónya]], hungara poeto, verkisto kaj instruisto (n. [[1914]])
* [[1973]]: [[Willy Fritsch]], germana teatra kaj filma aktoro de [[muta filmo]], enskribita en la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|naziisman]] [[Listo de difavoratoj|liston de difavoratoj]] (n. [[1901]])
* [[1974]]: [[Patrick Maynard Stuart Blackett]], angla Nobelpremiita fizikisto kontribuinta al disvolvo de [[nebulkamero]] (n. [[1897]])
* [[1977]]: [[Tamás Falu]], hungara verkisto kaj poeto, membro de [[Societo Kisfaludy]] kaj de [[Societo Petőfi]], enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (m. [[1881]])
* [[1981]]: [[André Schild]], svisa [[esperantisto]], funkciulo de [[Universala Esperanto-Asocio]] en [[Ĝenevo]], aŭtoro de fakverko pri [[stenografio]] en [[Esperanto]] kaj de la [[internacia planlingvo]] [[Neo-latin]], kunfondinto de [[Union Mundial pro Interlingua]] (n. [[1910]])
* [[1982]]: [[Lajos Nagy (geologo)|Lajos Nagy]], hungara geologo laboranta en la [[Universitato de Kluĵo]] (n. [[1921]])
* [[1985]]: [[Charles Kasiel Bliss]], aŭstra inĝeniero kaj lingvisto, inventinto de [[piktogramo]]j [[Blisa skribo]] (n. [[1897]])
* [[1988]]: [[Hilda Gobbi]], hungara aktorino, voĉoaktoro, nepino de [[Alajos Gobbi]], kunfondintino de [[Teatro Katona József]] (n. [[1913]])
* [[1993]]: [[Ferenc Antal (pastro)|Ferenc Antal]], rumania hungara/aŭstrala pastro (n. [[1912]])
* [[1997]]: [[Miguel Ángel Blanco]], eŭska politikisto, forkaptita kaj murdita (n. [[1968]])
* [[2000]]: [[Jan Karski]], pola juristo kaj diplomato, kuriero de [[Pola Enlanda Armeo]], atestanto de [[holokaŭsto]] en la mondo, [[justulo inter la popoloj]] (n. [[1914]])
* [[2003]]: [[Compay Segundo]], kuba muzikisto kaj kantisto (n. [[1907]])
* [[2008]]: [[Bronisław Geremek]], pola historiisto kaj politikisto (denaske nomita Benjamin Lewertow), membro de [[Academia Europaea]] (n. [[1932]])
* [[2008]]: [[Lajos Szőcs]], rumania hungara etnografo, lokhistoriisto (m. [[1938]])
* [[2012]]: [[Jadwiga Gibczyńska]], pola aktorino kaj esperantistino kontribuinta per verkado, traduko, adapto kaj reĝisorado, konata de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]] ekde [[UK 1965]] kaj artvojaĝoj, kadre de &quot;Teatro de unu aktoro&quot; prezentis i.a. [[ Maria Skłodowska-Curie]], [[Bolesław Leśmian]], [[Sławomir Mrożek]], [[L.L. Zamenhof]], [[Johano Paŭlo la 2-a]], [[Sapfo]], [[Honora membro de UEA]] (n. [[1924]])
* [[2014]]: [[Nadine Gordimer]], sudafrika Nobelpremiita verkistino (n. [[1923]])
* [[2014]]: [[Lorin Maazel]], usona komponisto, violonisto kaj dirigento de [[Novjara koncerto de la vienaj filharmonikistoj|novjaraj koncertoj de la vienaj filharmonikistoj]], direktoro de [[Viena Ŝtata Operejo]] kaj [[Novjorka Filharmonio]] (n. [[1930]])
* [[2015]]: [[Péter Haás Vander]], hungara aktoro kaj voĉoaktoro (n. [[1963]])
* [[2017]]: [[Liu Xiaobo]], ĉina Nobelpremiita verkisto, aktivisto pri [[homaj rajtoj]], [[disidento]], [[hejmaresto|hejmarestita]] (n. [[1955]])
* [[2026]]: [[Sam Neill]], novzelanda aktoro (n. [[1947]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Silvano (Biblio)|Silvano]], [[apostolo|apostola]] disĉiplo; [[Henriko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Sankta Henriko la 2-a]], [[imperiestro]] de la Sankta Romia Imperio; [[sankta Andreo Svorad]], pola [[ermito]]; [[Marianna Biernacka]], pola [[martiriĝo kristana|kristana martirino]]
* [[Nacia tago]] en [[Montenegro]]: sendependiĝo ([[1878]]), ribelo kontraŭ itala kaj germana okupacio ([[1941]])
* Internacia Festotago de [[Rokmuziko]]
* [[Mongolio]]: ''Naadam'', 3-a tago

== Tagoj de la [[semajno]] ==
La '''13-a de julio''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]];
{{Projektoj}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]].

[[Kategorio:13-a de julio| ]]
[[Kategorio:Julio|13]]
[[Kategorio:13-a tago de la monato|#07]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0713]]</text>
      <sha1>ivpsfjwtxh21xp773xzyeeos1u8wkt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sophia Loren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6836</id>
    <revision>
      <id>9503060</id>
      <parentid>9400376</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19308" sha1="rw2hj64q4jxttbyrcha6zy3ihifrxko" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro
|nomo                   = Sophia Loren
|dosiero                = Sophia Loren - 1955.JPG
|grandeco de dosiero    = 
|priskribo de dosiero   = 
|naskonomo              = Sofia Villani Scicolone
|loko de naskiĝo       = {{Flago|Italio}} [[Romo]], [[Italio]]
|loko de morto          = 
|kromnomo               = Sofia Lazzaro&lt;br /&gt;Sofia Scicolone
|aktivaj jaroj          = [[1950 en filmo|1950]] - nuntempo
|geedzo                 = [[Carlo Ponti]] ([[1966]] - [[2007]])
|gepatroj               = 
|sidejo                 = 
|oficiala ttt           = [http://www.sophialoren.com sophialoren.com] (offline)
|karakteriza rolo       = '''Cesira''' en ''[[La ciociara]]'' &lt;br /&gt; '''Filumena Marturano''' en ''[[Matrimonio all'italiana]]''
|oskar-premio           = '''Plej bona aktorino en ĉefrolo''' &lt;br /&gt; 1962 ''[[La ciociara]]'' &lt;br /&gt; '''Honora premio de Akademio''' &lt;br /&gt; 1991 Tutviva alporto al la monda [[kinematografio]]
|premio emmy            = 
|premio ora globo       = '''Premio de Cecil B. DeMille''' &lt;br /&gt; 1995 Tutviva alporto al la monda kinematografio
|ora urso               = '''Honora Ora Urso''' &lt;br /&gt; 1994 Tutviva alporto al la monda kinematografio
|premio bafta           = '''Plej bona neangle parolanta aktorino en ĉefrolo''' &lt;br /&gt; 1962 ''[[La ciociara]]''
|césar                  = '''Honora premio César''' &lt;br /&gt; 1991 Tutviva alporto al la monda kinematografio
|grammy                 = '''Plej bona paroligita albumo por infanoj''' &lt;br /&gt; 2004 ''Prokofiev: Peter and the Wolf/Beintus''
|premio ora frambo      = 
|pluaj premioj          = 
}}
Sophia Loren {{prononco|so'''fi'''a '''lo'''ren}} (realnome '''Sofia VILLANI SCICOLONE'''; naskiĝis {{daton|20|9|1934}} en [[Romo]]) estas itala aktorino.
[[Dosiero:SophiaLorenAAFeb09.jpg|eta|Sophia Loren (2009)]]
[[Dosiero:Sophia Loren L.A..jpg|eta|Sophia Loren (1986)]]

Malkovrita en beleckonkursoj, ŝi — subtenate de sia onta edzo, la produktoro [[Carlo Ponti]] — rapide evoluis al unu el la plej popularaj filmaktorinoj de Italio.

Fine de la [[1950-aj]] jaroj ŝi elprovis sin ankaŭ en [[Hollywood]]; filmpartneroj estis i.a. [[Cary Grant]] kaj [[Frank Sinatra]]. En la jaro [[1961]] Sophia Loren gajnis [[Oskaro]]n pro sia ĉefrolo en la filmo ''La ciociara'' kaj 30 jarojn poste ŝi ricevis honoran Oskaron pro sia vivoverko.

En [[1994]] ŝi kadre de la [[Berlino|Berlina]] Internacia Film-Festivalo [[Berlinale]] en Germanio ricevis la premion [[Honora Ora Urso]] pro sia vivoverko.

== Biografio ==
=== Juneco ===
[[File:A young Sophia Loren, aged 15, at a beauty contest in Naples, Italy.jpg|thumb|Loren je 15 jaroj en beleckonkurso]]
Sofia Costanza Brigida Villani Scicolone (vera nomo de Sophia Loren), naskiĝis la 20-an de septembro 1934 en Romo, [1] filino de Romilda Villani (1910-1991), pianinstruistino el Kampanio, kaj Riccardo Mario Claudio Scicolone (1907-1976), sicilia dom-makleristo. Ŝia patrino gajnis konkurson en 1932 por iri al Holivudo kiel duobl-ulino kaj risk-aktoro de Greta Garbo, sed pro la forta opozicio de siaj gepatroj ŝi rezignis. Ŝia patro, de nobla deveno (Sofia mem en sia aŭtobiografio deklaras, ke ŝi rajtas nomi sin &quot;de la Markizoj de Licata Scicolone Murillo&quot;), agnoskis sian patrecon pri la infanino, kiun li nomis per la nomo de sia propra patrino, Sofia, de venecia deveno; Tamen, li ĉiam rifuzis edziĝi al Romilda, kiu, pro la sekva ekonomia malfacilaĵo [2] translokiĝis kun la malgranda Sofia de Romo al Pozzuoli, kun sia familio, kie Sofia pasigis sian infanaĝon kaj fruan adoleskecon, dum la Dua Mondmilito, en malstabilaj ekonomiaj kondiĉoj.

La haveno kaj la municia stokejo en Pozzuoli estis ofte bombitaj de la Aliancitaj aerarmeoj, kaj dum unu el ĉi tiuj atakoj, Sofia, kurante al la bombŝirmejo, estis trafita de ŝrapnelo, vundante ŝian mentonon. Post ĉi tiu okazaĵo, la familio translokiĝis al Napolo. Post la milito, ŝi kaj ŝia familio revenis al sia hejmo en Pozzuoli.

=== La komencoj ===
Dekkvinjaraĝe ŝi gajnis sian unuan beleckonkurson kaj kun la mono de la premio ŝi revenis al Romo kun sia patrino serĉante sukceson, sed ambaŭ estis denuncitaj de ŝia patro, kiu ne akceptis la karieron de sia filino en la mondo de la spektaklo, pro (de li senbaze supozita), prostituado en la roma domo, sed ĉio solviĝis per klarigo antaŭ la polico.

En Romo ŝi partoprenis diversajn beleckonkursojn, inkluzive de Miss Italia en 1950, kie ŝi estis elektita Miss Eleganza; ŝi ankaŭ pozis por [[fotoromano]]j kaj partoprenis en diversaj filmoj kiel figuranto aŭ en marĝenaj roloj, kio iom post iom alportis al ŝi videblecon, enfokusigita ankaŭ de ŝiaj estetikaj kvalitoj. En nur unu jaro ŝi estis elektita por partopreni en ĉirkaŭ dek kvin filmoj.

Ŝi ankaŭ estis elektita kiel helpantinon de Corrado, tiam radio- stelulo, en la prezentado de Rosso e Nero. La turnopunkto venis kiam, ankaŭ en 1951, ŝi renkontis la produktoron Carlo Ponti, kiu rimarkis ŝin ĉe beleckonkurso kie ŝi estis gasto; la sekvan tagon li akceptis ŝin en sian studion por intervjuo kaj, impresita de ŝia potencialo, ofertis al ŝi sepjaran kontrakton. Dum ĉi tiu periodo, ŝi komencis uzi artistajn nomojn, unue nomante sin Sofia Lazzaro kaj poste Sophia Loren, por prezenti sin laŭ pli &quot;internacia&quot; maniero, laŭ sugesto de la produktoro Goffredo Lombardo, kiu estis inspirita de tiu de la sveda aktorino Märta Torén.

=== Filmoj de la 1950-aj jaroj ===
[[File:LorenPizza.jpg|thumb|left|Sophia Loren kun Giacomo Furia en La Oro de Napolo (1954)]]
Unu el la unuaj gravaj roloj sub la nova nomo estis apud Alberto Sordi, rolante Kleopatran kaj unu ŝian duoblulinon en Du Noktoj kun Kleopatra de Mario Mattoli en 1953; en la sama jaro ŝi kunaktoris en Ci troviamo in galleria, la reĝisora debuto de Mauro Bolognini. La sekvan jaron ŝi ludis aliajn filmojn en duarangaj roloj kiel ekzemple Carosello napoletano, Un giorno in pretura, en la epizodo Don Michele, Anna e il biliardo kun Walter Chiari aŭ Pellegrini d'amore, aŭ Tempi nostri, kun Totò ; en la sama jaro ŝi ankaŭ ludis ĉefrolojn en famaj komedioj kiel la rolo de la picistino Sofia en L'oro di Napoli, kiun Vittorio De Sica volis konfidi al ŝi nur baldaŭ post renkontiĝo kun ŝi kaj post mallonga konversacio; sekvis *Peccato che sia una canaglia* (se nur, li ne estus kanajlo), de Alessandro Blasetti (bazita sur rakonto de Alberto Moravia ), kie ŝi unuafoje renkontis Marcello Mastroianni, kun kiu ŝi estis faronta multajn aliajn filmojn poste; ĉi tie ŝi rolas junan ŝtelistinon, kiu provos per sia ekstravaganca beleco trompi la honestan taksiiston Paolo, kiu defendos sin per ĉiaj rimedoj kaj de la juna Lina kaj de ŝia patro, Profesoro Stroppiani, ludata de Vittorio De Sica. Ankaŭ en 1954 ŝi filmis *Miseria e nobiltà* de Mario Mattoli, kun Totò . En 1955 ŝi ĉefrolis, kun Mastroianni kaj De Sica, en *La bella mugnaia*, komedio de Mario Camerini lokita dum la hispana okupado en suda Italio; de la sama jaro venis *Il segno di Venere*, reĝisorita de Dino Risi, kie ŝi ludas la rolon de Agnese, kiu, pro sia beleco, superombras sian etan kuzinon Cesira, ludata de [[Franca Valeri]]; sekvas Panon, amon kaj..., kun Vittorio De Sica, Tina Pica kaj reĝisorita de Dino Risi, en kiu ŝi provas per ĉiaj rimedoj delogi Marŝalon Carotenuto por ke li donu al ŝi plilongigon por resti en sia domo, la filmo estas la daŭrigo de Pano, amo kaj fantazio kaj Pano, amo kaj ĵaluzo, interpretita de Gina Lollobrigida, ĉiam indikita kiel ŝia historia kinematografia rivalino.

Ŝia unua drama rolo estis en filmo reĝisorita de Mario Soldati, La donna del fiume . Kun La fortuna di essere donna (1956) de Alessandro Blasetti, ŝi revenis por pariĝi kun Mastroianni en komedio. Ŝi aperis sur la kovrilo de Life en 1955, markante la komencon de ŝia internacia kariero.

[[File:Cary Grant-Sophia Loren in Houseboat trailer.jpg|thumb|left|Sophia Loren kun Cary Grant en Edzo por Cynthia (1958)]]
Tio estas la periodo de multaj filmoj turnitaj en Holivudo, kiel ekzemple *The Pride and the Passion * (1957) de Stanley Kramer, kune kun Frank Sinatra kaj Cary Grant ; *Timbuktu * (1957) de Henry Hathaway, kun John Wayne ; *The Key * (1958) de Carol Reed, kun William Holden ; la vakera filmo *The Devil in Pink Shorts * (1959) de George Cukor, kun Anthony Quinn ; *A Husband for Cynthia * (1958) de Melville Shavelson, denove kun Cary Grant; sekvita de *Desire Under the Elms * (1958) de Delbert Mann, kune kun Anthony Perkins, kaj *That Kind of Woman* (1959) de Sidney Lumet, kune kun Tab Hunter kaj Jack Warden, kaj aliaj.

=== La Sesdekaj: Internacia Sukceso ===
[[File:La-ciociara2.jpg|thumb|Sophia Loren kun Eleonora Brown en la filmo La Ciociara (1960)]]
Dividita inter Italio kaj Holivudo, dum la jardeko ŝi rolis en sukcesaj filmoj kun la plej grandaj steluloj, reĝisoritaj de reĝisoroj kiel Vittorio De Sica, Mario Monicelli, Ettore Scola, Dino Risi, Mario Camerini, Charlie Chaplin, Sidney Lumet, George Cukor, Michael Curtiz, Anthony Mann kaj André Cayatte ; precipe kun De Sica, kun kiu ŝi faris ok filmojn, ofte kun Mastroianni.

Kun la tempo, ŝi establis sin kiel ikono de la itala kinejo kaj ŝia definitiva konsekro kiel aktorino venis per ŝia aktorado en la filmo *La ciociara*, en kiu ŝi komence devis ludi la filinon Rosetta, sed poste ricevis la rolon de Cesira, kiu komence estis ofertita al Anna Magnani . Lokita dum la Dua Mondmilito, la filmo baziĝas sur la samnoma romano de Alberto Moravia . Tiutempe, Sophia Loren estis nur 25-jaraĝa kiam Vittorio De Sica neatendite ofertis al ŝi la rolon de Cesira. Ĉi tiu aktorado gajnis al Loren Oskaron, la Palme d'Or en Cannes, la BAFTA, la David di Donatello kaj la Nastro d'argento ; en aprilo de la sama jaro , Time dediĉis al ŝi kovrilpaĝon kun ilustraĵo de René Bouché.

Post *La ciociara*, en Hispanio ŝi rolis en la kolosa filmo *El Cid* (1961) de Anthony Mann, kie ŝi ludas Jimena, la fianĉinon de la legenda gvidanto *El Cid*, ludata de Charlton Heston ; la sekvan jaron ŝi rolis en la epizoda filmo *Boccaccio '70* en la rolo de Zoe, en la epizodo *La riffa*, reĝisorita de Vittorio De Sica; En la sekvaj jaroj ŝi ĉefrolis kun Peter Sellers en *La milionulino*, kun Clark Gable en *La baia di Napoli*, kun Paul Newman en *Lady L* kaj kun Marlon Brando kaj Charlie Chaplin en *La contessa di Hong Kong*.

En 1963, ŝi ĉefrolis en Hieraŭ, Hodiaŭ kaj Morgaŭ, en kiu ŝi ludis tri rolojn kiuj famiĝis: Adelina, juna napola cigaredkontrabandisto kiu provas gravediĝi kiel eble plej ofte por eskapi el malliberejo; Anna, milana virino kiu, malkontenta pri sia vivo, serĉas konsolon en ekstergeedzaj amaferoj; kaj Mara, romana prostituitino kiu komence provas delogi seminarianon, sed poste komprenas ke ŝi devas helpi lin sur lia spirita vojaĝo. Ŝia striptizo antaŭ revema Mastroianni restas en la kolektiva imago . Pro ĉi tiuj roloj, ŝi ricevis la premion David di Donatello por Plej Bona Aktorino, dum la filmo gajnis multajn premiojn, inkluzive de la Oskar-premio por Plej Bona Fremdlingva Filmo en 1965.

En 1964, ŝi ĉefrolis en Geedzeco laŭ itala stilo, bazita sur la komedio Filumena Marturano de Eduardo De Filippo . Vittorio De Sica donis al ŝi alian faman rolon, tiun de la kompleksa kaj batalema prostituitino Filumena. Virino, kiu provas rekonstrui sian vivon kredante je la amo de Domenico Soriano (ludita de Mastroianni), kaj poste uzas ĉiujn rimedojn por certigi estontecon por siaj tri infanoj, kiujn ŝi kaŝis sian tutan vivon edziniĝante al &quot;Don Dummì&quot;. Bonega aktorado kun famaj monologoj, kiuj elstarigas, ĉefe, ŝian patrinan instinkton kaj amon al siaj infanoj antaŭ ĉio alia. Pro ĉi tiu rolo, ŝi ricevis duan Oskar-nomumon por Plej Bona Aktorino.

Ŝia lasta filmo kun Mastroianni, reĝisorita de De Sica, estis I girasoli en 1969: amrakonto inter Giovanna kaj Antonio, kiu vidas ilin feliĉe enamiĝintaj en la unua parto, ĝis la milito disigas ilin por ĉiam. Ĝi estas alia intensa kaj drama rolo, en kiu, ĉi-foje, ŝi dediĉas sian energion al la retrovo de sia edzo en Rusio, kie li malaperis. Pro ĉi tiu filmo, ŝi ricevis alian premion David di Donatello por Plej Bona Aktorino.

=== La Sepdekaj ===
Ŝian profesian sukceson akompanis la ĝojo de patrineco, kiam post du malsukcesaj provoj naskiĝis du filoj: Carlo Jr. en 1968 kaj Edoardo en 1973. En 1971, ŝi ĉefrolis en la komedio La mortadella de Mario Monicelli kaj en La edzino de la pastro, reĝisorita de Dino Risi, denove pariĝante kun Marcello Mastroianni; en 1972, ŝi ĉefrolis en la dramo Bianco, rosso e... de Alberto Lattuada kun Adriano Celentano.

En 1974, De Sica reĝisoris ŝin por la lasta fojo en *The Journey *, kune kun Richard Burton ; pro ĉi tiu aktorado, ŝi gajnis sian kvinan premion David di Donatello. En 1977, ŝi ĉefrolis en *A Special Day* de Ettore Scola, en kiu ŝi ludis Antonietta, patrinon de ses infanoj, kiu pasigas sian vivon enfermita hejme. Ŝi gajnis sian sesan premion David di Donatello, en la dudek-dua eldono de la premio.

=== La 1980-aj kaj 1990-aj jaroj ===
[[File:Sophia Loren 21 Allan Warren.jpg|thumb|Sophia Loren en 1986]]
La 15-an de aprilo 1978, enketo de la Guardia di Finanza implikis la aktorinon kaj ŝian edzon Carlo Ponti, ambaŭ akuzitaj pri alportado de 10 miliardoj da liroj eksterlanden, sub la preteksto de kunproduktaj filmoj; en 1982, pro malnovaj problemoj kun la italaj impostaj aŭtoritatoj, ŝi eĉ estis malliberigita pro impostfraŭdo, restante en la malliberejo de Caserta dum 17 tagoj; en 2013 la Kasacia Kortumo ekskludis ĉian respondecon de Loren, notante, ke la fraŭdo estis atribuota al ŝia kontisto.

Dum la resto de la 1980-aj jaroj, Loren estis preskaŭ ekskluzive konata pro sia partopreno en televidaj produktadoj: *Sophia: Her Own Story*, aŭtobiografia televida filmo por usona televido bazita sur ŝia samnoma libro, *Madre Coraggio* (1986), *Mamma Lucia* kaj la refilmigo de *La ciociara (1988), de Dino Risi ; la sola escepto estis la filmo *Qualcosa di biondo * (1984) en kiu ŝi ĉefrolis kune kun sia filo Edoardo. En 1990, ŝi ĉefrolis kun Luca De Filippo en la filmo *Sabato, domenica e lunedì*, bazita sur la samnoma verko de Eduardo De Filippo. En 1991, ŝi ricevis honoran Oskaron de Gregory Peck, kiu siavice ricevis ĝin de Loren en 1963. La aktorino dankas multajn el la homoj, kiuj helpis ŝin iĝi granda aktorino, kiel ekzemple Vittorio De Sica kaj Federico Fellini, kaj ankaŭ ene de sia familio. La 29-an de marto 1993, kune kun sia historia sceneja partnero, Mastroianni, li anoncis kaj aljuĝis la honoran Oskaron al Federico Fellini.

En 1994, Robert Altman elektis ŝin por roli en Prêt-à-Porter, ŝia lasta filmo kun Mastroianni, en kiu, tridek jarojn poste, ŝi ripetis la striptizon por Marcello Mastroianni el Hieraŭ, Hodiaŭ kaj Morgaŭ . Ŝi estis nomumita por Ora Globo pro sia aktorado. La sekvan jaron, ŝi partneris kun Jack Lemmon kaj Walter Matthau en Tio estas Amore, dum en 1997 ŝi ludis la patrinon de juda knabo, kiu volas fariĝi komunisto, en Soleil de Roger Hanin.

En 1999, Sofia Loren prezentis la Oskaron por Plej Bona Fremda Filmo al Roberto Benigni . Memorinda estas la sceno en kiu, ĉe la krio de la aktorino &quot;Kaj la Oskaro iras al... Robberto&quot;, la aktoro atingas la Akademian scenejon irante sur la dorsojn de la seĝoj.

=== 2000-aj jaroj-2010-aj jaroj ===
[[File:Sophia Loren Cannes 2014 2.jpg|thumb|Sophia Loren en 2014 dum la Festivalo de Cannes]]
Fine de 2001, ŝi estis elektita kiel atestanto por la reklama kampanjo &quot;La lasta bonfaro de la Liro &quot;.

En 2002 ŝi estis la protagonisto de Cuori estranei, reĝisorita de sia filo Edoardo Ponti, kaj en 2004 de Peperoni ripieni e pesci in faccia de Lina Wertmüller : sed ŝiaj plej grandaj sukcesoj estis kun la fikcio Francesca e Nunziata (2001), denove de Wertmüller, aktorante kune kun Claudia Gerini e Raoul Bova, La terra del ritorno (2004), kun Sabrina Ferilli.

Ŝi partoprenis en la TIM- reklamvideo, kune kun Christian De Sica kaj Elisabetta Canalis, ludante monaĥinon. En 2006 ŝi pozis por la Pirelli-Kalendaro de 2007. En februaro 2007 estis publikigita la filmo Saturno contro de Ferzan Özpetek, kies muziko enhavas la kanton Zoo be zoo be zoo kantita de Sophia. En 2009, post pluraj jaroj da foresto de kinematografio, ŝi estis vokita de Rob Marshall por ludi la patrinon de la ĉefrolulo en Nine, muzika omaĝo al 8½ de Fellini . En 2010 ŝi revenis al televido kiel la ĉefrolulo de la miniserialo La mia casa è piena di specchi, inspirita de la [[aŭtobiografia romano]] de ŝia fratino Maria Scicolone . Sophia ludas sian patrinon Romilda. En 2011, por la unua fojo en sia kariero, ŝi dublis la animacian filmon Cars 2 de Disney-Pixar, kie ŝi ludis la rolon de Mamma Topolino.

La 4-an de marto 2011, ' Akademio de Filmaj Artoj kaj Sciencoj en Los-Anĝeleso festis la karieron de la itala aktorino per vespero tute dediĉita al ŝi. Famuloj kiel Billy Crystal, John Travolta, Christina Ricci, Joe Camp kaj Eva Mendes ĉeestis la vesperon por laŭiri ŝian longan karieron kun ŝi, prezentante dokumentaĵojn el ŝiaj filmoj, ĉe la Samuel Goldwyn Theater en Beverly Hills.

En 2015, por ŝia 80-a naskiĝtago, ŝi publikigis aŭtobiografion titolitan Hieraŭ, Hodiaŭ kaj Morgaŭ. Mia Vivo, eldonita de Rizzoli . En 2016, ŝi estis la ĉefrolulino de la reklama kampanjo por la parfumo Dolce Rosa Excelsa de Dolce &amp; Gabbana, por kiu ŝi ankaŭ kreis reklaman scenejon en Sicilio, en Bagheria, kaj reĝisorita de Giuseppe Tornatore kun muziko de Ennio Morricone. [7]

=== 2020-aj jaroj ===
En 2020, ŝi ĉefrolis en La Vivo Antaŭen, reĝisorita de ŝia filo Edoardo Ponti . La 26an de februaro 2021 , Laura Delli Colli, prezidantino de la Nacia Unio de Italaj Filmĵurnalistoj, anoncis, ke ŝi ricevos la premion Nastro di Platania kiel unikan eventon okaze de la 75a datreveno de la Unio [1] . La 11an de majo 2021, dum la ceremonio David di Donatello de 2021, ŝi ricevis la premion David por Plej Bona Aktorino ; ŝia filo kaj reĝisoro de la filmo Edoardo akompanis ŝin sur la scenejo. Tiel, je 86 jaroj kaj 232 tagoj, ŝi oficiale fariĝis la plej maljuna aktorino, kiu gajnis la David di Donatello por Plej Bona Aktorino.

== Listo de filmoj ==
* ''Peccato che sia una canaglia'' (Italio, 1955)
* ''House Boat'' (Usono, 1958)
* ''La ciociara'' (Italio/Francio, 1960)
* ''[[Boccaccio 70]]'' (Italio/Francio, 1962)
* ''[[Ieri, oggi, domani]]'' (Italio, 1963)
* ''[[Matrimonio all'italiana]]'' (Italio, 1964)
* ''Arabesque'' (Usono, 1966)
* ''[[A Countess from Hong Kong]]'' (Britio, 1967)
* ''[[I girasoli]]'' (1970)
* ''[[Una giornata particolare]]'' (Italio/Kanado, 1977)
* ''Pret-a-Porter'' (Usono, 1995)

==Vidu ankaŭ==
* [[100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI]]

==Referencoj==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.fotopalmas.com/_indici/RM02802.htm Fotoj de Sophia Loren]
* [https://www.treccani.it/enciclopedia/sophia-loren Lòren, Sophia (enciclopedia Treccani, en la itala)]
* [https://www.ilmessaggero.it/spettacoli/cinema/sophia_loren_dolce_vita_80_anni_ultima_regina_cinema_italiano-599433.html La dolce vita di Sophia Loren (Il Messaggero, en la itala)]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Italaj aktoroj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 20-an de septembro|Loren, Sophia]]</text>
      <sha1>rw2hj64q4jxttbyrcha6zy3ihifrxko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Musteloj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9358</id>
    <revision>
      <id>9503087</id>
      <parentid>9502192</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lingvano</username>
        <id>730</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* La vorto mustelo */</comment>
      <origin>9503087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5143" sha1="n0gnlrz56kjsgrnx4a7csr03j492zek" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Mustelo
|koloro = pink
|regno2 = bestoj
|dosiero = WEASEL.JPG
|dosiero larĝo = 200px
|priskribo de dosiero = Longvosta mustelo
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia''
|ordo = [[Karnovoro]]j ''Carnivora''
|familio = [[Musteledoj]] ''Mustelidae''
|subfamilio = [[Mustelenoj]] ''Mustelinae''
|genro = '''Musteloj''' ''Mustela''
|genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|specioj de subdivizio = Species
|subdivizio2 = * ''Mustela africana''
* ''Mustela altaica''
* ''Mustela erminea''
* ''Mustela eversmannii''
* ''Mustela felipei''
* ''Mustela frenata''
* ''Mustela itatsi''
* ''Mustela kathiah''
* ''Mustela lutreola''
* ''Mustela lutreolina''
* ''Mustela nigripes''
* ''Mustela nivalis''
* ''Mustela nudipes''
* ''Mustela putorius'', [[putoro]]
* ''Mustela sibirica''
* ''Mustela strigidorsa''
* ''Mustela subpalmata''
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}

'''Musteloj''' (''Mustela'') estas [[Genro (biologio)|genro]] de malaltkruraj rabobestoj kun longa maldika korpo kaj tre valora felo.

La vorto ''mustelo'' havas ankaŭ aliajn sencojn; vidu sube.

* [[Tropika mustelo]], ''Mustela africana''
* [[Montara mustelo]], ''Mustela altaica''
* [[Ermeno]], ''Mustela erminea''
* [[Stepa putoro]], ''Mustela eversmannii''
* [[Kolombia mustelo]], ''Mustela felipei''
* [[Longvosta mustelo]], ''Mustela frenata''
* [[Japana mustelo]], ''Mustela itatsi''
* [[Flavventra mustelo]], ''Mustela kathiah''
* [[Lutreolo]], ''Mustela lutreola''
* [[Indonezia mustelo]], ''Mustela lutreolina''
* [[Nigrapieda putoro]], ''Mustela nigripes''
* [[Neĝmustelo]], ''Mustela nivalis''
* [[Malajzia mustelo]], ''Mustela nudipes''
* [[Putoro]], ''Mustela putorius''
* [[Kolonoko]] aŭ [[Siberia mustelo]], ''Mustela sibirica''
* [[Striadorsa mustelo]], ''Mustela strigidorsa''
* [[Egipta mustelo]], ''Mustela subpalmata''
* [[Vizono]], ''Mustela vison''

== La vorto ''mustelo'' ==

La Esperanta vorto ''mustelo'' devenas de la latina vorto ''mustela'' aŭ ''mustella'', kiu supozeble signifis la specion ''[[Mustela nivalis]]'': latinaj-francaj vortaroj tradukas ĝin per ''belette''.

En la [[Universala Vortaro]] de la [[Fundamento de Esperanto]] ĝi aperis kun jenaj nacilingvaj tradukoj: &quot;'''mustel'''' martre | marten | Marder | куница | kuna.&quot; Tio kredeble estis eraro, ĉar ĉiuj kvin nacilingvaj vortoj signifas la genron ''[[Martes]]'', kiun oni hodiaŭ nomas per la neoficiala vorto ''[[marteso]]'', kiu laŭ [[PIV]] povas signifi aŭ la genron ''[[Martes]]'' aŭ, pli specife, la specion ''[[Martes martes]]''.

En la [[Akademiaj Korektoj]] (1912) la franca kaj angla tradukoj de ''mustelo'' estas korektitaj al &quot;martre, belette&quot; kaj &quot;weasel, marten&quot;. (La tradukoj en aliaj lingvoj ne estis korektitaj.) La aldonitaj tradukoj, ''belette'' kaj ''weasel'', signifas la specion ''[[Mustela nivalis]]''. (La angla vorto ''weasel'' povas signifi ankaŭ aliajn speciojn, precipe en Usono, sed ĝia plej tradicia senco estas la specio ''[[Mustela nivalis]]''.)

La [[Vortaro de Esperanto]] (1910) de [[Kabe]] havis: &quot;'''Mustelo''' (Zool.). Raba mambesto (nomo de la familio) (''Mustela'').&quot;

[[Plena Vortaro de Esperanto]] (1934) havis: &quot;'''Mustelo.''' Karnomanĝanta mambesteto tre maldikkorpa, kies felo estas tre ŝatata (''mustela martes'').&quot; (''Mustela martes'' estas malnova nomo de ''[[Martes martes]]''.)

[[PIV]] (1970) havis: &quot;'''mustel/o''' '''1''' Mamulo el la subordo de rabobestoj, malaltkrura, kun longa k maldika korpo k valora felo (''Mustela, Martes'' k.a.). '''2''' G. de rabobestoj, al kiu apartenas ermeno, lutreolo, putoro, vizono k.a. (''Mustela'').&quot;

Resume, tra la jaroj oni atribuis diversajn sencojn al ''mustelo'':

1. [[Martes]].

2. [[Mustela]], [[Martes]] kaj aliaj parencaj genroj.

3. [[Mustela]].

4. [[Mustela nivalis]].

Senco 1 ŝajnas evitinda, malgraŭ la Fundamento, ĉar ni havas la vorto ''[[marteso]]'' por tio, kaj, se konsideri la latinan etimon kaj la sciencan uzadon, estus tre strange ekskluzivi ĝuste la genron ''Mustela'' el la bestoj nomeblaj ''mustelo''.

Senco 2 eble estis proponita, por ke la Fundamento ne estu rekte malĝusta, sed ĝi ŝajnas ĝene malpreciza, speciale ĉar neniu jam klarigis, pri kiuj parencaj genroj temus.

Senco 3 ŝajnas neevitebla, pro la influo de la scienca nomo ''Mustela''.

Senco 4 havas la aŭtoritaton de la latina etimo kaj la [[Akademiaj Korektoj]]. Cetere, ĉar la Universala Vortaro havas la specifajn vortojn ''[[ermeno]]'' por ''Mustela erminea'' kaj ''[[putoro]]'' por ''Mustela putorius'', ŝajnas kredinde, ke Zamenhof celis, ke ankaŭ la vorto ''mustelo'' signifu precizan specion, ne tutan genron aŭ eĉ plurajn genrojn.

Atribui al ''mustelo'' la sencojn 3 kaj 4 kongruus kun la maniero, en kiu multaj Esperantaj vortoj estas difinitaj de PIV, inkluzive de la vorto ''marteso'': vortoj ofte signifas kaj la genron kun simila scienca nomo kaj iun konatan specion en tiu genro. Tiel povus esti ankaŭ por ''mustelo''.

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q55608660}}

{{Projektoj|ReVo=mustel}}
{{Ĝermo|mamulo}}

[[Kategorio:Musteledoj]]
[[Kategorio:Genroj de mamuloj]]</text>
      <sha1>n0gnlrz56kjsgrnx4a7csr03j492zek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Feminismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13653</id>
    <revision>
      <id>9503232</id>
      <parentid>9480042</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40910" sha1="6305ucov32jh1m8cmtvwele3aibh5c8" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Annie Kenney and Christabel Pankhurst.jpg|eta|250ra|[[Annie Kenney]] kaj [[Christabel Pankhurst]] petantaj virinajn balotrajtojn.]]
[[Dosiero:8marchrallydhaka (55).JPG|eta|250ra|[[Internacia tago de virinoj]] en [[Dako]], [[Bangladeŝo]], organizita de Virina Sindikato je la 8-a de Marto 2005.]]
[[Dosiero:Femen 1.jpg|eta|250ra|Membrinoj de feminisma movado ''Femen''.]]

'''Feminismo'''&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#feminismo_kd PIV 2020]&lt;/ref&gt; aŭ '''inismo''' estas [[socio|socia]] [[teorio]] kaj [[politiko|politika]] [[movado]], kiu kritikas la [[neegaleco]]n inter la seksoj kaj strebas akcenti kaj antaŭenigi la [[virinaj rajtoj|rajtojn de virinoj]]. Ekzistas multaj direktiĝoj de feminismo, sed la baza elirpunkto de feminismo estas, ke la nuna socia ordo donas aŭtomatajn avantaĝojn al viroj. Feminismo estas kolekto de movadoj kaj ideologioj direktitaj al difinado, establado, kaj defendado de starigo de politikaj, ekonomiaj, kaj sociaj rajtoj por virinoj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/feminism|titolo=Feminism – Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary|alirdato=12a Junio 2011|eldoninto=merriam-webster.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://dictionary.cambridge.org/dictionary/british/feminism|titolo=Definition of feminism noun from Cambridge Dictionary Online: Free English Dictionary and Thesaurus|alirdato=12a Junio 2011|eldoninto=dictionary.cambridge.org}}&lt;/ref&gt; Tio inkludas serĉi establadon de egalŝancigoj por virinoj en [[eduko]] kaj dungado. ''Feministo'' rekomendas aŭ apogas la rajtojn kaj egalecon de virinoj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|url=http://www.oed.com/view/Entry/69193?redirectedFrom=feminist#eid|titolo=Oxford English Dictionary|alirdato=5a Julio 2012|jaro=2012|monato=junio|eldono=online|eldoninto=[[Oxford University Press]]}} (Difino de nomo. Subskribo eble postulata.)&lt;/ref&gt;

[[Feminisma teorio]], kiu eliris el tiuj [[feminismaj movadoj]], planas kompreni la naturon de seksa malegaleco ekzamenante la sociajn rolojn de virinoj kaj vivitan sperton; ĝi evoluigis teoriojn en gamo da fakoj por reagi al temoj kiaj ekzemple la socia konstruado de sekso kaj ĝenro.&lt;ref name=&quot;Chodorow1989&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Feminism and Psychoanalytic Theory|url=https://archive.org/details/feminismpsychoan0000chod|aŭtoro=Chodorow, Nancy|jaro=1989|loko=New Haven, Conn.|eldoninto=Yale University Press|ISBN=978-0-300-05116-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gilligan1977&quot;&gt;{{Cite journal |last=Gilligan |first=Carol |year=1977 |title='In a Different Voice: Women's Conceptions of Self and Morality'|journal=Harvard Educational Review|volume=47|issue=4 |pages=481–517|url=http://eric.ed.gov/ERICWebPortal/custom/portlets/recordDetails/detailmini.jsp?_nfpb=true&amp;_&amp;ERICExtSearch_SearchValue_0=EJ174986&amp;ERICExtSearch_SearchType_0=no&amp;accno=EJ174986 |oclc = |accessdate=8a Junio 2008 |postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; Kelkaj el la pli fruaj formoj de feminismo estis kritikitaj por enkalkulado de nur blankaj, etburĝaj, kleraj virinoj. Tio kaŭzis la kreadon de etne specifaj aŭ multkulturismaj formuladoj de feminismo.

Feminismaj aktivuloj kampanjas por la [[virinaj rajtoj]] - kiaj ekzemple kontrakta juro, posedado, kaj [[Virina balotrajto|balotrajto]] - dum ankaŭ antaŭenigante korpan integrecon, aŭtonomion, kaj generajn rajtojn por virinoj. Feminismaj kampanjoj ŝanĝis sociojn, precipe en Okcidento, atingante virinan balotrajton, seksan neŭtralecon, egalan [[salajro]]n por virinoj, generaj rajtoj por virinoj (inkluzive de aliro al [[kontraŭkoncipilo]]j kaj [[aborto]]), kaj la rajto eniĝi en kontraktoj kaj posedi posedaĵon.&lt;ref name=&quot;Butler2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Messer-Davidow&quot; /&gt; Feministoj laboris por protekti virinojn kaj knabinojn for de hejma perforto, seksa ĉikanado, kaj seksa atako.&lt;ref name=&quot;Echols&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Daring to Be Bad: Radical Feminism in America, 1967–1975|url=https://archive.org/details/daringtobebadrad0000echo|aŭtoro=Echols, Alice|jaro=1989|loko=Minneapolis|eldoninto=University of Minnesota Press|ISBN=0-8166-1787-2|paĝo=[https://archive.org/details/daringtobebadrad0000echo/page/416 416]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cornell&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=At the Heart of Freedom: Feminism, Sex, and Equality|url=https://archive.org/details/atheartoffreedom0000corn|aŭtoro=Cornell, Drucilla|jaro=1998|loko=Princeton, N.J.|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=978-0-691-02896-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.amnesty.org/en/campaigns/stop-violence-against-women/issues/implementation-existing-laws ''Campaign: Stop Violence against Women''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141006082023/http://www.amnesty.org/en/campaigns/stop-violence-against-women/issues/implementation-existing-laws |date=2014-10-06 }}.&lt;/ref&gt; Ili ankaŭ luktas por [[laboreja seksismo|laboraj rajtoj]], inkluzive de akuŝferio, kaj kontraŭ ĉiaj formoj de diskriminacio kontraŭ virinoj.&lt;ref name=&quot;Butler2&quot;&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=Feminism in Any Other Name|familia nomo=Butler|persona nomo=Judith|jaro=1992|monato=marto|gazeto=Differences|volumo=6|numero=2–3|paĝo=30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Messer-Davidow&quot;&gt;{{Cite book |author=Messer-Davidow, Ellen |title=Disciplining Feminism: From Social Activism to Academic Discourse |year=2002 |publisher=Duke University Press |location=Durham, [[Norda Karolino|N.K.]] |isbn=0-8223-2843-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;shildrick&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Feminist Theory and the Body: A Reader|aŭtoro=Price, Janet|kunaŭtoroj=Shildrick, Margrit|jaro=1999|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-92566-5|paĝo=487}}&lt;/ref&gt; Feminismo estas plejparte dediĉita al temoj pri virinoj, sed ĉar feminismo serĉas seksan egalecon, multaj feministoj argumentis ke la liberigo de viroj estas necesa parto de feminismo kaj ke viroj ankaŭ estas tuŝitaj per seksismo kaj obeo al seksaj roloj.&lt;ref name=&quot;hooks&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Feminism Is for Everybody: Passionate Politics|url=https://archive.org/details/feminismisforeve00hook|familia nomo=hooks|persona nomo=bell|aŭtoroligilo=Bell hooks|jaro=2000|loko=Cambridge, Mass.|eldoninto=South End Press|ISBN=0-89608-629-1}}&lt;/ref&gt;

Ideologiaj tendencoj kontraŭaj al feminismo estas [[virismo]] kaj [[maĉismo]] aŭ [[seksismo]].

== Feminisma teorio ==
{{Ĉefartikolo|Feminisma teorio}}
[[Dosiero:Julia Kristeva à Paris en 2008.jpg|eta||Julia Kristeva en Parizo en 2008. La verko de [[Julia Kristeva]] influis feminisman teorion en ĝenerala kaj feminisma literaturscienco aparte.]]
'''Feminisma teorio''' estas la etendaĵo de feminismo en teoria aŭ filozofia diskurso. Ĝi planas kompreni la naturon de seksa malegaleco. Ĝi ekzamenas la sociajn rolojn de virinoj, sperton, interesojn, kaj feminisman politikon en gamo da kampoj, kiaj ekzemple [[antropologio]] kaj [[sociologio]], [[komunikado]], [[psikanalizo]], [[ekonomiko]], [[literaturo]], [[eduko]], kaj [[filozofio]].&lt;ref name=Brabeck&amp;Brown&gt;Brabeck, M. kaj Brown, L. (kun Christian, L., Espin, O., Hare-Mustin, R., Kaplan, A., Kaschak, E., Miller, D., Phillips, E., Ferns, T., kaj Van Ormer, A.) 'Feminist theory and psychological practice', en J. Worell kaj N. Johnson (eld.) ''Shaping the future of feminist psychology: Education, research, and practice'' (Washington, D.C.: American Psychological Association, 1997), pp.15-35&lt;/ref&gt; Dum ĝenerale disponigas kritikon de sociaj rilatoj, multe de feminisma teorio ankaŭ temas pri analizado de seksa malegaleco kaj la apogo al la interesoj de virinoj. Temoj esploritaj en feminismo inkludas [[diskriminacio]]n, [[objektigado]]n (aparte seksa objektigado), subpremadon, [[patriarkeco]]n,&lt;ref name=Chodorow1989/&gt;&lt;ref name=gilligan1977/&gt;&lt;ref name=&quot;Lerman1990&quot;&gt;Lerman, Hannah, ''Feminist Ethics in Psychotherapy'' (Springer Publishing Company, 1990) ISBN 978-0-8261-6290-8&lt;/ref&gt; [[stereotipo|stereotipigon]], [[arthistorio]]n&lt;ref&gt;Pollock, Griselda. ''Looking Back to the Future: Essays on Art, Life and Death''. G&amp;B Arts. 2001. ISBN 90-5701-132-8&lt;/ref&gt; kaj nuntempan arton,&lt;ref&gt;de Zegher, Catherine. Inside the Visible. Massachusetts: MIT Press 1996&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Armstrong, Carol and de Zegher, Catherine. ''Women Artists at the Millennium''. Massachusetts: October Books / MIT Press 2006. ISBN 0-262-01226-X&lt;/ref&gt; kaj [[estetiko]]n.&lt;ref&gt;Arnold, Dana kaj Iverson, Margaret (Eds.). Art and Thought. Blackwell. 2003. ISBN 0-631-22715-6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Florence, Penny and Foster, Nicola. Differential Aesthetics. Ashgate. 2000. ISBN 0-7546-1493-X&lt;/ref&gt;

En la kampo de [[literaturscienco]], [[Elaine Showalter]] priskribas la evoluon de feminisma teorio kiel havado de tri fazoj. La unuan ŝi vokas &quot;feminisma kritiko&quot;, per kiu la feminisma leganto ekzamenas la ideologiojn malantaŭ literaturaj fenomenoj. La duan Showalter vokas &quot;ginokritiko&quot;, per kiu la &quot;virino estas produktanto de teksta signifo&quot;. La lastan fazon ŝi vokas &quot;seksa teorio&quot;, per kiu la &quot;ideologia surskribo kaj la literaturaj efikoj de la sekso/seksa sistemo estas esploritaj&quot;.&lt;ref name=showalter1979&gt;{{cite book |last1=Showalter |first1=Elaine |authorlink1=Elaine Showalter |editor1-first=M. |editor1-last=Jacobus |title=Women Writing about Women |year=1979 |publisher=Croom Helm |isbn=978-0-85664-745-1 |pages=25–36 |chapter=Towards a Feminist Poetics}}&lt;/ref&gt;

Tio estis egalita en la [[1970-aj jaroj]] fare de francaj feministinoj, kiuj evoluigis la koncepton de ''écriture féminin'' (kiu tradukiĝas kiel 'ina aŭ virineca skribo').&lt;ref name=Wright2000&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Lacan and Postfeminism (Postmodern Encounters)|url=https://archive.org/details/lacanpostfeminis0000wrig|aŭtoro=Wright, Elizabeth|jaro=2000|eldoninto=Icon Books|ISBN=978-1-84046-182-4}}&lt;/ref&gt; [[Helene Cixous]] argumentas ke skribo kaj [[filozofio]] estas falocentraj kaj kune kun aliaj francaj feministinoj kiaj ekzemple [[Luce Irigaray]] emfazas &quot;skribon de la korpo&quot; kiel [[subfoso|subfosa praktikado]].&lt;ref name=Wright2000/&gt; La verko de [[Julia Kristeva]], feminisma psikanalizistino kaj filozofo, kaj [[Bracha Ettinger]],&lt;ref&gt;Ettinger, Bracha, 'The Matrixial Borderspace'. (Essays from 1994-1999), University of Minnesota Press 2006. ISBN 0-8166-3587-0.&lt;/ref&gt; artistino kaj psikanalizisto, influis feminisman teorion en ĝenerala kaj feminisma literaturscienco aparte. Tamen, kiel la akademiulo Elizabeth Wright indikas, &quot;neniu el tiuj francaj feministoj akordigas sin kun la feminisma movado ĉar ĝi aperis en la [[anglalingva mondo]]&quot;.&lt;ref name=Wright2000/&gt;&lt;ref name=Moi1986&gt;{{cite book |last1=Kristeva |first1=Julia |last2=Moi |first2=Toril |authorlink2=Toril Moi |title=The Kristeva reader |year=1986 |publisher=Columbia University Press |location=Nov-Jorko |isbn=0-231-06325-3 |page=328}}&lt;/ref&gt;

Io, kion ĉiuj verkoj de la feminisma pensado havas en komuno - kaj oni parolas pri tre vasta vario, kiu cetere inkluzivas marksisman malplimulton kaj liberalan plimulton, kaj alispecajn instruajn kritikajn poziciojn, kiuj daŭre argumentas ĉiuj unu kun la alia – estas ĝuste la rekono, ke esencaj kvalitoj ne estu atribuataj nek al viroj nek al virinoj pro ilia sekso.

Krome, la feminisma pensado okupiĝis ekde sia komenco pri la demando, kia estas virino, kia estas viro, kaj montras, ke ĉia, kia estas perceptata kiel esenca por tio kaj tio - por tiel diri, masklo kaj ino, estas fundamente malsamaj kaj ke eblas alkroĉi al ĉiu el ili korbon da supozoj, kondutmanieroj, rajtoj, devoj kaj ĉiukaze respondeco kaj kulpo - Ĝi fakte ne estas esenca en biologia aŭ genetika maniero aŭ de naskiĝo entute, kaj prefere meritas ekzamenon kaj komprenon en kulturaj, ekonomiaj, edukaj kaj politikaj kuntekstoj.

== Movadoj kaj ideologioj ==
{{Ĉefartikolo|Feminismaj movadoj kaj ideologioj}}
[[Dosiero:Clara Zetkin.jpg|eta|Clara Zetkin en 1897.]]

Multaj koincidantaj aŭ preskaŭ koincidantaj feminismaj movadoj kaj ideologioj formiĝis tra la jaroj.

[[Liberala feminismo]] estas [[individuismo|individuisma]] formo de feminisma teorio, kiu koncentras sin al la kapablo de virinoj bonteni sian egalecon per siaj propraj agoj kaj elektoj. Liberalaj feministoj argumentas, ke la socio false kredas, ke virinoj estas nature malpli intelekte kaj fizike kapablaj ol viroj; tial ĝi tendencas diskriminacii kontraŭ virinoj en la akademio, la forumo, kaj la merkato. Liberalaj feministoj kredas, ke &quot;virina subordigo radikas en aro de kutimaj kaj juraj limigoj, kiuj obstruas la eniron kaj sukceson de virinoj en la tiel nomata publika mondo.&quot; Ili strebas al seksa egaleco per politikaj kaj juraj reformoj.&lt;ref&gt;Tong, Rosemarie. 1989. Feminist Thought: A Comprehensive Introduction. Oxon, United Kingdom: Unwin Human Ltd. Ĉapitro 1&lt;/ref&gt;

[[Marksisma feminismo]] estas skolo de feminismo, kiu koncentras sin al la enketado kaj klarigado de la manieroj kiel virinoj estas subpremitaj per sistemoj de kapitalismo kaj privata proprieto. Laŭ marksismaj feministoj, la liberiĝo de la virino eblas nur per radikala rekonstruo de la hodiaŭa, kapitalisma ekonomio, en kiu la plimulto el la laboro de virinoj estas nekompensita.

[[Radikala feminismo]] estas vidpunkto en feminismo, kiu subtenas radikalan reordigon de la socio, kie vira supereco estas forigita en ĉiuj sociaj kaj ekonomiaj kuntekstoj. Radikalaj feministoj klopodas aboli patriarkecon per defiado de ekzistaj sociaj normoj kaj institucioj, anstataŭ per pure politika procedo. Tio inkludas defion al la nocio de tradiciaj seksaj roloj, kontraŭon al la seksa objektigado de virinoj, kaj plivastigon de la publika konscio pri aferoj, kiaj seksperforto kaj perforto kontraŭ virinoj. Radikalaj feministoj lokas la radikan kaŭzon de la subpremado de la virino en patriarkecaj seksaj rilatoj, kontraŭe al juraj sistemoj aŭ klaskonflikto.

[[Intersekca teorio|Intersekcisma feminismo]] (aŭ '''pluraneca feminismo'''), kiu evoluis el kritiko de radikala feminismo nome la &quot;reviziisma feminisma teorio,&quot; studas la efektojn de samtempaj formoj de diskriminaciado, precipe rilate al neblankaj virinoj. Tiu teorio elmerĝiĝis el la historia malinkludo de nigraj virinoj, ne nur de la feminisma movado sed ankaŭ de la movado por la [[civilaj rajtoj]] de [[afrik-usonanoj]], kaj subtenas la pretendojn de neblankaj virinoj, ke ili apartenas al ambaŭ tiuj politikaj sferoj. Kiel [[lesba feminismo]], [[nigra feminismo]], [[postkolonia feminismo]], kaj [[transfeminismo]], la intersekca skolo disputas la ideon, ke virinoj estas kategorio de samuloj esence kunhavante la samajn vivajn spertojn kaj radikas en la konstato, ke blankaj mezklasaj virinoj ne servas kiel aŭtentika reprezentaĵo de la tuta feministaro. Rekonante, ke la formoj de subpremado, kiujn spertas blankaj mezklasaj virinoj, malsamas al tiuj spertataj de nigraj, malriĉaj, aŭ handikapaj virinoj, intersekcismaj feministoj klopodas kompreni la manierojn kiel sekso, raso, kaj klaso kombiniĝas por &quot;determini la virinan sorton.&quot;

Ekzistas ankaŭ Feminisma Esperanta Movado, ekde 2004.

=== Anarki-feminismo ===
{{Ĉefartikolo|Anarki-feminismo}}
[[Dosiero:Portrait Emma Goldman.jpg|eta|200ra|dekstre|[[Emma Goldman]], ofte konsiderita la fondinto de la anarki-feminismo.]]
'''Anarki-feminismo''' kombinas [[anarkiismo]]n kaj feminismon. Ĝi ĝenerale vidas [[patriarkeco]]n kiel manifestaĵo de nevolonta [[hierarĥio]]. Anarki-feministoj kredas, ke la lukto kontraŭ patriarkeco estas esenca parto de la [[klasbatalo]], kaj de la anarkiisma lukto kontraŭ la [[ŝtato]]. Esence, la filozofio vidas anarkiisman luktadon kiel necesa ero de feminisma luktado, kaj renverse. Laŭ L. Susan Brown, &quot;anarkiismo estas politika filozofio, kiu kontraŭas ĉiujn rilatojn de potenco, kaj estas defundamente feminisma&quot;. Anarki-feminismo aperas en [[individuisma anarkiismo|individuismaj]] kaj [[sociala anarkiismo|sociemaj]] formoj, kun pli da individuistoj en [[Usono]], kaj pli da sociemaj anarkiistoj en [[Eŭropo]].

Anarki-feminismon inspiris aŭtoroj kaj teoriantoj de la malfrua [[19-a jarcento|19-a]] kaj frua [[20-a jarcento]]j, kiel la anarki-feministinoj [[Emma Goldman]], [[Voltairine de Cleyre]] kaj Lucy Parsons. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] anarki-feminista grupo ''Mujeres Libres'' (''Liberaj Virinoj'') organiziĝis por defendi kaj anarkiismajn, kaj feminismajn ideojn.

Anarki-feministoj kritikas la vidojn de iuj el la tradiciaj anarkiistaj teoriantoj kiel [[Pierre-Joseph Proudhon]] aŭ [[Miĥail Bakunin]], ĉar tiuj ĉi vidis patriarkecon kiel malgrava problemo integra nur al [[kapitalismo]], kiu malaperus kun ĝi. Kelkaj eĉ subtenis patriarkecon. Proudhon, ekzemple, vidis la [[familio]]n kiel la plej baza unuo de [[socio]] kaj sia [[moraleco]], kaj pensis, ke [[virino]]j havas respondecon plenumi tradician rolon en ĝi.

=== Aliaj tendencoj ===
[[Kultura feminismo]] estas la ideologio de &quot;ina naturo&quot; aŭ &quot;ina esenco&quot; kiu klopodas revalidigi tion kion oni konsideras subvalorigitaj inaj atributoj.&lt;ref&gt;Alcoff, Linda (Spring 1998). [https://www.semanticscholar.org/paper/Cultural-Feminism-versus-Post-Structuralism%3A-The-in-Alcoff/549cf43de97a34ad81206a0c44b76562c1ecb982 &quot;Cultural Feminism Versus Post-Structuralism: the Identity Crisis in Feminist Theory&quot;.] Signs. The University of Chicago Press. 13 (3): 405–436. doi:10.1086/494426. ISSN 0097-9740. JSTOR 3174166. Alirita la 13an de decembro 2019.&lt;/ref&gt; Ĝi emfazas la diferencon inter viroj kaj virinoj sed konsideras ke la diferenco estas psikologia, kaj estas kulture konstruita pli ol biologie denaske.&lt;ref&gt;Kramarae, Cheris; Spender, Dale (2000). Routledge international encyclopedia of women: global women's issues and knowledge. New York: Routledge. p. 746. ISBN 0415920906.&lt;/ref&gt; Ties kritikistoj asertas, ke ĉar ĝi estas bazita sur [[Esencismo|esencisma]] vidpunkto de la diferencoj inter viroj kaj virinoj kaj defendas sendependecon kaj institucikonstruado, tio kondukis al feministoj retiriĝi el [[politiko]] al &quot;vivo-stilo&quot;.&lt;ref name=Verta &gt;Taylor, Verta; Rupp, Leila J. (Autumn 1993). &quot;# Women's Culture and Lesbian Feminist Activism: A Reconsideration of Cultural Feminism&quot;. Signs. The University of Chicago Press. 19 (1): 30. doi:10.1086/494861. ISSN 0097-9740. JSTOR 3174744.&lt;/ref&gt; Kritikisto Alice Echols (feminisma historiisto kaj kultura teoriulo), konsideras, ke membro de ''Redstockings'' Brooke Williams estis kiu enkondukis la terminon &quot;kultura feminismo&quot; en 1975 por priskribi la senpolitikigon de [[radikala feminismo]].&lt;ref name=Verta /&gt;

'''Diferenca feminismo''' estis disvolvigita de feministoj en la [[1980-aj jaroj]], parte kiel reago al la &quot;egaleca feminismo&quot;. Kvankam la diferenca feminismo ankoraŭ celas al egaleco, ĝi emfazas la diferencojn inter viroj kaj virinoj kaj argumentis, ke identeco aŭ sameco ne necesas por viroj kaj virinoj, kaj viraj kaj virinaj valoroj estu traktitaj egalece.&lt;ref&gt;Voet, Rian (1998). Feminism and Citizenship. SAGE Publications Ltd.&lt;/ref&gt; Kelkaj tendencoj de diferenca feminismo, por ekzemplo tiu de Mary Daly, argumentas, ke viroj kaj virinoj ne estas diferencaj kaj havas diferencajn valorojn aŭ diferencajn manierojn por sciaro, sed ke virinoj kaj iliaj valoroj estas superaj al tiuj de viroj.&lt;ref&gt;Tandon, Neeru. Feminism: A Paradigm Shift. p. 68.&lt;/ref&gt;

'''Ekofeminismo''' ligas [[ekologio]]n kun feminismo. Ekofeministoj vidas la dominadon al virinoj kiel esence el la samaj ideologioj kiuj kondukas al la dominado de la [[medio]]. Okcidentaj patriarkecaj sistemoj, en kiuj viroj posedas kaj kontrolas la teron, estas vidataj kiel responsaj pri la subpremado de virinoj kaj detruado de la natura medio. Ekofeministoj argumentas, ke povaj viroj kontrolas la teron, kaj tiele povas ekspluati ĝin por siaj propraj profito kaj sukceso. En tiu situacio, ekofeministoj konsideras virinojn kiel ekspluatitaj de povaj virinoj por siaj propraj profito, sukceso kaj plezuro. Tiele ekofeministoj argumentas, ke kaj virinoj kaj la medio estas ambaŭ ekspluatitaj kiel pasivaj [[peono]]j en la kurkonkurenco al la dominado. Ekofeministoj argumentas, ke la povaj homoj kapablas havi avantaĝon el ili distinge ĉar ili estas vidataj kiel pasivaj kaj ankaŭ senhelpaj.&lt;ref name=MacGregor/&gt; Ekofeminismo konektas la ekspluatadon kaj dominadon de virinoj kun tiu de la medio. Kiel vojo al la riparado de sociaj kaj ekologiaj maljustecoj, ekofeministoj sentas, ke virinoj devas labori al la kreado de [[Naturprotektismo|sana medio]] kaj la finigo de la detruado de la teroj al kiuj plej virinoj devas fidi por vivteni siajn familiojn.&lt;ref name=MacGregor&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Beyond mothering earth: ecological citizenship and the politics of care|aŭtoro=MacGregor, Sherilyn|jaro=2006|loko=Vancouver|eldoninto=UBC Press|ISBN=0-7748-1201-X|paĝo=286}}&lt;/ref&gt;

[[Ekofeminismo]] argumentas, ke estas konekto inter virinoj kaj naturo kiu venas el ilia komuna historio de subpremado fare de patriarkeca okcidenta socio. Vandana Shiva postulas, ke virinoj havas specialan konekton kun la medio tra sia ĉiutaga interagado kun ĝi, kio estas ignorita. Ŝi diras, ke &quot;virinoj en vivtenadaj ekonomioj, produktante kaj reproduktante riĉon en partnereco kun la naturo, estis espertuloj en sia propra rajto de holistika kaj ekologia sciaro de la naturaj procezoj. Sed tiuj alternativaj manieroj de sciaro, kiuj estas orientitaj al la sociaj profitoj kaj vivtenadaj necesoj ne estas agnoskitaj de la [[kapitalismo|kapitalisma]] [[Reduktismo|reduktisma]] [[paradigmo]], ĉar ĝi malsukcesas percepti la interkonektecon de naturo, aŭ la konekton de la vivoj, laboroj kaj sciaroj de virinoj kun la kreado de riĉo.&quot;&lt;ref&gt;Shiva, Vandana (1988). Staying alive: women, ecology and development. London: Zed Books. ISBN 978-0-86232-823-8.&lt;/ref&gt; Tamen, feminista kaj soci-ekologisto Janet Biehl kritikis ekofeminismon ĉar ĝi fokusis tro multe al mistikisma konekto inter virinoj kaj [[naturo]] kaj ne sufiĉe al la veraj kondiĉoj de virinoj.&lt;ref&gt;Biehl, Janet (1991). Rethinking eco-feminist politics. Boston, Massachusetts: South End Press. ISBN 978-0-89608-392-9.&lt;/ref&gt;

[[Postkolonia feminismo]] aŭ '''triamonda feminismo''' estas [[intersekca teorio|intersekcisma]] formo de feminismo, kiu evoluis kiel respondo al akuzita fokuso en la dominanta formo de feminismo nur pri la spertoj de virinoj en [[okcidenta kulturo|okcidentaj kulturoj]]. Postkolonia feminismo strebas inkludi en sia ekzamenado la manierojn, kiel [[rasismo]] kaj la longdaŭraj politikaj, ekonomiaj, kaj kulturaj efektoj de [[koloniismo]] tuŝas neblankajn, neokcidentajn virinojn en la [[postkoloniismo|postkolonia]] mondo. Postkolonia feminismo originis kiel kritiko de feminismaj teoriistoj en evoluantaj landoj, rimarkante la universaligan tendencon de popularaj feminismaj ideoj kaj argumentante, ke virinoj, kiuj loĝas en neokcidentaj landoj, estas misreprezentataj.

Postkolonia feminismo argumentas, ke kiam oni uzas la terminon &quot;virino&quot; kiel universalan grupon, virinoj iĝas difinitaj nur laŭ sia sekso kaj ne laŭ socia klaso, raso, etno, aŭ seksa prefero. Postkoloniaj feministoj ankaŭ klopodas inkludigi la ideojn de [[indiĝeno|indiĝenaj]] kaj aliaj triamondaj feminismaj movadoj en popularan okcidentan feminismon. Postkolonian feminismon ofte kritikas anoj de la dominanta formo de feminismo laŭ la rezono, ke ĝi malfortigas la pli vastan feminisman movadon per divido de ĝi. Ĝi ofte estas kritikata ankaŭ en la postkolonia mondo pro akuzitaj propraj okcidentaj biasoj.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citaĵo el gazeto|familia nomo=Chatterjee|persona nomo=Sushmita|dato=2016-02-01|titolo=What Does It Mean to Be a Postcolonial Feminist? The Artwork of Mithu Sen|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/hypa.12225/abstract|gazeto=Hypatia|lingvo=en|volumo=31|numero=1|paĝoj=22–40|doi=10.1111/hypa.12225|issn=1527-2001}}&lt;/ref&gt;

=== Socialismo kaj Marksismo ===
[[Dosiero:Zetkin luxemburg1910.jpg|180ra|eta|dekstre|[[Clara Zetkin]] kaj [[Rosa Luxemburg]], 1910.]]
'''Socialisma feminismo''' konektas la subpremadon de virinoj al [[Marksismo|marksismaj]] ideoj pri ekspluatado, subpremado kaj [[laboro]]. Socialismaj feministoj vidas malegalecon stari kaj en la laborloko kaj en la hejma sfero kiu tenas virinojn suben.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.feministezine.com/feminist/domesticity.html|titolo=Monstrous Domesticity by Faith Wilding|alirdato=31a de majo 2007}}&lt;/ref&gt; Socialismaj feministoj vidas prostituadon, hejman laboron, filzorgon kaj geedzecon kiel vojoj en kiuj virinoj estas ekspluatataj de patriarkeca sistemo kiu senvalorigas virinojn kaj la substancan laboron kiun ili faras. Socialismaj feministoj fokusas siajn energiojn al malproksimaj ŝanĝoj kiuj tuŝas al socio kiel tuto, pli ol al individua bazo. Ili vidas la neceson labori kun ne nur viroj sed ankaŭ kun aliaj grupoj, ĉar ili vidas la subpremadon de virinoj kiel parto de pli granda modelo kiu tuŝas ĉiun enmetitan en la kapitalisma sistemo.&lt;ref&gt;Ehrenreich, Barbara. ''What is Socialist Feminism'', en ''WIN Magazine'', 1976.&lt;/ref&gt;

Marx sentis, ke kiam klassubpremado estos superita, ankaŭ ĝenra subpremado foriros;&lt;ref name=Marx&gt;Marx, Karl, ''Capital'' tradukita de B. Fowkes (Penguin Classics, 1990), {{ISBN|978-0-14-044568-8}}.&lt;/ref&gt; tio estas [[Marksisma feminismo]]. Kelkaj socialismaj feministoj, multaj de la feminisma movado &quot;Radical Women&quot; kaj de la &quot;Freedom Socialist Party&quot;, indikas al la klasikaj marksismaj verkoj de [[Friedrich Engels]]&lt;ref name=Engels&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The origin of the family, private property, and the state, in the light of the researches of Lewis H. Morgan|url=https://archive.org/details/originoffamilypr0000frie|aŭtoro=Engels, Friedrich|jaro=1972|loko=Nov-Jorko|eldoninto=International Publishers|ISBN=978-0-85315-260-6}}&lt;/ref&gt; kaj de [[August Bebel]]&lt;ref name = Bebel&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Woman Under Socialism|aŭtoro=Bebel, August|eldoninto=University Press of the Pacific|ISBN=978-1-4102-1564-2}}&lt;/ref&gt; kiel forta klarigo de la ligilo inter ĝenra subpremado kaj klas-ekspluatado. Por kelkaj aliaj socialismaj feministoj, tiu rigardo al la ĝenra subpremado estas naiva kaj multo de la verkaro de socialismaj feministoj iris al separado de ĝenraj fenomenoj el klasfenomenoj. Kelkaj kontribuantoj al socialisma feminismo kritikis tiujn tradiciajn marksismajn ideojn ĉar estis ege silentaj pri ĝenra subpremado escepte por inkludi ĝin sub pli larĝa klasa subpremado.&lt;ref name=round-table_discussion&gt;{{Cite journal |last=Connolly |first=Clara |author2=Lynne Segal |author3=Michele Barrett |author4=Beatrix Campbell |author5=Anne Phillips |author6=Angela Weir |author7=Elizabeth Wilson |title=Feminism and Class Politics: A Round-Table Discussion |journal=Feminist Review |issue=23 | series = Socialist–Feminism: Out of the Blue |page=17 |date=Summer 1986 |doi=10.2307/1394718|jstor=1394718 |issn=0141-7789 }}&lt;/ref&gt;

Fine de la 19a jarcento kaj komenco de la 20a jarcento, kaj [[Clara Zetkin]] kaj [[Eleanor Marx]] estis kontraŭ la demonigo de viroj kaj subtenis [[proletaro|proletaran]] revolucion kiu superis tiom multajn maskl-femalajn malegalecojn kiel eble.&lt;ref name=Stokes&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Eleanor Marx (1855–1898): life, work, contacts|url=https://archive.org/details/eleanormarx185510000unse|aŭtoro=Stokes, John|jaro=2000|loko=Aldershot|eldoninto=Ashgate|ISBN=978-0-7546-0113-5}}&lt;/ref&gt; Ĉar ilia movado jam havis la plej radikalajn postulojn de la egaleco de virinoj, plej marksismaj estroj, kiel Clara Zetkin&lt;ref&gt;Zetkin, Clara [http://www.marxists.org/archive/draper/1976/women/3-zetkin.html ''On a Bourgeois Feminist Petition''] (1895).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zetkin, Clara [http://www.marxists.org/archive/zetkin/1920/lenin/zetkin1.htm ''Lenin on the Women's Question''].&lt;/ref&gt; kaj [[Aleksandra Miĥailovna Kolontaj|Aleksandra Kolontaj]]&lt;ref&gt;Kollontai, Alexandra [http://www.marxists.org/archive/kollonta/1909/social-basis.htm ''The Social Basis of the Woman Question''] (1909).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kollontai, Alexandra [http://www.marxists.org/archive/kollonta/1919/women-workers/ch01.htm ''Women Workers Struggle For Their Rights''] (1919).&lt;/ref&gt; kontraŭmetis marksismon kontraŭ feminismo, pli ol klopodi kombini ilin.

== Gravaj virinoj ==
El la historio de feminismo interalie elstaras:
[[Dosiero:Simone de Beauvoir2.png|eta|dekstre|220ra|[[Simone de Beauvoir]] en 1967.]]
* [[Anamika (Barata poeto)|Anamika]], barata poeto
* [[Simone de Beauvoir]], franca verkistino
* [[Mukhtaran Bibi]], virino en Pakistano
* [[Charlotte Perkins Gilman]], usona verkisto
* [[Olympe de Gouges]], franca verkistino kaj politikistino dum la franca revolucio
* [[Vilma Hugonnai]], la unua hungara virino, kiu akiris diplomon
* [[Adriana Seroni]], itala politikistino
* [[Mary Wollstonecraft]], brita verkistino
* [[Annie Kenney]]
* [[Christabel Pankhurst]]
* [[Susan B. Anthony]]
* [[Clara González]]

== Kontraŭfeminismo ==
En la [[historio]], kaj tra malsamaj kulturoj, [[kontraŭfeminismo]] havis diversajn formojn. Ekzemple, okcidentaj kontraŭfeministoj en la malfrua [[19-a jarcento]] kaj frua [[20-a jarcento]] rezistis la [[virina balotrajto|virinan balotrajton]], kaj kelkaj okcidentaj grupoj ankoraŭ kontraŭstaras tion, kiaj la [[novreakcio]] kaj la [[Usono|usonaj]] [[prakonservismo|prakonservistoj]]. Postaj kontraŭfeministoj kontraŭstaras rajton al egalaj [[salajro]]j, rajton al vire malaprobitaj sanaj operacioj, kaj aliajn egalajn rajtojn.&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro|familia nomo=Ford|persona nomo=Lynne E.|titolo=Encyclopedia of Women and American Politics|url=https://books.google.com/books?id=cVtFJ5tvINsC&amp;pg=PA36|jaro=2009|eldonejo=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-1032-5|paĝoj=36}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;maddux&quot;&gt;{{Citaĵo el ĵurnalo | familia nomo = Maddux | persona nomo = Kristy | titolo = When patriots protest: the anti-suffrage discursive transformation of 1917 | ĵurnalo = Rhetoric &amp; Public Affairs | volumo = 7 | numero = 3 | paĝoj = 283–310 | eldonejo = [[Project MUSE]] | doi = 10.1353/rap.2005.0012 | dato = Fall 2004 | url = http://dx.doi.org/10.1353/rap.2005.0012 | ref = harv | postscript = .}}&lt;/ref&gt; Sed kontraŭstarado de egalaj rajtoj povas esti farata ankaŭ de [[Revolucio|revoluciemaj]] feministoj (ĉefe [[anarki-feminismo|anarki-feministoj]]; ne konfuzu ilin kun [[radikala feminismo|radikalaj feministoj]]), ekzemple [[Emma Goldman]] dum la frua 20-a jarcento, pro tio, ke ili ne volas partopreni en la sistemo, kiun ili opinias la radiko de la subpremado de virinoj. Simile, kontraŭstarado de egalaj salajroj povas radiki en la rezono, ke [[laboristo]]j rajtas ricevi ĉiom da la profitoj de sia propra laboro, do salajroj estu abolitaj anstataŭ egaligitaj.&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro|familia nomo=Marshall|persona nomo=Peter|titolo=Demanding the impossible : a history of anarchism|dato=1992|eldonejo=HarperCollins|loko=London|isbn=0-00-217855-9|paĝoj=409}}&lt;/ref&gt;

== Demografio ==
Laŭ enketo de 2014 de Ipsos kiu kovris 15 disvolvigitajn landojn, 53 procento de respondintoj identigis sin kiel feministoj, kaj 87% konsentis, ke &quot;virinoj estu egale traktitaj al viroj en ĉiuj areoj bazitaj sur ilia kompetenteco, ne sur ilia ĝenro&quot;. Tamen, nur 55% el virinoj konsentis, ke ili havas &quot;plenan egalecon kun viroj kaj liberon por atingi plenajn sonĝojn kaj aspirojn&quot;.&lt;ref name=&quot;ipsos&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ipsos-na.com/news-polls/pressrelease.aspx?id=6511|titolo=Can Men Be Feminists Too? Half (48%) of Men in 15 Country Survey Seem to Think So|alirdato=26a de aŭgusto 2016|familia nomo=Clark|persona nomo=Julia|jaro=2014}}&lt;/ref&gt; Kunprenitaj, tiuj studoj respegulas la gravon diferenci inter postulado de &quot;feminisma identeco&quot; kaj subtenado de &quot;feminismaj sintenoj aŭ kredoj.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Harnois|first1=Catherine E.|date=October 2012|title=Sociological Research on Feminism and the Women's Movement: Ideology, Identity, and Practice|journal=Sociology Compass|volume=6|issue=10|pages=823–832|doi=10.1111/j.1751-9020.2012.00484.x}}&lt;/ref&gt;

=== Usono ===
Laŭ enketo de 2015, 18 procento de usonanoj konsideras sin feministoj, dum 85 procento informis, ke ili kredas en &quot;egaleco por virinoj&quot;. Spite la popularan kredon en egalaj rajtoj, 52 procento ne identigis sin kiel feministo, 26 procento estis necerta, kaj kvar procento​ ne havigis respondon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Allum |first=Cynthia |date=[[9-a de aprilo]] [[2015]] |title=82 percent of Americans don't consider themselves feminists, poll shows |work=[[The New York Times]] |url=http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2015/04/09/82-percent-of-americans-dont-consider-themselves-feminists-poll-shows/ |accessdate=26a de aŭgusto 2016 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160828183424/http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2015/04/09/82-percent-of-americans-dont-consider-themselves-feminists-poll-shows/ |arkivdato=2016-08-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160828183424/http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2015/04/09/82-percent-of-americans-dont-consider-themselves-feminists-poll-shows/ |date=2016-08-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2015/04/09/82-percent-of-americans-dont-consider-themselves-feminists-poll-shows/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160828183424/http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2015/04/09/82-percent-of-americans-dont-consider-themselves-feminists-poll-shows/ |arkivdato=2016-08-28 }}&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Femina 2015 aŭtuno.jpg|eta|Kovrilpaĝo de la n-ro 39, aŭtuno 2015 de la esperantlingva feminisma revuo Femina.]]

Sociologia esplorado montras ke en Usono pliiĝantaj edukaj atingoj estas asociaj kun pli granda subteno por la feminismaj aferoj. Aldone, politike liberalaj personoj pli verŝajne subtenas feminismajn idealojn kompared kun tiuj kiuj estas konservismaj.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Harnois |first1=Catherine E. |title=Race, Ethnicity, Sexuality, and Women's Political Consciousness of Gender |journal=Social Psychology Quarterly |date=[[23-a de novembro]] [[2015]]|volume=78 |issue=4 |pages=365–386 |doi=10.1177/0190272515607844}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Harnois |first1=Catherine E. |title=Intersectional Masculinities and Gendered Political Consciousness: How Do Race, Ethnicity and Sexuality Shape Men's Awareness of Gender Inequality and Support for Gender Activism? |journal=Sex Roles |date=15a de novembro 2016 |volume=77 |issue=3–4 |pages=141–154 |doi=10.1007/s11199-016-0702-2}}&lt;/ref&gt;

=== Britio ===
Laŭ nombraj enketoj, 7 procento de Britoj konsideras sin feministoj kaj 83% diras, ke ili subtenas egalecon de oportunoj por virinoj – tio inkludis eĉ pli altan subtenon el viroj (86%) ol el virinoj (81%).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.survation.com/uk-attitudes-to-gender-in-2016-survation-for-fawcett-society/|title=Attitudes to Gender in 2016 Britain – 8,000 Sample Study for Fawcett Society|date=2016-01-18|website=Survation|language=en|access-date=2019-06-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/women/life/only-7-per-cent-of-britons-consider-themselves-feminists/|title=Only 7 per cent of Britons consider themselves feminists|last=Sanghani|first=Radhika|date=2016-01-15|work=The Telegraph|access-date=2019-06-28|language=en-GB|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;

== Publikaĵoj ==
En [[Esperanto]] regule aperadas la feminisma revuo ''[[Femina]]''.

Krome ekde [[2014]] ekzistas la blogo [https://egalecen.wordpress.com Egalecen], kiu &quot;celas blogi pri pluraneca feminismo en Esperanto.&quot;&lt;ref&gt;[https://egalecen.wordpress.com/pri-ni/ Egalecen - &quot;Pri ni&quot;]&lt;/ref&gt;

== Organizoj kaj movadoj ==
* [[FEMEN]]
* [[Internacia alianco de virinoj]]
* [[Internacia arabvirina forumo]]
* [[Movado de liberigo de virinoj]]
* [[Soroptimist Internacia]]

== Artikolo de Enciklopedio de Esperanto ==
{{EDE
|evento= Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - F|Enciklopedio de Esperanto]] 1934
|teksto=
'''Feminismo'''. Ekde la komenco virinoj ludis gravan rolon en la historio de E. [[Klara Zilbernik]], la edzino de Z, estis kvazaŭ baptopatrino al ties verko, helpante ĝian publikigon kaj poste fidele kaj nelaciĝeme zorgante pri ĝia prospero. Krom kaj post ŝi multaj kapablaj virinoj laboris fervore por la disvastigo de E kaj ĝia interna ideo. Dume, la rolo de la virino en la mondo entute fariĝis pli kaj pli grava. Estiĝis la t. n. feminista movado, postulanta por virinoj la samajn rajtojn sociajn, ekonomiajn kaj politikajn, kiujn jam havis la viroj. Formiĝis gravaj int. ligoj de virinoj, kiuj celis protekton kontraŭ ĉia perforta subigo de homoj aŭ popoloj kaj antaŭ ĉio malebligon de militoj. La fincelo de tiuj ligoj estas esence identa al E-ismo, kiu tamen, krom la neceso interpacigi la popolojn, ankaŭ malkovris taŭgan helpilon por atingi tiun celon. Tion ekkonante, kelkaj klarvidaj E-istoj, por forigi la lingvajn malfacilaĵojn, decidis arigi ĉirkaŭ si kiel eble plej multe da virinoj. Kun ilia helpo ili volis pruvi antaŭ la publiko, ke int. paco estas ebla nur sur bazo de int. interkompreniĝo, t. e. sur fundamento de neŭtrala mondhelplingvo, kia estas E. Tiel estiĝis [[UDEV|Unuiĝo de E-istaj Virinoj]]. (UDEV.) Junaĝa kaj laŭ amplekso ankoraŭ malgranda tiu Unuiĝo jam faris respektindan sumon da laboro. Okaze de la 22-a UK, la unua post ĝia estiĝo aŭstria anino, dum demonstracio de la Londona Klubo en Hyde Park turnis sin al la virinoj inter granda amaso da ĉirkaŭstarantoj kun peto, ke ili lernu kaj poste disvastigu E-n por defendi pere de ĝi siajn virinajn kaj precipe siajn patrinajn rajtojn, kaj helpu al la fratinoj en tiuj landoj, kies leĝoj ankoraŭ rifuzas samrajtecon al la virinoj. Dum la 23-a UK en Kraków UDEV sendis gratulleteron al Ligo de Patrinoj kaj Edukistinoj pro ties propagando per flugfolioj esperantlingvaj, kaj monon al Int. Ligo de Virinoj por Paco kaj Libereco. Plej gravaj estas la laboroj de la franca grupo, sekcio de UDEV. Forta estis la financa kaj morala helpo de [[Marcelle Tiard]] (mortinta en 1931). Ŝia ĉefa kunlaborantino M. Borel ofereme daŭrigas la komunan agadon, uzante sian influon en virinaj rondoj por sukcesigi E-n. (Ekzemple mendis esperantlingvajn glumarkojn por 1500 fr. eldonitajn de la Ligo de Virinoj antaŭ la Konferenco de Senarmigo.) La Ligo mem subtenis M. Borel en ŝiaj klopodoj oficialigi E-n ĉe la int. kongreso de la Ligo dum 1932, 20 diverslingvaj delegitoj jam subskribis la proponon kaj nur pro lertaj manovroj ktp. E ankoraŭ ne sukcesis, sed la propono estos ripetata je la unua taŭga okazo. UDEV tiam morale kaj finance subtenas la militrezistantojn. (Ligo Einstein) r. UDEV. AMALIA BERGER.
}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
* Assiter, Alison (1989). Pornography, feminism, and the individual. London Winchester, Mass: Pluto Press. ISBN 9780745303192.
* DuBois, Ellen Carol (1997). Harriot Stanton Blatch and the Winning of Woman Suffrage. New Haven, Conn.: Yale University Press. ISBN 978-0-300-06562-6.
* Flexner, Eleanor (1996). Century of Struggle: The Woman's Rights Movement in the United States. The Belknap Press. ISBN 978-0-674-10653-6.
* Friedan, Betty (1997). The Feminine Mystique. New York: Norton. ISBN 9780393040494.
* Goodman, Robin Truth (2010). Feminist Theory in Pursuit of the Public: Women and the 'Re-Privatization' of Labor. New York: Palgrave Macmillan.
* Hewlett, Sylvia Ann (1986). A Lesser Life: The Myth of Women's Liberation in America. First ed. New York: W. Morrow and Co. ISBN 0-688-04855-2
* Holt, Douglas; Cameron, Douglas (2010). Cultural Strategy: Using Innovative Ideologies to Build Breakthrough Brands. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-958740-7.
* Lyndon, Neil (1992). No More Sex Wars: The Failures of Feminism. London: Mandarin, 1993, cop. 1992. ISBN 0-7493-1565-2
* Richards, Janet Radcliffe (2013). The sceptical feminist: a philosophical enquiry. London: Routledge. ISBN 9780415637060.
* Stansell, Christine (2010). The Feminist Promise: 1792 to the Present. ISBN 978-0-679-64314-2.
* Steichen, Donna (1991). Ungodly Rage: the Hidden Face of Catholic Feminism. San Francisco, Calif.: Ignatius Press. ISBN 0-89870-348-4

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commons=Feminism|n=Kategorio:Feminismo|ReVo=femini}}
* [[Anarki-feminismo]]
* [[Deviga aliseksemo]]
* [[Ekofeminismo]]
* [[Feminisma teologio]]
* [[Feminista filozofio]]
* [[Lesba feminismo]]
* [[Pajlofeminismo]]
* [[Radikala feminismo]]
* [[Seksismo]]
* [[Sekso]]
* [[Triamonda feminismo]]
* [[Virina balotrajto]]
* [[Virinmurdo]]
* [[Deklaracio pri Virinaj kaj Civitaninaj Rajtoj]]
* [[Jucika]]
* {{Q|Q5442845}}

== Eksteraj ligiloj ==
* Kurso en Esperanto pri [https://web.archive.org/web/20180224061159/http://monda.eu/eo/modules/gender/1 seksa egaleco], Monda.eu
* [https://teokajlibroj.wordpress.com/2018/11/26/feminismo-ankau-helpas-virojn/ Feminismo ankaŭ helpas virojn], artikolo de [[Robert Nielsen]]

{{Ideologio}}
* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Feminism |revizio=930518651 }}

{{Havenda artikolo|Feminismo}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Feminismo| ]]
[[Kategorio:Politikaj ideologioj]]</text>
      <sha1>6305ucov32jh1m8cmtvwele3aibh5c8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kantaro-Vikio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13794</id>
    <revision>
      <id>9503163</id>
      <parentid>9280151</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1799" sha1="j2ndcp09whxk5w5dzjhoekhzl38xsp0" xml:space="preserve">{{Unua|kat=ne}}
{{Informkesto retejo
|nomo = KantarViki
|emblemo =
|ekrankopio = 
|priskribo = Retejo por kompili informojn pri esperanta muziko
|retadreso = https://kantaro.ikso.net/
|lingvoj = [[Esperanto]]
|posedanto = [[E@I]]
|fondiĝo = [[2003]]
|stato = aktiva
|Kreinto=}}
'''KantarViki''' estas [[vikio]], kiu celas havi kolekton de kantoj en [[Esperanto]] kaj ĉion, kio rilatas al ili: nome tekstojn, notojn kaj ligilojn al [[Esperanto-muziko]] en [[Interreto]]. La retejo startis en 2003,{{Kiam?}} ĝi funkcias per vikia teknologio [[MediaVikio]].&lt;ref&gt;[https://kantaro.ikso.net/novajxoj#section2003 Novaĵoj] el 2003&lt;/ref&gt;

Estante produktaĵo de internacia kunlaborado, la kantaro havas kaj malnovajn movadajn kantojn kaj kantotekstojn de modernaj muzikaj grupoj.

En la kantaro oni povas serĉi kantojn laŭ nomo aŭ kategorio. Haveblas alfabeta indekso. Krom tekstoj, la kantaro provizas akordojn por amatoraj ludantoj, kodojn por poŝtelefonoj, kaj [[tonsilabo]]jn.

Paĝoj pri muzikaj grupoj prezentas liston de albumoj kaj ĝeneralan informon.

La [[17-an de aŭgusto]] [[2009]] prezentiĝis 1009 kantotektstoj. Fine de la jaro [[2010]] jam estis pli ol 2000. Ĝi nun prezentas pli ol 3000.&lt;ref&gt;[https://kantaro.ikso.net/statistiko Statistiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230207015757/https://kantaro.ikso.net/statistiko |date=2023-02-07 }} ĉe la retejo&lt;/ref&gt;

== Sekcioj ==
* Aŭtoroj
* Kantoj
* Diskoj
* Grupoj
* Kanzonaroj

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo|https://kantaro.ikso.net}}  ({{eo}})

== Vidu ankaŭ ==

* [[eomuziko.com]]

[[Kategorio:Esperantlingvaj retejoj]]
[[Kategorio:Interretaj projektoj de E@I]]
[[Kategorio:Esperanto-kantaroj]]
[[Kategorio:Retejoj aperintaj en 2003]]
[[Kategorio:Esperanto en 2003]]</text>
      <sha1>j2ndcp09whxk5w5dzjhoekhzl38xsp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Volontuloj de TEJO</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14308</id>
    <revision>
      <id>9503068</id>
      <parentid>9502866</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ nova ligilo Giovanni De Lucia</comment>
      <origin>9503068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16529" sha1="d6vm60hd8wcddez1xlx58fqenjvjxq0" xml:space="preserve">{{Nesufiĉaj fontoj|temo=Esperanto|dato=2016}} 
[[Dosiero:Tejo-volontulino julia.JPG|eta|dekstra|300ra|Germana volontulo [[Julia Noe]] deĵoranta ĉe la [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]]-budo dum la [[UK 2008|93-a UK]] en [[Roterdamo]] ([[2008]]).]]
'''Volontulo de TEJO''' estas persono, kiu [[volontulo|volontule]] laboras kiel [[oficisto]] por [[TEJO]]. En la lastaj jaroj estas samtempe ĉiam unu TEJO-volontulo, kiu laboras en la [[Centra Oficejo de UEA]] en [[Roterdamo]]. La oficperiodo de la volontulo estas kutime unu jaro. Antaŭe la volontulo loĝis senpage en la volontula ĉambro de la Centra Oficejo (en la ĉambro Frank Netrval) nun la volontuloj loĝas senpage kune en [[VolDom]]. Ili ricevas poŝmonon de TEJO.

== Historio ==
[[Rikardo Cash]] estis verŝajne la unua juna esperantisto dungita je la servo de [[TEJO]]. En septembro 1969 ĝis septembro 1970, li estis sekretario de la komisiono pri neesperantistaj organizoj (NEJO-komisiono) de TEJO. Tiu komisiono kreita de [[Humphrey R. Tonkin]] kaj [[Hans Bakker]] baldaŭ fariĝis [[Komisiono pri Eksteraj Rilatoj]] (KER). De oktobro 1970 ĝis julio 1972, tiun taskon plenumis [[Jeanne-Marie Liouville]], kiu en julio 1971 estis elektita TEJO-vic-prezidanto, ŝarĝita pri Eksteraj Rilatoj. Ambaŭ Rikardo kaj Jeanne-Marie estis dungitoj de ''Stichting voor Internationale Kommunikatie'' (Fondaĵo por Internacia Komunikado), nederlanda fondaĵo kreita de Hans Bakker cele al financado de tiuj TEJO-oficistoj. En la postaj jaroj (1972/73 kaj 1973/74) funkciis kiel Sekretarioj pri Eksteraj Rilatoj [[Janet Sly]], [[Jim Cushing]] kaj [[Radinka Gavrilović]]. La oficejo troviĝis en [[Amsterdamo]], en ejo luita de ''Stichting voor Internationale Kommunikatie''; foje ankaŭ en la [[Internacia Esperanto-Instituto]] (en [[Hago]]), kiu konsentis helpi kiam TEJO perdis la ejon. Poste, tamen, UEA akceptis en sia [[Centra Oficejo de UEA|centra oficejo]] la junan deĵoranton pri la eksteraj rilatoj de TEJO; ŝajne la unua plentempa volontulo de TEJO kiu laboris en Roterdamo, fine de la 1970-aj jaroj, estis [[Ian Tarrant]], kiu poste fariĝis TEJO-estrarano respondeca pri eksteraj rilatoj de [[1980]] ĝis [[1983]].

== Listo ==
Jen nekompleta listo de la volontuloj de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] (tiuj kiuj laboris plentempe en la [[Centra Oficejo de UEA|centra oficejo]] en [[Roterdamo]]). Kursive estas menciataj volontuloj aliaj (ne nepre laborintaj por TEJO).

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Komenco !! Fino !! Nomo !! Lando
|-
| 1974 (antaŭ) || || ''Laurin Lewis'' || [[Usono]]
|-
| 1976 || 1977 (ses monatoj) || [[Giulio Cappa]]&lt;ref&gt;''Esperanto'', 1977, marto, p. 47.&lt;/ref&gt; ||[[Italio]]
|-
| 1979 12 || 1981 06 || ''Huibert de Draak'' || [[Nederlando]], malsoldato
|-
| 1979 || 1980 || [[Ian Tarrant]] || [[Britio]]
|-
| 1980 || 1981 || Sylvaine Bourrelly-Le Magadure &lt;sup&gt;&lt;small&gt;[https://esperanto-france.org/esperanto-aktiv-67-okazis]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;|| [[Francio]]
|-
| 1981 09 || 1982 08 || [[Paul Hopkins]] || [[Kanado]]
|-
| 1981 06 || 1982 03 || ''[[Kitagawa Hisasi|Hisasi Kitagawa]]'' || [[Japanio]]
|-
| 1982 || 1983 || [[Dai Songen]] || [[Ĉinio]]
|-
| 1985 02 || 1985 10 || Graham Cansdale &lt;sup&gt;&lt;small&gt;[https://www.facebook.com/graham.cansdale.9][https://www.facebook.com/translatingforeurope/posts/pfbid02wtm1W8NGBqY43LXRtGGySfr1AdSesipSdcQsx1YxSyCYTeTzbTCsKB7LZRuvALLyl]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; || [[Britio]]
|-
| ? || || Martin Morris &lt;sup&gt;&lt;small&gt;[https://www.facebook.com/martinbmorris]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; || [[Britio]]
|-
| 1989 || 1990 || [[Christopher Gledhill]] || [[Britio]]
|-
| ? || || [[Bianka Jacobsen]]|| [[Germanio]]
|-
| 1992 05 || 1992 07 || [[Andrej Grigorjevskij]] (tiam nomata Andrej Ananjin) || [[Rusio]]
|-
| 1993 03 || 1993 09 || [[Yves Bellefeuille]] || [[Kanado]]
|-
| 1994 10 || 1995 04 || Katarína Bodnárová (nun Katja Steele) &lt;sup&gt;&lt;small&gt;[?]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; || [[Slovakio]]
|-
| 1995 || 1995 09 || [[Zdravka Bojĉeva]] (nun Zdravka Le Nepveu) || [[Bulgario]]
|-
| 1995 09 || 1996 07 || [[Kjell Heggvold Ullestad]] || [[Norvegio]]
|-
| 1996 09 || 1997 10 || Stefano Boddington &lt;sup&gt;&lt;small&gt;[?]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; || [[Britio]]
|-
| 1997 10 || 1998 11 || [[Jordan Velikov]] || [[Bulgario]]
|-
| 1998 11 || 1999 01 || (vaka) ||
|-
| 1999 02 || 1999 07 || [[Aleksandr Blinov]] || [[Rusio]]
|-
| 1999 08 || 2001 05 ||  Sandra Schweder &lt;sup&gt;&lt;small&gt;[https://www.facebook.com/sandra.schweder.5]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; || [[Germanio]]
|-
| 2001 08 || 2002 06 || [[Christopher Culver]] || [[Usono]]
|-
| 2002 07 || 2002 09 || (vaka) ||
|-
| 2002 10 || 2002 12 || [[Anna Skudlarska]] || [[Pollando]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://ikso.net/cgi-bin/wiki.pl?AnnaSkudlarska |titolo=AnnaSkudlarska ''(arĥiva kopio)'' |alirdato=2003-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20030219012537/http://ikso.net/cgi-bin/wiki.pl?AnnaSkudlarska |arkivdato=2003-02-19 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2003 01 || 2004 01 || [[Chuck Smith]] || [[Usono]]
|-
| 2004 01 || 2004 12 || [[Joel Amis]] || [[Usono]]
|-
| 2004 12 || 2006 09 || [[Martin Minich]] || [[Slovakio]]
|-
| 2006 11 || 2007 11 || [[Katarzyna Marciniak]] || [[Pollando]]
|-
| 2007 11 || 2008 11 || [[Julia Noe]] || [[Germanio]]
|-
| 2008 11 || 2009 05 || Federico Faccio Peláez&lt;!-- atentu ke li foje esprimis malkontenton pri ekzisto de artikolo pri si en la Vikipedio kaj administranto sekve forigis ĝin || vidu postan diskuton pri tio ĉe [[Vikipedio:Babilejo/Arkivo_2009_7#Forigo_de_artikolo_pri_TEJO-volontulo]] - TIAL BONVOLU NE KREI LIGILON ĈI TIE NEK ARTIKOLON RILATAN --&gt;|| [[Hispanio]]
|-
| 2009 05 || 2009 09 || [[Paul Ebermann]] || [[Germanio]]
|-
| 2009 09 || 2010 09 || [[Alexandre Baudry]] || [[Francio]]
|-
| 2010 10 || 2011 08 || [[Manuela Ronco]] || [[Italio]]
|-
| 2011 08 || 2012 01 || [[Sébastien Denux]] || [[Francio]]
|-
| 2012 02 || 2012 08 || [[Natalia Antolak]] || [[Pollando]]
|-
| 2012 09 || 2013 08 || [[Quentin Weber-Seban]] || [[Francio]]
|-
| 2013 09 || 2014 08 || [[Rogier Huurman]] || [[Nederlando]]
|-
| 2014 09 || 2014 10 || [[Mounir Abjiou]] || [[Maroko]]
|-
| 2014 11 || 2015 12 || [[Paweł Fischer-Kotowski]] || [[Pollando]]
|-
| 2015 03 || 2015 04 || [[Konstanze Schönfeld]] || [[Italio]]/[[Germanio]]
|-
| 2015 12 || 2017 01 || [[Jérémie Bert-Manoppongs]]|| [[Francio]]&lt;ref name=&quot;jarraporto2017&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2018/09/Jarraporto-2017-publika-versio.pdf |titolo=Jarraporto 2017 |alirdato=2021-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211023083849/https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2018/09/Jarraporto-2017-publika-versio.pdf |arkivdato=2021-10-23 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016 01 || 2017 01 || [[Michal Matúšov]] || [[Slovakio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/ekkonu-volontulon-kubof-hromoslav/|titolo=Ekkonu volontulon: KuboF Hromoslav|arkivurl=https://web.archive.org/web/20221002202430/https://www.tejo.org/ekkonu-volontulon-kubof-hromoslav/|arkivdato=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2017&quot; /&gt;
|-
| 2016 09 || 2017 09 || [[Alessandro Bonfanti]] || [[Italio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/ekkonu-la-novan-volontulon-de-tejo-alessandro-bonfanti/|titolo=Alessandro Bonfanti, la nova volontulo de TEJO|arkivurl=https://web.archive.org/web/20221002191131/https://www.tejo.org/ekkonu-la-novan-volontulon-de-tejo-alessandro-bonfanti/|arkivdato=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2017&quot; /&gt;
|-
| 2016 09 || 2017 09 || [[Ana Stretcu]] || [[Rumanio]]&lt;ref name=&quot;jarraporto2017&quot; /&gt;
|-
| 2017 02 || 2018 02 || [[Fériel Djenidi]]|| [[Francio]]&lt;ref name=&quot;jarraporto2017&quot; /&gt;
|-
| 2017 09 || 2018 08 || [[Olga Șevcenco]] || [[Moldavio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/olga-sevcenco-la-nova-volontulino-de-tejo/|titolo=Olga Sevcenco, la nova volontulino de TEJO|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220924213821/https://www.tejo.org/olga-sevcenco-la-nova-volontulino-de-tejo/|arkivdato=2022-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/teamo/|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230120084015/https://www.tejo.org/teamo/|titolo=Nia teamo|arkivdato=2023-01-20|alirdato=2023-03-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 10 || 2018 09 || [[Paul Helly]] || [[Francio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/paul-helly-la-nova-volontulo-de-tejo/|titolo=Paul Helly, la nova volontulo de TEJO|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220813210332/https://www.tejo.org/paul-helly-la-nova-volontulo-de-tejo/|arkivdato=2022-08-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2017 10 || 2018 08 || [[Valia Tamvaki]] || [[Grekio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/valia-tamvaki-la-nova-volontulino-de-tejo/|titolo=Valia Tamvaki, la nova volontulino de TEJO|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220813211647/https://www.tejo.org/valia-tamvaki-la-nova-volontulino-de-tejo/|arkivdato=2022-08-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2018 09 || 2019 09 || [[Clément Baleyte]]|| [[Francio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/clement-baleyte-la-nova-volontulo-de-tejo/|titolo=Clément Baleyte, la nova volontulo de TEJO|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220924230156/https://www.tejo.org/clement-baleyte-la-nova-volontulo-de-tejo/|arkivdato=2022-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2019&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2014/06/TEJO-Annual-Report-2019.pdf |titolo=Jarraporto 2019 |alirdato=2021-10-22 |lingvo=en |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211022210427/https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2014/06/TEJO-Annual-Report-2019.pdf |arkivdato=2021-10-22 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2018 10 || 2019 10 || [[Mia Nordentoft]] || [[Danio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/mia-nordentoft-la-nova-volontulo-de-tejo/|titolo=Mia Nordentoft, la nova volontulo de TEJO|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220706070356/https://www.tejo.org/mia-nordentoft-la-nova-volontulo-de-tejo/|arkivdato=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2019&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2018 11 || 2019 09 || [[Manuela Burghelea]]|| [[Rumanio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/manuela-burghelea-la-nova-volontulino-de-tejo/|arkivurl=https://web.archive.org/web/20221002105242/https://www.tejo.org/manuela-burghelea-la-nova-volontulino-de-tejo/|titolo=Manuela Burghelea, la nova volontulino de TEJO|arkivdato=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2019&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2019 09 || 2020 06 || Maria Leonor Pacheco || [[Portugalio]]&lt;ref name=&quot;jarraporto2019&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2019 11 || 2020 06 || Afroditi Konstantopoulou || [[Grekio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/ekkonu-la-tejo-volontulinon-afroditi-konstantopoulou/|arkivurl=https://web.archive.org/web/20221125124510/https://www.tejo.org/ekkonu-la-tejo-volontulinon-afroditi-konstantopoulou/|arkivdato=2022-11-25|titolo=Ekkonu la TEJO-volontulinon Afroditi Konstantopoulou}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2019&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2020&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2014/06/JARRAPORTO-2020.pdf |titolo=Jarraporto 2020 |alirdato=2021-10-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211022205806/https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2014/06/JARRAPORTO-2020.pdf |arkivdato=2021-10-22 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2019 11 || 2020 06 || Ernesto Sánchez Hernández || [[Hispanio]]&lt;ref name=&quot;jarraporto2019&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2020 07 || 2020 12 || Quentin Auduc || [[Francio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/pl/quentin-la-nova-tejo-volontulo/|titolo=Quentin, la nova TEJO-volontulo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220817192254/https://www.tejo.org/pl/quentin-la-nova-tejo-volontulo/|arkivdato=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2020 08 || 2021 08 || Valentin Ceretto Bergerat || [[Francio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/pl/valentin-la-nova-tejo-volontulo/|titolo=Valentin, la nova TEJO-volontulo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220817190019/https://www.tejo.org/pl/valentin-la-nova-tejo-volontulo/|arkivdato=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jarraporto2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2020 09 || 2021 09 || Renato Guedes Filho || [[Brazilo]]/[[Portugalio]]&lt;ref name=&quot;jarraporto2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2021 02 || 2021 11 || Filipe Rosa Chagas Francisco || [[Brazilo]]
|-
| 2021 09 || 2022 01 || Guaroa Emmanuel González Cuevas (Manu Guaroa) || [[Hispanio]]/[[Dominika Respubliko]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;manu1&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/intervjuo-al-manu-guaroa-la-nova-tejo-volontulo/|arkivurl=https://web.archive.org/web/20221129084803/https://www.tejo.org/intervjuo-al-manu-guaroa-la-nova-tejo-volontulo/|arkivdato=2022-11-29|titolo=Intervjuo al Manu Guaroa, la nova TEJO-volontulo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manu2&quot;&gt;[https://www.europajoven.org/experiencia/esperanto-una-lengua-llena-de-oportunidades-mi-experiencia-de-voluntariado-en-rotterdam/ Esperanto, una lengua llena de oportunidades: mi experiencia de voluntariado en Rotterdam]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Li ankoraŭ inter 2022 10 kaj 2023 10 deĵoris plenan jaron kiel TEJO-volontulo&lt;/ref&gt;
|-
| 2021 10 || 2022 10 || Livia Noghi || [[Rumanio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/pl/ekkonu-la-novan-tejo-volontulinon-livia-noghi/|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220706024751/https://www.tejo.org/pl/ekkonu-la-novan-tejo-volontulinon-livia-noghi/|arkivdato=2022-07-06|titolo=Ekkonu la novan TEJO-volontulinon Livia Noghi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2021 10 || 2022 11 || Wojciech Oreszczuk || [[Pollando]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|citaĵo=la TEJO-volontulo Wojciech Oreszczuk montras [...]|url=https://www.tejo.org/centoj-da-numeroj-de-kontakto-kaj-tejo-tutmonde-alireblaj-libere/|arkivurl=https://web.archive.org/web/20221202004736/https://www.tejo.org/centoj-da-numeroj-de-kontakto-kaj-tejo-tutmonde-alireblaj-libere/|arkivdato=2022-12-02|titolo=Centoj da numeroj de Kontakto kaj TEJO Tutmonde alireblaj libere}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2022 01 || 2022 12 || Lenka Doškářová || [[Ĉeĥio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.tejo.org/la-tejo-volontulo-lenka-rakontas-pri-bet-2022-en-litovio/|titolo=La TEJO-volontulo Lenka rakontas pri BET 2022 en Litovio|arkivurl=https://web.archive.org/web/20221207133943/https://www.tejo.org/la-tejo-volontulo-lenka-rakontas-pri-bet-2022-en-litovio/|arkivdato=2023-12-07|aŭtoro=Lenka Doškářová|dato=2022-07-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2022 02 || 2022 08 || Leonardo (Léonard) Popov || [[Francio]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2022 09 || 2023 09 || Jeanne Grimaud || [[Francio]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2022 10 || 2023 10 || Guaroa Emmanuel González Cuevas (Manu Guaroa) || [[Hispanio]]/[[Dominika Respubliko]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;manu1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;manu2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Li jam inter 2021 09 kaj 2022 01 deĵoris trionan jaron kiel TEJO-volontulo&lt;/ref&gt;
|-
| 2022 11 || 2023 11 || Jonas Leonard Shanahan Löser (Legolas aŭ Joleŝo)|| [[Germanio]] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2023 09 || 2024 09 || Μαρία Τσαγκάρη (María Tsankárē) || [[Grekio]]
|-
| 2023 10 || 2024 09 || Salvatore Iozzo || [[Italio]]
|- 
| 2023 10 || 2024 08 || Cyril Schultz || [[Francio]]
|-
| 2024 10 01 || 2025 08 31 || [[Giovanni De Lucia]] (Ĝovanni) &lt;sup&gt;&lt;small&gt;[https://reto.tejo.org/aktivuloj/giovanni.delucia@esperanto.it]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;|| [[Italio]]&lt;!-- arkivigo: https://web.archive.org/web/20250131210056/https://reto.tejo.org/aktivuloj/giovanni.delucia@esperanto.it --&gt;
|-
| 2024 10 || nun || [[Thomas Demeyere]]  (Korsako) || [[Belgio]]
|-
| 2024 10 01 || nun || [[Gabriele Esposito Guido]] (Gabrjelo) &lt;sup&gt;&lt;small&gt;[https://reto.tejo.org/aktivuloj/gabrieleesposito115@gmail.com]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; || [[Italio]] &lt;!-- arkivigo: https://web.archive.org/web/20250131210427/https://reto.tejo.org/aktivuloj/gabrieleesposito115@gmail.com --&gt;
|}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=fp73e5cz8_Y prezenta filmo pri la agado kaj ĉiutago de volontuloj de UEA kaj TEJO] en la retejo [[Jutubo]] ({{eo}})

== Vidu ankaŭ ==
* [[Prezidantoj de TEJO]]
* [[VolDom]]
* [[Volontuloj de UEA]]

{{Projektoj}}
== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=fp73e5cz8_Y prezenta filmo pri la agado kaj ĉiutago de volontuloj de TEJO kaj UEA] en la retejo [[Jutubo]] ({{eo}} kun subtitoloj en Esperanto, sed ŝanĝeble al subtitoloj en multaj lingvoj)

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:TEJO]]
[[Kategorio:Volontuloj de TEJO| ]]</text>
      <sha1>d6vm60hd8wcddez1xlx58fqenjvjxq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kolombfalko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16224</id>
    <revision>
      <id>9503316</id>
      <parentid>9302965</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32375" sha1="2aagmbdk35e4xvvrhixwhn6pq5swlwv" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kolombfalko
|koloro = pink
|dosiero=Falco columbarius PP.jpg
|dosiero2 = Falco columbarius Male.jpg
| dosiero larĝo=300px
| dosiero2 larĝo=300px
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Birdo]]j ''Aves''
|ordo = [[Falkoformaj]] ''Falconiformes''
|familio = [[Falkedoj]] ''Falconidae''
|genro = [[Falko]] ''Falco''
|specio = '''''F. columbarius'''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Falco columbarius''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
|vikispecio = 
|komunejo =
|mapo de vivoteritorioj =Falco columbarius distribution map.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj =  
}}
La '''Kolombfalko''' aŭ '''Kolombofalko''' (''Falco columbarius'') estas malgranda [[rabobirdo|rabobirda]] [[specio]] en la genro [[falko]]j, vivanta en la [[Norda Hemisfero]], kun diversaj subspecioj tra Norda Ameriko kaj [[Palearktiso|Eŭrop-Azio]]. Ĝi povas flugi rapide kaj ĉasas birdetojn inter la grandoj de [[paseredoj|pasero]] kaj [[koturno]]. Ofte ĝi flugas tre malalte por surprizi birdojn kaj postflugi ilin. De antaŭ jarcentoj oni ekspluatas kolombofalkojn en [[falkado]].

Kolombofalkoj longas 25–30 cm kaj havas enverguron de 60–65 cm. La falkinoj estas iomete pli grandaj ol la virfalkoj. La masklo havas ardezbluan dorson; malhelan, larĝan krucan strion sur la vostofino; malhele rust-ruĝan bruston kun malhelaj striaj makuloj. La femalo estas pli granda, kaj havas malhelbrunan dorson, kun kremflavaj kaj brunaj krucaj strioj sur la vosto.

La kolombofalko nestas sur la grundo, demetante kvar ovojn en majo. La nesta arealo estas [[Skandinavio]], [[Rusio]], [[Siberio]], kaj [[Kanado]], kaj ili [[birdomigrado|migras]] por pasigi la vintron en Okcidenta Eŭropo, Centra Azio, [[Usono]] kaj Centra Ameriko. En relative mildaj partoj de la arealo, kaj nuntempe ankaŭ en multaj urboj, ili ne migras.

== Aspekto ==
[[Dosiero:Merlin, juvenile, Ottawa.jpg|eta|maldekstre|upright|Junulo, ''F. c. columbarius'']]
La kolombofalko estas 24–33&amp;nbsp;cm longa kun enverguro de 50–73&amp;nbsp;cm.&lt;ref name=World/&gt; Kompare al aliaj malgrandaj [[falkoj]], ĝi estas pli fortika. Maskloj averaĝe pezas ĉirkaŭ 165 g kaj inoj estas tipe ĉirkaŭ 230 g. Estas konsiderinda variado, tamen, tra la teritorioj kaj —precipe ĉe la [[birdomigrado|migrantaj]] populacioj— laŭ la sezonoj. Tiel, masklaj plenkreskuloj povas pezi 150-210 g kaj inoj 190-300 g. Ĉiu flugilo longas 18.2-23.8 cm, la vosto 12.7-18.5 cm, kaj la [[tarso]] 3.7 cm.&lt;ref name=World/&gt;&lt;ref name=davis/&gt; La [[seksa dimorfismo]] estas ofta ĉe [[rabobirdo]]j; ĝi permesas masklojn kaj inojn ĉasi malsamajn [[predo]]bestojn kaj malpliigas la [[teritorio (animaloj)|teritorigrandon]] necesan por manĝigi paron.&lt;ref name = wwetal1994 /&gt;

La masklo de la kolombofalko havas blugrizan dorson, game de preskaŭ nigra ĝis arĝento-griza en diferencaj [[subspecio]]j. Ties subaj partoj estas sablokoloraj al nuancoranĝaj kaj pli malpli striecaj nigre ĝis ruĝecbrune. Inoj kaj nematuruloj estas brunecgrizaj ĝis malhelbrunaj supre, kaj blankecaj ĝis sablokoloraj kun brunaj punktoj sube. Krom blankeca [[superokulo]] kaj svaga malhela [[Vango|vanga]] strio —kiu estas eĉ malfacile rekonebla kaj en plej palaj kaj en plej malhelaj birdoj— la vizaĝo de la kolombofalko estas malpli markita ol ĉe la plej multaj aliaj falkoj. Idoj estas kovrataj de pale sablokolora [[lanugo]], kiu grade fariĝas blankeca sur la ventro.&lt;ref name = wwetal1994 /&gt;

[[Dosiero:Merlin (Falco columbarius) 440571875.jpg|eta|maldekstre|Supra bildo de masklo (supozeble ''F. c. pallidus'') vintre en marĉejo Rann de Kaĉ, [[Guĝarato]], [[Barato]]]]
La flugilplumoj estas nigrecaj, kaj la vosto kutime havas 3-4 ampleksajn nigrecajn bendojn. Tre helaj maskloj havas nur svagajn kaj mallarĝajn mezgrizajn bendojn, dum ĉe la plej malhelaj birdoj la bendoj estas tre ampleksaj, tiel ke la vosto ŝajnas havi mallarĝajn pli helajn bendojn anstataŭe. Ĉe ĉiuj el ili tamen la vostopinto estas nigra kun mallarĝa blanka bendo ĉe la ekstrema fino, bildo eble [[pleziomorfa]] al ĉiuj falkoj. Entute, la vostobildo estas tre propra, simila nur al tiu de la [[plumbofalko]] (''F. berigora'') kaj (ĉe helaj kolombofalkoj) al iuj tipaj [[turfalkoj]]. La okulo kaj [[beko]] estas malhelaj, tiu lasta kun flava [[vaksaĵo]]. Ankaŭ la piedoj estas flavaj, kun nigraj ungoj.&lt;ref name = wwetal1994 /&gt;

Helaj amerikaj maskloj similas al la [[amerika turfalko]] (''F. sparverius'', ne tipa turfalko), sed maskla kolombofalko havas grizajn dorson kaj voston anstataŭ la ruĝecbruna de turfalkoj. Helaj eŭropaj maskloj estas distingeblaj de turfalkoj pro siaj plejparte brunaj flugiloj. En la nordo de [[Suda Azio]], vintraj maskloj estas konfuzeblaj kun la [[ruĝkapa falko]] (''F. chicquera'') se ili flugas de la observanto kaj la kapo (ruĝasupra ĉe ''F. chicquera'') kaj subaj partoj (fajne striecaj je nigro ĉe ''F. chicquera'') ne estas videblaj.&lt;ref name = wwetal1994 /&gt;

== Sistematiko ==
La rilatoj de la kolombofalko ne estas sufiĉe solvitaj. Laŭ grando, formo kaj koloro, ĝi estas tre distingebla inter vivantaj falkoj. Fakte la kolombofalko ŝajne reprezentas stirpon apartan de aliaj vivantaj falkoj ekde almenaŭ la [[Zankleano|komenca Plioceno]], antaŭ 5 [[milionoj da jaroj]]. Kiel sugestas [[biogeografio]] kaj informo pri [[DNA]], ĝi povus esti parto de antikva ne[[monofiletika]] [[evolua radiado|radiado]] de falkoj el Eŭropo al [[Nordameriko]], kun la prauloj de formoj kiaj la [[amerika turfalko]] (''F. sparvierus''), kaj la [[plumbofalko]] (''F. femoralis'') kaj ties parencoj. Parenceco kun la [[ruĝkapa falko]] (''F. chicquera'') estis iam proponita baze sur sia fenetika simileco, sed tio ŝajne rezultas de konverĝa evoluo pro similaj ĉaskutimo; oni ne plu konsideras la rilaton verŝajna.&lt;ref&gt;Helbig ''et al.'' (1994), White (1994), Wink ''et al.'' (1998), Griffiths (1999), Groombridge et al. (2002).&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Falco columbarius NAUMANN.jpg|eta|upright|Eŭropa [[subspecio]] ''aesalon''. Maskla plenkreskulo (antaŭe) kaj ino (malantaŭe)]]
Tiuflanke estas interese noti [[fosilio|fosilian]] falkon el la komenca-Blankana (4.3–4.8 mj)&lt;ref&gt;Vidu Martin ''et al.'' (2000) por datigo.&lt;/ref&gt; Formacio Rexroad Formation de [[Kansaso]]. Konata el preskaŭ kompleta dekstra [[korakoido]] (specimeno [[UMMP]] V29107) kaj kelkaj pecoj de [[tarsometatarso]], [[tibiotarso]] kaj [[humero]] (V27159, V57508-V57510, V57513-V57514), tiu prahistoria falko estis iom pli malgranda kolombofalko kaj ŝajne iom pli fortikapieda, sed alie tre simila. Ĝi estis parto de la bestaro de Fox Canyon kaj de Rexroad, kaj eble estis praulo de la vivantaj kolombofalkoj aŭ ties proksima parenco. Pro sia aĝo, certe antaŭa al la disiĝo inter la eŭraziaj kaj nordamerikaj kolombofalkoj, ĝi kongruas kun la ideo ke la stirpo de la kolombofalkoj originiĝis en Nordameriko, aŭ el ties koloniigo. Post [[adaptado|adapto]] al sia [[ekologia niĉo]], antikvaj kolombofalkoj estus disvastiĝintaj reen en Eŭrazion, kaj [[genfluo]] interrompiĝis kiam la regionoj de [[Beringio]] kaj [[Gronlando]] iĝis glaciaj en la [[Kvaternara glaciepoko]].&lt;ref&gt;Feduccia (1970), Helbig ''et al.'' (1994), Wink ''et al.'' (1998)&lt;/ref&gt;

=== Nomo ===
La kolombofalko estis priskribita de la angla naturhistoriisto [[Mark Catesby]] kun la angla nomo ''pigeon hawk'' en lia ''Natura historio de Karolino, Florido, kaj la Bahamaj Insuloj'', eldonita 1729-1732.&lt;ref&gt;{{ cite book | last=Catesby  | first=Mark | author-link=Mark Catesby | year=1729–1732 | title=The natural history of Carolina, Florida and the Bahama Islands | volume=1 | language=en, fr| place=London | publisher=W. Innys and R. Manby | page=3, bildo 3 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/40753127 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.audubon.org/field-guide/bird/merlin|title=Merlin|date=2014-11-13|website=Audubon|language=en|access-date=2020-01-27}}&lt;/ref&gt; Surbaze de tiu priskribo, en 1758 [[Carl Linnaeus]] inkludis ĝin en la fonda verko de moderna besta taksonomio, la [[10-a eldono de Systema Naturae|10-a eldono]] de ''[[Systema Naturae|Sistemo de la Naturo]]'', kun la [[dunoma nomsistemo|dunomo]] ''Falco columbarius'' kun la  [[tipo (biologio)|tiploko]] &quot;Ameriko&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturæ per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10 | page=90 | publisher=Laurentii Salvii | place=Holmiae (Stockholm) | language=la | url= https://biodiversitylibrary.org/page/726997 }}&lt;/ref&gt; La genronomo signifas &quot;falko&quot; en [[Malfrua Latino]] kaj la specinomo signifas &quot;kolomba&quot; en [[Latino]]. Dek tri jarojn post la priskribo de Linnaeus [[Marmaduke Tunstall]] agnoskis la eŭraziajn birdojn kiel apartan [[taksono]]n ''aesalon'' en sia ''Ornithologica Britannica''. Se oni agnoskus du speciojn de kolombofalkoj, la birdoj de la [[Malnova Mondo]] tial portus la [[scienca nomo|sciencan nomon]] ''Falco aesalon''.&lt;ref&gt;White (1994), Wink ''et al.'' (1998)&lt;/ref&gt;

=== Subspecioj ===
Longdaŭra ĉeesto de kolombofalkoj ambaŭflanke de Atlantiko estas pruvita de la grado de genetika distingo inter eŭraziaj kaj nordamerikaj populacioj. Estas proponite, ke oni povas distingi ilin kiel apartajn speciojn, ĉar [[genfluo]] haltis antaŭ almenaŭ unu miliono da jaroj, sed probable eĉ pli.&lt;ref&gt;Wink ''et al.'' (1998)&lt;/ref&gt;

La kolorvariado de ĉiu grupo sendepende kongruas kun la [[Regulo de Gloger]]. La maskloj de la subspecio ''suckleyi'' en [[pacifikaj moderaj pluvarbaroj]] estas preskaŭ unukolore nigraj en la supraj partoj kaj havas tre nigrajn makulojn sur la ventro, dum tiuj de la plej hela [[subspecio]], ''pallidus'', havas malmultan nesolvitan [[melanino]]n, kun grizaj supraj partoj kaj ruĝecaj subaj partoj.&lt;ref name = white1994&gt;White (1994)&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Falco columbarius training.jpg|eta|upright|Supozeble marbordarbara kolombofalko (''F. c. suckleyi''), Marĉo Potter, [[Anchorage]] ([[Alasko]], [[Usono]])]]
'''Amerika grupo'''&lt;ref name = white1994 /&gt;
* ''Falco columbarius columbarius'' &lt;small&gt;Linnaeus, 1758&lt;/small&gt; – '''Tajga kolombofalko, tundra kolombofalko, norda kolombofalko'''
:[[Kanado]] kaj plej norda [[Usono]] oriente de [[Roka Montaro]], krom la [[Grandaj Ebenaĵoj]]. Migraj, vintrumas en suda Nordameriko, [[Centrameriko]], [[Karibio]], kaj norda [[Sudameriko]] de la [[Gujanoj]] ĝis la deklivoj de la nordaj [[Andoj]]. Malofte vintrumas en norda Usono.&lt;ref&gt;Henninger (1906), OOS (2004)&lt;/ref&gt;
* ''Falco columbarius richardsoni'' &lt;small&gt;[[Robert Ridgway|Ridgway]], 1871&lt;/small&gt; – '''Preria kolombofalko'''
:Grandaj Ebenaĵoj de [[Alberto]] ĝis [[Vajomingo]]. [[Loĝantaj birdoj]] (kelkaj vintrumas dise).
* ''Falco columbarius suckleyi'' &lt;small&gt;Ridgway, 1873&lt;/small&gt; – '''Marbordarbara kolombofalko, nigra kolombofalko'''
:[[Pacifiko|Pacifika]] bordo de Nordameriko, de suda [[Alasko]] ĝis norda [[Vaŝingtonio]]. Loĝantaj birdoj (kelkaj altecaj moviĝoj).
'''Eŭrazia grupo'''&lt;ref name = white1994 /&gt;
* ''Falco columbarius aesalon'' &lt;small&gt;Tunstall, 1771&lt;/small&gt; – '''Eŭrazia kolombofalko'''
:Norda Eŭrazio de la [[Brita Insularo]] tra [[Skandinavio]] ĝis centra [[Siberio]]. Populacio de norda [[Britio]] montras pruvojn de [[genfluo]] el ''subaesalon''. La populacio de la Brita Insularo estas de loĝantaj birdoj, la aliaj migras; vintrumas en [[Eŭropo]] kaj la regiono de [[Mediteraneo]] ĝis [[Irano]].
[[Dosiero:Merlin (Falco columbarius) 440571831.jpg|eta|dekstre|Masklo (supozeble de ''F. c. pallidus'') vintre en Marĉo Rann de Kaĉ ([[Guĝarato]], [[Barato]])]]
* ''Falco columbarius subaesalon'' &lt;small&gt;[[Christian Ludwig Brehm|C.L. Brehm]], 1827&lt;/small&gt; – '''Islanda kolombofalko''', ''smyril''''' ([[Feroa lingvo|Feroa]]), '''''smyrill''''' ([[Islanda lingvo|Islanda]])
:[[Islando]] kaj [[Ferooj]]. Ĉi-lasta populacio havas iome da genfluo kun ''aesalon''. Loĝantaj birdoj (iom da vintra disiro).
* ''Falco columbarius pallidus'' &lt;small&gt;(Sushkin, 1900)&lt;/small&gt; – '''Pala kolombofalko, stepa kolombofalko'''
:Aziaj [[stepo]]j inter [[Arala Maro]] kaj [[Altajoj]]. Migranta, vintras en suda [[Centrazio]] kaj norda [[Sudazio]].
* ''Falco columbarius insignis'' &lt;small&gt;(Clark, 1907)&lt;/small&gt; – '''Orient-siberia kolombofalko'''
:Siberio inter riveroj [[Jenisejo]] kaj [[Kolima]]. Migraj, vintras en kontinenta [[Orienta Azio]].
* ''Falco columbarius lymani'' &lt;small&gt;[[Outram Bangs|Bangs]], 1913&lt;/small&gt; – '''Centrazia kolombofalko'''
:Montoj de orienta [[Kazaĥio]] kaj ĉirkaŭaj landoj. Mallongdistanca migranto.
* ''Falco columbarius pacificus'' &lt;small&gt;(Stegmann, 1929)&lt;/small&gt; – '''Pacifika kolombofalko'''
:[[Orienta Siberio]] ĝis [[Saĥaleno]]. Migra, vintrumas en [[Japanio]], [[Koreio]] kaj proksime.

== Ekologio ==
Kolombofalkoj loĝas en senobstakla tereno, kiel arbetaroj de [[saliko]]j aŭ [[betulo]]j, [[arbustaro]]j, sed ankaŭ [[tajgo|tajgaj]] arbaroj, [[parko]]j, [[herbejo]]j kiel [[stepo]]j kaj [[prerio]]j, aŭ [[arbustetaro]]j. Ili ne estas tre postulemaj pri [[habitato]] kaj povas troviĝi de [[marnivelo]] ĝis la [[arbolimo]]. Ĝenerale ili preferas mikson de malalta kaj mezalta vegetaĵaro kun iom da arboj, kaj evitas densajn arbarojn same kiel senarbajn aridajn regionojn. Dum [[birdomigrado|migrado]], tamen, ili uzas preskaŭ ĉian habitaton.&lt;ref name = white1994 /&gt;

La plej multaj populacioj estas migraj, kaj vintrumas en pli varmaj regionoj. Nordeŭropaj birdoj moviĝas al suda [[Eŭropo]] kaj [[Nordafriko]], kaj nordamerikaj populacioj al suda [[Usono]] ĝis norda [[Sudameriko]]. En la pli mildaj ĉemaraj partoj de la reproduktaj teritorioj, kiel [[Britio]], la [[Pacifika Nordokcidento]] de Usono, kaj okcidenta [[Islando]], same kiel en [[Centrazio]], ili simple forlasas pli altajn terojn kaj moviĝas al marbordoj kaj malaltaj teroj vintre. La migrado al la reproduktejoj ekas fine de februaro, la plejparto pasas tra Usono, [[Centra Eŭropo]] kaj suda [[Rusio]] marte kaj aprile, kaj la lastaj malfruuloj alvenas al la reproduktejoj fine de majo. Migrado al vintrejoj almenaŭ en Eŭrazio ĉefas en aŭgusto kaj septembro, dum ekzemple en [[Ohio]], ĝuste sude de la reproduktejoj, ''F. c. columbarius'' estas tipe konstatata kiel sudena migranto eĉ en septembro kaj oktobro.&lt;ref&gt;White (1994), OOS (2004)&lt;/ref&gt;

En Eŭropo kolombofalkoj ripozas komune vintre, ofte kun la [[Blua cirkuo]] (''Circus cyaneus''). En Nordameriko komuna ripozado estas malofta, kaj oni scias ke kolombofalkoj sovaĝe atakas ĉiujn rabobirdojn renkontatajn, eĉ plenkreskajn [[aglo]]jn.

[[Dosiero:MerlinchasingBlueJay08.jpg|eta|maldekstre|''F. c. columbarius'' ĉasanta nordan [[Blua garolo|bluan garolon]] (''Cyanocitta cristata bromia''), Tombejo de Monto Auburn, [[Masaĉuseco]] ([[Usono]])]]
Kolombofalkoj dependas de rapido kaj viglo por ĉasi sian predon. Ili ofte ĉasas per rapida kaj malalta flugo, tipe malpli ol 1 metron supergrunde, uzante arbojn kaj grandajn arbustojn por kapti predojn surprize. Sed ili fakte kaptas la plej multajn predojn en la aero, kaj ili &quot;vosto-ĉasas&quot; ekflugantajn birdojn. Tra sia tuta indiĝena teritorio, la kolombofalko estas unu el plej kapablaj aeraj predantoj de malgrandaj ĝis mezgrandaj birdoj, same aŭ pli fleksebla ol la pli grandaj [[apusfalkoj]] (kiuj preferas ataki en meza aero) kaj la pli viglaj [[akcipitro]]j (kiuj kutime ĉasas birdojn ripozantajn aŭ dormantajn en densa kreskaĵaro). Reproduktantaj paroj ofte ĉasas kunlabore, dum unu birdo fuĝigas la viktimojn al sia partnero.&lt;ref name = dw94 /&gt;&lt;ref name = white1994 /&gt;

La kolombofalko ankaŭ pretas kapti predojn fuĝigitajn pro aliaj kaŭzoj kaj oni povas ekzemple vidi ilin postsekvi [[Striakcipitro]]n (''Accipiter striatus'') por kapti birdojn kiuj fuĝas el tiu embuska predanto en senobstaklan aeron. Ĝi estas tre netimema, kaj pretas ataki ĉion ajn kio moviĝas rimarkeble. Kolombofalkoj estas observitaj en klopodo &quot;kapti&quot; [[aŭto]]jn kaj [[trajno]]jn, kaj manĝado de kaptitaj birdoj, ekzemple prenitaj en la [[nebulreto]]j uzataj de [[ornitologo]]j. Eĉ en malfavoraj kondiĉoj, unu el 20 celoj estas kutime kaptata, kaj en bonaj kondiĉoj preskaŭ ĉiu dua atako estas sukcesa. Foje kolombofalkoj kaŝas manĝon por manĝi ĝin poste.&lt;ref name = ow8194&gt;Olson ''et al.'' (1981), White (1994)&lt;/ref&gt;

Ĉefe dum la [[reprodukta sezono]], la predoj plejparte estas malgrandaj birdoj 10-40 g pezaj. Preskaŭ ĉiu ajn tia [[specio]] povas esti kaptata, kun loka prefero por kio ajn estas plej abunda — ĉu [[alaŭdo]]j (Alaŭdedoj), [[pipioj]] (''Anthus''), [[fringedoj]],&lt;ref name=&quot;animaldiversity.org&quot;&gt;{{cite web | url=https://animaldiversity.org/accounts/Falco_columbarius/ | title=Falco columbarius (Merlin) | website=[[Animal Diversity Web]] }}&lt;/ref&gt; [[hejmpasero]]j (''Passer domesticus''), aliaj [[paseredoj]], [[rokenanto]]j (''Oenanthe oenanthe''), [[turdo]]j (''Turdus''), [[regoledoj]],&lt;ref&gt;Ferguson-Lees, J. &amp; Christie, D.A. &amp; Franklin, K. &amp; Mead, D. &amp; Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides.&lt;/ref&gt; aŭ [[emberizoj]] (''Emberiza'')&lt;ref name=&quot;animaldiversity.org&quot;/&gt; — kaj senspertaj unujaruloj ĉiam estas favorata celo. Pli malgrandaj birdoj ĝenerale evitas ĉasantan kolombofalkon se eblas. En [[Kajmanoj]] (kie ili aperas nur vintre), oni konstatis ke [[cerebedoj]] mortas pro ŝajna [[koratako]] aŭ [[apopleksio]], sen ekster damaĝo, kiam kolombofalko venas al ili kaj ili ne povas elfuĝi.&lt;ref name = ow8194 /&gt;

Pli grandaj birdoj (ekz. [[skolopedoj]], pegoj de la genro ''[[Colaptes]]''&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.carolinaraptorcenter.org/merlin.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100727110251/http://www.carolinaraptorcenter.org/merlin.php |arkivdato=2010-07-27 }}&lt;/ref&gt; aliaj [[pegedoj]],&lt;ref&gt;Ferguson-Lees, J. &amp; Christie, D.A. &amp; Franklin, K. &amp; Mead, D. &amp; Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides.&lt;/ref&gt; [[lagopoj]], aliaj [[tetraonedoj|tetraoninioj]],&lt;ref name=&quot;animaldiversity.org&quot;/&gt; [[anaso]]j,&lt;ref&gt;Ferguson-Lees, J. &amp; Christie, D.A. &amp; Franklin, K. &amp; Mead, D. &amp; Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides.&lt;/ref&gt; kaj eĉ [[rokkolombo]]j,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v100n01/p0137-p0139.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120907223237/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v100n01/p0137-p0139.pdf |arkivdato=2012-09-07 }}&lt;/ref&gt; same grandaj kiel la kolombofalko mem) kaj aliaj animaloj — [[insekto]]j (ĉefe [[libelo]]j, [[tineo]]j, [[akrido]]j, [[Rhopalocera|papilio]]j, kaj [[koleopteroj|skaraboj]]&lt;ref name=&quot;sta.uwi.edu&quot;&gt;{{Cite web |last=Hailey |first=A. |title=Falco columbarius (Merlin) |url=https://sta.uwi.edu/fst/lifesciences/sites/default/files/lifesciences/documents/ogatt/Falco_columbarius%20-%20Merlin.pdf |access-date=2023-12-16 |website=[[UWI St. Augustine]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ferguson-Lees, J. &amp; Christie, D.A. &amp; Franklin, K. &amp; Mead, D. &amp; Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides.&lt;/ref&gt;), malgrandaj [[mamulo]]j (ĉefe [[vesperto]]j&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Mikula|first1=P.|last2=Morelli|first2=F.|last3=Lučan|first3=R. K.|last4=Jones|first4=D. N.|last5=Tryjanowski|first5=P.|year=2016|title=Bats as prey of diurnal birds: a global perspective|journal=Mammal Review|volume=46|issue=3|pages=160–174|doi=10.1111/mam.12060}}&lt;/ref&gt; [[soriko]]j,&lt;ref&gt;Ferguson-Lees, J. &amp; Christie, D.A. &amp; Franklin, K. &amp; Mead, D. &amp; Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides.&lt;/ref&gt; [[kuniklo]]j,&lt;ref name=&quot;sta.uwi.edu&quot;/&gt; [[kampomuso]]j, [[lemingo]]j,&lt;ref&gt;Ferguson-Lees, J. &amp; Christie, D.A. &amp; Franklin, K. &amp; Mead, D. &amp; Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides.&lt;/ref&gt; kaj aliaj malgrandaj [[ronĝuloj]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Merlin |url=https://www.peregrinefund.org/explore-raptors-species/falcons/merlin |access-date=2023-12-16 |website=[[The Peregrine Fund]]}}&lt;/ref&gt;), [[reptilio]]j (ekzemple [[lacerto]]j kaj [[serpento]]j)&lt;ref name=&quot;animaldiversity.org&quot;/&gt; kaj [[amfibio]]j&lt;ref&gt;Ferguson-Lees, J. &amp; Christie, D.A. &amp; Franklin, K. &amp; Mead, D. &amp; Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides.&lt;/ref&gt;— komplementas ilian dieton. Tiuj estas pli gravaj ekster la [[reprodukta sezono]], kiam ili povas formi konsiderindan parton de la dieto de la kolombofalko. Sed ekzemple en [[Norvegio]], dum malgrandaj birdoj estas certe la tipa reprodukta manĝo de la kolombofalko, escepta reprodukta sukceso ŝajne postulas abundon de kampomusoj de la genro ''Microtus''.&lt;ref name = white1994 /&gt;

[[Korvedoj]] estas la ĉefa minaco al ovoj kaj idoj. Plenkreskaj kolombofalkoj povas esti predataj de pli grandaj [[rabobirdo]]j, ĉefe de la [[migra falko]] (''F. peregrinus''), [[Bubo (genro)|gufoj]] (ekz. la [[granda kornostrigo]], ''Bubo virginianus''), kaj pli grandaj akcipitroj de la genro ''[[Accipiter]]'' (ekz. la [[akcipitro]] ''A. gentilis''). Ĝenerale tamen, [[karnovora]]j birdoj evitas kolombofalkojn pro ties agresemo kaj viglo. Ilia emo forĉasi pli grandajn predantojn el sia teritorio estas tiel forta ke oni uzas ĝin kiel identigan karakteron.&lt;ref name=Dunn2012/&gt;

=== Reproduktado ===
[[Dosiero:Faucon émerillon MHNT.jpg|eta|Kolombofalka ovo]] 
[[File:Falco columbarius subaesalon MHNT.ZOO.2010.11.94.5.jpg|thumb| ''Falco columbarius subaesalon'' - [[MHNT]]]]
[[Dosiero:Falco columbarius chicks.jpg|eta|dekstre|Idoj]]
[[Reproduktado]] okazas tipe en majo kaj junio. Kvankam la paroj estas [[monogama]]j almenaŭ dum ĉiu reprodukta sezono, estas konstatita ekster-para [[kopulacio]]. Nestolokoj plej ofte havas densan plantan aŭ rokan kovron; la kolombofalkoj ne konstruas veran propran neston. Plej ofte ili uzadas forlasitajn nestojn de [[korvedoj]] (ĉefe de la genro ''[[Corvus]]'' kaj pigoj de la genro ''[[Pica]]'') aŭ de [[akcipitro]]j kiuj estas en arbaretoj de [[konifero]]j aŭ miksitaj. En [[marĉo]]j — ĉefe en [[Britio]] — la ino kutime faras neprofundan skrapaĵon en densa [[makiso]] por uzi ĝin kiel nesto. Aliaj nestas en fendoj en klifoflankoj kaj surgrunde, kaj kelkaj povas eĉ uzi konstruaĵojn.&lt;ref name = white1994 /&gt;

La ino demetas 3 ĝis 6 (kutime 4 aŭ 5) ovojn. La ruĝecbrunaj ovoj averaĝe estas 40 x 31.5&amp;nbsp;mm. La kovado daŭras 28 al 32 tagoj. [[Kovado]] estas plenumata de la ino je ĉirkaŭ 90 %; la masklo anstataŭe ĉasas por manĝigi sian familion. Ĵus eloviĝintaj idoj pezas ĉirkaŭ 13 g. La [[elnestiĝo]] okazas post pli-malpli 30 tagoj, kaj la idoj dependas de siaj gepatroj dum ĝis 4 pliaj semajnoj. Foje unuajaraj kolombofalkoj (ĉefe maskloj) servas kiel &quot;nestohelpantoj&quot; por plenkreska paro. Pli ol duono — ofte ĉiuj aŭ preskaŭ ĉiuj — ovoj de ovaro vivas ĝis eloviĝo, kaj almenaŭ du trionoj de la eloviĝintaj junuloj elnestiĝas. Tamen, kiel menciite, en jaroj kun malmulta suplementa manĝo nur 1 ido el 3 povas vivi ĝis [[elnestiĝo]]. La kolombofalkoj iĝas sekse maturaj je unu jaro de aĝo kaj kutime klopodas reproduktiĝi tuj. La plej aĝa natura birdo konata ĝis 2009 estis konstatita en sia 13a vintro.&lt;ref&gt;White (1994), AnAge [2009]&lt;/ref&gt;

== Rilato kun homoj ==
[[Dosiero:Faroe stamp 427 merlin.jpg|eta|Maskla ''smyril'' aperas en ĉi tiu poŝtmarko de la [[Ferooj]] farita de Edward Fuglø.]]
En [[mezepoka Eŭropo]], kolombofalkoj estis popularaj en [[falkado]]. Nuntempe ili estas ankoraŭ foje trejnataj de falkistoj por ĉasadi pli malgrandajn birdojn, sed pro [[konservada biologio|konservadaj]] limigoj tio ne plu estas ofta.

[[John James Audubon]] ilustraciis la kolombofalkon en la dua eldono de ''[[Birds of America|Birdoj de Ameriko]]'' (eldonita en Londono, 1827–38) kiel Plato 75a, kun la titolo, &quot;Le Petit Caporal – ''Falco temeratius''&quot;. La bildo estis gravurita kaj kolorita de la londona ateliero de Robert Havell. La origina akvarelo de Audubon estis aĉetita de la New York Historical Society,&lt;ref name=&quot;audubonart.com&quot;/&gt; kie ĝi restas januare de 2009.

William Lewin ilustraciis la kolombofalkon kiel Platon 22 en volumo 1 de sia ''Birdoj de Grand-Britujo kaj iliaj ovoj'', eldonita en 1789 en Londono.

=== Statuso kaj konservado ===
[[Dosiero:Hunting with Merlin 2571147856.jpg|eta|dekstre|Ĉasisto kun trejnita kolombofalko, Lago Jandari, [[Kartvelio]], novembre de 1979]]
Totale la kolombofalko ne estas precize malofta, kaj pro tio kaj pro sia ampleksa gamo ĝi estas konsiderata specio [[Malplej Zorgiga]] fare de la [[IUCN]].&lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year= 2021 |title= ''Falco columbarius'' |page= e.T22696453A154505853 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22696453A154505853.en |access-date=12-a de novembro 2021}}&lt;/ref&gt; La loĝnombroj estas — krom en la aziaj partoj de la arealo, kie la situacio estas malpli bone determinata — regule censataj. Ili loĝas en multaj landoj, ĉu po multaj centoj ĉu po multaj miloj, game el &quot;simplaj&quot; 250-300 paroj en [[Belorusio]] ĝis eble 30,000 paroj de ''aesalon'' en [[Eŭropa Rusio]] kiel determinate en 1993. Ĝi estis listita en Apendico II de [[CITES]] kaj je loka nivelo protektata kiel aliaj [[rabobirdo]]j; dum kelkaj landoj permesas kapti kolombofalkojn, ekzemple por [[falkado]], internacia komerco postulas eksportan permesilon.&lt;ref name = wb9408&gt;White (1994), BLI (2008)&lt;/ref&gt;

La plej serioza longdaŭra minaco al ĉi tiuj birdoj estas certe [[habitatodetruo]], ĉefe en iliaj reproduktaj areoj. Surgrunde nestumantaj populacioj en [[arbustetaro]]j havas preferon por alta [[Erikacoj|makiso]], kaj tial estas damaĝeblaj de troa mastrumado, kiu incendias grandajn areojn anstataŭ krei habitatmozaikon enhavantan malnovajn kaj novajn kreskaĵarojn. Tamen la kolombofalko estas relative adaptiĝema al diversaj loĝokondiĉoj, kaj pretas loĝi eĉ en homokupataj areoj, se ili havas la ĝustan mikson de alta kaj malalta vegetaĵaro, same kiel sufiĉan predokvanto (kio estas kutima) kaj sufiĉajn nestolokojn (kio estas ofta limiga faktoro).&lt;ref name = white1994 /&gt;

En Nordameriko la specio ŝajne estis pli vastloĝa en la pasinteco, aŭ eble ĝia arealo moviĝis norden: ''F. c. columbarius'' estis neofta reproduktanta birdo en [[Ohio]] antaŭ la [[20a jarcento]], sed ekz. en [[Kantono Seneca (Ohio)|Kantono Seneca]] jam en la [[1900-aj jaroj]] eĉ solaj plenkreskuloj estas malofte vidataj en la reprodukta sezono. Ili troviĝas en Ohio kiel pasmigrantoj kaj rare kiel vintrumanto, kvankam oni konfirmis du ĵusajn idojn. Ŝanĝiĝanta ter-uzado en Ohio ĉefe igis arbarojn agrikulturejoj kaj tial ne estas tre verŝajne ke ĝi maltaŭgigis la regionon por la kolombofalko; [[tutmonda varmiĝo]] aliflanke ne povas esti malakceptata kiel kialo, ĉar la kolombofalko estas ĉefe specio de la [[subarkto]] kiu apenaŭ atingas eĉ moderklimatajn teritoriojn. Krome, eble la nombro da kolombofalkoj vintrumantaj en norda Usono pliiĝis dum la 20a jarcento.&lt;ref&gt;Henninger (1906), White (1994), OOS (2004)&lt;/ref&gt; Nuntempe la nordamerika arealo revastiĝas suden, male de aliaj specioj, kiuj grandaparte estas premataj polusen de [[klimata ŝanĝo]]. La kialoj ne estas certaj. Ankaŭ post proksimume 1970, nemigraj populacioj ekloĝis en multaj urboj, verŝajne pro la ĉeso de ĉasado al korvoj, kies forlasitaj nestoj estas utilaj al kolombofalkoj.&lt;ref&gt;Stuhmiller, Jacqueline. 2011. &quot;The Mysterious Merlin.&quot; ''Finger Lakes Land Trust''. [https://www.fllt.org/the-mysterious-merlin/]&lt;/ref&gt;

Eble la plej ofta kialo de akcidenta morto de kolombofalkoj estas kolizio kontraŭ homfaritaj objektoj, ĉefe dum atakoj. Tio povas esti respondeca pri preskaŭ duono de fruaj mortoj de kolombofalkoj. En la 1960-aj kaj en la [[1970-aj jaroj]], organoĥloraj pesticidoj estis kulpaj de malpliiĝo — aparte en [[Kanado]] — ĉar la ovoŝelo maldikiĝis kaj sekve okazis reprodukta malsukceso, kaj damaĝiĝis la [[imuna sistemo]] de plenkreskuloj. Oni poste ĉesigi tion per limigo de uzado de [[DDT]] kaj similaj kemiaĵoj, kaj nombroj rekreskis. Ĝenerale la populacioj de kolombofalkoj ŝajnas globale stabilaj; dum ili povas malpliiĝi portempe en lokoj, ili kutime iam repliiĝas, sugestante ke tiu fenomeno okazas pro fluktuado de suplementaj manĝodisponebloj jam menciitaj.&lt;ref name = wb9408 /&gt;

==Referencoj==
{{Referencoj|referencoj=

&lt;ref name=&quot;audubonart.com&quot;&gt;{{cite web |title= Audubon's Watercolors: The Complete Avian Collection: The New-York Historical Society Edition |url=http://www.audubonart.com/01_aw2_01.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714131411/http://www.audubonart.com/01_aw2_01.asp |archive-date=14 July 2014 |url-status=dead |access-date=19 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- &quot;New-York Historical Society&quot;? --&gt;

&lt;ref name=Dunn2012&gt;{{cite book |last=Dunn |first=Pete |year=2012  |title=Hawks in Flight  |edition=Second |publisher=Houghton Mifflin Harcourt}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=davis&gt;{{cite book |title=Falcons of North America |first=Kate |last= Davis |publisher=Mountain Press Publishing Company|year=2002}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=dw94&gt;{{cite book |title=[[Handbook of the Birds of the World]] |editor-last1=del Hoyo |editor-first1=J. |editor-last2=Elliot |editor-first2=A. |editor-last3=Sargatal |first3=J. |year=1996 |publisher=[[Lynx Edicions]] |location=[[Barcelona]] |isbn=84-87334-20-2 |volume=2: New World vultures to Guineafowl}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = wwetal1994&gt;{{cite book |last1=White |first1=Clayton M. |last2=Olsen |first2=Penny D. |last3=Kiff |first3=Lloyd F. |year=1994 |section=Family Falconidae |editor-last1=del Hoyo |editor-first1=J. |editor-last2=Elliot |editor-first2=A. |editor-last3=Sargatal |editor-first3=J. |title=Handbook of Birds of the World |volume=2: New World vultures to Guineafowl): 216–275, plates 24–28 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-15-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=World&gt;{{cite book |last1=Ferguson-Lees |first1=James |last2=Christie |first2=David A. |year=2001 |title=Raptors of the World |publisher=Houghton Mifflin |location=Boston |isbn=0-618-12762-3}}&lt;/ref&gt;
}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.merlinfalconfoundation.org Merlin Falcon Foundation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200218011414/http://www.merlinfalconfoundation.org/ |date=2020-02-18 }} NRO por historio kaj gravo de la marbordarbara kolombofalko.
* [https://web.archive.org/web/20071028090843/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Merlin.html Laboratorio Cornell de Ornitologio - Kolombofalko]
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3570id.html USGS Patuxent - Kolombofalko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071231103532/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3570id.html |date=2007-12-31 }}
* [http://sdakotabirds.com/species/merlin_info.htm Suddakotaj Birdoj – Informaro kaj fotoj de kolombofalkoj]
* [http://www.birdwatching-bliss.com/falcon-photos.html Bildo de nigra kolombofalko (Falco columbarius suckleyi)]
* [http://www.oiseaux.net/birds/photos/merlin.html Oiseaux] Fotoj.
* [http://www.ibercajalav.net/img/133_MerlinF.columbarius.pdf Identigilo (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110723153317/http://www.ibercajalav.net/img/133_MerlinF.columbarius.pdf |date=2011-07-23 }}
* [http://www.xeno-canto.org/species/Falco-columbarius Voĉoj de la kolombofalko ĉe Xeno-canto]
* [http://www.peregrine-foundation.ca/raptors/Merlin.html Kolombofalko]{{404|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Canadian Peregrine Foundation
* [https://ebird.org/species/merlin] Aŭdvidaĵoj pri kolombofalkoj ĉe ''eBird''
* &quot;[https://www.biodiversitylibrary.org/page/33239260 The Pigeon Hawk]&quot; kaj &quot;[https://www.biodiversitylibrary.org/page/33239175 Le Petit Caporal]&quot;, historia ilustraĵo de John James Audubon, ''Ornithological Biography'' volumo 1 (1831). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/40383104 Illustration], alia ilustraĵo de Audubon en ''Birds of America'', 1840.

{{birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Falkoformaj]]
[[Kategorio:Falkedoj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Palearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Holarktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>2aagmbdk35e4xvvrhixwhn6pq5swlwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16561</id>
    <revision>
      <id>9503226</id>
      <parentid>9487564</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39349" sha1="1ttnnvg9sdqv50ycg95fdtzqcad64yg" xml:space="preserve">{{TemasPri|manĝaĵo|[[Pajno]]}}
[[Dosiero:Bread-banner-01.jpg |center|775px]]
{{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Diversaj tipoj de pano.}}
&lt;!--[[Dosiero:FD_1.jpg|eta|]]--&gt;
[[Dosiero:Strucla sweet bread02.jpg|eta|Pano kun papavsemoj]]
[[Dosiero:Breadindia.jpg|eta|Blanka pano (maldekstre) kaj bruna pano (dekstre).]]
'''Pano''' estas homa nutraĵo, pretigita el [[faruno]], [[akvo]], fermentaĵo kaj eventuale kun aldonaĵoj (ekz. kemiaj elementoj, komponaĵoj, [[terpomo]]). Oni uzas farunon de la cerealoj surlokaj (ekz. [[tritiko]], [[maizo]], [[hordeo]], [[sekalo]] ktp).

La kapablecon de la grenoj fari panon oni mezuras per pluraj metodoj: la Hagberg-a faltempo, la &quot;W&quot;, la Chopin-a bobelmezurilo, la [[proteinoj|protein-kvoto]] (la [[Kanado|kanadaj]] tritikogrenoj entenas la plej altan kvoton). Pano farita el blanka faruno estas pli bone digestebla, pano el bruna faruno estas pli riĉa je kemiaj elementoj (B-[[vitamino]]).

Specialaj panoj:
* Diabeta pano (el faruno de tritiko kaj [[sojo]])
* Graham-pano por digestaj perturboj (riĉa je [[brano]])

== Panfarado ==
=== Ingrediencoj ===
La ĉefa [[ingredienco]] de pano estas la [[faruno]] de iu [[greno]] (kutime de iu [[poacoj|poaco]]).

Ne ĉiuj grenoj, tamen, taŭgas por panfarado. Krom kelkaj apartaj tipoj de pano, necesas sufiĉa procento de [[gluteno]], enkaptonta la bobelojn produktatajn de [[gisto]]. La plej uzata greno estas [[tritiko]]; ankaŭ taŭgas [[aveno]], [[hordeo]], [[sekalo]], sed ne [[maizo]] aŭ [[rizo]], kvankam oni povas produkti iajn panojn el [[maizo]] aŭ [[rizo]]. Iufoje, oni miksas farunojn de pluraj grenoj aŭ eĉ farunon de iu greno kun faruno de malsama tipo (ekzemple de [[sojo]]).

La aspekto de tritika pano dependas forte de la [[brano|bran-enhavo]] de la faruno (bruna faruno, blanka faruno ktp), kaj iomete ankaŭ de ĝia fajneco.

{{Pluraj bildoj
 | pozicio           = center
 | direkto           = horizontala
 | kaplinio          = Panoj de malsamaj grenoj
 | kaplinio_pozicio  = center
 | kaplinio_fono     = 
 | piedlinio         = 
 | piedlinio_pozicio = 
 | piedlinio_fono =

 | dosiero1   = Rye bread.JPG
 | larĝeco1   = {{#expr: (150 * 2592 / 1944) round 0}}
 | alt1       =
 | priskribo1 = el sekalo

 | dosiero2   = Pane altamura.jpg
 | larĝeco2   = {{#expr: (150 * 828 / 1024) round 0}}
 | alt2       =
 | priskribo2 = el tritiko (blanka faruno)

 | dosiero3   = Pane integrale.JPG
 | larĝeco3   = {{#expr: (150 * 3968 / 2976) round 0}}
 | alt3       =
 | priskribo3 = el tritiko (bruna faruno)

 | dosiero4   = Various_grains.jpg
 | larĝeco4   = {{#expr: (150 * 2700 / 1825) round 0}}
 | alt4       =
 | priskribo4 = el hordeo / aveno

 | dosiero5  = Mischbrot aus Mecklenburg-Vorpommern-2021-02-08.jpg
 | larĝeco5   = {{#expr: (150 * 1197 / 1600) round 0}}
 | alt5       =
 | priskribo5 = el tritiko kaj sekalo, kun avenflokoj
}}

Oni knedas farunon kun [[akvo]]. Antaŭ la bakado, la pezo de la akvo estas normale de ĉirkaŭ du trionoj de la pezo de la faruno; post la bakado, ĝia pezo malgrandiĝas kaj, en multaj landoj, ne devas superi laŭleĝajn limojn. Ankaŭ la akvokvalito efikas sur la gusto de la pano.

[[Dosiero:Compressed_fresh_yeast_-_1.jpg|eta|dekstre|200px|Gisto ordinara]]

Nur faruno kaj akvo estas nepre devigaj ingrediencoj. Pluaj kutimaj ingrediencoj estas [[gisto]] kaj [[salo]]. Pano sengista estas manĝebla (kaj uzata en religiaj okazoj aŭ en kelkaj regionoj de la mondo), sed ĝenerale ĝi estas nekutima. Pano sensala estas tradicia en malmultaj lokoj (ekzemple en [[Florenco]]) kaj estas bezonata dum kelkaj malsanoj, sed ankaŭ ĝi ne estas kutima.

[[Dosiero:Pain_depices_p1050128.jpg|eta|maldekstre|200px|Franca dolĉa pano (''pain d'épices'')]]

Krom tiuj kvar normalaj ingrediencoj, iufoje oni aldonas pluajn ingrediencojn; la plej oftaj estas [[graso]]j ([[butero]], [[ŝmalco]], [[oleo]]), [[lakto]] aŭ [[laktopulvoro]], [[semo]]j de [[sezamo]] aŭ [[sunfloro]]. En kelkaj okazoj oni aldonas [[ovo]]jn, [[terpomo]]jn, [[olivo]]jn, [[juglando]]jn, [[spico]]jn ktp.

Estas ankaŭ dolĉaj panoj, al kiuj oni aldonas [[sukero]]n, [[sekvinbero]]jn, [[ĉokolado]]n, [[mielo]]n ktp. En kelkaj okazoj, oni nomas &quot;pano&quot; kukojn, kiuj nur parte similas al pano.

Kemie artefaritajn aldonaĵojn plurfoje enhavas la faruno: ekzemple la [[askorbata acido]]. Pluaj kemiaj ingrediencoj estas iufoje aldonataj dum la knedado. La permesataj aldonaĵoj dependas de la loka leĝaro.

=== Paŝoj ===
[[Dosiero:A Seaman of Fort Worth prepares dinner rolls in the Bake Shop.jpg|eta|[[Bakisto]] knedanta.]]
[[Dosiero:Panproduktado.jpg|eta|300px|Etapoj de panproduktado el tritikokultivado en [[azuleĥo]] de hispana panvendejo.]]
==== Konvena, permana metodo ====
* Antaŭpreparo de la aldonaĵoj
* Knedado en knedotrogo
* Maturigo
* Bakado

==== Industria metodo ====
* Antaŭpreparo de la aldonaĵoj
* Knedado
* Maturigo
* Bakado
* Malvarmigo kaj rezervado
* Vendado loke aŭ transportado al vendejoj

==== Per hejma panpretigilo ====
* Antaŭpreparo de la aldonaĵoj
* La funkcianta maŝino aŭtomate faras la paŝojn de la knedado ĝis la bakado

== Historio de la pano ==
[[Dosiero:Ramses_III_bakery.jpg|eta|maldekstre|200px|Panfarado ĉe la tombo de [[Ramseso la 3-a]]]]
[[Dosiero:7-alimenti, pane, Taccuino Sanitatis, Casanatense 4182.jpg|eta|250px|''Panfarejo'', el gvidilo ''tacuina sanitatis'' el Norda Italio, komence de la 15a jarcento]]
[[Neolitiko|Neolitikaj]] homoj jam eklernis kuiri panon antaŭ pluraj miloj da jaroj&lt;ref&gt;BBC News - [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/472505.stm Oldest bread in Britain] {{en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Direzione Regionale Beni Culturali... Marche - [http://marche.beniculturali.it/index.php?it/184/lalimentazione-nel-neolitico L'alimentazione nel Neolitico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140819084209/http://marche.beniculturali.it/index.php?it%2F184%2Flalimentazione-nel-neolitico |date=2014-08-19 }} {{it}}&lt;/ref&gt;. Ja pano estas unu el la plej malnovaj pretigitaj manĝaĵoj. Indico de 30 000 jaroj antaŭe en Eŭropo rivelis [[amelo]]-restaĵon sur ŝtonoj utiligitaj por martelado de plantoj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.physorg.com/news/2010-10-prehistoric-ate-flatbread-years.html|titolo=Prehistoric man ate flatbread 30,000 years ago: study|alirdato=19-a de oktobro 2010|dato=19-a de oktobro 2010|verko=Physorg.com|eldoninto=AFP}}&lt;/ref&gt; Estas eble, ke dum tiu tempo, amel-ekstrakto de la radikoj de plantoj, kiel ekzemple [[tifao]]j kaj [[filiko]]j, estis disvastigita sur plata roko, metita super fajro kaj kuirita en primitivan formon de platpano. Ĉirkaŭ 10 000 a.K., kun la krepusko de la Neolitika epoko kaj la disvastiĝo de [[agrikulturo]], grajnoj iĝis la ĉefa ingredienco por la farado de pano. Gistosporoj estas ĉieaj, inkluzive de la surfaco de cerealgrajnoj, tiel ke ĉiu pasto, kiu ripozis, iĝos nature fermentinta.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=On food and cooking|url=https://archive.org/details/onfoodcookingsci0000mcge_t6b1|familia nomo=McGee|persona nomo=Harold|jaro=2004|eldoninto=[[Scribner]]|ISBN=0-684-80001-2|paĝo=[https://archive.org/details/onfoodcookingsci0000mcge_t6b1/page/517 517]}}&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Pompei_pane.jpg|eta|maldekstre|180px|Karbigita romia pano, trovita en [[Pompejo]].]]

Oni pretigis panon en la antikvaj [[Babilono]] kaj [[Egiptujo]]. La scio de la panofarado alvenis al la [[Romia Imperio]] plej verŝajne el la Orienta [[Mediteraneo]] Poste la romianoj disvastigis ĝin en multajn lokojn de la tiam konata mondo. Ekzistis multoblaj fontoj de fermentado haveblaj por frua pano. Aeraj gistoj povus esti jungitaj forlasante nekuiritan paston eksponita por aerumi por iom da tempo antaŭ kuirado. [[Plinio la Maljuna]] raportis, ke la [[Gaŭloj]] kaj [[Iberoj]] uzis la ŝaŭmon elirintan el [[biero]] por produkti &quot;pli malpezan specon de pano ol tiun de aliaj popoloj.&quot; Partoj de la praa mondo, kie oni trinkis [[vino]]n anstataŭ biero, uzis paston kunmetitan el vinbersuko kaj faruno, kiu ebligis al ĝi ekfermenti, aŭ tritikbranon trempitan en vino, kiel fonto por [[gisto]]. La plej ofta fonto de fermentado devis reteni pecon el pasto de la antaŭa tago por esti uzata kiel formo de fermentpasta startigilo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Food in History|url=https://archive.org/details/foodinhistory0000tann_x3i0|familia nomo=Tannahill|persona nomo=Reay|jaro=1973|eldoninto=Stein and Day|ISBN=0-8128-1437-1|paĝoj=[https://archive.org/details/foodinhistory0000tann_x3i0/page/68 68]–69}}&lt;/ref&gt;

Ĝis la komenco de la [[19-a jarcento]] oni faris la panon permane, poste aperis la panfabrikoj, en kiuj ĉiu paŝo estas mekanikigita. En 1961 estis evoluigita la Chorleywood panum-proceso, kiu uzis intensan mekanikan prilaboradon de pasto por rimarkinde redukti la fermentadan tempon kaj la tempon necesan por produkti panon. La proceso, kies alt-energia miksado enkalkulas la uzadon de malpli protein-enhava greno, kiu nun estas vaste uzata ĉirkaŭ la mondo en grandaj fabrikoj. Kiel rezulto, pano povas esti produktata tre rapide kaj je malaltaj kostoj al la produktanto kaj al la konsumanto. Tamen ekzistas iu kritiko pri la efiko al nutrovaloro.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120522022319/http://www.allotment.org.uk/recipes/bread-making/chorleywood-process Chorleywood Industrial Bread Making Process]. allotment.org.uk&lt;/ref&gt;

Fine de la [[20-a jarcento]] aperis la panpretigilo, aŭtomata maŝino por hejme pretigi la panon.

=== Fermentado ===
Ne estas konata, kiam gisto estis ekuzita por baki panon. La plej fruaj raportoj venis el antikva Egiptujo.&lt;ref name=&quot;Egypt&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A2791820 &quot;The History of Bread Yeast&quot;]. [[BBC]]. Konsultita la [[24an de decembro]] de 2006. {{en}}&lt;/ref&gt; Sciencistoj supozas, ke miksaĵo de faruno kaj akvo estis lasita pli longe ol kutime dum varma vetero, kaj ke la gistoj, kiuj estas en naturaj malpuraĵoj de la faruno, igis ĝin fermenti antaŭ la bakado. La rezultanta pano estis pli malpeza kaj pli bone gustis ol la kutimaj malmolaj panoj. Oni ĝenerale supozas, ke la fruaj variantoj de acidigo estis tre similaj al moderna fermentpasto.

== Tipoj de pano ==
[[Dosiero:Turkish pide bread from london.jpg|eta|250px|{{centre|Pita-pano}}]]
[[Dosiero:Pita felafel.jpg|eta|250px|{{centre|Pita-pano kun [[falaflo]]}}]]

* [[Pita]]
* [[Bastonpano]]
* [[Branpano]]
** [[Pumperniklo]]
* [[Bulko]]
* [[Naan]]
* [[Maco]]
* [[Acidpasto|Acidpasta pano]]
* [[Flanpano]]
* [[Graham-pano]]
* [[Grisino]]
* Senglutena pano, ĉefe kontraŭ [[celiakio]].

== Konsumo ==
La pankonsumado estis kreskinta laŭlonge de la jarcentoj akompane de la kreskoritmo de la [[Troloĝiĝo|tutmonda liĝantaro]]. La pano estas malmultekosta nutraĵo kiu estas relative akirebla fare de granda parto de la tutmonda liĝantarom, kvankam kiel estas supozeble, la panprezo estas tre sensiva al la prezo de la tritiko kaj de la ceteraj cerealoj. La plialtigo de la prezo komence de la [[21-a jarcento]] estis okazigita parte de la tutmonda nutrokrizo. Granda procento de la laboroj en agrikulturo kiuj generas cerealojn fakte iras al nutrado de [[brutobredado|brutoj]] kaj alia granda procento al la prilaborado de [[kromprodukto|derivaĵoj]], inter kiuj estas la faruno. Ĝenerale la pano estas facile akirebla en urbaj zonoj ĉe [[panvendejo]]j, [[superbazaro]]j (en specifaj vendareoj) kaj ĉe [[Oportuna butiko|oportunbutikoj]] kiuj estas malfermitaj multaj horojn kaj ĉiutage en preskaŭ ĉiu kvartalo de granda urbo. La vendado de pano estas reguligata en la plej parto de landoj per specifaj normoj. La tutmonda tendenco ekde la fino de la 20-a jarcento estas de iompostioma malpliigo de la pankonsumado ĉe la industriigitaj disvolvigitaj landoj kiuj tradicie estis konsumintaj ĝin.&lt;ref&gt;B.C. Curtis, eld. (2002). [https://www.fao.org/3/Y4011E/y4011e04.htm#bm04 «Wheat in the world».] [https://www.fao.org/3/Y4011E/y4011e00.htm#Contents Bread Wheat (HTML)] (en angla) 30. Konsultita la 16an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;

La averaĝa pankonsumo konstatebla en la ĉiutaga aĉetado ĉe la disvolvigitaj landoj kutime estas inter ĉirkaŭ 5 % kaj 10 % (depende de kulturaj faktoroj kaj la lokoj). La lando kun plej alta procento de pankonsumado por persono estas [[Germanio]] (proksimume 106 kilogramon/persono jare), sekvita de [[Ĉilio]] (proksimume 98 kilogramoj/persono jare).&lt;ref name=&quot;Ten&quot;&gt;Miguel Galdós. [https://web.archive.org/web/20140422132049/http://peru.grupopanera.com/pages/visor-revistas2.php?page=Rev-3 «El Consumo de Pan y las Tendencias a Nivel Mundial» (PDF).] [http://peru.grupopanera.com/pages/visor-revistas2.php?page=Rev-3 Arkivita] el la originalo la 22an de Aprilo 2014. Konsultita la 4an de Februaro 2009. p. 10.&lt;/ref&gt; Aliaj fontoj indikas, ke la landoj kiuj plej konsumas panon estas unue [[Maroko]] kaj tre poste [[Urugvajo]]; tio dependas de la kriterioj per kiuj oni faras la esploron.

=== Eŭropo ===
[[Dosiero:Knaeckebroed.jpg|eta|230px|maldekstre|[[Knäckebröd]], kutima pano en la nordo de Eŭropo.]]
En Eŭropo la pankonsumado estas tre populara kaj estis asociita komplete al la muelado de la tritiko. [[Germanio]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]] estas la ĉefaj produktantoj en la eŭropa panmerkato (kun proporcio de 60 % de la produktado), [[Francio]], [[Nederlando]] kaj [[Hispanio]] kune produktas la 20 %. Kutime oni konsumas panon el diversaj cerealoj, kaj la bakejoj iompostiome tendencas al produktiva kaj tre industria sistemo de fabrikado de pano: nome la frostigita pasto. Tiel oni trovas pli kaj pli malgrandajn fornojn en [[superbazaro]]j kaj eĉ [[Oportuna butiko|oportunbutikoj]] kiuj proponas panon preskaŭ ĵus faritan sed el frostigitaj pastoj.&lt;ref name=&quot;Europe&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20090309010447/http://www.bakersfederation.org.uk/europe.aspx «Bakers Federation Europe (Ĉefpaĝo)»] (en angla). Arkivita el la originalo la 9an de Marto 2009. Konsultita la 16an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; En la nordo de Eŭropo, en la zono de la [[Skandinavio|skandinavaj landoj]], estas tre populara sengista ebena pano nomita ''[[knäckebröd]]'' kiu konservas siajn proprecojn dum longaj periodoj. Ĉiuokaze, la konsumo de [[sekalpano]] estas pli populara en la nordo de Eŭropo ol la pano produktita el faruno de tritiko.&lt;ref name=&quot;PanUK&quot; &gt;[https://web.archive.org/web/20081230132100/http://www.bakersfederation.org.uk/resources/16novBread%20benefitseportFINAL.pdf «The role of bread in the British diet»] (en angla). Arkivita el la originalo la 30an de Decembro 2008. Konsultita la 16an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Finl&quot;&gt;Prättälä, Ritva; Ville Helasoja1 (Novembro 2000). [https://www.cambridge.org/core/journals/public-health-nutrition/article/consumption-of-rye-bread-and-white-bread-as-dimensions-of-health-lifestyles-in-finland/C9B2009E2FF70952128DB1C56D9042A1 «The consumption of rye bread and white bread as dimensions of health lifestyles in Finland» (PDF).] Public Health Nutrition (en angla) 4 (3): 813-819. doi:10.1079/PHN2000120. Konsultita la 16an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;

Ekzistas nuntempaj tendencoj por panbakado en Eŭropo, kiel ekzemple la nomita ''Bake Off Technology'' (BOT) esplorita en la eŭropaj projektoj por disvolvigo (EU-FRESH BAKE).&lt;ref&gt;[http://eu-freshbake.eu/eufreshbake/ «EU-FRESH BAKE»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210224111811/https://eu-freshbake.eu/eufreshbake/ |date=2021-02-24 }} (en angla). Konsultita la 4an de Februaro 2009.&lt;/ref&gt; La pankonsumado estis malpliiĝinta en Hispanio same kiel en aliaj eŭropaj landoj pro la kunfluo de diversaj tialoj: nome la pliigo de la aĉetpovo, kio kondukis al aliaj pli multekostaj kaj diversaj nutraĵoj, kaj la iompostioma perdo de sanigaj nutrokutimoj.&lt;ref&gt;Lamela Lopez, Francisco José. [https://web.archive.org/web/20150925091525/http://robotdecocinatop.com/el-pan-desaparece-paulatinamente-de-nuestra-dieta/ «El pan desaparece paulatinamente de nuestra dieta».] Arkivita el la originalo la 25an de Septembro 2015. Konsultita la 16an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; En 1964 en [[Hispanio]] la pankonsumado por persono kaj jaro estis de 134&amp;nbsp;kg; en la jaro 1981 ĝi estis malaltiĝinta ĝis 75&amp;nbsp;kg kaj en la jaro 1991 la konsumo estis de 59&amp;nbsp;kg; ekde tiam ĝi stabiliĝis ĉe ĉirkaŭ 58&amp;nbsp;kg. La rekomendo por konsumo de cerealoj fare de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] estas de ĉirkaŭ 91 kilogramoj por persono kaj jaro.&lt;ref&gt;Ciferoj el la sondesploro de la ''Encuesta Nacional de Nutrición y Alimentación'', baze sur la ''Encuesta de Presupuestos Familiares'' -sondesploro de familiaj buĝetoj-) (Varela y col., 1995; 1985; 1971.&lt;/ref&gt;

=== Ameriko ===
[[Dosiero:TortaFrita.jpg|250px|eta|''Tortas fritas'' (''fritita pano'') de la zono de la Rio de la Plata.]]
En Usono la pankonsumado bremsiĝis dum la dua duono de la 20-a jarcento, pro la internacia koncerno kiu ekzistas pri la eblaj malkonvenoj de la konsumado de blanka pano. En 1933 ĉirkaŭ 80 % de la pano vendita en [[Usono]] estis ofertata tranĉita. Inter la [[Latinameriko|latinamerikaj landoj]], la plej grandaj konsumantoj estas en [[Ĉilio]], [[Kostariko]] kaj [[Brazilo]], laŭ Latinamerika Studo pri Nutrado kaj Sano
(ELANS).&lt;ref&gt;Lamela Lopez, Francisco José. [https://web.archive.org/web/20150925091525/http://robotdecocinatop.com/el-pan-desaparece-paulatinamente-de-nuestra-dieta/ «El pan desaparece paulatinamente de nuestra dieta».] Arkivita el la originalo la 25an de Septembro 2015. Konsultita la 6an de Aŭgusto 2015.&lt;/ref&gt;

En kelkaj partoj de tiu mondoregiono estas tre tradicia kaj populara la produktado de pano uzante kiel cerealo [[maizo]]n en la famaj [[tortiljo]]j. En kelkaj lokoj de [[Meksiko]] oni faras per tradicia sistemo panon kun [[amaranto]]semoj tre popularan en la [[Aztekoj|azteka kulturo]]. En multaj lokoj la tradicia konsumo de tuberoj kiel la [[manioko]] aŭ la [[terpomo]] anstataŭas en la nutrado kaj en la dieto la uzadon de pano farita el cerealoj. La pano farita el tritiko estas populara en multaj landoj de Latinameriko; tamen, la panoramo estas tre diversa: kelkaj landoj havas tre altan konsumadon, kiel ĉe [[Ĉilio]], dum ĉe aliaj kiel [[Meksiko]], Venezuelo kaj Kolombio estas kompare malgranda.&lt;ref&gt;''El consumo de pan en América'' (XIV). Énfasis Alimentación. Aŭgusto 2008.&lt;/ref&gt; En [[Meksika kuirarto|Meksiko]] oni konsumas dolĉan panon, same kiel panbulkojn ''bolillo'', ''birote'' kaj la tortiljojn el faruno (ĉefe en la nordo); tiujn lastajn kutime oni faras el pasto de tritikfaruno miksita kun porkograso aŭ butero. Oni diras ĝenerale, ke la konsumo de tradicia pano estas tre supera al la konsumo de industria pano. En kelkaj lokoj de Ameriko oni faras panon el tuberoj kiel la [[manioko]] (''Manihot esculenta'') nomita ''kasabe''. En [[Centrameriko]] estas tre populara la ''pupusa'', nome tortiljo el [[maizfaruno]], el kiu oni faras ankaŭ la [[arepo]]jn en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]]. Kelkaj landoj ricevis influojn el Eŭropo kaj aligis la tritikpanon al siaj dietoj; tiu estas la ekzemplo de [[Meksiko]] per sia populara ''birote''. En kelkaj okazoj la tritikpano formas parton de tradiciaj festoj kiel ĉe la ''guaguas de pan''. Siaflanke, landoj kiel [[Venezuelo]] aligis amase al sia manĝokutimoj la panon pere de la influo de migrotajdoj devenaj el Eŭropo (ĉefe el [[Portugalio]]), kaj fakte portugaloj kutime administras la bakejojn kaj panvendejojn por ties produktado kaj komercado.

=== Azio ===
[[Dosiero:Melonpan.jpg|eta|230px|maldekstre|[[Meronpano]] estas dolĉa pano tipa en [[Japanio]].]]
La pano tiel kiel ĝi estas konata en [[Okcidento]] havas relativan malaltan proporcion de konsumo en [[Azia kuirarto|Azio]]. Spite la altan konsumon de [[cerealo]]j, oni povas aserti, ke la ĉefa uzado de [[rizo]] kaj de [[nudelo]]j faras, ke oni evitas la panon tiel kiel ĝi estas konata en Okcidento.&lt;ref name=&quot;Davidson&quot;&gt;Davidson, Alan; Helen Saberi (2006). ''The Oxford Companion to Food'' (en angla) (2a eldono). Oxford. ISBN 0192806815.&lt;/ref&gt; En [[Barata kuirarto|Barato]] oni konsumas grandan abundon de diversaj sengistaj ebenaj panoj kiuj estas proponitaj ĉu solaj ĉu ŝmiritaj el [[gio]]. Tre tipa pano en Japanio estas la {{nihongo|[[Meronpan]]o|メロンパン|''meronpan''}}, alia kun tradicio estas la [[anpan]] (あんパン) farĉita el [[Anno (dolĉaĵo)|anko]]; kvankam en Japanio la bakindustrio produktas tre ampleksan diversecon, inkludita la tipan francan panon. En Japanio estas ofte facile trovi [[rizpano]]n. En [[Vjetnama kuirarto|Vjetnamio]] estas tre populara la ''[[baguette]]'' en sandviĉo proponita en malgrandaj vendejoj nomita ''[[Bánh mì]]''; en [[vjetnama lingvo|vjetnama]] ''bánh'' signifas same &quot;panon&quot; aŭ &quot;kukon&quot; kaj tio formas parton de nombraj kuirartaj nomoj en la lando.

Tamen, ia formo okcidentigita de pano estas kutime konsumata en kelkaj lokoj de Orienta Azio, ĉefe tiu kiu estas nomata &quot;franca pano&quot;. En [[Filipina kuirarto|Filipinoj]] estas popular en kelkaj lokoj pro [[Hispana kuirarto|hispana influo]] la nomita ''[[pandesal]]'' (salpano). En [[Malajzio]] estas kutime konsumataj la ebenaj panoj ''[[naan]]'', ''puri'', ''roti kanai'', ''dosai'' kaj ''idli'' (el rizo kaj [[urdvigno]], ĉiuj el ili tre oftaj por la matenmanĝo. En [[Malajzio]] kaj [[Singapuro]] estas tre populara la ''tostada kaĝa'', same kiel la ''roti john'' (speco de slico farita el malfermita ''[[baguette]]'').

[[Dosiero:Йемен Город Эль-Мукала Площадь в Старом Городе Эль-Мукаллы Тогровля хлебом поздно вечером.JPG|eta|240px|Panvendisto en la urbo Mukalla ([[Jemeno]]).]]

=== Afriko ===
La panoj de [[Kuirarto de Afriko|Afriko]] estas produktataj ĉefe el la faruno de [[Sorghum|sorgo]] kaj de [[Milio (cerealo)|milio]].&lt;ref&gt;JRN, Taylor (2003). [http://www.afripro.org.uk/papers/Paper01Taylor.pdf «Overview: importance of sorghum in Africa» (PDF).] JRN (en angla) (Pretoria). Konsultita la 18an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; La blanka pano fabrikita el tritikfaruno estas konsiderata lukso en kelkaj zonoj, tamen ĝi povas esti trovebla en kelkaj landoj kun influo de la [[franca kulturo]] kaj de iama [[koloniismo]] ĝenerale. La prilaborado en plej parto de la afrikaj landoj estas ankoraŭ tre kosta laboro ĉar oni faras mane (tio okazas ĉefe en la [[Afriko sude de Saharo|subsahara Afriko]]).&lt;ref&gt;«Bread staple or luxury?». SPORE (en angla) (19). Januaro 1989.&lt;/ref&gt; Kiel rezulto de la alta kosto importi tritikon (fakte malfacile kaj preskaŭ maleble pro la alta kosto kaj aliaj malhelpoj) la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo|ONA]] estis organizinta programojn por uzi farunojn kiuj enhavu miksojn de cerealoj de lokaj specoj (nome komponitaj aŭ miksaj farunoj), kiel ĉe la &quot;Composite Flour Programme&quot; dezajnita en 1964 kaj plenumita en 1970. En multaj disvolvigitaj landoj la pano estis parto de la baza dieto de la urbaj zonoj, kaj tre ofte la metio de bakisto estas normala ĉiutagaĵo. En kelkaj lokoj kiel en [[Niĝerio]] la konsumo de cerealoj en la formo de pano iom anstataŭis la uzadon de la radiko de la [[kasavo]] en manĝaĵo nomita &quot;eba&quot;.

La kreskanta populareco de la pano en Afriko rezultis en la fakto ke ekde mezo de la [[20-a jarcento]] oni kreis [[kooperativo]]jn ĉefe de virinoj (kiuj fakte eltenas la ekonomiajn pezojn de la hejmo en multaj lokoj) dediĉitaj al la specifaj laboroj de la [[bakado]], tiuj klopodoj ne nur rezultis en parto de enspezoj sed ankaŭ enkondukis la panon en multaj zonoj de [[Afriko]].&lt;ref&gt;Ishrat, Husain; Rashid Faruqee (1994). [https://www.gale.com/databases/questia?a=o&amp;d=99199513 Adjustment in Africa: Lessons from Country Case Studies (PDF) (en angla).] Sudafriko: World Bank Publications. ISBN 0-8213-2787-9. Konsultita la 3an de Februaro 2009.&lt;/ref&gt; Unu de la uzataj cerealoj estas la &quot;tefo&quot; (''Eragrostis tef'') kiu ebligas la fabrikadon de pano nomita &quot;inĝera&quot;. En [[Sudafriko]] estas tre populara pano nomita ''bunny chow'' farĉita el [[kareaĵo]]. En kelkaj lokoj oni faras panojn kun miksoj de rizo kaj sekalo.&lt;ref name=&quot;HC&quot;&gt;de Vedia, Enrique; Hernán Cortés, Francisco López de Gómara, Pedro de Alvarado, Diego de Godoy (1852). [https://books.google.es/books?hl=es&amp;id=zW9UCNp1FU0C&amp;dq=%22Historiadores+primitivos+de+Indias%22&amp;printsec=frontcover&amp;source=web&amp;ots=jtr56Q_XEB&amp;sig=Ex8a5QxETwoolrGooWHFEfhKvFM&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=1&amp;ct=result#v=onepage&amp;q=%22Historiadores%20primitivos%20de%20Indias%22&amp;f=false Historiadores primitivos de Indias (PDF).] Madrid. Konsultita la 18an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; En Somalio, same kiel en la ĝenerala kuirarto de [[Orienta Afriko]] oftas ebena pano nomita &quot;laxoox&quot; aŭ &quot;lahooh&quot;.

[[Dosiero:Missa tridentina 002.jpg|maldekstre|eta|215px|La ĉefa sceno de la [[Trenta meso]] de la [[katolika eklezio]]. Oni supozas, ke en tiu momento la pano iĝas [[dio]].]]

== Religia graveco ==
Pano aperas en nombraj religiaj ceremonioj de tre diversaj [[religio]]j, por ekzemplo en la [[kristanismo|kristana religio]] ĝi estas protagonisto en la [[Komunio]] (nomita ankaŭ &quot;panfrakciigo&quot;, &quot;Vespermanĝo de la Senjoro&quot;&lt;ref&gt;Lockward, A. (2003). ''Nuevo diccionario de la Biblia'' (1a eldono). Miami: Unilit. p. 214. ISBN 8495303175.&lt;/ref&gt; ktp.) en kiu la pano estas fakte oblato de krakanta sengista pano nomita [[hostio]]. La pano estis la manĝaĵo de la [[Lasta Vespermanĝo]] kaj prie estas celebrata la [[sakramento]] de la [[Eŭkaristio]] ([[Transsubstancigo]], tio estas mirakla konverto de pano en la korpo de Kristo, dum la vino iĝas lia sango, kiel rememoro de la lasta vespermanĝo antaŭ lia mortigo, kio rezultas en la elaĉeto el la origina peko, tio estas la plenumo de la misio de la veno de Kristo Dio al la Tero). Unu de la plej konataj mirakloj farita de Jesuo laŭ la evangelioj estas la Multobligo de la panoj kaj la fiŝoj en kiu el du bazaj manĝaĵoj li estis kapabla nutri invititojn al nupto. Pano aperas ankaŭ kiel baza manĝaĵo en diversaj partoj de la [[Biblio]] same kiel en la [[Patro nia]] (''&quot;donu hodiaŭ nian ĉiutagan panon&quot;'').

En kelkaj islamaj landoj pano estas bakita por kelkaj festoj kiel [[Id al-Fitr]], kiu sekvas post [[Ramadano]]. La ''[[ĥalao]]'' (kiu signifas &quot;proponitan paston&quot;) temas pri tradicia pano de juda deveno farita el pasto riĉa en ovoj kaj butero, estas proponita vendrede nokte por la vespermanĝo de la [[Ŝabato]]. La judoj manĝas ankaŭ sengistan panon dum la juda pasko nomita [[Maco (hebrea pasto)|maco]] kaj en kelkaj lokoj de Latinameriko la &quot;hallulla&quot; (festopano). Same kiel la ''ĥalao'' ĝi estas konsumata ŝabate kaj en la judaj festoj, eksklude la [[Pesaĥo]]n. La ''Prosphora'' (en [[greka]] πρόσφορον - oferpropono) estas pano uzata en la [[liturgio]] de la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|Ortodoksa Eklezio]].

Oni famas, ke [[Sankta Antonio la Granda|Sankta Antonio Abato]] estas la patrono de la bakistoj, kvankam lia patroneco lastatempe devojiĝis al la aldomigitaj animaloj kune.&lt;ref&gt;Rossetto Kasper, Lynne; Dana Gallagher (1999). ''The Italian Country Table'' (en angla) (1a eldono). Milano: Scribner. ISBN 0684813254.&lt;/ref&gt; En [[Svedio]] oni preparas panon nomitan ''lussekatt'' kun formo de &quot;S&quot; kaj aromigita per [[safrano]], proponita dum la matenmanĝo de la tago de [[Sankta Lucia]] (13-a de Decembro). La ''fougasse'' [fuGAS] en [[Franca kuirarto|Francio]] estas proponita kiel parto de la dek tri desertoj (simbole al la dek du [[apostolo]]j kaj [[Jesuo|Kristo]]), same kiel la greka ''ĥristopsomo'' aŭ ''cureki'' (τσουρέκι) kiu havas la kristanan krucon en sia surfaco, la ''Hutzelbrot'' bavara pano de Kristnasko. En kelkaj kazoj kiel ĉe la [[Meksika kuirarto|meksika]] &quot;pano de mortinto&quot; en la celebro de la [[Tago de la mortintoj]]. Kelkaj kukoj plenumas similajn funkciojn en religiaj kaj nereligiaj celebroj tra la tuta mondo.

== En kulturo ==
[[Dosiero:MBK190925 Museum aussen Eingang3 HF ©BFriese MBK15 0420 PR.jpg|eta|dekstre|''Deutsches Brotmuseum'' en [[Ulm]].]]
La pano kaj ties medio aperas en la popola kulturo tre diversforme en la socio. La populareco de la pano estas tiom granda ke eblas trovi eĉ unutemajn [[muzeo]]jn en Eŭropo pri pano kiel la ''Deutsches Brotmuseum Ulm'' en [[Ulm]], kaj la ''Europäisches Brotmuseum'' (Eŭropa panmuzeo) en [[Ebergötzen]] ([[Germanio]]). La pano estas okcidenta manĝaĵo kiu ne estas tiom abunda en Azio.&lt;ref name=&quot;Davidson&quot; /&gt; Internacia Asocio de Bakistoj determinis, ke la pantago estu la [[16-a de Oktobro]] kio koincidas kun la [[Monda Tago de Manĝo]] (patronita de la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo|FAO]] ekde 1979).&lt;ref&gt;[http://www.world-bread-day.com/ título= www.world-bread-day.com] alirita la 3an de Februaro 2009, Arkivita en [https://web.archive.org/web/20090121054217/http://www.world-bread-day.com/] la 21an de Januaro 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.expob2b.es/es/n-/11024/16-de-octubre-dia-mundial-del-pan 16 de Octubre: Día Mundial del Pan] alirita la 2020-10-15 en retejo www.expob2b.es en hispana.&lt;/ref&gt; La pano rilatas al multaj signifoj kaj simboloj en la popola kulturo, sed ĉefe &quot;pano&quot; estas tre ofta [[sinonimo]] de la koncepto &quot;manĝo&quot;. En [[Bavario]] por ekzemplo oni nomas ''Brotzeit'' (laŭvorte &quot;tempo de pano&quot;) al la taga momento ripozi por aperitivo.

=== En la Esperanta kulturo ===
En la suda duono de [[Germanio]] ekzistas tuta vico de kafejoj, kiuj surprize havas simple la Esperantan nomon &quot;Pano&quot;. Al la gastoj ofertiĝas multaj pladoj surbaze de plej diversaj panoj. Sube bildiĝas tri impresoj pri la kafejo &quot;Pano&quot; en la historia urbocentro de [[Aschaffenburg]], kies retejo informas pri la deveno de la kafeja nomo el Esperanto,&lt;ref&gt;[http://www.pano.coop/#ueber-uns informo germana pri la Esperanta deveno de la kafeja nomo (elektu la rubrikon &quot;Wir sind pano&quot;)]&lt;/ref&gt; kaj la servistoj mem, se demandate, ankaŭ informas pri la Esperanta deveno.

&lt;gallery&gt;
La esperanta kafejo Pano en Aschaffenburg 1.jpg
La esperanta kafejo Pano en Aschaffenburg 2.jpg
La esperanta kafejo Pano en Aschaffenburg 3.jpg
&lt;/gallery&gt;

===En politiko===
Unu de la plej fruaj popolaj konceptoj rilatantaj inter pano kaj socio aperis en [[Eŭropo]] dum la epoko de la [[Romia Imperio]] laŭ la esprimo ''[[panem et circenses]]'' (laŭvorte panon kaj cirkon, kiu konsideris, ke al la popolo sufiĉos havi bazajn manĝaĵojn kaj distraĵojn por teni scian trankvilon), kio derivis al similaĵoj kiel &quot;pano kaj taŭroj&quot; (por [[taŭrludado]] en Hispanio), &quot;pano kaj futbalo&quot; ktp., same kiel ĉe aliaj [[komparo]]j. La ideo estas mildigi la sociajn konfliktojn pere de havigo de simpla kaj baza plezuro al la [[popolo|malalta popolo]] kune kun senpaga aŭ malmultekosta pano aŭ manĝaĵo. Pri [[Marie-Antoinette]] oni rakontas la legendon&lt;ref&gt;[http://www.elpais.com/articulo/ensayo/Indulto/Maria/Antonieta/elpepuculbab/20070113elpbabens_6/Tes &quot;Indulto para María Antonieta&quot;] [[El País]] - Januaro 2007.&lt;/ref&gt; ke dum la [[franca revolucio]] la popolo, senigita de faruno kaj de tritiko iris rekte al [[Versajlo]] por protesti kaj postuli aliron al pano fronte al la reĝino, kaj laŭdire tiu, al plendo ke ili ne havas panon, reagis per la frazo: “Ili manĝu kukojn” (''Qu’ils mangent de la brioche''), kio okazigis koleron de la popolo.

[[Dosiero:La conquête du pain.jpg|eta|maldekstre|''La conquête du pain'' (''La pankonkero'', titolpaĝo de la 2a eldono de la libro de Kropotkin).]]
''La pankonkero'' (en franca: ''La Conquête du Pain'') estas libro de la rusa anarkiisto [[Piotr Kropotkin]], origine verkita en franca, aperinta kiel serio de artikoloj en la anarkiistaj gazetoj ''Le Révolté'' kaj ''La Revolte'' (ambaŭ eldonitaj de Kropotkin) kaj publikigita kiel libro por la unua fojo en Parizo en 1892 kun prefaco de [[Élisée Reclus]], kiu ankaŭ sugestis la titolon. En ĝi pano estas sinonimo de eliro el malsatego, tio estas el malriĉeco.

En la epoko de [[Sovetunio]] la pano estis laŭdire ŝvelita per aero en 1963, pro la [[porciumado]] trudita de [[Nikita Ĥruŝĉov]], por ke la panbastono aspektu pli granda al la rigardo, pano kiu estis kromnomita ŝerce &quot;Ĥruŝĉov pasto&quot; (en [[rusa lingvo]]: хрущёвское тесто).

Socia fakto pri la pano estas, ke oni faris historie [[klasbatalo|socian distingilon]] laŭ la koloro de la manĝata paninterno, por ekzemplo la [[sekalpano]] (pli malhela) korespondis al la [[malalta klaso|malriĉaj klasoj]] dum tiuj de tritikfarunoj (pli blankaj) al la [[alta klaso|riĉaj klasoj]].&lt;ref name=&quot;Finl&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Goody&quot;&gt;Goody, Jack ''Cooking, cuisine, and class: A study in comparative sociology'', 1a eldono, 1982, [[Cambridge University Press]], Novjorko, en angla, ISBN = 0521286964&lt;/ref&gt; Kurioze en la dua duono de la 20-a jarcento en kelkaj disvolviĝintaj landoj okazis inversa fenomeno: oni disvastigis la tendencon, ke pano el integra tritiko aŭ kun mikso de aliaj cerealoj, kutime de pli malhela interno estas pli saniga manĝaĵo. Ironie pro ne tiom amasa produktado kaj pro ne tiom granda mendado, la prezo estas pli alta, pro kio nuntempe ofte la malhela pano estas pli uzata de mez- kaj alta klaso.

Ĉar pano estas [[simbolo]] de manĝaĵo (same kiel ties [[sinonimo]] en kelkaj kulturoj kaj lingvoj), tio rezultas en la fakto ke ekzistas movadoj kun nomoj laŭ tiu esprimo, kiel ''[[Bread for the World]]'' (''Pano por la tuta mondo''). La pano formas parton de unu de la ekonomikaj variabloj kiuj komponas la mezurilojn de la [[konsumpreza indico]] laŭ kiu en kelkaj landoj oni faras la reĝustigon de [[salajro]]j, kaj pro tio la ŝanĝo en la panprezoj estas tuj konsiderata kaj atentata fare de la diversdevenaj politikistoj.

===En belartoj===
[[dosiero:Decretum Gratiani, Bibliothèque Ceccano.jpg|eta|300px|[[Miniaturo]] pri mezepoka bankedo. La nura manĝaĵo rekonebla estas ringoformaj panoj.]]
* La serio [[Animeo|animea]] ''Ĝakitate!! Ja-pan'' (Ja-pan ĵus bakita, aŭ Knedita Ja-pan) rakontas la aventurojn de juna bakisto kiu klopodas krei 'panon kun gusto pli bona ol la [[rizo]]'. Tio estas, pantipo kiun la japana popolo akceptu kiel baza manĝaĵo.
* En la germana televidkanalo [[KI.KA]] la rolulo ''Bernd das Brot'' (&quot;Bernardo Pano&quot;) estas [[ĉefrolulo]] kiel pano kiu posedas certajn opiniojn pri la ĉirkaŭa mondo.
* La ĉilia poeto kaj [[Nobel-premio de Literaturo]] [[Pablo Neruda]] verkis &quot;Odon al pano&quot;, manĝaĵo kiu en sia naskolando estas ĉefa en la dieto, kio metis la landon en la dua loko je tutmonda nivelo en pankonsumo.
* En la hispana verko ''[[Lazarillo de Tormes]]'' aperas abundaj referencoj pri la gravo de la pano en la [[Mezepoka kuirarto|Mezepoko]] en Hispanio. Amuza epizodo temas pri la ruzaĵoj kiujn ideigas la ĉefrolula knabo por kaŝpreni sekajn panpecojn kiujn avarega pastro gardas en kofro. En aliaj similaj verkoj de [[pikareska romano]] aperas kutimo de baznobeloj kiuj malsategas, sed disigas panerojn sur sia brusto por ŝajnigi bonan ekonomian situacion.
* Miguel N. Lira, elstara poeto el [[Tlaxcala]], verkis la ''Corrido de Domingo Arenas'': &quot;Domingo la bakisto faris panon,/ dolĉan panon kaj salpanon;/ kringojn por infanoj kiuj vidis lin fari panon&quot;.
* La stereotipa bildo de tipa [[Francoj|franco]] konsistas en viro kiu portas subbrake [[bastonpano]]n (france ''baguette'').

== Interesaj faktoj ==
[[Dosiero:Panbakado.jpg|eta|maldekstre|250px|Pupa maketo de panbakejo en ekspozicio ĉe [[Elvas]], [[Portugalio]].]]
En [[novembro de 2009|novembro 2009]] Matthew Mitnitsky, la posedanto de la manĝejo &quot;Nonni's Italian Eatery&quot; en la urbo [[Concord (Nov-Hampŝiro)|Concord]] ([[Nov-Hampŝiro]], [[Usono]]) bakis la plej grandan panon en la mondo — ĝia maso estis 101 kilogramoj. La novan rekordon konfirmis reprezentantoj de la [[Guinness-libro de rekordoj]]. La rekordorompa pano estis poste donacita al la «Amika Kuirejo» de Concord por nutri la malriĉulojn malsatajn. Por rompi la rekordon, la panego devas esti pli granda versio de la normala manĝaĵo kun la samaj klasikaj ingrediencoj, kaj esti preparita en la daŭro de unu tago, kaj ankaŭ esti manĝebla.&lt;ref&gt;[http://www.eventeo.net/web/index.php/nordameriko/sportoj%20kaj%20distraĵoj/1705-plej-granda-pano-en-la-mondo-estas-usona- Plej granda pano en la mondo estas usona!]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}&lt;/ref&gt;

==Receptoj kun panbazo==
* [[Pano kun tomato]]
* [[Pansurmetaĵo]]
* [[Sandviĉo]]
* [[Tortiljo]]

== Proverboj ==
Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri pano en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Akvo kaj pano servas al sano.''}}
* {{citaĵo|''Espero panon ne donas.''}}
* {{citaĵo|''Pli bona pano sen butero, ol dolĉa kuko sen libero.''}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
[[Dosiero:Parmentier1778.jpg|eta|upright|Traktato de Parmentier.]]
* Nicolaï, ''Tractatus singularis de panis natura, usu, affectionibus, operationibus, divisionibus et varietalibus'', Dantzig, 1651
* Antoine Augustin Parmentier kaj Antoine-Baudouin Poggiale, ''Rapport inédit de Parmentier sur le pain des troupes, annoté par M. Poggiale'', Impr. de H. et C. Noblet,‎ 1856
* J.C. Fawtier, ''De la fabrication du pain dans la classe agricole et de ses rapports avec l'économie politique'', Paris, 1845
* Roland, ''Appareils de panification, pétrin mécanique, four à air chaud et à sole tournante'', Paris, 1855
* André Garnier, Pains et viennoiseries : recettes et techniques, Lucerne, Suisse, Dormonval,‎ 1992 (ISBN 2-7372-2272-9)André Garnier,
* Julia Child, Louisette Bertholle kaj Simone Beck (ill. Sidonie Coryn), ''Mastering the art of French cooking'', New York, Knopf,‎ 2001 (ISBN 978-0-375-41340-7 et 0375413405, LCCN 2009288212, rete)
* Peter Reinhart, ''Crust and crumb : master formulas for serious bread bakers'', Berkeley, Calif, Ten Speed Press,‎ 2006 (ISBN 1-58008-802-3)
* Laurel Robertson et al., ''The Laurel's kitchen bread book: a guide to whole-grain breadmaking'', New York, Random House,‎ 9 septembre 2003 (ISBN 978-0-8129-6967-2 et 0812969677, OCLC 53031878, rete)
* Jean-Philippe de Tonnac (dir.) (enk. Steven Laurence Kaplan), ''Dictionnaire universel du pain'', Paris, R. Laffont, kol. «Bouquins»,‎ [[14a de oktobro]] [[2010]], 1222 p. (ISBN 2-221-11200-8 kaj 978-2221112007)
* Michèle Barrière, «Le pain», ''Historia'',‎ novembre 2011, p.&amp;nbsp;10 (ISSN 0750-0475)
* Carson I. A. Ritchie, ''Comida y civilización'', Madrid 1986, Alianza Editorial, ISBN 84-206-0214-0.
* Francisco Javier Alonso de la Paz, ''El libro del pan y de la leche''; Madrid 1999, Editorial Ágata. ISBN 84-8238-328-0.
* Rick Curry, S.J., ''El pan de los jesuitas'', Madrid 2000, Alianza Editorial, ISBN 84-206-3873-0. (originala titolo en angla: ''The Secret of Jesuit Breadmaking'', 1995).

== Vidu ankaŭ ==
[[Dosiero:NCI flour tortillas.jpg|eta|dekstra|Tortiljoj.]]
* [[Abelpano]]
* [[Biskvito]]
* [[Bulko]]
* [[Kuko]]
* [[Panarbo]]
* [[Pansurmetaĵo]]
* [[Sandviĉo]]
* [[Sukerpano]]
* [[Tortiljo]]
* {{Q|Q28311048}}

{{Projektoj|ReVo=pan}}
{{-}}
{{Leginda|2023|4|11}}
{{ADLM|2024|03}}
{{Havenda artikolo|Pano}}
[[File:Città del pane banner.jpg|775px]]
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Panoj| ]]
[[Kategorio:Manĝaĵoj]]
[[Kategorio:Vegetara kuirarto]]</text>
      <sha1>1ttnnvg9sdqv50ycg95fdtzqcad64yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kanabo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17669</id>
    <revision>
      <id>9503150</id>
      <parentid>9447538</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5298" sha1="9nnxjh1ufbbz9ukvf5hb9unklp4mchd" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kanabo
|koloro = lightgreen
|dosiero = Cannabis sativa Koehler drawing.jpg
|dosiero larĝo = 240px
|regno = [[Plantoj]] ''Plantae''
|divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida''
|ordo = [[Rozaloj]] ''Rosales''
|familio = [[Kanabacoj]] ''Cannabaceae''
|genro = '''Kanabo''' ''Cannabis''
|specioj de subdivizio = Specioj
|subdivizio2 = [[Cannabis sativa|''Cannabis sativa'' L.]]&lt;br /&gt;
[[Cannabis indica|''Cannabis indica Lam.'']]&lt;br /&gt;
[[Cannabis ruderalis|''Cannabis ruderalis Janisch.'']]
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
[[Dosiero:Marijuana.jpg|eta|230px|Kanabfolioj de ''Cannabis sativa'']]
'''Kanabo''' (''Cannabis'') estas genro el la familio de la [[kanabacoj]], kiu kreskas en multaj diversaj [[klimato]]j.

== Uzado ==
Historie, ĝi estis ĉefe uzata por la produktado de [[fibro]]j kaj [[drogo]]j: [[mariĥuano]] kaj [[haŝiŝo]] aŭ [[farmako]]. Post ĝia malpermesado, ĝia ĉefa uzo estas por produktado de mariĥuano aŭ haŝiŝo.

''Cannabis sativa'' estas uzata precipe kiel teksaĵplanto, dum ''Cannabis indica'' kiel medicina kaj [[psiko]]stimula planto.

'''Kanaba manĝaĵo''' estas manĝaĵo preparita kun kanabo. Ekzemploj enhavas la [[spackuko]]n.

=== Kanabaj fibroj ===
Kanabaj fibroj estas uzataj por produkti [[teksaĵo]]jn (ekz. kanabtolojn), [[ŝnuro]]jn, [[papero]]n kaj ankaŭ [[varmoizolado]]n.

=== Efikoj ===
La efiko de kanabkonsumado varias multe de homo al homo kaj ankaŭ de la kvalito de la [[herbo]], sed jen ĝeneralaj:

==== Eblaj pozitivaj aŭ dezirindaj efikoj ====
* Milda [[eŭforio]], sento de ĝenerala [[bonfarto]]
* Malstreĉiĝo aŭ malpliigo de [[streso]]
* Pli bona aprezo de [[humuro]], [[muziko]], [[manĝaĵoj]] kaj [[arto]]
* Sento de konekto inter korpo kaj menso, plezura korposento
* Pliakutiĝo de la [[sensoj]]
* Kreiva aŭ filozofia pensado
* Forigado de doloroj, ekz. kapdoloro, kramfoj
* Malpliigo de [[naŭzo]]

==== Eblaj neŭtralaj efikoj ====
* Ĝenerala ŝanĝo en [[konscio]]
* Pliigita [[apetito]]
* Laco, ripozemo
* Malrapido/singardo
* Ruĝaj [[okulo]]j
* [[Buŝo|Buŝa]] sekeco
* Ĉesoj en linia memoro

==== Eblaj negativaj aŭ maldezirindaj efikoj ====
* Malfacilo je mallongdaŭra [[memoro]]
* Maltrankvileco, [[zorgoj]], [[paranojo]]
* [[Kapdoloro]]
* Kapturniĝo, [[deliro|konfuzo]]
* Fizika mallerteco

Studoj pruvas, ke ekzistas ne nur mallongdaŭraj, sed ankaŭ longdaŭraj negativaj efikoj ligitaj al konsumado de kanabo kaŭzantaj [[dependeco (medicino)|dependeco]]n, malaltiĝon de la [[intelekta kvociento]], atakojn al la [[kardiovaskula sistemo]] kaj la [[spira sistemo]]&lt;ref&gt;[http://www.drogues-dependance.fr/cannabis-effets_et_dangers.html El portalo pri sano ''Drogo-dependeco''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181017163256/http://www.drogues-dependance.fr/cannabis-effets_et_dangers.html |date=2018-10-17 }} ({{fr}})&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.pourquoidocteur.fr/Articles/Question-d-actu/7886-Cannabis-les-effets-sur-le-long-terme-desormais-connus El &quot;Kial doktoro?&quot;] ({{fr}})&lt;/ref&gt;.

=== Kanabo kiel medikamento ===
{{Ĉefartikolo|Medicina kanabo}}
Ekzistas efikoj kiuj havas [[medicino|medicinajn]] utilecon, ekzemple:
* por batali kontraŭ [[anoreksio]];
* por eviti la [[naŭzo]]n (ekzemple pro [[kemioterapio]]);
* por malpliigi [[doloro]]jn.

=== Konsumado ===
Por havi maksimuman [[koncentriteco]]n de THC ([[tetrahidrokanabinol]], ĝia ĉefa aktiva substanco) oni devas sekigi la [[planto]]n en mallumo dum kelkaj tagoj, poste oni prenas la [[floro]]jn de la [[femalo|femala]] planto. Poste oni muelas ĝin kaj povas uzi ĝin.
Ekzistas multaj manieroj por konsumi kanabon, sed ĉefe estas tri:

==== Fumado ====
Oni povas sole uzi ĝin aŭ miksi ĝin kun [[tabako]] por prepari [[kanabcigaredo]]n aŭ por fumado per [[pipo]].
Ofte estas uzataj [[akvopipo]]j aŭ [[vaporigilo]]j.

==== Buŝa konsumado ====
Oni povas [[kuirado|kuiri]] [[manĝaĵo|manĝaĵon]] kun kanabo (ekzemple la [[Spackuko]]) por pli daŭra ebriado ol fumado, kaj speciale se oni ne volas suferi je la negativaj efikoj de fumado. Oni ankaŭ povas prepari [[teo]]n de kanabo.

==== [[Ungvento]] ====

== Historio ==
La kultivado kaj prilaborado de kanabo estas ege antikva, la plej maljunaj trovaĵoj en Eŭropa aĝa pli ol 5.500 jaroj. En 2000-jara ĉina medicina teksto legeblas pri kanabo kiel sanilo kontraŭ [[reŭmatismo]] kaj [[malario]]. [[Herodoto]] skribis pri vestaĵoj el kanabaj fibroj. Meze de la 20-a jarcento [[sinteza fibro|sintezaj fibroj]] anstataŭis la kanabajn fibrojn.

== Juro ==
Fumado de kanabo estas kontraŭleĝa en plej multaj landoj. Escepto estas la leĝaro pri la nomitaj ''[[coffeeshop]]'' en [[Nederlando]]. Krome en kelkaj lokoj povas esti toleremo al konsumado aŭ tenado de malgrandaj kvantoj.

== Eksteraj ligiloj ==
[http://kontakto.tejo.org/2013/08/kanabo-cu-kulpa-au-senkulpa-kontakto.html Kanabo. Ĉu kulpa aŭ senkulpa?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064147/http://kontakto.tejo.org/2013/08/kanabo-cu-kulpa-au-senkulpa-kontakto.html |date=2019-01-29 }}, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], 2013:3{{Projektoj|ReVo=kanab}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Kanabo}}
[[Kategorio:Kanabo]]
[[Kategorio:Palearktisa flaŭro]]
[[Kategorio:Kuracplantoj]]
[[Kategorio:Kanabacoj]]</text>
      <sha1>9nnxjh1ufbbz9ukvf5hb9unklp4mchd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Granatarbo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18106</id>
    <revision>
      <id>9503197</id>
      <parentid>9107480</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2221" sha1="msesq4bupv57vgu6jxshi8s6ertkc6s" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Granatarbo
|dosiero = Pomegranate fruit.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Frukto de granatarbo
|regno = [[Planto]]j ''Plantae''
|regno2 = plantoj
|divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida''
|subklaso = [[Rozedoj (subklaso)|Rozedoj]] ''Rosidae''
|ordo = [[Mirtaloj]] ''Myrtales''
|familio = [[Litrumacoj]] ''Lythraceae''
|genro = [[Puniko]] ''Punica''
|dunomo = Punica granatum
|dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|vikispecio = Punica granatum
|komunejo = Punica granatum
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
'''Granatarbo''' aŭ '''granatujo''' (''Punica granatum'') estas falfolia fruktarbo, specio de [[puniko]] kun skarlate ruĝaj [[epigino|epiginaj]] floroj kaj fruktoj. Ĝia [[frukto]] nomiĝas [[granato]].

La granatarbon karakterizas la multaj stamenoj enflore, la manko de la duktoj de [[volatila oleo]]. Ĝia frukto estas botanike etaĝe multparta pseŭdobero. Ĝi estas jam delonge kultivata en la ĉirkaŭaĵo de la [[Mediteranea Maro]], ĝia deveno estas [[Persio]].

Ĝi estas ankaŭ [[kuracplanto]], ĉar ties tigoj, ŝeloj de la radiko fariĝas vermoforiga kuracaĵo.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Dosiero:Pomegranate.jpg|&lt;center&gt;Malfermita frukto
Dosiero:Punica.granatum(04).jpg|&lt;center&gt;Granatarbo kun fruktoj
Dosiero:Punica.granatum(01).jpg|&lt;center&gt;Granatarbo en Turkio
Dosiero:Pommegranate tree01.JPG|&lt;center&gt;kaj en Israelo
Dosiero:Flower of pomogranate in visakhapatnam.jpg|flora de pomegranate in visakhapatnam
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==
{{Portalo|Biologio}}
* [[Pierre Joseph Pelletier|Petro Jozefo Peletiero]] ([[1788]]-[[1842]]), malkovrinto de la peletierino, alkaloido ekstraktita el la ŝelo de granatarbo
* [[Kombreto]]
* [[Kopetdagaj duonarbaroj kaj arbarstepo]]
* [[Zagros-montara arbarstepo]]
* {{Q|Q138775868}}

{{Projektoj|ReVo=granat.0arbo}}

[[Kategorio:Litrumacoj]]
[[Kategorio:Arboj]]
[[Kategorio:Kuracplantoj]]
[[Kategorio:Palearktisa flaŭro]]
[[Kategorio:Plantoj de Armenio]]
[[Kategorio:Plantoj de Irano]]
[[Kategorio:Spicoj]]
[[Kategorio:Fruktoj]]</text>
      <sha1>msesq4bupv57vgu6jxshi8s6ertkc6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tony Curtis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18968</id>
    <revision>
      <id>9503079</id>
      <parentid>9395350</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>== Tradukfonto == {{Trad|hu|Tony Curtis}}</comment>
      <origin>9503079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8000" sha1="rf6h0ctec113l1szeo5h8fsfekjhozj" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro
|Nomo                = Tony Curtis
|Portreto            = Tony Curtis portrait.jpg
|Priskribo           = usona aktoro
|Grandeco de bildo   = 230
|Dato de naskiĝo    = [[3-a de junio]] [[1925]]
|Loko de naskiĝo    = [[Novjorko]], [[Usono]]
|Dato de morto       = [[29-a de septembro]] [[2010]]
|Loko de morto       = [[Losanĝeleso]]
}}
'''Tony Curtis''' [toni kurtis] (realnome: Bernard SCHWARTZ; naskiĝis la {{daton|3|junio|1925}} en [[Novjorko]], mortis la {{daton|29|septembro|2010}} en [[Losanĝeleso]]) estis [[Usono|usona]] [[aktoro]]. Liaj gepatroj devenis el [[Hungario]], ili parolis junaĝe nur hungare. Pro tio li surprenis la popularigon de Hungario en Usono per reklamfilmetoj (2004).

Li pasigis sian junaĝon en malriĉeco. Kiel junulo li aktoris en amatoraj scenejoj. Lerninte la aktoradon en la Novjorka ''Dramatic Workshop'', li ekde [[1946]] vivtenis sin kiel aktoro en [[teatro]]j kaj filmoj.

== Vivo ==
Tony Curtis (naskiĝnomo: ''Bernard Schwartz'' (Bernát Schwartz), versioj de liaj nomoj: ''Anthony Curtis, James Curtis'') ([[Bronx]], [[Novjorko]], [[3-an de junio]] [[1925]] - [[Henderson]], [[Nevado]], [[29-an de septembro]] [[2010]]), [[Hungario|hungara]] [[Judoj|judo]] por premiita duobla [[Ora globo]], holivuda ''aktora legendo'', aperinta en 130 verkoj, estas ''seksa simbolo'', produktanto, verkisto. En [[1959]] li kandidatiĝis al [[Oskaro]].

Li estis prezentita en komedioj kiel ''Two Spoons in All Juice'' filmaj serioj kaj ''Who Loves It Hot''. Lia familio transloĝiĝis el [[Hungario]] al [[Usono]].
La ''filmstelo'', konata tutmonde kiel ''Tony Curtis'', origine naskiĝis ''Bernard Schwartz'' en Novjorko la 3an de junio 1925. Lia patro estis ''Emanuel Schwartz el Mátészalka'' (Hungario), lia patrino estis ''Ilona Klein'' (Helen Schwartz) el la nuna [[Slovakio]] el ''Mikaelo'' kaj poste laŭ Tony li devenis el ''Valykó''. De ĉi tie, liaj gepatroj elmigris al Novjorko.
Kiam ''Tony'' plenumis 18 jarojn en [[1943]], li aliĝis la [[mararmeo]]n kaj tiam, post la milito, daŭrigis sian karieron kiel aktoro en ''Universal Studio'' en [[Kalifornio]], kie oni vidis multajn imagojn en sia aktora talento.

Krom filmagado, li interesiĝis pri rajdĉevaloj kaj [[skermo|skermado]]. Komence de sia kariero, li alprenis la nomon ''Tony Curtis'', kun kiu li poste eniris filmhistorion.
En [[1951]], li edziĝis al la konata aktorino [[Janet Leigh]], kiu mortis en [[2004]] ([[1951]]–[[1962]]). La geedzeco produktis du filinojn, ''Kelly kaj Jamie Lee Curtis''. Ĉi-lasta, sekvante la paŝojn de sia patro, fariĝis agnoskita aktorino. La geedzeco de Curtis finiĝis en eksgeedziĝo en [[1962]].

Lia eksgeedziĝo ne kaŭzis paŭzon en lia filmkariero. Ni vidis lin en filmoj kiel la ''Princo de Ŝtelisto aŭ la Filo de bebo Ali''. Li anstataŭigis sian aperon en kostumaj filmoj kun romantikaj filmoj. En [[1956]], en la amrakonto ''Trapezo'', li ludis junan artiston apud [[Gina Lollobrigida]] kaj [[Burt Lancaster]]. En ĝi, li altiris la atenton de kritikistoj pri sia granda aktora talento, ĉar ĝis nun nur lia aspekto estis laŭdata. Li estis pli serioze defiita pro sia rolo kiel lerta ĵurnalisto en ''La dolĉa odoro de sukceso'', en kiu ni ankaŭ estis viditaj kiel partnero de ''Burt Lancaster''. Ni povas spuri lian prezentadon por Oskaro en ''The Handcuffed'', en kiu ili ludis malliberulojn fuĝantajn kun ''Sydney Poitier''. En [[1959]], kiel partnero de [[Marilyn Monroe]] kaj [[Jack Lemmon]], ŝi ludis ĉarman saksofoniston en la mondsukcesa filmo ''Who Loves Hot''. Li estis festita kiel monda stelo post la [[premiero]] de la [[filmo]].

Pro sia ''granda humuro'', li ĉefrolis ĉefe en [[komedio]]j, sed li ankaŭ elstaris en la pli serioza ''Spartacus'', pruvante, ke li kapablas multe pli kaj tiel estis kiel ''seria murdisto en la filmo The Strangler en Boston''. En la [[ora epoko]] de televido en la fruaj [[1970]]-aj jaroj, [[Roger Moore]] ĉefrolis en la serio ''The Persuaders'', tre sukcesa usona komercisto, kiu ankaŭ ne timis okupiĝi pri luktoj. La serio kuris en Hungario kun la titolo de ''Du kuleroj en ĉiu suko''. Ni vidis lin nur en kelkaj filmoj en la lastaj jaroj. Li ankaŭ aperis en ''Tia Skatolo kaj Sango-Premio 2. The Big Bang'', kaj ankaŭ en televidserioj kiel ''Lois kaj Clark'': Plej novaj ''Aventuroj de Superman'' aŭ CSI: La detektivoj de krimejo''. En ĉi-lasta li formis sin en mallonga sceno.
La ''Hollywood-gazetaro'' daŭre kritikis lin pri liaj privata kaj virinaĉaj aferoj  eĉ post la eksedziĝo de Tony Curtis. Li estis konata kiel granda flirtemulo. Preskaŭ po 10 jarojn estis li vidata kun nova edzino sur la ĉefaj paĝoj de gazetoj: ''Christine Kaufmann'' ([[1963]]–[[1967]]), ''Leslie Allen'' ([[1968]]–[[1981]]), ''Lisa Deutsch'' ([[1993]]–[[1994]]), ''Andrea Savio'' ([[1984]]–[[1992]]), kaj ''Jill Vandenberg'' ([[1998]]–). Curtis kredis, ke la sekreto de longviveco troviĝas en junaj virinoj. Estis 45-jaraĝa diferenco inter lia lasta edzino kaj li.
Li havis ses infanojn, inkluzive de [[Jamie Lee Curtis]] ([[1958]]), ''Allegra Curtis'' ([[1966]]) kaj [[Kelly Curtis]] ([[1956]]). La filo Nikolao mortis pro superdozo de heroino la [[2an de julio]] [[1994]].

== Familio ==

=== Gepatroj ===
* Schwartz Manó (Emanuel Schwartz) ([[1901]]–[[1958]])
* Klein Ilona (Helen Schwartz) ([[1904]]–[[1974]])

=== Fratoj ===
* Julius Schwartz (1929–1938)&lt;ref&gt;Kamiono mortigis lin.&lt;/ref&gt;
* Robert Schwartz (1940–1992)

=== Edzinoj ===
* [[Janet Leigh]] (1951–1962)
* ''Christine Kaufmann'' (1963–1967)
* ''Leslie Allen'' (1968–1982)
* ''Andrea Savio'' (1984–1992)
* ''Lisa Deutsch'' (1993–1994)
* ''Jill Vandenberg'' (1998–2010)

=== Gefiloj ===
* ''Kelly Curtis'' (1956)
* [[Jamie Lee Curtis]] (1958)
* ''Alexandra Kaufmann-Curtis'' (1964)
* ''Allegra Kaufmann-Curtis'' (1966)
* ''Nicholas Curtis'' (1971–1994)&lt;ref&gt;Mortis pro superdozo de heroino la 2an de julio 1994.&lt;/ref&gt;
* ''Benjamin Curtis'' (1973)

== Listo de filmoj ==
* ''Trapeze'' (1956)
* ''Sweet Smell of Success'' (1957)
* ''The Defiant Ones'' (1958)
* ''[[Some Like It Hot]]'' (1959)
* ''Spartacus'' (1960)
* ''Taras Bulba'' (1961)
* ''[[Don't make waves]]'' (1967)
* ''Rosemary's Baby'' (1968 – nur voĉo)
* ''The Boston Strangler'' (1968)
* ''Insignificance'' (1985)
* ''The Celluloid Closet'' (dokumenta filmo, 1995)
* ''Play It To the Bone'' (1999)

== Memorigiloj ==
* Lia tombo en [[Las Vegas]] → Tombejo Memorial-parko.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* International Dictionary of Films and Filmmakers - Actors and Actresses, Fourth Edition, 2000
* Pál Bokor: A siker titka a sztár - A Hollywood-galaxis állócsillagai, Atlantic Press, 2009 - hungare.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Holivudo]]
* [[Hungaroj]]

== Tradukfonto ==
{{Trad|hu|Tony Curtis}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.oralhistoryproject.com/TonyCurtis1.html Angla biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140425172441/http://www.oralhistoryproject.com/TonyCurtis1.html |date=2014-04-25 }} el retejo de ''California Center for Military History''.
* [http://www.prisma-online.de/tv/person.html?pid=tony_curtis Germana biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050309201628/http://www.prisma-online.de/tv/person.html?pid=tony_curtis |date=2005-03-09 }} el retejo de la revuo ''Prisma''.
* [http://www.todocine.com/bio/00017608.htm Hispana biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050206114908/http://todocine.com/bio/00017608.htm |date=2005-02-06 }} el kina retejo ''TodoCine''.
* [http://www.imdb.com/name/nm0000348/ Angla biografio kaj filmaro] el ''Internet Movie Database''.
* [http://www.tonycurtis.com/ Personala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130311054725/http://tonycurtis.com/ |date=2013-03-11 }} lia virtuala artgalerio (angle).

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Curtis, Tony}}
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1925]]
[[Kategorio:Mortintoj en 2010]]</text>
      <sha1>rf6h0ctec113l1szeo5h8fsfekjhozj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503080</id>
      <parentid>9503079</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>troa * [[Hungaroj]]</comment>
      <origin>9503080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7985" sha1="aykbaku5di6ayctf0l9rzlb2gufvy1s" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro
|Nomo                = Tony Curtis
|Portreto            = Tony Curtis portrait.jpg
|Priskribo           = usona aktoro
|Grandeco de bildo   = 230
|Dato de naskiĝo    = [[3-a de junio]] [[1925]]
|Loko de naskiĝo    = [[Novjorko]], [[Usono]]
|Dato de morto       = [[29-a de septembro]] [[2010]]
|Loko de morto       = [[Losanĝeleso]]
}}
'''Tony Curtis''' [toni kurtis] (realnome: Bernard SCHWARTZ; naskiĝis la {{daton|3|junio|1925}} en [[Novjorko]], mortis la {{daton|29|septembro|2010}} en [[Losanĝeleso]]) estis [[Usono|usona]] [[aktoro]]. Liaj gepatroj devenis el [[Hungario]], ili parolis junaĝe nur hungare. Pro tio li surprenis la popularigon de Hungario en Usono per reklamfilmetoj (2004).

Li pasigis sian junaĝon en malriĉeco. Kiel junulo li aktoris en amatoraj scenejoj. Lerninte la aktoradon en la Novjorka ''Dramatic Workshop'', li ekde [[1946]] vivtenis sin kiel aktoro en [[teatro]]j kaj filmoj.

== Vivo ==
Tony Curtis (naskiĝnomo: ''Bernard Schwartz'' (Bernát Schwartz), versioj de liaj nomoj: ''Anthony Curtis, James Curtis'') ([[Bronx]], [[Novjorko]], [[3-an de junio]] [[1925]] - [[Henderson]], [[Nevado]], [[29-an de septembro]] [[2010]]), [[Hungario|hungara]] [[Judoj|judo]] por premiita duobla [[Ora globo]], holivuda ''aktora legendo'', aperinta en 130 verkoj, estas ''seksa simbolo'', produktanto, verkisto. En [[1959]] li kandidatiĝis al [[Oskaro]].

Li estis prezentita en komedioj kiel ''Two Spoons in All Juice'' filmaj serioj kaj ''Who Loves It Hot''. Lia familio transloĝiĝis el [[Hungario]] al [[Usono]].
La ''filmstelo'', konata tutmonde kiel ''Tony Curtis'', origine naskiĝis ''Bernard Schwartz'' en Novjorko la 3an de junio 1925. Lia patro estis ''Emanuel Schwartz el Mátészalka'' (Hungario), lia patrino estis ''Ilona Klein'' (Helen Schwartz) el la nuna [[Slovakio]] el ''Mikaelo'' kaj poste laŭ Tony li devenis el ''Valykó''. De ĉi tie, liaj gepatroj elmigris al Novjorko.
Kiam ''Tony'' plenumis 18 jarojn en [[1943]], li aliĝis la [[mararmeo]]n kaj tiam, post la milito, daŭrigis sian karieron kiel aktoro en ''Universal Studio'' en [[Kalifornio]], kie oni vidis multajn imagojn en sia aktora talento.

Krom filmagado, li interesiĝis pri rajdĉevaloj kaj [[skermo|skermado]]. Komence de sia kariero, li alprenis la nomon ''Tony Curtis'', kun kiu li poste eniris filmhistorion.
En [[1951]], li edziĝis al la konata aktorino [[Janet Leigh]], kiu mortis en [[2004]] ([[1951]]–[[1962]]). La geedzeco produktis du filinojn, ''Kelly kaj Jamie Lee Curtis''. Ĉi-lasta, sekvante la paŝojn de sia patro, fariĝis agnoskita aktorino. La geedzeco de Curtis finiĝis en eksgeedziĝo en [[1962]].

Lia eksgeedziĝo ne kaŭzis paŭzon en lia filmkariero. Ni vidis lin en filmoj kiel la ''Princo de Ŝtelisto aŭ la Filo de bebo Ali''. Li anstataŭigis sian aperon en kostumaj filmoj kun romantikaj filmoj. En [[1956]], en la amrakonto ''Trapezo'', li ludis junan artiston apud [[Gina Lollobrigida]] kaj [[Burt Lancaster]]. En ĝi, li altiris la atenton de kritikistoj pri sia granda aktora talento, ĉar ĝis nun nur lia aspekto estis laŭdata. Li estis pli serioze defiita pro sia rolo kiel lerta ĵurnalisto en ''La dolĉa odoro de sukceso'', en kiu ni ankaŭ estis viditaj kiel partnero de ''Burt Lancaster''. Ni povas spuri lian prezentadon por Oskaro en ''The Handcuffed'', en kiu ili ludis malliberulojn fuĝantajn kun ''Sydney Poitier''. En [[1959]], kiel partnero de [[Marilyn Monroe]] kaj [[Jack Lemmon]], ŝi ludis ĉarman saksofoniston en la mondsukcesa filmo ''Who Loves Hot''. Li estis festita kiel monda stelo post la [[premiero]] de la [[filmo]].

Pro sia ''granda humuro'', li ĉefrolis ĉefe en [[komedio]]j, sed li ankaŭ elstaris en la pli serioza ''Spartacus'', pruvante, ke li kapablas multe pli kaj tiel estis kiel ''seria murdisto en la filmo The Strangler en Boston''. En la [[ora epoko]] de televido en la fruaj [[1970]]-aj jaroj, [[Roger Moore]] ĉefrolis en la serio ''The Persuaders'', tre sukcesa usona komercisto, kiu ankaŭ ne timis okupiĝi pri luktoj. La serio kuris en Hungario kun la titolo de ''Du kuleroj en ĉiu suko''. Ni vidis lin nur en kelkaj filmoj en la lastaj jaroj. Li ankaŭ aperis en ''Tia Skatolo kaj Sango-Premio 2. The Big Bang'', kaj ankaŭ en televidserioj kiel ''Lois kaj Clark'': Plej novaj ''Aventuroj de Superman'' aŭ CSI: La detektivoj de krimejo''. En ĉi-lasta li formis sin en mallonga sceno.
La ''Hollywood-gazetaro'' daŭre kritikis lin pri liaj privata kaj virinaĉaj aferoj  eĉ post la eksedziĝo de Tony Curtis. Li estis konata kiel granda flirtemulo. Preskaŭ po 10 jarojn estis li vidata kun nova edzino sur la ĉefaj paĝoj de gazetoj: ''Christine Kaufmann'' ([[1963]]–[[1967]]), ''Leslie Allen'' ([[1968]]–[[1981]]), ''Lisa Deutsch'' ([[1993]]–[[1994]]), ''Andrea Savio'' ([[1984]]–[[1992]]), kaj ''Jill Vandenberg'' ([[1998]]–). Curtis kredis, ke la sekreto de longviveco troviĝas en junaj virinoj. Estis 45-jaraĝa diferenco inter lia lasta edzino kaj li.
Li havis ses infanojn, inkluzive de [[Jamie Lee Curtis]] ([[1958]]), ''Allegra Curtis'' ([[1966]]) kaj [[Kelly Curtis]] ([[1956]]). La filo Nikolao mortis pro superdozo de heroino la [[2an de julio]] [[1994]].

== Familio ==

=== Gepatroj ===
* Schwartz Manó (Emanuel Schwartz) ([[1901]]–[[1958]])
* Klein Ilona (Helen Schwartz) ([[1904]]–[[1974]])

=== Fratoj ===
* Julius Schwartz (1929–1938)&lt;ref&gt;Kamiono mortigis lin.&lt;/ref&gt;
* Robert Schwartz (1940–1992)

=== Edzinoj ===
* [[Janet Leigh]] (1951–1962)
* ''Christine Kaufmann'' (1963–1967)
* ''Leslie Allen'' (1968–1982)
* ''Andrea Savio'' (1984–1992)
* ''Lisa Deutsch'' (1993–1994)
* ''Jill Vandenberg'' (1998–2010)

=== Gefiloj ===
* ''Kelly Curtis'' (1956)
* [[Jamie Lee Curtis]] (1958)
* ''Alexandra Kaufmann-Curtis'' (1964)
* ''Allegra Kaufmann-Curtis'' (1966)
* ''Nicholas Curtis'' (1971–1994)&lt;ref&gt;Mortis pro superdozo de heroino la 2an de julio 1994.&lt;/ref&gt;
* ''Benjamin Curtis'' (1973)

== Listo de filmoj ==
* ''Trapeze'' (1956)
* ''Sweet Smell of Success'' (1957)
* ''The Defiant Ones'' (1958)
* ''[[Some Like It Hot]]'' (1959)
* ''Spartacus'' (1960)
* ''Taras Bulba'' (1961)
* ''[[Don't make waves]]'' (1967)
* ''Rosemary's Baby'' (1968 – nur voĉo)
* ''The Boston Strangler'' (1968)
* ''Insignificance'' (1985)
* ''The Celluloid Closet'' (dokumenta filmo, 1995)
* ''Play It To the Bone'' (1999)

== Memorigiloj ==
* Lia tombo en [[Las Vegas]] → Tombejo Memorial-parko.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* International Dictionary of Films and Filmmakers - Actors and Actresses, Fourth Edition, 2000
* Pál Bokor: A siker titka a sztár - A Hollywood-galaxis állócsillagai, Atlantic Press, 2009 - hungare.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Holivudo]]

== Tradukfonto ==
{{Trad|hu|Tony Curtis}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.oralhistoryproject.com/TonyCurtis1.html Angla biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140425172441/http://www.oralhistoryproject.com/TonyCurtis1.html |date=2014-04-25 }} el retejo de ''California Center for Military History''.
* [http://www.prisma-online.de/tv/person.html?pid=tony_curtis Germana biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050309201628/http://www.prisma-online.de/tv/person.html?pid=tony_curtis |date=2005-03-09 }} el retejo de la revuo ''Prisma''.
* [http://www.todocine.com/bio/00017608.htm Hispana biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050206114908/http://todocine.com/bio/00017608.htm |date=2005-02-06 }} el kina retejo ''TodoCine''.
* [http://www.imdb.com/name/nm0000348/ Angla biografio kaj filmaro] el ''Internet Movie Database''.
* [http://www.tonycurtis.com/ Personala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130311054725/http://tonycurtis.com/ |date=2013-03-11 }} lia virtuala artgalerio (angle).

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Curtis, Tony}}
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1925]]
[[Kategorio:Mortintoj en 2010]]</text>
      <sha1>aykbaku5di6ayctf0l9rzlb2gufvy1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ŝablono:ĈefPaĝoMondAktualaĵo</title>
    <ns>10</ns>
    <id>20057</id>
    <revision>
      <id>9503308</id>
      <parentid>9502777</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tageventoj */</comment>
      <origin>9503308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="ls6ru921j4ke1273hq7b83ruq8ovei5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
== Instrukcioj==
Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn:
# Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la &quot;kaj pli...&quot;-parton).
# Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko.
# Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon.
==Tageventoj==
&lt;/noinclude&gt;

{| style=&quot;font-family:sans-serif;&quot;
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;&quot; |
&lt;div style=&quot;float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;&quot;&gt;

&lt;!--
Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu &quot;90px&quot; larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato:
&lt;div style=&quot;border: none;&quot;&gt;[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]&lt;/div&gt;&lt;small&gt;Eta priskribo&lt;/small&gt;

Forigu la malnovan bildon.
Bildo komenciĝas malsupre:
--&gt;
&lt;div style=&quot;border: none;&quot;&gt;
[[Dosiero:04.01.2023 - Presidente da República (52651122880) (cropped).jpg|90ra]]&lt;/div&gt;{{centre|&lt;small&gt;[[Lula da Silva]] denove [[Prezidanto de Brazilo]]&lt;/small&gt;}}
&lt;!-- Fino de la bildo. --&gt;
&lt;/div&gt;
;{{dato|28|10|2026}}
* {{flago|Israelo}} Sekve de baloto, la bloko de [[Benjamin Netanjahu|Netanjahu]] venkis, sed ne atingas plimulton. Aliflanke la du arabaj partioj gajnis senprecedencajn atingojn, kaj decidos la venontan registaron.
* {{flago|Hispanio}} Fervoja akcidento de du rapidtrajnoj ĉe [[Urda]], [[Hispanio]], rezultis en 69 mortoj kaj multaj vunditoj.
;{{dato|27|10|2026}}
* {{flago|Brazilo}}{{flago|Usono}} Post lia malvenko en la elektoj, [[Flávio Bolsonaro]] kaj lia familio forfuĝis la landon kaj petas {{N|politika azilo}} en Usono.
;{{dato|26|10|2026}}
* {{flago|Jordanio}}{{flago|Sirio}} [[Jordanio]] ĉasaviadile atakas sudan [[Sirio]]n post terorista amaspafado en kristana preĝejo en [[Karako (gubernio)|Keraka gubernio]] (vidu [[d:Q141820731]]).
;{{dato|25|10|2026}}
* {{flago|Brazilo}} En ĝenerala balotado la nuna prezidento de [[Brazilo]] nome [[Luiz Inácio Lula da Silva]] venkis super [[Flávio Bolsonaro]], filo de iama prezidento.
* {{flago|Serbio}} En ĝenerala balotado en [[Serbio]] venkis la Ligo de Studentoj super la ĵusa prezidento [[Aleksandar Vučić]].
;{{dato|18|10|2026}}
* {{flago|Francio}} Tumultoj en [[Francio]] rezultas en gravaj damaĝoj kaj 2 000 arestitoj. Okazis protestoj de junuloj ankaŭ en [[Italio]], [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Grekio]] kaj [[Albanio]] pro diversaj tialoj.

&lt;!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --&gt;

|}
&lt;noinclude&gt;
[[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ls6ru921j4ke1273hq7b83ruq8ovei5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503539</id>
      <parentid>9503308</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="qo2odl8b8z3360mmbm3q4lz04zgoi64" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
== Instrukcioj==
Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn:
# Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la &quot;kaj pli...&quot;-parton).
# Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko.
# Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon.
==Tageventoj==
&lt;/noinclude&gt;

{| style=&quot;font-family:sans-serif;&quot;
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;&quot; |
&lt;div style=&quot;float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;&quot;&gt;

&lt;!--
Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu &quot;90px&quot; larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato:
&lt;div style=&quot;border: none;&quot;&gt;[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]&lt;/div&gt;&lt;small&gt;Eta priskribo&lt;/small&gt;

Forigu la malnovan bildon.
Bildo komenciĝas malsupre:
--&gt;
&lt;div style=&quot;border: none;&quot;&gt;
[[Dosiero:04.01.2023 - Presidente da República (52651122880) (cropped).jpg|90ra]]&lt;/div&gt;{{centre|&lt;small&gt;[[Lula da Silva]] denove [[Prezidanto de Brazilo]]&lt;/small&gt;}}
&lt;!-- Fino de la bildo. --&gt;
&lt;/div&gt;
;{{dato|28|10|2026}}
* {{flago|Israelo}} Sekve de baloto, la bloko de [[Benjamin Netanjahu|Netanjahu]] venkis, sed ne atingas plimulton. Aliflanke la du arabaj partioj gajnis senprecedencajn atingojn, kaj decidos la venontan registaron.
* {{flago|Hispanio}} Fervoja akcidento de du rapidtrajnoj ĉe [[Urda]], [[Hispanio]], rezultis en 69 mortoj kaj multaj vunditoj.
;{{dato|27|10|2026}}
* {{flago|Brazilo}}{{flago|Usono}} Post lia malvenko en la elektoj, [[Flávio Bolsonaro]] kaj lia familio forfuĝis la landon kaj petas {{N|politika azilo}} en Usono.
;{{dato|26|10|2026}}
* {{flago|Jordanio}}{{flago|Sirio}} [[Jordanio]] ĉasaviadile atakas sudan [[Sirio]]n post terorista amaspafado en kristana preĝejo en [[Karako (gubernio)|Keraka gubernio]] (vidu [[d:Q141820731]]).
;{{dato|25|10|2026}}
* {{flago|Brazilo}} En ĝenerala balotado la nuna prezidento de [[Brazilo]] nome [[Luiz Inácio Lula da Silva]] venkis super [[Flávio Bolsonaro]], filo de iama prezidento.
* {{flago|Serbio}} En ĝenerala balotado en [[Serbio]] venkis la Ligo de Studentoj super la ĵusa prezidento [[Aleksandar Vučić]].
;{{dato|18|10|2026}}
* {{flago|Francio}} Tumultoj en [[Francio]] rezultas en gravaj damaĝoj kaj 2 000 arestitoj. Okazis protestoj de junuloj ankaŭ en [[Italio]], [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Grekio]] kaj [[Albanio]] pro diversaj kialoj.

&lt;!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --&gt;

|}
&lt;noinclude&gt;
[[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qo2odl8b8z3360mmbm3q4lz04zgoi64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20107</id>
    <revision>
      <id>9503221</id>
      <parentid>9428784</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5392" sha1="cqcajba11so7tbnae67tvtckg8ol3je" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Tilio
|dosiero = Bollingen IMG 2158 ShiftN - Pod lípou.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = 
|regno = [[Planto]]j ''Plantae''
|regno2 = planto
|divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida''
|subklaso = Dilleniidae
|ordo = [[Malvaloj]] ''Malvales''
|familio = [[Malvacoj]] ''Malvaceae''
|subfamilio = ''Tilioideae''
|taksono = ''Tilia''
|taksono aŭtoritato = [[Carl von Linné|L.]], [[1753]]
|specioj de subdivizio = Specioj
|subdivizio2 = vidu tekston
|vikispecio = Tilio
|komunejo = Tilio
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
[[Dosiero:Tilia-tomentosa.JPG|eta|300ra|''[[Tilia tomentosa]]'']]
[[Dosiero:Bombus terrestris queen - Tilia cordata - Keila.jpg|eta]]
'''Tilio''' estas [[Holarktiso|holarktisa]] genro de [[malvaloj]] kaj entenas 45 speciojn. Tilio estas granda falfolia arbo (20–30 m) kun korformaj folioj kaj flavecaj floroj, kies pedunklo kunkreskis kun la flaveca braketo, kiu helpas flugporti la semojn. Tilio havas Eŭropan devenon. Por la praaj [[slavo]]j ĝi estis sankta arbo.

== Uzo ==
Kiel '''[[kuracplanto]]''' la [[brakteo]]j de tilio-semoj uzatas por kvietigi kaj dormigi. En eŭropa [[neolitiko]] tilio uzatis ofte por [[korbfarado]]. Kuracajn efikojn de tilia ŝelo kaj folioj priskribis jam la antikvaj aŭtoroj (Plinio, Vergilio, Kolumelo). La ŝelon oni uzadis kontraŭ lepro, la foliojn kontraŭ ŝvelaĵoj en buŝo kaj piedoj, la sukon kontraŭ troa elfalado de haroj. Tiliajn florojn oni en antikvaj tempoj kaj en mezepoko ne uzis.

Tilio floras mallonge, nur 12-14 tagojn. Pro granda kvanto da floroj, kiuj donas multan polenon kaj florsukon, ĝi estas grava “paŝtejo“ por abeloj. Unu tilia arbo en aĝo de 50-100 jaroj (ĝi ĝisvivas 600, ofte eĉ mil jarojn) donas 10&amp;nbsp;kg da mielo.
Plukataj estas kompletaj flavecaj floroj kun la pedunklo kaj la braketo, komence de la florado (junio-julio), kiam floras jam ĉirkaŭ duono de la infloresko. La foliojn sekigu en ombra trablovata loko.

La drogo enhavas [[eteroleo]]jn, mukajn substancojn, [[flavonoido]]jn, tilirozidon, [[saponino]]jn, [[karoteno]]n kaj vitaminon C. La drogo efikas ŝvitige, malaltigas febrojn, helpas kontraŭ gripo, nazkataro, bronkito, pneŭmonio, inflamo de renoj kaj urinveziko, ĝi kuracas inflamojn de spiraj organoj kaj intestoj. Ĝi havas ankaŭ kvietigan efikon.
Tizano: 10 g da tiliaj floroj verŝu per 200 ml da bolanta akvo kaj post kvaronhoro filtru. Trinku 2-3-foje tage. [[Dekokto]] de tiliaj floroj havas ankaŭ kosmetikajn efikojn: ĝi helpas purigi la haŭton kaj al la vizaĝo ĝi donas delikatan orkoloran nuancon. Precipe taŭga ĝi estas por homoj laborantaj en polva medio.

Karbo el tilia ligno helpas kontraŭ troacidiĝo de la digesta aparato, ĝi forigas toksajn substancojn, troajn gasojn (meteorismo) kaj helpas ĉe galaj kaj hepataj malsanoj. Pulvoro de tilia karbo estis uzata por produktado de pulvo kaj estis per ĝi ŝutataj ankaŭ vundoj kaj [[akneo]]j. Oni povas ĉiutage trinki tilian tizanon kun (aŭ sen) mielo aŭ sukero. Bona kombinaĵo estas tizano de tiliaj kaj sambukaj floroj aŭ tiliaj kaj timianaj floroj.&lt;ref&gt;Prelego de [[Stano Marček]] en la klubo La Verda Stelo en Antverpeno en oktobro 2014&lt;/ref&gt;

== Specioj ==
* ''Tilia americana'' - [[Amerika tilio]] - Orienta [[Usono]] kaj [[Kanado]]
* ''Tilia amurensis'' - Siberia tilio - De orienta [[Siberio]] ĝis [[Japanio]]
* ''Tilia caroliniana'' - Sudorienta kaj suda Usono, norda [[Meksiko]]
* ''Tilia chinensis'' - [[Ĉina tilio]] - Ĉinio
* ''Tilia chingiana'' - Gŭangŝija tilio - Suda Ĉinio
* ''Tilia cordata'' - [[Etfolia tilio]] - [[Eŭropo]], okcidenta Siberio, [[Kaŭkazo]]
* ''Tilia dasystyla'' - Kaŭkaza tilio - De [[Krimeo]] ĝis [[Irano]]
* ''Tilia endochrysea'' - Ĉinio
* ''Tilia henryana'' - Ĉinio
* ''Tilia hupehensis'' - Ĉinio
* ''Tilia insularis'' - [[Koreio]], Japanio
* ''Tilia japonica'' - [[Japana tilio]] - Orienta Ĉinio kaj Japanio
* ''Tilia mandshurica'' - Manĉura tilio - Ĉinio, Siberio, Koreio, Japanio
* ''Tilia maximowicziana'' - Japanio
* ''Tilia miqueliana'' - Ĉinio, Japanio
* ''Tilia mongolica'' - Mongola tilio - [[Mongolio]], orienta Siberio, norda Ĉinio
* ''Tilia nobilis'' - Nobla tilio - Ĉinio
* ''Tilia oliveri'' - Ĉinio
* ''Tilia paucicostata'' - Ĉinio
* ''Tilia platyphyllos'' - [[Grandfolia tilio]] - Eŭropo, kaj malmultaj lokoj en okcidenta Azio
* ''Tilia tomentosa'' - [[Arĝenta tilio]] - Okcidenta Azio, Sudorienta Eŭropo
* ''Tilia tuan'' - Ĉinio

== En beletro ==
[[beletro|Beletre]], pro la kutimo planti tiliojn en vilaĝoj kaj urboj en lokoj kie ilia ombro estas aprezata, tiu arbo iĝis familiara trajto de tradicia germana vivo, kaj temo en poemoj, ĉefe la plej fama germana &quot;[[lied]]&quot;: &quot;Der Lindenbaum&quot;, poemo de [[Wilhelm Müller]] surmuzikigita de [[Franz Schubert]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[1229 Tilio]]
* {{Q|Q22906378}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=tili}}
{{Portalo Biologio}}
* [http://r.platteau.free.fr/TradukitajPoemoj.htm#DerLindenbaum esperantigo de tiu ĉi]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Kuracplantoj]]
[[Kategorio:Arboj]]
[[Kategorio:Tilioideoj]]
[[Kategorio:Nearktisa flaŭro]]
[[Kategorio:Palearktisa flaŭro]]
[[Kategorio:Holarktisa flaŭro]]</text>
      <sha1>cqcajba11so7tbnae67tvtckg8ol3je</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurt Gödel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20459</id>
    <revision>
      <id>9503357</id>
      <parentid>9337813</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergio</username>
        <id>46486</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */ numeraro</comment>
      <origin>9503357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1610" sha1="defre0uabop0llyzqulv1h7bwyfjp9e" xml:space="preserve">{{Informkesto sciencisto
| dosiero = 1925 kurt gödel.png
}}
'''Kurt GÖDEL''' {{prononco|g''e''dl}}, en [[esperanto]] '''Godelo'''
(naskiĝis la [[28-a de aprilo|28-an de aprilo]] [[1906]]
en [[Brno]] ([[Aŭstrio-Hungario]], hodiaŭ [[Ĉeĥio]]),
mortis la [[14-a de januaro|14-an de januaro]] [[1978]]
en [[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]] en [[Usono]])
estis [[Ĉeĥio]]-devena [[germana lingvo|germanparolanta]] [[matematiko|matematikisto]]-[[logiko|logikisto]], laborinta en [[Aŭstrio]] kaj [[Usono]].

Li estis ano de la [[Viena rondo]] kaj estas konsiderata elstara logikisto; interalie li pruvis jenajn [[teoremo]]jn:
* [[teoremo de Gödel pri kompleteco]]
* [[teoremoj de Gödel pri nekompleteco]]
* nekontraŭdireco de la [[elekta aksiomo]] kaj la [[kontinuumo-hipotezo]] al ceteraj [[aksiomo]]j de la [[aro-teorio]]
Memore al li, [[UNESKO]] deklaris la tagon de lia morto kiel Mondan Logikan Tagon ([[d:Q104850441]]).

== Vidu ankaŭ ==
* [[3366 Gödel]]
* [[Komputa logiko]]
* [[Godela numeraro]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://blahma.livejournal.com/9454.html esperantlingva taglibra enskribo pri centjariĝo de Godelo kun traduko de gazeta artikolo pri lia vivo]

{{ĝermo|biografio|matematikisto}}

{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Godel, Kurt}}
[[Kategorio:Aŭstraj matematikistoj]]
[[Kategorio:Usonaj matematikistoj]]
[[Kategorio:Usonaj logikistoj]]
[[Kategorio:Aŭstraj logikistoj]]
[[Kategorio:Aŭstraj filozofoj]]
[[Kategorio:Ontologoj]]
[[Kategorio:Platonistoj]]
[[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]]
[[Kategorio:Homoj el Brno]]
[[Kategorio:Analizaj filozofoj]]</text>
      <sha1>defre0uabop0llyzqulv1h7bwyfjp9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teoremoj pri nekompleteco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20460</id>
    <revision>
      <id>9503345</id>
      <parentid>8441128</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergio</username>
        <id>46486</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sergio movis paĝon [[Teoremoj de nekompleteco]] al [[Teoremoj pri nekompleteco]]: Pli preciza (temas pri la temo, ne pri la aŭtoro)</comment>
      <origin>8441128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="640" sha1="6r9n004sjggr6xly5ghuzswz32fge8d" xml:space="preserve">La '''teoremoj de nekompleteco''' estas du [[teoremo]]j de [[matematika logiko]] pruvitaj de [[Kurt Gödel]] en [[1930]]. Iomete simpligite, la unua teoremo asertas:

:En iu ajn [[nekontraŭdireco|nekontraŭdira]] [[formaligo]] de [[matematiko]], en kiu eblas difini la aritmetikon de la [[naturaj nombroj]], eblas konstrui [[propozicio]]n, kiun oni povas nek pruvi nek malpruvi.

La dua teoremo, kiun oni povas derivi el la unua, asertas:

:En iu ajn nekontraŭdira sistemo, en kiu eblas difini la aritmetikon de la naturaj nombroj, oni ne povas pruvi la nekontraŭdirecon de tiu sistemo mem.
{{Ĝermo}}

[[Kategorio:Matematikaj teoremoj]]</text>
      <sha1>6r9n004sjggr6xly5ghuzswz32fge8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503353</id>
      <parentid>9503345</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergio</username>
        <id>46486</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kohero</comment>
      <origin>9503353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="605" sha1="bn008n83g0oleb25b2qzr9rjxl5dg9n" xml:space="preserve">La '''teoremoj pri nekompleteco''' estas du [[teoremo]]j de [[matematika logiko]] pruvitaj de [[Kurt Gödel]] en [[1930]]. Iomete simpligite, la unua teoremo asertas:

:En iu ajn [[kohero|kohera]] [[formaligo]] de [[matematiko]], en kiu eblas difini la aritmetikon de la [[naturaj nombroj]], eblas konstrui [[propozicio]]n, kiun oni povas nek pruvi nek malpruvi.

La dua teoremo, kiun oni povas derivi el la unua, asertas:

:En iu ajn kohera sistemo, en kiu eblas difini la aritmetikon de la naturaj nombroj, oni ne povas pruvi la koheron de tiu sistemo mem.
{{Ĝermo}}

[[Kategorio:Matematikaj teoremoj]]</text>
      <sha1>bn008n83g0oleb25b2qzr9rjxl5dg9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kanada ansero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21012</id>
    <revision>
      <id>9503151</id>
      <parentid>9434699</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28394" sha1="lxyupee8gciap1bxgmh2m3i9wn7r2lc" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kanada ansero
|koloro = pink
|dosiero = Canada-Goose-Szmurlo.jpg
|dosiero2=Canada Goose near Oestrich, Germany 20150311 3.jpg
| dosiero larĝo=300px
| dosiero2 larĝo=300px
|priskribo de dosiero=[[Dosiero:Canada Geese (Branta canadensis) (W1CDR0001421 BD11).ogg|Canada Geese (Branta canadensis) (W1CDR0001421 BD11).ogg]]
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Birdo]]j ''Aves''
|ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes''
|familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae''
|genro = [[Branto]] ''Branta''
|specio = '''''B. canadensis'''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Branta canadensis''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]])
|mapo de vivoteritorioj = Branta canadensis map.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Vivejoj de la kanada ansero&lt;br /&gt;flava = somera tereno (kovejo), blua = vintra tereno
|specioj de subdivizio = [[Subspecioj]]
|subdivizio2 = * ''B. c. occidentalis'' &lt;small&gt;(Okcidenta kanada ansero)&lt;/small&gt;
* ''B. c. fulva'' &lt;small&gt;(Kanada ansero de Vankuvero)&lt;/small&gt;
* ''B. c. parvipes'' &lt;small&gt;(Malgranda kanada ansero)&lt;/small&gt;
* ''B. c. moffitti'' &lt;small&gt;(Kanada ansero de Moffitt)&lt;/small&gt;
* ''B. c. maxima'' &lt;small&gt;(Granda kanada ansero)&lt;/small&gt;
* ''B. c. interior'' &lt;small&gt;(Enlanda kanada ansero)&lt;/small&gt;
* ''B. c. canadensis'' &lt;small&gt;(Atlantika kanada ansero)&lt;/small&gt;
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
'''Kanada ansero''' (science: ''Branta canadensis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Anasedoj]]; ĝi nomiĝas &quot;ansero&quot; kvankam ĝi ne estas &quot;vera&quot; [[ansero]], nome el la grupo de la ''grizaj anseroj'', sed estas en la genro ''Branta'', nome de [[nigraj anseroj]], pro la malhela plumaro, tiukaze de kapo kaj ĉefe de kolo. Tiu specio estas indiĝena de arktaj kaj moderklimataj regionoj de [[Nordameriko]], kaj havas nigrajn kapon kaj kolon, blankajn makulojn en vizaĝo, kaj brunecgrizan korpon.

== Taksonomio kaj etimologio ==
[[Dosiero:Canada Geese Churchill 1996-08-10.jpg|eta|maldekstra|250px|Kanadaj anseroj ĉe Churchill, Manitobo, Kanado]]
La Kanada ansero estis unu el multaj specioj priskribataj de [[Carl Linnaeus]] en sia verko de la 18a jarcento nome ''[[Systema Naturae]]''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|lingvo=la}}&lt;/ref&gt; Ĝi apartenas al genro ''Branta'', nome [[genro]] de &quot;nigraj anseroj&quot;, kiu enhavas [[specio]]jn kun multe da nigra [[plumaro]], distinge el la &quot;grizaj anseroj&quot; de la genro ''[[Anser (genro)|Anser]]''. La specia epiteto ''canadensis'' estas vorto de [[novlatina]] signife &quot;el [[Kanado]]&quot;. Laŭ la ''Oxford English Dictionary'', la unua citaĵo de 'Canada Goose' (Kanada ansero) datas el 1772. La [[Eta kanada ansero]] estis iam konsiderata subspecio de la Kanada ansero. La Kanada ansero estas menciata ankaŭ kiel Kanadia ansero.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://dictionary.reference.com/browse/Canadian+goose|titolo=Canadian goose|alirdato=3a de Januaro 2011|verko=[[Dictionary.com]]|eldoninto=[[InterActiveCorp]]}}&lt;/ref&gt;

La [[Eta kanada ansero]] estis origine konsiderata sama specio aŭ subspecio de la Kanada ansero, sed en julio de 2004 la Komitato pri Klasigo kaj Nomenklaturo de la [[American Ornithologists' Union]] disigis ambaŭ en du specioj, farante la Etan kanadan anseron nova plena specio laŭ la [[scienca nomo]] de ''Branta hutchinsii''. La [[British Ornithologists' Union]] sekvis tiun indikon en junio de 2005.&lt;ref&gt;Stackhouse, Mark. ''[http://www.utahbirds.org/RecCom/NewGoose.htm The New Goose]''.&lt;/ref&gt;

La AOU dividis la multajn [[subspecio]]jn inter ambaŭ specioj. Al tiu ĉi specio estis atribuitaj la jenaj:
* Atlantika kanada ansero, ''Branta canadensis canadensis''
* Enlanda kanada ansero, ''Branta canadensis interior''
* Granda kanada ansero, ''Branta canadensis maxima''
* Kanada ansero de Moffitt, ''Branta canadensis moffitti''
* Kanada ansero de Vankuvero, ''Branta canadensis fulva''
* Okcidenta kanada ansero, ''Branta canadensis occidentalis''
* parto de &quot;komplekso Malgranda&quot;, ''Branta canadensis parvipes''

La distingoj inter ambaŭ anseroj kondukis al konfuzo kaj debato inter ornitologoj. Tio komplikiĝis pro koincido inter malgrandaj tipoj de Kanada ansero kaj pli grandaj tipoj de Eta kanada ansero. La malnova &quot;Malgranda kanada ansero&quot; estis supozata parte [[hibrido (biologio)|hibrida]] populacio, kaj la birdoj nome ''taverneri'' konsiderataj miksaĵo de ''minima'', ''occidentalis'' kaj ''parvipes''. Aldone, oni determinis, ke la [[Blankvanga ansero]] estas devena el la stirpo de la Eta kanada ansero, dum la [[Havaja ansero]] estus insula reprezentanto de la Kanada ansero.

== Aspekto ==
[[Dosiero:Canada goose.jpg|eta|maldekstra|250px|Kanada ansero]]
Ĝi grandas ĉ. 91–102&amp;nbsp;cm, nome la plej granda ansero en Eŭropo. La nigra kapo kaj longa, nigra kolo forte diferenciĝas de la blanketa al helgriza brusto, kaj bruneca trunko.

La nigraj kapo kaj kolo kun blanka &quot;mentontenilo&quot; distingas la Kanadan anseron el ĉiuj aliaj anserspecioj, kun la escepto de la [[Blankvanga ansero]], sed tiu lasta havas nigran bruston, kaj ankaŭ grizan, pli ol brunecan, korpoplumaron,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.audubon.org/bird/BoA/BOA_index.html |titolo=Audubon Society |alirdato=2012-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100707163406/http://www.audubon.org/bird/BoA/BOA_index.html |arkivdato=2010-07-07 }}&lt;/ref&gt; kaj krome la vizaĝa blanka marko ĉe tiu specio estas multe pli granda ol ĉe la Kanada ansero kaj inkludas ĉefe ankaŭ la frunton. Estas sep [[subspecio]]j de tiu birdo, de variaj grandoj kaj plumardetaloj, sed ĉiuj estas rekoneblaj kiel Kanada ansero. Kelkaj el la plej malgrandaj rasoj povas esti malfacile distingeblaj el la ĵus separata [[Eta kanada ansero]].

[[Dosiero:Branta canadensis portrait.jpg|eta|dekstra|250px|La blanka mentontenila makulo estas la plej karaktera trajto de tiu Kanada ansero]]
Tiu specio gamas el 75 al 110&amp;nbsp;cm laŭ longo kaj havas enverguron de 127 – 185&amp;nbsp;cm.&lt;ref&gt;Ogilvie &amp; Young, ''Wildfowl of the World''. New Holland Publishers (2004), ISBN 978-1-84330-328-2&lt;/ref&gt; La masklo kutime pezas 3.2 - 6.5&amp;nbsp;kg, kaj povas esti tre agresema defendante teritorion. La ino aspektas preskaŭ identa sed estas iome pli malgranda je 2.5 - 5.5&amp;nbsp;kg, ĝenerale 10% pli malgranda ol sia maskla partnero, kaj havas diferencan [[birdokanto|trumpetadon]]. Escepte granda masklo de la raso ''B. c. maxima'', la &quot;giganta Kanada ansero&quot; (kiu rare superas la 8&amp;nbsp;kg), pezis ĝis 10.9&amp;nbsp;kg kaj havis enverguron de 2.24 m. Tiu specimeno estis la plej granda natura ansero iam registrita inter ĉiuj specioj. La vivodaŭro en naturo de tiuj anseroj se survivas al plenkreskeco gamas el 10 al 24 jaroj.&lt;ref name=&quot;UMich&quot;&gt;{{cite web | last =Dewey | first =T. | first2 =H.|last2= Lutz | title =''Branta canadensis'' | publisher =[[Animal Diversity Web]] | year = 2002 | url =http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Branta_canadensis.html | accessdate = 2007-11-18 }}&lt;/ref&gt;

== Vivloko ==
[[Dosiero:Canada goose gosling - natures pics.jpg|eta|maldekstra|250px|Flava plumaro de anserido]]
Tiu [[Nearktiso|nearktisa]] [[specio]] estas ĉefe trovebla en [[Nordameriko]], kaj loĝas en [[Kanado]] kaj norda [[Usono]]. La birdo migris nature al [[Eŭropo]], kaj estas trovebla ankaŭ en orienta [[Azio]]: la duoninsulo [[Kamĉatko]], orienta [[Ĉinio]], kaj [[Japanio]].

La Kanada ansero vivas ĉe nesalaj akvoj, marĉoj, apud marbordoj.

Krom la kovada tempo, ĝi vivas komune. Dumtage ĝi vizitas herbejon kaj paŝtas tie, malofte nutroserĉas en akvo. Ĝi flugas en kojna formo aŭ en linio.

== Distribuado kaj habitato ==
[[Dosiero:CGshoreWS.ogv|frame]]

Tiu specio estas indiĝena de [[Nordameriko]]. Ĝi reproduktiĝas en [[Kanado]] kaj [[norda Usono]] en vario de habitatoj. Ties nesto estas kutime situanta en alta areo ĉe akvejoj kiaj rojoj, lagoj, lagetoj kaj foje en nestotruoj de [[Kanada kastoro|kastoro]]. Ties ovojn demetas en neprofunda truo kovrita per plantomaterialo kaj [[lanugo]]. La regiono de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]] havas tre grandan populacion de Kanada ansero.

Komence de la [[20a jarcento]], troa ĉasado, kaj [[habitatoperdo]] fine de la [[19a jarcento]] kaj komence de la 20a jarcento rezultis en grava malpliiĝo en la nombroj de tiu birdo en ties indiĝena teritorio. La subspecio de la Giganta kanada ansero estis supozata formortinta en la [[1950-aj jaroj]] ĝis, en [[1962]], malgranda aro estis malkovrita vintrante en [[Rochester (Minesoto)]], fare de Harold Hanson de la ''Illinois Natural History Survey''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Giant Canada Goose|familia nomo=Hanson|persona nomo=Harold C.|jaro=1997|eldono=2|eldoninto=Southern Illinois University Press|ISBN=978-0809319244}}&lt;/ref&gt; Per plibonigo de [[ĉasleĝaro]] kaj habitata rekreado kaj konservoprogramoj, ties populacioj rekuperiĝis en plej el ties teritorioj, kvankam kelkaj lokaj populacioj, ĉefe de la subspecio ''occidentalis'', povus esti ankoraŭ malpliiĝantaj.

Dum ĵusaj jaroj, la populacioj de Kanada ansero en kelkaj areoj kreskiĝis tiom sufiĉe ke kelkaj konsideras ilin [[plago]] (pro ties fekaĵoj, la [[bakterio]]j en ties fekaĵoj, bruo kaj luktema konduto). Tiu problemo okazas parte pro la forigo de naturaj [[predado|predantoj]] kaj abundo de sekuraj, homfaritaj akvejoj (kiaj ĉe golfejoj, publikaj parkoj kaj strandoj, kaj en urbanizaj komunumoj). Parte pro interreproduktado de diversaj migrantaj subspecioj kun la enmetita nemigranta giganta subspecio, la areo de la Kanadaj anseroj estas ofte tutjara trajto de tiaj urbaj medioj.

Male al ties normala migrorutino, grandaj aroj de Kanada ansero setlis konstante en la regionoj de la municipo Esquimalt ([[Insulo Vankuvero]]), de la [[Golfo Chesapeake]], ĉe la [[rivero James (Virginio)|rivero James]] de [[Virginio]], ĉe la Triangula areo Raleigh-Durham de Norda Karolino (Raleigh, Durham, Chapel Hill), kaj proksima Hillsborough. Kelkaj Kanadaj anseroj setlis porĉiame tiom sude kiom ĝis [[Florido]], en lokoj kiaj akvorezervejetoj en apartmentaroj ktp. Kelkaj aroj en Kanado povas eĉ elekti ne migri, eĉ dum vintro, se manĝo (kia homa forlasaĵo) estas konstante disponebla tra la tuta sezono.

=== For de Nordameriko ===
La Kanada ansero atingis [[Nordeŭropo]]n nature, kiel pruvis [[Birdoringado|ringaj rekuperoj]]. Tiuj birdoj estis almenaŭ de la subspecio ''parvipes'', kaj eble de aliaj. Kanadaj anseroj troviĝis ankaŭ nature en [[Kamĉatko]] en orienta [[Siberio]], orienta [[Ĉinio]], kaj en [[Japanio]].

La Granda kanada ansero estis enmetita ankaŭ en Eŭropo, kaj setligis populaciojn en [[Granda Britio]], [[Nederlando]], [[Belgio]], [[Germanio]] kaj [[Skandinavio]]. Duonhejmigitaj [[sovaĝiĝo|naturiĝintaj]] birdoj estas komunaj en parkoj, kaj iĝis plago en kelkaj areoj. Komence de la [[17a jarcento]], la esploristo Samuel de Champlain sendis kelkajn parojn de anseroj al Francio kiel donaco por la reĝo [[Ludoviko la 13-a]]. Tiuj anseroj estis unuafoje enmetitaj en [[Britio]] fine de la 17a jarcento kiel aldono al la kolekto de akvobirdoj de la reĝo [[Jakobo la 2-a (Anglio)|Jakobo la 2-a]] en la Parko de Sankta Jakobo.

La Kanada ansero estis enmetita kiel ĉasbirdo en [[Novzelando]] kaj ankaŭ tie ĝi iĝis problemo en kelkaj areoj, elĉerpante paŝtejojn kaj damaĝante rikoltojn. Ili estis protektitaj laŭ la ''Wildlife Act 1953'' kaj la populacio estis administrata de la servo pri fiŝkaptado kaj ĉasado de Novzelando, kiu selektis troan birdonombron. En 2011 la registaro nuligis la protektostatuson permesante iun ajn mortigi tiujn birdojn.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://beehive.govt.nz/release/canada-geese-protection-status-changed|titolo=Canada geese protection status changed|alirdato=24a de Marto 2011|dato=17a de Marto 2011|eldoninto=Beehive - New Zealand Government}}&lt;/ref&gt; Oni timas, ke farmistoj venenas la birdojn, sed tion neas la asocio de Federataj Farmistoj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|titolo=Farmers deny poison plans|alirdato=24a de Marto 2011|familia nomo=Cronshaw|persona nomo=Tim|dato=25a de Marto 2011|verkaĵo=The Press}}&lt;/ref&gt;

== Kutimaro ==
{{Aŭskultu
|dosiero=Branta canadensis.ogg
|titolo=krio de ''Branta canadensis''
|priskribo=Krio de kanada ansero
|format=[[Ogg]]}}
[[Dosiero:Branta canadensis -near Oceanville, New Jersey, USA -flying-8.jpg|eta|250px|Flugante en Novĵerzejo, Usono]]

Kiel plej anseroj, ankaŭ la Kanada ansero estas nature [[birdomigrado|migranta]] kun vintra teritorio ĉe plej de Usono. La superaj alvokoj el grandaj grupoj de Kanadaj anseroj flugate en V-forma flugogrupo indikas la transiron en printempon kaj aŭtunon. En kelkaj areoj, migrovojoj ŝanĝis pro ŝanĝoj en habitatoj kaj manĝofontoj. Ĉe mildaj klimatoj el [[Kalifornio]] al la [[Grandaj Lagoj]], kelkaj populacioj iĝis [[Loĝantaj birdoj|nemigrantaj]] por profiti vintran manĝodisponeblon kaj mankon de iamaj predantoj.

=== Dieto ===
La Kanada ansero estas ĉefe [[herbivoro]]j,&lt;ref&gt;{{cite book |year=2002|contribution= Canada Goose (''Branta canadensis'')|title= The Birds of North America|editor=Poole, A.|location= Ithaca|publisher=Cornell Lab of Ornithology|doi=10.2173/bna.682|author=Mowbray, Thomas B.; Ely, Craig R.; Sedinger, James S. and Trost, Robert E.}}&lt;/ref&gt; kvankam ili foje manĝas malgrandajn [[insekto]]jn kaj [[fiŝo]]jn.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oceanwanderers.com/CAGO.Subspecies.html|titolo=Identification and range of subspecies within the Canada and Cackling Goose Complex (''Branta canadensis'' &amp; ''B. hutchinsii'')|familia nomo=Angus|persona nomo=Wilson|alirdato=2012-03-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20121010125949/http://www.oceanwanderers.com/CAGO.Subspecies.html|arkivdato=2012-10-10}}&lt;/ref&gt; Ties dieto inkludas verdan vegetaĵaron kaj [[Cerealo|grenojn]]. La Kanada ansero manĝas varion de [[herbo]]j surtere. Ili manĝas tranĉante bordon de herbo per la beko, kaj posten englutante ĝin per skuo de la kapo. La Kanada ansero manĝas ankaŭ [[Cerealo|grenojn]] kiaj [[tritiko]], [[fazeolo]]j, [[rizo]], kaj [[maizo]] kiam tio disponeblas. Ĉe akvo, ili manĝas el [[silto]] de la fundo de akvejo. Ili manĝas ankaŭ akvajn plantojn, kiaj [[algo]]j.&lt;ref name=&quot;UMich&quot;/&gt; Ĉe urboj, oni scias ke ili ankaŭ plukas manĝon el rubujoj.

=== Reproduktado ===
[[Dosiero:Branta canadensis1.jpg|maldekstra|eta|250px|Kanada ansero kun idoj]]

[[Dosiero:Branta canadensis MHNT.ZOO.2010.11.13.6.jpg|eta|maldekstra| ''Branta canadensis'' - [[MHNT]]]]

Dum sia dua vivojaro la Kanada ansero trovas partneron. Ili estas [[monogama]]j, kaj plej paroj restas kune la tutan vivon.&lt;ref name=&quot;UMich&quot;/&gt; Se unu el la membroj mortiĝas, la alia povas trovi novan partneron. La ino demetas 3–8 [[ovo]]jn kaj ambaŭ gepatroj protektas la neston dum oni [[Kovado|kovas]] la ovojn, sed la ino pasas pli da tempo ĉeneste ol la masklo.

Konataj ovopredantoj estas [[kojoto]]j,&lt;ref name=&quot;Bluett&quot;&gt;{{cite web |url=http://dnr.state.il.us/orc/wildlife/virtual_news/releases/070104_coyotes.htm |title=Chicago Area Is Home to Growing Numbers of Coyotes |work=Illinois Department of Natural Resources |accessdate=2011-04-23 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111124021820/http://dnr.state.il.us/orc/wildlife/virtual_news/releases/070104_coyotes.htm |arkivdato=2011-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111124021820/http://dnr.state.il.us/orc/wildlife/virtual_news/releases/070104_coyotes.htm |archivedate=2011-11-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://dnr.state.il.us/orc/wildlife/virtual_news/releases/070104_coyotes.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111124021820/http://dnr.state.il.us/orc/wildlife/virtual_news/releases/070104_coyotes.htm |arkivdato=2011-11-24 }}&lt;/ref&gt; [[Arkta vulpo|arktaj vulpoj]], [[lavurso]]j, [[Ruĝa vulpo|ruĝaj vulpoj]], grandaj [[mevo]]j, [[korako]]j, la [[Larĝbeka korvo]] kaj [[urso]]j.&lt;ref name= Cornell&gt;[bna.birds.cornell.edu/bna/species/682/articles/behavior|Canada Goose behavior] (2011).&lt;/ref&gt;

La kovoperiodo, kiam la ino kovas dum la masklo restas proksime, daŭras 24–28 tagojn post ovodemetado. Ĉar la jara somera [[plumoŝanĝado]] okazas ankaŭ dum la [[reprodukta sezono]], plenkreskuloj perdas siajn flugoplumojn dum 20–40 tagoj, kaj rekuperas flugon ĉirkaŭ samtempe kiam ties idoj ekflugas.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|url=http://digitalcommons.unl.edu/biosciducksgeeseswans/5/|titolo=Ducks, Geese, and Swans of the World|familia nomo=Johnsgard|persona nomo=Paul A.|originjaro=1978|jaro=2010|eldono=revised online|loko=Lincoln, Nebraska|eldoninto=University of Nebraska Press|paĝo=79}}&lt;/ref&gt;

Plenkreskuloj estas ofte vidataj kondukantaj siajn idojn en linio, kutime kun unu el la gepatroj antaŭe, kaj la alia malantaŭe. Dum protektado de siaj idoj, la gepatroj ofte violente forpelas ĉiam proksimajn bestojn, el malgrandaj merloj al izolaj homoj alproksimiĝintaj, post averti ilin per elsendo de fajfa sono kaj poste atakante per “mordoj” kaj flugilfrapoj se la supozata minaco ne retiriĝas aŭ prenis idon. Plej specioj kiuj predas ovojn ankaŭ predas idojn. Kvankam gepatroj atakemas nefamiliajn anserojn, ili povas formi grupojn de nombraj idoj kaj kelkaj plenkreskuloj, nome infanvartejo.

La idoj eniras al ekflugo iam post 6 al 9 semajnoj de aĝo. Ili ne abandonas siajn gepatrojn ĝis post la printempa migrado, kiam ili revenas al sia naskiĝloko. Post kiam ili atingas maturecon, la Kanadaj anseroj rare estas predataj, sed (krom homoj) povas esti kaptataj de [[kojoto]]j, [[Ruĝa vulpo|ruĝaj vulpoj]], [[lupo]]j, [[neĝostrigo]]j, [[Granda kornostrigo|grandaj kornostrigoj]], [[Reĝa aglo|reĝaj agloj]] kaj, plej ofte, [[Blankkapa maraglo|blankkapaj maragloj]].&lt;ref name= Cornell/&gt;

== Rilataro kun homoj ==
En [[Nordameriko]], nemigrantaj populacioj de Kanada ansero pliiĝis. La specio troviĝas ofte en golfludejoj, aŭtoparkejoj kaj urbaj parkoj, kiuj antaŭe gastigis nur migrantajn anserojn en raraj okazoj. Pro sia adapteblo al homŝanĝitaj areoj, ĝi iĝis la plej komuna specio de [[akvobirdo]] en [[Nordameriko]]. En multaj areoj, nemigrantaj Kanadaj anseroj estas nune konsiderataj kiel plago fare de homoj. Oni supozas, ke ili estas kaŭzo de pliiĝo en alta indico de fekokoliformoj ĉe strandoj.&lt;ref&gt;Pennsylvania Department of Conservation and Natural Resources. Retrieved [[15a de decembro]] 2007, [http://www.dcnr.state.pa.us/news/resource/res2007/07-0912-earlygoosehunting.aspx http://www.dcnr.state.pa.us/]&lt;/ref&gt; Etenda ĉassezono, uzado de bruiloj kaj ĉikanado fare de hundoj estis uzataj kiel klopodo rompi supozeblajn arojn.&lt;ref name=hazing&gt;{{Cite journal| last = Woodruff | first =Roger A.| last2 = Green| first2 = Jeffrey S. | title = Livestock Herding Dogs: A Unique Application for Wildlife Damage Management | journal = Great Plains Wildlife Damage Control Workshop Proceedings| publisher = Noble Foundation| location = Aprilo 10–13, Ardmore, OK | volume = 12 | pages = 43–45 | year = 1995| postscript = &lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;{{inconsistent citations}} }}&lt;/ref&gt;

Ekde 1999 la Naturaj Servoj de la Usona Departemento de Agrikulturo engaĝiĝis en mortigaj selektoj de Kanadaj anseroj ĉefe en urbaj aŭ dense loĝataj areoj. La servo plenumas petojn de municipoj aŭ privataj terposedantoj, kiaj golfludejoj, kiuj konsideras la anserojn malhelpajn aŭ rifuzas ties rubon.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.seattle.gov/parks/parkboard/minutes/2001/07-12-01.pdf |titolo=Board of Park Commissioners (Seattle) Meeting Minutes July 12, 2001 |alirdato=2012-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090226023326/http://www.seattle.gov/parks/parkboard/minutes/2001/07-12-01.pdf |arkivdato=2009-02-26 }}&lt;/ref&gt; Malfekundigo de anserovoj kaj detruado de nestoj estas uzataj kiel populacikontrolaj metodoj.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.restontimes.com/news/2008/may/06/goose-egg-addling-stirs-concern-reston/|title=Goose egg addling stirs concern in Reston|date=6a de majo, 2008|author=Gregg MacDonald, Fairfax County Times|accessdate=2009-06-10|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-03-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090620064542/http://www.restontimes.com/news/2008/may/06/goose-egg-addling-stirs-concern-reston/|arkivdato=2009-06-20}}&lt;/ref&gt;

En 1995 usonarmea [[aviadilo]] [[E-3 Sentry]] ĉe bazo Elmendorf, [[Alasko]], frapis aron de Kanadaj anseroj dum elteriĝo kaj eksplodis pro kio mortiĝis la tuta aviadilanaro de 24 homoj. La akcidento postulis klopodojn por eviti tiajn okazintaĵojn, kiaj habitatomodifo, devojigaj taktikoj, arkonduko kaj relokigo, kaj plukoselektado de aroj.&lt;ref&gt;[http://www.af.mil/news/airman/1297/bash.htm Air Force News article on Yukla 27]&lt;/ref&gt; Frapo kontraŭ aro de migrantaj Kanadaj anseroj rezultis en la fakto ke [[Flugo 1549 de US Airways]] suferis totalan perdon de elektro post elteriĝo el [[Flughaveno LaGuardia]], [[Novjorko]], [[Novjorkio]] la 15an de januaro [[2009]]. La ŝoforo lertege kondukis la aviadilon al emerĝa surakva “alterigo” sur la [[Hudsono (rivero)|rivero Hudson]], kaŭzante nur malgrandajn vundojn al 155 homoj de veturintoj kaj aviadanoj.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mcclatchydc.com/homepage/story/69645.html|title=DNA shows jet that landed in Hudson struck migrating geese|author=Barbara Barrett|date=2009-06-08|accessdate=2009-06-08|unused_data=McClatchy Newspapers|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-03-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090615192600/http://www.mcclatchydc.com/homepage/story/69645.html|arkivdato=2009-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/01/16/nyregion/16strike.html?hp|newspaper=The New York Times |date= 15a Januaro 2009 |last=Maynard|first=Micheline|title=Bird Hazard Is Persistent for Planes|accessdate=23a Februaro 2010}}&lt;/ref&gt;

Anseroj havas tendencon ataki homojn kiam ili sentas sin aŭ siajn idojn minacataj. Unue la anseroj rekte stariĝas, etendas siajn flugilojn kaj produktas ege minacan longan fajfan sonon. Poste la anseroj atakas. Ili povas ĉu “mordi” per beko aŭ ataki per siaj flugiloj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dnr.state.oh.us/Portals/9/pdf/goose%20conflicts/gooseconflict-3.pdf |titolo=Division of Wildlife (Ohio) Goose Attacks |alirdato=2012-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090101122259/http://www.dnr.state.oh.us/Portals/9/pdf/goose%20conflicts/gooseconflict-3.pdf |arkivdato=2009-01-01 }}&lt;/ref&gt;

== Migrado ==
[[Dosiero:Canada Geese in pond.jpg|eta|250px|Ripoze en lageto dum printempa migrado, [[Otavo]], [[Ontario]]]]
Kanadaj anseroj faras sezonajn migradojn. Plej Kanadaj anseroj havas restajn aŭ ripozajn areojn kie ili kuniĝas kun aliaj. Ties aŭtuna migrado povas esti vidata el septembro al komenco de novembro. La fruaj migrantoj havas tendencon pasi malpli da tempo ĉe ripozejoj kaj faras la migradon pli rapide. La malfruaj birdoj kutime pasas pli da tempo ĉe la ripozejoj. Tiuj anseroj estas konataj pro sia V-forma flugoformado. La komenca sinteno estas laŭvice plenumita ĉar flugi la unua konsumas plej energion. La Kanadaj anseroj lasas la vintrejojn pli rapide ol la somerejojn. Oni mezuris altajn tiroidajn [[hormono]]jn, kiaj T&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; kaj T&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, ĉe anseroj ĝuste post granda migrado. Oni supozas, ke dum la longaj tagoj de flugo en migrado la tiroida [[glando]] elsendas pli da T&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; kiu helpos la korpon alteni la pli longan veturadon. Pliiĝantaj niveloj de T&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; estas asociaj ankaŭ kun pliiĝanta muskolmaso (hipertrofio) de la brusta [[muskolo]], ankaŭ pro la tiom longa tempo dediĉata al flugado. Oni supozas, ke la korpo elsendas pli da T&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; por helpi la anseran korpon ĉe ties longa tasko rapidigante la [[metabolo]]n kaj [[temperaturo]]n je kiu la korpo funkcias.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=T. M. John &amp; J. C. George |year=1978 |title=Circulatory levels of thyroxine (T&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;) and triiodothyronine (T&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) in the migratory Canada goose |journal=Physiological Zoology |volume=51 |issue=4 |pages=361–370 |jstor=30160961}}&lt;/ref&gt; Ankaŭ aliaj studoj montras ke la niveloj de kortikosterono altiĝas ege rimarkinde ĉe tiuj birdoj post kaj dum migrado. Kortikosterono estas konata kiel stresiga hormono, kaj tiele estas logike ke kiam tiuj birdoj estas stresataj pro flugo de longaj distancoj ĉiutage plej kortikosterono estas liberigita al sia sistemo. Oni supozas, ke pli alta nivelo de kortikosterono helpas la birdojn plej bone elteni tiun taskon.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Mėta M. Landys, John C. Wingfield &amp; Marilyn Ramenofsky |year=2004 |title=Plasma corticosterone increases during migratory restlessness in the captive white-crowned sparrow ''Zonotrichia leucophrys gambelli'' |journal=Hormones and Behavior |volume=46 |issue=5 |pages=574–581 |doi=10.1016/j.yhbeh.2004.06.006 |pmid=15555499 |url=http://folk.uio.no/larsejo/tits/documents/Landys%20et%20al.%202004c.pdf |format=PDF}}&lt;/ref&gt;

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Geese 3.jpg|Atakemo de Kanada ansero
BrantaCanadensis 5855.JPG
Cackling Goose (31127351581).jpg
Canada Goose (Branta canadensis) (5).jpg
Canadagans Küken.jpg|ido
Kanadagans (13) (34184315414).jpg
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Eta kanada ansero]]

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* ARKive - [http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Branta_canadensis/ bildoj kaj filmetoj de Kanada ansero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040707023136/http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Branta_canadensis/ |date=2004-07-07 }}
* [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/c/canadagoose/index.asp RSPB A to Z of UK birds]
* [https://web.archive.org/web/20090322203107/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Canada_Goose.html Kanada ansero ĉe All About Birds]
* [http://ibc.lynxeds.com/species/canada-goose-branta-canadensis Kanada ansero, filmetoj, fotoj kaj sonoj]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120503185717/http://ibc.lynxeds.com/species/canada-goose-branta-canadensis |date=2012-05-03 }} ĉe Internet Bird Collection
* [http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob1660.htm BTO BirdFacts - Kanada ansero]

== Bibliografio ==
* Hans-Heiner Bergmann, Helmut Kruckenberg, Volkhard Wille: ''Wilde Gänse – Reisende zwischen Wildnis und Weideland.'' G. Braun Verlag, Karlsruhe 2006
* J. Madsen, G. Cracknell, Tony Fox: ''Goose Populations of the Western Palearctic.'' Wetlands International, Wageningen 1999.
* Steve Madge: ''Wassergeflügel – Ein Bestimmungsbuch der Schwäne, Gänse und Enten der Welt.'' Verlag Paul Parey, Hamburg 1989, ISBN 3-490-19018-1.
* Harold C. Hanson: ''The Giant Canada Goose – Revised Edition.'' Illinois Natural History Survey.
* Myrfyn Owen, G. L. Atkinson-Willes, D. G. Salmon: ''Wildfowl in Great Britain.'' Cambridge University Press, Cambridge 1986, ISBN 0-521-30986-7.
* Janet Kear: ''Man and Wildfowl.'' Poyer, London 1990, ISBN 0-85661-055-0.
* P. J. Higgins (Hrsg.): ''Handbook of Australian, New Zealand &amp; Antarctic Birds.'' Band 1. ''Ratites to Ducks.'' Oxford University Press, Oxford 1990, ISBN 0-19-553068-3.
* Erich Rutschke: ''Die Wildgänse Europas – Biologie, Ökologie, Verhalten.'' Aula Verlag, Wiesbaden 1987, ISBN 3-89104-448-8.
* Erich Rutschke: ''Wildgänse - Lebensweise, Schutz, Nutzung.'' Parey Buchverlag, Berlin 1997, ISBN 3-8263-8478-4.
* Malcolm Ogilvie, Bruce Pearson: ''Wildfowl Behaviour Guide.'' Hamlyn, London 1994, ISBN 0-600-57973-5.
* William Lishman: ''Vater der Gänse – Dem Geheimnis des Vogelzugs auf der Spur.'' Droemersche Verlagsanstalt, München 1996, ISBN 3-426-26908-2.
&lt;!--{{Commons|Branta canadensis}}--&gt;
&lt;br /&gt;
{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Anserenoj]]
[[Kategorio:Anasedoj]]
[[Kategorio:Anseroformaj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Faŭno de Skotlando]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]]
[[Kategorio:Emblemaj birdoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Kanado]]
[[Kategorio:Migrobirdoj (Okcidenta hemisfero)]]
[[Kategorio:Besta samseksamo]]</text>
      <sha1>lxyupee8gciap1bxgmh2m3i9wn7r2lc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiŝoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21402</id>
    <revision>
      <id>9503258</id>
      <parentid>9490275</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42056" sha1="23j6igjoc8fz0s9sp14hmz8nvn77osa" xml:space="preserve">{{Apartigila paĝo|Fiŝoj (apartigilo)}}
{{Taksonomio
|nomo = Fiŝoj
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|regno2 = bestoj
|dosiero = Fish diversity.jpg
|dosiero larĝo = 350px
|priskribo de dosiero =
|regno = [[Bestoj]]
|subregno = [[Eŭmetazoa]]
|divizio = [[Duflankuloj]]
|filumo = [[Ĥorduloj]]
|subdivizio = [[Novbuŝuloj]]
|subfilumo = [[Vertebruloj]]
|infrafilumo = [[Makzeluloj]]
|superklaso = '''Fiŝoj'''
}}
[[Dosiero:Jawed_fishes.png|eta|Makzelaj fiŝoj:

* ''Nerepisacanthus denisoni'' (Acanthodii), ''Bothriolepis canadensis'' (Placodermi);
* ''Mobula alfredi'', ''Carcharodon carcharias'' (Chondrichthyes);
* ''Perca flavescens'' (Actinopterygii), ''Latimeria chalumnae'' (Sarcopterygii).

]]
'''Fiŝoj''' (science: ''Pisces'')&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#fi%C5%9Doj fiŝoj en vortaro.net]&lt;/ref&gt; estas [[vertebruloj]], ĝenerale ektotermaj, kiuj regulas sian temperaturan laŭ la medio, kiuj vivas en [[akvo]], spiras per [[branko]]j kaj naskas [[ido]]jn per [[ovo]]j (diference de [[cetacoj]], kiuj ankaŭ vivas en akvo, ankaŭ havas [[torpedo]]similan korpon, sed spiras per pulmoj kaj naskas vivantajn idojn). Ilia korpo estas tegata per [[skvamo]]j, pli malpli evidentaj, kaj ili moviĝas per [[naĝilo]]j. Fiŝoj estas [[parafiletika]] grupo, do valida laŭ tradicia taksonomio kaj foje konsiderata kiel superklaso, sed nevalida laŭ [[kladistiko|kladistikaj]] principoj.

Fiŝoj estas abundaj kaj en [[marakvo]] kaj en [[nesala akvo]], kaj troveblas specioj ekde la montorojoj (ekzemple, la [[Gobio (fiŝo)|gobio]]), ĝis la plej profundo oceanareo (ekzemple, la sakofaringoformaj).

Fiŝoj estas [[fiŝado|ĉasataj (kaptataj)]] por [[viando]] (estas eĉ dediĉo simila al [[brutobredado]] nome [[akvokulturo]]), kaptataj por hejmaj akvarioj kiel ornamo de ĉambroj kaj industrie estas uzata ankaŭ fiŝhaŭto. La fiŝoj ludis gravan rolon en multaj kulturoj laŭ la historio, ekde religiaj kredoj al temoj de libroj kaj filmoj.

La fako de la [[bestoscienco]] kiu okupiĝas specife de la fiŝoj nomiĝas [[iktiologio]].

== Taksonomio ==
[[Dosiero:leafydragon.jpg|eta|200ra|Fiŝoj montras tre diversajn formojn kaj grandojn. Tiu estas [[Algeca hipokampo]], proksima parenco de la [[Hipokampo]]j. Ties foliecaj membroj permesas ilin ĉeesti kun la flosantaj algoj.]]

=== Nuntempa ===
Laŭ plej kutima taksonomio, fiŝoj (''Pisces'') estas superklaso de [[vertebrulo]]j, evolue starantaj inter [[senmakzeluloj]] kaj [[amfibio]]j. Tia grupo enhavas jenajn klasojn:
* [[Plakodermoj]] (formortinta)
* [[Kartilagaj fiŝoj]]
* [[Akantodulo]]j (formortinta)
* [[Ostaj fiŝoj]]
** [[Aktinopterigoj]]
** [[Sarkopterigo]]j.

Multaj sciencistoj antaŭe donis la rangon de klaso al la [[ostaj fiŝoj]], sed nuntempe oni rigardas ĝin kiel la grandklaso, al kiu apartenas du klasoj: [[aktinopterigoj]] kaj [[sarkopterigo]]j.

La [[elasmobrankoj]] havas ordojn [[plagiostomoj]] kaj [[holocefaloj]].

La [[aktinopterigoj]] havas subklasojn [[ĥondrosteoj]], [[holosteoj]], [[teleosteoj]] kaj ordojn [[acipenseroformaj]], [[ciprinoformaj]], [[klupeoformaj]], [[ezokoformaj]], [[angiloformaj]], [[sinbrankoformaj]], [[gasterosteoformaj]], [[notakantoformaj]], [[mugiloformaj]], [[akantopterigoj]], [[gadoformaj]], ktp.

=== Jean-Baptiste Lamarck ===
[[Dosiero:Atlantic cod.jpg|eta|maldekstra|250ra|''Gadus morhua'']]
[[Jean-Baptiste Lamarck]] konsideris la fiŝojn kiel dekunuan klason de organizo de animaloj el la plej simplaj ([[senvertebrulo]]j) al la plej perfekta (la [[homo]]). Li difinis la fiŝojn kiel la unuan grupon kun spinon kaj skizo de skeleto kaj nerva sistemo kun mjelo kaj kranio enhavanta cerbon; tiu estus la ligaĵo inter [[senvertebrulo]]j kaj [[vertebrulo]]j, jam ene de ĉi-lastaj&lt;ref&gt;Jean-Baptiste Lamarck, Filozofio zoologia, 1809. SAT-Broŝurservo, 1987. Tradukis Valo. (paĝo 126)&lt;/ref&gt;. Ili havas '''malvarman sangon''' kiel la plej proksima grupo la [[reptilio]]jn, sed diference de tiuj, la fiŝoj ankoraŭ spiras per [[branko]]j kaj ne per [[pulmo]]j. Kompare kun la senvertebruloj, la fiŝoj ankoraŭ havas nek voĉon nek [[palpebro]]jn.

== Anatomio ==
La akva medio trudis al fiŝoj sian ĝenran formon, spirmanieron, movsistemon kaj reproduktadan kutimaron.

=== Spira sistemo ===
[[Dosiero:Tuna Gills in Situ 01.jpg|eta|Vido malantaŭa de la [[branko]]j de [[tinuso]].]]
La fiŝoj faras plej parton de la [[gasa interŝanĝo]] pere de la uzado de [[branko]]j, kiuj troviĝas ambaŭflanke de la [[faringo]]. La brankoj konsistas el fadenformaj strukturoj nome brankaj filamentoj. Ĉiu el tiuj filamentoj enhavas kapilarojn, kiuj havigas grandan areon por la interŝanĝo de [[oksigeno]] kaj [[karbona dioksido]]. Tiu interŝanĝo okazas kiam la fiŝo enspiras akvon, kiu pasas tra la brankoj.

Estas fiŝoj, kiaj [[ŝarko]]j kaj [[petromizo]]j, kiuj posedas brankajn malfermaĵojn multoblajn. Tamen majoritato de fiŝoj posedas brankojn protektitajn de osteca ŝirmaĵo nome [[operkulo]]j.

Kapabli [[spirado|spiri]] rekte [[aero]]n estas rezulto de la adaptado ĉe fiŝoj kiuj loĝas en akvo malmulte profunda, kie ties niveloj varias aŭ kie la koncentro de [[oksigeno]] en akvo povas malpliiĝi je iuj jarepokoj. La meĥanismoj por tio estas variaj. La maldika [[haŭto]] de la [[Electrophorus electricus|elektrangiloj]] permesas el ili ian gradon de sorbo de oksigeno. Ili povas spiri aeron ankaŭ per rekta engluto el la surfaco. [[Katfiŝo]]j de la familioj [[Lorikariedoj]], [[Kaliĥtiedoj]] kaj [[Skoloplacedoj]] kapablas sorbi aeron tra sia digesta aparato.&lt;ref&gt;Armbruster, J. W, 1998, Modifications of the digestive tract for holding air in loricariid and scoloplacid catfishes, Copeia, paĝoj 663-675 http://www.auburn.edu/academic/science_math/res_area/loricariid/fish_key/Air.pdf Alirita la [[22an de septembro]] de 2009, angla.&lt;/ref&gt;

Ĉe la [[Pulmofiŝoj]] kaj [[Polipteredoj]], oni priskribis pulmojn similajn al tiuj de la [[tetrapodoj]], pro kio ili devas supreniri al la akvosurfaco por engluti freŝan aeron tra la buŝo por ke ĝi pasu tra la brankoj aŭ tra la brankaj filamentoj.

=== Digesta sistemo ===
Kvankam ĉiuj specoj de fiŝoj posedas [[buŝo]]n, ne ĉiuj disvolvigis [[mandiblo]]jn (ekzemplo de tio estas la [[Senmakzeluloj]]). Ĉe la specioj kiu ja disvolvigis [[mandiblo]]jn, tio permesis al ili aliri al vario multe pli ampleksa de nutraĵoj, inklude plantojn kaj aliajn organismojn.

Ĉe fiŝoj, post englutado de la manĝo tra la buŝo, ĝi estis diserigita en la stomako. Organoj kiaj la [[hepato]] kaj la [[pankreato]] aldonas digestajn [[enzimo]]jn.
La absorbado de nutraĵoj okazas pere, tra kaj laŭlonge de la [[intesto]].

=== Movosistemo ===
[[Dosiero:Lampanyctodes hectoris (Hector's lanternfish).svg|eta|maldekstre|350ra|Anatomio ekstera de [[Osteichthyes|osteiktio]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt; (1) - Operkulo, (2) - [[flanka linio]], (3) - dorsa naĝilo, (4) - grasa naĝilo, (5) - vosta linio, (6) - vosta naĝilo, (7) - anusa naĝilo, (8) - fotoforo, (9) - ventra naĝilo, (10) - brusta naĝilo&lt;/small&gt;]]

Ĉe la fiŝoj ekzistas [[naĝilo]]j (''lepidotrichia'') kun '''molaj''' kaj '''malmolaj naĝilaj aristoj''' (naĝilostrioj) (nomataj en naciaj lingvoj radioj). Malmolajn naĝilajn [[aristo]]jn havas la [[perkoformaj]]. Tiuj aristoj ne disbranĉiĝas, ne montras artikiĝon.

La molaj naĝilaj aristoj estas flekseblaj, montras artikiĝon, disbranĉiĝon ĉefine kaj staras el du flankaj partoj (karpoformaj). Okazas, ke la malmola aristo modifiĝas al pinta, dura aristo, kiel la unuaj aristoj ĉe dorsa kaj anusa naĝilo de karpo. Ĉiokaze la plej forte modifiĝinta nomiĝas dornego.

La formo, longo, situo de la naĝilo estas grava speciokarakteriza propreco.

Ĝi dividiĝas jene (numeroj montras la bildajn numerojn)
* brusta naĝilo (10) (''pinna pectorales'') helpas en la malrapidaj movoj, sed ankaŭ helpas la antaŭennaĝadon kontraŭ la akvofluo. Ĝi troviĝas post la operkulo.
* dorsa naĝilo, (4) (''pinna dorsales''): ĝi troviĝas sur la [[dorso]] kaj servas primare por la stabiligo ĉe movoj, kurbiĝo de fiŝoj, same kiel en [[cetacoj]]. Famas la triangula dorsa naĝilo de la [[ŝarko]]j.
* ventra (9) (abdomena) naĝilo (''pinna ventrales'') malhelpas la subiĝon de la korpo, gravas en la ekvilibrigo, kaj malakcelon.
* anusa naĝilo (8) (''pinna analis'') servas en la ekvilibrigo, sed formas generan organon (''gonopodium'') ĉe la vivonaskaj fiŝaj familioj ''Poeciliidae'' kaj ''Goodeidae''.
* [[vosta naĝilo]] (5) (''pinna caudalis'') kun la vosta muskolaro estas la plej grava mov- kaj direkt-organo de la fiŝoj kaj cetacoj. Ĝi estas horizontala ĉe cetacoj kaj vertikala ĉe fiŝoj.
* grasa naĝilo (6) sen aristo troviĝas ĉe [[siluroformaj]] (''Siluriformes''), [[karacoformaj]], [[salmoformaj]] (''Salmoniformes'') kaj kelkaj aliaj grupoj aŭ specioj inter la dorsa kaj la vosta naĝilo.

Multaj [[ostaj fiŝoj]] havas internan organon nomitan [[naĝo-veziko]], kiu ĝustigas ilian [[denso]]n, laŭ la profundo kie ili evoluas, per adaptado enen de la [[gaso|gas]]volumenon.

=== Cirkula sistemo ===
[[Dosiero:Circulatorio-pez.png|eta|200ra|Skemo de la kardiovaskula sistemo de fiŝo.]]

La fiŝoj havas fermitan [[Kardiovaskula sistemo|kardiovaskulan sistemon]] kun [[koro]], kiu pumpas la [[sango]]n laŭ unika cirkvito tra la tuta korpo. La sango iras el la koro al la [[branko]]j, el tiuj al la cetero de la korpo, kaj fine ĝi revenas al la koro. En la majoritato de fiŝoj la koro havas kvar partojn: la vejna ujo, la [[aŭriklo (koro)|aŭriklo]], la [[ventriklo]] kaj la arterio bulbo. Kvankam ĝi konsistas el kvar partoj, la koro de la fiŝoj estas konstituita de du kavoj situantaj serie, nome aŭriklo kaj ventriklo.&lt;ref name=&quot;Setaro&quot;&gt;Setaro, John F., 1999, Circulatory System, Microsoft Encarta 99.&lt;/ref&gt; La vejna ujo estas ĉambro el maldikaj muroj kiuj ricevas la sangon el la [[vejno]]j de la fiŝo antaŭ permesi ĝin flui al aŭriklo, granda muskola ĉambro kiu utilas kiel ujo de unika direkto kiu direktas la sangon al la ventriklo. Tiu estas muskola sako de dikaj muroj kiu pumpas la sangon al la koro. La ventriklo kuntiriĝas kaj pelas la sangon al ampleksa nome arteria bulbo. Fine de la kontraŭa parto, la arteria bulbo kuniĝas kun granda sangujo nome [[aorto]], tra kiu la sango fluas al la brankoj de la fiŝo.

=== Ekskrecia sistemo ===
Same kiel multaj akvaj animaloj, plejparte la fiŝoj ekskrecias nitrogenajn forĵetaĵojn kiel [[amoniako]].&lt;ref&gt;Pokniak R, José, Nutrición de peces, TecnoVet, numero 2, aŭgusto de 1997, http://www.tecnovet.uchile.cl/CDA/tecnovet_articulo/0,1409,SCID%253D9163%2526ISID%253D448,00.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071124154717/http://www.tecnovet.uchile.cl/CDA/tecnovet_articulo/0,1409,SCID%253D9163%2526ISID%253D448,00.html |date=2007-11-24 }} Alirita la 22an de septembro de 2009&lt;/ref&gt; Parto el ties ekscrecioj [[Difuzo|difuziĝas]] tra la brankoj en la ĉirkaŭa akvo. La resto estas elpelita de la [[reno]]j, nome ekskreciaj organoj kiuj filtras la rubon de la sango. La renoj helpas la fiŝojn kontroli la kvanton de amoniako en ties korpoj. La fiŝoj de [[marakvo]] tendencas perdi akvon pro [[osmozo]]. Ĉe la {{J|salakva fiŝo}}, la renoj koncentras la rubon kaj elpelas el la korpo tiom malmultan akvon kiom eblas. Ĉe la fiŝoj de [[nesala akvo]], la situacio estas mala kaj tendencas akiri akvon kontinue. La renoj de la {{J|nesalakva fiŝo}} estas speciale adaptitaj por elpeli grandajn kvantojn de [[urino]] disa (tio estas, kun multa akvo).&lt;ref&gt;[http://www.fisionet.org/lecciones/uni/fcom-sis-excretor.html Sistema excretor,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090418175357/http://www.fisionet.org/lecciones/uni/fcom-sis-excretor.html |date=2009-04-18 }} FisioNet, alirita la 22an de septembro de 2009&lt;/ref&gt; Kelkaj fiŝoj disvolvigis renojn speciale adaptitaj kiuj ŝanĝis sian funkcion, permesante translokiĝi el nesala akvo al sala akvo.

=== Nervosistemo ===
[[Dosiero:Fish brain eo.svg|eta|120ra|maldekstre|Dorsa vido de la cerbo de [[Ĉielarka truto]] (''Oncorhynchus mykiss'').]]

==== Centra nervosistemo ====
Kompare kun aliaj vertebruloj, la fiŝoj havas ĝenerale malgrandan [[cerbo]]n rilate al grando de ties korpo, nome ĉirkaŭ dekkvinono de la cerba amaso de [[birdo]]j aŭ [[mamulo]]j de simila grando.&lt;ref name=&quot;Helfman_brain&quot;&gt;Helfman G., Collette B. kaj Facey D., The Diversity of Fishes, Blackwell Publishing, pagoj 48-49, 1997 isbn=0-86542-256-7 angla&lt;/ref&gt; Tamen kelkaj fiŝoj havas cerbon relative grandan, kiaj tiuj de la familio [[Mormiredoj]] kaj [[ŝarko]]j, kies cerbo havas proporcion inter cerba kaj korpa amasoj similaj al tiuj de la birdoj kaj de la [[marsupiulo]]j.&lt;ref&gt;Helfman G., Collette B. kaj Facey D., The Diversity of Fishes, Blackwell Publishing, paĝo 191, 1997 isbn=0-86542-256-7 anglas.&lt;/ref&gt;

==== Sensa sistemo ====
[[Dosiero:Papilas gustativas de un Pez gato.JPG|eta|[[Gusto]][[papilo]]j de [[katfiŝo]]]]
Multaj fiŝoj posedas [[Sensa sistemo|sensorganojn]] tre disvolvigitajn. Preskaŭ ĉiuj tagaj fiŝoj havas [[okulo]]jn tre bone disvolvigitajn kiuj kaptas la [[koloro]]n same kiel la [[Homo sapiens|homaj estaĵoj]]. Multaj fiŝoj havas ankaŭ specialajn ĉelojn konatajn kiel kemiriceviloj kiuj estas responsaj de la [[Senso|sentoj]] de [[gusto]] kaj [[flaro]]. Kvankam disponas el [[orelo]]j en siaj kapoj, multaj fiŝoj ne [[Percepto|perceptas]] bone la [[sono]]jn. Tamen, la plej parto de fiŝoj havas sensajn ricevilojn kiuj formas la [[flankolinio]]n. La flankolinio permesas multajn fiŝojn detekti mildajn fluojn kaj vibraĵojn, same kiel senti la movadon de iliaj eventualaj predoj aŭ de aliaj proksimaj fiŝoj.&lt;ref name=&quot;Encarta 99&quot;&gt;Orr, James, 1999, Fish, Microsoft Encarta 99&lt;/ref&gt; Kelkaj fiŝoj, kiaj ŝarkoj aŭ [[Siluroformaj|siluroj]], havas organojn kiuj perceptas malaltajn nivelojn de [[elektro]].&lt;ref&gt;Albert, J.S. kaj W.G.R. Crampton, 2006, Electroreception and electrogenesis, paĝoj 431-472, The Physiology of Fishes, 3a eldono D.H. Evans kaj J.B. Claiborne, CRC Press isbn=0849320224 angla.&lt;/ref&gt; Aliaj kiaj la [[Electrophorus electricus|elektrangilo]], povas produkti sian propran elektron.

=== Reproduktado ===
[[Frajo]] estas ovaro de diversaj animaloj, ekz. fiŝoj, kaj ankaŭ de [[rano]]j. Ĝi evoluas en la inseksaj animaloj (femaloj), en la [[ovario]] el praovoloj (''oogonium''), dum kvarparta ''oogenezo''. Tio daŭras en fiŝoj ĉe kontinenta klimato 12 monatojn, ĉe junbestoj ĝis la unua reproduktiĝo.
[[Dosiero:Salmon roe.jpg|eta|maldekstre|Salma frajo en japana bazaro.]]
Strukturo de frajo
* ekstera ŝelmembrano
* interna ŝelmembrano
* vitelo (nutra rezervo de ovo)
* ovolo (ovoĉelo)

La frajo fekundiĝas per [[spermatozoo]] (spermatocito), penetranta inter la du ŝelmembranojn tra la ĝermopordo (mikropile). Tra la ekstera membrano difuziĝas [[akvo]] inter la du membranojn kaj estiĝas t.n. ekstervitela areo tre ŝveliĝanta. La ŝveliĝo karakterizas la speciojn, 3-30 obla. La frajoformo estas ĝenerale globa aŭ kokovoforma, sed ĉe kelkaj [[mara fiŝo|maraj fiŝospecioj]] ĝi estas kvadrata. La ŝveliĝinta frajo grandas ĉe ornamfiŝoj 0,2&amp;nbsp;mm, [[karpo]] 1,5–2&amp;nbsp;mm, [[truto]] 4–6&amp;nbsp;mm. La frajo de kelkaj specioj ŝvebas ([[herbokarpo]] (''Ctenopharyngodon idella''), [[glavbramo]] (''Pelecus cultratus''), sed ĉe la plimulto ties ekstera [[membrano]] sekrecias gluaĵon, kiu adherigas la frajon al la grundo (al [[ŝtono]], [[herbo]]) (ekz. [[karpo]], [[siluro]], [[sandro]]). [[Laktumo]] estas la semo de masklaj [[fiŝo]]j. Ĝi estas likva kaj lakteca substanco. Dum la tempo de frajado ĝi estas ŝprucata sur la frajon de la fiŝinoj, por fekundigi la ovojn. Vidu ankaŭ artikolon [[kaviaro]].

=== Haŭto ===
La haŭto konsistas el plurtavola [[epidermo]] kun glandaj mukozaj ĉeloj kaj el dermo konsistanta el tavoloj de kolagenaj kaj elastaj fibroj.

== Evoluo ==
[[Dosiero:Coccosteus BW.jpg|eta|dekstre|350ra|Plakodermo, [[formortinta]] [[Klaso (biologio)|klaso]] de fiŝoj.]]
La fiŝoj originiĝis el aliaj [[Ĥorduloj|korduloj]] ĉirkaŭ la komenco de la [[Kambrio]]. Oni ne scias certe kie fiksigi ilian originon; la plej praa grupo de fiŝoj konataj el fosilioj korespondas al ostrakodermoj, el kiu descendas la nuntempaj [[senmakzeluloj]] (grupo kiu enhavas la [[petromizo]]jn kaj la [[mukofiŝoj]]n).

Unu el la plej gravaj atingoj en la evoluo estis la disvolvigo de [[mandiblo]]j el la brankaj arkoj, ĉar tio ebligis ke la prafiŝoj nutru sin el pli grandaj pecoj, kapti predojn, maĉi ktp. Inter tiuj prafiŝoj kun mandibloj troviĝis la [[plakodermo]]j, kiuj aperis ĉirkaŭ la fino de la [[Silurio]].

La [[Tetrapodoj|surteraj vertebruloj]] diferenciĝis el la [[Sarkopterigoj|fiŝoj de lobohavaj naĝiloj]], parencaj de la [[Celakantoformaj|celakanto]] kaj de la [[Pulmofiŝoj|dipnooj]].&lt;ref name=&quot;Ommanney&quot;&gt;Ommanney, F.D. (1971). Los Peces. Time Inc.&lt;/ref&gt;

== Konduto ==
=== Kognado ===
La fiŝoj orientiĝas uzante punktojn de referenco kaj povas uzi mensajn mapojn de rilatoj geometriaj baze sur multopaj signaloj aŭ simboloj. En studoj faritaj al fiŝoj en [[labirinto]]j, oni konstatis, ke fiŝoj uzas rutine la spacan memoron kaj la vidan difinigon.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20110706211428/http://juls.sa.utoronto.ca/Issues/JULS-Vol2Iss1/JULS-Vol2Iss1-Review3.pdf Appropriate maze methodology to study learning in fish, PDF, Journal of Undergraduate Life Sciences, alirita la [[25an de septembro]] de 2009, angla.&lt;/ref&gt;

Nova esplorado faligis antaŭkonceptojn pri la kognaj kapabloj de fiŝoj. Por ekzemplo, [[mantarajo]]j montris kutimojn ligitajn al la [[memkonscio]] en eksperimentoj per [[spegulo]]j. Metitaj antaŭ spegulo, individuaj rajoj engaĝiĝis en memkonsciaj situacioj, tio estas, ripeta kondutaro cele al konstato pri sia reflekto pere de korpa movado.&lt;ref&gt;[https://link.springer.com/article/10.1007/s10164-016-0462-z Contingency checking and self-directed behaviors in giant manta rays: Do elasmobranchs have self-awareness?] - article at [https://link.springer.com/ Springer]&lt;/ref&gt; Ankaŭ [[Labredoj]] aprobiĝis laŭ la spegula ekzameno en scienca studo de 2018.&lt;ref&gt;[https://www.biorxiv.org/content/10.1101/397067v1 Cleaner wrasse pass the mark test. What are the implications for consciousness and self-awareness testing in animals?] - artikolo en [https://www.Bioriv.org/ BiorXiv] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210527113206/https://www.biorxiv.org/content/10.1101/397067v1 |date=2021-05-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.biorxiv.org/content/10.1101/397067v1 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210527113206/https://www.biorxiv.org/content/10.1101/397067v1 |arkivdato=2021-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/environment/2019/feb/07/scientists-find-some-fish-can-recognise-themselves-in-mirror Scientists find some fish can recognise themselves in mirror] - artikolo en The Guardian&lt;/ref&gt;

Foje oni notis uzadon de iloj, rimarkinde inter la genro &quot;Choerodon&quot;, en la toksotedoj kaj en la [[moruo]].&lt;ref&gt;[https://www.scientificamerican.com/article/fishes-use-problem-solving-and-invent-tools1/ Fishes Use Problem-Solving and Invent Tools]- artikolo en [https://www.scientificamerican.com/ Scientific American]&lt;/ref&gt;

=== Komunikado ===
Fiŝoj ofte komunikas per sonaj signaloj, ĉefe dum manĝado, agresado, aŭ amindumado.&lt;ref name=&quot;Bioacoustics&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Weinmann|first1=S.R.|last2=Black|first2=A.N.|last3=Richter|first3=M. L.|last4=Itzkowitz|first4=M|last5=Burger|first5=R.M|title=Territorial vocalization in sympatric damselfish: acoustic characteristics and intruder discrimination|journal=Bioacoustics|date=Februaro 2017|volume=27|issue=1|pages=87–102|doi=10.1080/09524622.2017.1286263|s2cid=89625932| issn=0952-4622}}&lt;/ref&gt; La sonoj varias laŭ specio kaj celo. Fiŝoj povas fari sonojn interfrotante iujn ostojn aŭ per aliaj specialaj organoj, ekzemple la naĝoveziko.&lt;ref name=&quot;Journal&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Bertucci|first1=F.|last2=Ruppé|first2=L.|last3=Wassenbergh|first3=S.V.|last4=Compère|first4=P.|last5=Parmentier|first5=E.|date=29-an de oktobro 2014|title=New Insights into the Role of the Pharyngeal Jaw Apparatus in the Sound-Producing Mechanism of Haemulon Flavolineatum (Haemulidae).|journal=Journal of Experimental Biology|volume=217|issue=21|pages=3862–3869|doi=10.1242/jeb.109025|pmid=25355850|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Iuj fiŝoj komunikas per malfortaj elektrofluoj.

=== Migrado ===
{{Ĉefartikolo|Fiŝmigrado}}
Multaj tipoj de fiŝoj okazigas migradon regule, en gamoj el ĉiutagaj al ĉiujaraj, kaj kun distancoj kiuj same gamas el malmultaj metroj ĝis miloj da kilometroj. La celo ĝenerale rilatas al la manĝado aŭ al la reproduktado; en kelkaj okazoj la tialo por la migrado restas ankoraŭ nekonata.

=== Klasigo de la migrantaj fiŝoj ===
[[Dosiero:Salmon jumping.jpg|eta|maldekstra|390ra|Salmoj migrosaltantaj akvofalon.]]
* '''Diadromoj''', veturas inter salaj kaj nesalaj akvoj (en greka: ''día'' signifas inter).
** '''Anadromoj''', vivas precipe en mara akvo sed pariĝas en nesalaj akvoj (en greka: ''ana'' signifas supre).
** '''Katadromoj''', vivas en nesalaj akvoj sed pariĝas en salaj akvoj (en greka: ''cata'' signifas malsupre).
** '''Amfidromoj''', moviĝas inter salaj kaj nesalaj akvoj dum sia vivociklo, sed ne por pariĝado (en greka: ''amfi'' signifas ambaŭ).
* '''Potadromoj''', migras nur en nesalaj akvoj (en greka: ''potamos'' signifas riveron).
* '''Oceanodromoj''', migras nur en salaj akvoj (en greka: ''océanos'' signifas oceanon, maron).

La fiŝoj '''anadromoj''' plej konataj estas la salmoj (''[[Salmo salar]]''), kiuj eloviĝas en malgrandaj nesalaj riveretoj, malsupreniras al maro kie ili vivas kelkajn jarojn; poste revenas al la samaj riveroj kie ili eloviĝis, ovodemetas kaj tuj poste mortas, dum kelkaj revenas al maro kaj revenas al la rivero ĉu la venontan jaron ĉu post kelkaj jaroj; kiel specio ili estas iterparaj, sed ties mortindico dum la migrado estas tiom alta ke pro tio oni supozis erare, ke ili estas semelparaj, tio estas ke ili reproduktiĝas kaj tuj mortas.

La plej elstaraj fiŝoj ene de la '''katadromoj''' estas la [[Angiledoj|nesalakva angilo]], kies larvoj flosas drive en malferma oceano foje dum monatoj aŭ jaroj, antaŭ reveturi milojn da kilometroj al siaj originaj riveretoj, kie ili disvolviĝas ĝis atingi sian plenkreskan staton, kaj poste revenas al oceano por eloviĝi.

La vertikala ĉiutaga migrado estas ofta konduto; multaj maraj specioj iras al la surfaco nokte por manĝi; poste ili revenas al la profundeco dum la tago.

Granda nombro de {{J|mara fiŝo}}, kiel la [[tinuso]], migras el nordo suden ĉiujare, sekvante la variadon de temperaturo en la oceano. Tio estas ege grava por la [[Komerca fiŝkaptado|fiŝkaptado]].

La migrado de nemaraj fiŝoj estas kutime pli mallongaj, ĝenerale ekde lago al rivero aŭ inverse, por eloviĝo.

La fiŝoj, same kiel aliaj akvaj organismoj, povas esti klasitaj ekologie peo sia tolero al diferencaj [[saleco]]j, en eŭrihalinoj aŭ stenohalinoj, same kiel pro aliaj aspektoj de sia adaptado al la medioj.

== Fiŝoj kaj homoj ==
[[Dosiero:Seabirds longlinersm.jpg|eta|300ra|Ekzemplo de komerca fiŝkaptado.]]
{{Ĉefartikolo|Komerca fiŝkaptado}}
[[Komerca fiŝkaptado]] estas la agado de kaptado de fiŝoj kaj alia marmanĝaĵo por komerca profito, plejparte farita ĉe naturaj fiŝejoj. Ĝi disponigas grandan kvanton de manĝaĵo al multaj landoj ĉirkaŭ la mondo, sed tiuj kiuj praktikas ĝin kiel [[industrio]] ofte devas persekuti fiŝojn longe en la oceanon sub malfacilaj kondiĉoj.

[[Troa fiŝkaptado]] tro ofte elĉerpis la kvanton de fiŝoj en la oceano, kaj same okazis pri [[cetaco]]j. Tiel oni devis internacie organizi kampanjojn por haltigi, minimumi la kaptadojn kaj permesi la rekuperadojn de la populacioj. Pri balenoj eĉ oni devis rekte malpermesi ties ĉasadon, kvankam kelkaj landoj evitas obeon al tiuj internaciaj malpermesoj, kiel [[Japanio]] kaj [[Norvegio]]. Revenante al fiŝoj, ne nur troa fiŝkaptado endanĝerigas la populaciojn, sed ankaŭ la [[poluo]] ([[plasto]] ĝenerale kaj industriaj kaj agrikulturaj forĵetaĵoj en riveroj, lagoj ktp.

Inter plej ŝatataj [[plado]]j de la loĝantoj de [[Siberio]] kaj [[Norda Rusio]] estas [[fiŝrabotaĵo]], preparata el kruda rabotita fiŝo.
{{Ĉefartikolo|Fiŝbredado}}

* [[Fiŝoj en antikva Egiptujo]]

== Konservado ==
La [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj|Ruĝa Listo]] de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo|IUKN]] de 2006 listigas 1,173 fiŝospeciojn kiuj estas minacataj de [[formorto]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iucnredlist.org/info/tables/table1 |title=Table 1: Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2004) |accessdate=18a de januaro 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060630054235/http://www.iucnredlist.org/info/tables/table1 |publisher=iucnredlist.org |archivedate=30a de junio 2006 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060630054235/http://www.iucnredlist.org/info/tables/table1 |arkivdato=2006-06-30 }}&lt;/ref&gt; Inklude estas specioj kiel la [[Gadus morhua|moruo]],&lt;ref&gt;{{cite iucn |url=https://www.iucnredlist.org/details/8784/0 |title=Gadus morhua (Atlantic Cod) |accessdate=21a de majo 2011 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; la diabla ciprinodonto,&lt;ref&gt;{{cite iucn |url=https://www.iucnredlist.org/details/6149/0 |title=Cyprinodon diabolis (Devils Hole Pupfish) |accessdate=21a de majo 2011 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; [[Celakantoformaj]],&lt;ref&gt;{{cite iucn |url=https://www.iucnredlist.org/details/11375/0 |title=Latimeria chalumnae (Coelacanth, Gombessa) |accessdate=21a de majo 2011 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; kaj la [[Blanka ŝarko]].&lt;ref&gt;{{cite iucn |last1=Rigby |first1=C.L. |last2=Barreto |first2=R. |last3=Carlson |first3=J. |last4=Fernando |first4=D. |last5=Fordham |first5=S. |last6=Francis |first6=M.P. |last7=Herman |first7=K. |last8=Jabado |first8=R.W. |last9=Liu |first9=K.M. |last10=Lowe |first10=C.G. |last11=Marshall |first11=A. |last12=Pacoureau |first12=N. |last13=Romanov |first13=E. |last14=Sherley |first14=R.B. |last15=Winker |first15=H. |year=2019 |title=''Carcharodon carcharias'' |page=e.T3855A2878674 |access-date=19a de decembro 2019 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; Ĉar fiŝoj vivas subakve, ili estas tre malfacile studeblaj ol surteraj animaloj kaj plantoj, kaj la informaro pri la populacioj de fiŝoj estas ofte mankohava. Tamen, la fiŝoj de nesalaj akvoj ŝajnas partikulare minacataj ĉar ili ofte loĝas en relative malgrandaj akvejoj. Por ekzemplo, la diabla ciprinodonto okupas nur unusolan akvejojn de 3 per 6 metroj.&lt;ref&gt;{{harvnb|Helfman|Collette|Facey|1997|pp=449–450}}&lt;/ref&gt;

=== Troa fiŝkaptado ===
[[Dosiero:Whale shark Georgia aquarium.jpg|eta|[[Balenŝarko]], la plej granda specio de fiŝo, estas klasita kiel [[Vundebla specio|vundebla]].|alt=Photo of shark in profile surrounded by other, much smaller fish in bright sunlight]]
{{Ĉefartikolo|Troa fiŝkaptado}}

Troa fiŝkaptado estas unu el la plej gravaj minacoj al manĝeblaj fiŝoj kiel moruo kaj [[tinuso]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/highlands_and_islands/6234881.stm |title=Call to halt cod 'over-fishing' |accessdate=18a de januaro 2006 |work=BBC News |date=5a de januaro 2007 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070117142906/http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/highlands_and_islands/6234881.stm |archivedate=17a de januaro 2007 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6301187.stm |title=Tuna groups tackle overfishing |accessdate=18a de januaro 2006 |work=BBC News |date=[[26-a de januaro]] [[2007]]|url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090121111204/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6301187.stm |archivedate=21a de januaro 2009 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; Troa fiŝkaptado finfine okazigas populacimalpliigon (populacifalon) ĉar la survivantoj ne povas produkti sufiĉe junulojn por anstataŭigi la forigitojn. Tia '''komerca formorto''' ne supozigas, ke la specio estas formortinta, sed nur le ĝi ne plu povas elteni fiŝkaptadon.

Bone studita ekzemplo de populacifalo estas tiu de la [[Pacifika sardino]] ''Sadinops sagax caerulues'' fiŝkaptita ĉe la marbordo de Kalifornio. Ekde 1937 pinto de ĝis 800,000 tunoj kaptitaj tuj falis al nur 24,000 t en 1968, post kio la tiea fiŝkaptado ne plu estis ekonomie eltenebla.&lt;ref&gt;{{harvnb|Helfman|Collette|Facey|1997|p=462}}&lt;/ref&gt;

La ĉefa konflikto inter la [[fiŝkapta scienco]] kaj la [[fiŝkapta industrio]] estas ke ambaŭ grupoj havas diferencajn vidpunktojn pri la adaptokapablo de la fiŝkaptejoj al la intensiva fiŝkaptado. En lokoj kie Skotlando, Novtero kaj Alasko la [[komerca fiŝkaptado|fiŝkaptada industrio]] estas grava dunganto, kaj tiel la registaroj pretas subteni ĝin.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6112352.stm |title=UK 'must shield fishing industry' |accessdate=18a de januaro 2006 |work=BBC News |date=3a de novembro 2006 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061130055349/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6112352.stm |archivedate=30a de novembro 2006 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6197433.stm |title=EU fish quota deal hammered out |accessdate=18a de januaro 2006 |work=BBC News |date=21a de decembro 2006 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061226234953/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6197433.stm |archivedate=26a de decembro 2006 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; Aliflanke, sciencistoj kaj konservistoj premas al pli forta protektotendenco, avertante ke multaj fiŝostokejoj povos esti forbalaitaj post kvindek jaroj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.physorg.com/news81778444.html |title=Ocean study predicts the collapse of all seafood fisheries by 2050 |accessdate=13a de januaro 2006 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070315014325/http://www.physorg.com/news81778444.html |archivedate=15a de marto 2007 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/europe/what_we_do/mediterranean/about/marine/bluefin_tuna/tuna_at_risk/index.cfm |title=Atlantic bluefin tuna could soon be commercially extinct |accessdate=18a de januaro 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070430205610/http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/europe/what_we_do/mediterranean/about/marine/bluefin_tuna/tuna_at_risk/index.cfm |archivedate=30a de aprilo 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Habitatodetruo ===
{{Ĉefartikolo|Habitatodetruo}}
Grava danĝero kaj por nesalakvaj kaj por maraj ekosistemoj estas la [[habitata degradado]] inklude [[akvopoluado]]n, la konstruadon de akvobaraĵoj, la forigo de akvo por uzado de homoj kaj finfine la enkondukon de [[invada specio|ekzotaj]] specioj.&lt;ref&gt;{{harvnb|Helfman|Collette|Facey|1997|p=463}}&lt;/ref&gt; Ekzemplo de fiŝo kiu estas endanĝerita pro habitatoŝanĝo estas la [[blanka acipensero]], nome Nordamerika [[nesalakva fiŝo]] kiu loĝas en riveroj damaĝitaj de homa agado.&lt;ref&gt;{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051126220804/http://www.mt.nrcs.usda.gov/news/factsheets/pallidsturgeon.html |archivedate=26a de novembro 2005 |url=http://www.mt.nrcs.usda.gov/news/factsheets/pallidsturgeon.html |title=Threatened and Endangered Species: Pallid Sturgeon ''Scaphirhynchus'' Fact Sheet |accessdate=18a de marto 2016 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20051126220804/http://www.mt.nrcs.usda.gov/news/factsheets/pallidsturgeon.html |arkivdato=2005-11-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mt.nrcs.usda.gov/news/factsheets/pallidsturgeon.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20051126220804/http://www.mt.nrcs.usda.gov/news/factsheets/pallidsturgeon.html |arkivdato=2005-11-26 }}&lt;/ref&gt;

==== Formorto de la [[Elefanta fiŝo]] ====
[[Dosiero:A_specimen_of_Psephurus_gladius,_Museum_of_Hydrobiological_Sciences,_Wuhan_Institute_of_Hydrobiology_(2).jpg|eta|dekstre]]
En la komenco de 2020 oni konfirmis la jaman supozon de la formorto de tiu specio: nome &quot;Psephurus gladius&quot;, kiu vivís en la rivero [[Jangzio]], nome la tria plej longa de la mondo kun pli ol 6300 kilometroj kaj hejmo de pli ol 400 diversaj specioj. Ekde 2009, tiu fiŝo ne estis plu vidata, sed la sciencistoj atendis ĉar ne estis certigaj pruvoj de ties formorto. Ĵusa studo publikigita en la revuo ''Science of the Total Environment'' montris la malpliigon de la specio ekde 1970 kiel rezulto de [[troa fiŝkaptado]] kaj de la habitatofragmentado. Krome, en 1981, oni konstruis la Akvobaraĵon Geĵuba kiu blokis la migradon de la fiŝo necesa por ties reproduktado. Inter 1981 kaj 2003, la specio estis vidata nur 201 fojojn — kaj 95,2% antaŭ 1995— kaj ekde 1996 oni deklaris ĝin endanĝerigita, laŭ la [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj|Ruĝa Listo de la Internacia Unio por la Konservado de la Naturo]]. En 2003, oni konstruis la [[Baraĵo de la Tri Gorĝoj|Baraĵon de la Tri Gorĝoj]], kaj tio malbonigis la situacion de la specio kiu jam ne trovis frajejojn. En tiu jaro oni konfirmis la lastan vidon de tiu specio. La esplorado de la ĉinaj sciencistoj konfirmis, ke la specio komplete malaperis kaj probable inter 2005 kaj 2010. Dum lasta detala esplorado tra la tuta regiono, oni identigis 322 fiŝospeciojn, kaj eĉ ne unusolan specimenon de elefanta fiŝo.&lt;ref&gt;Agathe Cortes, [https://elpais.com/elpais/2020/01/07/ciencia/1578404539_699369.html ''La primera especie extinguida de 2020: un pez de hasta siete metros de largo'',] [[El País]], 8a de januaro 2020 - 09:14 CET Alirita la 8an de januaro 2020.&lt;/ref&gt;

=== Ekzotaj specioj ===
Enkonduko de [[invada specio|ne-indiĝenaj]] specioj okazis en multaj habitatoj. Unu el la plej bone studitaj ekzemploj estas la enkonduko de la [[Nila perko]] en la [[Lago Viktoria]] en la 1960-aj jaroj. La Nila perko iom post iom formortigis la 500 [[Endemio|endemiajn]] [[cikledoj|cikledajn]] speciojn de la lago. Kelkaj el ili survivas nune en kaptitecreproduktaj programoj, sed aliaj estas jam probable formortintaj.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/life/feature/story/0,,1541613,00.html |title=The little fish fight back |accessdate=18a de januaro 2006 |work=The Guardian |location=London |first=Laura |last=Spinney |date=4a de aŭgusto 2005}}&lt;/ref&gt; [[Karpo]]j, [[Ĥanedoj|serpentokapuloj]],&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A16439-2002Jul2.html |title=Stop That Fish! |accessdate=26a de aŭgusto 2007 |work=The Washington Post |date=3a de julio 2002 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103055232/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A16439-2002Jul2.html |archivedate=3a de novembro 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; [[tilapia|tilapioj]], [[perko|Eŭropa perko]], [[bruna truto]], [[ĉielarka truto]], kaj [[marpetromizo]]j estas aliaj ekzemploj de fiŝoj kiuj estis okazigintaj problemojn post ties enkonduko en fremdajn mediojn.

== Fiŝoj en kulturo kaj arto ==
[[Dosiero:Fischer und Frau.jpg|eta|&quot;La fiŝkaptisto kaj sia edzino&quot; ilustraĵo de Alexander Zick.]]
[[Dosiero:1975 CPA 4540.jpg|dekstra|eta|&quot;La fiŝkaptisto kaj la fiŝo&quot; en sovetunia [[poŝtmarko]].]]
La vorto '''Iĥtis''' - laŭ la [[Greka alfabeto]]: ἰχθύς - estas la antikva kaj klasika vorto de la [[greka lingvo]] por &quot;fiŝo&quot;. Ekster la greka lingvo la vorto estas la nomo de simbolo el du kruciĝantaj arkoj, kiuj simboligas la silueton de fiŝo. Tiu signo estis uzita kiel sekreta simbolo de [[Kristanismo]] fare de la unuaj kristanoj. La literoj ''IĤTIS'', per grekaj literoj ΙΧΘΥΣ, estas [[akronimo]] por &quot;Jesuo Kristo, Dia Filo, Savanto&quot; ([[greka lingvo|greke]] Ἰησοῦς Χριστὸς Θεοῦ Υἱὸς Σωτήρ). Antaŭ ol ekaperis la kredo kristanisma, la fiŝa simbolo tutmonde estis uzita kiel simbolo de la &quot;granda patrina diino&quot;. Ĝi havas ligojn al la [[Hinduismo|Hinduisma]] dio [[Viŝnuo]], sed ankaŭ ''Dagon'', la fiŝa dio de la [[filiŝtoj]]. Ankaŭ en la antikva [[Asirio|asiria]] urbo [[Ninevo]] arkeologie troviĝis skulptaĵoj de fiŝo-dio. Ankaŭ en la [[Torao]] aŭ la [[Malnova Testamento]] de la [[Biblio]] ([[Juĝistoj (libro)|Juĝistoj]] 16:23-24; [[1-a libro de Samuel]] 5:2-5) la dio ''Dagon'' menciiĝas. En ambaŭ lokoj de la Torao temas pri transcendenta, nevidebla Dio kiu superas la [[idolo]]jn. Ĉar la fiŝo jam estis komuna religia simbolo en la antikva mondo, estis relative sendanĝere uzi ĝin fare de la sekretaj kristanismaj komunumoj sen timo pro tio altigi la danĝeron de persekuto.

&quot;La fabelo de la [[fiŝkaptisto]] kaj la fiŝo&quot; (en rusa: «Сказка о рыбаке и рыбке», angligita: Skazka o rybake i rybke) estas [[ferakonto]] en verso de [[Aleksander Puŝkin]]. Puŝkin verkis la fabelon en aŭtuno 1833 kaj estis publikigita en la gazeto &quot;Biblioteka dlja ĉtenija&quot; maje de 1835. Temas pri fiŝkaptisto kiu sukcesas kapti &quot;Oran Fiŝon&quot; kiu promesas plenumi ĉiun deziron ŝanĝe al sia libero. La intrigo estas simila al la rusa ferakonto &quot;La avara maljuna edzino&quot; (laŭ [[Vladimir Propp]]) kaj al &quot;La fiŝkaptisto kaj sia edzino&quot; de la [[Fratoj Grimm]]. Aliaj verkistoj bazis siajn historiojn sur tiu populara rakonto: En ''To the Lighthouse'' de [[Virginia Woolf]] la rolulo Mrs. Ramsey rakontas al sia filo James version de la rakonto. La romano ''Der Butt'' de [[Günter Grass]] de [[1977]] estas iel bazita sur la rakonto, same kiel la versio de Emanuele Luzzati, nome &quot;Punch kaj la magia fiŝo&quot;, kaj la romano de [[Ursula LeGuin]] nome &quot;The Lathe of Heaven&quot;.

[[La oldulo kaj la maro]] (angle: ''The Old Man and the Sea'') estas [[novelo]] de [[Ernest Hemingway]] verkita en Kubo en 1951 kaj eldonita en 1952. Ĝi estis la lasta ĉefa fikciaĵo verkita de Hemingway kaj eldonita dum lia vivo. Ĝi temas pri maljuniĝinta kuba [[fiŝkaptisto]] kiu luktas tritage baraktade kontraŭ giganta makajro (''Makaira nigricans'') (angle: ''marlin'') fore en la [[Golfa Marfluo]], onidire la plej granda kaptaĵo de lia vivo. Sed jam je nokto la ŝarkoj jam formanĝis la tutan korpon de la makajro, lasante nur ties skeleton.

''Rumble Fish'' (angle: ''Luktofiŝoj'') estas [[filmo]] de [[Francis Ford Coppola]] pri la romano samnoma de Susan E. Hinton. En la filmo oni rakontas la realon de du fratoj krimetemaj per senkoloraj nuancoj; la nura koloro de la filmo estas la siamaj luktofiŝoj (''Betta splendens''), por fokusigi la kontraston de ambaŭ realoj en la verko.

== Proverbo ==
Ekzistas pluraj (22) [[proverbo]]j pri fiŝo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Al la fiŝo ne instruu naĝarton.''}}
* {{citaĵo|''Batadi kiel fiŝo kontraŭ glacio.''}}
* {{citaĵo|''Gasto kiel fiŝo baldaŭ fariĝas malfreŝa.''}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo en Esperanto ==
* Nikolao Gudskov (scienca redaktoro). (2007) Ilustrita Enciklopedio de akvariaj fiŝoj. Moskvo: IMPETO, p.&amp;nbsp;6. ISBN 978-5-7161-0138-8.
* Jean-Baptiste Lamarck, ''Filozofio zoologia'', 1809. SAT-Broŝurservo, 1987. Tradukis Valo.

== Bibliografio ==
* Francesco Costa, Atlante dei pesci dei mari italiani, Mursia, 2004, ISBN 88-425-3188-X.
* Ch. M. Danoff, J. Wiesner, J. E. Skydsgaard: Fische. In: Lexikon der Alten Welt. 1990, Band 1, Sp. 971–977.
* Dudich, E., Loksa, I. (1987): Állatrendszertan – Tankönyvkiadó, Budapest ISBN 963-18-0543-3
* Eschmeyer, William N.; Fong, Jon David (2013). &quot;Catalog of Fishes&quot;. [[California Academy of Sciences]].
* Kurt Fiedler: Lehrbuch der Speziellen Zoologie (2. Band, 2. Teil: Fische). Gustav Fischer Verlag., Jena 1991, ISBN 3-334-00339-6.
* Harald Gebhardt, Andreas Ness: Fische. Die heimischen Süßwasserfische sowie Arten der Nord- und Ostsee. 7. Aufl., BLV Verlag, München 2005, ISBN 3-405-15106-6.
* Géczy, B. (1989): Őslénytan – Tankönyvkiadó, Budapest ISBN 963-17-6674-8
* Helfman, G.; Collette, B.; Facey, D. (1997). The Diversity of Fishes (1st ed.). Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-86542-256-8.
* Patrick Louisy, Guida all'identificazione dei pesci marini d'Europa e del Mediterraneo, a cura di Trainito, Egidio, Milano, Il Castello, 2006, ISBN 88-8039-472-X.
* Moyle, Peter B.; Cech, Joseph J. (2003). Fishes, An Introduction to Ichthyology (5a eld.). Benjamin Cummings. ISBN 978-0-13-100847-2.
* Nelson, Joseph S. (2006). Fishes of the World (PDF) (4a eld.). John Wiley &amp; Sons. ISBN 978-0-471-75644-6. Arkivita el la originalo (PDF) la 5an de marto 2013.
* Karel Pivnicka kaj Karel Cerny, Poissons, Nathan, 1987 (ISBN 2-7000-1518-5)
* Scales, Helen (2018) Eye of the shoal: A Fishwatcher's Guide to Life, the Ocean and Everything. Bloomsbury Sigma ISBN 978-1-4729-3684-4
* Sergio Zerunian, Condannati all'estinzione? Biodiversità, biologia, minacce e strategie di conservazione dei pesci d'acqua dolce indigeni in Italia, ''[[Il Sole 24 Ore]]'' Edagricole, 2002, ISBN 88-506-4778-6.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Fiŝaglo]]
* [[Fiŝkaptejo]]
* [[Fiŝoj (konstelacio)]]
* [[Fiŝomanĝanto]]
* [[Fiŝosto]]
* [[klaŭnfiŝo]], [[fasciato]], [[ruĝbruna rajo]], [[tinuso]], [[mureno]]
* [[Nesalakva fiŝo]]
* [[Salakva fiŝo]]
* {{Q|Q24901792}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3920183.stm 24-a de julio, 2004, BBC News: la plej malgranda fiŝo de la mondo] Citaĵo: &quot;...La plej malgranda, malpeza [[vertebrulo]] estis priskribita far usonaj sciencistoj. La nomo de tiu minifiŝo estas tena bebofiŝo [''Schindleria brevipinguis''] kaj grandas nur ĉ. 7mm...&quot;

{{Projektoj|q=Fiŝo|ReVo=fisx}}
{{Portalo|Biologio|Zoologio}}

{{Havenda artikolo|Fiŝoj}}
[[Dosiero:Marine Life Banner.jpg|775ra]]
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Fiŝoj| ]]
[[Kategorio:Dombestoj]]
[[Kategorio:Dorlotbestoj]]</text>
      <sha1>23j6igjoc8fz0s9sp14hmz8nvn77osa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Armena genocido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22321</id>
    <revision>
      <id>9503210</id>
      <parentid>9478167</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59246" sha1="5p204m3g6tfx6dpp36ev47li7kx7ub8" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Marcharmenians.jpg|eta|200ra]]
[[Dosiero:Dead Armenian girl in Aleppo desert.jpg|eta|200ra]]
[[Dosiero:Armenian refugee women and child getting food relief.png|200ra|eta|Help-manĝaĵoj]]
[[Dosiero:Near East relief armenian woman with baby in syria3.png|200ra|eta|Armenino kun bebo]]
[[Dosiero:Armenians 1915 escaping from a railroad train.png|eta|200ra|Transportado de armenoj]]
[[Dosiero:Armenian_Genocide_Map-en.svg|eta|208x208ra|Mapo de Armena Genocido prezentanta koncentrejojn, masakrojn, deportajn konvojvojojn, rezistpunktojn kaj eskapvojojn]]
La '''Armena Genocido''' ({{lang-hy|Հայոց Ցեղասպանություն|t=Hajoc' Ceghaspanutjun'}}, {{lang-tr|Ermeni Soykırımı}}), kelkfoje ankaŭ konata kiel '''armena holokaŭsto''', {{lang|hy|Մեծ Եղեռն}}, '''granda hororo''' aŭ '''armena masakro''', estis la perforta deportado kaj fina murdado &lt;ref&gt;New York Times Dispatch. [http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F1091FFF3C5412738FDDA10894D8415B868DF1D3 Lord Bryce's report on Armenian atrocities an appalling catalogue of outrage and massacre.]. ''The New York Times'', 8 de octubre de 1916.&lt;/ref&gt; de nedeterminita nombro da armenoj, kalkulitaj proksimume je pli ol unu miliono kaj duono,&lt;ref&gt;Carl Bialik, &quot;[http://online.wsj.com/public/article/0,,SB111591282698931833,00.html Killings From 90 Years Ago Haunt Turkey in its EU Bid ],&quot; ''[[The Wall Street Journal]]'', 16 de mayo de 2005.&lt;/ref&gt; dum la regado de la [[Junaj Turkoj]], en la [[Otomana Imperio]], de [[1915]] ĝis [[1917]], dum la [[Unua Mondmilito]].

Ĝi karakteriziĝis pro la brutaleco de la masakroj kaj la uzado de perfortaj marŝadoj je ekstremaj kondiĉoj kiuj celis malfortigi kaj konsekvence mortigi la armenojn. Aliaj etnoj krom la [[armenoj]] suferis la saman sorton dum tiu ĉi periodo, inter ili troviĝis la [[asirianoj]] kaj la [[grekoj]] de [[Pontuso]]. Kelkaj aŭtoroj konsideras ke tiuj agoj apartenis al la sama politiko pri neniigado de la armena popolo.

La tradicia dato pri ĝia ekiĝo estas memorata la [[24-an de aprilo]] [[1915]], la sama tago kiel la otomanaj aŭtoritatoj arestis {{Ĉirkaŭ|250}} armenajn intelektulojn kiuj estis gvidantoj de la armena komunumo de [[Istanbulo]]. Poste la otomanaj militistoj forpelis la armenojn el iliaj hejmoj kaj devigis ilin marŝi centojn da kilometroj — laŭlonge de la dezerto de tio kio hodiaŭ estas Sirio — senigataj de nutraĵoj kaj akvo. La masakroj ne respektis la aĝon aŭ sekson de la viktimoj, kaj la perfortoj kaj aliaj seksaj aferoj estis oftaj.
Kvankam la Respubliko Turkio, heredanto de la Otomana Imperio, ne neas ke la civilaj masakroj kontraŭ la armenoj vere ekzistis,&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6045182.stm &quot;Q&amp;A Armenian 'genocide&quot;], BBC News, 12 de octubre de 2006.&lt;/ref&gt; ĝi ne agnoskas ke ĝi estis [[genocido]], ĝi oficiale konsideras ke tiuj masakroj ne estis la rezulto de amas-ekstermiga plano fare de la Otomana Imperio, sed ke ili okazis pro la interetnaj bataloj, la malsanoj kaj la malsatego dum la konfuza periodo de la [[Unua Mondmilito]].&lt;ref&gt;''Àngela Aguiló'': &quot;[http://internacional.tripodos.com/planisferi/article.asp?id=590&amp;idpais=44&amp;idsubz=28&amp;idzona=17 Ereván y Bakú acercan posiciones sobre el conflicto de Alto Karabaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090818040814/http://internacional.tripodos.com/planisferi/article.asp?id=590&amp;idpais=44&amp;idsubz=28&amp;idzona=17 |date=2009-08-18 }}!, Periodismo Internacional, [[2005]].&lt;/ref&gt; Malgraŭ tiu tezo, preskaŭ ĉiuj esploristoj — inkluzive de kelkaj turkoj — opinias ke la okazintaĵoj kongruas kun la nuna difinado de la vorto [[genocido]].&lt;ref&gt;''Says Horowitz: &quot;It is '''widely accepted by historians''' that hundreds of thousands of Armenians were massacred, arbitrarily removed from their historic homeland, and that all traces of their presence were eliminated. '''We have eyewitness accounts, diplomatic accounts, that huge numbers of people were liquidated, wiped out. De facto, you had a genocide'''. The bottom line is the Armenians got what they got because they were not a loyal minority'' ([http://www.isi.org/bios/bio.aspx?id=a00bc23b-9652-4593-b022-6ace6719fceb&amp;source=Spotlight&amp;select=none Irving Horowitz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927182949/http://www.isi.org/bios/bio.aspx?id=a00bc23b-9652-4593-b022-6ace6719fceb&amp;source=Spotlight&amp;select=none |date=2007-09-27 }}, profesor de Rutgers University, citado en [http://www.jdlasica.com/articles/armenia5.html ''What the historians say''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928120433/http://www.jdlasica.com/articles/armenia5.html |date=2007-09-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''We represent '''the major body of scholars who study genocide in North America and Europe'''. We are concerned that in calling for an impartial study of the Armenian Genocide you may not be fully aware of the extent of the scholarly and intellectual record on the Armenian Genocide and how this event conforms to the definition of the United Nations Genocide Convention. '''We want to underscore that it is not just Armenians who are affirming the Armenian Genocide but it is the overwhelming opinion of scholars who study genocide: hundreds of independent scholars, who have no affiliations with governments, and whose work spans many countries and nationalities and the course of decades.'''''[https://web.archive.org/web/20060416082159/http://www.genocidewatch.org/TurkishPMIAGSOpenLetterreArmenia6-13-05.htm ''A Letter from The International Association of Genocide Scholars'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.genocide1915.info/research/view.asp?ID=32 &quot;The Washington Post Confirms Facts of Armenian Genocide&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070717114748/http://www.genocide1915.info/research/view.asp?ID=32 |date=2007-07-17 }}, en Genocide1915 (30 de mayo de 2004).&lt;/ref&gt;

Ĝi estas ĝenerale konsiderata kiel la unua moderna [[genocido]];&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.genocidewatch.org/TurkishPMIAGSOpenLetterreArmenia6-13-05.htm |titolo=&quot;A Letter from The International Association of Genocide Scholars&quot; |alirdato=2006-04-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060416082159/http://www.genocidewatch.org/TurkishPMIAGSOpenLetterreArmenia6-13-05.htm |arkivdato=2006-04-16 }}&lt;/ref&gt; fakte, ĝi estas la dua kazo plej studata post la [[Holokaŭsto]]. Ĝis la nuna dato 22 sendependaj ŝtatoj oficiale agnoskis la armenan genocidon.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/Europe/6045182.stm&lt;/ref&gt;

== La armenoj en Anatolio ==
=== La armena popolo en la Otomana Imperio ===
[[Dosiero:Proportions des populations en Asie Mineure statistique officielle d1914.png|eta|200ra|1914, armena loĝantaro en la Otomana Imperio]]
En [[1914]], antaŭ la ekiĝo de la [[Unua Mondmilito]], en la [[Otomana Imperio]] ekzistis grava armena loĝantaro, kvankam ne ekzistas komuna konsento pri ĝia tuta nombro. Laŭ informo donata de la armena komisiono al la [[kongreso de Berlino]], en [[1878]], la nombro estis 3.000.000.&lt;ref&gt;[http://www.tdx.cesca.es/TESIS_UB/AVAILABLE/TDX-0519106-124817//02.AGC_PARTE_1.pdf Tesis: El Estado Político Otomano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131111122553/http://www.tdx.cesca.es/TESIS_UB/AVAILABLE/TDX-0519106-124817//02.AGC_PARTE_1.pdf|date=2013-11-11}}. Tesis doctorales de [[Xarxa]].&lt;/ref&gt; Siaflanke, la otomanaj aŭtoritatoj menciis en [[1867]] la ekzistadon de 2.400.000 [[armenoj]] ene de iliaj landlimoj,&lt;ref name = kevorkian /&gt; tamen post la [[Traktato de San-Stefano]], kiam la &quot;armena afero&quot; ekkonsideriĝis kiel problemo por la Imperio, la nombro estis malpliigita de la turkoj al inter 1.160.000 kaj 1.300.000.&lt;ref name = kevorkian /&gt; Aliaj kalkuloj varias inter 1.325.000 (la plej malalta) kaj 2.100.000 (la plej alta).&lt;ref name = kevorkian&gt;Raymond Kévorkian: &quot;Les Arméniens dans l'Empire ottoman à la veille du génocide&quot;, París, Arhis, [[1992]].&lt;/ref&gt; Kvankam ĝi ĉefe koncentriĝis en la oriento de [[Anatolio]], ankaŭ ekzistis konsiderinda komunumo en la okcidento, plejparte en la ĉefurbo, [[Istanbulo]], kie ankoraŭ loĝas grava armena malplimulto.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.geocities.com/omogeneiaen/minorities-armenians.html |titolo=''Istanbul Armenians'' |alirdato=2004-05-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040516015343/http://www.geocities.com/omogeneiaen/minorities-armenians.html |arkivdato=2004-05-16 }}&lt;/ref&gt;

=== Unuaj kialoj por la armena genocido ===
[[Dosiero:Ethnicturkey1911.jpg|eta|200ra|La plimulto de la armenoj loĝis en la oriento de la [[Otomana Imperio]].]]
La unua kialo pro kio okazis la armena genocido estis la religio. Armenoj estis kristanoj kaj turkoj muzulmanoj. En 1915 la Otomana Imperio eniris en la militon kune kun la Centraj Imperioj ([[Germanio]] kaj [[Aŭstrio]]-[[Hungario]]), pro la kialo ke Germanio ofertis al Turkio ĉiujn rusajn teritoriojn konkerotajn kaj tiamaniere Rusio devus batali en du malsamaj frontoj samtempe, kio malfortigus la rusan armeon kaj sekve ĝian kolapson. Sed tio ne okazis kiel la centraj potencoj antaŭvidis. En 1916 okazis la armena genocido fare de la [[turkoj]] dum la [[milito]]. La armenoj estis forkaptitaj kaj sekvatage estis ekzekutitaj. Komence estis ekzekutitaj la viroj kiuj taŭgis por milito, inter 16 kaj 45 jaroj. Ili nur havis 15 — 30 minutojn por forlasi siajn hejmojn. Post tio ili estis deportitaj al [[Irako]] kaj [[Sirio]]. Kio baze konvertis la deportadon en genocido estis la ekstremaj kondiĉoj per kiuj ĝi estis okazigata. Ekzemple, granda parto de la loĝantaro estis sendata al la [[dezerto]] kie ili forpasis pro manko de nutraĵoj kaj akvo. Aliaj estis murditaj de la turka armeo aŭ pro la ŝteladoj de la kurdoj. Virinoj kaj infanoj estis forkaptitaj kaj brutale sekse perfortitaj. Multaj el ili estis venditaj kiel [[sklavo]]j al la turkoj kontraŭ kelkaj dolaroj. La tuta riĉeco de la armena popolo estis eksproprietigita.

=== Situacio de la armena malplimulto ===
[[Dosiero:1881armenian.jpg|eta|150ra|armenaj virinoj fine de la 19-a jarcento]]
La [[armenoj]] estis tradicie konataj kiel ''Millet-i Sadıka'' (&quot;Lojala nacio&quot;) de la turkoj, ĉar ili kunvivis harmonie kun la aliaj etnoj de la Imperio, sen gravaj konfliktoj kun la centra aŭtoritato, malgraŭ la etnaj kaj religiaj diferencoj. Kvankam ili estis konsiderataj kiel ''lojalaj'' samtempe ili estis konataj kiel [[dhimmi]] (nefidelaj) kaj pro tio ili havis malpli da rajtoj ol la muzulmanoj kiuj loĝis en la Imperio.

== Unuaj masakroj ==
[[Dosiero:Sultan Hamid.jpg|eta|150ra|Franca politika karikaturo: [[Abd-ul-Hamid la 2-a|ABDUL-HAMID]] 1-a klasa buĉejo — &quot;Kia bonŝanco! Dum ili estas okupataj aliloke mi povos buĉi ankoraŭ kelkajn ARMENOJN!&quot;]]
Dum la dua duono de la [[19-a jarcento]] ekdiskoniĝis inter la armenoj, naciismaj movadoj. La [[Otomana Imperio]], kiu devis akcepti en la [[Traktato de San-Stefano]] la sendependecon de [[Rumanio]], [[Serbio]] kaj [[Montenegro]], krom la sendependeco de [[Bulgario]], ĝi volis eviti la kreadon de armena ŝtato, favore al Rusio, en la oriento de Anatolio.&lt;ref&gt;''Alberto Priego Moreno'': &quot;[www.ucm.es/info/unisci/Alberto4.pdf Georgia: ¿Otra Revolución De Terciopelo?]&quot;, [[Universidad Complutense de Madrid]], [[2004]]&lt;/ref&gt;

=== Hamidaj masakroj ===
Inter [[1894]] kaj [[1897]] okazis la nomataj &quot;[[hamidaj masakroj]]&quot;, tiel nomataj pro la nomo de la otomana [[sultano]] sub kies ordono estis okazigitaj, [[Abd-ul-Hamid la 2-a]], pro tiu kialo konata kiel la &quot;Ruĝa Sultano&quot;. La nombro de viktimoj dum la hamidaj amasmurdadoj estis kalkulitaj de la etnografo William Ramsay je 200.000,&lt;ref&gt;Los cálculos sobre el número de víctimas de las llamadas &quot;masacres hamídianas&quot; son muy variables. Pueden verse las diferentes cifras, incluyendo las de Ramsay, en [http://www.armeniangenocide.com/archive/index.php/t-1973.html www.armenian genocide] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930095930/http://www.armeniangenocide.com/archive/index.php/t-1973.html |date=2007-09-30 }}&lt;/ref&gt; kvankam nuntempe multaj kredas ke la plej proksima datonombro eble estis 300.000.&lt;ref&gt;[http://www.genocidioarmenio.org/nota.asp?id=2 www.genocidioarmenio.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070622064921/http://www.genocidioarmenio.org/nota.asp?id=2 |date=2007-06-22 }} da la cifra de 300.000 víctimas.&lt;/ref&gt;
[[Abd-ul-Hamid la 2-a|Hamid]] neniam estis rekte implikita en la ordonoj pri la masakroj, sed oni suspektis ĉar li nenion faris por finigi ilin.&lt;ref&gt;Akcam. ''A Shameful Act''. p. 42.&lt;/ref&gt; Frustritaj pro la eŭropa indiferenteco antaŭ la masakroj, la armenoj de la politika partio Daŝnakcutiun prenis la kontrolon de la Otomana Banko la [[26-an de aŭgusto]] [[1896]]. Ĉi tiu incidento bruis en Eŭropo kaj estis laŭdata de la eŭropa kaj amerika gazetaro, kiuj nomumis Hamid-on kiel &quot;la grandan murdiston&quot; kaj &quot;la sangeman Sultanon.&quot;

=== Masakro de Adano ===
[[Dosiero:Adanamass.PNG|eta|200ra|Armena vilaĝo forrabita kaj detruita post la masakroj en Adano 1909.]]
Okazis kontraŭbato la 13-an de aprilo 1909. Kelkaj militistaj elementoj de la [[Otomana Imperio]], per la kunlaboro de studantoj de islama teologio, volis redoni la kontrolon de la lando al la Sultano kaj al la imperio regata de la islama leĝo. En tiu momento multobliĝis la tumultoj kaj bataloj inter la armenoj kaj turkoj ĝis kiam la ŝtata armeo povis sufokigi la ribeliĝon kaj aresti la gvidantojn de la opozicio.

La movado komence gvidita de la nova registaro de la [[Junaj Turkoj]] estis perceptita kiel apogo por sufokigi la perforton kaj reestabli la ordon kaj la regadon.&lt;ref&gt;Akcam. ''A Shameful Act''. pp. 68-69&lt;/ref&gt; Tamen, kelkaj fontoj atestas ke la otomanaj trupoj partoprenis en la disrabado de la armenaj enklavoj en la [[provinco Adana]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50612F63A5512738DDDA10A94DC405B898CF1D3 |titolo=The New York Times|aŭtoro=|dato=[[April 28]], [[1909]]|eldoninto=''The New York Times''}}&lt;/ref&gt; 15.000 al 30.000 armenoj estis murditaj dum la &quot;[[Adana masakro]].&quot;&lt;ref&gt;Akcam. ''A Shameful Act''. p. 69&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50C10F93C5A15738DDDAC0A94DC405B898CF1D3 |titolo=The New York Times|aŭtoro=|dato=[[April 25]], [[1909]]|eldoninto=''The New York Times''}}&lt;/ref&gt;

== La milito en orienta Turkio ==
[[Dosiero:Armenian Genocide Map-en.svg|eta|200ra|Vojoj de la armena deportado.]]
[[Dosiero:John Bull Hated to Drop His Bundle.jpg|eta|200ra|Tiuepoka vinjeto kiu aludas al la komercaj interesoj de [[Anglio]] en la agoj de la [[Otomana Imperio]] rilate al la armenoj.]]
[[Dosiero:NY Times Armenian genocide.jpg|eta|200ra|Artikolo publikigita en [[New York Times]] la [[15-an de decembro]] [[1915]] pri la genocido.]]
La [[Otomana Imperio]] eniris en la [[Unua Mondmilito]] la [[29-an de oktobro]] [[1914]]. Fine de tiu jaro, la registaro aprobis la devigan militservon, laŭ kiu ĉiuj adoltaj viroj malpli ol 45 jaraĝaj kaj taŭgaj je armiluzado devis enlistiĝi en la armeo aŭ pagi specialan imposton por esti ekskludataj de la militservado. Pro tiu ĉi leĝo, la plimulto de tiuaĝaj viroj estis forigitaj de iliaj hejmoj kaj la virinoj, infanoj kaj maljunuloj restis solaj.

La [[otomana armeo]] atakis la rusajn fortojn kiuj ĉirkaŭis la urbon [[Kars]], kio antaŭe estis rusa teritorio. Komence de [[1915]], la turkoj estis venkitaj en la [[batalo de Sarikamiŝ]], kaj la rusaj fortoj gvidataj de la generalo [[Voroncov]] kontraŭatakis, enirante en turkan teritorion, en loko kie jam okazis interetnaj konfliktoj inter armenoj kaj muzulmanoj. Multnombraj anoj de armenaj naciismaj organizoj ([[Daŝnako]] kaj [[Hunĉako]]) kunlaboris kun la rusaj trupoj kun la celo ataki la otomanan orientan kaj sudorientan frontojn de [[Anatolio]]. La naciismaj organizoj de armenaj batalantoj serĉis per tio la formadon de sendependa ŝtato en la orienta ekstremo de [[Anatolio]] per la favoro de la [[rusoj]]. Profitante la komunan religion kaj la ĵusan malbonfarton de la armenoj ene de la Otomana Imperio, Rusio disvastigis la armenan naciismon (ankaŭ ekzistis rus-armenoj ene de la carisma armeo). Samtempe, la armenoj ekdefendis la kreadon de armena ŝtato en loko kie dum longa tempo ili loĝis kaj kreis antaŭajn grandajn kaj malgrandajn princlandojn kaj reĝlandojn. Per la alproksimiĝo de la rusa armeo, je la [[20-a de aprilo]] [[1915]] okazis armena ribeliĝo kontraŭ la turkoj kaj favore al la rusoj en la regiono de la [[Lago Van]], konkrete en la samnoma urbo [[Van]], en kiu estis amasmurditaj multaj muzulmanoj kaj tie establiĝis mallongdaŭra sendependa armena respubliko. La rusoj okupis la urbon Van en majo 1915. En aŭgusto, la rusa armeo retiriĝis kaj la turkoj rekonkeris la urbon. En [[septembro]], Van denove estis konkerata de la rusoj.

Inter februaro kaj aprilo [[1916]], la rusaj fortoj, sub ordonoj de la Generalo [[Nikolaj Judeniĉ|Judeniĉ]], prenis la urbojn [[Erzurum]] kaj [[Trabzon]]. La turkoj, sub gvidado de [[Abdul Kerim]], intencis rekuperi ĉi tiujn urbojn en somera ofensivo, sed ili estis venkitaj, malgraŭ la sukcesoj de [[Mustafa Kemal]]. Rusio venkis en plia batalo en [[Batalo de Erzincan|Erzincan]], en [[julio]]. La militado ĉirkaŭ la [[lago Van]] daŭris dum [[somero]] kaj [[aŭtuno]], kaj urboj kiaj [[Muŝ]] kaj [[Bitlis]] estis konkeritaj kaj denove perditaj.

En [[1917]], pro la posta kaoso pro la [[Rusa Revolucio de 1917|rusa revolucio]], ambaŭ bandoj ĉesis la militistajn operacojn en la regiono. La turkoj sendis la plimulton de iliaj fortoj al la sudo por batali kontraŭ la britoj en [[Palestino]] kaj [[Mezopotamio]]. La rusa armeo ankaŭ iom post iom perdis la intereson.

Komence de [[1918]], la rusa armeo de la regiono praktike malaperis kaj la turkaj fortoj facile rekuperis la tutan perditan teritorion, transpasante la landlimojn kaj forprenante de la britoj la urbon [[Bakuo]], en [[Kaspia Maro]], en septembro [[1918]]. Kiam la milito finiĝis, la turkoj solide kontrolis la orientan [[Anatolio]]n.

== La genocido ==
[[Enver Paŝao]] reagis antaŭ la malvenko en la [[batalo de Sarikamiŝ]] kulpigante la armenojn. Pro tio li ordonis ke ĉiuj armenaj rekrutoj de la [[otomana armeo]] estu senarmigitaj, malmobilizitaj kaj destinataj al laborkoncentrejoj. Ilia plimulto estis ekzekutitaj aŭ konvertitaj en vojriparistoj.

La [[24-an de aprilo]] [[1915]], kvar tagojn post la ekiĝo de la ribelo en Van, la registaro de la [[Junaj Turkoj]] konsideris ke ĝi alfrontis naciisman popularan ribelon ene de la imperiaj landlimoj sekvante la ekzemplon de la jam sendependaj [[Grekio]], [[Serbio]] kaj [[Bulgario]], kaj decidis deporti la plej gravajn sektorojn de la armena popolon al la sudoriento de Anatolio. Laŭ armenaj fontoj, tiu sama tago estis ordonita la arestado al 250 armenaj intelektuloj, el kiuj la plimulto estis tuj ekzekutita.&lt;ref&gt;[http://www.armenian-genocide.org/1915-2.html Chronology of the Armenian Genocide].&lt;/ref&gt; Al ĉi tiu okazintaĵo aldoniĝis iom poste — ekde la [[11-a de junio]] [[1915]] — ordonoj por la deportado de centoj da miloj — eble pli ol unu miliono&lt;ref&gt;[http://www.historyplace.com/worldhistory/genocide/armenians.htm ''The History Place-Genocide in the 20th Century'']&lt;/ref&gt; — da armenoj el ĉiuj regionoj de Anatolio (escepte de la okcidenta marbordo) al [[Mezopotamio]] kaj al la [[Sirio]]. Multaj iris al la siria urbo [[Dair az-Zaŭr]] kaj al ĝia ĉirkaŭa dezerto. La turka registaro ne garantiis rimedojn por protekti la armenojn dum la deportado nek en la alvenloko.
Post la rekrutado de la plimulto de la viroj kaj la arestado al kelkaj intelektuloj, estiĝis ĝeneralaj masakroj laŭlonge de la Imperio. En Van, la reganto [[Cevdet Bey]] ordonis al neregulaj trupoj okazigi krimojn por devigi la armenojn ribeliĝi kaj tiamaniere justigi la sieĝon de la urbo fare de la otomana armeo.&lt;ref&gt;''[[Orhan Pamuk]]'', &quot;Cevdet Bey ve Oğulları&quot; (''Cevdet Bey y sus Hijos'').&lt;/ref&gt; Laŭ la venezuela militsoldulo [[Rafael de Nogales Méndez|Nogales]], kiu servis al la turka armeo, Cevdet Bey murdigis ĉiujn armenajn virojn de la urbo&lt;ref&gt;Nogales Méndez, Rafael de: '''Memorias'''. Traducción y prólogo de Ana Mercedes Pérez. Caracas, Biblioteca Ayacucho, 1991. ISBN 980-276-162-1. En [http://www.gomidas.org/books/nogales.htm esta reseña] de una traducción al inglés se dice lo siguiente: &quot;Although Nogales was an anti-Armenian, his memoirs nevertheless provide invaluable insights into the genocide of Armenians in 1915.&quot;&lt;/ref&gt; Laŭ turkaj aŭtoroj,&lt;ref&gt;[http://www.tallarmeniantale.com/ArmenianRevoltVan.pdf The 1915 Armenian Revolt in Van: Eyewitness Testimony]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, por Hüseyin Çelik.&lt;/ref&gt; en Van fakte okazis armena ribelo, subpremita de la turkaj trupoj dum la tago.

Oni kalkulas ke ekzistis {{Ĉirkaŭ|26}} koncentrejoj por arigi la armenojn (Dair az-Zaŭr, Ra's al-'Ain, Bonzanti, Mamoura, Intili, [[İslahiye]], Radjo, Katma, Karlik, Azaz, Akhterim, Mounboudji, Bab, Tefridje, Lale, Meskene, Sebil, Dipsi, Abouharar, Hamam, Sebka, Marat, Souvar, Hama, Homs kaj Kahdem), situantaj ĉirkaŭ la landlimoj kun [[Sirio]] kaj [[Irako]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://teachgen.web.aplus.net/files/DocsMaps/Map%20of%20the%20Armenian%20Genocide.pdf |titolo=Mapa del Armenian National Institute con la ubicación de los principales campos de concentración. |alirdato=2010-05-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070929094213/http://teachgen.web.aplus.net/files/DocsMaps/Map%20of%20the%20Armenian%20Genocide.pdf |arkivdato=2007-09-29 }}&lt;/ref&gt; Laŭ armenaj fontoj kelkaj el ili eble nur estis komunaj tombofosoj kie forpasis miloj da armenoj pro epidemioj kaj malsato.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.genocidioarmenio.org/nota.asp?id=17 |titolo=Genocidio armenio.org |alirdato=2010-05-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070608163000/http://www.genocidioarmenio.org/nota.asp?id=17 |arkivdato=2007-06-08 }}&lt;/ref&gt;

La brita okupforto estis aktive implikita en la kreado de kontraŭpropagando dum la milito (dum la [[Unua Mondmilito]] la [[Otomana Imperio]] batalis integrita en la koalicio de la &quot;Centraj Potencoj&quot;, konsistanta el [[Aŭstrio-Hungario]], [[Germanio]] kaj [[Bulgario]]). Ekzemple, Eitan Belkind estis brita spiono kaj membro de Nili (juda spionreto kiu apogis al Britio kontraŭ la Otomana Imperio dum la milito), kiu infiltriĝis en la otomana armeo kiel dungisto. Li estis destinita al la centra oficejo de Hamal Paŝa. Li atestis ĉeesti la bruligadon de 5.000 [[armenoj]] en tiu koncentrejo.&lt;ref&gt;[http://www.ermeni.org/francais/enfantsvictimesdegenocides.htm &quot;Enfants victimes de génocides. Le cas armenien&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070615002715/http://ermeni.org/francais/enfantsvictimesdegenocides.htm |date=2007-06-15 }}.&lt;/ref&gt; Laŭ armenaj fontoj, inter la 24-a kaj la 25-a de aprilo [[1915]] estis arestitaj {{Ĉirkaŭ|650}} intelektuloj kaj elstaraj armenoj inter kiuj troviĝis verkistoj, poetoj, advokatoj, kuracistoj, pastroj, politikistoj; poste ĉiuj estis deportitaj kaj murditaj dum la sekvaj monatoj.&lt;ref&gt;[http://www.causaarmenia.com/espa_historia.shtml Causa Armenia.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100212161135/http://www.causaarmenia.com/espa_historia.shtml |date=2010-02-12 }}.&lt;/ref&gt;

== Pliaj eventoj ĝis militfino ==
[[Dosiero:TratadoDeSevres1920.svg|eta|250ra|Redistribuado de [[Anatolio]] kaj [[Trakio]] laŭ la Traktato de Sèvres 1920, nuligata de la [[Traktato de Lausanne]] en 1923.]]

Ĝis junio [[1916]] okupas rusaj trupoj Armenion. Armenaj formacioj, kiuj kun la rusaj trupoj enmarŝas en [[1917]] Turkion, venĝas pro la popolmurdo kaj murdas (ĉefe) kurdojn, kies nombro varias de kelkaj 10.000 ĝis 128.000.

En [[1919]], la milita tribunalo de la sultana registaro ŝuldigas la gvidantojn de la [[Junaj Turkoj]] pro la malvenkita milito, plimulto de la gvidantoj eskapas el Eŭropo.

Post la [[Traktato de Sèvres]] en [[1920]], ŝajnis fondiĝo de sendependa armena ŝtato. Tion volis eviti la turka registaro per plumurdado de armenoj kaj tiel obstakli la ŝtatfondiĝon en orienta Anatolio. Dum tiu murdado mortis ankoraŭ 50.000 armenoj en Adana kaj 20.000 armenoj en Maraŝ.

Post kolapso de la rusa registaro en Kaŭkazo, marŝas turkaj trupoj tien por ekstermi armenojn, tiel obstakli fondiĝon de armena ŝtato. Tiam mortis {{Ĉirkaŭ|175000}} armenoj. Tiun amasmurdadon haltis nur interveno de la 11-a [[ruĝa armeo]].

Post gravaj malsukcesoj en la turka-greka milito ([[1922]]), komenciĝis denove amasbuĉado de kristanoj en [[Izmir|Smirno]] (hodiaŭ: Izmir), ĉe kiu mortis 100.000 kristanoj, krom [[grekoj]] ankaŭ multaj armenoj, i.a. la tuta armena komunumo de Smirno.
[[Dosiero:They Shall Not Perish.png|150ra|eta|maldekstra|Solidareco de Usono al la viktimoj de la armena genocido: Afiŝo de la ''American Committee for Relief in the Near East'']]

== Okcidentaj atestaĵoj pri la genocido ==
En [[1918]] publikiĝis en ĵurnaloj (kiel serio), kaj en 1919 kiel libro, la ''Rakonto de la ambasadoro Morgenthau'', verkaĵo de [[Henry Morgenthau (patro)|Henry Morgenthau]], kiu estis ambasadoro de [[Usono]] en la [[Otomana Imperio]] inter 1913 kaj 1916.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cilicia.com/morgenthau/MorgenTC.htm |titolo=Relato del embajador Morgenthau |alirdato=2010-05-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060814034926/http://www.cilicia.com/morgenthau/MorgenTC.htm |arkivdato=2006-08-14 }}&lt;/ref&gt;

La famkonata aŭstria verkisto [[Franz Werfel]] persone konis plurajn postvivantojn de la genocido kaj per ili inspiriĝis en la libro verkita de li ''La kvardek tagoj de Musa Dagh'', kiu estis eldonita en [[1933]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto
|1=
|url=http://exteriores.libertaddigital.com/musa-dagh-1276232477.html
|titolo=Carlos Semprún Maura - Musa Dagh - Exteriores
}}{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

La venezuela militsoldulo [[Rafael de Nogales Méndez]], kiu estis oficiro de la otomana armeo dum la Unua Mondmilito, ankaŭ lasis sian atestaĵon pri la amasmurdadoj en la verkaĵo ''Kvar jaroj sub la Duonluno''.&lt;ref&gt;http://216.239.59.104/search?q=cache:ayqLto2bjmUJ:www.elperroylarana.gob.ve/index.php%3Foption%3Dcom_content%26task%3Dview%26id%3D316%26Itemid%3D175+Cuatro+a%C3%B1os+bajo+la+Media+Luna&amp;hl=es&amp;ct=clnk&amp;cd=6&amp;gl=es{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

La famkonata kaj prestiĝa angla historiisto [[Arnold Toynbee]] kaj la juristo, politikisto kaj historiisto [[James Bryce]] publikigis verkaĵon konatan kiel ''La Blua Libro''.&lt;ref&gt;''The Blue Book. The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire, 1915–1916''. Edición actual en: Bryce, James y Toynbee, Arnold J.: '''The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire, 1915–1916: Documents Presented to Viscount Grey of Fallodon by Viscount Bryce [Uncensored Edition]'''. Introducción de Ara Sarafian. ISBN 0-9535191-5-5&lt;/ref&gt; Ĉi tiu libro inkluzivas rakontojn de okulatestantoj — kaj diplomatoj kaj misiistoj, — el [[Usono]], [[Germanio]] [[Italio]], [[Danio]], [[Svedio]], [[Norvegio]], [[Grekio]] kaj [[Armenio]].

== Studo de la armena genocido ==
Historia esplorado pri la [[genocido]] estis preskaŭ tute pro-armena aŭ tute pro-turka kaj tial implikita en politika konflikto daŭre nesolvita hodiaŭ. Armenaj historiistoj serĉas elpeli la traŭmon travivita antaŭ pli fruaj generacioj, forlasi la memoron pri tiu traŭmo, kaj prezenti la genocidon de la armenoj kiel la fondo-elementon de nuntempa armena identeco.

Por turkaj historiistoj, apogi la nacian respublikan miton estas esenca al konservado de turka nacia unueco. La kutima turka argumento estas ke la deportadoj estis necesaj ĉar la armenoj alianciĝis kun rusaj invadantoj en milita tempo, kaj &quot;proksimume 100,000 [[armenoj]]. . . eble mortis inter [[1915]] kaj [[1918]], sed tio estis neniu pli granda procento ol tiu da la [[turkoj]] kaj aliaj islamanoj kiuj mortis kiel rezulto pro la samaj kondiĉoj en la samaj lokoj en la sama tempo.

Jura profesoro Raphael Lemkin, kiu kreis la terminon &quot;genocido&quot; en [[1943]], deklaris ke certe tio kun la sorto de la la armenoj, klarigante ke &quot; ĝi okazis tiel multfoje... Unue la armenoj, tiam post la armenoj, Hitler ekagis&quot;. Pluraj internaciaj organizaĵoj faris studojn de la okazaĵoj, ĉiu en svingo determinante ke la termino &quot;genocido&quot; trafe priskribas &quot;la otomanan masakron de la armenoj en 1915-1916&quot;. Inter la organizoj kiuj asertas tiun konkludon estas la Internacia Centro por Transira Justeco, la Internacia Unuiĝo de Genocid-Akademianoj, kaj la sub-komisiono de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] pri Preventado de Diskriminacio kaj Protekto de Minoritatoj.

En [[2002]], la Internacia Centro por Transira Justeco estis petita fare de la Komisiono por Turka-Armena Repacigo disponigi raporton pri la aplikebleco de la rezolucio en la Kongreso al la polemiko. La ICTJ-raporto regis ke estis genocido, kaj ke nuna Turkio ne estas respondeca pri tiuj okazintaĵoj.

En 2005, la Internacia Unuiĝo de Genocido-Akademianoj asertis ke scienca indico rivelis ke la registaro de la [[Junaj Turkoj]] de la [[Otomana Imperio]] komencis sisteman genocidon de ĝiaj armenaj civitanoj - senarma kristana malplimulto-loĝantaro. Pli ol miliono da armenoj estis ekstermitaj per rekta mortigo, malsato, torturo, kaj amasaj masakroj kaj kondamnis turkajn provojn nei ĝian faktan kaj moralan realecon. En 2007, la Fondaĵo Elie Wiesel por la Homaro faris leteron subskribita fare de 53 nobel-premiitoj laŭ fako reasertanta la konkludon de la Genocido-Akademianoj ke en 1915 la armenoj mortis pro genocido.

Dum iu pripensas neon por esti formo de malamo-parolado aŭ politik-inklina historia reviziismo, pluraj okcidentaj akademiuloj esprimis dubojn kiel la genocida kvalito de la okazaĵoj.

Akademiaj vidoj ene de la [[Respubliko]] [[Turkio]] estas ofte ĉe probableco kun internacia konsento: kiun tio povas parte tigo de la fakto ke por agnoski la armenan genocidon en Turkio portas kun ĝi riskon de krima procesigo. Multaj turkaj intelektuloj estis procesigitaj por karakterizi la masakrojn kiel genocidon, inkluzive de turk-armena gazetredaktisto [[Hrant Dink]], kiu estis procesigita tri fojojn por &quot; kalumniado kontraŭ la turkeco&quot;. En 2007, Dink estis murdita fare de turka naciisto. Poste, fotoj de la insidmurdisto estanta honorita kiel heroo dum en policgardo, pose plej antaŭe de la Turka flago kun ridantaj policanoj, donis la akademian komunumon daŭre multe da paŭzo en konsidero al dungado de la armena temo.

Noam Chomsky indikis ke, prefere la Armena Genocido estu forigita al la periferio de publika konscio, &quot; kaj tiel pli da homoj estos konsciaj pri ĝi dum la [[Unua Mondmilito]] ol estas konscia pri la indonezia genocido en 1965 &quot;. la Shameful Act de Taner Akcam enperspektivigis la Armenan Genocidon kun la malespera Otomanlukto ĉe [[Gallipoli]], sugestante ke paniko de baldaŭa detruo kaŭzis otomanajn aŭtoritatojn elekti deportadon kaj ekstermadon.

La [[10-an de oktobro]], [[2009]] en [[Zuriko]], malgraŭ fortega opozicio de la armenoj en Armenio kaj en la diasporo, la armena registaro subskribis la armena-turka-protokolojn, unu el la kondiĉoj de kiu kondiĉas la establadon de esplorado-komisiono &quot;por studi la historiajn plendojn de la du landoj&quot;. La interkonsento neniam estis ratifitaj de la parlamentoj de ambaŭ landoj.

== La vidpunkto de la turka registaro rilate la genocidon ==
[[Dosiero:Recep Tayyip Erdogan WEF Turkey 2008 edited.jpg|eta|200ra|[[Recep Tayyip Erdoğan]], ĉefministro de Turkio]]
[[Dosiero:Orhanpamuk2.jpg|eta|200ra|[[Orhan Pamuk]], nobelpremiito kiu agnoskas la armenan genocidon]]
Turkio neas ke la forpasoj okazintaj en [[1915]] estis la rezulto de ŝtata organizita plano por amasmortigi la armenan popolon sub ĝia suverena teritorio, kondiĉo por konsideri ĝin kiel [[delikto]] je [[genocido]], kaj ĝi defendas teniĝon kiu baziĝas sur tio ke la Otomana Imperio batalis kontraŭ la ribeloj en turka teritorio kontraŭ la armenaj naciistoj, ĉi lastaj apogataj de la rusa registaro.

Turkio kritikas la similaĵojn al la [[Holokaŭsto]] indikitaj de kelkaj sektoroj, asertante ke, malsame al la armenoj, la judoj de [[Germanio]] kaj [[Eŭropo]] ne kampanjis por la disiĝo kaj ne alianciĝis al eksterlandaj potencoj. La deklarado favore al la armena genocido en nuna Turkio povas okazigi juran procezon kaj enkarcerigon, kiel en la kazo de la turka verkisto kaj gajninto de la [[Nobel-Premio]] [[Orhan Pamuk]].

La registaro de [[Ankaro]] ankaŭ kritikis la postulon de la [[Eŭropa Parlamento]] ke [[Turkio]] agnosku la ekzistadon de la genocido. En komunikaĵo diskonigita de la Turka Ministerio pri Eksteraj Aferoj, Ankaro neas la ekzistadon de la genocido kaj certigas ke &quot;la historiaj kontraŭdiroj devas esti pritaksataj kaj esplorataj de la historiistoj&quot;.&lt;ref&gt;''[[El País (Hispanio)|El País]]'', [http://www.elpais.com/articulo/elpporint/20050930elpepiint_10/Tes El Gobierno turco se plantea un aplazamiento de las conversaciones&quot;], [[30-a de septembro]] de [[2005]].&lt;/ref&gt;

Ekzistis propono flanke de la turka ĉefministro, [[Recep Tayyip Erdoğan]], en marto [[2005]], al la turkaj, armenaj (kaj el ĉiuj aliaj nacioj) historiistoj, krei komisionon por establi la veron pri la okazintaĵoj en [[1915]].&lt;ref&gt; La Voz de Galicia - Los Domingos de la Voz'', &quot;Genocidio en Armenia - Turquía: La otra visión de los hechos&quot;, [[24-a de aprilo]] de [[2005]].''&lt;/ref&gt; La propono estis akceptita de la armena ŝtato sed kun la kondiĉo unue reestabli la rilatojn kun la turka ŝtato.

La rilatoj inter Turkio kaj [[Armenio]] daŭre stagnas. Turkio fermis la surteran landlimon kun Armenio, pro la armena kontrolo de [[Montara Karabaĥo]].&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/5102564.stm BBC NEWS | Programmes | From Our Own Correspondent | Fears of Turkey's 'invisible' Armenians]&lt;/ref&gt; Armenio plurfoje deklaris ke ĝi jam estas preta reestabli la diplomatiajn rilatojn kaj malfermi la landlimojn sen antaŭkondiĉoj, kvankam Turkio diras ke malfermi la landlimon signifas apogon al la armena okupado en Montara Karabaĥo kaj ignori la konflikton kun [[Azerbajĝano]].

Je la [[10-a de oktobro]] [[2009]] reprezentantoj de la armena kaj turka registaroj, subskribis en [[Zuriko]] ([[Svislando]]), interkonsenton por meti finon al la malamikeco. La subskribitaj interkonsentoj antaŭvidas la kreadon de ambaŭflanka komisiono de historiistoj por realigi &quot;neŭtralan sciencan esploradon ĉe la arkivoj kaj dokumentoj&quot; pri tiuj nebulaj okazintaĵoj.,&lt;ref&gt;[http://www.elpais.com/articulo/internacional/Armenia/Turquia/ponen/fin/cien/anos/hostilidad/elpepiint/20091011elpepiint_6/Tes Armenia y Turquía ponen fin a cien años de hostilidad - El País 11 de octubre de 2009]&lt;/ref&gt; tiamaniere ĉi tiu interkonsento celis la reestabladon de la diplomatiaj rilatoj kaj la malfermadon de la landlimoj. Tamen, la interkonsento devis esti sankciita en ambaŭ parlamentoj.
Ĉar Turkio prokrastis la (mal)aprobadon ĉe la parlamento kaj ĝi postulis al Armenio la foriron de la armena armeo el Karabaĥo, antaŭkondiĉoj ĝuste malpermesitaj en la interkonsento, la 22-an de aprilo 2010 du tagojn antaŭ la Tago de la Armena Genocido en Armenio, la armena parlamento deklaris ne plu daŭrigi tiun diplomatian vojon kun Turkio sed oni lasis la reestablon de iliaj diplomatiaj rilatoj por ontaj jaroj kiam Turkio estu preta plenumi la interkonsenton&lt;ref&gt;[http://sp.rian.ru/onlinenews/20100422/126029101.html]&lt;/ref&gt;.

== La viktimnombro ==
[[Dosiero:Armenian refugees LCCN2014707246 (restored).png|180ra|eta|Armenoj deportitaj en Sirio]]
Ne ekzistas interkonsento aŭ komuna nombro rilate al la viktimoj de la genocido. Pluraj esploristoj kiel [[Justin A. McCarthy]], profesoro de la [[Universitato de Louisville]] aŭ la turka historiisto [[Omer Turan]] ofertas alternativan perspektivon en la senco ke, laŭ demografiaj studoj de la [[epoko]], ili estis malpli ol 1,5 milionoj da [[armenoj]] kiuj loĝis en la [[Otomana Imperio]], aludante do, ke la nombroj publikigitaj rilate al la forpaso de pli ol unu miliono da armenoj eble estis troigata kaj ili eĉ asertas ke en tiu periodo forpasis tri milionoj da [[turkoj]].&lt;ref&gt;Artículo del [[Washington Post]] traducido por Lucía de Devletian [http://www.ian.cc/notas/noticias_ian.php?id=169 EEUU: Televisora causa revuelo al darle lugar a Negacionistas del Genocidio Armenio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071016210406/http://www.ian.cc/notas/noticias_ian.php?id=169 |date=2007-10-16 }}.&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Refugearmenian.PNG|eta|maldekstra|200ra|Armenoj en la dezerto]]{{citaĵo|Se diri ke ambaŭ partoj mortigis sin unu la alian igas min neanto de la genocido, do mi estas neanto [...] la titolo de la dokumentfilmo &quot;La Armena Genocido&quot; estas falsa priskribo de komplika historio.|[[Justin McCarthy]], [[historiisto]] el [[Usono]].}}
La starpunkto de la profesoro Justin McCarthy estis akre kritikata de aliaj historiistoj kaj usonaj kaj el aliaj landoj .&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Justin_McCarthy_%28American_historian%29.&lt;/ref&gt;
Oficialaj turkaj instancoj kredas ke la nombro da viktimoj eble kalkuliĝas inter 200.000 kaj 600.000. Pli frue, aliaj pli malaltaj nombroj da armenaj viktimoj estis prezentitaj de la profesoro Yusuf Halaçoğlu, direktoro de la Akademio de Turka Historio (''Türk Tarih Kurumu''). En ties kalkuloj, li asertas ke entute 56.000 armenoj forpasis dum tiu periodo pro la ekstremaj kondiĉoj de la [[milito]] kaj ke malpli el 10.000 estis vere murditaj. En alia el iliaj esploroj, li asertas ke {{Ĉirkaŭ|500000}} turkoj estis murditaj de la armenoj, senfundamente kaj sen pruvoj pri liaj esploroj. Malgraŭ tio ke la turka registaro oficiale publikigis la nombron da turkoj murditaj fare de la armenoj, ankoraŭ alia el la esploroj de Halaçoğlu, asertis ke malpli ol 10.000 armenoj estis murditaj, ĝi restas kontraŭ la oficialaj turkaj publikigaĵoj rilate al la nombro da viktimoj laŭ la turka oficiala vidpunkto.

== Armenio kaj la genocido ==
[[Dosiero:NK-Map.PNG|eta|250ra|La mapo de la regiono. Oranĝkolora parto estas kontrolata de ''Respubliko Montara Karabaĥo'']]
[[Armenio]] partoprenis en longa etno-teritoria konflikto kun [[Azerbajĝano]], tjurka ŝtato kiu sendependiĝis en 1991 post la falo de [[Sovetio]]. Ĉi tiu konflikto ekiĝis per [[pogromo]]j, [[masakro]]j kaj [[etna purigo|etnaj purigoj]], el ambaŭ flankoj. Kelkaj internaciaj observantoj kaj historiistoj sugestis ke Armenio kaj la [[armena diasporo]] intencis ŝanĝi la vidpunkton al modernaj politikistoj en la kaŭkaza konklikto, pro kio ili sugestas ke tiu moderna konflikto estas la daŭrigo de la armena genocido.&lt;ref&gt;Ambrosio, Thomas. ''Ethnic Identity Groups and U.S. Foreign Policy''. 2002, page 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bloxham, Donald. ''The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, and the Destruction of the Ottoman Armenians''. 2005, page 232-3.&lt;/ref&gt; Laŭ Thomas Ambrosio, la armena genocido donas al Armenio publikan simpation kaj moralan apogon kiu tradukiĝas kiel grava politika influo ... kun la celo atingi la apogon de la Kongreso por la kontraŭazeraj politikoj. Ambrosio ankaŭ diras ke dume la armenoj kontrolu pli ol 10% de la azera teritorio en la konflikto, granda parto de la retoriko de la okcidenta mondo &quot;devojigos akuzojn je iredentismo kaj kulpigos la azerojn pro la konflikto en [[Montara Karabaĥo]].&quot;&lt;ref&gt;Ambrosio, Thomas. ''Irredentism: Ethnic Conflict and International Politics''. 2001, page 156.&lt;/ref&gt;

La retoriko kiu aperigis la konflikton kiu disvolviĝis per la amasmurdado kontraŭ la armenoj, estis nomumata laŭ referencoj al la armena genocido, inkluzive de la timoj pro ĝia ripetado&lt;ref&gt;Atabaki, Touraj and Mehendale, Sanjyot. ''Central Asia and the Caucasus: Transnationalism and Diaspora''. 2005, page 85-6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kaufman, Stuart J. ''Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War''. 2001, page 55.&lt;/ref&gt; Dum la [[konflikto]], la azera kaj armena registaroj regule akuzataj unu la alian pro la intenco igi genocidon, malgraŭ ke tiuj reklamoj estis taktataj per skeptikismo fare de la eksteraj observantoj.

== Internacia agnoskado de la genocido ==
[[Dosiero:ArmenianGenocideRecognition.png|eta|250ra|Ŝtatoj kaj landaj regionoj kiuj oficiale agnoskas la armenan genocidon.]]
Kiel respondo al la daŭra neado de la armena genocido fare de la turka registaro, multaj aktivistoj de la komunumoj de la [[armena diasporo]] multe laboris por oficiale agnoskigi la genocidon en pluraj landoj de la tuta mondo. 29 landoj kaj 44 ŝtatoj de Usono jam aprobis pere de rezolucio, la genocidon kiel historian okazintaĵon.

Ĝenerale, la okcidentaj historiistoj konsentas, ke la genocido vere ekzistis. La &quot;International Association of Genocide Scholars&quot; (''Internacia Asocio de Esploristoj pri la Genocido''), komisiono formita de du membroj el Usono, unu el [[Britio]] kaj unu el [[Israelo]], oficiale certigas la ekzistadon de la genocido.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.genocidewatch.org/TurkishPMIAGSOpenLetterreArmenia6-13-05.htm |titolo=INTERNATIONAL ASSOCIATION OF GENOCIDE SCHOLARS |alirdato=2006-04-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060416082159/http://www.genocidewatch.org/TurkishPMIAGSOpenLetterreArmenia6-13-05.htm |arkivdato=2006-04-16 }}&lt;/ref&gt;

La landoj kaj teritorioj kiuj oficiale agnoskis la armenan genocidon estis: [[Argentino]],&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url= http://www.cna.org.ar/pdf/Mar07.pdf|titolo= La Argentina reconoce el Genocidio Armenio|editorial= CNA Corporation|dato= [[29 de marzo]] [[2007]]}}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[Armenio]],&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url= http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&amp;link=108370|titolo= Ankara to renew diplomatic action on Armenia|eldoninto= Today's Zaman|fecha= [[April 14]] [[2007]]|aŭtoro= Lale Sarıibrahimoğlu|alirdato= 2010-05-31|arkivurl= https://web.archive.org/web/20070521185541/http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&amp;link=108370|arkivdato= 2007-05-21}}&lt;/ref&gt; [[Aŭstrio]], [[Belgio]],&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url= http://www.arka.am/en/archive/n03/n2903/290305.html|titolo= ARMENIA HOPES RECONSTRUCTION OF SURB KHACH ARMENIAN CHURCH IN TURKEY NOT TO BE SINGLE CASE|eldoninto= ARKA News Agency|dato= [[March 29]] [[2004]]|alirdato= 2010-05-31|arkivurl= https://web.archive.org/web/20040427025537/http://www.arka.am/en/archive/n03/n2903/290305.html|arkivdato= 2004-04-27}}&lt;/ref&gt; [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Bulgario]], [[Kanado]],&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url= http://www.cbc.ca/Canada/story/2004/04/21/armenia040421.html|titolo= Canadian Parliament recognizes Armenian Genocide|dato= [[April 25]] [[2004]]|alirdato= 2010-05-31|arkivurl= https://web.archive.org/web/20071013150131/http://www.cbc.ca/Canada/story/2004/04/21/armenia040421.html|arkivdato= 2007-10-13}}&lt;/ref&gt; [[Ĉeĥio]], [[Ĉilio]],&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url= http://www.yerkir.am/eng/index.php?sub=news_arm&amp;id=30536|titolo= Chile Senate recognizes Armenian Genocide|dato= [[June 7]] [[2007]]|alirdato= 2010-05-31|arkivurl= https://web.archive.org/web/20071013145947/http://yerkir.am/eng/index.php?sub=news_arm&amp;id=30536|arkivdato= 2007-10-13}}&lt;/ref&gt; [[Kipro]], [[Francio]],&lt;ref&gt;CBC.ca, [http://www.cbc.ca/world/story/2006/10/12/french-bill.html French politicians pass Armenian genocide bill], 12 de octubre de 2006.&lt;/ref&gt; [[Germanio]], [[Grekio]], [[Italio]], [[Libano]], [[Litovio]], [[Luksemburgo]], [[Nederlando]], [[Paragvajo]], [[Pollando]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url= http://www.metimes.com/storyview.php?StoryID=20070424-100759-1684r|titolo= Armenians mark anniversary of 1915 genocide|eldoninto= Middle East Times|dato= [[April 24]] [[2007]]|aŭtoro= Mariam Harutunian|alirdato= 2010-05-31|arkivurl= https://web.archive.org/web/20070704171132/http://www.metimes.com/storyview.php?StoryID=20070424-100759-1684r|arkivdato= 2007-07-04}}&lt;/ref&gt; [[Rusio]], [[Sirio]], [[Slovakio]], [[Svedio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.eventeo.net/web/index.php/e%C5%ADropo/politiko/1856-svedio-agnoskas-la-armenan-genocidon |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160305121430/http://eventeo.net/web/index.php/e%c5%adropo/politiko/1856-svedio-agnoskas-la-armenan-genocidon |arkivdato=2016-03-05 }}&lt;/ref&gt;, [[Svislando]], [[Urugvajo]], [[Vatikano]] kaj [[Venezuelo]]. Ankaŭ la regionoj [[Skotlando]], [[Nord-Irlando]] kaj [[Kimrujo]] ([[Britio]]), [[Eŭskio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parlamento.euskadi.net/BASIS/izaro/webx/cm_bopvc/DDW?W=boc_clave='08110500003320070427016312'&amp;R=N|titolo=Resolución adoptada por el Parlamento Vasco|alirdato=2022-01-08|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160121023409/http://www.parlamento.euskadi.net/BASIS/izaro/webx/cm_bopvc/DDW?W=boc_clave%3D%2708110500003320070427016312%27&amp;R=N|arkivdato=2016-01-21}}&lt;/ref&gt;, [[Katalunio]]&lt;ref&gt;[http://www.nouscatalans.cat/index.php/component/contingut/article/1527/reconeixement_del_genocidi_armeni_al_parlament_de_catalunya]{{404|date=January 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; [[Navaro]], [[Aragono]] kaj [[Balearoj]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armspain.com/2010/12/17/parlamento-de-islas-baleares-reconoce-el-genocidio-armenio/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120724023540/http://www.armspain.com/2010/12/17/parlamento-de-islas-baleares-reconoce-el-genocidio-armenio/ |arkivdato=2012-07-24 }}&lt;/ref&gt; ([[Hispanio]]), [[Ontario]] kaj [[Kebekio]] ([[Kanado]]),&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url= http://www.sen.parl.gc.ca/sjoyal/e/debates/un_decleration_of_human_rights.html|titolo= Recognition and Commemoration of Armenian Genocide|eldoninto= Canadian Senator Serge Joyal P.C., O.C.|alirdato= 2010-05-31|arkivurl= https://web.archive.org/web/20110610051702/http://www.sen.parl.gc.ca/sjoyal/e/debates/un_decleration_of_human_rights.html|arkivdato= 2011-06-10}}&lt;/ref&gt; [[Suda Aŭstralio]] kaj [[Novsudkimrio]] ([[Aŭstralio]])&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url= http://www.turkishweekly.net/articles.php?id=11|titolo= Armenian Diaspora in Australia|aŭtoro= Kamer Kasim|eldoninto= The Journal of Turkish Weekly|dato= [[October 13]] [[2004]]|alirdato= 24-04-2007|arkivurl= https://web.archive.org/web/20160211125707/http://www.turkishweekly.net/articles.php?id=11|arkivdato= 2016-02-11}}&lt;/ref&gt;, [[Krimeo]] ([[Ukrainio]]), [[Ceará]], [[Paranao]], [[Rio-de-Ĵanejrio]] kaj [[São Paulo]] ([[Brazilo]]), [[Abruco]], [[Markio]], [[Sicilio]] kaj [[Toskanio]] ([[Italio]]), [[Overijssel]] ([[Nederlando]]) kaj [[Korsiko]] ([[Francio]]) agnoskis la ekzistadon de la armena genocido.

En [[Usono]] 44 el la 50 ŝtatoj malferme kaj oficiale agnoskas la armenan genocidon. Tiuj ŝtatoj estas la sekvantaj:
&lt;div style=&quot;column-count: 6;&quot;&gt;
* [[Alasko]]
* [[Arizono]]
* [[Arkansaso]]
* [[Kalifornio]]
* [[Norda Karolino]]
* [[Suda Karolino]]
* [[Kolorado]]
* [[Konektikuto]]
* [[Norda Dakoto]]
* [[Suda Dakoto]]
* [[Delavaro]]
* [[Florido]]
* [[Georgio]]
* [[Havajo]]
* [[Idaho]]
* [[Ilinojo]]
* [[Kansaso]]
* [[Kentukio]]
* [[Luiziano]]
* [[Majno]]
* [[Marilando]]
* [[Masaĉuseco]]
* [[Miĉigano]]
* [[Minesoto]]
* [[Misuro]]
* [[Montano]]
* [[Nebrasko]]
* [[Nevado]]
* [[Nov-Hampŝiro]]
* [[Nov-Ĵerzejo]]
* [[Nov-Meksiko]]
* [[Nov-Jorko]]
* [[Ohio]]
* [[Oklahomo]]
* [[Oregono]]
* [[Pensilvanio]]
* [[Rod-Insulo]]
* [[Tenesio]]
* [[Utaho]]
* [[Vermonto]]
* [[Virginio]]
* [[Okcidenta Virginio]]
* [[Vaŝingtono]]
* [[Viskonsino]]
&lt;/div&gt;

En kelkaj landoj oni eĉ prenis leĝajn rimedojn kontraŭ tiuj kiuj neas la ekzistadon de la genocido. Du ekzemploj estas [[Francio]] kaj [[Svislando]]. En [[oktobro]] [[2006]], la franca parlamento prezentis projekton kiu kondamnas ĝis unu jaro en karcero kaj 45.000 eŭroj kiel monpuno al la neantoj de la genocido. La leĝo estis aprobata entute de 106 voĉdonoj por kaj 19 kontraŭ (fakte la leĝo aprobita de Deputitoj, ne estis prezentita al Senato, kiu konsekvence ankoraŭ ne ratifis ĝin). Tiamaniere ĝi kompletigis la [[precepto]]n de la jaro [[2001]] per kiu ĝi oficiale agnoskis la armenan holokaŭston fare de la otomana registaro.&lt;ref&gt;[http://www.clarin.com/diario/2006/10/12/um/m-01288917.htm Francia: avanza una ley que castiga la negación del genocidio armenio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090818011039/http://www.clarin.com/diario/2006/10/12/um/m-01288917.htm|date=2009-08-18}} en [[Diario Clarín]]&lt;/ref&gt; En Svislando, la turka historiisto [[Yusuf Halacoglu]] estis akuzita je perforto de la leĝo pri la neado de la genocido dum prelego lia en [[Winterthur]] en 2004.

Landoj kiel [[Usono]], [[Israelo]], [[Britio]] aŭ [[Hispanio]] ne uzas la terminon [[genocido]] rilate al la okazintaĵoj.

== Monumento memore al la genocido ==
[[Dosiero:Tzitsernakapert.jpg|eta|200ra|''[[Cicernakaberdo]]'' Memorejo de la Armena Genocido en [[Erevano]], [[Armenio]]]]
La ideo krei memorejon pri la armena genocido estiĝis en [[1965]], en ĝia 50-a datreveno.&lt;ref&gt;''Caucaz Europe News'': &quot;[http://www.caucaz.com/home_eng/breve_contenu.php?id=149 1965 Armenian Genocide Demonstration]. 2007-02-06.&lt;/ref&gt; Du jarojn pli malfrue, la monumento estis realigita de la arkitektoj Kalaŝjan kaj Mkrtĉjan en la monteto [[Cicernakaberdo]] sur la gorĝo de la rivero [[Hrazdan]], en la armena ĉefurbo, [[Erevano]]. La 44-metra steleo estas la simbolo de &quot;la nacia renaskiĝo de la armenoj&quot;.&lt;ref&gt;''Ourarabat.com'' &quot;[http://www.caucaz.com/home_eng/breve_contenu.php?id=149 1965 24th April in Armenia] 2007-02-06.&lt;/ref&gt; Dek du cirklaj kolonoj reprezentas la 12 provincojn perditajn en la nuna teritorio de Turkio. En la centro de la cirklo, je 1,5 [[metro]]j profunde, troviĝas la ''[[eterna flamo]]''. Laŭlonge de la parko kaj ĉirkaŭ la monumento, ekzistas muro 100-metra kun la nomoj de la urboj kaj vilaĝoj en kiuj okazis la masakroj. En [[1995]] inaŭguriĝis en la alia ekstremo de la parko malgranda cirkla subtera muzeo, en kiu estas montrata baza informo pri la okazintaĵoj de [[1915]].

Ĉiun [[24-an de aprilo]] estas memorata en Armenio, kaj en ĉiuj disaj komunumoj de la [[armena diasporo]], la [[Tago de la Memoro de la Armena Genocido]], en kiu centoj da miloj da personoj marŝas ĝis la memorejo ekde ĝia kreado kaj estas metitaj floroj ([[dianto]]j aŭ [[tulipo]]j kutime ruĝaj) ĉirkaŭ la eterna flamo.

== Arto ==
[[Dosiero:The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire, 1915-1916.png‎|eta|200ra|La Blua Libro]]
[[Dosiero:Genocidio armenio Rosario 1.jpg|eta|200ra|Armena komunumo de Rosario (Argentino) memoras pri la viktimoj de la armena genocido.]]
[[Dosiero:System of a Down, Download Festival 2005 (1).JPG|eta|200ra|System of a Down]]
[[Dosiero:Armenian Genocide Memorial Montreal.jpg|200ra|eta|Memorejo de la armena genocido en [[Montrealo]], [[Kanado]].]]

La unua ekzemplo de la armena genocido interpretita en la arto estis medalo eldonita en [[Sankt-Peterburgo]], [[Rusio]], kiu signifis simpation pro la armena sufero. Ĝi estis stampita en [[1915]], en la sama jaro kiam okazis la amasmurdoj kaj deportadoj. Ekde tiam, dekoj da medaloj estis stampitaj en diversaj landoj por memorigi la daton.

Pluraj ĉeestaj atestantoj de la okazintaĵoj faris plurajn publikigaĵojn, speciale la sveda misiisto Johansson kaj la ambasadoro de Usono, Henry Morgenthau. La germana kuracisto Armin Wegner verkis plurajn librojn pri la okazintaĵoj de kiuj li estis atestanto dum lia restado en la Otomana Imperio. Jarojn pli malfrue, post lia reveno al Germanio, Wegner estis enkarcerigita pro lia oponado al [[naziismo]],&lt;ref&gt;[http://hgs.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/8/3/395 Document: Armin T. Wegner's Letter to German Chancellor Adolf Hitler, Berlin, Easter Monday, April 11, 1933 - Gerlach and Templer 8 (3): 395 - Holocaust and Genocide Studies]&lt;/ref&gt; kaj liaj libroj bruligitaj de la nazianoj.&lt;ref&gt;[http://www.aktion-patenschaften.de/autoren/w02.htm Aktion Patenschaften für verbrannte Bücher e.V.: Autorenseite Wegners]&lt;/ref&gt; Probable, la plej konata literaturaĵo pri la Armena Genocido apartenas al [[Franz Werfel]], titolata &quot;La kvardek tagoj de Musa Dagh&quot;, 1933. Ĝi fariĝis populara [[furorlibro]], ĉefe inter la junuloj de la judaj getoj dum la nazia epoko.&lt;ref&gt;Auron, Yair. ''The Banality of Indifference: Zionism and the Armenian Genocide''. 2000, page 302-4.&lt;/ref&gt;

[[Kurt Vonnegut]] verkis en [[1988]] la romanon &quot;Bluebeard&quot; kiu priskribas la karakterojn de la armena genocido kiel subkuŝanta temo. Aliaj romanoj pri la genocido inkluzivas al Louis de Berniéres &quot;Senflugilaj birdoj&quot;, Edgar Hilsenrath, ''The Fairytale of the Last Thought'', la hispano G.H. Guarch ''El testamento armenio'' kaj la polo [[Stefan Żeromski]] &quot;La venonta printempo&quot;. Historio de Edward Saint-Ivan, antologio de 2006, &quot;La Nigra Kavaliro de Dio&quot; inkluzivas fikcian rolulon, postvivanton de la genocido.

La unua filmo pri la genocido aperis en [[1919]], produktaĵo de [[Holivudo]] titolata &quot;Ravished Armenia&quot;, de la direktoro Atom Egojan, kiu influas en lia filmo &quot;Ararat&quot; en [[2002]]. Ankaŭ ekzistas referencoj pri ĝi en [[Elia Kazan]] &quot;Ameriko, Ameriko&quot;, aŭ [[Henri Verneuil]] en lia filmo &quot;Mayrig&quot;. En la [[Berlinale]] 2007, la italaj direktoroj Paolo kaj Vittorio Taviani prezentis alian filmon pri la okazintaĵoj, bazita sur la libro de [[Antonia Arslan]], ''La Masseria Delle Allodole'' (La alodrejo).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,466427,00.html|titolo= Armenian Genocide at the Berlin Film Festival: &quot;The Lark Farm&quot; Wakens Turkish Ghosts|aŭtoro= Wolfgang Höbel and Alexander Smoltczyk|eldoninto= Spiegel Online|alirdato= 06-09-2007}}&lt;/ref&gt; ludo de Richard Kalinoski, &quot;Besto sur la Luno&quot;, pri du postvivantoj de la genocido. La verkaĵoj de [[Arshile Gorky]], ekzilita armeno kies patrino forpasis pri malsato dum la genocido,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_n2_v84/ai_18004719 |titolo=Arshile Gorky and the Armenian genocide |alirdato=2010-05-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060813081347/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_n2_v84/ai_18004719 |arkivdato=2006-08-13 }}&lt;/ref&gt; estis figuro de la abstrakta ekspresionismo.

En 1975 la fama franc-armena kantisto [[Charles Aznavour]] verkis kanton &quot;[http://www.youtube.com/watch?v=rYnC3sggR-Y&amp;feature=related Ils sont tombés]&quot; (''Ili falis''), dediĉitan al la memoro de la viktimoj de la armena genocido.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url= http://www.azad-hye.net/article/article_view.asp?rec=84|titolo= The status of Armenian communities living in the United States|autor= Mari Terzian|eldoninto= Azad-Hye|alirdato= 06-09-2007|arkivurl= https://web.archive.org/web/20070928093603/http://www.azad-hye.net/article/article_view.asp?rec=84|arkivdato= 2007-09-28}}&lt;/ref&gt;

La komponisto kaj kantisto, [[Daniel Decker]], ricevis agnoskitaĵojn pri liaj kunlaboroj kun la komponisto [[Ara Gevorgjan]]. La kanto &quot;Adana&quot;, nomo de la provinco kie okazis pogromo en 1909 de la armena popolo, kaj kiu rakontas la historion de la genocido. &quot;Adana&quot; estis tradukita al 17 lingvoj kaj kantita de pluraj artistoj tra la mondo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url= http://www.evangelicalnews.org/indiv_pr.php?action=display&amp;pr_id=3554|titolo= Gospel Artist Given Standing Ovation By Armenian Government Officials|eldoninto= ANS|alirdato= 06-09-2007|arkivurl= https://web.archive.org/web/20071009170919/http://www.evangelicalnews.org/indiv_pr.php?action=display&amp;pr_id=3554|arkivdato= 2007-10-09}}&lt;/ref&gt;

La muzikbando [[System of a Down]], kiu konsistas el kvar posteuloj de armenaj postvivantoj, promociis la konscion pri la genocido pere de iliaj kantotekstoj kaj koncertoj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.readersdigest.ca/mag/2006/10/genocide.php|titolo= Talking With Turks and Armenians About the Genocide|aŭtoro= Line Abrahamian|eldoninto= [[Reader's Digest]] Canada|alirdato= 23-04-2007}}&lt;/ref&gt;

Fine de 2003, Diamanda Galás eldonis la diskon &quot;Defixiones, Will and Testament: Orders from the Dead,&quot; 80-minuta omaĝo al la monumento de la armenoj, grekoj kaj asirianoj viktimoj de la genocido en Turkio.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url= http://www.diamandagalas.com/defixiones/|titolo= Defixiones: Orders from the Dead by Diamanda Galas|eldoninto= ''[[The San Francisco Chronicle]]''|alirdato= 05-10-2007|arkivurl= https://web.archive.org/web/20071011191127/http://www.diamandagalas.com/defixiones/|arkivdato= 2007-10-11}}&lt;/ref&gt;

=== Dokumentfilmoj ===
* 1945&amp;nbsp;– ''Fatherland'' (dir. G. Balasanyan, L. Isahakyan and G. Zardaryan)
* 1964&amp;nbsp;– ''Where Are My People?'' (dir. [[J. Michael Hagopian]])
* 1975 - ''The Forgotten Genocide'' (dir. J. Michael Hagopian)
* 1983 - ''Assignment Berlin'' (dir. Hrayr Toukhanian)
* 1988 - ''Tillbaka till Ararat'' (''Back to Ararat'', dir. Jim Downing, Göran Gunér)
* 1988 - ''An Armenian Journey'' (dir. Theodore Bogosian)
* 1990 - ''[[Andranik Toros Ozanian|General Andranik]] (dir. [[Levon Mkrtchyan]])
* 2000 - ''I Will Not Be Sad in This World'' (dir. Karina Epperlein)
* 2003 - ''Germany and the Secret Genocide'' (dir. J. Michael Hagopian)
* 2003 - ''Voices From the Lake: A Film About the Secret Genocide'' (dir. J. Michael Hagopian)
* 2003 - ''Desecration'' (dir. Hrair &quot;Hawk&quot; Khatcherian)
* 2003 - ''The Armenian Genocide: A Look Through Our Eyes'' (dir. Vatche Arabian)
* 2005 - ''[[Hovhannes Shiraz]]'' (dir. [[Levon Mkrtchyan]])
* 2006 - ''The Armenian Genocide'' (dir. [[Andrew Goldberg]])
* 2006 - ''Armenian Revolt'' (dir. Marty Callaghan)
* 2006 - ''[[Screamers (2006 film)|Screamers]]'' (dir. [[Carla Garapedian]])
* 2008&amp;nbsp;– ''The River Ran Red'' (dir. [[J. Michael Hagopian]])

=== Filmoj ===
* 1919 - ''[[Ravished Armenia]]'', Holivuda histori-reala filmo pri la postvivinto [[Aurora Mardiganjan]]
* 1977 - ''[[Nahapet]]''
* 1991 - ''[[Mayrig]]'' de [[Henri Verneuil]]
* 1982 - ''The Forty Days of Musa Dagh'' (dir. [[Sarky Mouradian]])
* 2002 - ''[[Ararat (filmo)|Ararat]] (reĝ. [[Atom Egojan]])
* 2007 - ''[[Masseria Delle Allodole]] (reĝ. [[Paolo kaj Vittorio Taviani]])
* 2009 - ''Ravished Armenia'', reeldonita 24-minuta fragmento de la originala filmo de 1919.

== En Esperanto ==
* Lida Elbakian, &quot;Fridtjof Nansen kaj la nansenaj &quot;Pasportoj&quot;&quot;, en [[Monato (gazeto)|Monato]], marto, 2025, pp. 24-25.

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.armenian-genocide.org]  (armene)
* [http://www.imprescriptible.fr]  (france)
* [http://www.genocide.ru] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061005043441/http://www.genocide.ru/ |date=2006-10-05 }}  (ruse)
* [http://www.armenica.org Armenica.org - Historio de Armenio] {{en}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}

* {{Q|Q4793190}}
* [[Genocido]]
* [[Greka-turka milito (1919-1922)]]
* [[Otomana Imperio]]
* [[Unua mondmilito]]
* [[Armena diasporo]]
* [[Adana masakro]]
* [[Hamidaj masakroj]]
* [[Greka genocido]]
* [[Asiria genocido]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}
{{Bibliotekoj}}
{{Unua mondmilito}}
{{Portalo Kaŭkazio}}

{{Elstara}}
{{ADLS|2010|24}} &lt;!-- ankaŭ en semajnoj 25 kaj 26 --&gt;

[[Kategorio:Armena Genocido| ]]
[[Kategorio:Historio de Armenio]]
[[Kategorio:Genocidoj]]</text>
      <sha1>5p204m3g6tfx6dpp36ev47li7kx7ub8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kristnaskaj kantoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23129</id>
    <revision>
      <id>9503342</id>
      <parentid>9347407</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3337" sha1="etwm4sumi3g4fpc0wrwi0d18i03hceo" xml:space="preserve">[[Dosiero:XRF 12days.jpg|eta|dekstra|''The Twelve Days of Christmas'']]
''Tiu ĉi artikolo estas pri kantoj. Ankaŭ ekzistas artikolo pri la libro '''[[Kristnaska Sonorado (Dickens)|Kristnaska Kanto]]'''''.
----
Estas multaj '''[[Kristnasko|kristnaskaj]] kantoj''' en ĉiuj [[Kristanismo|kristanaj]] landoj. En [[Anglio]], kie ili nomiĝas ''Christmas Carols'' (kristnaskaj karoloj), ili konsistigas grandan nacian tradicion, regule kantitaj de infanaj ĥoroj.

En [[Brazilo]], unu konata kanto estas jena:

::Papileto tre bela
::Kiu restas en rozejo
::venu por vidi kiom da ĝojeco
::Ĉar hodiaŭ estas kristnaska nokto
::::Mi estas papileto
::::Tre bela kaj ĉarma
::::mi restas inter la floroj
::::atendante kiu amos min.

En [[Slavoj|slavaj]] kaj [[Ortodoksismo|ortodoksaj]] landoj, ili nomiĝas ''kolinda'' (kolendoj), kaj ilin kantas infanoj, kiuj iras pord-al-porde, ktp.

== En Esperanto kantas ==
La nederlanda grupo [[Akordo (muzikgrupo)|Akordo]] registris plenan K-diskon da esperantigitaj kristnaskaj kantoj el multaj landoj kantitaj ''a-capella'' t.e. nurvoĉe: ''[[Kristnaska Kordo]]''.
La itala kantistino [[Cristina Casella]] registris en 2012 la novan kristnaskan kanton ''Kredu Kristnaskon''. La kanto estas originale verkita de [[Roberto Pigro]] en Esperanto, kadre de bonfara iniciato. Oni povas aŭskulti la kanton en Jutubo kaj elŝuti ĝin, serĉante ĝian titolon en la retejo https://web.archive.org/web/20230109182002/https://kantaro.ikso.net/.

== Rete legeblaj en Esperanto ==
* [https://web.archive.org/web/20071203053102/http://www.geocities.com/cigneto/thcind/kristnasko.html 148 kristnaskaj kantoj] kompilataj de Haruo Ros'. (Rim. ke ties malnova retloko de GeoCities nun troveblas per la &quot;Internet Archive&quot;, ligilata ĉi tie.)
* [http://www.genekeyes.com/Yuletide-Carols.html Yuletide Carols / Jula Karolaro] kompilataj de [[Gene Keyes]]. Dekunu simplaj partituroj &amp;#285;is nun, inkluzive nova kaj angla kaj esperanta traduko: [http://www.genekeyes.com/Canticle.html Cantique de Noël / Canticle Noel / Kantik' de Noel'/ (O Holy Night).] Anka&amp;#365; [http://www.genekeyes.com/Wenceslas.html Vencelas la Bona Re&amp;#285;'], [http://www.genekeyes.com/Coventry.html Koventria Karolo], [http://www.genekeyes.com/Hark.html Aŭdu! Kantas Angel-ĥor’], [http://www.genekeyes.com/Down-in-Yon-Forest.html Tien Arbaren], [http://genekeyes.com/FRIENDLY/friendly.html L'Amikaj Bestoj], [http://www.genekeyes.com/12-DAYS/12-days-of-Christmas.html La Dek Du Tagoj de Kristnasko], [http://www.genekeyes.com/Souling/Souling.html &lt;nowiki&gt;La Animanta Kanto [Anim-Kuk']&lt;/nowiki&gt;], [http://www.genekeyes.com/RIU/Riu.html Riu Riu Chiu], [http://www.genekeyes.com/OTR/OTR.html Trans la Riveron kaj Tra l'Arbar'], [http://www.genekeyes.com/ECHO-CAROL/Echo.html Eĥo-Karolo].

== Rete elŝuteblaj Mp3 dosieroj en Esperanto ==
[https://web.archive.org/web/20071213144720/http://www.musicexpress.com.br/artisto.asp?artista=293#musica=Abio%20Vi Ralph Glomp kantas i.a. Abio vi!]

[https://web.archive.org/web/20071213142809/http://www.musicexpress.com.br/artisto.asp?artista=203 Akordo kantas i.a. Paca Nokt']

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Sankta Nokto]]
* [[b:Tintilar'|Tintilar']]
* [[Villancico]]
* [[Kristnaska karto]]
{{Ĝermo|muziko}}

[[Kategorio:Kristana muziko]]
[[Kategorio:Kristnasko]]
[[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]]</text>
      <sha1>etwm4sumi3g4fpc0wrwi0d18i03hceo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kasona plafono</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23722</id>
    <revision>
      <id>9503233</id>
      <parentid>9135055</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1676" sha1="dr6yn8kfurwib24q4py2mtfptojcxuy" xml:space="preserve">[[Dosiero:Kirchheim in Schwaben Fuggerschloss Zedernsaal Kassettendecke 2013-08-03 (1).jpg|eta|Cedra salonego je Fugger-kastelo en [[Kirchheim in Schwaben]]]]
[[Dosiero:Enlaka rovas inscription.jpg|eta|Pentrita ligna kasono]]
'''Kasona plafono''' estas [[plafono]] kun en [[regulo|regula]] aranĝo enprofundigitaj kestoformaj kavoj ([[kasono]]j). Tian plafonon formas kruciĝantaj ripoj aŭ traboj.

== Kunmetiĝo ==
Preferitaj [[materialo]]j estas [[tradicio|tradicie]] [[ligno]], [[ŝtono]] aŭ [[stuko|stukaĵo]]. Kasonaj plafonoj troveblas en [[antikvo|antikvaj]] [[kolono|kolon]][[halo]]j, poste precipe en [[renesanco]] kaj [[baroko]].

Kasona plafono&lt;ref&gt;[[PIV]] 2005, p. 540&lt;/ref&gt; nomiĝas regula ordo de profundaj kampetoj en [[plafono]]j. Ofte ili estas enkadrigita de [[cimatio]] (aŭ similaĵo) kaj la pliprofundigita kampeto aperas plejofte kun plastika, pendanta rozeto, malpli ofte (ekz. en la [[Hungara reĝlando]] en [[kirko]]j) kun pentritaj ornamaĵoj.

La tekniko uzatas kaj ĉe plataj plafonoj kaj ĉe [[volbo]]j. Ĉe ili havas tiaĵojn ofte barela kaj kupola volboj. Ĉebarele normalas rektangulaj aferoj, ĉekupole normalas plurlateraj. Ili laŭ konkreta volboformo alten iĝas pli kaj pli nemasivaj.

== Fontoj ==
* Lueger, Otto: ''Lexikon der gesamten Technik und ihrer Hilfswissenschaften'', volumo 5, Stuttgart/Leipzig 1907, p. 403 ([http://www.zeno.org/nid/20006056024 tie ĉi interrete])
* [https://web.archive.org/web/20160328001859/http://mennyezet.naput.hu/html/prolog.html &quot;Általános tudnivalók a festett kazettás templomi mennyezetekről&quot;] {{hu}}

== Notoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Ĝermo|arkitekturo}}

[[Kategorio:Arkitekturo]]</text>
      <sha1>dr6yn8kfurwib24q4py2mtfptojcxuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24012</id>
    <revision>
      <id>9503207</id>
      <parentid>9370159</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6825" sha1="doxek7imdk5mjcirsryhtuumf63sod0" xml:space="preserve">{{Informkesto koloro|titolo=Blua|titolo-koloro=white
|dosiero=Color icon blue.svg
|hex=#0000FF|RGB=(0, 0, 255)|CMYK=(0; 0; 0; 1)|HSV=(240°, 100%, 100%)}}
[[Dosiero:Blua.JPG|dekstra|kolorcirklo]]
[[dosiero:Copper_sulfate.jpg|eta]]
'''Bluo''' estas [[komplementa koloro]] de [[oranĝo (koloro)|oranĝo]]. La [[ondolongo]] de la blua [[lumo]] estas inter 450 kaj 495 [[nm]].

En diversaj kolormodeloj oni reprezentas la bluan koloron jene:
&lt;br /&gt;- [[RVB (kolormodelo)|RVB]]: R = 0,0; V = 0,0; B = 1,0 ;&lt;br /&gt;- [[CMFN (kolormodelo)|CMFN]]: C = 1,0; M = 1,0; F = 0,0; N = 0,0.
== En [[kemio|kemiaj eksperimentoj]] ==
 
[[Bromofenolbluo]] aŭ &quot;Bluo de bromofenolo&quot; estas kolorigilo kaj tinkturo, uzata interalie por kontroli migradon de molekuloj en eksperimentoj kun fragmentoj de DNA. La bluo de bromofenolo agas kiel pH indikilo kiu turnas kiam la hidrogena potencialo kuŝas inter 3,0 kaj 4,6 el verdkolora al blukolora.

[[Bromotimolbluo]] aŭ bluo de bromotimolo, ankaŭ konata kiel bromotimol-sulfona ftaleino, kaj BTB, estas pH indikilo por identigo de substancoj kaj acidaj kaj bazaj. Ĝi ĉefe uzatas en aplikaĵoj necesantaj mezuradon de substancoj proksimaj al la neŭtrala pH de la akvo (proksima de 7), tiel kiel la kontrolado de la pH de naĝbanejoj kaj fiŝujoj. Ĝi prezentiĝas en la protonigebla kaj malprotonigebla formoj, montriĝante aŭ flava aŭ blua respektive. En neŭtralaj solvaĵoj ĝi estas blueca verda.

[[Timolbluo]] aŭ '''bluo de timolo'''&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=EOYYM0-DAGQC&amp;pg=PA272&amp;dq=%22thymol+blue%22+pH&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=gWCiVbLPBMKpwgSo_4OgDw&amp;ved=0CCAQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=%22thymol%20blue%22%20pH&amp;f=false Encyclopedia of Soil Science], Ward Chesworth&lt;/ref&gt; estas bruneco-verda aŭ ruĝeco-bruna kristaleca polvo uzata en [[pH (kemia parametro)|pH]] kiel indikilo. Ĝi estas nesolvebla en akvo kaj solvebla en alkoholo kaj diluita [[Alkalo|alkalaj solvaĵoj]]. Ĝia koloro estas [[ruĝa]] kiam la pH troviĝas malsupra ol 1,2, oranĝokolora kiam la pH estas inter 1,2 kaj 2,8, [[flava]] kiam la pH estas inter 2,8 kaj 8,0, [[verda]] kiam la pH estas inter 8 kaj 9,6 kaj [[blua]] kiam la pH estas supera al 9,6&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=ztJ2tdO3YlAC&amp;pg=SL5-PA339&amp;dq=%22thymol+blue%22+pH&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=gWCiVbLPBMKpwgSo_4OgDw&amp;ved=0CCUQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=%22thymol%20blue%22%20pH&amp;f=false Electro Chemistry]&lt;/ref&gt;.

== En kulturo ==
* En [[politiko]], ĝi simbolas konservemon, dekstremon, kiel malo de socialisma [[ruĝo]].
* En kelkaj kulturoj bluo tradicie estis &quot;nobla&quot; koloro; en multaj landoj oni diras ke nobeloj havas &quot;bluan sangon&quot;, en [[Skandinavio]] oni diradas tion nur pri reĝ-familianoj.
* Bluo estas la koloro de la [[Ido-movado]].
* Bluo estas la nomo de [[disko]] far [[La Mevo]].

Bluo malofte uziĝis en antaŭmodernaj tempoj, pro malfacilo akiri bluan [[farbo]]n.
Estante la taga koloro de la ĉielvolbo, bluo en multaj kulturoj akiris religiajn aŭ spiritecajn signifojn. En [[Antikva Egiptio]] ĝi estis la koloro de [[Amon-Reo]] (vidu artikolon [[Egipta bluo]]). Komparu ankaŭ la Esperantan ''[[lazuro]]n'' kiel sinonimon de ''[[ĉielo]]''.

En rakontoj kaj belarto, bluo estas la koloro de la manteloj de [[Óðinn]], de [[Maria]] kaj de la vestoj de duminstrua [[Jesuo]].&lt;br /&gt;
Laŭ [[hinduismo|hindua]] mitaro [[Viŝnu]] renaskita [[Kriŝna]] estas blua.&lt;br /&gt;
Ĉe la antikvaj [[ĉinoj]] bluo reprezentis [[oriento]]n.&lt;br /&gt;

En la [[Angla lingvo]] ''blue'' &quot;blua&quot; povas ankaŭ signifi &quot;tristan&quot;, kaj de tiu venas nia vorto ''[[bluso]]''. Male, en portugala lingvo, &quot;bluo&quot; estas simbolo de trankvileco, ĝojeco: &quot;ĉiu blua&quot; estas &quot;ĉiu bone&quot;.

En la [[Skandinavaj lingvoj]] la vorto por &quot;blua&quot; povas signifi necerton, malfermitecon, kiel blua ĉielo antaŭ oni sur vojo:
iri &quot;en la bluon&quot; do estas iri ien, sen fiksitaj planoj. Tiun uzon ''[[Persone]]'' de [[Svedio]] eble enkondukis en [[Esperanto]]n:

:&quot;...se mi nenion sentus
:Mi malaperus en la blu'&quot;

(&quot;Sola en vaku'&quot; de la albumo ''[[Sen]]'' (2002))

Pluraj lingvoj ne distingas inter &quot;bluo&quot; kaj &quot;[[verdo]]&quot; aŭ &quot;bluo&quot; kaj &quot;[[grizo]]&quot;.
En la [[Norena lingvo]] oni uzis la vorton ''blár'' por tuta spektro da koloroj inter (hel)blua kaj (blu)nigra, kial la vorto ''blámenn'' &quot;bluuloj&quot; fakte signifas &quot;nigrahaŭtulojn, afrikanojn&quot;.
Alia kaŭzantaĵo de tiu lasta signifo, povas esti la bluvestemo de diversaj [[berberoj|berberaj]] popoloj de Nordafriko.

Bluo apartenas al la [[Tutslavaj koloroj]].

Kvankam la Himboj ne posedas vorton por la blua koloro, ili scipovas facile distingi nuancojn de la [[verda koloro]] kiuj al aliaj popoloj estas ne tiom facile distingeblaj.&lt;ref&gt; Miguel Trula, Esther (25a de februaro 2017). [https://magnet.xataka.com/preguntas-no-tan-frecuentes/por-que-en-la-antiguedad-nadie-podia-ver-el-color-azul «¿Por qué en la antigüedad nadie podía ver el color azul?».] Magnet. Konsultita la 31an de Januaro 2021. &lt;/ref&gt;

La germana filozofo kaj lingvisto [[Lazarus Geiger]] trovis, ke ankaŭ en multaj aliaj antikvaj civilizacioj oni konis la bluan koloron: ekzemple en la [[Korano]], en antikvaj ĉinaj historioj, en la antikva versio de la hebrea [[Biblio]], en la islandaj [[sagao]]j kaj en la barataj [[Vedoj]] ne aperas la koloro de la ĉielo.&lt;ref name=&quot;Ventura&quot; /&gt; La nura antikva kulturo kiu scipovis reprezenti la bluan koloron estis la civilizacio de [[Antikva Egipto]], kaj eĉ tiel ili multe baraktis por fabriki la pigmenton sinteze, ĉar ne estas tiu koloro facile en la naturalo (por ekzemplo, ne estas bluaj naturaj floroj: la unuaj estis fabrikitaj de homoj); tamen ja estas bluaj birdoj, ranoj ktp., sed ankaŭ ne mamuloj.&lt;ref name=&quot;Ventura&quot; &gt; Ventura, Dalia (21a de februaro 2016). [https://www.bbc.com/mundo/noticias/2016/02/160217_griegos_color_azul_finde_dv «¿Por qué muchas civilizaciones antiguas no reconocían el color azul?».] News. BBC Mundo. Konsultita la 31an de Januaro 2021. &lt;/ref&gt;

== Nuancoj de bluo ==
* Cejanblua - kiel la petaloj de [[cejano]]
* [[Ĉiela bluo]]
* [[Egipta bluo]]
* Indiga - malhelblua kiel ''[[indigo]]''
* [[Lazura]]
* Marista bluo
* Prusa bluo
* [[Kobalta bluo]]

== Blua farbo kun ... fariĝas ... ==
* [[Flava]] &gt; [[Verda]];
* [[Ruĝa]] &gt; [[Viola]];
* [[Verda]] &gt; [[Cejana]], [[Glaŭka]], [[Kreka]], [[Turkisa]].

En la lingvo [[Esperanto]] la vorto &quot;bluo&quot; kiel ĉiuj nomoj de koloroj estas [[A-karaktera radiko]].

== En Esperanto aperis ==

* [[Frank van Hertrooij]]: [https://scivolemo.wordpress.com/2022/07/08/la-sekretoj-de-bluo/ ''LA SEKRETOJ DE BLUO''] de la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], la 8an de Julio 2022

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|ReVo=blu}}
* [[Koloro]]
* [[Cejano]]
* [[Majaa bluo]]
* [[Kreko]]
* [[Lazuro]]
* [[Sininen ja valkoinen]]
* {{Q|Q112968743}}

== Notoj ==
{{Referencoj}}

{{Koloroj}}
{{Interretaj koloroj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Koloroj]]</text>
      <sha1>doxek7imdk5mjcirsryhtuumf63sod0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruĝa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24014</id>
    <revision>
      <id>9503228</id>
      <parentid>9370158</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5626" sha1="7r1n9w4tcsciucz1dso0hkzu0rlamfo" xml:space="preserve">{{Informkesto koloro|titolo=Ruĝa
|dosiero=Color icon red v2.svg
|hex=#FF0000|RGB=(255, 0, 0)|CMYK=(0%, 100%, 100%, 0%)|HSV=(0°, 100%, 100%)}}[[Dosiero:Ruĝa.JPG|dekstra|kolorcirklo]]
[[Dosiero:Strawberries.jpg|eta|&lt;center&gt;Maturaj fragoj]]
'''Ruĝo''' estas [[primitiva koloro]] kaj [[komplementa koloro]] de [[verdo]]. La averaĝa [[ondolongo]] de ruĝa [[lumo]] estas inter 620 kaj 760 [[nm]].

Antikve oni facile akiris ruĝan farbon el [[sango]]. Tial la plej malnovaj [[flago]]j kutime entenas ruĝon, kiel tiuj de [[Danio]] kaj [[Katalunio]]. Ruĝo estas la plej facile videbla de la koloroj, tial ekzemple la britia [[marflago]] entenas multe da ĝi.

* Ruĝo signalas [[danĝero]]n, atentigon, kaj trafike foje &quot;haltu!&quot;.
* Ruĝo estas koloro de [[amo]], [[pasio]], [[socialismo]], [[naziismo]] kaj pluraj aliaj politikaj movadoj.
* Ruĝo apartenas al la [[Tutafrikaj koloroj]], [[Tutarabaj koloroj]], kaj [[Tutslavaj koloroj]].

- Oni ankaŭ uzas la vorton &quot;ruĝa&quot; por priskribi la brunan haŭton de [[indianoj]].

En diversaj kolormodeloj oni reprezentas la ruĝan koloron jene:
&lt;br /&gt;- [[RVB (kolormodelo)|RVB]]: R = 1,0; V = 0,0; B = 0,0 ;
&lt;br /&gt;- [[CMFN (kolormodelo)|CMFN]]: C = 0,0; M = 1,0; F = 1,0; N = 0,0 .

En la [[elektromagneta spektro]] la ruĝa koloro situas ĉirkaŭ [[ondolongo]] de 700&amp;nbsp;nm.
Ondoj pli longaj ol 760&amp;nbsp;nm ne estas videblaj por homoj kaj nomiĝas [[infraruĝa]]j aŭ [[transruĝa]]j.

== Eta historio de ruĝo ==
Prahomoj jam uzis ruĝan farbon en [[grotpentraĵo]]j, kaj la [[neandertalo]]j
farbis siajn mortintojn ruĝaj, verŝajne por redoni al ili la koloron de sango
kaj vivo.

En [[Antikva Egiptio]], ruĝo estis ligata al violento. Ĝi estis la koloro de [[Set]] kaj [[Apofiso|Apep]].

Inter la [[majaoj]] ruĝo reprezentis [[oriento]]n.
Ĉe la antikvaj altejaj indianoj en [[Meksiko]] kaj ĉe la antikvaj [[ĉinoj]], ĝi reprezentis [[sudo]]n.

En [[Eŭropa]] [[mezepoko]] ruĝo, kiel koloro de [[fajro]], iĝis ankaŭ koloro de [[Infero]].
Ĝi strange ankaŭ ludis rolon en la tradicia [[Katolikismo]], kiel koloro de la sango de [[Jesuo]] kaj de la [[martiro]]j.
Hodiaŭ ĝi estas [[liturgiaj koloroj|liturgia koloro]] dum la diversaj [[festotago|festotagoj]] de [[sanktulo]]j, [[Pentekosto]] kaj la ceremonioj de la [[Pasiono]].

== [[Simbolo]]j ==
Nuntempe, ruĝo signifas:
* [[Sango]]: (ĉar sango ruĝas)
* [[Danĝero]]: la strattabuloj estas ruĝaj kiam ili indikas danĝeron, ĉar ili memorigas la koloron de la sango, do, la koloro de la [[akcidento]]. El danĝero ankaŭ oni transiras al malpermeso en trafiko. Tutmonde ruĝa lumo signifas ke oni haltu (surstrate, trajne, ŝipe), tamen en kelkaj landoj oni uzas ruĝajn lumojn por seksaj aferoj.
* Forto, ekzemple kiel koloro de pentrita [[koro]], kuraĝon, varmon, energion, sed ankaŭ pasiojn, kiaj kolero, amo. Pro rilato al sango, potenco kaj emocioj, la ruĝa koloro aperas en plej parto de tutmondaj flagoj; estas la plej uzata koloro.
* Festo, ekzemple ĉe [[Kristnasko]], [[Sankt-Valentena tago|Sankta Valenteno]], en kalendaro por feriaj tagoj...
* [[Komunismo]] kaj la [[ruĝa flago]].
* Atento, dum verda estus trankviliga. Tiele fajrobrigadoj, ambulancoj estas ruĝaj. Ankaŭ en [[futbalo]] la ruĝa karto estas plej atentiga.&lt;ref&gt;''Juna amiko'', n-ro 3/2009 (126), decembro 2009, paĝoj 26 kaj 27.&lt;/ref&gt;
* Tradicie oni konstruis negativajn diraĵojn pri ruĝharuloj (rufuloj), kiuj povus estis laŭ la landaj tradicioj koleremaj, ardaj aŭ eĉ neidemaj. En kelkaj tradicioj oni parolas ke [[Judaso Iskarioto]], la perfidanto de [[Kristo]], estus ruĝharulo.
* En [[astronomio]] [[Marso (planedo)|Marso]] estas nomata &quot;la ruĝa planedo&quot; pro sia multa feroksido, sed [[Marso (dio)|Marso]] estas ankaŭ la [[militdio]] de romianoj, do denove sango.

== Nuancoj de ruĝo ==
* [[roza]] (helruĝa)
* [[rufa]] (flavruĝa)
* [[karmina]] - iom violete ruĝa
* [[punca]] - brile ruĝa kia [[papaveto]]
* sangokolora
* [[skarlata]] - brilega sangoruĝa koloro
* [[karmezino|karmezina]] - forta profunde ruĝa koloro
* [[vermiljono|vermiljona]] - dense ruĝa kun oranĝeta nuanco, kiel [[cinabro]]

== Kemio ==
[[Fenolruĝo]] aŭ ruĝo de [[fenolo]], ankaŭ konata kiel fenolsulfoftaleino aŭ PSP, estas [[pH]] indikilo ofte uzata en [[laboratorio]]j pri ĉelbiologio. La solvaĵo de fenolruĝo elmontras ties laŭgradan transiĝon el la [[flava]] al la ruĝa en la spano de pH inter 6,8 kaj 8,2. Pli alta ol pH 8,2, fenolruĝo iĝas brila fuksikolora.

== Ruĝa farbo kun ... fariĝas ... ==
* [[Flava]] &gt; [[Oranĝa]]
* [[Flava]] kaj [[Nigra]] &gt; [[Bruna]]
* [[Blua]] &gt; [[Magenta]], [[Viola]]
* [[Blanka]] &gt; [[Roza]]
* [[Bruna]] &gt; [[Beja]]

En la lingvo [[Esperanto]] la vorto &quot;ruĝo&quot; kiel ĉiuj nomoj de koloroj estas [[A-karaktera radiko]].

== Bildaro ==
{{Projektoj|commonscat=Red|ReVo=rugx}}
&lt;gallery&gt;
Dosiero:ChineseWedding.JPG|Nuptaj roboj en [[Ĉinio]]&lt;!-- eta|maldekstra|180ra|en:Chinese wedding gown   en-&gt;eo:Ĉinia (nupto, edziĝofesto, edzigante, edzinigante) robo --&gt;
Dosiero:P06 CZ.svg|Ruĝa trafiksignalo&lt;!-- eta|maldekstra|180ra|no:Rød   no-&gt;eo:Ruĝa --&gt;
Dosiero:RoosterHarbingerOfDawn.png|Ruĝa [[koko]] anoncas la novan ĉinan koko-jaron.&lt;!-- eta|maldekstra|180ra|nn:mini|Ein raud [[hane]] varslar om det nye kinesiske haneåret.   nn-&gt;eo:_mini_|_Ein_ ruĝa [[_hane_]] _varslar_ _om_ _det_ _nye_ _kinesiske_ _haneåret_. --&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{-}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Ruĝa Kruco]], tutmonda humaneca movado
* [[Ruĝa flago]], simbolo de [[socialismo]] kaj [[komunismo]]
* [[Transruĝa]]
* {{Q|Q96401402}}

== Notoj ==
{{Referencoj}}

{{Koloroj}}
{{Interretaj koloroj}}

[[Kategorio:Koloroj]]</text>
      <sha1>7r1n9w4tcsciucz1dso0hkzu0rlamfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konfederaj flagoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24415</id>
    <revision>
      <id>9503327</id>
      <parentid>8865576</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T02:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4050" sha1="c8hnyv5xo40059t7o564ruboy2ovken" xml:space="preserve">La sekvantoj estas la flagoj de mallongdaŭraj [[Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko]]. Kvankam aktuale ili ne uziĝas, iuj sudusonanoj daŭre uzas la flagojn por simboli sian historion. La Konfederacia Milita Flago (sekve) flugis ĉe la [[Suda Karolino|Sud-Karolinia]] registarejo ĝis 10 julio 2015.&lt;ref&gt;[[:en:Modern display of the Confederate flag#Reactions to 2015 Charleston church shooting|Modern display of the Confederate flag]] (anglalingva)&lt;/ref&gt; La desegno de Konfederaciaj Flagoj ankaŭ uziĝas (aŭ uziĝis) en la Ŝtatoj [[Arkansaso]], [[Georgio]], kaj [[Misisipio]].

== La Bela Blua Flago ==
[[Dosiero:Bonnieblue.svg|maldekstra|200ra]]
Originale uzita en [[Okcidenta Florida Respubliko]] en fruaj 1800'oj, la Bela Blua Flago (angle, ''Bonnie Blue Flag'') estis la neoficiala unua flago de Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko: la Sudo kuniĝis sub unu stelo. La Misisipa Respubliko utilis ĝin provizore kiel oficialan flagon. Ĉi tiu flago inspiris la Unustelan Flagon de [[Teksaso]] kaj la ruĝan stelon en la Ursa Flago de [[Kalifornio]].

En la nomo, &quot;bonnie&quot; aŭ &quot;bonny&quot; estas skota vorto signifanta &quot;bela&quot;, foje uzata en la angla.

Moderna uzo simbolas favoron pro iuj pro usona koncepto de ŝtataj rajtoj sen ofendo de &quot;Ribela Flago,&quot; sube (ekzemple, angle [http://www.federalist.com ''The Federalist'']).

== La Unua Nacia Flago ==
[[Dosiero:CSA FLAG 4.3.1861-21.5.1861.svg|dekstra|200ra]] La unua nacia flago, nomis 'la steloj kaj baroj&quot; (angle, ''The Stars and Bars'') flugis ekde 5 marto 1861 ĝis 30 aprilo 1863. Ĝi estis la unua oficiala flago de sep originalaj forlasintaj ŝtatoj; poste ses pluaj ŝtatoj forlasis. Ĝi estis konfuza en batalejo pro simileco al la [[Usono|usona]] flago.

== La Dua Nacia Flago ==
[[Dosiero:Second_national_flag_of_the_Confederate_States_of_America.svg|eta|200ra|maldekstra|La dua nacia flago, &quot;La malkula flago&quot;]]
La dua nacia flago, nomata 'la senmakula flago' ('The Stainless Flag'), adoptiĝis la 1-an de majo 1863. Ĝi evitis konfuzon kun la [[Flago de Usono|usona flago]]. La nova milita flago lokis en la supro apud la stango (sube). Ĉe senventa batalejo, oni povis eraris oni pro kapitulaca flago, ĉar nur blanka areo estis videbla.

En la sudaj ŝtatoj, &quot;makula&quot; simbolis la pura virto de Sudanoj kaj ilia memstara batalo kontraŭ la tiranajo kaj gansterajo de nordaj ŝtatoj.

== La Tria Nacia Flago ==
[[Dosiero:Flag of the Confederate States of America (March 4, 1865).svg|eta|250ra|La tria nacia flago, la &quot;sangmakulita flago&quot;]]
La tria nacia flago, adoptis 4 marto 1865, mallonge antaŭ la falo de la Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko. Por eviti konfuzon kun kapitulaca flago, oni aldonis ruĝan galjonon.

== La Milita Flago ==
[[Dosiero:Battle flag of the Confederate States of America (1-1).svg|eta|200ra|maldekstra|La Milita Flago de la Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko]]
La Milita Flago de Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko estas kvadrata, ordinare flanke 3 futoj/0.9 metro. Ĝi uziĝis en bataloj je 1863 majo al la fino de A.K.Ŝ. La Milita Flago uzis malhelan bluon, kontraŭe hela bluo de Suda Kruco. Generalo Borigard (angle, el franca deveno, ''Beauregard'') de Milito de [[Virginio]] adoptis la flagon de desegno de Majlz (angle, ''Miles'', sube) por eviti konfuzon en batalejo kun la Steloj Kaj Galjonoj kaj la Steloj Kaj Baroj. La kvadrata desegno pli estis facile portebla en batalo ol la originala desegno.

La Milita Flago estis pli populara, ĉar ĝi enhavis la Duan Nacian Flagon. Multe da Sudanoj konsideras la flagon pli distinga kaj pli bela — do pli bona simbolo de Sudo.

[[Dosiero:Confederate_Rebel_Flag.svg|dekstra|250ra]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu Ankaŭ ==
* [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko]]
* [[Usona Enlanda Milito]]
* [[Flago]]
* [[Serva flago]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* Fotoj de usona 1860'a ''[[Harper's Weekly]]'' kun [https://web.archive.org/web/20140214172422/http://www.sonofthesouth.net/leefoundation/Confederate_Flag.htm Konfederaj flagoj]

[[Kategorio:Flagoj]]
[[Kategorio:Flagoj de Usono]]</text>
      <sha1>c8hnyv5xo40059t7o564ruboy2ovken</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Morto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25081</id>
    <revision>
      <id>9503253</id>
      <parentid>9501565</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bibliografio */</comment>
      <origin>9503253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39934" sha1="bv2ag54n5htzc7otq4bhf8plsu51787" xml:space="preserve">{{Homa kresko kaj disvolviĝo}}
[[Dosiero:Kuoleman Puutarha by Hugo Simberg.jpg|alt=|eta|''Kuoleman puutarha'' (La morto zorganta siajn florojn), Hugo Simberg (1906).]]
'''Morto''' estas la fino de [[vivo]], nome la transpaso de vivo al nevivo, sen eblo reveni.

Morto estas la fina efekto kiu rezultas de la fino de la procezo de [[homeostazo]] en viva estaĵo. Ĝi povas okazi pro naturaj kaŭzoj ([[Maljunaĝo|maljuniĝo]], [[malsano]], konsekvenco de la [[manĝoĉeno]], [[natura katastrofo]]) aŭ pro okazigitaj kaŭzoj ([[memmortigo]], [[murdo]], [[eŭtanazio]], [[akcidento]], [[mortopuno]], [[medio|media katastrofo]]).

La procezo de morto, kvankam ĝi estas tute difinita en kelkaj el ties fazoj ekde la vidpunktoj de [[neŭrofiziologio]], [[biokemio]] kaj [[medicino]], ankoraŭ ne estas tute klare komprenita are ekde la vidpunktoj de [[termodinamiko]] kaj [[neŭrologio]], kaj ekzistas foje malkonsentoj inter sciencistoj kaj fakuloj tiurilate.

== Terminaro ==
La termino '''mortinto''' ĝenerale rilatas al homo, kiu mortis&lt;ref&gt;Mortinto en [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/]&lt;/ref&gt;

Laŭ la [[Fundamento de Esperanto]] oni rajtas paroli pri ''mortiĝo'' de [[homo]] kiam temas pri morto neatendita, [[akcidento|akcidenta]], ne kiam li mortis [[naturo|nature]], estis [[mortigo|mortigita]] aŭ [[sinmortigo|mortigis sin]] mem. Bertilo Wennergren skribis en [[PMEG]] pri senvoleco, akcidenteco de la senviviĝo.&lt;ref&gt;[https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html#i-d6f en PMEG]&lt;/ref&gt; En Esperanto tre ofte oni uzas la terminon &quot;forpaso&quot; (verbe forpasi) kiel [[eŭfemismo]] por eviti la iom [[Tabuo|tabuan]] vorton &quot;morto&quot;.&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#forpaso_kd en PIV] Alirita la 21an de Oktobro 2021.&lt;/ref&gt;

La termino '''tanatologio''' (malnovgreka θανατολογία, de θάνατος ''[[Thanatos|thánatos]]'', 'morto' kaj -logio &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://readandrewhuberman.com/thanatos-greek-etymology/|title=Thanatos: Etymology and Greek Mythological Origins|website=Read Andrew Huberman|access-date=2025-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250205142201/https://readandrewhuberman.com/thanatos-greek-etymology/|archivedate=2025-02-05}}&lt;/ref&gt;) rilatas al la scienco pri morto, mortado (kiel '''esplorado pri morto''') kaj [[entombigo]].

== Morto el [[Biologio|biologia]] vidpunkto ==
[[Dosiero:Deadconfederate.jpg|eta|maldekstre|[[Soldato]] falinta dum [[Usona enlanda milito]], [[1865]].]]
La vorto &quot;morto&quot; povas signifi staton aŭ eventon. Kiel stato, morto estas la malo de [[vivo]]; kiel evento, la malo de [[naskiĝo]]. La evento morto estas la fino de la [[vivo]] de [[organismo]], do evento morto estas la momento inter vivo kaj la stato morto. En [[biologio]], mortado estas baza kondiĉo por la [[evoluo]] de [[specio]]j.

Biologie, morto povas okazi al ''ĉiomo aŭ tuto; al parto de tuto; aŭ al ambaŭ''. Ekzemple, povas morti unu individua [[ĉelo]], kaj eĉ [[organo]], kaj tamen la [[organismo]] kiel tuto povas plu vivi. Normale la ĉeloj de organismo vivas mallonge; kiam ili mortas, novaj ĉeloj anstataŭas ilin, kaj tiel konstante plu.

Ankaŭ la malo povas okazi, nome, ke post la morto de organismo, pluvivas kelkaj ĉeloj kaj organoj, uzeblaj por [[enplanto]] aŭ [[grefto]]. Tiuokaze, tamen, la [[histo]]jn ankoraŭ vivajn oni devas eltiri kaj enplanti rapide, aŭ ili baldaŭ mortos manke de ''gastiganto''.

[[Dosiero:MementoMoriNordfriedhofWiesbaden.JPG|eta|Alegorio de la Morto – Norda Tombejo de [[Wiesbaden]], [[Germanio]].]]
Certa diagnozo de morto estas grava ne nur por transplanta medicino, sed ankaŭ por eviti la [[ŝajnmorto|entombigon de vivantoj]]. Konataj viktimoj de la ŝajnmorteco estis ekzemple [[Edgar Allan Poe]], [[Hans Christian Andersen]] kaj [[Alfred Nobel]] (ankaŭ [[Petrarca]] kaj [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]] laŭ aliaj fontoj). Pro tio la morton de homo ordinare devas konstati fakulo, ekzemple [[kuracisto]]. Tiuj povas diferenci (kutime kaze de homoj) inter cirkula morto (la [[sango]] jam ne cirkulas), cerba morto (la [[cerbo]] jam ne funkcias) ktp.

Grandparte oni aplikas la esprimon &quot;morto&quot; nur al animaloj (homoj, bestoj), nur tre escepte, ekzemple poezie, al [[planto]]j aŭ [[fungo]]j.

Multaj specioj de vivaĵoj mortas pro [[maljuneco]] kaj havas limigitan vivodaŭron. En la teorio de [[evolucio]] tiu morto havas gravan rolon, ĉar ĝi ebligas la pluevoluon de specioj. Kiam en specio okazas [[mutacio]], kiu donas [[natura selekto|selektan avantaĝon]], tiu avantaĝo eble ne havus ŝancon sukcesi kontraŭ la pli sperta antaŭa generacio. Se tiu generacio formortas pro maljuneco, ĝi donas al la idaro pli bonan ŝancon pluvivi kaj tiel progresigi la specion.

== Morto el [[medicino|medicina]] vidpunkto ==
La medicina scienco difinas la morton kiel «nerevertebla ĉeso de la funkcioj korspiraj de ĉiuj funkcioj de la [[encefalo]]»,&lt;ref&gt; Real Academia Nacional de Medicina de España (2011). Diccionario de términos médicos. Madrid: Editorial Médica Panamericana. ISBN 9788498351835. &lt;/ref&gt; nome okazaĵo rezultinta de la organika nekapablo subteni la [[homeostazo]]n. Pro la degradado de la [[deoksiribonuklea acido]] (DNA) enhavata en la [[ĉelkerno]]j, la kopiado de la ĉeloj iĝas iom post iom pli malfacila ĝis oni produktas la senrevertan rezulton.

Scii la precizan tempon de ies morto povas esti tre grava, ekzemple por determini la ekvalidon de ties [[testamento]], por aranĝi la [[funebro|funebrajn]] preparojn, aŭ, okaze de [[enplanto]], ĉar la organojn oni devas eltiri laŭeble plej rapide post la morto de la donanto. Ankaŭ la preciza horo de la morto povas havi konsekvencon el jura vidpunkto kaze de mortigo aŭ de aliaj juraj procesoj. Enketistoj kutime uzas prilaboritegajn metodojn por determini tiun precizan momenton.
{{Ĉefartikolo|Jurmedicino}}

[[Dosiero:Catrinas 2.jpg|eta|maldekstra|180px|&lt;center&gt;du variaĵoj de la figuro de la fama skeleta damo &quot;La Catrina&quot;, tipa de la [[Tago de la mortintoj]] en [[Meksiko]], kie la morto ricevas specifan socian traktadon.]]
Historie, la fiksado de tiu momento ofte prezentis [[problemo]]jn. Antaŭ longa tempo oni difinis la eventon morto per la ĉeso de [[korbatado]], reflektoj kaj [[spiro|spirado]]. Tion oni nomis &quot;[[klinika morto]]&quot;. Tamen, surbaze de tiu nesufiĉaj pruvoj multaj personoj estis enterigitaj estantaj en stato de latenta vivo aŭ tuŝitaj de periodoj de [[katalepsio]]. Nuntempe ekzistas [[tekniko]]j por restartigi la korbatadon kaj spiradon post jama halto.

Nun oni prefere parolas pri &quot;[[cerba morto]]&quot; aŭ &quot;biologia morto&quot;, laŭ kiu oni rigardas personon mortinta kiam ĉesis la bioelektra aktivado en ties [[cerbo]], konstatebla per [[Elektroencefalografio|elektroencefalogramo]]. Oni kredas, ke tiu ĉeso de aktivado signifas la definitivan malaperon de la [[konscio]]. Tamen ankaŭ ĉi tiu difino montriĝas ne tute definitiva, ĉar la fenomeno de foresto de bioelektra aktivado kelkfoje tre escepte povas esti revertebla, kiel ĉe dronintoj kaj supozataj mortintoj en akvoj borde de la punkto de frostiĝo.

[[Kadavra rigideco]] aŭ ''rigor mortis'' (latine) estas [[simptomo]] de la morto, kion kaŭzas la kemia ŝanĝo en la [[muskolo]]j kaj kio kondukas al rigidiĝo de la [[kadavro]] kaj la movo de la korpopartoj estas tiel malfaciligita. En milda temperaturo, la fenomenon priskribas la Nysten-regulo. Laŭ tiu regulo, la korpo rigidiĝas dum 24 horoj, unuafoje la makzela artiko, poste la trunko kaj la kruroj, piedoj. Post 48 horoj, la rigidiĝo ek-ĉesas kaj tute ĉesas post 72 horoj. La procezo dependas de la temperaturo de la medio, ĝenerale de 4 horoj ĉe homoj. La kemia kaŭzo de la kadavra rigideco estas la hidrolizo de la adenozina trifosfato (ATP) en la muskola histo.

=== Cerba morto ===
{{Ĉefartikolo|Cerba morto}}
Cerba morto estas nerevertebla maniero de la [[perdo de konscio]] karakterizata de kompleta malapero de la cerba funkcio, kun reteno de la kora kuntiriĝo.&lt;ref&gt;[[iarchive:diccionariodemed00ocea/page/883/mode/2up|Diccionario de medicina Oceano Mosby.]] Oceano. pp. 883. ISBN 84-494-0368-5. &lt;/ref&gt; Pere de teknika progreso de la medicino, nuntempe eblas reteni koran aktivecon kaj artefaritan ventoladon per servoj de intensivaj zorgoj en persono kies koro batoĉesis kaj kiu ne estas kapabla spiri per si mem, kio pruvus, ke la persono ne estis mortinta. La proceduro uzata por la diagnozo de la morto tiuokaze estas diferenca kaj devas esti aplikata de la fakuloj en neŭrologiaj sciencoj, kaj oni parolas tiam de &quot;cerba morto&quot; aŭ &quot;encefala morto&quot;. En la pasinto, kelkaj fakuloj konsideris, ke estas sufiĉa kun la ĉeso de elektra aktivado en la [[kortekso]] (kio supozigus la finon de la konscio) por determini la encefalan morton, tio estas, la definitiva ĉeso de la konscio egalvalorus al morto, sed nuntempe oni konsideras, preskaŭ universale, mortinta personon (eĉ se tiu restas kun kor-spira aktiveco pere de la artefarita helpo en unuo de intensivaj zorgoj), post la nerevertebla ĉeso de la viva aktiveco de la tuta cerbo, inkludite la [[cerba trunko]] (la plej malalta strukturo de la encefalo, respondeca de la granda majoritato de la vivaj funkcioj), konstatita pere de klinikaj protokoloj neŭrologiaj bone difinitaj kaj apogitaj per specialaj pruvoj.

Tiuokaze, la determinado de la morto povas esti malfacila. Elektroencefalogramo, kiu estas la pruvo plej uzata por determini la elektran cerban aktivecon, povas ne klare detekti kelkajn elektrajn cerbajn signalojn tre malfortajn, kaj krome povas aperi en tiu signaloj produktitaj ekster la cerbo kaj esti interpretataj erare kiel cerbaj. Pro tio, oni disvolvigis aliajn pruvojn pli fidindajn kaj specifajn por pritaksi la cerban viveblon, kiel la tomografio per dissendo de ununura fotono (cerba SPECT), la cerba panangiografio kaj la transkrania ultrasono.

=== Mortomanieroj ===
{{Ĉefartikolo|Maniero de morto}}
La mortokaŭzo povas esti natura, nenatura aŭ neklarigita. Ne ekzistas internacie normigita klasifiko de mortokaŭzoj. En la kazo de natura morto, morto okazas pro antaŭekzistantaj, internaj kaŭzoj, kiel ekzemple [[malsano]] (ekz., [[koratako]], [[apopleksio]], ktp.) aŭ maligna [[tumoro]]. Kutime temas pri morto kaŭzita de malsano aŭ [[maljuneco]], sen la okazo de jure gravaj faktoroj, kiel ekzemple [[neglekto]] de triapartiaj personoj aŭ ekstera influo (inkluzive de medicina mispraktiko).

== Morto el [[religio|religia]] vidpunkto ==
[[Dosiero:Day_of_the_Dead_Wikivoyage_banner.jpg|775x775ra]][[Dosiero:Gil de Ronza - La Muerte 20140703-1.jpg|eta|200px|''La Morto portanta anonckornon''. Gil de Ronza, 16-a jarcento.]]
Al [[religio]]j kiuj kredas je la koncepto de [[animo]], Morto estas disiĝo de animo je la korpo. La morto estas la vivo de la [[spirito]], kiam la korpo mortas, la animo revenas en la eterna vivo. En tiu senco oni povas paroli pri [[transtombo|transtomba vivo]].

La [[abrahama religio|abrahamaj religioj]] kredas je postmorta pluvivo de la animoj ekster la mondo, kun plena memoro pri la enmonda vivo. En [[kristanismo]] la morto estas ŝlosila koncepto: la kerno de la kristanisma [[teologio]] estas fundamentita sur la kredo, ke [[Jesuo]] estis sendita de [[Dio Patro]] por suferi [[pasio]]n kaj finfine morti kaj reviviĝi. Tiel li [[elaĉeto|elaĉetas]] la homaron, kiu antaŭe estis kondamnita pro la kulpo de la [[origina peko]]. Tiukadre ofta simbola arta reprezento de [[Kristo]] kiel dio estas la momento de lia morto sur kruco ([[Krucumo de Jesuo]] kaj [[Krucumita Kristo en arto]]).
{{Ĉefartikolo|Memento mori}}
Aliaj religioj, ekz. [[budhismo]] kaj [[hinduismo]], kredas je transiro de la animo al alia enmonda estaĵo ([[metempsikozo]]), kiu ordinare ne memoras pri antaŭaj vivoj de la animo. Tiukadre la bonfaro al aliaj estaĵoj, eĉ se ne homaj, indas ĉar malantaŭ tio povas kuŝi proksimulo, alia homo aŭ oni mem. Tiel la kredaro pri morto influas la ĉiutagajn kaj normalajn vivmanierojn, kondutojn, sociajn normojn ktp.

=== Kristanaj kredoj pri morto ===
Ofta demando kiu aperas pri la morto de homoj kaj tre interesa estas: kio okazas al la homaj estaĵoj post la morto? Reale, la demando temas pri kio okazas al la mensaj kapabloj de la mortinta persono. Kelkaj kredas, ke ili konserviĝas pere de la [[animo|spirito]], kiu iam movis la menson, plialtigante sian staton de [[konscienco]] al realoj eĉ pli grandaj; dum aliaj kredas en la migrado de la [[animo]] de homa estaĵo post ties morto al nivelo fizike neatingebla.

[[Dosiero:Cristo crucificado.jpg|eta|230px|maldekstre|[[Diego Velázquez]], ''Jesuo krucumita'', [[1631]], bildo pentrita per oleo (248 x 169 cm), [[Madrido]], [[Prado-Muzeo]].]]
La kristana religio konsideras la morton kiel fino de la fizika restado de la homa estaĵo en sia karnaj vivmaniero kaj stato: la spirito abandonas la fizikan korpon kiu malboniĝas kaj iĝas nekapabla subteni sin laŭ la leĝoj de tiu universo finenda, kaj tuje ĝi revenas al Dio ([[Kohelet]] 12:7). La animo, depende ĉu ĝi konis kaj rekonis Jesuon Kriston kiel Dio kaj savinto ([[Epistolo al la romanoj|Romanoj]] 10:9), iras al ripozejo espere de la dua veno de Jesuo ([[1-a epistolo al la tesalonikanoj|1a Tesalonikanoj]] 4:16). En tiu ripozejo ties rilato kun la Suprema Estaĵo estus rekta (la Paradizo); alia animo, tiu de la malliberigitaj spiritoj, kiuj ne rekonis Jesuon Kriston kiel Dio kaj savinto, devos prezentiĝi antaŭ la Fina Juĝo. Tiu loko estas nomita la [[Infero]]. La [[Paradizo]] estas dinamika mondo en kiu oni realigas interagadon kun la laboro de Dio kaj kun la personoj en la Tero pere de ministerio de anĝeloj.

Laŭ la kristana [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] ([[Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj|mormona]]), spirito kiu abandonas la korpon estas simila laŭ aspekto al tio kiun ĝi lasas en karna stato, sed en ties plej juna formo. La akirita sciaro, la fizika aspekto estas konservata, sed en stato de perfekteco netuŝeebla por tiu ĉi mondo kaj plej pura. Poste ĝi pluos per la universala resurekto pere de la gracio de Jesuo Kristo, kiu estis la pioniro de la [[resurekto]]. Poste venos juĝo laŭ la individuaj faroj en tiu surtera vivo de la personoj kiuj estas responsaj pri siaj agoj. Laŭ tiu eklezio de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, la laboro de Dio estas resumita per la jena versego kiu montras la parolon de la Dio de Israelo: ''&quot;Tiu estas mia verko kaj mia gloro, realigi la senmortecon kaj la eternan vivon de homo.” Moseo 1:39, ''La Perlo de Granda Prezo''.

Por la [[Atestantoj de Jehovo]], la granda majoritato de la mortintoj estas en stato de absoluta [[senkonscio]] kaj eĉ la Reĝo Davido ne ascendis al la ĉielo (Kohelet 9:5,6,10; [[Agoj de la Apostoloj|Agoj]] 2:34). Ili kredas, ke kiam la &quot;nova tero&quot; (nova sistemo, 2 Petro 3:13) estu establita sub la jarmila regado de Kristo, la resurekto —kaj de Justuloj kaj de Nejustuloj— okazos en la tuta mondo, kaj estas tiam kiam ili estos juĝitaj laŭ iliaj faritaj agoj dum la jarmilo, tiuj kiuj agis malbone iros al la eterna morto (Morto sen espero resurekti) kaj tiuj kiuj agis bone iros al la eterna vivo en surtera paradizo (Johano 5:28,29; Apokalipso 20:11-15; Agoj 24:15). Ili kredas ankaŭ en aliaj minoritata kategorio de kristanoj kiuj konservas alian esperon. Tiuj estas la 144 000 &quot;unktitaj de la Sankta Spirito&quot; kiu, laŭ ili, mortinte iras al la ĉielo por esti reĝoj kaj pastroj kaj regi kun Kristo “Super la Tero” en Jarmila Regado. Laŭ la Atestantoj de Jehovo, la kolektado de tiuj “Unktitoj” kiuj havas ĉielan esperon startis per la apostoloj de Kristo, kiam Jesuo proponis al ili hejmojn en la ĉielo, propono kiu pluas ĝis nuntempe, sed nur por tre malmultaj (Apokalipso 5:9,10; 7:4; 14:1-3).

== Morto en socio kaj historio ==
[[Dosiero:UKK-hautajaissaattue-linna.jpg|eta|Funebra parado de [[Prezidanto de Finnlando|Prezidanto]] [[Urho Kekkonen]] en [[Helsinko]], 1986.]]
Delonge historiistoj konsideras la okupon de prahomoj pri la morto de ties proksimuloj kiel montro de homa socio, civilizo, intelekta kompreno ktp. Tiel, la plej antikvaj restaĵoj de [[funebro|funebraj]] agadoj ([[tombo]]j, funebraj monumentoj, bildoj ktp.) estis analizitaj kiel unu el la plej klaraj montroj de la sociaj trajtoj de ĉiu epoko, kune kun la [[ekonomio]], administrado de povo, konfliktoj kaj militoj ktp. Plej ofte tia okupo de homoj pri mortintoj kaj respektive pri iliaj kadavroj estas rilataj al diversaj kredoj pri ia tipo de nova vivo transmorta.

El historia vidpunkto, en socioj en kiuj la averaĝa [[vivodaŭro]] estis malalta aŭ okazis oftaj amasmortoj pro [[milito]]j, [[malsatego]], [[epidemio]] ktp., estis pli normala proksimigo al la socia konsidero de la morto. Ju pli okazas [[progreso]] en medicino, produktado de manĝaĵoj, plialtigo de vivnivelo, aranĝo de maljunulejoj ktp., des pli la vivodaŭro plilongiĝas kaj la morto estas pli malofta afero en la ĉiutaga vivo. Tio rezultas en malproksimigo disde la socia konsidero de la morto.

En la aktualo ĉiu kulturo kaj civilizacio havas sian propran praktikon pri la morto. En tradiciaj kulturoj oftas religiaj ceremonioj kaj entombigoj; en modernaj urbaj socioj oftas la [[kremacio]] de kadavroj kaj la posta disigo de cindroj en specifa simbola natura loko (maro, rivero, kamparo ktp.). Tre ofte estas farataj [[diskurso]]j kiuj povas esti dirataj dum la funebra ceremonio ĉu de pastro aŭ de alia religia gravulo ĉu de samfamiliano aŭ proksimulo. En tiuj diskursoj plej ofte oni starigas la pozitivajn trajtojn kaj agojn de la mortinto, anstataŭ memori pri ties negativaj aspektoj. Ofte tiuj diskursoj estas publikigataj en gazetoj ĉefe se la mortinto estis iutipa gravulo, kiel [[nekrologo]]. Alifoje la morto de karulo povas inspiri specifajn literaturajn pecojn, plej ofte en [[poezio]] nome [[elegio]]j.

La [[funebraĵisto]] provizas la servon transporti mortinton al la [[tombejo]]. La profesiaj agadoj de la funebraĵisto varias de transportado de la korpo de la mortoloko, inkluzive de resaniĝo se necese, ekzemple post [[Akcidento|akcidentoj]], ĝis higiena prizorgo de la [[mortinto]], [[Kosmetikaĵo|kosmetika]] traktado kaj vestiĝo, kaj metado en [[Ĉerko|ĉerkon]], same kiel la tuta aranĝo de [[funebro]] kun preĝeja aŭ sekulara funebra ceremonio kaj la [[enterigo]] de la ĉerko aŭ [[urno]]. Krome, la funebrantoj estas konsilitaj kaj subtenataj en traktado kun la aŭtoritatoj, translokigo de la [[kadavro]] kaj aliaj formalaĵoj. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mentalfloss.com/article/68177/how-morticians-reinvented-their-job-title|title=How Morticians Reinvented Their Job Title|work=Mental Floss|date=5 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.oed.com/view/Entry/122475?redirectedFrom=mortician#eid|title=mortician, n. meanings, etymology and more &amp;#124; Oxford English Dictionary}}&lt;/ref&gt;

[[Mortotimo]], tio estas timo pri morto, mortangoro, tanatofobio aŭ neniiga angoro (greke: θάνατος &quot;morto&quot; + greka: φόβος &quot;timo&quot;) estas [[anksio]] kaj [[fobio]] difinita kiel persista, nenormala kaj nepravigebla timo de morto aŭ mortado. Tio estas [[angoro]] kaŭzata de pensoj pri morto, pri la ĉeso de ekzisto (de si mem aŭ de siaj amatoj). Por multaj suferantoj estas timo pri ebla detruo de la menso aŭ korpo, kiam la ellasiloj (angle ''trigger'') por la timo estas minacoj al supervivo al la persono. Neniiga angoro povas manifestiĝi laŭ pluraj manieroj: sento de senhelpeco, sento de kunfandiĝo kun la alia, sento de rezigno, sento de disfalo, sento de fremdiĝo, sento de emocia superforto, kaj sento de malobservo de privateco.

== Homa morto ==
Por homoj, sendube la plej grava tipo de morto estas la homa morto. Pensado pri la homa morto kondukas al multaj demandoj.

=== Morto kiel natura fino ===
[[Dosiero:Cholera.jpg|eta|200px|maldekstre|La Morto pro [[ĥolero]], en gazeto ''[[Le Petit Journal]]''.]]
* Por multaj, morto estas la [[naturo|natura]] [[fino]] de vivo, kaj do kvazaŭ parto de ĝi. Surbaze de tiu [[ideo]] oni povus diri ankaŭ, ke ĝuste la fakto, ke la vivodaŭro estas limigita, valorigas ĉiun unuopan momenton de la vivo.

* La ĉina verkisto [[Lin Yutang]] komparis la [[penso|pens]]-[[maniero]]n de tiu, kiu deziras [[senmorteco]]n, kun tiu de [[sinmortigo|sinmortiganto]]: neniu el ambaŭ kontentas pri la [[vivo]] tia kia ĝi estas, malsenfina. Liaopinie, oni devus koncepti homan vivon kiel [[diurno]]n, kun [[mateno|mateniĝo]], [[tagmezo]], [[vespero]] kaj, fine, [[nokto]].

* Ekzistas la psikologia morto, laŭ kiu persono estas konscia, ke ĝi estas mortanta. Tiusence, la persono estas kapabla percepti tion. Tiu psikologia morto kaŭzas ofte [[anksio]]n kaj [[depresio]]n en personoj. La akceptita psikologia morto ebligas, ke la persono povas adaptiĝi, per la restantaj rimedoj, al sia medio.&lt;ref&gt; Bayés, Ramón (2001). [https://books.google.es/books?id=5VAnAQAACAAJ&amp;dq=Psicolog%C3%ADa+del+sufrimiento+y+de+la+muerte&amp;hl=es&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjXlsOglPrVAhVFtRoKHep3BhQQ6AEIJjAA Psicología del sufrimiento y de la muerte.] Barcelona: Ediciones Martínez Roca. p. 255. ISBN 9788427026995. &lt;/ref&gt;​

=== Morto kiel malo de vivo ===
* Por kelkaj, morto estas la malo de [[vivo]], ĝia plej absoluta malamiko kaj kontraŭo. La [[penso]] pri vivofino tristigas ilin kaj senvalorigas la vivon. Ŝajnas neakceptebla [[imago|imagi]], ke iam la memo ne plu ekzistos. Konsolas la reinterpreto de la morto kiel nura transiro al nova fazo en senmorta vivo (kio kondukas al la filozofia ideo de senmorteco). Aŭ la supozo ke, se la [[korpo]] devas morti, tamen almenaŭ la [[animo]] pluvivos.

* Por aliaj, morto estas nur la konstato, ke vivo estas nur efemera paso tra la aktuala mondo, kaj tiel la morto pravigas tiun konsideron. Post la morto estas nenio: la korpo putriĝas, estas kremaciata ktp., dum konscio kaj ebla animo tute malaperas.

=== Ĉu vivo postmorta? ===
Kio okazas al la [[spirito]], [[konscio]] aŭ [[animo]] de [[homo]] post ĉi ties morto? La demandoj pri vivo post morto aŭ pri [[reenkorpiĝo]] (aŭ [[reenkarniĝo]]) aŭ pri [[spiritismo]] daŭre restas sen definitiva respondo. Por multaj, kredi je postmorta vivo estas [[konsolo]] rilate al la morto de amata persono aŭ al la konscio de la propra morto.
[[Dosiero:Inferno Canto 34 (148619628).jpg|eta|dekstre|240px|El infero: ilustraĵo de [[Gustave Doré]] por la ''[[La Dia Komedio]]'' de [[Dante]].]]

Aliflanke, la timo pri [[infero]] aŭ [[purgatorio]] povas igi el morto ion eĉ pli tragikan.

Historie, la homajn sindemandojn pri postmorta vivo oni efike uzis por la kreado de {{J|organizita religio}} .
{{Ĉefartikolo|Postmorto}}
La vivo postmorta estas la kredo, ke la [[esenco|esenca parto]] de la identeco aŭ la fluo de [[konscio]] de viva estaĵo pluas post la morto de la fizika korpo. Laŭ diversaj ideoj pri tiu vivo, la esenco de tiu kiu vivas post la morto povas esti parta elemento aŭ la propra supervivado de la [[animo]], [[spirito]] aŭ [[konscio]] kunportita kiu povas havigi personan identecon. Tamen, la majoritata scienca sinteno asertas, ke ne estas pruvoj de la ekzisto de vivo post la morto: tio devas resti por la [[fido]] kaj kredo. Krome, la kredo en vivo postmorta kontrastas kun la kredo en la forgeso post la morto kaj la ne-ekzistado.

Multaj antropologoj, kiel William Rendu de la Internacia Centro por Esplorado en Homaj kaj Sociaj Sciencoj (CIRHUS) en Novjorko, kredas, ke la zorgemaj enterigoj de kadavroj faritaj de [[Neandertaloj]] estas pruvo de ilia kredo en la vivo postmorta, eĉ antaŭ la hegemonio de la ''[[Homo sapiens]]''.&lt;ref&gt;[https://www.europapress.es/ciencia/laboratorio/noticia-neandertales-enterraban-muertos-20131217110920.html «Los neandertales enterraban a sus muertos».] europapress.es. 17a de Decembro 2013. Alirita la 21an de Oktobro 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://univ-bordeaux.academia.edu/WilliamRENDU «William Rendu».] academia.edu. Alirita la 21an de Oktobro 2021.&lt;/ref&gt;​

=== Renversebleco aŭ retroigebleco de morto ===
Oni kutime parolas pri la nerenverseblo aŭ ne-retro-igeblo de morto, kaj, fakte, sciencistoj ĝis nun ne sukcesis redoni vivon al organismo, kies morton ili ĉeestis.

Tamen estas personoj kredantaj morton retroigebla aŭ renversebla; el ili, multaj kredas laŭvorte je la [[resurekto]] aŭ [[reviviĝo]] de [[Jesuo Kristo]], dum aliaj kovas grandan esperon je la evoluigo de [[kriogenado]] aŭ konservado kaj revivigo de korpoj.

=== Senmorteco ===
[[Dosiero:Plaque resurrection dead VandA M.104-1945.jpg|eta|maldekstre|300px|Reviviĝo de sanktuloj.]]
Senmorteco, eskapo de la necesa individua morto, ŝajnas al multaj homoj tre dezirinda. Sed oni povus ankaŭ sin demandi, ĉu senmortaj homoj (se ili disponus pri senlima [[tempo]] kaj povus senfine prokrasti ĉion ajn al la morgaŭa tago) sentus la hodiaŭon enua, griza, malplena, sensignifa, eĉ sensenca.

De primitivaj vivoformoj, ekz. [[bakterio]]j, estas sciate, ke vivanta ĉelo teorie povas vivi eterne (dividante sin). Ne estas perfekte klare, kio igas la ĉelojn de kompleksaj vivuloj aĝiĝi kaj morti. Sed sen tiu mekanismo eble ne funkcius la [[evolucio]] inter tiuj vivuloj, ĉar la aĝuloj per sia akumulita sperto povus kompensi evoluciajn malavantaĝojn en sia genaro. Tiel eble la mortemo de individuoj konsistigas [[natura selektado|selektan]] avantaĝon por specio.

=== Sinmortigo ===
&lt;!--[[Dosiero:Sylvia plath.jpg|eta|dekstre|250px|[[Sylvia Plath]], fama usona verkistino, en 1957: ŝi sinmortigis en 1963. Ankaŭ multaj aliaj verkistoj kaj artistoj sinmortigis.]]--&gt;
{{Ĉefartikolo|sinmortigo}}
Ĉu plu vivi – aŭ mortigi sin? Jen baza demando de ĉiutaga [[filozofio]]. Sinmortigo aŭ memmortigo estas la ago mortigi sin mem propravole, propradecide, ne akcidente.

Multaj religioj (sed ne ĉiuj) opinias sinmortigon [[peko]], dum kelkaj leĝaroj opinias ĝin [[krimo]]. Tio rezultas en polemikoj inter diversaj sociaj kaj ideologiaj sektoroj poraj kaj malporaj; ankaŭ en ŝanĝoj en la priaj leĝaroj. Aliflanke, diversaj kulturoj rigardas ĝin respektinda maniero eliĝi el kelkaj hontoplenaj aŭ senesperaj situacioj, ekzemple en iama Japanio.

=== Eŭtanazio ===
{{Ĉefartikolo|eŭtanazio}}
Eŭtanazio estas ago por intence plifruigi la morton de homo, kies pluvivon li mem aŭ aliaj konsideras nedezirebla. Ĉar la rajto je vivo estas [[homaj rajtoj|homa rajto]], oni konsideras, ke maksimume la deziro de la homo mem povas pravigi eŭtanazion, kiu tiaokaze estas &quot;helpo je sinmortigo&quot;. En diversaj landoj okazas polemikoj inter diversaj sociaj kaj ideologiaj sektoroj poraj kaj malporaj; ankaŭ en ŝanĝoj en la priaj leĝaroj. Religiaj tendencoj plej ofte kontraŭas eŭtanazion kiel peko kontraŭ Dio, kiu havigis la vivon. Etikaj tendencoj tre ofte apogas la aplikon de eŭtanazio, nur kiam tiu estis elektita de la propra mortonto.

=== Mortopuno ===
[[Dosiero:DelarocheLadyJaneGrey.jpg|eta|250px|Ekzekuto de fraŭlino [[Jane Grey]], bildo de Paul Delaroche.]]
{{Ĉefartikolo|mortopuno}}
La mortpuno punas krimon per mortigo de la kriminto. Kvankam ĝi kontraŭas la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|deklaracion de la homaj rajtoj]], pluraj ŝtatoj en la mondo [[nun en 2012|ankoraŭ]] aplikas ĝin, kiaj [[Usono]], [[Ĉinio]], [[Irano]] ktp.

La mortpuno distingiĝas de aliaj punoj per kelkaj bazaj ecoj: Ĝi absolute malhelpas plian krimadon de la punito, ĝi ŝparas al la socio la kostojn por teni lin en prizono, kaj ĝi estas ne malfarebla aŭ kompensebla en la okazo de eraro. Kontraŭantoj de la mortpuno argumentas, ke per ĝia apliko la socio perdas sian moralan avantaĝon super la krimuloj, nome ke ĝi sentas sin ligita al [[etiko|etikaj]] principoj. Abolo de mortopuno estas rilata al progresemaj sintenoj, dum la reteno kaj apliko de mortopuno rilatas al plej konservativaj kaj diktatorecaj reĝimoj.

== Simboloj ==
[[Dosiero:Wien - Kaisergruft, Sarkophag von Kaiser Karl VI., Totenkopf (a).JPG|eta|maldekstra|Kiel simbolo de morto estas ofte uzata skeletulo.]]
La '''Morto''' estas ankaŭ [[mitologio|mitologia]] [[figuro]].

En [[ĝermana lingvo|ĝermanaj lingvoj]], la vorto &quot;morto&quot; origine havis viran [[genro]]n, kaj pro tio oni prezentas ĝin kiel viron en [[pentrado|pentraĵoj]] kaj eĉ en [[filmo]]j (ekzemple ''&quot;La Sepa Sigelo'', de [[Ingmar Bergman]]).

En [[latinida lingvo|latinidaj lingvoj]], kiel la [[hispana lingvo|hispana]], la vorto &quot;morto&quot; havas inan genron, kaj do oni prezentas ĝin kiel virinon.

Tre ofte la morto estas prezentita kiel [[skeleto|skeletulo]], kutime kun [[falĉilo]] enmane.

== Proverboj ==
Ekzistas pluraj (40, kaj 72 pri [[vivo]]) [[proverbo]]j pri morto en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-11-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Mortinta serĉu ĉielon, vivanta ian celon.''}}
* {{citaĵo|''Hodiaŭ forto, morgaŭ morto.''}}
* {{citaĵo|''Senpaga estas nur la morto, sed ĝi kostas la vivon.''}}

=== Ludoviko Zamenhof pri morto ===
{{Citaĵo|... pecon da viando, kiu kreiĝis, oni ne scias pro kio kaj oni ne scias por kio, kiu travivas en la eterneco malpli ol plej malgrandan sekundeton, baldaŭ forputros por ĉiam, kaj dum venontaj senfinaj milionoj kaj milionoj da jaroj ĝi jam neniam plu reaperos. Por kio mi vivas, por kio mi lernas, por kio mi laboras, por kio mi amas? Ĉar estas ja tiel sensenca, senvalora, tiel ridinda?}}

== Morto en arto ==
La plej parto de kristanaj skulptistoj reprezentas la morton en figuro de [[skeleto]] (tio kio oni estos postmorte) portanta [[falĉilo]]n (kiel simbolo de la senpia mortiga faro de la morto) kaj, foje, ankaŭ [[sablohorloĝo]]n (kiel simbolo ke frue aŭ malfrue okazos la morto) aŭ armilojn.

La [[etruskoj]] pentris ĝin havantan teruran timigan mienon aŭ sub kapo de [[gorgonoj|Gorgono]] hirta de serpentoj aŭ en figuro de rabia lupo. La plej ofta de la alegorioj de tiu diaĵo inter la antikvaj romianoj estis trista kaj senmova genio kun estingita kaj renversita torĉo.

La [[Antikva Grekio|helenoj]] donis al ĝi aspekton multe malpli funebreca, laŭ la simbolo kiu estas en kelkaj [[karneolo]]j: estas flugilhava piedo ĉe [[kaduceo]] kaj supre [[papilio]] kiu ekflugas. La flugilhava piedo estas indiko pri tiu kiu jam ne ekzistas kaj pluas tra la spaco al [[Merkuro (mitologio)|Merkuro]] kaj pro tio la kaduceo; la papilio estas bildo de la animo kiu supreniras al la ĉielo.&lt;ref&gt;''Diccionario enciclopédico popular ilustrado Salvat'' (1906-1914)&lt;/ref&gt;

En la [[Antikva Grekio]], unu de la ĉefaj temoj de la verko ''[[Fedro]]'' de [[Platono]] estas la morto.&lt;ref&gt;Garrido, Manuel (2013) ''Los diálogos eróticos: Banquete y Fedro'', tradukis Manuel Sacristán kaj David García Bacca, ĉapitro ''La filosofía platónica del amor'', Alirita la 13an de Junio 2017, p. 11, Madrido, Tecnos, eldonistoj Manuel Sacristán kaj David García Bacca, isbn = 9788430958207&lt;/ref&gt; Grava esplorado farita de la itala historiisto Giordano Berti pri la [[kranio]] en la okcidenta arto estis publikigita en la revuo ''Terzo Occhio'' havigante interesajn kontribuojn pri la bildigo de morto en arto.&lt;ref&gt;Giordano Berti ''Meditazioni sul teschio (1)'', Terzo Occhio, numero 97, Decembro 2000, [http://www.giordanoberti.it/immagini/articoli_teschio1.jpg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924022237/http://www.giordanoberti.it/immagini/articoli_teschio1.jpg|date=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Giordano Berti ''Meditazioni sul teschio (1)'', Terzo Occhio, numero 98, Marto 2001, [http://www.giordanoberti.it/immagini/articoli_teschio2.jpg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924022239/http://www.giordanoberti.it/immagini/articoli_teschio2.jpg|date=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Dosiero:William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_The_Day_of_the_Dead_(1859).jpg|''[[William-Adolphe Bouguereau|La tago de la morto]]'', de [[William-Adolphe Bouguereau]] (1825-1905).
Dosiero:Evelyn De Morgan - Angel of Death.jpg|''[[Azrael]]'', la mortanĝelo, de [[Evelyn De Morgan]] (1855-1919).
Dosiero:Totentanz.gif|''[[Mortodanco]]'', teksto kiu klopodas ludon kaj dancon de la Mezepoko de la [[14-a jarcento]].
Dosiero:Medusa head by Gianlorenzo Bernini in Musei capitolini.jpg|Reprezento de [[Gorgona]], kun serpentoj kape ([[Bernini]]).
Dosiero:004Muerte sin fin.jpg|''Senfina morto'', de la meksika artisto Mauricio García Vega.
Dosiero:The Triumph of Death by Pieter Bruegel the Elder.jpg|''Mortovenko'' (1562), de [[Pieter Bruegel la pliaĝa]].&lt;/gallery&gt;

=== Bibliografio en beletraj verkoj ===
{{Ĉefartikolo|Libroj pri morto}}
[[Dosiero:La morto de Ivan Iljiĉ.jpg|eta|dekstre|250px|[[La Morto de Ivan Iljiĉ]] de [[Lev Tolstoj]] (1886).]]
Ekzistas la plej diversaj libroj pri la temo morto, inter ili:
* La ''[[Libro de mortintoj]]'', el [[antikva Egiptujo]].
* [[Mortodanco]].
* ''[[La Dia Komedio]]'', de [[Dante Alighieri]].
* ''[[Faŭsto]]'', de [[Johann Wolfgang von Goethe]].
* [[La Morto de Ivan Iljiĉ]] de [[Lev Tolstoj]] (1886).
* ''[[La metamorfozo (Kafka)|La metamorfozo]]'' de [[Franz Kafka]].
* ''[[Memoraĵoj de Sinmortiginto]]'' de [[Camilo Castelo Branco]].
* ''La derviŝo kaj la morto'' de Meša Selimović. Tradukis R. Imbert.
* [[La morto en Venecio]] (''Der Tod in Venedig'') estas novelo de [[Thomas Mann]] (1912).
* ''La Morto kaj la morto de Kinkas Akvobleko'' de [[Jorge Amado]].
* ''Morto de veturvendisto'' de [[Arthur Miller]].
* ''Amo kaj morto en Balio'' de [[Vicki Baum]].
* ''La Senco de l' morto'' de [[Leo Polak]]. Tradukis [[Feiko Munniksma|F. Munniksma]].
* ''[[As crónicas do sochantre]]'' (en Esperanto ''La kronikoj de la ĥorestro'', en hispana ''Las crónicas del Sochantre'') estas romano de la galega verkisto [[Álvaro Cunqueiro]], publikigita en 1956 en la galega lingvo kaj en 1959 en la hispana. Ĥorestro kunvojaĝas kun aliaj personoj kiuj same ĉeestos en funebro. Ekveturinte, li malkovras, ke la kvin akompanantoj estas fakte kadavroj de mortintaj personoj. La ĉareton tiras tri ĉevaloj same mortintaj. 
* ''Cinco horas con Mario'' (Kvin horoj kun Mario) de [[Miguel Delibes]], estas [[monologo]] de edzino antaŭ la kadavro de la ĵus mortinta edzo dum la funebra vigilo.
* ''La morto neniun forgesas'' de Didier Daeninckx. Tradukis Ch. Rivière.
* ''Kiu timas la morton?'' de Richard Simonetti Tradukis J.M. Progiante.
* ''[[Pedro Páramo]]'' de [[Juan Rulfo]] estas romano en kiu ĉefrolulo serĉas sian patron kaj finfine la leganto komprenas unue, ke la patro estas jam mortinta, poste ke ankaŭ la serĉanto kaj poste ankaŭ ĉiuj roluloj.
* ''[[Kroniko de anoncita morto]]'' de [[Gabriel García Márquez]] estas romano en kiu ekde la komenco jam oni scias, ke oni murdos la ĉefrolulon, kaj fakte tio okazas, kvankam oni ne perdas la intereson por la intrigo.

==== En Esperanto ====
* ''Morto de sciencisto'' de R.C. Gates.
* ''Inter vivo kaj morto. Poemoj'' de [[Julius Balbin]]
* ''[[Maskerado ĉirkaŭ la morto]]. Nazimondo en Hungarujo''. [[Tivadar Soros]] (Teodoro S. Ŝvarc).
* ''Trans maro kaj morto. Krimromano'' de [[Sten Johansson]]
* ''[[Morto de Artisto]]'' de [[Anna Löwenstein]]

=== Morto en pentrarto ===
* [[La morto de Marat]] de [[Jacques-Louis David]]
* [[La Morto kaj la junulino]]

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj
|commonscat=Death
|commons=Death reaper
|wikiquote=Morto
|s=Kategorio:Morto
|ReVo=mort.0o
}}
{{Div col|cols = 3}}
* [[Transhumanismo]]
* [[Ekzisto]]
* [[Eŭtanazio]]
* [[Feta morto]]
* [[Formorto]]
* [[Harakiro]]
* [[Kamikazo]]
* [[Elisabeth Kübler-Ross]]
* ''[[Memento mori]]''
* [[Mortigo]]
* [[Mortpuno]]
* [[Mortulo]]
* [[Mumiigo]]
* [[Murdo]]
* [[Nekropsio]]
* [[Postmorto]]
* [[Reviviĝo]]
* [[Sinbruligo]]
* [[Sinmortigo]]
* [[Sinmortigo en beletraj verkoj]]
* [[Spiritismo]]
* [[Ŝajnmorto]]
* [[Tago de la mortintoj]]
{{Div col end}}

=== Pri ritoj ===
[[Dosiero:JapaneseFuneralArrangementTokyo.jpg|eta|[[Funebro]] en [[Tokio]], [[Japanujo]].]]
* [[Ĉerko]]
* [[Enterigo]]
* [[funebro|Funebrado]]
* [[Kremacio]]
* [[Mortinta tabulo]]
* [[Mortotuko]]
* [[Tombo]]
* [[Tombejo]]

=== Pri morto el medicina vidpunkto ===
* [[Cerba morto]]
* [[Internacia Asocio por Preskaŭ-mortaj Studoj]]
* [[Klinika morto]]
* [[Komato]]
* [[Nekropsio]]
* [[Nekrozo]]

=== Pri morto el religia vidpunkto ===
* [[Karono (mitologio)|Karono]]
* [[Tanato]]

=== Pri morto en literaturo ===
* Romano ''[[Makbara]]'' de [[Juan Goytisolo]]
* [[Elegio]]

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Tissue necrosis following bite from Bothrops asper PLoS Medicine.jpg|Nekrozo de histoj sekve de mordo de serpento ''Bothrops atrox'' ĉe dekunujara knabo el [[Ekvadoro]], kiu estis kuracita nur per [[antibiotiko]]j.
Hypnos Thanatos BM Vase D56.jpg|[[Tanato]] kaj Hipno.
Ubud Cremation 4.jpg|Kremacio en [[Bali]].
Rembrandt - The Anatomy Lesson of Dr. Nicolaes Tulp.jpg|''Anatomio de doktoro Tulp'' de [[Rembrandt Harmenszoon van Rijn|Rembrandt]].
Jacques-Louis David - La Mort de Marat.jpg|''[[La morto de Marat]]'' de [[Jacques-Louis David]].
David - The Death of Socrates.jpg|''La morto de [[Sokrato]]'', de [[Jacques-Louis David]] (1787).
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q5247267}}

== Bibliografio ==
* Ariès, Philippe (1982). ''Ensayos sobre la muerte en Occidente''. Barcelona: Argos Vergara. ISBN 978-84-7178-454-4.
* Arregui, Jorge V. (1992). ''El horror de morir: el valor de la muerte en la vida humana''. Tibidabo. ISBN 978-84-86421-89-2.
* Becker, Ernest (2003). ''La negación de la muerte''. Barcelona: Kairós. ISBN 978-84-7245-500-9.
* Bowker, John (2003). ''Los significados de la muerte'' (Miguel Martínez Lage, trad.). Madrid: Akal. ISBN 978-0-521-47832-8.
* Cobo Medina, C. (2000). ''Los tópicos de la muerte. La gran negación''. Madrid: Ediciones Libertarias.
* Critchley, Simon (2008). ''El libro de los filósofos muertos''. Madrid, Taurus. ISBN 978-84-306-0677-1.
* García-Sabell, Domingo (1999). ''Paseo alrededor de la muerte''. Madrid: Alianza.
* Gregory, Richard (2002). ''Illusion: making sense of the senses''. Oxford: Oxford University Press.
* Huisman-Perrin, E. (2003). ''La muerte explicada a mi hija''. Barcelona: El Aleph.
* Tankred Koch: Lebendig begraben. ''Geschichte und Geschichten vom Scheintod'', Edition Leipzig 1990, ISBN 3-361-00299-0
* Kübler-Ross, Elisabeth (2017). ''Sobre la muerte y los moribundos''. Barcelona: Grijalbo. ISBN 978-84-663-4186-8.
* Ledoux, Joseph (2003). ''Synaptic self: how our brains become who we are''. Penguin. ISBN 978-014-200178-3.
* León Azcárate, Juan Luis (2007). ''La muerte y su imaginario en la historia de las religiones''. Bilbao: Universidad de Deusto. ISBN 978-84-9830-101-4.
* Llinás, Rodolfo (2017). ''El cerebro y el mito del yo: el papel de la neuronas en el pensamiento y el comportamiento humano''. El Peregrino / E-libros. ISBN 978-958-8911-26-7.
* Lonetto, Richard; Templer, Donald I. (1992). ''La ansiedad ante la muerte''. Barcelona: Temis. ISBN 978-84-7537-128-3.
* Moody, Raymond (2006). ''Vida después de la vida''. Barcelona: Círculo de Lectores. ISBN 978-84-4143-784-5.
* Pieper, Joseph (1982). ''Muerte e inmortalidad''. Herder. ISBN 978-84-254-0530-3.
* Poveda, Jesús; Laforet, Silvia (2009). ''El buen adiós''. Madrid: Espasa-Calpe. ISBN 978-84-670-3026-6.
* Max Scheler, Max (2001). ''Muerte y supervivencia''. Madrid: Encuentro. ISBN 978-84-7490-623-3.
* Waugh, Evelyn (2000). ''Los seres queridos''. Barcelona: Círculo de Lectores. ISBN 978-84-226-7804-5.
* Falk Wiesemann: ''Auch die Angst hat ihre Mode. Die Angst vor dem Scheintod in der Zeit von Aufklärung und Romantik''. Klartext, Essen 2004, ISBN 3-89861-018-7

{{Morto}}
{{Patologio}}

{{Havenda artikolo|Morto}}

[[Kategorio:Morto| ]]
[[Kategorio:Biologio]]
[[Kategorio:Fiziologio]]
[[Kategorio:Filozofio]]
[[Kategorio:Antropologio]]
[[Kategorio:Socio]]</text>
      <sha1>bv2ag54n5htzc7otq4bhf8plsu51787</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503254</id>
      <parentid>9503253</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39915" sha1="22zy8mcav6432f835crmdr5rsg8n5ji" xml:space="preserve">{{Homa kresko kaj disvolviĝo}}
[[Dosiero:Kuoleman Puutarha by Hugo Simberg.jpg|alt=|eta|''Kuoleman puutarha'' (La morto zorganta siajn florojn), Hugo Simberg (1906).]]
'''Morto''' estas la fino de [[vivo]], nome la transpaso de vivo al nevivo, sen eblo reveni.

Morto estas la fina efekto kiu rezultas de la fino de la procezo de [[homeostazo]] en viva estaĵo. Ĝi povas okazi pro naturaj kaŭzoj ([[Maljunaĝo|maljuniĝo]], [[malsano]], konsekvenco de la [[manĝoĉeno]], [[natura katastrofo]]) aŭ pro okazigitaj kaŭzoj ([[memmortigo]], [[murdo]], [[eŭtanazio]], [[akcidento]], [[mortopuno]], [[medio|media katastrofo]]).

La procezo de morto, kvankam ĝi estas tute difinita en kelkaj el ties fazoj ekde la vidpunktoj de [[neŭrofiziologio]], [[biokemio]] kaj [[medicino]], ankoraŭ ne estas tute klare komprenita are ekde la vidpunktoj de [[termodinamiko]] kaj [[neŭrologio]], kaj ekzistas foje malkonsentoj inter sciencistoj kaj fakuloj tiurilate.

== Terminaro ==
La termino '''mortinto''' ĝenerale rilatas al homo, kiu mortis&lt;ref&gt;Mortinto en [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/]&lt;/ref&gt;

Laŭ la [[Fundamento de Esperanto]] oni rajtas paroli pri ''mortiĝo'' de [[homo]] kiam temas pri morto neatendita, [[akcidento|akcidenta]], ne kiam li mortis [[naturo|nature]], estis [[mortigo|mortigita]] aŭ [[sinmortigo|mortigis sin]] mem. Bertilo Wennergren skribis en [[PMEG]] pri senvoleco, akcidenteco de la senviviĝo.&lt;ref&gt;[https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html#i-d6f en PMEG]&lt;/ref&gt; En Esperanto tre ofte oni uzas la terminon &quot;forpaso&quot; (verbe forpasi) kiel [[eŭfemismo]] por eviti la iom [[Tabuo|tabuan]] vorton &quot;morto&quot;.&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#forpaso_kd en PIV] Alirita la 21an de Oktobro 2021.&lt;/ref&gt;

La termino '''tanatologio''' (malnovgreka θανατολογία, de θάνατος ''[[Thanatos|thánatos]]'', 'morto' kaj -logio &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://readandrewhuberman.com/thanatos-greek-etymology/|title=Thanatos: Etymology and Greek Mythological Origins|website=Read Andrew Huberman|access-date=2025-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250205142201/https://readandrewhuberman.com/thanatos-greek-etymology/|archivedate=2025-02-05}}&lt;/ref&gt;) rilatas al la scienco pri morto, mortado (kiel '''esplorado pri morto''') kaj [[entombigo]].

== Morto el [[Biologio|biologia]] vidpunkto ==
[[Dosiero:Deadconfederate.jpg|eta|maldekstre|[[Soldato]] falinta dum [[Usona enlanda milito]], [[1865]].]]
La vorto &quot;morto&quot; povas signifi staton aŭ eventon. Kiel stato, morto estas la malo de [[vivo]]; kiel evento, la malo de [[naskiĝo]]. La evento morto estas la fino de la [[vivo]] de [[organismo]], do evento morto estas la momento inter vivo kaj la stato morto. En [[biologio]], mortado estas baza kondiĉo por la [[evoluo]] de [[specio]]j.

Biologie, morto povas okazi al ''ĉiomo aŭ tuto; al parto de tuto; aŭ al ambaŭ''. Ekzemple, povas morti unu individua [[ĉelo]], kaj eĉ [[organo]], kaj tamen la [[organismo]] kiel tuto povas plu vivi. Normale la ĉeloj de organismo vivas mallonge; kiam ili mortas, novaj ĉeloj anstataŭas ilin, kaj tiel konstante plu.

Ankaŭ la malo povas okazi, nome, ke post la morto de organismo, pluvivas kelkaj ĉeloj kaj organoj, uzeblaj por [[enplanto]] aŭ [[grefto]]. Tiuokaze, tamen, la [[histo]]jn ankoraŭ vivajn oni devas eltiri kaj enplanti rapide, aŭ ili baldaŭ mortos manke de ''gastiganto''.

[[Dosiero:MementoMoriNordfriedhofWiesbaden.JPG|eta|Alegorio de la Morto – Norda Tombejo de [[Wiesbaden]], [[Germanio]].]]
Certa diagnozo de morto estas grava ne nur por transplanta medicino, sed ankaŭ por eviti la [[ŝajnmorto|entombigon de vivantoj]]. Konataj viktimoj de la ŝajnmorteco estis ekzemple [[Edgar Allan Poe]], [[Hans Christian Andersen]] kaj [[Alfred Nobel]] (ankaŭ [[Petrarca]] kaj [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]] laŭ aliaj fontoj). Pro tio la morton de homo ordinare devas konstati fakulo, ekzemple [[kuracisto]]. Tiuj povas diferenci (kutime kaze de homoj) inter cirkula morto (la [[sango]] jam ne cirkulas), cerba morto (la [[cerbo]] jam ne funkcias) ktp.

Grandparte oni aplikas la esprimon &quot;morto&quot; nur al animaloj (homoj, bestoj), nur tre escepte, ekzemple poezie, al [[planto]]j aŭ [[fungo]]j.

Multaj specioj de vivaĵoj mortas pro [[maljuneco]] kaj havas limigitan vivodaŭron. En la teorio de [[evolucio]] tiu morto havas gravan rolon, ĉar ĝi ebligas la pluevoluon de specioj. Kiam en specio okazas [[mutacio]], kiu donas [[natura selekto|selektan avantaĝon]], tiu avantaĝo eble ne havus ŝancon sukcesi kontraŭ la pli sperta antaŭa generacio. Se tiu generacio formortas pro maljuneco, ĝi donas al la idaro pli bonan ŝancon pluvivi kaj tiel progresigi la specion.

== Morto el [[medicino|medicina]] vidpunkto ==
La medicina scienco difinas la morton kiel «nerevertebla ĉeso de la funkcioj korspiraj de ĉiuj funkcioj de la [[encefalo]]»,&lt;ref&gt; Real Academia Nacional de Medicina de España (2011). Diccionario de términos médicos. Madrid: Editorial Médica Panamericana. ISBN 9788498351835. &lt;/ref&gt; nome okazaĵo rezultinta de la organika nekapablo subteni la [[homeostazo]]n. Pro la degradado de la [[deoksiribonuklea acido]] (DNA) enhavata en la [[ĉelkerno]]j, la kopiado de la ĉeloj iĝas iom post iom pli malfacila ĝis oni produktas la senrevertan rezulton.

Scii la precizan tempon de ies morto povas esti tre grava, ekzemple por determini la ekvalidon de ties [[testamento]], por aranĝi la [[funebro|funebrajn]] preparojn, aŭ, okaze de [[enplanto]], ĉar la organojn oni devas eltiri laŭeble plej rapide post la morto de la donanto. Ankaŭ la preciza horo de la morto povas havi konsekvencon el jura vidpunkto kaze de mortigo aŭ de aliaj juraj procesoj. Enketistoj kutime uzas prilaboritegajn metodojn por determini tiun precizan momenton.
{{Ĉefartikolo|Jurmedicino}}

[[Dosiero:Catrinas 2.jpg|eta|maldekstra|180px|&lt;center&gt;du variaĵoj de la figuro de la fama skeleta damo &quot;La Catrina&quot;, tipa de la [[Tago de la mortintoj]] en [[Meksiko]], kie la morto ricevas specifan socian traktadon.]]
Historie, la fiksado de tiu momento ofte prezentis [[problemo]]jn. Antaŭ longa tempo oni difinis la eventon morto per la ĉeso de [[korbatado]], reflektoj kaj [[spiro|spirado]]. Tion oni nomis &quot;[[klinika morto]]&quot;. Tamen, surbaze de tiu nesufiĉaj pruvoj multaj personoj estis enterigitaj estantaj en stato de latenta vivo aŭ tuŝitaj de periodoj de [[katalepsio]]. Nuntempe ekzistas [[tekniko]]j por restartigi la korbatadon kaj spiradon post jama halto.

Nun oni prefere parolas pri &quot;[[cerba morto]]&quot; aŭ &quot;biologia morto&quot;, laŭ kiu oni rigardas personon mortinta kiam ĉesis la bioelektra aktivado en ties [[cerbo]], konstatebla per [[Elektroencefalografio|elektroencefalogramo]]. Oni kredas, ke tiu ĉeso de aktivado signifas la definitivan malaperon de la [[konscio]]. Tamen ankaŭ ĉi tiu difino montriĝas ne tute definitiva, ĉar la fenomeno de foresto de bioelektra aktivado kelkfoje tre escepte povas esti revertebla, kiel ĉe dronintoj kaj supozataj mortintoj en akvoj borde de la punkto de frostiĝo.

[[Kadavra rigideco]] aŭ ''rigor mortis'' (latine) estas [[simptomo]] de la morto, kion kaŭzas la kemia ŝanĝo en la [[muskolo]]j kaj kio kondukas al rigidiĝo de la [[kadavro]] kaj la movo de la korpopartoj estas tiel malfaciligita. En milda temperaturo, la fenomenon priskribas la Nysten-regulo. Laŭ tiu regulo, la korpo rigidiĝas dum 24 horoj, unuafoje la makzela artiko, poste la trunko kaj la kruroj, piedoj. Post 48 horoj, la rigidiĝo ek-ĉesas kaj tute ĉesas post 72 horoj. La procezo dependas de la temperaturo de la medio, ĝenerale de 4 horoj ĉe homoj. La kemia kaŭzo de la kadavra rigideco estas la hidrolizo de la adenozina trifosfato (ATP) en la muskola histo.

=== Cerba morto ===
{{Ĉefartikolo|Cerba morto}}
Cerba morto estas nerevertebla maniero de la [[perdo de konscio]] karakterizata de kompleta malapero de la cerba funkcio, kun reteno de la kora kuntiriĝo.&lt;ref&gt;[[iarchive:diccionariodemed00ocea/page/883/mode/2up|Diccionario de medicina Oceano Mosby.]] Oceano. pp. 883. ISBN 84-494-0368-5. &lt;/ref&gt; Pere de teknika progreso de la medicino, nuntempe eblas reteni koran aktivecon kaj artefaritan ventoladon per servoj de intensivaj zorgoj en persono kies koro batoĉesis kaj kiu ne estas kapabla spiri per si mem, kio pruvus, ke la persono ne estis mortinta. La proceduro uzata por la diagnozo de la morto tiuokaze estas diferenca kaj devas esti aplikata de la fakuloj en neŭrologiaj sciencoj, kaj oni parolas tiam de &quot;cerba morto&quot; aŭ &quot;encefala morto&quot;. En la pasinto, kelkaj fakuloj konsideris, ke estas sufiĉa kun la ĉeso de elektra aktivado en la [[kortekso]] (kio supozigus la finon de la konscio) por determini la encefalan morton, tio estas, la definitiva ĉeso de la konscio egalvalorus al morto, sed nuntempe oni konsideras, preskaŭ universale, mortinta personon (eĉ se tiu restas kun kor-spira aktiveco pere de la artefarita helpo en unuo de intensivaj zorgoj), post la nerevertebla ĉeso de la viva aktiveco de la tuta cerbo, inkludite la [[cerba trunko]] (la plej malalta strukturo de la encefalo, respondeca de la granda majoritato de la vivaj funkcioj), konstatita pere de klinikaj protokoloj neŭrologiaj bone difinitaj kaj apogitaj per specialaj pruvoj.

Tiuokaze, la determinado de la morto povas esti malfacila. Elektroencefalogramo, kiu estas la pruvo plej uzata por determini la elektran cerban aktivecon, povas ne klare detekti kelkajn elektrajn cerbajn signalojn tre malfortajn, kaj krome povas aperi en tiu signaloj produktitaj ekster la cerbo kaj esti interpretataj erare kiel cerbaj. Pro tio, oni disvolvigis aliajn pruvojn pli fidindajn kaj specifajn por pritaksi la cerban viveblon, kiel la tomografio per dissendo de ununura fotono (cerba SPECT), la cerba panangiografio kaj la transkrania ultrasono.

=== Mortomanieroj ===
{{Ĉefartikolo|Maniero de morto}}
La mortokaŭzo povas esti natura, nenatura aŭ neklarigita. Ne ekzistas internacie normigita klasifiko de mortokaŭzoj. En la kazo de natura morto, morto okazas pro antaŭekzistantaj, internaj kaŭzoj, kiel ekzemple [[malsano]] (ekz., [[koratako]], [[apopleksio]], ktp.) aŭ maligna [[tumoro]]. Kutime temas pri morto kaŭzita de malsano aŭ [[maljuneco]], sen la okazo de jure gravaj faktoroj, kiel ekzemple [[neglekto]] de triapartiaj personoj aŭ ekstera influo (inkluzive de medicina mispraktiko).

== Morto el [[religio|religia]] vidpunkto ==
[[Dosiero:Day_of_the_Dead_Wikivoyage_banner.jpg|775x775ra]][[Dosiero:Gil de Ronza - La Muerte 20140703-1.jpg|eta|200px|''La Morto portanta anonckornon''. Gil de Ronza, 16-a jarcento.]]
Al [[religio]]j kiuj kredas je la koncepto de [[animo]], Morto estas disiĝo de animo je la korpo. La morto estas la vivo de la [[spirito]], kiam la korpo mortas, la animo revenas en la eterna vivo. En tiu senco oni povas paroli pri [[transtombo|transtomba vivo]].

La [[abrahama religio|abrahamaj religioj]] kredas je postmorta pluvivo de la animoj ekster la mondo, kun plena memoro pri la enmonda vivo. En [[kristanismo]] la morto estas ŝlosila koncepto: la kerno de la kristanisma [[teologio]] estas fundamentita sur la kredo, ke [[Jesuo]] estis sendita de [[Dio Patro]] por suferi [[pasio]]n kaj finfine morti kaj reviviĝi. Tiel li [[elaĉeto|elaĉetas]] la homaron, kiu antaŭe estis kondamnita pro la kulpo de la [[origina peko]]. Tiukadre ofta simbola arta reprezento de [[Kristo]] kiel dio estas la momento de lia morto sur kruco ([[Krucumo de Jesuo]] kaj [[Krucumita Kristo en arto]]).
{{Ĉefartikolo|Memento mori}}
Aliaj religioj, ekz. [[budhismo]] kaj [[hinduismo]], kredas je transiro de la animo al alia enmonda estaĵo ([[metempsikozo]]), kiu ordinare ne memoras pri antaŭaj vivoj de la animo. Tiukadre la bonfaro al aliaj estaĵoj, eĉ se ne homaj, indas ĉar malantaŭ tio povas kuŝi proksimulo, alia homo aŭ oni mem. Tiel la kredaro pri morto influas la ĉiutagajn kaj normalajn vivmanierojn, kondutojn, sociajn normojn ktp.

=== Kristanaj kredoj pri morto ===
Ofta demando kiu aperas pri la morto de homoj kaj tre interesa estas: kio okazas al la homaj estaĵoj post la morto? Reale, la demando temas pri kio okazas al la mensaj kapabloj de la mortinta persono. Kelkaj kredas, ke ili konserviĝas pere de la [[animo|spirito]], kiu iam movis la menson, plialtigante sian staton de [[konscienco]] al realoj eĉ pli grandaj; dum aliaj kredas en la migrado de la [[animo]] de homa estaĵo post ties morto al nivelo fizike neatingebla.

[[Dosiero:Cristo crucificado.jpg|eta|230px|maldekstre|[[Diego Velázquez]], ''Jesuo krucumita'', [[1631]], bildo pentrita per oleo (248 x 169 cm), [[Madrido]], [[Prado-Muzeo]].]]
La kristana religio konsideras la morton kiel fino de la fizika restado de la homa estaĵo en sia karnaj vivmaniero kaj stato: la spirito abandonas la fizikan korpon kiu malboniĝas kaj iĝas nekapabla subteni sin laŭ la leĝoj de tiu universo finenda, kaj tuje ĝi revenas al Dio ([[Kohelet]] 12:7). La animo, depende ĉu ĝi konis kaj rekonis Jesuon Kriston kiel Dio kaj savinto ([[Epistolo al la romanoj|Romanoj]] 10:9), iras al ripozejo espere de la dua veno de Jesuo ([[1-a epistolo al la tesalonikanoj|1a Tesalonikanoj]] 4:16). En tiu ripozejo ties rilato kun la Suprema Estaĵo estus rekta (la Paradizo); alia animo, tiu de la malliberigitaj spiritoj, kiuj ne rekonis Jesuon Kriston kiel Dio kaj savinto, devos prezentiĝi antaŭ la Fina Juĝo. Tiu loko estas nomita la [[Infero]]. La [[Paradizo]] estas dinamika mondo en kiu oni realigas interagadon kun la laboro de Dio kaj kun la personoj en la Tero pere de ministerio de anĝeloj.

Laŭ la kristana [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] ([[Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj|mormona]]), spirito kiu abandonas la korpon estas simila laŭ aspekto al tio kiun ĝi lasas en karna stato, sed en ties plej juna formo. La akirita sciaro, la fizika aspekto estas konservata, sed en stato de perfekteco netuŝeebla por tiu ĉi mondo kaj plej pura. Poste ĝi pluos per la universala resurekto pere de la gracio de Jesuo Kristo, kiu estis la pioniro de la [[resurekto]]. Poste venos juĝo laŭ la individuaj faroj en tiu surtera vivo de la personoj kiuj estas responsaj pri siaj agoj. Laŭ tiu eklezio de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, la laboro de Dio estas resumita per la jena versego kiu montras la parolon de la Dio de Israelo: ''&quot;Tiu estas mia verko kaj mia gloro, realigi la senmortecon kaj la eternan vivon de homo.” Moseo 1:39, ''La Perlo de Granda Prezo''.

Por la [[Atestantoj de Jehovo]], la granda majoritato de la mortintoj estas en stato de absoluta [[senkonscio]] kaj eĉ la Reĝo Davido ne ascendis al la ĉielo (Kohelet 9:5,6,10; [[Agoj de la Apostoloj|Agoj]] 2:34). Ili kredas, ke kiam la &quot;nova tero&quot; (nova sistemo, 2 Petro 3:13) estu establita sub la jarmila regado de Kristo, la resurekto —kaj de Justuloj kaj de Nejustuloj— okazos en la tuta mondo, kaj estas tiam kiam ili estos juĝitaj laŭ iliaj faritaj agoj dum la jarmilo, tiuj kiuj agis malbone iros al la eterna morto (Morto sen espero resurekti) kaj tiuj kiuj agis bone iros al la eterna vivo en surtera paradizo (Johano 5:28,29; Apokalipso 20:11-15; Agoj 24:15). Ili kredas ankaŭ en aliaj minoritata kategorio de kristanoj kiuj konservas alian esperon. Tiuj estas la 144 000 &quot;unktitaj de la Sankta Spirito&quot; kiu, laŭ ili, mortinte iras al la ĉielo por esti reĝoj kaj pastroj kaj regi kun Kristo “Super la Tero” en Jarmila Regado. Laŭ la Atestantoj de Jehovo, la kolektado de tiuj “Unktitoj” kiuj havas ĉielan esperon startis per la apostoloj de Kristo, kiam Jesuo proponis al ili hejmojn en la ĉielo, propono kiu pluas ĝis nuntempe, sed nur por tre malmultaj (Apokalipso 5:9,10; 7:4; 14:1-3).

== Morto en socio kaj historio ==
[[Dosiero:UKK-hautajaissaattue-linna.jpg|eta|Funebra parado de [[Prezidanto de Finnlando|Prezidanto]] [[Urho Kekkonen]] en [[Helsinko]], 1986.]]
Delonge historiistoj konsideras la okupon de prahomoj pri la morto de ties proksimuloj kiel montro de homa socio, civilizo, intelekta kompreno ktp. Tiel, la plej antikvaj restaĵoj de [[funebro|funebraj]] agadoj ([[tombo]]j, funebraj monumentoj, bildoj ktp.) estis analizitaj kiel unu el la plej klaraj montroj de la sociaj trajtoj de ĉiu epoko, kune kun la [[ekonomio]], administrado de povo, konfliktoj kaj militoj ktp. Plej ofte tia okupo de homoj pri mortintoj kaj respektive pri iliaj kadavroj estas rilataj al diversaj kredoj pri ia tipo de nova vivo transmorta.

El historia vidpunkto, en socioj en kiuj la averaĝa [[vivodaŭro]] estis malalta aŭ okazis oftaj amasmortoj pro [[milito]]j, [[malsatego]], [[epidemio]] ktp., estis pli normala proksimigo al la socia konsidero de la morto. Ju pli okazas [[progreso]] en medicino, produktado de manĝaĵoj, plialtigo de vivnivelo, aranĝo de maljunulejoj ktp., des pli la vivodaŭro plilongiĝas kaj la morto estas pli malofta afero en la ĉiutaga vivo. Tio rezultas en malproksimigo disde la socia konsidero de la morto.

En la aktualo ĉiu kulturo kaj civilizacio havas sian propran praktikon pri la morto. En tradiciaj kulturoj oftas religiaj ceremonioj kaj entombigoj; en modernaj urbaj socioj oftas la [[kremacio]] de kadavroj kaj la posta disigo de cindroj en specifa simbola natura loko (maro, rivero, kamparo ktp.). Tre ofte estas farataj [[diskurso]]j kiuj povas esti dirataj dum la funebra ceremonio ĉu de pastro aŭ de alia religia gravulo ĉu de samfamiliano aŭ proksimulo. En tiuj diskursoj plej ofte oni starigas la pozitivajn trajtojn kaj agojn de la mortinto, anstataŭ memori pri ties negativaj aspektoj. Ofte tiuj diskursoj estas publikigataj en gazetoj ĉefe se la mortinto estis iutipa gravulo, kiel [[nekrologo]]. Alifoje la morto de karulo povas inspiri specifajn literaturajn pecojn, plej ofte en [[poezio]] nome [[elegio]]j.

La [[funebraĵisto]] provizas la servon transporti mortinton al la [[tombejo]]. La profesiaj agadoj de la funebraĵisto varias de transportado de la korpo de la mortoloko, inkluzive de resaniĝo se necese, ekzemple post [[Akcidento|akcidentoj]], ĝis higiena prizorgo de la [[mortinto]], [[Kosmetikaĵo|kosmetika]] traktado kaj vestiĝo, kaj metado en [[Ĉerko|ĉerkon]], same kiel la tuta aranĝo de [[funebro]] kun preĝeja aŭ sekulara funebra ceremonio kaj la [[enterigo]] de la ĉerko aŭ [[urno]]. Krome, la funebrantoj estas konsilitaj kaj subtenataj en traktado kun la aŭtoritatoj, translokigo de la [[kadavro]] kaj aliaj formalaĵoj. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mentalfloss.com/article/68177/how-morticians-reinvented-their-job-title|title=How Morticians Reinvented Their Job Title|work=Mental Floss|date=5 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.oed.com/view/Entry/122475?redirectedFrom=mortician#eid|title=mortician, n. meanings, etymology and more &amp;#124; Oxford English Dictionary}}&lt;/ref&gt;

[[Mortotimo]], tio estas timo pri morto, mortangoro, tanatofobio aŭ neniiga angoro (greke: θάνατος &quot;morto&quot; + greka: φόβος &quot;timo&quot;) estas [[anksio]] kaj [[fobio]] difinita kiel persista, nenormala kaj nepravigebla timo de morto aŭ mortado. Tio estas [[angoro]] kaŭzata de pensoj pri morto, pri la ĉeso de ekzisto (de si mem aŭ de siaj amatoj). Por multaj suferantoj estas timo pri ebla detruo de la menso aŭ korpo, kiam la ellasiloj (angle ''trigger'') por la timo estas minacoj al supervivo al la persono. Neniiga angoro povas manifestiĝi laŭ pluraj manieroj: sento de senhelpeco, sento de kunfandiĝo kun la alia, sento de rezigno, sento de disfalo, sento de fremdiĝo, sento de emocia superforto, kaj sento de malobservo de privateco.

== Homa morto ==
Por homoj, sendube la plej grava tipo de morto estas la homa morto. Pensado pri la homa morto kondukas al multaj demandoj.

=== Morto kiel natura fino ===
[[Dosiero:Cholera.jpg|eta|200px|maldekstre|La Morto pro [[ĥolero]], en gazeto ''[[Le Petit Journal]]''.]]
* Por multaj, morto estas la [[naturo|natura]] [[fino]] de vivo, kaj do kvazaŭ parto de ĝi. Surbaze de tiu [[ideo]] oni povus diri ankaŭ, ke ĝuste la fakto, ke la vivodaŭro estas limigita, valorigas ĉiun unuopan momenton de la vivo.

* La ĉina verkisto [[Lin Yutang]] komparis la [[penso|pens]]-[[maniero]]n de tiu, kiu deziras [[senmorteco]]n, kun tiu de [[sinmortigo|sinmortiganto]]: neniu el ambaŭ kontentas pri la [[vivo]] tia kia ĝi estas, malsenfina. Liaopinie, oni devus koncepti homan vivon kiel [[diurno]]n, kun [[mateno|mateniĝo]], [[tagmezo]], [[vespero]] kaj, fine, [[nokto]].

* Ekzistas la psikologia morto, laŭ kiu persono estas konscia, ke ĝi estas mortanta. Tiusence, la persono estas kapabla percepti tion. Tiu psikologia morto kaŭzas ofte [[anksio]]n kaj [[depresio]]n en personoj. La akceptita psikologia morto ebligas, ke la persono povas adaptiĝi, per la restantaj rimedoj, al sia medio.&lt;ref&gt; Bayés, Ramón (2001). [https://books.google.es/books?id=5VAnAQAACAAJ&amp;dq=Psicolog%C3%ADa+del+sufrimiento+y+de+la+muerte&amp;hl=es&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjXlsOglPrVAhVFtRoKHep3BhQQ6AEIJjAA Psicología del sufrimiento y de la muerte.] Barcelona: Ediciones Martínez Roca. p. 255. ISBN 9788427026995. &lt;/ref&gt;​

=== Morto kiel malo de vivo ===
* Por kelkaj, morto estas la malo de [[vivo]], ĝia plej absoluta malamiko kaj kontraŭo. La [[penso]] pri vivofino tristigas ilin kaj senvalorigas la vivon. Ŝajnas neakceptebla [[imago|imagi]], ke iam la memo ne plu ekzistos. Konsolas la reinterpreto de la morto kiel nura transiro al nova fazo en senmorta vivo (kio kondukas al la filozofia ideo de senmorteco). Aŭ la supozo ke, se la [[korpo]] devas morti, tamen almenaŭ la [[animo]] pluvivos.

* Por aliaj, morto estas nur la konstato, ke vivo estas nur efemera paso tra la aktuala mondo, kaj tiel la morto pravigas tiun konsideron. Post la morto estas nenio: la korpo putriĝas, estas kremaciata ktp., dum konscio kaj ebla animo tute malaperas.

=== Ĉu vivo postmorta? ===
Kio okazas al la [[spirito]], [[konscio]] aŭ [[animo]] de [[homo]] post ĉi ties morto? La demandoj pri vivo post morto aŭ pri [[reenkorpiĝo]] (aŭ [[reenkarniĝo]]) aŭ pri [[spiritismo]] daŭre restas sen definitiva respondo. Por multaj, kredi je postmorta vivo estas [[konsolo]] rilate al la morto de amata persono aŭ al la konscio de la propra morto.
[[Dosiero:Inferno Canto 34 (148619628).jpg|eta|dekstre|240px|El infero: ilustraĵo de [[Gustave Doré]] por la ''[[La Dia Komedio]]'' de [[Dante]].]]

Aliflanke, la timo pri [[infero]] aŭ [[purgatorio]] povas igi el morto ion eĉ pli tragikan.

Historie, la homajn sindemandojn pri postmorta vivo oni efike uzis por la kreado de {{J|organizita religio}} .
{{Ĉefartikolo|Postmorto}}
La vivo postmorta estas la kredo, ke la [[esenco|esenca parto]] de la identeco aŭ la fluo de [[konscio]] de viva estaĵo pluas post la morto de la fizika korpo. Laŭ diversaj ideoj pri tiu vivo, la esenco de tiu kiu vivas post la morto povas esti parta elemento aŭ la propra supervivado de la [[animo]], [[spirito]] aŭ [[konscio]] kunportita kiu povas havigi personan identecon. Tamen, la majoritata scienca sinteno asertas, ke ne estas pruvoj de la ekzisto de vivo post la morto: tio devas resti por la [[fido]] kaj kredo. Krome, la kredo en vivo postmorta kontrastas kun la kredo en la forgeso post la morto kaj la ne-ekzistado.

Multaj antropologoj, kiel William Rendu de la Internacia Centro por Esplorado en Homaj kaj Sociaj Sciencoj (CIRHUS) en Novjorko, kredas, ke la zorgemaj enterigoj de kadavroj faritaj de [[Neandertaloj]] estas pruvo de ilia kredo en la vivo postmorta, eĉ antaŭ la hegemonio de la ''[[Homo sapiens]]''.&lt;ref&gt;[https://www.europapress.es/ciencia/laboratorio/noticia-neandertales-enterraban-muertos-20131217110920.html «Los neandertales enterraban a sus muertos».] europapress.es. 17a de Decembro 2013. Alirita la 21an de Oktobro 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://univ-bordeaux.academia.edu/WilliamRENDU «William Rendu».] academia.edu. Alirita la 21an de Oktobro 2021.&lt;/ref&gt;​

=== Renversebleco aŭ retroigebleco de morto ===
Oni kutime parolas pri la nerenverseblo aŭ ne-retro-igeblo de morto, kaj, fakte, sciencistoj ĝis nun ne sukcesis redoni vivon al organismo, kies morton ili ĉeestis.

Tamen estas personoj kredantaj morton retroigebla aŭ renversebla; el ili, multaj kredas laŭvorte je la [[resurekto]] aŭ [[reviviĝo]] de [[Jesuo Kristo]], dum aliaj kovas grandan esperon je la evoluigo de [[kriogenado]] aŭ konservado kaj revivigo de korpoj.

=== Senmorteco ===
[[Dosiero:Plaque resurrection dead VandA M.104-1945.jpg|eta|maldekstre|300px|Reviviĝo de sanktuloj.]]
Senmorteco, eskapo de la necesa individua morto, ŝajnas al multaj homoj tre dezirinda. Sed oni povus ankaŭ sin demandi, ĉu senmortaj homoj (se ili disponus pri senlima [[tempo]] kaj povus senfine prokrasti ĉion ajn al la morgaŭa tago) sentus la hodiaŭon enua, griza, malplena, sensignifa, eĉ sensenca.

De primitivaj vivoformoj, ekz. [[bakterio]]j, estas sciate, ke vivanta ĉelo teorie povas vivi eterne (dividante sin). Ne estas perfekte klare, kio igas la ĉelojn de kompleksaj vivuloj aĝiĝi kaj morti. Sed sen tiu mekanismo eble ne funkcius la [[evolucio]] inter tiuj vivuloj, ĉar la aĝuloj per sia akumulita sperto povus kompensi evoluciajn malavantaĝojn en sia genaro. Tiel eble la mortemo de individuoj konsistigas [[natura selektado|selektan]] avantaĝon por specio.

=== Sinmortigo ===
&lt;!--[[Dosiero:Sylvia plath.jpg|eta|dekstre|250px|[[Sylvia Plath]], fama usona verkistino, en 1957: ŝi sinmortigis en 1963. Ankaŭ multaj aliaj verkistoj kaj artistoj sinmortigis.]]--&gt;
{{Ĉefartikolo|sinmortigo}}
Ĉu plu vivi – aŭ mortigi sin? Jen baza demando de ĉiutaga [[filozofio]]. Sinmortigo aŭ memmortigo estas la ago mortigi sin mem propravole, propradecide, ne akcidente.

Multaj religioj (sed ne ĉiuj) opinias sinmortigon [[peko]], dum kelkaj leĝaroj opinias ĝin [[krimo]]. Tio rezultas en polemikoj inter diversaj sociaj kaj ideologiaj sektoroj poraj kaj malporaj; ankaŭ en ŝanĝoj en la priaj leĝaroj. Aliflanke, diversaj kulturoj rigardas ĝin respektinda maniero eliĝi el kelkaj hontoplenaj aŭ senesperaj situacioj, ekzemple en iama Japanio.

=== Eŭtanazio ===
{{Ĉefartikolo|eŭtanazio}}
Eŭtanazio estas ago por intence plifruigi la morton de homo, kies pluvivon li mem aŭ aliaj konsideras nedezirebla. Ĉar la rajto je vivo estas [[homaj rajtoj|homa rajto]], oni konsideras, ke maksimume la deziro de la homo mem povas pravigi eŭtanazion, kiu tiaokaze estas &quot;helpo je sinmortigo&quot;. En diversaj landoj okazas polemikoj inter diversaj sociaj kaj ideologiaj sektoroj poraj kaj malporaj; ankaŭ en ŝanĝoj en la priaj leĝaroj. Religiaj tendencoj plej ofte kontraŭas eŭtanazion kiel peko kontraŭ Dio, kiu havigis la vivon. Etikaj tendencoj tre ofte apogas la aplikon de eŭtanazio, nur kiam tiu estis elektita de la propra mortonto.

=== Mortopuno ===
[[Dosiero:DelarocheLadyJaneGrey.jpg|eta|250px|Ekzekuto de fraŭlino [[Jane Grey]], bildo de Paul Delaroche.]]
{{Ĉefartikolo|mortopuno}}
La mortpuno punas krimon per mortigo de la kriminto. Kvankam ĝi kontraŭas la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|deklaracion de la homaj rajtoj]], pluraj ŝtatoj en la mondo [[nun en 2012|ankoraŭ]] aplikas ĝin, kiaj [[Usono]], [[Ĉinio]], [[Irano]] ktp.

La mortpuno distingiĝas de aliaj punoj per kelkaj bazaj ecoj: Ĝi absolute malhelpas plian krimadon de la punito, ĝi ŝparas al la socio la kostojn por teni lin en prizono, kaj ĝi estas ne malfarebla aŭ kompensebla en la okazo de eraro. Kontraŭantoj de la mortpuno argumentas, ke per ĝia apliko la socio perdas sian moralan avantaĝon super la krimuloj, nome ke ĝi sentas sin ligita al [[etiko|etikaj]] principoj. Abolo de mortopuno estas rilata al progresemaj sintenoj, dum la reteno kaj apliko de mortopuno rilatas al plej konservativaj kaj diktatorecaj reĝimoj.

== Simboloj ==
[[Dosiero:Wien - Kaisergruft, Sarkophag von Kaiser Karl VI., Totenkopf (a).JPG|eta|maldekstra|Kiel simbolo de morto estas ofte uzata skeletulo.]]
La '''Morto''' estas ankaŭ [[mitologio|mitologia]] [[figuro]].

En [[ĝermana lingvo|ĝermanaj lingvoj]], la vorto &quot;morto&quot; origine havis viran [[genro]]n, kaj pro tio oni prezentas ĝin kiel viron en [[pentrado|pentraĵoj]] kaj eĉ en [[filmo]]j (ekzemple ''&quot;La Sepa Sigelo'', de [[Ingmar Bergman]]).

En [[latinida lingvo|latinidaj lingvoj]], kiel la [[hispana lingvo|hispana]], la vorto &quot;morto&quot; havas inan genron, kaj do oni prezentas ĝin kiel virinon.

Tre ofte la morto estas prezentita kiel [[skeleto|skeletulo]], kutime kun [[falĉilo]] enmane.

== Proverboj ==
Ekzistas pluraj (40, kaj 72 pri [[vivo]]) [[proverbo]]j pri morto en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-11-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Mortinta serĉu ĉielon, vivanta ian celon.''}}
* {{citaĵo|''Hodiaŭ forto, morgaŭ morto.''}}
* {{citaĵo|''Senpaga estas nur la morto, sed ĝi kostas la vivon.''}}

=== Ludoviko Zamenhof pri morto ===
{{Citaĵo|... pecon da viando, kiu kreiĝis, oni ne scias pro kio kaj oni ne scias por kio, kiu travivas en la eterneco malpli ol plej malgrandan sekundeton, baldaŭ forputros por ĉiam, kaj dum venontaj senfinaj milionoj kaj milionoj da jaroj ĝi jam neniam plu reaperos. Por kio mi vivas, por kio mi lernas, por kio mi laboras, por kio mi amas? Ĉar estas ja tiel sensenca, senvalora, tiel ridinda?}}

== Morto en arto ==
La plej parto de kristanaj skulptistoj reprezentas la morton en figuro de [[skeleto]] (tio kio oni estos postmorte) portanta [[falĉilo]]n (kiel simbolo de la senpia mortiga faro de la morto) kaj, foje, ankaŭ [[sablohorloĝo]]n (kiel simbolo ke frue aŭ malfrue okazos la morto) aŭ armilojn.

La [[etruskoj]] pentris ĝin havantan teruran timigan mienon aŭ sub kapo de [[gorgonoj|Gorgono]] hirta de serpentoj aŭ en figuro de rabia lupo. La plej ofta de la alegorioj de tiu diaĵo inter la antikvaj romianoj estis trista kaj senmova genio kun estingita kaj renversita torĉo.

La [[Antikva Grekio|helenoj]] donis al ĝi aspekton multe malpli funebreca, laŭ la simbolo kiu estas en kelkaj [[karneolo]]j: estas flugilhava piedo ĉe [[kaduceo]] kaj supre [[papilio]] kiu ekflugas. La flugilhava piedo estas indiko pri tiu kiu jam ne ekzistas kaj pluas tra la spaco al [[Merkuro (mitologio)|Merkuro]] kaj pro tio la kaduceo; la papilio estas bildo de la animo kiu supreniras al la ĉielo.&lt;ref&gt;''Diccionario enciclopédico popular ilustrado Salvat'' (1906-1914)&lt;/ref&gt;

En la [[Antikva Grekio]], unu de la ĉefaj temoj de la verko ''[[Fedro]]'' de [[Platono]] estas la morto.&lt;ref&gt;Garrido, Manuel (2013) ''Los diálogos eróticos: Banquete y Fedro'', tradukis Manuel Sacristán kaj David García Bacca, ĉapitro ''La filosofía platónica del amor'', Alirita la 13an de Junio 2017, p. 11, Madrido, Tecnos, eldonistoj Manuel Sacristán kaj David García Bacca, isbn = 9788430958207&lt;/ref&gt; Grava esplorado farita de la itala historiisto Giordano Berti pri la [[kranio]] en la okcidenta arto estis publikigita en la revuo ''Terzo Occhio'' havigante interesajn kontribuojn pri la bildigo de morto en arto.&lt;ref&gt;Giordano Berti ''Meditazioni sul teschio (1)'', Terzo Occhio, numero 97, Decembro 2000, [http://www.giordanoberti.it/immagini/articoli_teschio1.jpg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924022237/http://www.giordanoberti.it/immagini/articoli_teschio1.jpg|date=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Giordano Berti ''Meditazioni sul teschio (1)'', Terzo Occhio, numero 98, Marto 2001, [http://www.giordanoberti.it/immagini/articoli_teschio2.jpg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924022239/http://www.giordanoberti.it/immagini/articoli_teschio2.jpg|date=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Dosiero:William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_The_Day_of_the_Dead_(1859).jpg|''[[William-Adolphe Bouguereau|La tago de la morto]]'', de [[William-Adolphe Bouguereau]] (1825-1905).
Dosiero:Evelyn De Morgan - Angel of Death.jpg|''[[Azrael]]'', la mortanĝelo, de [[Evelyn De Morgan]] (1855-1919).
Dosiero:Totentanz.gif|''[[Mortodanco]]'', teksto kiu klopodas ludon kaj dancon de la Mezepoko de la [[14-a jarcento]].
Dosiero:Medusa head by Gianlorenzo Bernini in Musei capitolini.jpg|Reprezento de [[Gorgona]], kun serpentoj kape ([[Bernini]]).
Dosiero:004Muerte sin fin.jpg|''Senfina morto'', de la meksika artisto Mauricio García Vega.
Dosiero:The Triumph of Death by Pieter Bruegel the Elder.jpg|''Mortovenko'' (1562), de [[Pieter Bruegel la pliaĝa]].&lt;/gallery&gt;

=== Bibliografio en beletraj verkoj ===
{{Ĉefartikolo|Libroj pri morto}}
[[Dosiero:La morto de Ivan Iljiĉ.jpg|eta|dekstre|250px|[[La Morto de Ivan Iljiĉ]] de [[Lev Tolstoj]] (1886).]]
Ekzistas la plej diversaj libroj pri la temo morto, inter ili:
* La ''[[Libro de mortintoj]]'', el [[antikva Egiptujo]].
* [[Mortodanco]].
* ''[[La Dia Komedio]]'', de [[Dante Alighieri]].
* ''[[Faŭsto]]'', de [[Johann Wolfgang von Goethe]].
* [[La Morto de Ivan Iljiĉ]] de [[Lev Tolstoj]] (1886).
* ''[[La metamorfozo (Kafka)|La metamorfozo]]'' de [[Franz Kafka]].
* ''[[Memoraĵoj de Sinmortiginto]]'' de [[Camilo Castelo Branco]].
* ''La derviŝo kaj la morto'' de Meša Selimović. Tradukis R. Imbert.
* [[La morto en Venecio]] (''Der Tod in Venedig'') estas novelo de [[Thomas Mann]] (1912).
* ''La Morto kaj la morto de Kinkas Akvobleko'' de [[Jorge Amado]].
* ''Morto de veturvendisto'' de [[Arthur Miller]].
* ''Amo kaj morto en Balio'' de [[Vicki Baum]].
* ''La Senco de l' morto'' de [[Leo Polak]]. Tradukis [[Feiko Munniksma|F. Munniksma]].
* ''[[As crónicas do sochantre]]'' (en Esperanto ''La kronikoj de la ĥorestro'', en hispana ''Las crónicas del Sochantre'') estas romano de la galega verkisto [[Álvaro Cunqueiro]], publikigita en 1956 en la galega lingvo kaj en 1959 en la hispana. Ĥorestro kunvojaĝas kun aliaj personoj kiuj same ĉeestos en funebro. Ekveturinte, li malkovras, ke la kvin akompanantoj estas fakte kadavroj de mortintaj personoj. La ĉareton tiras tri ĉevaloj same mortintaj. 
* ''Cinco horas con Mario'' (Kvin horoj kun Mario) de [[Miguel Delibes]], estas [[monologo]] de edzino antaŭ la kadavro de la ĵus mortinta edzo dum la funebra vigilo.
* ''La morto neniun forgesas'' de Didier Daeninckx. Tradukis Ch. Rivière.
* ''Kiu timas la morton?'' de Richard Simonetti Tradukis J.M. Progiante.
* ''[[Pedro Páramo]]'' de [[Juan Rulfo]] estas romano en kiu ĉefrolulo serĉas sian patron kaj finfine la leganto komprenas unue, ke la patro estas jam mortinta, poste ke ankaŭ la serĉanto kaj poste ankaŭ ĉiuj roluloj.
* ''[[Kroniko de anoncita morto]]'' de [[Gabriel García Márquez]] estas romano en kiu ekde la komenco jam oni scias, ke oni murdos la ĉefrolulon, kaj fakte tio okazas, kvankam oni ne perdas la intereson por la intrigo.

==== En Esperanto ====
* ''Morto de sciencisto'' de R.C. Gates.
* ''Inter vivo kaj morto. Poemoj'' de [[Julius Balbin]]
* ''[[Maskerado ĉirkaŭ la morto]]. Nazimondo en Hungarujo''. [[Tivadar Soros]] (Teodoro S. Ŝvarc).
* ''Trans maro kaj morto. Krimromano'' de [[Sten Johansson]]
* ''[[Morto de Artisto]]'' de [[Anna Löwenstein]]

=== Morto en pentrarto ===
* [[La morto de Marat]] de [[Jacques-Louis David]]
* [[La Morto kaj la junulino]]

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj
|commonscat=Death
|commons=Death reaper
|wikiquote=Morto
|s=Kategorio:Morto
|ReVo=mort.0o
}}
{{Div col|cols = 3}}
* [[Transhumanismo]]
* [[Ekzisto]]
* [[Eŭtanazio]]
* [[Feta morto]]
* [[Formorto]]
* [[Harakiro]]
* [[Kamikazo]]
* [[Elisabeth Kübler-Ross]]
* ''[[Memento mori]]''
* [[Mortigo]]
* [[Mortpuno]]
* [[Mortulo]]
* [[Mumiigo]]
* [[Murdo]]
* [[Nekropsio]]
* [[Postmorto]]
* [[Reviviĝo]]
* [[Sinbruligo]]
* [[Sinmortigo]]
* [[Sinmortigo en beletraj verkoj]]
* [[Spiritismo]]
* [[Ŝajnmorto]]
* [[Tago de la mortintoj]]
* {{Q|Q5247267}}
{{Div col end}}

=== Pri ritoj ===
[[Dosiero:JapaneseFuneralArrangementTokyo.jpg|eta|[[Funebro]] en [[Tokio]], [[Japanujo]].]]
* [[Ĉerko]]
* [[Enterigo]]
* [[funebro|Funebrado]]
* [[Kremacio]]
* [[Mortinta tabulo]]
* [[Mortotuko]]
* [[Tombo]]
* [[Tombejo]]

=== Pri morto el medicina vidpunkto ===
* [[Cerba morto]]
* [[Internacia Asocio por Preskaŭ-mortaj Studoj]]
* [[Klinika morto]]
* [[Komato]]
* [[Nekropsio]]
* [[Nekrozo]]

=== Pri morto el religia vidpunkto ===
* [[Karono (mitologio)|Karono]]
* [[Tanato]]

=== Pri morto en literaturo ===
* Romano ''[[Makbara]]'' de [[Juan Goytisolo]]
* [[Elegio]]

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Tissue necrosis following bite from Bothrops asper PLoS Medicine.jpg|Nekrozo de histoj sekve de mordo de serpento ''Bothrops atrox'' ĉe dekunujara knabo el [[Ekvadoro]], kiu estis kuracita nur per [[antibiotiko]]j.
Hypnos Thanatos BM Vase D56.jpg|[[Tanato]] kaj Hipno.
Ubud Cremation 4.jpg|Kremacio en [[Bali]].
Rembrandt - The Anatomy Lesson of Dr. Nicolaes Tulp.jpg|''Anatomio de doktoro Tulp'' de [[Rembrandt Harmenszoon van Rijn|Rembrandt]].
Jacques-Louis David - La Mort de Marat.jpg|''[[La morto de Marat]]'' de [[Jacques-Louis David]].
David - The Death of Socrates.jpg|''La morto de [[Sokrato]]'', de [[Jacques-Louis David]] (1787).
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
* Ariès, Philippe (1982). ''Ensayos sobre la muerte en Occidente''. Barcelona: Argos Vergara. ISBN 978-84-7178-454-4.
* Arregui, Jorge V. (1992). ''El horror de morir: el valor de la muerte en la vida humana''. Tibidabo. ISBN 978-84-86421-89-2.
* Becker, Ernest (2003). ''La negación de la muerte''. Barcelona: Kairós. ISBN 978-84-7245-500-9.
* Bowker, John (2003). ''Los significados de la muerte'' (Miguel Martínez Lage, trad.). Madrid: Akal. ISBN 978-0-521-47832-8.
* Cobo Medina, C. (2000). ''Los tópicos de la muerte. La gran negación''. Madrid: Ediciones Libertarias.
* Critchley, Simon (2008). ''El libro de los filósofos muertos''. Madrid, Taurus. ISBN 978-84-306-0677-1.
* García-Sabell, Domingo (1999). ''Paseo alrededor de la muerte''. Madrid: Alianza.
* Gregory, Richard (2002). ''Illusion: making sense of the senses''. Oxford: Oxford University Press.
* Huisman-Perrin, E. (2003). ''La muerte explicada a mi hija''. Barcelona: El Aleph.
* Tankred Koch: Lebendig begraben. ''Geschichte und Geschichten vom Scheintod'', Edition Leipzig 1990, ISBN 3-361-00299-0
* Kübler-Ross, Elisabeth (2017). ''Sobre la muerte y los moribundos''. Barcelona: Grijalbo. ISBN 978-84-663-4186-8.
* Ledoux, Joseph (2003). ''Synaptic self: how our brains become who we are''. Penguin. ISBN 978-014-200178-3.
* León Azcárate, Juan Luis (2007). ''La muerte y su imaginario en la historia de las religiones''. Bilbao: Universidad de Deusto. ISBN 978-84-9830-101-4.
* Llinás, Rodolfo (2017). ''El cerebro y el mito del yo: el papel de la neuronas en el pensamiento y el comportamiento humano''. El Peregrino / E-libros. ISBN 978-958-8911-26-7.
* Lonetto, Richard; Templer, Donald I. (1992). ''La ansiedad ante la muerte''. Barcelona: Temis. ISBN 978-84-7537-128-3.
* Moody, Raymond (2006). ''Vida después de la vida''. Barcelona: Círculo de Lectores. ISBN 978-84-4143-784-5.
* Pieper, Joseph (1982). ''Muerte e inmortalidad''. Herder. ISBN 978-84-254-0530-3.
* Poveda, Jesús; Laforet, Silvia (2009). ''El buen adiós''. Madrid: Espasa-Calpe. ISBN 978-84-670-3026-6.
* Max Scheler, Max (2001). ''Muerte y supervivencia''. Madrid: Encuentro. ISBN 978-84-7490-623-3.
* Waugh, Evelyn (2000). ''Los seres queridos''. Barcelona: Círculo de Lectores. ISBN 978-84-226-7804-5.
* Falk Wiesemann: ''Auch die Angst hat ihre Mode. Die Angst vor dem Scheintod in der Zeit von Aufklärung und Romantik''. Klartext, Essen 2004, ISBN 3-89861-018-7

{{Morto}}
{{Patologio}}

{{Havenda artikolo|Morto}}

[[Kategorio:Morto| ]]
[[Kategorio:Biologio]]
[[Kategorio:Fiziologio]]
[[Kategorio:Filozofio]]
[[Kategorio:Antropologio]]
[[Kategorio:Socio]]</text>
      <sha1>22zy8mcav6432f835crmdr5rsg8n5ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korvo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26112</id>
    <revision>
      <id>9503333</id>
      <parentid>9502842</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T03:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26689" sha1="0djobd9d0ky9om3uk2d7641c8p2ooln" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Korvo
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|regno2 = bestoj
|dosiero = Corvus corone cornix 001xx.jpg
|dosiero larĝo = 250px
|priskribo de dosiero = [[Griza korniko]] ''Corvus cornix''
|regno = [[Bestoj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae''
|genro = '''Korvo''' ''Corvus''
|specioj de subdivizio = [[Specio]]j
|subdivizio2 = Vidu tekston
}}
La '''korvo''' (science: ''Corvus'')&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#korvo korvo en vortaro.net]&lt;/ref&gt;  estas [[Genro (biologio)|genro]], kiu entenas preskaŭ kvindek speciojn (kaj pli ol cent [[Specio (biologio)|speciojn]], se oni konsideras la formortintajn kaj prahistoriajn) de [[Korvedoj]]. Ĝia bleko nomiĝas la '''grako'''.

La veraj '''korvoj''' estas grandaj  [[Paseroformaj birdoj|paseroforma]]j [[birdo]]j, kiuj formas la [[Genro (biologio)|genron]] ''Corvus'' en la familio de [[korvedoj]]. Laŭ grando, ili varias inter la relative malgrandaj (kolombograndaj [[eŭrazia monedo]] kaj [[dauria korvo]]) kaj la grandaj ([[korako]] de la [[Holarktiso|holarktika]] regiono kaj la [[dikbeka korvo]] de la altaj teroj de [[Etiopio]]). La ĉirkaŭ 40 aŭ pli da membroj de tiu ĉi genro troviĝas en ĉiuj mezvarmaj [[kontinento]]j (escepte de [[Sudameriko]]) kaj en kelkaj apartaj kaj oceanaj insuloj (inkluzive [[Havajo]]n).

La genro de korvoj konsistigas trionon de la specioj de la familio de [[korvedoj]]. Aliaj genroj de korvedoj inkluzivas la [[pigo]]jn kaj [[garolo]]jn. Korvoj ŝajne evoluis en [[Azio]] el la korvedaro, kiu estis evoluinta en [[Aŭstralazio]] kaj de tie eliris. ''Corvus'' poste reeniris en Aŭstralion (relative ĵuse) kaj produktis kvin speciojn kun unu agnoskita subspecio.

== Specioj ==
La genro enhavas 47 speciojn:&lt;ref name=avilist&gt;{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=5a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|eta|Komuna korvo aŭ [[korako]]]]
'''Aŭstraliaj kaj melaneziaj specioj'''
* [[Aŭstralia korako]] ''C. coronoides'' Vigors k Horsfield, 1827
* [[Tasmania korako]] ''C. tasmanicus'' Mathews, 1912
* [[Malgranda korvo]] ''C. bennetti'' North, 1901
* [[Malgranda korako]] ''C. mellori'' Mathews, 1912
* [[Toresa korako]] ''C. orru'' Bonaparte, 1850
* [[Novkaledonia korvo]] ''C. moneduloides'' Lesson, 1830
* [[Longbeka korvo]] ''C. validus'' Bonaparte, 1850
* [[Blankbeka korvo]] ''C. woodfordi'' (Ogilvie-Grant, 1887)
* [[Buganvila korvo]] ''C. meeki'' Rothschild, 1904
* [[Brunkapa korvo]] ''C. fuscicapillus'' Gray, 1859
* [[Griza korvo]] ''C. tristis'' Lesson k Garnot, 1827

[[Dosiero:House Crows (Corvus splendens) grooming in Kolkata I IMG 4324.jpg|eta|220ra|[[Blanknuka korvo|Blanknukaj korvoj]] (''Corvus splendens'') plumaranĝante sin unu la alian en [[Kalkato]], [[Barato]]]]
[[Dosiero:Corvus cornix (Scops).jpg|eta|190ra|[[Griza korniko]] ''Corvus cornix'']]
'''Novzelandaj specioj'''
* [[Ĉathama korako]], ''C. moriorum'' (prahistoria)
* [[Novzelanda korako]], ''C. antipodum'' (prahistoria)

'''Specioj de la pacifikaj insuloj'''
* [[Marjana korako]] , ''C. kubaryi'' Reichenow, 1885
* [[Havaja korvo]] ''C. hawaiiensis'' ([[formortinta en naturo]], antaŭe ''C. tropicus'') Peale, 1848
* Altabeka korvo, ''C. impluviatus'' (prahistoria)
* Fortika korvo, ''C. viriosus'' (prahistoria)

'''Specioj de tropika Azio'''
* [[Maldikbeka korvo]] ''C. enca'' (Horsfield, 1821)
* [[Fajfkorvo]] ''C. typicus'' (Bonaparte, 1853)
* [[Unukolora korvo]] ''C. unicolor'' (eble [[formortinta]]) (Rothschild &amp; Hartert, 1900)
* [[Floresa korvo]] ''C. florensis'' Buttikofer, 1894
* [[Kolumkorvo]] ''C. torquatus'' Lesson, 1830
* [[Daŭria korvo]] aŭ [[Daŭria monedo]] ''C. dauricus'' Pallas, 1776
* [[Blanknuka korvo]] ''C. splendens'' Vieillot, 1817
* [[Grandbeka korvo]] ''C. macrorhynchos'' Wagler, 1827
** [[Ĝangala korvo]] ''C. (m.) levaillantii'' Lesson, 1830

'''Eŭraziaj kaj nordafrikaj specioj'''
* [[Brunkola korvo]] ''C. ruficollis'' Lesson, 1830
* [[Ventumilvosta korvo]] ''C. rhipidurus'' Hartert, 1918
* [[Monedo]] ''C. monedula'' Linnaeus, 1758
* [[Frugilego]] aŭ [[Kampokorvo]] ''C. frugilegus'' Linnaeus, 1758
* [[Griza korniko]] ''C. cornix''
* [[Korniko]] aŭ [[Nigra korniko]], ''C. corone'' Linnaeus, 1758
* ''Corvus larteti'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua mioceno de Francio)
* ''Corvus pliocaenus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno -? frua plejstoceno de sudokcidenta Eŭropo)
* ''Corvus antecorax'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno/frua - malfrua plejstoceno de Eŭropo; eble subspecio de [[Korako]])
* ''Corvus betfianus'' ([[fosilio|fosilia]])
* ''Corvus praecorax'' ([[fosilio|fosilia]])
* ''Corvus simionescui'' ([[fosilio|fosilia]])
* ''Corvus fossilis'' ([[fosilio|fosilia]])
* ''Corvus moravicus'' ([[fosilio|fosilia]])
* ?''Corvus hungaricus'' ([[fosilio|fosilia]])

'''Nordhemisferaj specioj'''
[[Dosiero:Raven scavenging on a dead shark.jpg|eta|Korvoj estas tre oportunemaj manĝantoj. Ĉi tie [[Ĝangala korvo]] manĝas ŝarkokadavraĵon.]]
* [[Korako]] ''C. corax'' Linnaeus, 1758
** [[Makulkorako]], ''C. c. varius'' formo ''leucophaeus'' ([[formortinta]] interesa kolorvariaĵo de la [[Ferooj]])

'''Nord- kaj centramerikaj specioj'''
* [[Larĝbeka korvo]] ''C. brachyrhynchos'' Brehm, 1822
* [[Ĉihuahua korvo]] ''C. cryptoleucus'' Couch, 1854
* [[Fiŝkorvo]] ''C. ossifragus'' Wilson, 1812
* [[Nordokcidenta korvo]] ''C. caurinus'' Baird, 1858
* [[Tamaŭlipa korvo]] ''C. imparatus'' Peters, 1929
* [[Sinaloa korvo]] ''C. sinaloae'' Davis, 1958
* [[Jamajka korvo]] ''C. jamaicensis'' J. F. Gmelin, 1788
* [[Blankgorĝa korvo]] ''C. leucognaphalus'' Daudin, 1800
* [[Palmokorvo]] ''C. palmarum'' Wurttemberg, 1835
* [[Kuba korvo]] ''C. nasicus'' Temminck, 1826
* Puertorika korvo ''C. pumilis'' (prahistoria; eble subspecio de ''C. nasicus/palmarum'')
* ''Corvus galushai'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua Mioceno de Wickieup, Usono)
* ''Corvus neomexicanus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua plejstoceno de Dry Cave, Usono)&lt;!-- Condor78:399 --&gt;

'''Tropikaj Afrikaj specioj'''
* [[Kabokorvo]] ''Corvus capensis'' Lichtenstein, 1823
* [[Blankbrusta korvo]] aŭ [[Makulkorvo]] ''Corvus albus'' Muller, 1776
* [[Somala korvo]] aŭ '''Nana korvo''' ''C. edithae''
* [[Dikbeka korvo]] ''C. crassirostris'' Ruppell, 1836
* [[Blankkola korvo]] ''Corvus albicollis'' Latham, 1790

== Taksonomio ==
[[Dosiero:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|eta|La [[havaja korvo]] estas [[formortinta en naturo]] pro [[perdo de habitato]] kaj aliaj faktoroj.]]
La genro estis origine priskribita de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18-a jarcento]] ''[[Systema Naturae]]''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&amp;no_cache=1&amp;IDDOC=265100|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|paĝo=824}}&lt;/ref&gt; La nomo devenas el la [[latina]] ''corvus'' kio signifas &quot;korakon&quot;.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=883}}&lt;/ref&gt;

La [[tipa specio]] estas la [[Komuna korako]] ''(Corvus corax)'';&lt;ref&gt; Mayr, Ernst; Greenway, James C. Jr, eld. (1962). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/14485634 Check-List of Birds of the World.] Vol. 15. Cambridge, Massachusetts: Museum of Comparative Zoology. p. 261. &lt;/ref&gt; aliaj inkluditaj en la sama verko estas la [[Nigra korniko]] ''(C. corone)'', la [[Griza korniko]] ''(C. cornix)'', la [[Frugilego]] ''(C. frugilegus)'', kaj la [[Monedo]] ''(C. monedula)''.

Ne estas bona sistematika alproksimiĝo al la genro nuntempe. Ĝenerale, oni komprenetas, ke la specioj el unu geografia areo estas pli proksime rilataj al la plej proksimaj ol al aliaj stirpoj, sed tio ne nepre estas ĝusta. Ekzemple, dum la komplekso inter la nigra korniko, la kolumkorvo kaj la blanknuka korvo  estas certe proksimrilata unu de alia, la situo ne estas tiom klara ĉe la Aŭstraliaj kaj Melaneziaj specioj. Krome, dum multaj specioj estas similaj laŭ aspekto, determini precizajn teritorion kaj karakterojn povas esti ege malfacila, kiel en Aŭstralio kie la kvin (eble ses) specioj estas preskaŭ identaj laŭ aspekto.

La [[fosilio|fosilia restaĵaro]] de korvoj estas pli densa en Eŭropo, sed la rilataro inter plejparto de la prahistoriaj specioj ne estas klara. Monedoj, korvograndaj kaj korakograndaj formoj ŝajne ekzistis de antaŭlonge kaj korvoj estis ĉasataj de homoj ĝis la [[Ferepoko]], dokumentante la evoluon de la modernaj taksonoj. Amerikaj korvoj ne estas tiom bone dokumentitaj.

Ege alta nombro de specioj iĝis [[formortinta]]j post la homa koloniigado, ĉefe de insularoj kiel tiuj de [[Novzelando]], Havajo kaj [[Gronlando]].

== Kutimaro ==
=== Voĉo ===
&lt;div style=&quot;float:right&quot;&gt;{{Aŭskultu|dosiero=Corvus brachyrhynchos call.ogg|titolo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos|priskribo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos ([[Larĝbeka korvo]]) }}&lt;/div&gt;
Korvoj faras ampleksan varion de voĉoj aŭ alvokoj.&lt;ref&gt; Chamberlain, Dwight R; Cornwell, George W (1971). &quot;Selected Vocalizations of the Common Crow&quot;. ''The Auk''. 88 (3): 613–634. JSTOR 4083753. &lt;/ref&gt; Ĉu la korva sistemo de komunikado konstituas [[lingvo|lingvaĵon]] estas temo por debato kaj pristudo. Oni observis ankaŭ, ke korvoj respondas alvokojn de aliaj specioj; tiun kutimeron supozeble oni lernas, ĉar ĝi varias laŭregione.&lt;ref&gt; &quot;Can Crows Talk Like Parrots, can Crows Mimic Human Voice – Science Facts&quot;. Arkivita el la originalo la 3an de Februaro 2023. Alirita la 3an de Februaro 2023. &lt;/ref&gt; La voĉoj de korvoj estas kompleksaj kaj ne tre bone komprenitaj. Kelkaj el la multaj voĉmanieroj kiujn korvoj faras estas &quot;kaŭ&quot;, sed variege ĉu solece ĉu laŭ serioj ĉu de rapidaj eroj ĉu de kalkulita nombro de alvokeroj ktp. Kelkaj estas farataj kiam la birdo ekflugas el ripozejo. Tiuj voĉoj varias laŭ specioj kaj ene de ĉiu specio varias laŭregione. En multaj specioj, oni observis, ke la maniero kaj nombro de la kalkulitaj voĉaĵoj ŝanĝiĝas kiel reago al diversaj okazantaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj (ekz. alveno aŭ foriro de korvoj).&lt;ref&gt;birdy (6a de Majo 2022). [https://birdsology.com/can-crows-talk/ &quot;Can crows talk like parrots? (Facts + Video)&quot;.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230513145539/https://birdsology.com/can-crows-talk/ |date=2023-05-13 }} birdsology. Alirita la 13an de Majo 2023.&lt;/ref&gt; Krome korvoj povas aŭskulti sonfrekvencojn pli malaltajn ol tiuj, kiujn homoj povas aŭdi, kio malfaciligas la studon de tiaj voĉoj.

Laŭta, gorĝeca &quot;kaŭ-aŭ-ah&quot;' estas kutime uzata por indiki malsaton aŭ por marki teritorion. Kiam oni defendas nestolokon aŭ manĝon, korvoj kutime ŝveligas siajn krestoplumojn kaj kurbigas siajn ŝultrojn por pligrandigi sin. Ankaŭ pli mildaj, gluglaj sonoj estis observataj kiel speco de rekonilo aŭ voĉo de estimo. Tiuj bruoj estas elsenditaj el la interno de la gorĝo de la birdo, kiel kata ronronado.

=== Inteligento ===
[[Dosiero:CrowWastebag.jpg|eta|220ra|[[Griza korniko]] serĉanta manĝaĵojn el rubujo]]
Kiel grupo, la korvoj montras rimarkindajn ekzemplojn de inteligento, kaj la [[fabloj de Ezopo|fablo de Ezopo]] pri ''[[la korvo kaj la kruĉo]]'' montras ke homoj delonge konsideris la korvon kiel inteligenta besto. Korvoj kaj korkaoj ofte ricevas altajn poentarojn en inteligentaj ekzamenoj. Kelkaj [[specio]]j atingas la pinton de la akaloj pri [[birdinteligento]]&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4286965.stm]&lt;/ref&gt;. Korvoj de nordokcidenta [[Usono]] (miksaĵo de ''Corvus brachyrhynchos'' kaj ''Corvus caurinus'') montras ian lingvokapablon por sendi informon super grandaj distancoj, vivas en komplikaj, hierarkiaj socioj enhavantaj centojn de individuoj kun diversaj &quot;okupoj&quot;, kaj havas intensan rivalecon kun la malplej antaŭenigitaj korakoj de la areo. Sovaĝaj grizaj kornikoj en [[Israelo]] lernis uzi panerojn por fiŝhoki&lt;ref&gt;[http://www.orenhasson.com/EN/bait-fishing.htm]&lt;/ref&gt;.

Unu specio, la [[Novkaledonia korvo]], ĵus estis intense studita pro ties kapablo por produkti kaj uzi siajn proprajn [[ilo]]jn en la ĉiutaga serĉado de [[manĝo]], inklude lasi [[semo]]jn en tre trafika [[strato]] kaj atendi ke la [[aŭto]]j rompu kaj malfermu ilin.&lt;ref&gt;[http://en.wikipedia.org/wiki/The_Most_Extreme#Season_1]&lt;/ref&gt; La 5-an de oktobro de [[2007]], priserĉistoj de la [[Universitato de Oksfordo]], [[Anglio]] prezentis datumojn atingitajn per etaj [[kamerao]]j en la vostoj de la Novkaledoniaj korvoj. La rezulto estas ke ili uzas pli grandan varion de [[ilo]]j ol oni supozis antaŭe, per plukado, mildigo kaj kurbigo de [[bastoneto]]j kaj herbotigoj por akiri varion de manĝaĵoj.&lt;ref&gt;[http://dsc.discovery.com/news/2007/10/05/crows_ani.html?category=animals&amp;guid=20071005130000&amp;dcitc=w19-502-ak-0000 Discovery News Top Stories : Discovery Channel&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; Korvoj en [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] lernis kiel manĝi la venenan [[bufo]]n per ĵeto de la venenbufo sur ties dorson kaj perforta tranĉado de ties [[gorĝo]], kie la haŭto estas plej maldika, permesante la korvon atingi la nevenenan internaĵojn; iliaj longaj bekoj ebligas formanĝon de la tuta internaĵo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033759.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-01-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071209125627/http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033759.htm |arkivdato=2007-12-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ozanimals.com/Frog/Cane-Toad/Bufo/marinus.html]&lt;/ref&gt;

=== Koloro kaj socio ===
==== Eksterspecifa uzo de la koloro en korvosocioj ====

[[Dosiero:crowinflight.jpg|eta|220ra|[[Nigra korniko]] dumfluge]]
Multaj korvospecioj estas tute nigraj. Plejparto de ties naturaj malamikoj, [[rabobirdo]]j aŭ &quot;[[falkoformaj]]&quot;, ŝvebas alte super arboj, kaj ĉasas ĉefe dum brilaj, sunaj tagoj, kiam kontrasto inter lumo kaj mallumo estas plej granda. Korakoj kutime ĉasas en grupoj de aliaj korvoj, nomitaj de fakuloj murdistoj. Korvoj profitas avantaĝon de tio per manovroj inter arboj, kie ties nigraj koloroj nevidebligas ilin al iliaj supraj malamikoj. Tio eble estas la plej granda diferenco inter korakoj kaj korvoj; [[korako]]j ŝvebas alte kiel siaj eventualaj malamikoj. Junuloj estas iom pli senkoloraj ol la plenkreskuloj.

Dum [[akcipitro]]j kutime estas la tagaj predantoj de korvoj, iliaj plej mortigaj noktaj predantoj, en multaj areoj, estas [[gufo]]j. Korvoj ĉikanas gufojn kiam ili trafas ilin dumtage pli akre ol ili faras ĉe akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj. Ofte korvoj ŝajne &quot;ludas&quot; kun akcipitroj laŭvice kvazaŭ ili eskortas la malamikon for de sia teritorio. Tiaj atakoj ĉe gufoj, aliflanke, estas certe multe pli akraj.

==== Interspecifa uzado de koloro en korvosocioj ====
Eĉ en specioj karakteraj pro tutnigra koloro, oni povas eventuale trafi variaĵojn, plejparto el kiuj ŝajne devenas de diversaj gradoj de [[albinismo]], kiel:

* Tutnigra korvo kontraste kun plena aro de brilaj, purblankaj unuarangaj flugilplumoj.
* Kompleta kovrilo de variaj nuancoj de grizo (ĝenerale al plej  malhela parto).
* Bluaj aŭ ruĝaj, pli ol brunaj okuloj (bluaj plej komune ol ruĝaj).
* Diversaj kombinoj de tiuj.

La traktado de tiuj raraj individuoj povas varii de grupo al grupo, eĉ ene de la sama specio. Ekzemple, unu tia individuo povas ricevi specialan traktadon, atenton aŭ zorgon de aliaj en sia grupo, dum alia grupo de la sama specio povas ekzilii tiajn individuojn, devigante ilin elturniĝi per si mem. La kialojn de tiaj kondutoj kaj de ties variadoj oni ne konas.

== Korvoj kaj homoj ==
Kelkaj specioj estis konsiderataj plagoj; oni scias, ke la [[komuna korako]], la [[aŭstralia korako]] kaj la [[nigra korniko]] iam murdis malfortajn ŝafojn kaj manĝis ĵus mortintajn kadavrojn murditajn de aliaj. [[Frugilego]]j manĝas grenon en [[Britio]] kaj la [[brunkola korvo]] formanĝegas ĵus maturajn rikoltojn en dezertaj landoj.&lt;ref name = &quot;CotW83&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}}&lt;/ref&gt;

En Auburn, [[Novjorko]] ([[Usono]]), 25.000 al 50.000 larĝbekaj korvoj (''C. brachyrhynchos'') venis ripozi en grandaj arboj de tiu urbeto dum vintro ekde ĉirkaŭ  [[1993]]&lt;ref&gt;[http://www.cnylinks.com/crows/]&lt;/ref&gt;. En [[2003]] polemika organizita korvoĉasado rezultis senefika por malpliigi la nombrojn kaj la problemo (pri publika sano kaj la bruo de tiom da korvoj) pluis.&lt;ref&gt;[http://www.auburnpub.com/articles/2003/02/03/opinion/our_view/ourview01.txt]&lt;/ref&gt;

=== Ĉasado ===
En Usono estas laŭleĝe ĉasi korvojn kaj en Britio laŭ specifaj kondiĉoj.

== Tradicio, mitologio kaj folkloro ==
:''Vidu ankaŭ [[Korvo en mitologio]], [[Kulturaj aludoj al korvoj]] kaj la [[korvo (konstelacio)|konstelacio Korvo]].''

[[Dosiero:The-Twa-Corbies.jpg|200ra|eta|''The Twa Corbies'' de [[Arthur Rackham]].]]

[[Dosiero:Corbeau branche Kyo.jpg|eta|110ra|''Korvo surbranĉa'', Maruyama Kyo (1733–1795)]]
Korvoj, kaj ĉefe [[korako]]j, ofte aperas en [[Eŭropo|eŭropaj]] [[legendo]]j aŭ [[mitologio]] kiel [[omeno]]j aŭ antaŭanoncantoj de [[tragedio]] aŭ [[morto]], pro sia malhela plumaro, nervozigaj alvokoj kaj emo manĝi [[kadavro|kadavraĵojn]]. Oni supozas, ke ili cirkloflugas super mortoscenojn kiel [[batalo]]j. La [[infanbalado]] ''[[The Three Ravens]]'' (la tri korakoj) priskribas tri korakojn pridiskutante ĉu ili povas manĝi mortintan kavaliron, sed ties [[falko]], [[hundo]] kaj vera amo malhelpas ilin fari tion; en la parodia versio ''The Twa Corbies'', tiuj gardistoj forgesis la mortinton kaj la korakoj povis manĝi ĝin. Tia priskribo de malbono alkondukis al iaj troigaĵoj pri ilia apetito. En modernaj filmoj kiel [[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]], [[Damien: Omen II]] kaj [[Exorcist: The Beginning]], oni montras korvojn forigante okulojn de homoj, kiam tiuj estas ankoraŭ vivantaj. En [[Hispanio]] ekzistas simila diraĵo: “Bredu korvojn kaj tiuj forpikos viajn okulojn”. Tamen neniam oni sciis pri korvoj farante tion, ĉar ili ĉiam preferis kadavraĵojn.

En la ''[[Eposo pri Gilgameŝ]]'', la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia mito]], la rolulo Utnapishtim forlasis [[kolombo]]n kaj korakon por trovi teron, tamen, la kolombo nur cirkloflugas kaj revenas. Nur tiam, Utnapishtim sendas la korakon, kiu ne revenas. Utnapishtim supozas, ke la korako trovis teron kaj pro tio ne revenis. Tio indikus korvinteligenton, kio ŝajne jam estis evidenta eĉ en [[antikvo]], ĉefe kompare kun tiuj de aliaj birdoj. Ankaŭ en la [[Biblio]] [[Noa]] sendas korakon, kiu ne revenas, kaj kolombon (kiu estas sendita nur kiam la korvo ne revenas), kiu revenas kun olivarba branĉo.&lt;ref&gt;Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve.&lt;/ref&gt;

En medioj de [[okultismo]], oni faras distingojn foje inter korvoj kaj korakoj. En [[mitologio]] kaj [[folkloro]], korvoj kutime estas [[simbolo|simbolaj]] pli de la spirita aspekto de morto, aŭ de la transiro de la spirito al la [[postvivo]], dum korakoj kutime ofte rilatas al la negativa (fizika) aspekto de la morto. Tamen, ne multaj mitologioj aŭ folkloroj faras tian distingon, eĉ se estas sufiĉa kialo por ĝi, ĉar korvoj estas ege sociaj animaloj, dum korakoj ne ariĝas escepte se:
# Ĉe kadavraĵoj hazarde renkontiĝas
# Ĉe [[tombejo]]j, kie foje grandaj nombroj loĝas kune, eĉ kvankam kadavraĵoj jam ne estas tiom disponeblaj (kaj probable malpli atingebla) ol ĉe iu ajn ŝoseo aŭ kampo.

Wiccans supozas, ke korvoj estas ege [[psiko|psikaj]] kaj asociiĝas kun elementoj de ''[[etero]]'' aŭ ''spirito'', pli ol la elemento ''aero'' kiel plej parto de aliaj birdoj. Tio povas esti parte pro okultisma tradicio de asociigo de nigro kun &quot;abismo&quot; de senfina kono, aŭ eble pro la pli moderna okultisma kredo, ke vesti je nigro helpas en [[Parapsikologio|psika kapablo]], ĉar ĝi absorbas pli da [[elektromagnetismo|elektromagnetisma energio]], ĉar la surfaco ŝajnas nigra pro absorbo de ĉiu frekvenco en la [[videbla spektro]], reflektanta koloron.

''[[Bencao Gangmu]]'' asertas, ke korvoj estas afablaj birdoj, kiuj manĝigas la maljunajn kaj malfortajn familianojn; tio ofte citiĝas kiel ekzemplo de [[filamo]].

En [[Ĉina mitologio]] oni supozas, ke la mondo iam havis 10 sunojn kiale de 10 korvoj. La sekvo estis tiom detrua por rikoltoj kaj naturo, ke ili sendis sian plej lertan arkopafiston [[Houyi]] por sagopafi 9 korvojn kaj lasi nur unu. Ankaŭ ĉinoj kredas, ke korvoj signifas malbonan sorton.

=== Dioj kaj diinoj asociaj kun korvoj kaj korakoj ===
Tre nekompleta listo inkludus la eponimajn figurojn de korakoj ĉe [[Indianoj|indiĝenoj]] de Nordokcidenta [[Pacifiko]] kaj la korakojn ''[[Hugin kaj Munin]]'', kiuj akompanas la skandinavan dion [[Odino]], la [[Kelta mitologio|keltan]] diinon ''[[Mórrígan]]'' aŭ ''[[Badb]]'' (foje konsiderata separata el Mórrígan), kaj ''[[Ŝani]]'', [[Hinduismo|hinduisman]] dion, kiu veturas rajdante korvon.

En [[Budhismo]], la Dharmapala (protektanto de Dharma) [[Mahakala]] estas reprezentita de korvo en unu el ties fizikaj aŭ enteraj formoj. [[Avalokiteŝvara]] aŭ [[Ĉenrezig]], kiu estas revivigita en [[Tero]] kiel la [[Dalai-lamao]], estas ofte proksime asociata al korvo, ĉar oni diras, ke kiam la unua Dalai-lamao naskiĝis, ŝtelistoj atakis lian hejmon. La gepatroj fuĝis kaj ne povis kunporti la filon. Kiam ili revenis venontmatene timante malbonaĵon, ili trafis la netuŝitan hejmon kaj paron de korvoj zorgantaj pri la Dalai-lamao. Oni supozas, ke korvoj antaŭanoncis la naskon de la 1-a, 7-a, 8-a 12-a kaj 14-a Dalai-lamaoj, la lasta estus la nuntempa, [[Tenzin Gjaco]].

Laŭ la [[metamorfozoj]] de [[Ovido]], en klasika mitologio, kiam la korvo diris al la dio [[Apolono]], ke lia amanto [[Coronis]] mokas lin kun mortonto, li koleriĝis kaj parto de tiu kolero iris rekte kontraŭ la korvo, kies plumoj nigriĝis el blanko.

Mitoj en [[Barato]]: En [[Hinduismo]], oni supozas, ke tiu, kiu mortas, prenos manĝon kaj oferojn pere de vario de korvoj nomitaj &quot;Bali kākka&quot;. Ĉiujare homoj, kies gepatroj aŭ familianoj mortis, oferas manĝaĵojn al tiuj korvoj dum la tago ''Ŝradha''. Oni diras, ke batalo inter korvoj kaj gufoj inspiris la finan sangonokton de la [[milito de Kurukŝetro]] de la ''[[Mahabarato]]''.
=== Heraldiko ===
[[Dosiero:Blason ville fr Einvaux (54).svg|eta|maldekstra|100ra]]
:En la kategorio de la bestaj figuroj de la blazono, la korvo ne estas malofta birdo. Ĝi prezentiĝas ĝenerale profile, starante, kun la flugiloj ne etenditaj. Ĝia kutima koloro estas el sablo (heraldika nigro). Ĝi ofte uziĝas en triopo.

== En populara kulturo ==
''&quot;La Korvo&quot;'' estas populara [[angla]]lingva [[poemo]] de [[Edgar Allan Poe]] tradukita al Esperanto.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |titolo=Vidu |alirdato=2005-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007234917/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |arkivdato=2008-10-07 }}&lt;/ref&gt;

== Viruso ==
La larĝbeka korvo suferas pro la [[Viruso de Okcidenta Nilo]], malsano antaŭnelonge alportita al Nordameriko. La Larĝbeka korvo kutime mortas unu semajnon post akiro de la malsano kaj nur malmultaj supervivas. Tiuj korvoj estas tiom afektataj de la malsano, ke iliaj mortoj utilas kiel indikilo de la aktiveco de la viruso en la areo.

== Proverbo ==
En la [[hispana]] oni diras: &quot;Bredu korvon, kaj tiu forpikos al vi la okulojn&quot;.
Iom komplemente, oni diras en la [[rusa]]: &quot;Korvo ne forpikos okulon al alia korvo&quot;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* '''Gill''', B. J. (2003): Osteometry and '''1''': 43-58. {{DOI|10.1017/S1477201903001019}} (HTML resumo)
* '''Worthy''', Trevor H. &amp; '''Holdaway''', Richard N. (2002): ''The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand''. Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9.
* Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Korvedoj]]
* [[Korvo (heraldiko)|Korvoj en heraldiko]]
* [[Korvo (konstelacio)|La Korvo, konstelacio]]
* [[Birdotimigilo]]j
* [[Isĥizo]] pri la greka mito kiel korvoplumoj estas nigraj.
* [[Ted Hughes]] aŭtoro de la poemaro ''[[Crow]]''
* {{Q|Q11748447}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Biologio|Birdoj}}
{{Projektoj|q=korvo|ReVo=korv}}
* [https://web.archive.org/web/20210126130244/http://www.birds.cornell.edu/crows/crowfaq.htm Informoj pri korvoj]
* [http://www.birdhouses101.com/crow.asp Korvoj (BirdHouses101.com)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210183259/http://www.birdhouses101.com/crow.asp |date=2020-12-10 }}
* [http://www.crows.net/ crows.net: Lingvo &amp; Kulturo de Korvoj]
* [http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm Ĉe korvoj kaj korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101021045919/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm |date=2010-10-21 }}, de John M. Marzluff kaj Tony Angell
* [http://www.clcookphoto.com/crows.htm Fotoj kaj komentarioj pri korvoj]
* [http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ Video de korvo faranta kaj uzanta ilojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723085328/http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ |date=2010-07-23 }}
* [http://users.ox.ac.uk/~kgroup/tools/tools_main.shtml Pli da informo pri korviloj]
* [http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae Filmoj de korvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416010133/http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae |date=2009-04-16 }} ĉe Interreta Birdikolekto
* [http://www.ted.com/talks/view/id/261 TED talk - La mirinda inteligento de korvoj de Joshua Klein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720150141/http://www.ted.com/talks/view/id/261 |date=2008-07-20 }}
{{Leginda|2026|4|18}}
{{Birdoj}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Korvedoj]]</text>
      <sha1>0djobd9d0ky9om3uk2d7641c8p2ooln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fátima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26655</id>
    <revision>
      <id>9503362</id>
      <parentid>9475379</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>190754</id>
      </contributor>
      <comment>Exterior of Basílica de Nossa Senhora do Rosário (Fátima) close-up 23.jpg</comment>
      <origin>9503362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5216" sha1="i1rrjwf4n8640iffph4kbsxss812613" xml:space="preserve">{{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la '''portugala urbo'''. &lt;br /&gt;Pri la samnoma '''filino de profeto Mohamedo''' legu sub [[Fatima bint Muhamad]].}}
{{Informkesto urbo|regiono-ISO=PT
|sen banderolo= jes }}
'''Fátima''' estas urbo en [[Portugalio]], apartenanta al la municipo [[Ourém]], en kiu en la jaro [[1917]] plurfoje tri infanoj vidis la virgulinon [[Sankta Maria|Maria]] (la patrinon de [[Kristo]]).

La urbo Fátima situas {{Ĉirkaŭ|130&amp;nbsp;km}} norde de [[Lisbono]], duonvoje al [[universitata urbo]] [[Koimbro|Coimbra]]. Fátima apartenas al distrikto [[Santarém]] kaj municipo [[Ourém]] kaj estas celo de [[katolikismo|katolika]] [[pilgrimado]].

La urbo portas la araban nomon &quot;Fatima&quot;, kiun la urbo ricevis laŭ [[legendo]]j pri la [[maŭroj|maŭra]] princidino Fatima en la [[12-a jarcento]], kiu kristaniĝis pro amo al kristana [[kavaliro]].

Oni asertas, ke la 13-an de majo en [[1917]] [[Maria apero|aperis la virgulino]] [[Maria]] antaŭ la tri paŝtistaj infanoj [[Lucia Santos|Lúcia]], Jacinta kaj Francisco. Laŭ la vortoj de la infanoj ŝi ordonis al ili reviziti la lokon ĉiun 13-an de monato. Krom tio ŝi malpermesis paroli al aliaj pri la okazintaĵo. La lastan fojon (13-a de oktobro de 1917) aperis ankaŭ 70000 personoj por spekti la mirindajn signojn de la virgulino.

Lúcia mortis la '''13'''-an de februaro en 2005.
[[Dosiero:Calváro Hungaro Fatima 0583 (19211434485).jpg|maldekstre||eta|[[Via crucis|Kalvaria Vojo]] en Fátima]]

== La tri sekretoj ==
Ĉe la raportita apero de la virgulino, la 13-an de oktobro, ŝi komunikis tri sekretojn al la infanoj. Lúcia skribis la sekretojn en [[1942]] kaj tuj publikigis la unuajn du sekretojn, la trian oni rajtis malfermi en 1960, sed ĝi publikiĝis nur en 2000.

* unua sekreto: montris [[peko|pekulojn en]] la [[infero]]
* dua sekreto: aŭguris finon de la [[unua mondmilito]] kaj komencon de la [[Dua Mondmilito]]; petis virgulinan protekton por [[Rusio]]
* tria sekreto: [[episkopo]] en blanka vesto trairas mortintajn, detruitajn urbojn al [[kruco]] surmonta, kie li mortos pro pafado de militistoj. ([[Johano Paŭlo la 2-a|Johano Paŭlo]] ekkonis sin en la tria sekreto kaj donacis la pistolan [[kuglo]]n, kiu vundis lin, al Fatima.)

La mesaĝoj ŝanĝiĝis laŭ la politiko. (Lúcia: &quot;[[Salazar]] [la plej longdaŭra diktatoro en Portugalio] estis elektita far Dio por regado de la lando.)

[[Johano Paŭlo la 2-a]] trifoje vizitis Fátima-on kaj ĝian [[Sanktejo]]n. Ankaŭ aliaj [[papo]]j havis specifan rilaton al la loko.

La kredantoj donacas ĉiujare 18&amp;nbsp;kg da oraĵo.
[[Dosiero:Virgen_de_Fátima.JPG|eta|200ra|[[Virgulino de Fátima]].]]

==En Esperanto aperis==
*'''Ĉies Fatimo'''. Eld. ''Casa Beato Nuno'', [[Fatima]], 1966(?)
{{citaĵo|La 13an de majo 1917, kiam la gefratoj [[Lúcia dos Santos|Lucia]], Francisko kaj Jacinta estis fastantaj la ŝafaron de siaj gepatroj, apud la ''Cova da Iria'', situanta ĉirkaŭ du kilometrojn okcidente de [[Fátima]], vidis subite aperi intensan lumekbrilon. Tute mirigitaj kaj iom timaj ili intencis fuĝi sed sur nubeto super verda kverko ili rimarkis «sinjorinon blankvestitan kaj pli brilan ol la suno», kiu diris al ili: «Ne estu timemaj, mi faros al vi nenian malbonon». Poste, al iu demando de Lucia, la Sinjorino diris al ŝi, ke la Sinjoro volas uzi ŝin por ke Ŝi estu konata kaj amata. Li volas starigi en la tuta mondo la kulton de la Senmakula Koro de Maria ([[d:Q748124|d]]).
Interesaj priskriboj, fotoj kaj mapo, kune kun la muziknotoj de la [[Adeus Final]], kaj vortareto de esprimoj utilaj en portugala kaj Esperanto faras el la [[libreto]] utilan kaj interesan (gvidlibron, kiun certe ŝatos ĉiuj, kiuj interesiĝas pri religiaj aferoj.|[[Nicolás Escartín|N. L. ESCARTIN]]. [[Boletín]] n156 (julio 1966)}}

== Famuloj ==
En Fátima mortis [[Lajos Kondor (monaĥo)]].

== Partneraj urboj ==
[[Dosiero:Calváro Hungaro Fatima 0631 (19025731359).jpg|240ra|maldekstra|eta|La [[Kalvario]] en Fátima]]
* {{Flago|Pollando}} [[Ĉenstoĥovo]] / [[Częstochowa]], [[Pollando]]
* {{Flago|Germanio}} [[Altötting]], [[Germanio]]
* {{Flago|Italio}} [[Loreto]], [[Italio]]
* {{Flago|Francio}} [[Lurdo]] / [[Lourdes]], [[Francio]]
* {{Flago|Aŭstrio}} [[Mariazell]], [[Aŭstrio]]

== Eksteraj ligiloj ==
[[Dosiero:Fatima 0557 (19712690512).jpg|225ra|eta|La monumento de tri malgrandaj ŝafistinoj en Fátima]]
[[Dosiero:Exterior of Basílica de Nossa Senhora do Rosário (Fátima) close-up 23.jpg|eta|225ra|[[Baziliko]] de Fátima]]
[[Dosiero:AnjodePortugal.jpg|360ra|eta|maldekstra|La Anĝelo de la Paco aŭ la Anĝelo de Portugalio en la loko de la [[revelacio]]j de la tri malgrandaj ŝafistinoj (infanoj) en Fátima]]
{{Projektoj}}
* [http://www.fatima.pt/ Sanktejo de Fatima] ({{pt}}, ankaŭ {{fr}}, {{de}}, {{es}}, {{it}}, {{en}} kaj {{pl}})	
* [http://www.peregrinosdefatima.pt/ Pilgrimoj de Fátima] ({{pt}}, ankaŭ {{fr}}, {{en}}, {{es}} kaj {{it}})
* [http://www.paroquiadefatima.org/ la paroĥa kirko de Fátima] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180329183046/http://paroquiadefatima.org/ |date=2018-03-29 }} ({{pt}})

[[Kategorio:Urboj de Portugalio]]
[[Kategorio:Katolikismo]]
[[Kategorio:Kristanismo]]
[[Kategorio:Mariaj aperoj]]</text>
      <sha1>i1rrjwf4n8640iffph4kbsxss812613</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kljazma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27936</id>
    <revision>
      <id>9503302</id>
      <parentid>9358375</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11068" sha1="ij4fw0iu8q6n2x53tzr0i04pemcf4jx" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|Klazjma (stacio)}}
{{Geokesto | Rivero
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo               = Kljazma
| alia_nomo         = {{LingvoKunNomo|ru|-|''Клязьма''}}
| kategorio           = rivero
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero              = Noginsk Zaharovo bridge.jpg
| dosiero_priskribo      = Kljazma en [[Noginsk]]
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio          =
| kromnomo           =
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando            = Rusio
| lando_flago       = 1
| ŝtato              =
| regiono             = Centra Rusio
| distrikto           =
| komunumo            =
| municipo            =
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco             =
| urbo_faldo         = 1
| urbo               = [[Ĥimki]]
| urbo1              = [[Dolgoprudnij]]
| urbo2              = [[Puŝkino]]
| urbo3              = [[Ŝĉolkovo]]
| urbo4              = [[Losino-Petrovskij]]
| urbo5              = [[Noginsk]]
| urbo6              = [[Oreĥovo-Zujevo]]
| urbo7              = [[Petuŝki]]
| urbo8              = [[Sobinka]]
| urbo9              = [[Vladimir (urbo)|Vladimir]]
| urbo10             = [[Kovrov]]
| urbo11             = [[Vjazniki]]
| urbo12             = [[Goroĥovec]]
| memorindaĵo           =
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| fonto             = [[Klin-Dmitrova altaĵo]], apud [[Solneĉnogorsk]]
| fonto_situo    =
| fonto_regiono      = [[Distrikto Solneĉnogorsk (Moskva provinco)|Distrikto Solneĉnogorsk]], [[Moskva provinco]]
| fonto_leviĝo   = 247
| fonto_lat_d        = 56
| fonto_lat_m        = 11
| fonto_lat_s        = 13
| fonto_lat_NS       = N
| fonto_long_d       = 37
| fonto_long_m       = 10
| fonto_long_s       = 30
| fonto_long_EW      = E
| fonto1            =
| fonto1_situo   =
| fonto1_regiono     =
| enfluejo              = [[Okao]]
| enfluejo_situo     = [[Niĵnij-Novgoroda provinco]]
| enflujo_leviĝo    = 67
| enfluejo_lat_d        = 56
| enfluejo_lat_m        = 10
| enfluejo_lat_s        = 05
| enfluejo_lat_NS       = N
| enfluejo_long_d       = 42
| enfluejo_long_m       = 58
| enfluejo_long_s       = 09
| enfluejo_long_EW      = E
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| longo             = 686
| larĝo              =
| profundo            =
| akvokolektejo       = 42500
| trafluo          = 147
| trafluo_situo    = [[Kovrov]]
| trafluo_max      =
| trafluo_min      =
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera               =
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo               =
| mapo_fono          =
| mapo_priskribo     =
| mapo_lokumilo        =
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| commons            =
| statistiko         =
| retpaĝoj            =
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj          =
}}

'''Kljazma'''&lt;ref&gt;[http://www.gazetoteko.com/teja/tejo6512.pdf Internacia Ĵurnalisto]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.esperanto.mv.ru/MM/05.html La incidento en Gribojedovo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.westermayer.de/manfred/rap04eo.html Konciza vojaĝo-raporto: Somero 2004]&lt;/ref&gt; (aŭ '''Kljazjma'''&lt;ref&gt;[http://www.esperanto.mv.ru/TRIZ/pretere.html Ni iros pretere — kaj plu]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://reu.ru/prenu/rego12reta.pdf REGo komuna eldono de REU kaj REJM No 5 (12) Oktobro 2002] [[REGo]]&lt;/ref&gt; aŭ '''Klazjma'''&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://e-libra.ru/read/144274-Mi-Bulgakov-Fatalaj-ovoj.html |titolo=la libro &quot;Fatalaj ovoj&quot; de Bulgakov |alirdato=2013-11-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151225153116/http://e-libra.ru/read/144274-Mi-Bulgakov-Fatalaj-ovoj.html |arkivdato=2015-12-25 }}&lt;/ref&gt;, {{lang-ru|Клязьма}}) estas rivero en [[Centra federacia regiono|Centra Rusio]], maldekstra alfluanto de [[Okao]]. Ĝi komenciĝas en [[Moskva provinco]], fluas trans [[Vladimira provinco]] kaj [[Ivanova provinco]] al [[Niĵnij-Novgoroda provinco]]. Ĝia longo estas 686 km, areo de akvokolekta baseno estas 42,5 mil kv.km.

== Deveno de la nomo ==
La nomo Klazjma (''Клязьма'') en 12-14-aj jarcentoj kelkfoje estas menciata kiel Klazma (''Клязма''). Verŝajne, la nomo devenas de iu antikva [[Finn-ugra lingvaro|finn-ugra]] nomo en iu nekonata formortinta lingvo, poste akceptita de [[Slava lingvaro|slavoj]]&lt;ref&gt;&quot;По рекам Московии&quot;, Александр Бобров. (ruse)&lt;/ref&gt;.

== Fluo kaj fizika geografio ==
Rivero Klazjma fontas sur [[Klin-Dmitrova altaĵo]] proksime al lago [[Seneĵ (lago)|Seneĵ]]. Dekomence ĝi fluas de nord-okcidento al sud-oriento, turnas sin apud Ĥimki kaj poste ĝis la fino fluas (ĝererale) orienten preter multaj urboj, situantaj ĉe la vojo inter Moskvo kaj [[Niĵnij Novgorod]], tra [[Meŝĉora ebenaĵo|Meŝĉora malaltebenaĵo]] ({{lang-ru|Мещёрская низменность}}). Ĝi fluas plejparte en [[Moskva provinco]] kaj [[Vladimira provinco]] (ankaŭ ĝi fluas iomete en Ivanova provinco) kaj alfluas al [[Okao]] ĉe la limo de [[Vladimira provinco|Vladimira]] kaj [[Niĵnij-Novgoroda provinco|Niĵnij-Novgoroda]] provincoj.

En [[Noginsk]] ĝia larĝo estas 50 m, en [[Vladimir (urbo)|Vladimir]] - 130 m, en iuj lokoj - pli ol 200 m. Maksimuma profundo estas 8 m, meza - 1-2 metroj. Klazjma kutime glaciiĝas en novembro, malglaciiĝas en komenco de aprilo&lt;ref name=&quot;A&quot;&gt;[http://mesto-kleva.ru/map/869.html Klazjma, priskribo de akvujo] (ruse)&lt;/ref&gt;.

=== Alfluantoj ===
'''Alfluantoj kun longo ekde 30 km:'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Alfluanto !! Longo (km) !! Tipo
|-
| [[Uĉa (rivero)|Uĉa]] || 42 || maldekstra
|-
| [[Vorja (rivero)|Vorja]] || 99 || maldekstra
|-
| [[Ŝerna (rivero)|Ŝerna]] || 89 || maldekstra
|-
| [[Drezna (rivero)|Drezna]] || 30 || dekstra
|-
| [[Bolŝaja Dubna (rivero)|Bolŝaja Dubna]] || 30 || maldekstra
|-
| [[Kirĵaĉ (rivero)|Kirĵaĉ]] || 78 || maldekstra
|-
| [[Pekŝa (rivero)|Pekŝa]] || 127 || maldekstra
|-
| [[Pola (rivero)|Pola]] || 92 || dekstra
|-
| [[Vorŝa (rivero)|Vorŝa]] || 71 || maldekstra
|-
| [[Kolokŝa (rivero)|Kolokŝa]] || 148 || maldekstra
|-
| [[Rpenj (rivero)|Rpenj]] || 44 || maldekstra
|-
| [[Nerl (rivero)|Nerl]] || 284 || maldekstra
|-
| [[Sudogda (rivero)|Sudogda]] || 118 || dekstra
|-
| [[Nereĥta (rivero)|Nereĥta]] || 41 || dekstra
|-
| [[Ŝiĵegda (rivero)|Ŝiĵegda]] || 57 || maldekstra
|-
| [[Teza (rivero)|Teza]] || 192 || maldekstra
|-
| [[Tara (rivero)|Tara]] || 55 || dekstra
|-
| [[Luĥ (rivero)|Luĥ]] || 240 || maldekstra
|-
| [[Suvoroŝĉ (rivero)|Suvoroŝĉ]] || 126 || dekstra
|}

=== Ekologia problemo ===
La rivero estas forte malpurigita: en multaj lokoj ĝin trafas kloakaj defluiloj, kaj kvalito de akvo ne estas kontentiga por naĝado kaj (plejparte post la baraĵlogo) fiŝkaptado&lt;ref&gt;[http://www.korolev.ru/about/740.html Naĝado en Klazjma estas danĝera]{{404|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [[Korolov (Moskva provinco)|Korolov]] (ruse)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mendeleevo.com/2013/06/28/probyi-vodyi-2012/ Naĝado en Klazjma estas malpermesita!] - [[Mendelejevo (Moskva provinco)|Mendelejevo]] (ruse)&lt;/ref&gt;.

Ekzistis projekto pri purigo de la rivero (kun partopreno de germaniaj specialistoj), sed ĝi estas tre multekosta kaj malfacila&lt;ref&gt;[http://www.vodainfo.com/ru/4649.html Немецкие специалисты будут очищать реку Клязьму], jaro 2011 (ruse)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mdz-moskau.eu/schoenheitskurfuerdiekljasma/ Schönheitskur für die Kljasma] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131202232219/http://www.mdz-moskau.eu/schoenheitskurfuerdiekljasma/ |date=2013-12-02 }} (germane)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ru.mdz-moskau.eu/nemeckaya-klizma-dlya-klyazmy/ Germania &quot;klistero por Klazjma&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131202222026/http://www.ru.mdz-moskau.eu/nemeckaya-klizma-dlya-klyazmy/ |date=2013-12-02 }}, jaro 2011 - Moskva germana gazeto (ruse)&lt;/ref&gt;.

En novembro de [[2013]] kelkaj organizaĵoj prezentis petskribon al Supera juĝistaro de Rusio pri gvidanto de la [[Politiko de Rusio|Registaro de Rusio]] [[Dmitrij Medvedev]], kiu ordonis transdoni terenon ĉe la riverfluo por konstruado de kurejo de la [[Internacia flughaveno Ŝeremetjevo|flughaveno &quot;Ŝeremetjevo&quot;]]. Ili asertas, ke tiu transdono de defendata teritorio kaŭzos venenigon de akvo en [[Moskvo]]&lt;ref&gt;[http://www.watermagazine.ru/news/news-otrasly/8666-na-glavu-pravitelstva-podali-v-sud-iz-za-vpp-3-v-pojme На главу правительства подали в суд из-за строительства аэродрома в пойме реки Клязьмы] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203030009/http://www.watermagazine.ru/news/news-otrasly/8666-na-glavu-pravitelstva-podali-v-sud-iz-za-vpp-3-v-pojme |date=2013-12-03 }}, jaro 2013 (ruse)&lt;/ref&gt;.

== Gravaj loĝlokoj ==
La rivero fluas laŭ vaste loĝata teritorio de Apudmoskva regiono kaj aglomeraĵo [[Moskvo]] - [[Niĵnij Novgorod]]. La plej granda urbo ĉe ĝia fluo estas Vladimir, centro de provinco.

'''Grandaj loĝlokoj laŭ Klazjma:'''&lt;br /&gt;
En [[Moskva provinco]]:
* [[Mendelejevo (Moskva provinco)|Mendelejevo]] (urbotipa loĝloko)
* [[Ĥimki (Moskva provinco)|Ĥimki]] (urbo)
* [[Dolgoprudnij]] (urbo)
* [[Puŝkino]] (urbo)
* [[Tarasovka (Moskva provinco)|Tarasovka]] (vilaĝo)
* [[Zagorjanskij (Moskva provinco)|Zagorjanskij]] (urbotipa loĝloko)
* [[Ŝĉolkovo]] (urbo)
* [[Sverdlovskij (Moskva provinco)|Sverdlovskij]] (urbotipa loĝloko)
* [[Losino-Petrovskij]] (urbo)
* [[Obuĥovo (Moskva provinco)|Obuĥovo]] (urbotipa loĝloko)
* [[Noginsk (Moskva provinco)|Noginsk]] (urbo)
* [[Pavlovskij Posad]] (urbo)
* [[Oreĥovo-Zujevo]] (urbo)
En [[Vladimira provinco]]:
* [[Petuŝki]] (urbo)
* [[Sobinka]] (urbo)
* [[Vladimir (urbo)|Vladimir]] (urbo)
* [[Bogolubovo (Vladimira provinco)|Bogolubovo]] (vilaĝo)
* [[Kovrov]] (urbo)
* [[Vjazniki]] (urbo)
* [[Goroĥovec]] (urbo)
En [[Niĵnij-Novgoroda provinco]]:
* [[Iljinogorsk]] (urbotipa loĝloko)

== Turismo kaj fiŝkaptado ==
Arbaraj ĉirkaŭaĵoj de Klazjma estas popularaj lokoj por turistoj. Ĉe la rivero situas kelkaj historiaj loĝlokoj, inter ili antikvaj urboj [[Vladimir (urbo)|Vladimir]] kaj [[Goroĥovec]].

La rivero estas riĉa je fiŝaro. Tie kapteblas preskaŭ ĉiuj fiŝoj, ekzistantaj en apudmoskvaj akvujoj, inter ili: [[Bramo (fiŝo)|bramoj]], [[Ezoko|ezokoj]], [[Lojto|lojtoj]], iam - [[Sterledo|sterledoj]] (pro sterledoj kaj siluroj Klazjma plejparte estis fama en 19-20-aj jarcentoj, nun ili estas raraj). Pro tio fiŝkaptado ĉe tiu ĉi rivero estas tre populara, malgraŭ en multaj lokoj oni konsilas ne uzi kaptitan fiŝon kiel manĝado pro malpurigo de akvo&lt;ref name = &quot;A&quot; /&gt;.

== Klazjma en kulturo ==
== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Moskva (rivero)]]

== Eksteraj ligiloj ==

[[Kategorio:Riveroj en Niĵnij-Novgoroda provinco]]
[[Kategorio:Riveroj en Vladimira provinco]]
[[Kategorio:Riveroj en Moskva provinco]]
[[Kategorio:Distrikto Solneĉnogorsk]]
[[Kategorio:Ĥimki]]
[[Kategorio:Dolgoprudnij]]
[[Kategorio:Distrikto Mitiŝĉi]]
[[Kategorio:Distrikto Puŝkino]]
[[Kategorio:Distrikto Ŝĉolkovo]]
[[Kategorio:Losino-Petrovskij]]
[[Kategorio:Distrikto Noginsk]]
[[Kategorio:Distrikto Pavlovskij Posad]]
[[Kategorio:Distrikto Oreĥovo-Zujevo]]
[[Kategorio:Oreĥovo-Zujevo]]</text>
      <sha1>ij4fw0iu8q6n2x53tzr0i04pemcf4jx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rotvejla hundo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29077</id>
    <revision>
      <id>9503052</id>
      <parentid>9144586</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50998-65</username>
        <id>264079</id>
      </contributor>
      <origin>9503052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1566" sha1="j2lkcvs9nv8dyu5wdqz2hgaw3ux7tew" xml:space="preserve">La '''Rotvejla hundo''' estas mezgranda ĝis granda, fortika kaj fortega [[hundoraso]]. Ĝi estas nigra kun brunaj makuloj sur la vangoj, muzelo, brusto, kruroj kaj brovoj.

Ĝia nomo fontas el la antikva [[Germanio|germana]] urbo Rotvejlo (germanlingve: ''[[Rottweil]]'').

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Rottweiler.jpg|&lt;!-- thumb|maldekstra|180ra|pl:none|Rottweiler   pl-&gt;eo:_none_|Rotvejla hundo     sr:н --&gt;
Dosiero:Rottweiler mal 2.jpg|&lt;!-- thumb|maldekstra|180ra|no:225 px|Rottweilere   no-&gt;eo:225 _px_|_Rottweilere_     pt:Casal de Rottweiler   pt-&gt;eo:_Casal_ _de_ Rotvejla hundo --&gt;
Dosiero:Rottweiler kopf 2.jpg|&lt;!-- thumb|maldekstra|180ra|pt:Rottweiler macho   pt-&gt;eo:Rotvejla hundo _macho_ --&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{-}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Kanisedoj]]
* [[Hundo]]
{{Projektoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* http://www.ankc.aust.com/rottweil.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040402051453/http://www.ankc.aust.com/rottweil.html |date=2004-04-02 }} &lt;!-- es:ANKC     sr:ANKC     sv:Stds --&gt;
* http://www.the-kennel-club.org.uk/discoverdogs/working/w869.htm &lt;!-- es:KC(UK)     sr:KC(UK)     sv:Stds --&gt;
* http://www.nzkc.org.nz/br672.html{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;!-- es:NZKC     sr:NZKC     sv:Stds --&gt;
* http://www.akc.org/breeds/rottweiler/index.cfm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150208141419/http://www.akc.org/breeds/rottweiler/index.cfm |date=2015-02-08 }} &lt;!-- sv:Stds     pt:Padrão Rottweiler - AKC   pt-&gt;eo:_Padrão_ Rotvejla hundo - _AKC_ --&gt;

{{Ĝermo}}

[[Kategorio:Hundorasoj]]</text>
      <sha1>j2lkcvs9nv8dyu5wdqz2hgaw3ux7tew</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503067</id>
      <parentid>9503052</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>mjau</comment>
      <origin>9503067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="pctjvywf7s4jk6fxehgxszuwl51ev1u" xml:space="preserve">'''Rotvejla hundo''' (en multaj aliaj lingvoj &quot;Rottweiler&quot;) estas mezgranda ĝis granda, fortika kaj fortega [[hundoraso]]. Ĝi estas nigra kun brunaj makuloj sur la vangoj, muzelo, brusto, kruroj kaj brovoj.

Ĝia nomo fontas el la antikva [[Germanio|germana]] [[Rottweil|urbo Rotvejlo (Rottweil)]].

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Rottweiler.jpg|&lt;!-- thumb|maldekstra|180ra|pl:none|Rottweiler   pl-&gt;eo:_none_|Rotvejla hundo     sr:н --&gt;
Dosiero:Rottweiler mal 2.jpg|&lt;!-- thumb|maldekstra|180ra|no:225 px|Rottweilere   no-&gt;eo:225 _px_|_Rottweilere_     pt:Casal de Rottweiler   pt-&gt;eo:_Casal_ _de_ Rotvejla hundo --&gt;
Dosiero:Rottweiler kopf 2.jpg|&lt;!-- thumb|maldekstra|180ra|pt:Rottweiler macho   pt-&gt;eo:Rotvejla hundo _macho_ --&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{-}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Kanisedoj]]
* [[Hundo]]
{{Projektoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* http://www.ankc.aust.com/rottweil.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040402051453/http://www.ankc.aust.com/rottweil.html |date=2004-04-02 }} &lt;!-- es:ANKC     sr:ANKC     sv:Stds --&gt;
* http://www.the-kennel-club.org.uk/discoverdogs/working/w869.htm &lt;!-- es:KC(UK)     sr:KC(UK)     sv:Stds --&gt;
* http://www.nzkc.org.nz/br672.html{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;!-- es:NZKC     sr:NZKC     sv:Stds --&gt;
* http://www.akc.org/breeds/rottweiler/index.cfm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150208141419/http://www.akc.org/breeds/rottweiler/index.cfm |date=2015-02-08 }} &lt;!-- sv:Stds     pt:Padrão Rottweiler - AKC   pt-&gt;eo:_Padrão_ Rotvejla hundo - _AKC_ --&gt;

{{Ĝermo}}

[[Kategorio:Hundorasoj]]</text>
      <sha1>pctjvywf7s4jk6fxehgxszuwl51ev1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kanto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30151</id>
    <revision>
      <id>9503165</id>
      <parentid>9458362</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35851" sha1="n0sitr9d7x80icvhycqd0b1yqq4vjnt" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=muzikaĵo|samnoma regiono en Japanio|Kanto (regiono)}}
{{Informkesto organizaĵo|bildo=La Espero.pdf}}
[[Dosiero:Joan baez01.jpg|eta|dekstra|250px|[[Joan Baez]] en [[oktobro]] [[2003]] en ''The Neighborhood Theatre'', Charlotte, [[Norda Karolino]]; ŝi igis popularaj en la tuta mondo kelkajn kantojn, kiuj estis parkeritaj kaj siavice rekantitaj; ekzemple: &quot;We Shall Overcome&quot;, kiu iĝis politika moto de diversaj movadoj.]]
[[Dosiero:Edith Piaf.jpg|eta|230px|[[Édith Piaf]] en 1951; ŝi mem verkis kelkajn el siaj kantoj kiel, ekzemple, &quot;La Vie en Rose&quot; (La rozkolora vivo), kiu estas unu el plej konataj en la tuta mondo.]]
'''Kanto''' estas mallonga [[muziko|muzika]] [[komponaĵo]] por la homa [[voĉo]], eble kun aliaj [[muzika instrumento|muzikaj instrumentoj]], en kiu oni kantas [[vorto]]jn. La ago kanti estas nomata [[kantado]]. Kutime ĝin plenumas sola kantanto, tamen kanto ankaŭ povas esti [[dueto]], [[terceto]], aŭ verko por pliaj voĉoj. Multvoĉa kanto estas [[ĥoralo]].

La vortoj de kantoj norme estas [[poezio|poeziaj]] kaj [[rimo|rimaj]], kvankam ili povas esti [[religio|religiaj]] [[verso]]j aŭ libera prozo.

Kantoj povas esti klasige dividitaj en multajn malsamajn formojn, depende de la kriterioj uzitaj. Unu dividado estas inter &quot;artkantoj&quot;, &quot;popkantoj&quot;, kaj &quot;popolkantoj&quot;. Aliaj kutimaj metodoj de klasigo estas laŭ celo (religia kontraŭ sekulara), laŭ [[stilo]] ([[dancmuziko]], [[balado]], ''Lied'' ktp.) aŭ laŭ tempo de origino ([[Renesanco|renesanca]], nuntempa ktp.).

==Difino==
[[Dosiero:Luscinia_megarhynchos_-_01_(cropped).jpg|eta|maldekstre|300px|Homaj kulturoj konsideras la kanton de [[najtingalo]] aparte bela.]]
Kanto estas muzikaĵo por akompanata aŭ neakompanata voĉo aŭ voĉoj, aŭ &quot;la ago aŭ kantarto&quot;, sed la esprimo estas ĝenerale ne uzata por grandaj voĉaj formoj inkluzive de [[opero]] kaj [[oratorio]].&lt;ref name=&quot;Grove&quot;&gt;Luise Eitel Peake. 1980. &quot;Song&quot;. ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'', sesa eldono, 20 vol., eldonita de Stanley Sadie, Vol. 17: 510-523. London: Macmillan Publishers; New York: Grove's Dictionaries. ISBN 1-56159-174-2.&lt;/ref&gt; Tamen, ĝi estas &quot;ofte trovata en diversa metafora kaj transigita signifo (ekz. por la lirika dua temo de sonato... ).&quot;&lt;ref name=&quot;Grove&quot;/&gt; La ''Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto''  difinas &quot;kanto&quot; en ĝiaj muzikaj sencoj kiel &quot;tio, kion oni kantas, teksto kaj melodio&quot;, aŭ &quot;muzikaĵo por voĉoj, kun aŭ sen akompanaĵo&quot;. En beletra lingvaĵo kanto povas signifi ajnan versaĵon (ne necese muzikan), aŭ unu el la numeritaj partoj de [[eposo]]. Pli vaste, &quot;kanti&quot; povas signifi &quot;eligi sonojn aŭ kriojn harmonie modulatajn&quot;; en tiu senco multaj [[birdoj]] kaj aliaj specoj de bestoj povas kanti.&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#kanti_kd]&lt;/ref&gt; Biblioteka katalogado distingas nescenejajn voĉajn verkojn de scenejaj ([[opero]]j kaj similaj verkoj); nur la verkinto de teksto por nesceneja verko povas katalogiĝi kiel [[kantotekstisto|kantoteksta aŭtoro]], dum la verkinto de teksto por sceneja muzika verko estas [[libretisto]].&lt;ref&gt;Manero, Ana. 2024. ''Manlibro pri katalogado: monografioj''. 175, 176. [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/bitstream/handle/11013/7338/Manero_Manlibro-pri-katalogado_Versio01_2024.pdf]&lt;/ref&gt;

== Kulturaj tipoj ==
=== Artaj kantoj ===
Artaj kantoj estas kantoj kreitaj por efikeco en sia propra maniero, kutime kun pianakompano, kvankam ili ankaŭ povas havi aliajn specojn de akompano kiel ekzemple [[orkestro]] aŭ [[arĉa kvarteto]], kaj ĉiam estas [[Muzika notacio|notaciitaj]]. Ĝenerale ili havas identigitan verkinton kaj komponiston kaj postulas voĉon trejnitan por akceptebla efikeco. Germanlingvaj komunumoj uzas la esprimon arta kanto (&quot;Kunstlied&quot;) por distingi tiel nomitajn &quot;gravajn&quot; kunmetaĵojn disde popolkanto (&quot;Volkslied&quot;). La kantoteksto ofte estas skribitaj fare de [[poeto]] aŭ lirikisto kaj la muziko aparte de komponisto. Artkantoj povas esti pli formale malfaciligitaj ol popularaj aŭ popolkantoj, kvankam multaj fruaj ''Lieder'' similaj al tiuj de [[Franz Schubert]] estas en simpla strofa formo. Ili ofte estas gravaj al [[nacia identeco]].

Artkantoj rolas en multaj eŭropaj kulturoj, inkluzive de, sed ne limigita al, la [[rusa]] (''[[:ru:romancy|romanci]]''), la [[germana]] (''Lieder''), la [[itala]] (''[[:it:canzoni|canzoni]]''), la [[franca]] (''[[Melodio|mélodies]]''), skandinavaj (''sånger''), la [[portugala]] (''canções''), la [[hispana]] ([[:es:canciones|canciones]]). Estas ankaŭ altagrade rigarditaj britaj kaj amerikaj artkantoj en la [[angla lingvo]]. Kulturoj ekstere de Eŭropo kiuj havas klasikmuzikan tradicion, kiaj ekzemple [[Barato]], povas aŭ eble ne havas artkantojn. La akompano de eŭropaj artkantoj estas konsiderita grava parto de la kunmetaĵo.

La artkanto de la periodo en kiu ili origine floris ofte estas dueto en kiu la kantisto kaj akompananto partoprenas en interpretanta graveco. La pecoj plejofte estis skribitaj por esti luditaj en hejmo aŭ salona kunteksto, kvankam hodiaŭ la verkoj ĝuas popularecon kiel koncertpecoj. La apero de [[poezio]] dum tiu epoko estis multe el kio inspiriĝis la kreado de tiuj pecoj fare de [[Brahms]], [[Schumann]], [[Schubert]] kaj aliaj komponistoj. Tiuj komponistoj metis poemojn en sia [[gepatra lingvo]]. Multaj verkoj estis inspiritaj fare de [[Johann Wolfgang von Goethe]] kaj [[Heinrich Heine]]. Alia metodo devas verki novan muzikon por ĉiu strofo por krei unikan formon; tio estis [[trakomponita formo]] konata en la germana kiel ''durkomponiert''. Kombinaĵo de ambaŭ de tiuj teknikoj en ununura kunteksto estis nomita modifita strofa formo. Ofte romantikaj artkantoj dividantaj similajn elementojn estis grupigitaj kiel kantociklo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Music: An Appreciation|url=https://archive.org/details/musicappreciatio00kami_0|familia nomo=Kamien|persona nomo=Roger|dato=1a de aŭgusto 1997|eldono=3|eldoninto=McGraw-Hill|ISBN=0-07-290200-0|paĝoj=[https://archive.org/details/musicappreciatio00kami_0/page/217 217]–18}}&lt;/ref&gt;

=== Ĉantoj ===
[[Ĉanto]] (el franca ''chanter'') estas formo de kantado uzata por psalmoj kaj kantikoj: kiaj ekzemple [[gregoria ĉanto]], anglikana ĉanto. Ĝi estas la ritma parolado aŭ kantado de vortoj aŭ sonoj, ofte ĉefe je unu aŭ du ĉefaj tonaltoj nomataj psalmtonoj. Ĉantoj povas gami el simpla melodio enhavanta limigitan serion de muziknotoj al tre kompleksaj muzikaj strukturoj, often enhavantaj grandan kvanton de ripetado de muzikaj subfrazoj, kiaj ĉe Grandaj Responsorioj kaj [[Ofertorio]]j de Gregoria ĉanto.

=== Popolkantoj ===
[[Dosiero:Lilypond-screenshot-adeste.png|eta|maldekstre|300px|Partituro estas la verkita reprezentado de muziko. Tie komenco de la kanto &quot;[[Adeste Fideles]]&quot; {{audio|Lilypond-screenshot-adeste.mid|Kantu}}]]
Popolkantoj estas kantoj de ofte anonima origino (aŭ estas publika domeno) kiuj estas elsenditaj buŝe. Ili estas ofte grava aspekto de [[Nacio|nacia]] aŭ [[Kulturo|kultura]] identecoj. Artkantoj ofte aliras la statuson de popolkantoj kiam homoj forgesas kiu la verkinto estis, kio okazas ekzemple ĉe [[flamenko]]. Popolkantoj ankaŭ estas ofte elsenditaj ne-parole (t.e., kiel [[partituro]]), precipe en la moderna epoko. Popolkantoj ekzistas en preskaŭ ĉiu kulturo kaj estis gravaj kulture kaj eĉ politike en epokoj de [[naciismo]]j.

=== Popularaj kantoj ===
Modernaj popularaj kantoj estas tipe distribuitaj kiel registraĵoj kaj estas elsenditaj per [[radio]], kvankam ĉiuj aliaj [[amaskomunikilo]]j kiuj havas aŭdokapablojn estas implikitaj. Ilia relativa populareco estas konkludita el komerce signifa vendado de registradoj, rangigoj de stacioj kaj retoj kiuj ludas al ili, kaj biletvendejoj por [[koncerto]]j de la registraditaj artistoj. Populara kanto povas iĝi moderna popolkanto kiam membroj de publiko lernas kanti ĝin el la registrita versio kaj tiuj instruas aliajn. Kantoj kiuj estas popularaj povas esti nomitaj popkantoj mallongige, kvankam popkantoj kaj/aŭ [[pop-muziko]] povas anstataŭe esti konsideritaj pli komerce populara ĝenro de populara muziko kiel tutaĵo.

[[Dosiero:Charles Hawtrey - Punch cartoon - Project Gutenberg etext 16727.png|eta|201px|Karikaturo kiu montras la trejnadon de kanto.]]

La '''populara kanto''' aŭ '''moderna kanto''' estas la tipo de kanto plej aŭskultata en la tuta mondo aktuale, kaj estas elsendita pere de registraĵoj kaj komunikaj rimedoj al multnombregaj aŭskultantaroj tra la tuta mondo. Ĝi formiĝis en la eŭropaj kaj usonaj urboj en la 19a kaj 20a jarcentoj, kun origino kaj en kantoj de klera muziko kaj en folkloraj kantoj de diversaj kulturoj. La voĉo estas kutime akompanata en ludado kaj registrado de [[muzikgrupo]]. Ne estas anonimaj kreaĵoj, ili havas konatajn aŭtorojn (kiuj ofte enspezas multan monon nur por esti komponintaj), kiuj povas ĉu registri aŭ ludi ili mem la kantojn aŭ labori por aliaj artistoj kiuj uzas la kantojn por sia repertorio. Ofte, sed ne ĉiam, ties aŭtoroj verkas la muzikajn notojn aŭ transskribas ilin post la registrado kaj tendencas esti kreataj kunlabore fare de la tuta muzikgrupo, kvankam ofte la teksto de la kanto estas kutime verkita de unu persono, ofte la ĉefa voĉo. La popularaj kantoj ofte temas pri individuoj kaj kultura identeco. La kantantoj ĝenerale ne havas precizan voĉedukadon, sed la plej agnoskitaj ja kutime uzas voĉajn teknikojn ege prilaboritajn.
[[Dosiero:Madonna at the premiere of I Am Because We Are.jpg|eta|201px|maldekstre|[[Madonna]], kantistino de pop-kantoj.]]

==== Kiel oni konstruas popularan kanton ====
La popularaj kantoj preskaŭ ĉiam havas [[strukturo]]n tre bone difinitan. La kanto strukturiĝas ofte uzante tri al kvin muzikajn partojn separitajn, kiuj poste estas uzataj kunaj por formi kompletan kanton. Struktura analizo de tipa populara kanto, povas esti laŭ la jena ordo:
# [[Enkonduko (muziko)|Enkonduko]]
# [[Strofo]]
# [[Rekantaĵo]]
# Strofo
# Rekantaĵo
# [[Ponto (muziko)|muzika ponto]]
# Ripetado de la Rekantaĵo ĝis la silento

Tiu menciita strukturo estas tre komuna tipo de populara moderna kanto. Tio inkludas kantojn de diversaj tipoj kiaj [[Pop-muziko]], [[Rok-muziko]], ''[[Metalroko]]'' kaj praktike ĉe ĉiuj ĝenroj de popularaj kantoj, kaj same por pecoj de [[klasika muziko]].
Tiu facila strukturo povas komplikiĝi multmaniere per aldonado, anstataŭ de unusola rekantaĵo, de du rekantaĵoj, aŭ anstataŭ fini per unu ripeto de la rekantaĵo aldoni unu specifan parton por la fino. Tiu parto foje nomiĝas [[Kodo (muziko)|kodo]]. Povas esti unu rekantaĵo alterne kun aliaj versoj kiuj ne ripetiĝas. La strukturo ne devas esti tro komplika por ne detrui la ekvilibron inter ripetoj kaj ŝanĝoj de temo.

== Specoj de kanto ==
[[Dosiero:Hungaraj popolkantoj.jpg|eta|200px|dekstre|Kovrilpaĝo de Hungaraj popolkantoj.]]
[[Dosiero:Julio Iglesias (Spanje), Bestanddeelnr 923-3697.jpg|eta|160px|[[Julio Iglesias]] en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso]] de [[1970]], en [[Amsterdamo]].]]
{{Div col|cols = 2}}
* [[Akapela muziko]]
* [[Kantmuziko]]
* [[Ario]], [[Recitativo]] ([[Opero]])
* [[Balado]]
* [[Ĉanto]]
* [[Epika kanto]]
* [[Frotolo]]
* [[Fugo]]
* [[Gregoria ĉanto]]
* [[Himno]]
* [[Infankanto]]
* [[Jodlado]]
* [[Kantigo]]
* [[Kantiko]]
* [[Ĥoralo]]
* [[Kanono (muziko)|Kanono]]
* [[Kantato]]
* [[Kanzono]]
* [[Kristnaska kanto]]
* [[Laborkanto]]
* [[Lulkanto]]
* [[Madrigalo (muziko)|Madrigalo]]
* [[Modkanto]]
* [[Nigrula preĝokanto]]
* [[Opero]]
* [[Peano (kanto)|Peano]]
* [[Popolkanto]]
* [[Protesta kanto]]
* [[Ĥoro]]
* [[Villancico]]
* [[Reludversio]] de kanto
{{Div col end}}

===Priskriboj===
{{Ĉefartikolo|Akapela muziko}}
'''Voĉa muziko''' aŭ '''akapela muziko'''&lt;ref&gt;[http://www.b-eichkorn.homepage.t-online.de/Glossar%20L.htm Bernhard Eichkorn. Christliches Fachwörterbuch Deutsch - Esperanto (Kristana Terminaro Germana-Esperanto)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[Villingen-Schwenningen]]: [[Bernhard Eichkorn]] 2009.&lt;/ref&gt; (''a cappella'') estas muziko sen instrumenta akompanado. La termino ''a cappella'' venas el la itala ''kiel ĉe kapelo''; la termino estis kaŭzita de la malmultnombrigo ĉe uzado de [[muzikinstrumento]]j en kristanaj preĝejoj ekde la enkonduko de la [[Gregoria ĉanto]] ĝis sufiĉe ene de la [[mezepoko]]. La muziko ''a cappella'' uzatas ofte en templa muziko. La gregoria ĉanto estas la plej klara ekzemplo de muziko ''a cappella'', same kiel la plej parto de la voĉa muziko religia de la [[renesanco]]. La [[madrigalo]], estis ankaŭ formo de ĉanto ''a cappella'', ĝis kiam komence de la [[baroko]] oni aldonis diversajn instrumentojn. La Amiŝoj, la plej parto de la organizoj de la katolika eklezio kaj la orientaj ortodoksoj (ĉefe rusoj kaj aliaj slavaj grupoj) estas religiaj organizoj kiuj estas konataj por realigi la diservojn sen muzika akompanado. La sakra harpo, tipo de &quot;popola&quot; religia muziko, estas ankaŭ stilo de ĉanto ''a cappella''. Dum la 80-aj jaroj parole pri tia ĉi muziko sukcesis inter la religiaj grupoj la uzado de voĉaj grupoj kiel distraĵo. Inter la restarigitaj grupoj de [[Usono]] (La eklezioj de Kristo) Keith Lancaster formis grupon nomita laŭ [[antonomazio]] ([http://www.acappella.com acappella]). La muziko ''a cappella'' eksukcesis en la [[1980aj jaroj]] kaj en la [[1990aj jaroj]], helpite de la sukceso de kantoj de artistoj kiel [[Bobby McFerrin]] kaj [[Die Prinzen]].
[[Dosiero:Bobby McFerrin photo by Szaniszlo Ivor.jpg|eta|200px|maldekstre|[[Bobby McFerrin]].]]

{{Ĉefartikolo|Kantmuziko}}
'''Kantmuziko''' estas ĉia [[muziko]], kiun realigas la [[voĉo|homa voĉo]], kontraste al nura [[instrumenta muziko]]. Ĝi baziĝas kutime sur literaturaj [[poezio|poeziaĵoj]], kiujn muzikigis [[komponisto]]; modernaj komponistoj foje ankaŭ uzas [[vokalizo]]jn aŭ fantazitekstojn. Akompanado per instrumentoj je kantmuziko ne estas esceptata. Verkojn, en kiuj la instrumenta parto superas, oni ankoraŭ klasas kiel instrumentaj (ekz. [[ĥoro|ĥoraĵoj]] en [[simfonio]]j). Muziko, kiun generas nur la homa voĉo, nomiĝas ankaŭ [[akapela muziko|akapela]]. Al nurvoĉaj muzikaĵoj apartenas [[nurvoĉa muziko|akapela]]-kantoj de profana kaj sakrala karaktero. La sakrala kantmuziko, akompanata same kiel neakompanata, estas grava parto de la [[eklezia muziko]].

{{Ĉefartikolo|Balado}}
[[Dosiero:Franz Schubert c1827.jpg|eta|[[Franz Schubert]], pentrita proksimume 1827 (aŭ ĝis aŭtuno 1828) de [[Anton Depauly]]; tiu komponisto muzikigis faman baladon ''La elfreĝo'' de [[Goethe]].]]
'''Balado''' estas poemo aŭ muzikaĵo komprenata diference en unuopaj literaturoj kaj epokoj. En la romidaj literaturoj ĝi estas fiksforma lirika poemo. La '''franca balado''' konsistas el tri strofoj kaj duonstrofo, kun unu sama verso ripetita fine de ĉiu el ili; laŭ [[PIV]] la plej ofta strofo estas el ok kvarjambaj versoj kun tri rimoj (ababbcbc). Pro tiuj nur 3 rimoj estas la formo tre malfacila. La '''itala balado''' uzas 14 versojn kiel [[soneto]], sed estas nur du strofoj, kvarversa kaj dekversa, kies lastaj versoj devas rimiĝi. En la ĝermanaj literaturoj ĝi estas poemo kun morna enhavo, koncentrita al tragedia [[konflikto]] inter la [[heroo]] kaj demoneca aŭ socia-morala forto - en la konflikto la heroo kutime pereas. [[Feroa ĉendanco|Feroaj baladoj]] heroaj danciĝas de antaŭ jarcentoj ĝis nuntempo. Metafore estas kiel baladoj nomataj ankaŭ poetismaj filmoj kun tragedia fino. Fama balado estas ''La elfreĝo'' de [[Goethe]], kiun muzikigis [[Franz Schubert]] kaj esperantigis [[Antoni Grabowski]] kaj [[Kolomano Kalocsay]]. Eminenta kolekto de baladoj estas ''Bukedo el ĉeĥaj naciaj mitoj'' de [[Karel Jaromír Erben]] (esperantigita komplete de [[Tomáš Pumpr]], parte de [[Miloš Lukáš]] kaj [[Josef Rumler]]).

{{Ĉefartikolo|Epika kanto}}
'''Epika kanto''' aŭ '''Ĝesto''' (''Chanson de geste'' en [[franca]], ''Cantar de gesta'' en [[hispana]]) estas la nomo de [[eposo]] verkita en la [[Mezepoko]] nome [[Literaturo|literatura]] esprimo etenda apartenanta al la eposa aŭ [[epika ĝenro]] kiu rakontas agadon de [[heroo]] kiu reprezentas la virtojn de popolo aŭ [[komunumo]] kiu vidis en ĝi modelojn rilate al disvastigo de feŭdismo dum la [[Mezepoko]]. Plej ofte la temaro estas primilita.

{{Ĉefartikolo|Fugo}}
En [[muziko]], '''fugo''' estas speco de komponaĵo verkita en [[kontrapunkto]] por pluraj memstaraj muzikaj voĉoj. Fugo komenciĝas per sia ''subjekto'' (mallonga muzika temo), kiu estas esprimita de unu el la voĉoj ludanta sole. Dua voĉo tiam envenas kaj ludas la subjekton, dum la unua voĉo daŭrigas per kontrapunkta akompanado. Tiam la ceteraj voĉoj simile envenas unu post la alia. La cetero de la fugo plu malvolvas la materialon uzante ĉiujn voĉojn. La vorto ''fugo'' devenas el la latinaj ''fuga'' (fuĝo) kaj ''fugere'' (fuĝi). Derivaĵoj inkluzivas ''fugeton'' (itale ''fughetta'') kaj ''fugaĵo'' (itale ''fugato'', verko aŭ sekcio de verko, kiu memorigas pri fugo sed ne ĉiam obeas ties regulojn).

{{Ĉefartikolo|Gregoria ĉanto}}
[[Dosiero:Gregory I - Antiphonary of Hartker of Sankt Gallen.jpg|eta|maldekstre|[[Gregorio la 1-a|Gregorio la Granda]] diktas gregoriajn ĉantojn (Antifonaro de Hartker de la monaĥejo en [[Sankt Gallen]] - ĉ. j. [[1000]]).]]
'''Gregoria ĉanto''' estas konata ankaŭ kiel '''[[ĉanto]]''' aŭ '''plejnkanto''', kaj estas formo de [[Monofonio|monofonia]], senakompana kantado, kiu disvolviĝis en la [[Katolikismo|Katolika Eklezio]], precipe dum la periodo [[800]]–[[1000]]. Ĝi estis nomita laŭ [[Gregorio la 1-a|papo Sankta Gregorio la Granda]]. Tiun ĉi [[muziko]]n tradicie kantadis [[monaĥo]]j aŭ aliaj viraj [[kleriko]]j,
kaj ĝin uzadis dum diservoj. Ĝi estas la muziko de la romia rito de la meso, konata ankaŭ kiel la gregoria rito aŭ trenta rito. Aliaj ritoj de la meso, kiel la asiria aŭ kopta, uzas aliajn melodiojn sed dividas la senakompanan kaj monofonian naturon de la gregoria,
kio aludas al komuna fonto. Ĝi estis grava elemento de la kulturo de Eŭropo en la [[Mezepoko]].

Senakompana kantado aperadis en la [[liturgio]] de la [[Kristanismo|kristana eklezio]] jam de ties komenco, kaj verŝajne estis heredaĵo de [[Judismo|judaj]] kutimoj en [[Templo|templaj]] kaj, poste, [[Sinagogo|sinagogaj]] diservoj. Pri la unuaj kelkaj jarcentoj, ĝis ĉirkaŭ [[400]], informoj estas ja tre malabundaj. La plej bonaj, kiujn ni povas havigi al ni, estas informoj el la [[Malnova testamento|Malnova]] kaj [[Nova testamento]]j kaj aliaj antikvaj fontoj. La plej multaj el ili skribas en tre [[Poezio|poezia]] aŭ malklara maniero pri muziko, kaj tial estas malfacile fari firmajn konkludojn pri tio, kiel sonis muziko en tiuj ĉi komencaj jarcentoj.

{{Ĉefartikolo|Himno}}
'''Himno''' estas kanto de adoro, honoro aŭ [[preĝo]], tipe dediĉita al [[Dio]]. Ĝenerale, tiu ĉi vorto povas signifi iun ajn sanktan honoran kanton: ekzemple, [[Nacia himno|nacian himnon]]. La klera traktado kaj scienca studado pri tiaj kantoj nomiĝas [[himnologio]]. La plej fruaj himnoj, kun tiu nomo, estas trovitaj en [[Antikva Grekio]] (en la [[2-a jarcento a.K.]]), sed glorkantoj aŭ adorkantoj certe jam ekzistis antaŭ ol oni ekuzis por ili la vorton &quot;himno&quot;. Oni trovas ilin en skribaĵoj de [[Asirio]] (la nuna [[Irako]]), [[Ĉinio]], [[Egiptujo]] kaj [[Hindio]]. En [[Judio]] kaj aliaj arabaj landoj la himnoj estis en la formo de [[Psalmo]]j. La hebrea nomo signifas 'laŭdkantoj'.

La unuaj kristanaj himnoj estis skribitaj en la [[siria lingvo]] en la 3-a kaj [[4-a jarcento]]j. La muzika stilo estas la parolmaniero. La unua verkisto de Kristanaj himnoj estis la franca [[prelato]] [[Sankta Hilario]]. Post lia morto, la [[episkopo]] de [[Milano]] starigis la regulan uzadon de himnoj en la Okcidenta Kristana [[Liturgio]]. Ĝis la [[10-a jarcento]] oni malofte kantis himnojn dum la celebrado de la [[Meso]]. Dum tiu jarcento oni kelkfoje aldonis al la longaj parolkantoj tekstojn post la vorto '[[Haleluja]]'- hebrea vorto kiu signifas 'Laŭdu Dion.' Dum la [[Mezepoko]] la himnoj estis kantataj nur de la [[pastro]]j kaj [[ĥoro]]j ĝis la [[16-a jarcento]]. [[Martin Luther]] enkondukis la kantadon de la [[kongregacio]]. Samtempe Luther komponis himnojn en la [[germana lingvo]]. Ĝis tiu tempo la himnoj estis en la [[latina]].

{{Ĉefartikolo|Jodlado}}
[[Dosiero:Swiss yodelers.jpg|eta|305px|dekstra|Jodlistoj en tradiciaj svisaj vestoj (1922).]]
'''Jodlado''' estas [[kantado]] sen teksto kun rapida ŝanĝo inter kap- kaj brustvoĉo (do inter [[falseto]] kaj normala [[voĉo]]). Ofte oni rilatas tiun kantotipon kun tradiciaj kutimoj de [[Tirolo]], [[Aŭstrio]]. Tamen tiu voĉotekniko estas uzata en multaj kulturoj tra la tuta mondo kun grandaj diferencoj kaj variaĵoj.

{{Ĉefartikolo|Ĥoralo}}
La nocio '''ĥoralo''' ([[Latina lingvo|lat.]] adjektivo ''choralis'' de [[greka lingvo|gr.]] ''[[ĥoro]]s'') origine signifas la unuvoĉan [[eklezia muziko|eklezian muzikon]] de la [[gregoria ĉanto]] en la [[liturgio]] de la [[okcidenta eklezio]]. En la [[14-a jarcento]] oni diris ''cantus choralis sive ecclesiasticus'', je kio ''choralis'' rilatas al la realiganta [[ĥoro]]. Ĥoralmuziko unuvoĉa diferenciĝas de la plurvoĉa [[figura muziko]]. En la [[16-a jarcento]] laŭ la [[protestanta]] lingvouzo oni nomis la eklezian [[himno]]n [[kanto firma]] resp. la [[melodio]]n ĥoralo. (Iliaj [[komponisto]]j: [[Johannes Eccard]], [[Michael Praetorius]], [[Samuel Scheidt]]). Ekde la [[18-a jarcento]] oni komprenas la klasikan [[himno]]n entute kun melodio kaj [[teksto]] kiel ĥoralo. Ekzemple ankaŭ la finaj strofoj en [[kantato]]j kaj [[oratorio]]j nomiĝas „ĥoralo“. Krome ankaŭ orgenaranĝaĵoj de himnoj oni nomas ĥoralo („orgenĥoralo“). Foje komponistoj nomis ĥoralo ankaŭ liberajn orgenaĵojn kun ĥoralecaj temoj (ekz. la „Tri ĥoraloj“ de [[César Franck]]).

{{Ĉefartikolo|Kantato}}
'''Kantato''' (itale ''cantata'', kiu signifas &quot;kanto aŭ historio enmuzikigita&quot;) estas voĉa komponaĵo [[Akompano|akompanata]] de instrumentoj kaj ĝenerale enhavanta pli ol unu [[movimento]]n. En la [[16-a jarcento]], kiam ĉia serioza muziko estis voĉa, la termino estis neniel bezonata, sed post la graviĝo de instrumenta muziko en la [[17-a jarcento]] kantatoj komencis aperi sub tiu nomo post kiam la instrumenta arto fariĝis sufiĉe certa por enmetiĝi en [[sonato]]jn. De la mezo de la 17-a ĝis malfrue en la [[18-a jarcento]] unu el la plej amataj formoj de itala [[ĉambra muziko]] estis la kantato por unu aŭ du solistaj voĉoj, kun akompano de [[klaviceno]] kaj eble kelkaj aliaj solistaj instrumentoj. Ĝi konsistis unue el deklama rakonto aŭ sceno en [[recitativo]], kuntenata de primitiva [[ario]] ripetata je intervaloj. Bonaj ekzemploj troviĝas en la preĝeja muziko de [[Giacomo Carissimi|Carissimi]]; kaj la anglaj voĉaj soloj de [[Henry Purcell]] (ekz. ''Mad Tom'' kaj ''Mad Bess'') montris la plej bonan, kion oni povas fari el tiu ĉi arkaika formo. Post la oftiĝo de la triparta ario la kantato fariĝis grupo de du aŭ tri arioj ligitaj de recitativo. La multaj italaj duetoj kaj tercetoj de [[Georg Friedrich Händel]] estas ekzemploj sur sufiĉe granda skalo. Lia latina moteto ''Silete Venti'', por soprano sola, montris uzadon de tiu ĉi formo en preĝeja muziko.

{{Ĉefartikolo|Laborkanto}}
[[Dosiero:Enrico Caruso tenor.jpg|eta|maldekstre|186px|La [[tenoro]] [[Enrico Caruso]].]]
'''Laborkanto''' estas grupkanto kantata dum la [[laboro]]. Ofte alternas [[ĥoro]] kaj [[Kantoro|ĉefkantanto]]. Laborkantoj devas samtempigi la laborprocedon kaj plifaciligi fortostreĉan, unutonan laboron. Ili do estas ofte adaptitaj al la [[ritmo (muziko)|ritmo]] de movo dum la laboro. Vojrompa por la labor[[sociologio]] estis la plurfoje eldonita studo &quot;''Arbeit und Rhythmus''&quot; de Karl Bücher el 1904, kiu ankaŭ abundas je ekzemploj por malsamaj laboroj ĝis ree en la antikveco (mueli, treni, hisi velon ktp.). La aparta socia strukturo de [[sklaveco]] naskis en Usono nigrulajn laborkantojn, kiuj ege influis muzikajn genrojn kiel [[bluso]] kaj [[ĵazo]].

{{Ĉefartikolo|Opero}}
'''Opero''' estas arta ĝenro, en kiu kantistoj kaj muzikistoj prezentas draman verkon kiu kombinas tekston ([[libreto]]n) kaj [[partituro]]n, kutime en [[teatro|teatra]] kunteksto. Opero asimilas multajn el la elementoj de parolata teatro, ekzemple aktoradon, dekoraciojn, kaj kostumojn, kaj fojfoje inkludas dancojn. La prezento estas tipe donata en operejo, akompanate de orkestro aŭ pli malgranda ĉambra muzikistaro. Opero estas parto de la okcidenta klasikomuzika tradicio. Ĝi komenciĝis en Italio ĉe la fino de la 16-a jarcento (la perdita ''Dafne'' de [[Jacopo Peri]], prezentita en [[Florenco]] en [[1598]]) kaj baldaŭ disvastiĝis tra la resto de Eŭropo: [[Schütz]] en Germanio, [[Lully]] en Francio, kaj [[Purcell]] en Anglio, ĉiu helpis establi siajn naciajn tradiciojn dum la 17-a jarcento. En la 18-a jarcento, itala opero daŭre dominis la plimulton de Eŭropo, krom Francio, kiu altiris eksterlandajn komponistojn kiel ekzemple [[Händel]]. Opero seria estis la plej prestiĝa formo de itala opero, ĝis [[Gluck]] reagis kontraŭ ĝia arteco kun siaj &quot;reformaj&quot; operoj en la 1760-aj jaroj. Nuntempe la plej fama homo pri 18-a-jarcenta opero estas [[Mozart]], kiu komencis kun opero seria sed estas plej fama pro siaj italaj komikaj operoj, aparte ''[[La Geedziĝo de Figaro]]'' (''Le Nozze Di Figaro''), ''[[Don Juan]]'', kaj ''Così fan tutte'', same kiel ''La Sorĉfluto'' (''Die Zauberflöte''), orientilo en la germana tradicio.

== Famaj kantoj ==
[[Dosiero:Marseillaisenoframe.jpg|eta|dekstra|250px|Rouget de Lisle, kreinto de la [[Marseljezo]], kantas ĝin je la unua fojo.]]
* ''Au clair de la lune'', unua registrita kanto en 1860
* ''[[Bondezirojn al vi]]'', unu el plej konataj kantoj en la tuta mondo, uzata por [[naskiĝtago]]j, kun vortumado en la plej diversaj lingvoj, kaj tre konata rekantaĵo en la angla
* ''El negro zumbòn''
* ''Help!''
* ''[[La Bamba]]'', tre populara en junularaj esperanto eventoj
* ''La donna è mobile''
* ''[[La Espero]]''
* ''[[La Internacio (himno)|La Internacio]]'', [[himno]] de multaj socialismaj movadoj
* ''La Vie en Rose''
* ''[[Lili Marleen]]''
* ''Lucy in the Sky with Diamonds'', unu el la plej konataj kantoj de la brita muzikgrupo [[The Beatles]], ankaŭ unu el la plej konataj en la mondo
* ''[[Marseljezo]]'', franca [[nacia himno]], uzata ankaŭ en alilandaj revoluciaj movadoj
* ''Strawberry Fields Forever'', unu el la plej konataj kantoj de la brita muzikgrupo [[The Beatles]], ankaŭ unu el la plej konataj en la mondo
* ''The Wall'' de [[Pink Floyd]], unu el la plej konataj kantoj de tiu brita muzikgrupo, ankaŭ unu el la plej konataj en la mondo
* ''We Shall Overcome''
* ''Yesterday'' (Hieraŭ), unu el la plej konataj kantoj de la brita muzikgrupo [[The Beatles]], ankaŭ unu el la plej konataj en la mondo

==Komuna kantado==
En eseo de [[Sennaciulo]] Marcelo Redoulez priskribas la diversajn tipojn de komuna aŭ kolektiva kantado kun emfazo al la pliigo de emocio kiu havigas tian kantotipon:
{{Citaĵo|Komuna kantado estas antikva kaj universala praktiko, profunde enradikiĝinta en la historio de la homaro. Ĝi transpasas geografiajn, sociajn kaj kulturajn limojn kreante potencajn ligojn inter individuoj, same kiel kun ilia pasinteco kaj estonteco.}}
Li detaligas la diversajn tipojn de komuna kantado, nome kiel laborkantoj, luktokantoj (ekzemple por emancipiĝo de sklavoj), kantoj por stimuli laboristojn kaj sociajn ribelojn, armekantoj, ekleziaj, [[koruso]]j ktp. Tiukadre menciendas [[himno]]j, kiel ekzemple por Esperanto. Li resumas:
{{Citaĵo|Komuna kantado, ke ĝi estu laborkanto, liberiga, ribela aŭ adora kanto, ludas esencan rolon en la konstruo de sociaj ligoj kaj en la kolektiva esprimo de homaj emocioj. Ĝi donas nevideblan sed potencegan forton kapablan fervorigi le mensojn, kortuŝi la korojn, stimuli la korpon, erdigi la animon, por konservi esperon fronte al grandegaj malfacilaĵoj.&lt;ref&gt;Marcelo Redoulez, &quot;Eseo&quot;, [[Sennaciulo]], julio-aŭgusto-septembro 2024, nº 07-09 (1429-1431) pp. 21-23.&lt;/ref&gt;}}

== Muziko kaj kantoj en Esperanto ==
{{ĉefartikolo|Esperanto-muziko}}
[[Dosiero:Kajto.jpg|eta|maldekstra|La kvarmembra [[Nederlando|nederlanda]] [[muzikgrupo]] [[Kajto]] koncentriĝas pri [[Frisujo|frisa]] [[popola muziko]], [[maristo|maristaj]] kantoj kaj [[Kanono (muziko)|kanonoj]].]]

Muzikaj [[ĝenro]]j en Esperanto inkluzivas [[populara muziko|popularajn]] kaj [[popola muziko|popolajn]] kantojn, [[rokmuziko]]n, [[kabaredo]]n, kantojn por soloistoj kaj [[ĥoro]], kaj [[opero]]n. Popularaj [[komponisto]]j kaj artistoj, inter aliaj [[Elvis Costello]] kaj [[Michael Jackson]], registris en Esperanto, verkis [[orkestro|orkestraĵojn]] inspiritajn de la lingvo, aŭ uzis ĝin en siaj propagandaj materialoj. Kelkaj kantoj el la [[Muzikalbumo|albumo]] ''Esperanto'' de [[Time Warner]], kiu eldoniĝis – pure Esperante – en [[Hispanujo]] en Novembro [[1996]], atingis altajn rangojn en hispanaj [[muzikaĵrangolistoj]]. Klasikaj orkestraĵoj kaj ĥorverkoj kun Esperanto-teksto inkluzivas ''La Koro Sutro'' de [[Lou Harrison]] kaj la ''Simfonion n-ro 1 Esperanto'' de [[David Gaines]] (ambaŭ el [[Usono]]). En [[Francujo|franca]] [[Tuluzo]] ekzistas muzikeldonejo [[Vinilkosmo]], specialiĝanta al produktado de Esperanta muziko. Tiun eblas trovi ankaŭ enrete, inkluzive kelkajn retejojn dediĉitajn al Esperanta [[karaokeo]]&lt;ref name=&quot;Ĝisdate pri Esperanto&quot;&gt;[https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf Ĝisdate pri Esperanto.] [[Universala Esperanto‑Asocio]] (2009-12-14). “La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj [...] de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj [...] Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo”.&lt;/ref&gt;.

Diversaj muzikpecoj troveblas en la interreto, ekzemple historie ĉe [[MusicExpress|musicexpress.com.br]] kaj daŭre ĉe [[Spotify]]&lt;ref&gt;[https://play.spotify.com/user/lapingvino/playlist/7wl5YqHlVren57JMLkGhSs Listo de Esperanto-muziko en Spotify]&lt;/ref&gt;, Deezer&lt;ref&gt;[http://www.deezer.com/playlist/1083760081 Listo de Esperanto-muziko en Deezer]&lt;/ref&gt;, ĉe la interreta radio ''last.fm'' &lt;ref&gt;Aŭskultu muzikpecojn esperante ĉe [http://www.last.fm/user/alcomaro/library/playlists/2g9sv_saluton_esperanto ''last.fm''] (radia interretpaĝo)&lt;/ref&gt;, la ''publika kantaro'' &lt;ref&gt;Tekstoj kaj akordoj de multaj [http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm muzikpecoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104172646/http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm |date=2015-11-04 }} (ĉe la retpaĝaro de Gunnar R. Fischer)&lt;/ref&gt; kaj la [[Kantaro-Vikio]]. Vidu ankaŭ la liston de ĉirkaŭ 300 [[Esperanto-muzikalbumoj]].

==Esperantlingvaj kantistoj==
Atentigo: Multaj artistoj ludas pli ol unu stilon kaj apartenas do al pli ol unu el la sekvaj kategorioj.
[[Dosiero:2008-07-22 uk natasxa kaj jxomart.JPG|eta|Ĵomart kaj Nataŝa, [[UK 2008]].]]
[[Dosiero:Jomo.jpg|eta|[[JoMo]].]]
{{Div col|cols = 3}}
=== Pop- kaj rokmuziko ===
* [[Akvo (muzikgrupo)|Akvo]]
* [[Amplifiki]]
* [[Dolchamar]]
* [[Micke Englund]]
* [[JoMo kaj Liberecanoj]]
* [[Kore]]
* [[La Kuracistoj]]
* [[Merlin]]
* [[La Mondanoj]]
* [[La Perdita Generacio]]
* [[Persone]]
* [[La Porkoj]]
* [[Supernova]]
* [[Team']]
* TBC (Tótkomlósi Blues Club)
* [[Martin Wiese]]

=== Progresiva muziko ===
* [[Rêverie (muzikgrupo)|Rêverie]]

=== Mondmuziko ===
* [[Amindaj]]
* [[Duo Espera]]
* [[Esperanto Desperado]]
* [[Mary-Jane Gaspard]]
* [[Kim J. Henriksen]]
* [[JoMo]]
* [[Grupo Ligilo]]
* [[Negro Pou la Vi]]
* [[La Rolls]]
* [[Dennis Rocktamba]]
* [[Strika Tango]]

=== [[Kantaŭtoro]]j ===
* [[Morice Benin]]
* [[Mikaelo Bronŝtejn]]
* [[Ĵ. Dan' kaj B. Hor']]
* [[Ekvinokso (la grupo)|Ekvinokso]]
* [[Georgo Handzlik]]
* [[Ĵomart kaj Nataŝa]]
*[[Oleg Ĉajka|Oĉjo (Oleg Ĉajka)]]
* [[Natalija Kasymova]]
* [[Marĉela]]
* [[Gianfranco Molle]]
* [[Guillaume Armide]]
* [[Johannes Mueller]]
* [[Ĵak Lepŭil']]
* [[Miĥail Povorin]]
* [[Suzana (kantistino)|Suzana]]
* [[Duncan C. Thomson]]
* [[Olivier Tzaut]]
* [[Johán Valano]]
* [[Bertilo Wennergren]]
* [[Jacques Yvart]]
* Flávio Fonseca

=== Punko kaj metalroko ===
* [[BaRok' Projekto]]
* [[Krio de Morto]]
* [[la Nigra Flago]]
* [[Piĉismo]]
* [[Kara Junula Nescio]]
* [[Malimpliki]]

=== Ŝlagro ===
* [[Ralph Glomp]]
* [[Tutmonda muziko]]
* [[Attila Schimmer]]

=== Ĥora muziko ===
* [[Akordo (grupo muzika)|Akordo]]
* Meven (antaŭe [[Bretona Esperanto-Koruso]])
* [[Verda Stelo (koruso)|Verda Stelo]], de [[Madrido]]
* Kvaropo Sinkopo

=== Klasika muziko ===
* [[David Gaines]]
* [[Lou Harrison]]

=== Elektronika muziko ===
* [[DĴ Kunar]]
* [[DĴ Nucki]]
* [[Daphne Lawless]]
* [[Lunatiko (muzikgrupo)|Lunatiko]]
* [[Magnus (Esperanto-muzikisto)|Magnus]]
* [[La Mevo]]
* [[Solotronik]]

=== Hiphopo ===
* [[Eterne Rima]]
* [[Freundeskreis]]
* [[Pafklik]]
* [[Jan Schröder]]

=== Regeo ===
* [[Jonny M]]

=== Aliaj(kategorioj ===
[[Anjo Amika]] - Neide Barros Rêgo- [[Asorti]] - [[Torsten Bendias]] - [[Blera Brothers]] - [[Ewe-calyptus]] - [[Fantom']] - [[Thierry Faverial]] - [[Feri Floro]] - [[Ale Kosabela]] - [[Kredo]] - [[Nikolin']] - [[Radikulo]] - [[Jan Stanislaw Skorupski]] - [[Vladimir Soroka]] - [https://web.archive.org/web/20230105202706/http://kantaro.ikso.net/user/mikel_klav Miguel Klav]
{{Div col end}}

== Kantokolektoj ==
* [[Kantoj de Blua Planedo]]
* [[Kantoj de Verda Planedo]]
* [[KantaroVikio]] Libera esperanto-kantaro: http://ikso.net/kantaro/

==Referencoj==
{{Referencoj}}

==Literaturo==
* Marcello Sorce Keller (1984), &quot;The Problem of Classification in Folksong Research: a Short History&quot;, Folklore, XCV, no. 1, 100- 104.
* Hermann Danuser (Hrsg.): Musikalische Lyrik. 2 Bände. Band 1: Von der Antike bis zum 18. Jahrhundert, Band 2: Vom 19. Jahrhundert bis zur Gegenwart – Außereuropäische Perspektiven. (Handbuch der musikalischen Gattungen Band 8,1 und 8,2) Laaber 2004
* Hartmut Krones: Lied. In: Oesterreichisches Musiklexikon. Online-Ausgabe, Wien 2002 ff., ISBN 3-7001-3077-5; Druckausgabe: Band 3, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 2004, ISBN 3-7001-3045-7.
* Dieter Lohmeier (Hrsg.): Weltliches und Geistliches Lied des Barock. Amsterdam 1979 (Daphnis 8.1)
* Günther Müller: Geschichte des deutschen Liedes. 2. Aufl. 1959
* Karl Riha: Moritat, Bänkelsong, Protestballade. Kabarett-Lyrik und engagiertes Lied in Deutschland. 2. Aufl. Frankfurt a. M. 1979.
* Daniel Lesueur kaj François Jouffa, Secrets de chansons, Hors Collection,‎ 2000.
* Borgna Gianni, 1985, Storia della canzone italiana, Laterza, Bari-Roma.
* Castaldo Gino (a cura di), 1990, Dizionario della canzone italiana, Armando Curcio Editore, Milano.
* Colombati Leonardo (a cura di), 2011, La canzone italiana, 1861-2011, Mondadori, Milano.
* Deregibus Enrico (a cura di), 2006, Dizionario completo della canzone italiana, Giunti, Milano.
* Nobile Stefano, 2012, Mezzo secolo di canzoni italiane. Una prospettiva sociologica (1960-2010), Carocci, Roma. [http://www.carocci.it/index.php?option=com_carocci&amp;Itemid=72&amp;task=schedalibro&amp;isbn=9788843065974 Mezzo secolo di canzoni italiane. Una prospettiva sociologica (1960-2010)]

== Vidu ankaŭ ==
{{Portalo|Muziko}}
[[Dosiero:Woody Guthrie.jpg|eta|Kantaŭtoro [[Woody Guthrie]]]]
* [[Kantisto]]
* [[Eŭrovido-Kantokonkurso]]
* [[Refreno]]
* [[Muzikaĵo]]
* [[Birdokanto]]
* [[Instrumenta muziko]]
* [[Komponisto]]
* [[Kantaŭtoro]]
* [[Kantotekstisto]]
* [[Listo de brazilaj kantistoj]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=kant.0o}}
* [https://web.archive.org/web/20230109182002/https://kantaro.ikso.net/ Esperanta kantaro-vikio]

{{Leginda|jaro=2021 |monato=3 |tago=12}}
{{Havenda artikolo|Kanto}}

[[Kategorio:Kantoj| ]]
[[Kategorio:Muzikaj formoj]]
[[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]]</text>
      <sha1>n0sitr9d7x80icvhycqd0b1yqq4vjnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klemato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30363</id>
    <revision>
      <id>9503300</id>
      <parentid>9459732</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5522" sha1="88fh38cyurm6626fwt2m32sng75k7qp" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Klemato
|dosiero = Clematis 'Nelly Moser'.JPG
|dosiero larĝo = 250px
|priskribo de dosiero = Clematis 'Nelly Moser'
|regno = [[Plantoj]] ‘‘Plantae’’
|regno2 = planto
|divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida''
|ordo = [[Ranunkolaloj]] ''Ranunculales''
|familio = [[Ranunkolacoj]] ''Ranunculaceae''
|taksono = '''Klematido''' ''Clematis''
|taksono aŭtoritato = [[Johann Jacob Dillenius|Dill.]] ex [[Carolus Linnaeus|L.]]
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}

'''Klemato''', aŭ '''klematido''' aŭ '''klematito''' ({{lang-la|[[Clematis]]}}), estas [[genro (biologio)|genro]] el la [[familio (biologio)|familio]] [[ranunkolacoj]]. Ĝi enhavas 200 [[specio]]jn de [[staŭdo]]j, herbecaj plantoj kaj [[arbedo]]j, [[Grimpoplanto|grimpemaj plantoj]], [[ĉiamverdo|ĉiamverdaj]] aŭ
[[Falfolia planto|falfoliaj plantoj]]. Plej multaj estas grimpaj ĉe la [[petiolo]]j. Ili havas diversajn florojn. Multaj specioj kaj varioj estas ŝatataj, ĝardene kultivitaj, [[ornamplanto]]j.

== Etimologio ==
La scienca nomo de la genro venas el latina ''clematis, clematidis'' (aŭ el la greka ''κληματίς, κληματίδος''), kiel nomiĝis tiu planto en tiuj antikvaj lingvoj.

Kvankam PIV ĝenerale respektas la klasikan esperantigon laŭ la genitiva formo (ekzemple ''Adonis'' &gt; adonido&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#adonido ''adonido'' en PIV ĉe vortaro.net]&lt;/ref&gt;), tiuokaze ĝi elektis alian transskribon kun la termino klematito&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#klematito ''klematito'' en PIV ĉe vortaro.net]&lt;/ref&gt;. PIV ne forĵetas la terminojn &quot;klemato&quot; kaj la pli logikan &quot;klematido&quot;&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#klemato ''klemato'' en PIV ĉe vortaro.net]&lt;/ref&gt;, sed preferas la finaĵon &quot;-it/o&quot;, eble pro la franca influo (Clématite). Tamen la aliaj lingvoj ne uzas la literon t en la finaĵo, do fine tio estigas malregulecon kun la aliaj genroj enhavantaj la finaĵon &quot;-is / -id-&quot;. Tio ne harmonias kun la filozofio de Esperanto.

== Kelkaj specioj ==
* ''[[Clematis alpina]]'' - '''klematido alpa'''
* ''[[Clematis patens]]''
* ''[[Clematis vitalba]]'' - '''klematido grimpanta'''

== [[Clematis alpina]] ==
[[Dosiero:Clematis alpina ENBLA01.JPG|eta|maldekstra|[[Clematis alpina]]]]

'''Klemato alpa''' ([[Clematis alpina]]) estas floranta [[falfolia planto|falfolia]] [[grimpoplanto]] de la [[genro (biologio)|genro]]''[[Clematis]]''. Kiel multaj membroj de tiu genro, ĝi estas ŝatata de [[ĝardenisto]]j pro siaj spektaklaj [[floro]]j. Ĝi portas 1- ĝis 3-colajn printempoflorojn sur longaj tigoj en multaj koloroj.&lt;ref name=&quot;southern&quot;&gt;{{citlibro| Titolo = The Southern Living Garden Book | url = https://archive.org/details/southernlivingga0000unse_r8c0 | encyclopedia = The Southern Living Garden Book | Eldonejo = Steve Bender | editor-first = | Jaro = 2004 | month = January | edition = 2nd | ISBN = 0-376-03910-8 | publisher = Oxmoor House | location = Birmingham, Alabama | page = [https://archive.org/details/southernlivingga0000unse_r8c0/page/251 251]}}&lt;/ref&gt; ''C. alpina'' estas apartenanta al [[Eŭropo]]; en Usono ĝi kreskas plej bone en [[American Horticultural Society]] zonoj 9 ĝis 6, kiuj estas ĝenerale trovita en la suda Usono.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ahs.org/pdfs/05_heat_map.pdf|titolo=Plant Heat-Zone Map|alirdato=15 Sept 2009|formato=pdf|eldoninto=American Horticultural Society|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120812200644/http://ahs.org/pdfs/05_heat_map.pdf|arkivdato=2012-08-12}}&lt;/ref&gt;

[[Kultivovario]]j inkludas la palrozkoloran &quot;Willy,&quot; malhelbluan &quot;Helsingborg,&quot; kaj lavendbluan &quot;Pamela Jackman&quot;.

''C. alpina'' &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=446 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-06-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140413183436/http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=446 |arkivdato=2014-04-13 }}&lt;/ref&gt; kaj ĝia kulturvario &quot;Pamela Jackman&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto |url=https://www.rhs.org.uk/plants/96555/i-clematis-alpina-i-pamela-jackman-(a)/details |titolo=Royal Horticultural Society|alirdato = 2021-11-21}}&lt;/ref&gt; ambaŭ gajnis [[Award of Garden Merit]] de la [[Royal Horticultural Society]].

== [[Clematis patens]] ==
[[Dosiero:Clématite Patens X 'asao'.JPG|eta|maldekstra|[[Clematis patens]]]]

[[Clematis patens]] estas floranta [[Ĉiamverdo|ĉiamverda]] [[grimpoplanto]] de la [[genro (biologio)|genro]] ''[[Clematis]]''. Kiel multaj membroj de tiu genro, ĝi estas ŝatata per [[ĝardenisto]]j kaj [[hortikulturisto]]j pro siaj mirindaj grandaj [[floro]]j. [[Philipp Franz von Siebold]] konigis ĝin en [[Eŭropo]].

=== Nomo ===
La specia [[epiteto]] '''patens''' (lat.) signifas en Esperanto ''malferma'' aŭ ''disstaranta''.

== [[Clematis vitalba]] ==
[[Dosiero:Illustration Clematis vitalba0.jpg|eta|maldekstra|[[Clematis vitalba]]]]

[[Dosiero:Clematis vitalba MHNT.BOT.2006.70.1.jpg|eta|[[Clematis vitalba]] - [[Muzeo de Tuluzo]]]]

[[Clematis vitalba]] estas specio de [[klematito]].

=== Priskribo ===
Ĝi estas [[staŭdo|staŭda]] [[liano]] kun kontraŭe duopaj [[falfolia planto|falfolioj]]. La floroj estas blanka-verdaj. La [[perianto]] ne enhavas [[petalo]]jn nur [[sepalo]]jn. Fruktoj estas plur[[akeno]]j kun maturiĝinta stiluso kiu formas plumecan ariston videblan dum vintro.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[1101 Klematido]]

{{Portalo Biologio}}
{{Projektoj|commonscat=Clematis|ReVo=klemat}}
{{Ĝermo|botaniko}}

[[Kategorio:Ranunkolacoj]]</text>
      <sha1>88fh38cyurm6626fwt2m32sng75k7qp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teoremoj de Gödel pri nekompleteco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30480</id>
    <redirect title="Teoremoj pri nekompleteco" />
    <revision>
      <id>9503349</id>
      <parentid>235229</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergio</username>
        <id>46486</id>
      </contributor>
      <comment>Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Teoremoj de nekompleteco]] al [[Teoremoj pri nekompleteco]]</comment>
      <origin>9503349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="5rx88kd3ax755hcty0rd709xb5i8yo8" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Teoremoj_pri_nekompleteco]]</text>
      <sha1>5rx88kd3ax755hcty0rd709xb5i8yo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koloradio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32736</id>
    <revision>
      <id>9503318</id>
      <parentid>9442199</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9703" sha1="lbxglsmazw84v53gqbgkpnninwkd04m" xml:space="preserve">{{Informkesto usona ŝtato
|Nomo = Koloradio
|Tuta nomo = &lt;small&gt;State of Colorado&lt;/small&gt;
|Flago = Flag of Colorado.svg
|Blazono = Seal of Colorado.svg
|Blazonligilo = Blazono de {{PAĜONOMO}} &lt;!-- nur havu internan ligilon, se artikolo pri la blazono ekzistas --&gt;
|Kromnomo = The Centennial State (&quot;La Centjara Ŝtato&quot;)
|Mapo = Map of USA CO.svg
|Ĉefurbo = [[Denvero]]
|PlejGrandaUrbo = Denvero
|Guberniestro = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})&lt;/small&gt;
|Areo = 269837
|AreoRango = 8
|LandoAreo = 
|AkvoAreo = 0
|Akvo% = 0
|Loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}}
|LoĝantaroRango = 22
|Denso = 48,31
|DensoRango = 37
|AliĝoDato = [[1-a de aŭgusto]] [[1876]]
|AliĝoOrdo = 38
|Horzono = Montana Tempo:&lt;br /&gt;[[UTC-7]] / [[Somera tempo]] [[UTC-6]]
|Latitudo = 37°N al 41°N
|Longitudo = 102°03'U al 109°03'U
|zomo                        = 4
|Larĝeco =  612
|Longo = 451
|Alta = [[Monto Elbert]], 4401 
|Meza = 2073 
|Malalta = Rivero Arikaree, 1101 
|PoŝtaMallongigo = CO
|ISOkodo = US-CO
|Retejo = [http://www.colorado.gov colorado.gov]
}}
'''Koloradio'''&lt;ref&gt;http://vortaro.net/#Koloradio&lt;/ref&gt; aŭ '''Kolorado'''&lt;ref&gt;https://www.reta-vortaro.de/revo/art/kolorad.html&lt;/ref&gt; (angle ''Colorado'' [kal''eRA''doŭ]) estas [[Usono|usona]] [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]]. Ĝi fariĝis la 38-a subŝtato de Usono ekde la [[1-a de aŭgusto]] [[1876]]. Ĝia ĉefurbo kaj plej granda urbo estas [[Denvero (Koloradio)|Denvero]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. 

Ĝia nomo venas de la [[rivero]] [[Kolorado (rivero)|Kolorado]].

==Klimato==
[[dosiero:Köppen Climate Types Colorado.png|eta|Klimatoj de Koloradio laŭ la [[Klimata klasifiko de Köppen|klasifiko de Köppen]] kaj [[klimata normalo|klimataj normaloj]] de 1991-2020.]]
Kiel la aliaj [[montaj ŝtatoj (Usono)|montaj ŝtatoj]], Koloradio havas pli kompleksan [[klimato]]n ol aliaj partoj de Usono. La suda parto de la ŝtato ne ĉiam estas pli varma ol la norda. La plejparto de Koloradio konsistas el montaroj, montarbazoj, altaj ebenejoj, kaj dezertoj. La nordoriento, oriento, kaj sudoriento estas plejparte altaj ebenejoj, dum la nordo estas miksaĵo de altaj ebenejoj, montarbazo, kaj montaro. La nordokcidento kaj okcidento estas ĉefe montaj kun iom da dezertoj intermikse. La sudokcidento kaj sudo estas kompleksa intermikso de dezertaj kaj montaj lokoj. La montoj kaj valoj forte efikas al koloradiaj klimatoj.

===Ekstrema vetero===
Ekstremaj veteraj okazoj estas oftaj en Koloradio, kvankam signifa parto de la totalo okazas en la lokoj loĝataj de malplej da homoj. Granda parto de la ŝtato estas sekega, kun tutaŝtata averaĝo de nur 430 milimetroj da precipitaĵo. Malofte okazas, ke neniu parto de Koloradio estas en iu grado de akvomanko.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ccc.atmos.colostate.edu/pdfs/ahistoryofdrought.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://ccc.atmos.colostate.edu/pdfs/ahistoryofdrought.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=A History of Drought|access-date=30-a de julio, 2010}}&lt;/ref&gt; La malmulto de precipitaĵo kontribuas al la severo de incendioj. Gravaj incendioj en la lastaj jardekoj estis la [[Incendio de Hayman]] en 2002, la incendio de [[Fourmile Canyon]] en 2010, la [[Incendio de Waldo Canyon]] kaj [[Incendio de High Park]] en 2012, kaj la [[Incendio de Black Forest]] en 2013. En 2020 okazis la tri plej grandaj incendioj en la historio de Koloradio, la [[Incendio de Pine Gulch]], la [[Incendio de Cameron Peak]], kaj la [[Incendio de East Troublesome]]. La [[Incendio Marshall]] de 2021 detruis plej da homaj havaĵoj.

==Faŭno==
[[dosiero:Colorado_2013_(8571771776).jpg|eta|[[Ruĝa vulpo]] en la koloradia parto de la Roka Montaro.]]
Oftaj mamuloj de la montoj de Koloradio estas interalie (en grandaj kvantoj) [[hemiona cervo|hemionaj cervoj]], [[sudokcidenta ruĝa tamiosciuro|sudokcidentaj ruĝaj tamio]][[sciuro]]j,&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[d:Q89875686|d]]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; [[ormantela grunda sciuro|ormantelaj grundaj]] [[sciuro]]j,&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[d:Q21727451|d]]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; [[flavventra marmoto|flavventraj]] [[marmoto]]j,&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[d:Q838113|d]]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; [[alko]]j (neindiĝenaj), [[pikao]]j,&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[d:Q469908|d]]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; kaj [[ruĝa vulpo|ruĝaj vulpoj]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mammalsociety.org/southwestern-red-squirrel|title=Southwestern Red Squirrel|publisher=[[American Society of Mammalogists]]|access-date=3-a de februaro 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.9news.com/article/news/local/9-fascinating-facts-about-pika-in-colorado/73-249834117|title=9 fascinating facts about pika in Colorado|publisher=[[KUSA]]|last=Sommariva|first=Kelly|date=6 February 2014|access-date=3-a de februaro 2022|location=[[Denver]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://visitclearcreek.com/activities/colorado-wildlife/yellow-bellied-marmot/|title=Yellow Bellied Marmot|publisher=turisma oficejo de [[kantono Clear Creek]]|location=[[Clear Creek County, Colorado|Clear Creek County]], CO|access-date=3-a de februaro 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220210211736/https://visitclearcreek.com/activities/colorado-wildlife/yellow-bellied-marmot/|archivedate=2022-02-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cpw.state.co.us/Documents/WildlifeSpecies/Mammals/MooseReintroductionFactSheet.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cpw.state.co.us/Documents/WildlifeSpecies/Mammals/MooseReintroductionFactSheet.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=Moose Reintroduction|publisher=[[Colorado Parks and Wildlife]]|date=novembro 2013|access-date=3-a de februaro 2022}}&lt;/ref&gt; La montarbazoj havas [[cervedoj|cervojn]], [[vulpa sciuro|vulpajn sciurojn]],&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[d:Q694296|d]]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; [[dezerta silvilago|dezertajn]] [[silvilago]]jn,&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[d:Q608572|d]]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; [[monta silvilago|montajn silvilagojn]],&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[d:Q129773|d]]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; kaj [[kojoto]]jn.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.arapahoegov.com/1219/Rabbits|title=Rabbits|publisher=registaro de [[kantono Arapahoe]]|last=Cahill|first=Caitlyn|access-date=3-a de februaro 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220204045049/https://www.arapahoegov.com/1219/Rabbits|archivedate=2022-02-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1536555|title=Coyote Hunt for Colorado|last=Brady|first=Jeff|date=7-a de decembro 2003|publisher=[[National Public Radio]]|access-date=3-a de februaro 2022}}&lt;/ref&gt; La prerioj estas la hejmo de [[antilokapro]]j, [[nigravosta cinomuso|nigravostaj]] [[cinomuso]]j,&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[d:Q247142|d]]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; la endanĝeraj [[amerika vulpo|amerikaj]] [[vulpo]]j,&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[d:Q263706]]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; [[taksideo]]j, kaj [[preria leporo|preriaj leporoj]].&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[d:Q932186|d]]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite iucn|title=''Antilocapra americana'' |errata=2017|year=2016|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T1677A50181848.en|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T1677A50181848.en.|access-date=25-a de marto, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.jeffco.us/DocumentCenter/View/16975/Prairie-Dog-Fact-Sheet-2019-PDF?bidId=|title=Black-tailed Prairie Dogs|access-date=3-a de februaro 2022|publisher=registaro de [[kantono Jefferson (Koloradio)|kantono Jefferson]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cpw.state.co.us/learn/Pages/SwiftFoxConservationTeam.aspx|title=Swift Fox Conservation Team|access-date=3-a de februaro 2022|publisher=[[Colorado Parks and Wildlife]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203161534/https://cpw.state.co.us/learn/Pages/SwiftFoxConservationTeam.aspx|archivedate=2022-02-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.coloradovirtuallibrary.org/resource-sharing/state-pubs-blog/colorados-small-mammals-part-iii-mustelids/|title=Colorado's Small Mammals, Part III: Mustelids|last=Zimmer|first=Amy|date=6-a de januaro 2020|access-date=3-a de februaro 2022|publisher=Colorado Virtual Library}}&lt;/ref&gt; La adoptado de kaptitaj [[mustango]]j estas kulture akceptata kaj la urbo [[Cañon City]],&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[d:Q1003240|d]]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; sidejo de la [[kantono Fremont (Koloradio)|kantono Fremont]], havas la plej grandan mustangan adoptejon de la Usona [[Buroo pri Termastrumado]].&lt;ref&gt;Koncel, Mary A., kaj Allen T. Rutberg. 2018. &quot;Knowledge, Tradition, and Community Predict Success for BLM Wild Horse Adoptions in Colorado and Texas&quot;. ''Society &amp; Animals'' 26. 367-387.&lt;/ref&gt;

==Gravaj urboj==
* antaŭurboj de Denvero:
** [[Aurora (Koloradio)|Aurora]]
** [[Arvada (Koloradio)|Arvada]]
** [[Centennial]]
** [[Lakewood (Koloradio)]]
** [[Thornton (Koloradio)]]
** [[Westminster (Koloradio)]]
* aliaj urboj:
** [[Aspen (Koloradio)|Aspen]]
** [[Boulder (Koloradio)|Boulder]]
** [[Colorado Springs]]
** [[Fort Collins]]
** [[Pueblo (urbo)]]

== Servoj ==
* [[Parkoj kaj Faŭno de Koloradio]]
* [[Ŝtata Universitato de Koloradio]]
* [[Universitato de Koloradio en Boulder]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Roka Montaro]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj|ReVo=kolorad|ReVo titolo=Kolorado}}
* {{Oficiala retejo|https://www.colorado.gov}} ''colorado.gov'' ({{en}}), teknike ne haveblas en julio 2026
* [https://www.colorado.com aldona turisma servo] ''colorado.com'' ({{en}})

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Subŝtatoj de Usono}}
{{Kantonoj de Koloradio}}</text>
      <sha1>lbxglsmazw84v53gqbgkpnninwkd04m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ĥajfo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35434</id>
    <revision>
      <id>9503458</id>
      <parentid>9367098</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rijikk</username>
        <id>77354</id>
      </contributor>
      <comment>new mayor</comment>
      <origin>9503458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10627" sha1="p65cj9ug5bnnckaphzqfhlkwa3mi0vm" xml:space="preserve">{{Geokesto | urbo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo                     = Ĥajfo
| devena_nomo              = 
| alia_nomo               = {{Lang-he|חיפה}}
| alia_nomo1              = {{Lang-ar|حيفا}}
| kategorio                 = urbo
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio                = 
| oficiala_nomo            = חיפה
| moto                    = 
| kromnomo                 = Blanka Urbo
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                    = Pic haifa.png
| dosiero_grandeco           = 300px
| dosiero_priskribo            = 
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                     = 
| blazono                   = Coat of arms of Haifa.svg
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                     = Israelo
| lando_tipo                = 
| lando_flago               = 1
| ŝtato                    = 
| regiono                   = 
| regiono_tipo              = Gubernio
| distrikto                 = Distrikto Ĥajfo
| distrikto_tipo            = [[Distriktoj de Israelo|Distrikto]]
| municipo             = 
| municipo_tipo        = 
| histregiono_faldo         = 
| histregiono               = Izraela reĝlando
| histregiono1          = 
| histregiono2          = Jerusalema reĝlando
| histregiono3          = Osmanida imperio
| histregiono4          = Brita mandato Palestino
| histregiono5          = 
| urbo                      = 
| urbo_noto                = 
| urbo_tipo                 = 
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco                   = 
| parto_faldo               = 
| parto_tipo                = 
| parto                     = 
| parto1                    = 
| parto2                    = 
| parto3                    = 
| parto4                    = 
| parto5                    = 
| parto6                    = 
| rivero                    = 
| rivero_tipo               = 
| memorindaĵo_faldo        = 
| memorindaĵo              = Maŭzoleo de Báb
| memorindaĵo1             = 
| memorindaĵo2             = 
| memorindaĵo3             = 
| memorindaĵo4             = 
| memorindaĵo5             = 
| memorindaĵo6             = 
| memorindaĵo7             = 
| memorindaĵo_tipo         = Memorindaĵoj
| ŝoseo                    = 
| montaro                   = 
| montaro1                  = 
| konstruaĵo_faldo         = 
| konstruaĵo               = Universitato Ĥajfo
| konstruaĵo1              = 
| konstruaĵo2              = 
| konstruaĵo3              = 
| konstruaĵo4              = 
| geologio                  = 
| geologio_tipo             = 
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo                 = Ĥajfo
| koordinatoj_ne_en_titolo     = true
| leviĝo                  = 475
| lat_d                    = 32
| lat_m                    = 49
| lat_s                    = 0
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 34
| long_m                   = 59
| long_s                   = 0
| long_EW                  = E
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 63.67
| areo_urbo          = 
| areo_metropolo     = 
| areo_rondumo            = 1
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro               = 264800
| loĝantaro_urbo          = 
| loĝantaro_metropolo     = 
| loĝantaro_dato          = 2012
| loĝantaro_denseco       = 
| loĝantaro_urbo_denseco   = 
| loĝantaro_metropolo_denseco = 
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita                = 
| establita_tipo           = Fondo
| dato                     = 
| urbestro                 = Yona Yahav
| ĉefulo                   = 
| ĉefulo_tipo              =
| ĉefulo_partio            = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Israela standarda tempo|IST]] | utc_offset =+2
| horzono_DST       = [[Israela somera tempo|ISST]] | utc_offset_DST =+3
| poŝtkodo              = 61999
| areo_kodo                = +972 3
| areo_kodo_tipo           = 
| kodo                     = 
| kodo_tipo               = 
| kodo1                    = 
| kodo1_tipo               = 
| kodo2                    = 
| kodo2_tipo               = 
&lt;!-- *** UNESCO ktp. *** --&gt;
| unesko_nomo              = Blanka Urbo
| unesko_tipo = kultura heredaĵo
| unesko_jaro = 2003
| unesko_numero = 
| unesko_regiono = 
| unesko_kriterioj = ii, iv
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                    = 
| libera_tipo               = 
| libera1                   = 
| libera1_tipo              = 
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo                      = 
| mapo_fono                 = 
| mapo_priskribo            = Situo enkadre de Israelo
| mapo_lokumilo              = Israelo
| mapo1                      = Haifa OSM.svg
| mapo1_fono                 = 
| mapo1_priskribo              = urba mapo
| mapo1_lokumilo              = 
| mapo2                      = 
| mapo2_priskribo              = Situo enkadre de Azio
| mapo2_lokumilo              = Azio
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| retpaĝo                  = [http://www.haifa.muni.il/Haifa/en-us/Pages/Home-Page.aspx haifa.muni.il]
| commons                  = Haifa
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                = {{mapligilo urbo|zomo=10}}
}}
'''Ĥajfo''' (ankaŭ ''Hajfo'', {{lang-ar|حيفا|t=''Ħayfā''}}, {{lang-he|חיפה|t=''Ħêphāh''}}) estas la 3-a plej granda urbo de [[Israelo]] post [[Tel-Avivo]] kaj [[Jerusalemo]]. Ĝi estas la administra, kultura kaj ekonomia centro de samnoma [[distrikto Ĥajfo]], unu el ses administraj dividaĵoj de la lando.

Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en Ĥajfo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².

Krome, ĝi ankaŭ estas konsiderita la regiona &quot;ĉefurbo&quot; de la nordo de Israelo, nome la [[Galileo (regiono)|Galileo]].
[[Dosiero:Haifa-Bahai.jpg|eta|maldekstre|[[Maŭzoleo de Báb]] sur la Monto Karmel]]

== Ĝeneralaj informoj ==
Ĥajfo situas en norda Israelo ĉe la norda deklivo de [[Monto Karmel|Karmel]]-montaro, ĉe la [[Mediteranea maro]]: ĝi estas la plej granda [[haveno|havenurbo]] de Israelo, pere de la [[Haveno de Ĥajfo]].

Pro la situo de Ĥajfo, la urbopartoj troviĝas ĝis ĉirkaŭ 400 metrojn super la marnivelo. Oni povas dispartigi la urbojn je 3 partoj:
* ĉe la maro troviĝas la industria areo, haven-, fervojoinstalaĵoj. La plej granda parto de la araba loĝantaro loĝas tie.
* Duonalte (80-120 metrojn super la maro) troviĝas la vendejegoj, amuzejoj. Tiu parto (''Hadar Ha'Carmel'') estiĝis en [[1920]].
* En la plej alta parto de la urbo (''Central Carmel'') troviĝas la hoteloj, restoracioj, domoj de riĉuloj. Ĉe la suda urba elirvojo kaj tiel ĉe la plej alta parto (super 400 m) de la urbo troviĝas la [[Universitato de Ĥajfo]] kun karakteriza turdomo. La diversaj niveloj de Ĥajfo interligiĝas per la sola ([[Dentorela fervojo|dentorela]]) [[metroo de Ĥajfo|metroo]] de Israelo, la t.n. ''[[Carmelit]]''.

==Vidindaĵoj==
* En Hajfa troviĝas la Monda Centro de la Bahaa kredo, la [[Ĥajfa Muzeo de Arto]]...

== Esperantistoj ==
* [[Aleksander Mikiŝev]]
[[Dosiero:Haifa Shrine and Port.jpg|eta]]
[[Dosiero:Panorama haifa.jpg|eta|&lt;center&gt;Ĥajfo kun sanktejo de Báb kaj Haveno]]
[[Dosiero:Haifa-view.JPG|maldekstra|eta|&lt;center&gt;vidaĵo de Ĥajfo rigardate de la monto [[Monto Karmel]], kun la Monda Bahá'í-Centro centre de la bildo.]]

== Partneraj urboj ==
Ĥajfo havas partnerajn rilatojn kun la sekvaj urboj:

* [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra|kadra]] [[Marsejlo]] ([[Francio]]), ekde 1962
* [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Portsmouth]] ([[Britio]]), ekde 1962
* [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Hackney]] ([[Britio]]), ekde 1968
* [[Dosiero:Flago-de-Filipinoj.svg|20ra]] [[Manilo]] ([[Filipinoj]]), ekde 1971
* [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20ra]] [[San-Francisko]] ([[Usono]], [[Kalifornio]]), ekde 1973
* [[Dosiero:Flago-de-Danio.svg|20ra]] [[Aalborg]] ([[Danio]]), ekde 1973
* [[Dosiero:Flago-de-Sud-Afriko.svg|20ra]] [[Kaburbo]] ([[Sud-Afriko]]), ekde 1975
* [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Bremen]] ([[Germanio]]), ekde 1978
* [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Newcastle]] ([[Britio]]), ekde 1979
* [[Dosiero:Flago-de-Belgio.svg|20ra]] [[Antverpeno]] ([[Belgio]]), ekde 1986
* [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Mainz]] ([[Germanio]]), ekde 1987
* [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Düsseldorf]] ([[Germanio]]), ekde 1988
* [[Dosiero:Flago-de-Argentino.svg|20ra]] [[Rosario]] ([[Argentino]]), ekde 1988
* [[Dosiero:Flago-de-Ukrainio.svg|20ra]] [[Odeso]] ([[Ukrainio]]), elde 1992
* [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|20ra]] [[Ŝanhajo]] ([[Ĉinio]]), ekde 1994
* [[Dosiero:Flago-de-Kipro.svg|20ra|kadra]] [[Limassol]] ([[Kipro]]), ekde 2000
* [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20ra]] [[Fort Lauderdale]] ([[Usono]], [[Florido]]), ekde 2002
* [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Erfurt]] ([[Germanio]]), ekde 2005
* [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Mannheim]] ([[Germanio]]), ekde 2005
* [[Shenzhen|Ŝenzhen]], Ĉinio (2012)
* [[Ŝantou]], Ĉinio (2015)
* [[Bakuo]], [[Azerbajĝano]]

=== Amikeckonsento ===
* [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20ra]] [[Boston]] ([[Usono]], [[Masaĉuseco]]), ekde 1999
* [[Porto-Alegro]], Brazilo

=== Kooperacikonsento ===
* [[Torino]], Italio
* [[Dayton (Ohio)|Dayton]] [[Ohio]], Usono
* [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Peterbugo]], Rusio

== Historio ==
Ĥajfo menciiĝas jam en la [[Biblio]]...

La [[Monto Karmel|Monton Karmel']] oni povas rigardi kvazaŭ &quot;spiritan lumturon&quot; por la Homaro tra la jarcentoj. [http://perso.orange.fr/eric.coffinet/Monto_Karmel.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061224213317/http://perso.orange.fr/eric.coffinet/Monto_Karmel.htm |date=2006-12-24 }}

== Famuloj ==
En Ĥajfo mortis:
* hungardevena juda [[arkitekto]] [[Tibor Schön]]
* hungardevena juda [[harpisto]] [[Klári Szarvas]]
* hungardevena juda [[hebreisto]] [[Salamon Widder]]
* hungardevena juda [[verkisto]] [[János Giszkalay]].

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat linio|commonscat=Haifa}}
* http://www.haifa.muni.il &lt;!-- www.hajfo._muni_.il --&gt;
* http://www.haifa.ac.il {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718091213/http://www.haifa.ac.il/ |date=2011-07-18 }} &lt;!-- Universitato de Hajfo --&gt;
* http://www.haifa.muni.il/English/Default.htm &lt;!-- Municipo de Hajfo --&gt;
* http://www.technion.ac.il/english/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031203215956/http://www.technion.ac.il/english/index.html |date=2003-12-03 }} &lt;!-- _Technion_'s hejmpaĝo --&gt;

{{Israelaj regionoj}}

[[Kategorio:Ĥajfo| ]]
[[Kategorio:Distrikto Ĥajfo]]
[[Kategorio:Marhavenaj urboj]]</text>
      <sha1>p65cj9ug5bnnckaphzqfhlkwa3mi0vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cirkumcido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37981</id>
    <revision>
      <id>9503246</id>
      <parentid>9454606</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8602" sha1="kysdtghg4inp3jwqys3t1bswzgbh5z8" xml:space="preserve">{{Ne konfuzu|Virina seksa mutilado}}
{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Circumcision illustration.jpg|eta|280px|Procezo de cirkumcida kirurgio]]
[[Dosiero:Global Map of Male Circumcision Prevalence by Country.svg|eta|325x325px|Elcento de vira cirkumcido laŭ landoj:
{{Legendo|#e00000|&gt;80%}}
{{Legendo|DarkOrange|20-80%}}
{{Legendo|#fc0|&lt;20%}}
{{Legendo|#CCCCCC|N/A}}]]
'''Cirkumcido''' —el latina vorto ''circumcīdō'', termino veninta el ''circum'' (ĉirkaŭ) kaj ''caedō'' (tranĉo)— estas ago kaj [[moro]] kirurgie detranĉi aŭ forigi penisan [[prepucio]]n. Ĝi ĉeestas en multaj kulturoj, ĉefe pro religiaj kutimoj, sed ankaŭ ekzistas medicinaj motivoj.

La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] rigardas masklan cirkumcidon kiel parton de pli ampleksa aro da rimedoj por malhelpi [[HIV]]-infektiĝon. Ĉi tiuj rimedoj nepre inkludas la uzon de [[Sekura seksumado|sekuraj seksumaj praktikoj]] kaj la uzon de [[Kondomo|kondomoj]]. Tial, cirkumcido ne anstataŭas aliajn metodojn de pruvita efikeco, kiel la sistema kaj ĝusta uzo de kontraŭkoncipiloj.&lt;ref&gt;https://www.who.int/publications/i/item/978-92-4-000854-0&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.unaids.org/en/resources/presscentre/featurestories/2007/february/20070228mcpt2&lt;/ref&gt;

Malgraŭ la disvastiĝinta opinio pri nepreco de cirkumcido por [[islam]]ano, la sankta libro de islamanoj (t.e. [[Korano]]) ne mencias cirkumcidon. Menciite nerekte tamen. Preskaŭ ĉiuj islamaj viroj estas cirkumciditaj. Ĝi estas eksplicite menciita en la [[Hadito]]&lt;ref&gt;https://sunnah.com/adab/53/9&lt;/ref&gt;, krome, la Hadjo kaj ĝia preĝo estas permesitaj nur por viraj cirkumciditoj&lt;ref&gt;https://islamqa.info/en/answers/9412/circumcision-in-islam-compulsory#male-circumcision-why&lt;/ref&gt;.

Por [[hebreoj]] cirkumcido ([[hebrea lingvo|hebree]] ברית מילה, prononcu ''brit mila'') estas ago, kiu simbolas la [[interligo]]n inter [[Dio]] kaj [[Izraelo]]&lt;ref&gt;{{Cito| URL = http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/circumcision.html | Titolo = Circumcision| Dato = 2006-10-03| Gazeto = American-Israeli Cooperative Enterprise}} {{en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.biblegateway.com/passage/?search=Genesis+17:9-14&amp;version=NIV &quot;Genesis 17:9–14 (New International Version)&quot;] {{en}}&lt;/ref&gt;.

Ĉe la [[dogonoj]] kaj kelkaj aliaj afrikaj etnoj, viroj kaj virinoj estas supozataj posedi denaske ambaŭ seksojn. La [[klitoro]] estas konsiderata vira, dum la [[prepucio]] estas konsiderata ina.&lt;ref&gt;Marcel Griaule, ''Conversations with Ogotemmêli: An introduction to Dogon Religious Ideas'', [[International African Institute]]/Oxford University Press (1965) 1970 reprint pb.p.22. Por la dogonoj, homo naskiĝas kun du animoj, kaj cirkumcido forigas la superfluan.(ibid.p.24) {{en}}&lt;/ref&gt; La ritoj de cirkumcido permesas tiamaniere atribui al ĉiu individuo ties propran fizikan kaj seksan identecon.

Ĉirkaŭ triono de ĉiuj viroj en la mondo estas cirkumciditaj, kutime pro religia tradicio. La sola lando, kie plejmulto de cirkumcidoj okazas pro nereligiaj kialoj, estas [[Usono]].

== Vira cirkumcido ==
[[Dosiero:Circumcised and uncircumcised penis.jpg|eta|dekstra|220px|Cirkumcidita kaj necirkumcidita peniso]]
Dum '''vira cirkumcido''' oni forigas la [[Penisa prepucio|prepucio]]n de la [[peniso]], tiel ke ĝi ne plu kovru la glanon. Cirkumcido estas operacio, kiu plejofte estas farita en la junaĝo, sed oni povas subiĝi ĝin en ĉiu aĝo.

Ekzistas diversaj kialoj por vira cirkumcido:

# Medicinaj kialoj
## [[fimozo]]
## parafimozo
## revenantaj inflamiĝoj de la glano
# Religiaj-kulturaj kialoj
# Higienaj kialoj
# Seksaj kialoj
# Estetikaj kialoj

La kontraŭdoloriloj uzataj dum la operacio varias de loka ĝis plendorma anestezio.
En kelkaj landoj, en kelkaj komunumoj oni daŭre cirkumcidas junajn knabojn sen ajna formo de kontraŭdolorilo. En kelkaj kulturoj de la [[Indiĝenaj aŭstralianoj|indiĝena Aŭstralio]] al junuloj sen kontraŭdolorilo oni ne nur praktikas cirkumcidon sed ankaŭ tranĉas kaj malfermas la [[uretro]]n je la suba flanko de peniso (&quot;subincido&quot;).

La judaj kaj islamaj viroj ĝenerale estas kontentaj pri la cirkumcido, dum en Usono, kie ĝi okazas precipe pro higienaj kialoj, ekzistas ardaj defendantoj kaj kontraŭantoj de la operacio.

Tra la influo de la Usono-Armeo en Okcidenta Germanujo, rutina infancirkumcido estis lanĉita en kelkaj germanaj hospitaloj. Post la germana reunuiĝo en 1990, cirkumcido draste malpliiĝis en la germana populacio
https://male-initiation.net/library/medicus/schoeberlein_de.html.
https://www.circlist.com/rites/Dietz_1970.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231120080513/https://www.circlist.com/rites/Dietz_1970.pdf |date=2023-11-20 }}
https://www.circlist.com/rites/dietz2.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240227223214/https://www.circlist.com/rites/dietz2.html |date=2024-02-27 }}

== Ekscizo ==
{{Ĉefartikolo|Virina seksa mutilado}}
Virina ''cirkumcido'', aŭ prefere alidirita [[ekscizo]], temas pri virina seksa mutilado en diversaj formoj de [[kirurgio|kirurgia]] forigo aŭ de [[Klitora prepucio|prepucio]] kovranta la [[klitoro]]n (''cirkumcido'' striktasence) aŭ de aliaj partoj de la [[vulvo]]. Kiel pri vira cirkumcido estas pluraj kialoj por praktiki virinan cirkumcidon (higiena, religia, socia celoj ktp)&lt;ref&gt;Raporto de [[UNICEF]] de 2013, p.67 [https://en.wikipedia.org/wiki/Female_genital_mutilation#UNICEF2013] {{en}}&lt;/ref&gt; sed ĉiuj pluaj manieroj kondukas al mutilado de [[knabino]]j kaj ne eblas konsenti kun ili&lt;ref&gt;Raporto de [[UNICEF]] de 2013, p.65 [https://en.wikipedia.org/wiki/Female_genital_mutilation#UNICEF2013] {{en}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* ''[[Brit mila]]''
* [[Mohel]]
* [[Penisa prepucio]]
* [[Reprodukta sistemo]]
* {{Q|Q7311376}}

== Literaturo ==
* {{Monatoref|numero=1995/02|paĝo=10|titolo=Panjo helpu min!|ligilo=|aŭtoro=[[Pejno Simono]]}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=cirkum.0o}}
* http://www.circumcision.org/ Usona retpaĝaro kiu kontraŭas cirkumcidon ({{en}})
* [http://www.circinfo.net/ Circinfo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100820101637/http://www.circinfo.net/ |date=2010-08-20 }}; retpaĝaro favora al vira cirkumcido ({{en}})
Kaj pri [[ekscizo]] aŭ '''[[virina seksa mutilado]]''':
* [http://www.unicef.org/publications/files/FGM-C_final_10_October.pdf FGM Female mutilation/cutting. A Statistical Exploration 2005] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180807014150/https://www.unicef.org/publications/files/FGM-C_final_10_October.pdf |date=2018-08-07 }} datenoj en angla UNICEF (''pdf'') ({{en}})
* [http://www.unric.org/html/german/frauen/nr4.pdf UNO, 5-a – 9.a de junio 2000; Gewalt gegen Frauen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110521070849/http://unric.org/html/german/frauen/nr4.pdf |date=2011-05-21 }}; virina cirkumcido, ({{de}})
* [http://www.un.org/womenwatch/daw/egm/vaw_legislation_2009/Expert%20Paper%20EGMGPLHP%20_Berhane%20Ras-Work%20revised_.pdf UNO legislation to address the issue of female genital mutilation (GM)] ({{en}})
* [http://www.bmfsfj.de/RedaktionBMFSFJ/Broschuerenstelle/Pdf-Anlagen/Genitale_20Verst_C3_BCmmelung_20bei_20M_C3_A4dchen_20und_20Frauen,property=pdf,bereich=bmfsfj,sprache=de,rwb=true.pdf Genitale Verstümmelung bei Mädchen und Frauen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160519080350/http://www.bmfsfj.de/RedaktionBMFSFJ/Broschuerenstelle/Pdf-Anlagen/Genitale_20Verst_C3_BCmmelung_20bei_20M_C3_A4dchen_20und_20Frauen,property=pdf,bereich=bmfsfj,sprache=de,rwb=true.pdf |date=2016-05-19 }} ({{de}}) 2005-06-25
* [http://www.bmz.de/de/themen/menschenrechte/frauenrechte/arbeitsfelder_und_instrumente/genitalverstuemmelung/index.html?follow=adword Überwindung der weiblichen Genitalverstümmelung]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})
* [http://www.bmz.de/de/themen/menschenrechte/frauenrechte/projektschaufenster/genitalverstuemmelung.html Überwindung einer tief verwurzelten schädlichen Praktik - Genitalverstümmelung] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100412182416/http://www.bmz.de/de/themen/menschenrechte/frauenrechte/projektschaufenster/genitalverstuemmelung.html |date=2010-04-12 }} ({{de}})
* [http://www.frauenrechte.de/tdf/pdf/fgm/EU-StudieFGM.pdf Terre des Femmes – Studie zu weiblicher Genitalverstümmelung] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090806190110/http://www.frauenrechte.de/tdf/pdf/fgm/EU-StudieFGM.pdf |date=2009-08-06 }} en formato ''[[Portebla dokumentformo|PDF]]'' ({{de}})
{{Metaŝablono en artikolo|Cito}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Cirkumcido| ]]</text>
      <sha1>kysdtghg4inp3jwqys3t1bswzgbh5z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ĉielarko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40771</id>
    <revision>
      <id>9503192</id>
      <parentid>9479750</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1565" sha1="3oulalkqbrq01ib90z499ddgyl6wnvg" xml:space="preserve">[[Dosiero:Double-Rainbow.jpg|eta|dekstra|300ra|Duobla ĉielarko]]
[[Dosiero:Rainbow formation.png|eta|250ra|Skemo pri la estiĝo de ĉielarko]]

'''Ĉielarko''' estas sepkolora arko sur la ĉielo, kontraŭflanke de la [[suno]], formiĝanta pro [[refrakto]] kaj [[difrakto]] de la [[lumo|sunradioj]] en la pluveroj. Ĝi okazas kiam [[pluvo|pluvas]] kaj la suno radias dorse de la observanto. La koloroj estas (en tiu ĉi sinsekvo): [[ruĝa|ruĝo]], [[Oranĝa (koloro)|oranĝkoloro]], [[flava|flavo]], [[verdo]], [[blua|bluo]], [[indiga|indigo]], [[viola|violkoloro]]. Nevideblaj najbaraj koloroj estas [[Infraruĝa radiado|infraruĝa]] kaj [[Ultraviola radiado|ultraviola]].


[[Newton]] origine (1672) nomis nur ''kvin'' primarajn kolorojn: ruĝo, flavo, verdo, bluo kaj violkoloro. Poste li aldonis oranĝkoloron kaj indigon, donante sep kolorojn analoge al la nombro da [[muziknoto]]j.

ruĝa:{{kolorkesto|#ff0000}} oranĝa:{{kolorkesto|#ff8000}} flava:{{kolorkesto|#ffff00}} verda:{{kolorkesto|#00ff00}} blua:{{kolorkesto|#00ffff}} indiga:{{kolorkesto|#0000FF}} viola:{{kolorkesto|#8000ff}}

La tiel nomata ĉefa ĉielarko konsistas el ringoj kun la [[koloro]]j de la [[spektrokoloro|spektro]]. Malofte aperas ankaŭ sekundara ĉielarko, se la radioj de la suno duoble reflektiĝas, rompiĝas en la pluvero. (Se la radioj nur unufoje reflektiĝas, aperas la ĉefa ĉielarko.)

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj
|commons=Rainbow
|commonscat=Rainbows
|ReVo=ark.cxiel0o.MET
}}
* [[ĉielarka flago]]
* [[Irizeco]]
* [[Spektro]]
* {{Q|Q7284761}}

[[Kategorio:Meteologio]]</text>
      <sha1>3oulalkqbrq01ib90z499ddgyl6wnvg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503193</id>
      <parentid>9503192</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="in71zjsuf00jkae96vb7b7z01wli7yl" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Double-Rainbow.jpg|eta|dekstra|300ra|Duobla ĉielarko]]
[[Dosiero:Rainbow formation.png|eta|250ra|Skemo pri la estiĝo de ĉielarko]]

'''Ĉielarko''' estas sepkolora arko sur la ĉielo, kontraŭflanke de la [[suno]], formiĝanta pro [[refrakto]] kaj [[difrakto]] de la [[lumo|sunradioj]] en la pluveroj. Ĝi okazas kiam [[pluvo|pluvas]] kaj la suno radias dorse de la observanto. La koloroj estas (en tiu ĉi sinsekvo): [[ruĝa|ruĝo]], [[Oranĝa (koloro)|oranĝkoloro]], [[flava|flavo]], [[verdo]], [[blua|bluo]], [[indiga|indigo]], [[viola|violkoloro]]. Nevideblaj najbaraj koloroj estas [[Infraruĝa radiado|infraruĝa]] kaj [[Ultraviola radiado|ultraviola]].


[[Newton]] origine (1672) nomis nur ''kvin'' primarajn kolorojn: ruĝo, flavo, verdo, bluo kaj violkoloro. Poste li aldonis oranĝkoloron kaj indigon, donante sep kolorojn analoge al la nombro da [[muziknoto]]j.

ruĝa:{{kolorkesto|#ff0000}} oranĝa:{{kolorkesto|#ff8000}} flava:{{kolorkesto|#ffff00}} verda:{{kolorkesto|#00ff00}} blua:{{kolorkesto|#00ffff}} indiga:{{kolorkesto|#0000FF}} viola:{{kolorkesto|#8000ff}}

La tiel nomata ĉefa ĉielarko konsistas el ringoj kun la [[koloro]]j de la [[spektrokoloro|spektro]]. Malofte aperas ankaŭ sekundara ĉielarko, se la radioj de la suno duoble reflektiĝas, rompiĝas en la pluvero. (Se la radioj nur unufoje reflektiĝas, aperas la ĉefa ĉielarko.)

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj
|commons=Rainbow
|commonscat=Rainbows
|ReVo=ark.cxiel0o.MET
}}
* [[ĉielarka flago]]
* [[Irizeco]]
* [[Spektro]]
* {{Q|Q7284761}}

[[Kategorio:Meteologio]]</text>
      <sha1>in71zjsuf00jkae96vb7b7z01wli7yl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anuroj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42664</id>
    <revision>
      <id>9503189</id>
      <parentid>9458267</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9503189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63337" sha1="26hdf1r5evzk44wa6vv11ajqbek3szd" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Anuroj
|koloro={{Taksonomio/koloro|besto}}
|regno2 = bestoj
|dosiero = Anura_Diversity.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero =
|regno = [[Bestoj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Amfibioj]] ''Amphibia''
|subklaso = [[Lisamfibioj]] ''Lissamphibia''
|superordo = [[Salientulo]]j ''Salientia''
|ordo = '''Anuroj''' ''Anura''
|familio = 
|taksono = 
|taksono aŭtoritato = Duméril, [[1806]]
|specioj de subdivizio = Specioj
|subdivizio2 = 
|mapo de vivoteritorioj = Distribution.anura.1.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
[[Dosiero:Anoures.jpg|eta|300ra|Anoures]]
[[Dosiero:Frog on bough.jpg|eta|rano sur branĉo]]
[[Dosiero:Dendrobates azureus (Dendrobates tinctorius) Edit.jpg|eta|dekstra|250ra|Bluhaŭta specimeno de ''[[Dendrobates azureus]]''.]]
[[Dosiero:Hyla_intermedia_mdmphotographer.jpg|eta|dekstre|[[Itala arborano]].]]
[[Dosiero:Hyla_arborea_(Marek_Szczepanek).jpg|eta|dekstre|[[Eŭropa arborano]].]]
'''Anuroj'''&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#anuroj anuroj en vortaro.net]&lt;/ref&gt; (science: ''Anura'' el [[antikva greka]] an-, sen + oura, vosto, aŭ ''senvostaj amfibioj'') aŭ '''senvostuloj'''&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#senvostuloj senvostuloj en vortaro.net]&lt;/ref&gt; estas la [[ordo (biologio)|biologia ordo]] de [[Karnovoruloj|karnovoraj]] mallongkorpaj senvostaj bestoj en la [[klaso (biologio)|klaso]] [[amfibioj]] kiu inkluzivas '''[[rano]]jn''' kaj '''[[bufo]]jn'''. Tamen, ne estas klara scienca distingo inter ranoj kaj bufoj. Unu familio de anuroj la [[diskolanguloj]], havas ecojn de ambaŭ ranoj kaj bufoj.

La plej antikva fosilia &quot;pra-rano&quot; nome ''Triadobatrachus'' aperis en la komenco de [[Triaso]] de [[Madagaskaro]], sed datado per [[molekula horloĝo]] sugestas ke ties originoj povas etendi plue reen al [[Permio]], antaŭ 265 milionoj da jaroj. Ranoj estas amplekse distribuataj, game el [[tropiko]]j al [[ĉearkto|ĉearktaj]] regionoj, sed la plej granda koncentro de specidiverseco estas en tropikaj [[pluvarbaro]]j. Estas proksimume {{Unuo|4800}} registritaj specioj, ĉirkaŭkalkule 85% el vivantaj amfibiaj specioj. Ili estas ankaŭ unu el la kvin plej diversaj ordoj de [[vertebruloj]].

La korpokonsisto de plenkreska rano estas ĝenerale karakterizata de fortika korpo, elstaregaj [[okulo]]j, fenda [[lango]], membroj falditaj suben, kaj foresto de [[vosto]] ĉe plenkreskuloj. Krom vivi en nesala akvo kaj sur seka tero, la plenkreskuloj de kelkaj specioj estas adaptitaj al loĝado subtera aŭ en arboj. La haŭto de ranoj estas [[glando|glandenhava]], kun sekrecioj gamaj el malbongustegaj al venenaj. Verukenhavaj specioj de ranoj tendencas esti nomataj [[bufo]]j sed la distingo inter ranoj kaj bufoj estas bazita sur neformalaj nomigaj konvencioj koncentrataj al la verukoj pli ol al [[Taksonomio (biologio)|taksonomio]] aŭ al evolua historio; kelkaj bufoj estas pli proksime rilataj al ranoj ol aliaj bufoj. La haŭto de ranoj varias en koloro el bone-[[Kamuflado|kamuflitaj]] makulecaj bruna, griza kaj verda al tre koloraj modeloj de bril-ruĝa aŭ -flava kaj nigra por averti pri veneneco kaj [[Aposematismo|predantoforigo]].

Ranoj tipe demetas siajn [[ovo]]jn en akvo. El la ovoj eliras [[larvo]]j nomataj [[ranido]]j kiuj havas vostojn kaj internajn [[branko]]jn. Ili havas tre specializitajn asprajn buŝopartojn taŭgajn por [[herbovoruloj|herbovoraj]], [[ĉiomanĝanto|ĉiomanĝantaj]] aŭ [[planktono|planktonvorulaj]] dietoj. La [[biologia vivociklo|vivociklo]] estas kompletita kiam ili [[Metamorfozo|metamorfozas]] al plenkreskuloj. Kelkaj specioj demetas ovojn surteren aŭ rekte eksteriras al stadio de ranido. Plenkreskaj ranoj ĝenerale havas karnovoran dieton konsistantan el malgrandaj senvertebruloj, sed ekzistas ankaŭ ĉiomanĝantaj specioj kaj kelkaj manĝas fruktojn. Ranoj estas tre efikaj je konverto de tio kion ili manĝas al korpomaso. Ili krome estas tre grava manĝofonto por [[Predado|predantoj]] kaj parto de la dinamiko de [[manĝoreto]] de multaj el la [[ekosistemo]]j de la mondo. La haŭto estas [[Duontralasa membrano|duontralasebla]], kio faras ilin vundeblaj pro senakviĝo, kaj tiele ili ĉu vivas en humidaj lokoj aŭ havas specialajn adaptaĵojn por elteni sekajn habitatojn. Ranoj produktas ampleksan gamon de [[Animala komunikado|voĉoj]], ĉefe dum la [[reprodukta sezono]], kaj montras multajn diferencajn tipojn de kompleksaj [[Etologio|kutimoj]] por allogi partnerojn, por forigi predantojn kaj ĝenerale por survivi.

Ranoj estas valoraj kiel manĝo de homoj kaj ankaŭ havas multajn kulturajn rolojn en [[literaturo]], [[simbolismo]] kaj [[religio]]. Ranaj populacioj malpliiĝis grave el la [[1950-aj jaroj]]. Pli ol unu triono da specioj estas konsiderataj [[Minacata specio|minacataj]] de [[formortinta|formorto]] kaj ĉirkaŭ cent dudek ŝajne iĝis formortintaj ekde la [[1980-aj jaroj]].&lt;ref&gt;Stuart, S. N.; Chanson, J. S.; Cox, N. A.; Young, B. E.; Rodrigues, A. S. L.; Fischman, D. L.; Waller, R. W. (2004). &quot;Status and trends of amphibian declines and extinctions worldwide&quot;. Science 306 (5702): 1783–1786. doi:10.1126/science.1103538. PMID 15486254.&lt;/ref&gt; La nombro de disformaĵoj inter ranoj estas malpliiĝanta kaj ĵuse konata [[fungo|funga]] malsano, nome [[Ĥitridjomikozo]], disvastiĝis tra la tuta mondo. [[Konserva biologio|Konservobiologoj]] laboras por kompreni la kaŭzojn de tiuj problemoj kaj por solvi ilin.

== Taksonomio ==
Ĉirkaŭ 88% el la specioj de [[amfibioj]] estas [[Biologia klasigo|klasitaj]] en la [[Ordo (biologio)|ordo]] ''Anura''.&lt;ref name=&quot;Pou92&quot;&gt;{{cite book |title=Herpetology: Third Edition |last=Pough |first=F. H. |author2=Andrews, R. M.|author3= Cadle, J. E.|author4= Crump, M. L.|author5= Savitsky, A. H.|author6= Wells, K. D. |year=2003 |publisher=Benjamin Cummings |isbn=0-13-100849-8 |page= }}&lt;/ref&gt; Tio inkludas ĉirkaŭ 4,810 speciojn en 33 [[Familio (biologio)|familioj]], el kiuj la [[Leptodaktiledoj]] (1,100 specioj), [[Hiledoj]] (800 specioj) kaj [[Ranedoj]] (750 specioj) estas la plej riĉaj en specioj.&lt;ref name=&quot;Pou92&quot;/&gt;

[[Dosiero:Bombina bombina 1 (Marek Szczepanek) tight crop.jpg|eta|maldekstra|alt=Dark-colored toad facing left|Eŭropa fajrzona bufo (''Bombina&amp;nbsp;bombina'').]]

La uzado de [[komuna nomo|komunaj nomoj]] &quot;rano&quot; kaj &quot;[[bufo]]&quot; ne havas taksonomian justigon. El klasiga vidpunkto, ĉiuj membroj de la ordo ''Anura'' estas ranoj, sed nur membroj de la familio [[Bufonedoj]] estas konsiderataj &quot;veraj bufoj&quot;. La uzado de la termino &quot;rano&quot; en komunaj nomoj kutime referencas al specioj kiuj estas akvaj aŭ duon-akvaj kaj havas mildajn, malsekajn haŭtojn; la termino &quot;bufo&quot; ĝenerale referencas al specioj kiuj estas surteraj kun sekaj, verukhavaj haŭtoj.&lt;ref&gt;Cannatella, David C. (1997). &quot;Salientia&quot;. Tree of Life Web Project. [http://tolweb.org/Salientia/] Alirita la 9an de Junio 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Frogs |last=Badger |first=D. |author2=Netherton, J. |year=1995 |publisher=Airlife Publishing |isbn=1-85310-740-9 |page=19 }}&lt;/ref&gt; Estas nombraj esceptoj al tiu ordigo. La Eŭropa fajrzona bufo (''Bombina bombina'') havas iom verukhavan haŭton kaj preferas akvecan habitaton&lt;ref name=Bb&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Bombina&amp;where-species=bombina|titolo=''Bombina bombina''|alirdato=2012-06-15|aŭtoro=Kuzmin, Sergius L.|dato=1999-09-29|verko=AmphibiaWeb|eldoninto=University of California, Berkeley}}&lt;/ref&gt; dum la [[Panama ora rano]] (''Atelopus zeteki'') estas en la bufa familio Bufonedoj kaj havas mildan haŭton.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iucnredlist.org/details/54563/0 |title=''Atelopus zeteki'' |author1=Lips, K |author2=Solís, F. |author3=Ibáñez, R. |author4=Jaramillo, C. |author5=Fuenmayor,Q. |year=2010 |work=IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.1 |accessdate=2012-08-02}}&lt;/ref&gt;

La grupo de ''Anura'' inkludas ĉiujn modernajn ranojn kaj ajnajn [[fosilio|fosiliajn]] speciojn kiuj kongruas ene de la anura difino. La karakteroj de anuraj plenkreskuloj inkludas: 9 aŭ malmultajn antaŭsakrajn [[vertebro]]jn, la esto de urostilaj formitaj aŭ fuziitaj vertebroj, sen vosto, longa kaj antaŭendekliva ilio, pli mallongaj antaŭaj membroj ol malantaŭaj, [[Radiuso (osto)|radiuso]] kaj [[ulno]] fuziitaj, [[tibio]] kaj [[fibulo]] fuziitaj, longecaj [[Astragalo (osto)|taloj]], foresto de antaŭfronta osto, esto de [[hioido|hioida plato]], [[Makzelo|malsupra makzelo]] sendenta (kun la escepto de ''Gastrotheca guentheri'') konsistanta el tri paroj de ostoj (angulospleniaj, dentaj, kaj mentomekeliaj, el kiuj tiu lasta paro forestas ĉe la klado ''Pipoidea''),&lt;ref&gt;Duellman, William E. {{Google books|CzxVvKmrtIgC|Biology of Amphibians|page=319}}&lt;/ref&gt; nesubtenita lango, [[limfo|limfaj]] spacoj subhaŭtaj, kaj muskolo, nome ''protractor lentis'', ligita al la [[Kristalino|lenso de la okulo]].&lt;ref name=ToLAnura&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.tolweb.org/Anura/16963|titolo=Anura|alirdato=2012-08-08|aŭtoro=Cannatella, David|dato=2008-01-11|eldoninto=Tree of Life web project|arkivurl=https://web.archive.org/web/20121019173550/http://tolweb.org/Anura/16963|arkivdato=2012-10-19}}&lt;/ref&gt; La anuraj larvoj aŭ ranidoj havas unusolan centran spiran [[spirtruo]]n kaj buŝopartojn konsistantaj el [[keratino|keratinecaj]] bekoj kaj dentaĵoj.&lt;ref name=ToLAnura/&gt;

[[Dosiero:Atelopus zeteki1.jpg|eta|alt=Panamanian golden frog|[[Panama ora rano]] (''Atelopus&amp;nbsp;zeteki'').]]
Ranoj kaj bufoj estas ĝenerale klasitaj en tri subordojn: [[Malnovbatrakoj]], kiuj inkludas kvar familiojn de praranoj; [[Mezbatrakoj]], kiuj inkludas kvin familiojn de pli evoluciitaj intermezaj ranoj; kaj [[Novbatrakoj]], laŭ multe la plej granda grupo, kiu enhavas la ceterajn 24 familiojn de modernaj ranoj, inkludante plej oftajn speciojn tra la tuta mondo. La subordo de Novbatrakoj estas siavice dividita en du superfamilioj nome ''[[Hyloidea]]'' kaj ''[[Ranoidea]]''.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ford| first=L.S.|author2=Cannatella, D. C.| year=1993| title=The major clades of frogs| journal=Herpetological Monographs| volume=7| pages=94–117| doi=10.2307/1466954| jstor=1466954}}&lt;/ref&gt; Tiu klasigo estas bazita sur trajtoj de [[Morfologio (biologio)|morfologio]] kiaj la nombro de vertebroj, la strukturo de la brusta [[skapolo]], kaj la morfologio de ranidoj. Kvankam tiu klasigo estas tre malferme akceptita, la rilataro inter familioj de ranoj estas ankoraŭ studota.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Faivovich| first=J.|author2=Haddad, C. F. B.|author3= Garcia, P. C. A.|author4= Frost, D. R.|author5= Campbell, J. A.|author6= Wheeler, W. C. |title=Systematic review of the frog family Hylidae, with special reference to Hylinae: Phylogenetic analysis and revision| journal=Bulletin of the American Museum of Natural History| volume=294| pages=1–240| doi=| year=2005}}DOI 10.1206/0003-0090(2005)294[0001:SROTFF]2.0.CO;2&lt;/ref&gt;

Kelkaj specioj de anuroj pretas [[hibrido (biologio)|hibridiĝi]]. Por ekzemplo, la [[manĝebla rano]] (''Pelophylax esculentus'') estas hibrido inter ''[[Pelophylax lessonae]]'' kaj la [[ridorano]] (''P. ridibundus'').&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://amphibiaweb.org/cgi-bin/amphib_query?where-genus=Pelophylax&amp;where-species=esculentus|titolo=''Pelophylax esculentus''|alirdato=2012-10-12|aŭtoro=Kuzmin, S. L.|dato=1999-11-10}}&lt;/ref&gt; La fajrventraj bufoj ''Bombina bombina'' kaj la ''B. variegata'' estas similaj laŭ inklino al hibridiĝo. Tiuj estas malpli fekundaj ol ties gepatroj, kio kondukas al [[hibrida zono]] kie la hibridoj estas hegemoniaj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://edoc.ub.uni-muenchen.de/1521/1/Koehler_Sonja.pdf|titolo=Mechanisms for partial reproductive isolation in a ''Bombina'' hybrid zone in Romania|alirdato=2012-06-05|aŭtoro=Köhler, S.|jaro=2003|verko=Dissertation for thesis}}&lt;/ref&gt;

== Biologia klasado ==
[[Dosiero:Korreldragende-gifkikker-3.jpg|eta|250ra|La brilaj koloroj de tiu venena grajnorano (''Oophaga granulifera'') avertas al predantoj pri sia veneneco.]]
[[Dosiero:Bufo_periglenes1.jpg|eta|La [[Ora bufo]] estas konsiderata kiel formortinta.]]
[[Dosiero: Latonia_seyfriedi_001.jpg|eta|Fosilia disko-langa rano el la mioceno ĉe Öhningen.]]
Estas proksimume {{Unuo|5000}} specioj nune konataj de anuroj. La vivantaj anuroj estas ofte dividitaj al tri subordoj.
{{Div col|cols = 2}}
* Subordo [[Malnovbatrakoj]] aŭ ''[[Archaeobatrachia]]'' - 4 familioj, 6 genroj, 28 specioj
** [[Askafedoj]]
** [[Bombinatoredoj]]
** [[Diskoglosedoj]]
** [[Leiopelmatedoj]]
* Subordo [[Mezbatrakoj]] aŭ ''[[Mesobatrachia]]'' - 6 familioj, 20 genroj, 168 specioj;
** [[Megofriedoj]]
** [[Pelobatedoj]]
** [[Peloditedoj]]
** [[Pipedoj]]
** [[Rinofrinedoj]]
** [[Skafiopodedoj]]
* Subordo [[Novbatrakoj]] aŭ ''[[Neobatrachia]]'' - 19 familioj, 310 genroj, 4688 specioj
** [[Artroleptedoj]]
** [[Braĥicefaledoj]]
** [[Bufonedoj]] (''Bufonidae''), inter ili la genro [[bufo]]j
** [[Centrolenedoj]]
** [[Dendrobatedoj]], inter ili ekzemple la specio ''[[Dendrobates azureus]]''
** [[Heleofrinedoj]]
** [[Hemisotedoj]]
** [[Hiledoj]] (''Hylidae'', i.a. la genro ''[[Pseudis]]'')
** [[Hiperoliedoj]]
** [[Leptodaktiledoj]]
** [[Manteledoj]]
** [[Mikrohiledoj]]
** [[Mjobatraĥedoj]]
** [[Ranedoj]] (''Ranidae''), inter ili la genro [[rano]]j
** [[Rakoforedoj]]
** [[Rinodermatedoj]]
** [[Soglosedoj]]
* Krome ''[[Brachycephaloidea]]''
** ''[[Craugastoridae]]''
*** inter kiuj ''[[Pristimantis gretathunbergae]]''
** [[Telmatobiedoj]]
*** [[Titikaka rano]], ''Telmatobius culeus''
{{Div col end}}

== Morfologio kaj fiziologio ==
[[Dosiero:Rana skeleton.png|eta|altdekstre|alt=Skeleton of frog|Skeleto de ''[[Manĝebla rano|Pelophylax esculentus]]'' kiu montras ostojn de la kapo, vertebraron, ripojn, brustan kaj pelvan zonojn, kaj krurojn.]]
Ranoj ne havas voston, escepte kiam larvoj, kaj plej havas longajn malantaŭajn krurojn, longajn maleolajn ostojn, membranhavajn fingrojn, senungajn, grandajn okulojn, kaj mildan aŭ verukhavan haŭtaĵon. Ili havas mallongajn vertebrarojn, kun ne pli ol 10 liberaj vertebroj kaj fuziitaj vostostoj.&lt;ref name=Flam&gt;{{Cite web|author=Flam, F.|year=1995|title=Finding earliest true frog will help paleontologists understand how frog evolved its jumping ability|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-17454183.html|publisher=Knight Ridder/Tribune News Service via HighBeam Research|accessdate=2012-06-10|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-08|arkivurl=https://www.webcitation.org/69zKkg1cE?url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-17454183.html|arkivdato=2012-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513111921/http://www.highbeam.com/doc/1G1-17454183.html|archivedate=2013-05-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-17454183.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130513111921/http://www.highbeam.com/doc/1G1-17454183.html |arkivdato=2013-05-13 }}&lt;/ref&gt; Kiel ĉe aliaj amfibioj, [[oksigeno]] povas pasi tra ties tre trapaseblaj haŭtoj. Tiu unika trajto permesas ilin resti en lokoj sen aliro al la aero, spirante tra siaj haŭtoj.&lt;ref name=Observer&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Observer's Book of British Wild Animals|url=https://archive.org/details/observersbookofw0000burt|familia nomo=Burton|persona nomo=Maurice|jaro=1972|eldoninto=Frederick Warne &amp; Co|ISBN=0-7232-1503-0|paĝoj=[https://archive.org/details/observersbookofw0000burt/page/204 204]–209}}&lt;/ref&gt; La ripoj estas malbone disvolvigitaj, kaj tiele la pulmoj estas plenigitaj per la buŝa pumpado kaj rano senigita el siaj pulmoj povas elteni siajn korpofunkciojn sen ili.&lt;ref name=Observer/&gt; Por ke la haŭto utilas kiel spira organo, ĝi devas resti humida. Tio faras ke ranoj tuŝeblas de variaj substancoj kiujn ili povas traafi en la medio, kelkaj el kiuj povas esti venenaj kaj povas dissolviĝi en akvofilmo kaj povas pasi al ties sangofluon. Tio povas esti unu el la kaŭzoj de la tutmonda [[Amasmortado de amfibioj|malpliiĝo en ranopopulacioj]].&lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.1890/03-5342 | last1 = Relyea | first1 = R. A. | year = 2004 | title = The impact of insecticides and herbicides on the biodiversity and productivity of aquatic communities | journal = Ecological Applications | volume = 15 | issue = 2| pages = 618–627 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.1890/04-1291 | last1 = Relyea | first1 = R.A. | year = 2005 | title = The lethal impact of Roundup on aquatic and terrestrial amphibians | url = | journal = Ecological Applications | volume = 15 | issue = 4| pages = 1118–1124 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.1073/pnas.082121499 | last1 = Hayes | first1 = T. B. | last2 = Collins | first2 = A. | last3 = Lee | first3 = M. | last4 = Mendoza | first4 = M. | last5 = Noriega | first5 = N. | last6 = Stuart | first6 = A. A. | last7 = Vonk | first7 = A. | year = 2002 | title = Hermaphroditic, demasculinized frogs after exposure to the herbicide atrazine at low ecologically relevant doses | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 99 | issue = 8| pages = 5476–5480 | pmid = 11960004 | pmc = 122794 | bibcode = 2002PNAS...99.5476H }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Aquatic eutrophication promotes pathogenic infection in amphibians |doi=10.1073/pnas.0707763104 |year=2007 |volume=104 |issue=40 |pages=15781–15786 |author1=Johnson, P. T. J. |author2=Chase, J. M. |author3=Dosch, K. L. |author4=Hartson, R. B. |author5=Gross, J. A. |author6=Larson, D. J. |author7=Sutherland, D. R. |author8=Carpenter, S. R. |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |pmid=17893332 |pmc=2000446|bibcode=2007PNAS..10415781J }}&lt;/ref&gt;

Ranoj gamas laŭgrande el la ĵus malkovrita 7.7&amp;nbsp;mm ''[[Paedophryne amauensis]]'' de [[Papuo-Nov-Gvineo]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tiny frog claimed as world's smallest vertebrate |url=https://www.theguardian.com/environment/2012/jan/12/world-smallest-frog |newspaper=The Guardian |date=2012-01-12 |accessdate=2012-09-28}}&lt;/ref&gt; al la 300&amp;nbsp;mm [[goliata rano]] (''Conraua goliath'') de [[Kameruno]]. La haŭto pendas malfikse sur la korpo pro la manko de malfiksa konektohisto. Ranoj havas tri okul-''harajn'' membranojn: unu estas travidebla por protekti la okulojn subakve, kaj du varias el travideblaj al netravideblaj. Ili havas timpanon en ĉiu flanko de ties kapoj kiu utilas al aŭdado kaj, en kelkaj specioj, estas kovrataj de haŭtaĵo. Veraj bufoj tute ne havas dentojn, sed plej ranoj havas ilin, specife pedicelajn dentojn en kiuj la krono estas separata el la radiko per fibra histo. Tiuj estas ĉe la bordo de supra makzelo kaj ankaŭ estas [[vomero|vomeraj dentoj]] sur la palato de ties buŝoj. Ne estas dentoj en la malsupra makzelo kaj ranoj kutime englutas sian manĝon kiel tuto. La dentoj estas ĉefe uzataj por kapti la predon kaj teni ĝin surloke ĝis engluto, procezo helpata de la retirigo de la okuloj en la kapo.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Levine |first1=R. P. |last2=Monroy |first2=J. A. |last3=Brainerd|first3=E. L. |title=Contribution of eye retraction to swallowing performance in the northern leopard frog, ''Rana pipiens'' |doi=10.1242/jeb.00885|pmid=15010487 |date=2004-03-15|pages=1361–1368 |issue=Pt 8|volume=207 |journal=Journal of Experimental Biology }}&lt;/ref&gt; La afrika taŭrorano (''[[Pyxicephalus]]''), kiu predas relative grandajn animalojn kiaj musoj kaj aliaj ranoj, havas konusformajn ostoprojekciojn nomitajn odontoidaj procezoj ĉe la antaŭo de la malsupra makzelo kio funkcias kiel dentoj.&lt;ref name=&quot;Pou92&quot;/&gt;

[[Dosiero:Frog limbs.jpg|eta|maldekstra|Skeleto de [[taŭra rano]], montranta longajn krurostojn kaj kromajn artikojn. Ruĝaj markiloj indikas ostojn kiuj estis longecaj en ranoj kaj artikoj kiuj iĝis moveblaj. Bluaj indikas artikojn kaj ostojn kiuj ne estis modifitaj aŭ estas nur iome longecaj.]]

=== Piedoj kaj kruroj ===
La strukturo de la piedoj kaj kruroj ege varias inter ranospecioj, dependante parte ĉu ili loĝas ĉefe surgrunde, en akvo, en arboj aŭ en nestotruoj. Ranoj devas kapabli moviĝi rapide tra sia medio por kapti predojn kaj fuĝi el predantoj, kaj nombraj adaptoj helpas ilin fari tion. Plej ranoj estas bonaj saltantoj aŭ posteuloj de prauloj kiuj estis tio, kaj multo de [[muskolo|muskol]]-[[skeleto|skeleta]] [[morfologio (biologio)|morfologio]] modifiĝis tiucele. La tibio, fibulo, kaj [[tarso]]j fuziiĝis en unusola, forta [[osto]], ĉar havas la radiuson kaj la ulnon en la antaŭaj kruroj (kiuj povas absorbi la frapon de surteriĝo). La [[metatarso]]j plilongiĝis por aldoni al la kruro longon kaj permesi al la rano peliĝi kontraŭ la grundo dum pli longa tempoperiodo en la eksalto. La [[ilio]] plilongiĝis kaj formis moveblan artikon kun la [[Sakro (anatomio)|sakro]] kiu, ĉe specialistaj saltantoj kiaj ranedoj kaj hiledoj, funkcias kiel aldona krurartiko por havi plian povon en la saltoj. La vostovertebroj fuziiĝis en urostilo kiu estas retirita ene de la pelvo. Tio permesas ke la forto estu transpasata el la kruroj al la korpo dum salto.&lt;ref name=Flam/&gt;
[[Dosiero:Rana temporaria 04 by-dpc.jpg|eta|alt=Webbed foot|Membranhava malantaŭa piedo de komuna rano &lt;br /&gt; (''Rana temporaria'')]]
[[Dosiero:Litoria tyleri.jpg|eta|Tilera arborano (''Litoria tyleri'') havas grandajn fingrokusenetojn kaj membranhavajn piedojn.]]

La muskola sistemo simile modifiĝis. La malantaŭaj kruroj de praranoj supozeble enhavis parojn de muskoloj kiuj estus agintaj male (unu muskolo por faldi la genuon, alia muskolo por etendigi ĝin), kiel estas vidata en plej el aliaj krurhavaj animaloj. Tamen, ĉe modernaj ranoj, preskaŭ ĉiuj muskoloj estis modifitaj por kontribui al la agado salti, kun nur kelkaj malgrandaj muskoloj restantaj por revenigi la kruron reen al la starta loko kaj elteni la sintenon. Ankaŭ la muskoloj estis ege pligrandigitaj, kaj la ĉefaj krurojmuskoloj respondecas pro ĉirkaŭ 17% el la totala amaso de la rano.&lt;ref name=Frogjump&gt;Minott, Kevin (2010-05-15). &quot;How frogs jump&quot;. [[National Geographic]]. [www.komverse.com/2010/05/15/how-frogs-jump-nationalgeographic/] Alirita la 17an de Marto 2017.&lt;/ref&gt;

Multaj ranoj havas membranhavajn piedojn kaj la grado de membraneco estas rekte proporcia al la kvanto de tempo kiun la specio pasas en akvo.&lt;ref name=Exploratorium&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.exploratorium.edu/frogs/mainstory/|titolo=The amazing adaptable frog|alirdato=2012-06-04|aŭtoro=Tesler, P.|jaro=1999|eldoninto=Exploratorium:: The museum of science, art and human perception|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120420180738/http://www.exploratorium.edu/frogs/mainstory/|arkivdato=2012-04-20}}&lt;/ref&gt; La komplete akvoloĝanta [[Afrika nana rano]] (specioj de genro ''Hymenochirus'') havas tute membranhavajn fingrojn, dum tiuj de la [[Litoria caerulea|arborano de White]] (''Litoria caerulea''), nome arboloĝanta specio, estas nur kvarone aŭ duone membranhavaj.&lt;ref&gt;{{cite web | author=Vincent, L. | year=2001 | publisher=[[James Cook University]] | title=''Litoria caerulea'' | url=http://www.jcu.edu.au/school/tbiol/zoology/herp/Litoriacaerulea.PDF | archiveurl=https://web.archive.org/web/20040422212337/http://www.jcu.edu.au/school/tbiol/zoology/herp/Litoriacaerulea.PDF | archivedate=2004-04-22 | accessdate=2012-08-03 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2017-03-09 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20040422212337/http://www.jcu.edu.au/school/tbiol/zoology/herp/Litoriacaerulea.PDF | arkivdato=2004-04-22 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050724153827/http://www.jcu.edu.au/school/tbiol/zoology/herp/Litoriacaerulea.PDF |date=2005-07-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.jcu.edu.au/school/tbiol/zoology/herp/Litoriacaerulea.PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040422212337/http://www.jcu.edu.au/school/tbiol/zoology/herp/Litoriacaerulea.PDF |arkivdato=2004-04-22 }}&lt;/ref&gt;

La [[arborano]]j havas kusenetojn en la finoj de siaj fingrojn por helpi alkroĉado al vertikalaj surfacoj. Tiuj ne estas suĉokusenetoj, anstataŭe la surfaco konsistas el kolonaj ĉeloj kun ebenaj pintoj kun malgrandaj malplenaĵoj inter ili lubrikitaj de mukaj glandoj. Kiam la ranoj aplikas premon, la ĉeloj algluiĝas al la malregulaĵoj de la surfaco kaj la alkroĉo estas tenita pere de [[Kapilareco|surfaca tensio]]. Tio permesas la ranon grimpi sur mildaj surfacoj, sed la sistemo ne funkcias efike kiam la kusenetoj estas tro malsekaj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Emerson| first=S. B.|author2=Diehl, D.| year=1980| title=Toe pad morphology and mechanisms of sticking in frogs| journal=Biological Journal of the Linnean Society| volume=13| issue=3| pages=199–216| doi=10.1111/j.1095-8312.1980.tb00082.x}}&lt;/ref&gt;

En multaj arboranoj, malgranda &quot;intermetita strukturo&quot; en ĉiu fingro pliigas la surfacan areon tuŝantan la subtavolon. Krome, ĉar saltado tra arboj povas esti danĝera, multaj arboranoj havas taliajn artikojn kiuj permesas kaj saltadon kaj piediradon. Kelkaj ranoj kiuj loĝas alte en arboj eĉ posedas prilaboratan gradon de membraneco inter siaj fingroj. Tio permesas ke la ranoj &quot;paraŝutas&quot; aŭ faras kontrolatan glitadon el unu loko en la [[kanopeo]] al alia.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Harvey|first=M. B.|author2= Pemberton, A. J.|author3=Smith, E. N. | year=2002| title=New and poorly known parachuting frogs (Rhacophoridae : ''Rhacophorus'') from Sumatra and Java| journal=Herpetological Monographs| volume=16| pages=46–92|}} doi=10.1655/0733-1347(2002)016[0046:NAPKPF]2.0.CO;2&lt;/ref&gt;

Grundoloĝantaj ranoj ĝenerale ne havas la adaptaĵojn de akvoloĝantaj kaj arboremaj ranoj. Plej havas pli malgrandajn fingrokusenojn, se estas io tia, kaj malmultan membranecon. Kelkaj nestotruaj ranoj kiaj la [[Kouĉa skafiopo]] (''Scaphiopus couchii'') havas klapecan fingretendaĵon ĉe malantaŭaj piedoj, nome tuberaĵon el [[keratino]] ofte referencata kiel ŝpato, kio helpas ili nestotrui.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.desertmuseum.org/books/nhsd_spadefoot.php|titolo=Couch's spadefoot (''Scaphiopus couchi'')|alirdato=2012-08-03|eldoninto=Arizona-Sonora Desert Museum}}&lt;/ref&gt;

Foje dum la stadio de ranidoj, unu el la disvolviĝantaj malantaŭaj kruroj estas manĝata de predanto kiel ekzemple [[libela nimfo]]. En kelkaj okazoj, plena kruro ankoraŭ kreskas, sed en aliaj ne, kvankam la rano povas ankoraŭ vivi sian normalan vivodaŭron kun nur tri kruroj. Foje, parazita [[platvermo]] (''Ribeiroia ondatrae'') elfosas en la malantaŭo de ranido, kio kaŭzas rearanĝon de la kruraj ĝermoĉeloj kaj la rano povas disvolvigi kroman kruron aŭ eĉ du.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8116000/8116692.stm|titolo=Legless frogs mystery solved|familia nomo=Walker|persona nomo=M.|dato=2009-06-25|verkaĵo=BBC News}}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Ranapipiensmoulting.jpg|eta|maldekstra|[[Leoparda rano]] (''Rana pipiens'') mudanta kaj manĝanta sian haŭtaĵon.]]

=== Haŭto ===
La [[haŭto]] de rano estas protekta, havas [[spiro|spiran funkcion]], povas absorbi akvon kaj helpas kontrolon la korpotemperaturon. Ĝi havas multajn [[glando]]jn, partikularle sur la kapo kaj la dorso, kiuj ofte eksudas malbongustajn kaj venenajn substancojn. La sekrecio estas ofte glueca kaj helpas teni la haŭton malseka, protektas kontraŭ la eniro de [[ŝimo]]j kaj [[bakterio]]j, kaj faras la animalon glitiga kaj pli kapabla fuĝi el predantoj.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A Natural History of Amphibians |last=Stebbins |first=Robert C. |authorlink1= |author2=Cohen, Nathan W. |year=1995 |publisher=Princeton University Press |isbn=0-691-03281-5 |pages=10–14 }}&lt;/ref&gt; La haŭto estas mudo|mudata post kelkaj semajnoj. Ĝi kutime elŝiriĝas en la mezo de la dorso kaj tra la ventro, kaj la rano eligas siajn brakojn kaj krurojn. La mudata haŭtaĵo estas poste movigita al la kapo kie ĝi estas rapide manĝata.&lt;ref&gt;{{cite journal |jstor=2456779 |pages=530–540 |last1=Frost |first1=S. W. |title=Notes on feeding and molting in frogs |volume=66 |issue=707 |journal=The American Naturalist |year=1932 |doi=10.1086/280458}}&lt;/ref&gt;

Estante malvarmsangaj, ranoj adoptas taŭgajn kondutajn modelojn por reguligi sian temperaturon. Por plivarmiĝi, ili povas moviĝi al la suno aŭ al varma surfaco; se ili trovarmiĝas, ili povas moviĝi en la ombro aŭ adoptante sintenon kiu eksponas la minimuman areon de haŭto al la aero. Tiu sinteno estas uzata ankaŭ por eviti akvoperdon kaj inkludas ke la rano kaŭras ĉe la subtavolo kun siaj manoj kaj piedoj metitajn sub siaj mentono kaj korpo.&lt;ref name=BandN&gt;{{cite book |title=Frogs |last=Badger |first=D. |author2=Netherton, J. |year=1995 |publisher=Airlife Publishing |isbn=1-85310-740-9 |page=27 }}&lt;/ref&gt; La koloro de la haŭto de rano estas uzata por [[termoregulado]]. En malvarmetaj marĉokondiĉoj, la koloro estos pli malhela ol dum varma seka tago. La [[Chiromantis xerampelina|griza saŭmonesta arborano]] (''Chiromantis xerampelina'') kapablas eĉ turniĝi blanka por minimumi la ŝancon trovarmiĝi.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Amphibians and Their Ways|familia nomo=Smyth|persona nomo=H. R.|jaro=1962|eldoninto=Macmillan|ISBN=0-02-612190-5}}&lt;/ref&gt;

Multaj ranoj kapablas absorbi akvon kaj oksigenon rekte tra la haŭto, speciale ĉirkaŭ la [[pelvo|pelva areo]], sed la permeableco de la rana haŭto povas rezulti ankaŭ en akvoperdo. Glandoj situas sur la tuta korpo eksudas mukon kiu helpas teni la haŭton malseka kaj malpliigas vaporigon. Kelkaj glandoj en la manoj kaj brusto de maskloj estas specializitaj en produktado de gluecaj sekrecioj por helpi en [[ampleksumo]]. Similaj glandoj en arboranoj produktas gluecan substancon sur la gluigaj diskoj de la piedoj. Kelkaj arboranoj malpliigas akvoperdon per havado de akvimuna tavolo de haŭto, kaj kelkaj sudamerikaj specioj kovras sian haŭton per vakseca sekrecio. Aliaj ranoj havas adoptitajn kutimojn por konservi akvon, inklude eston [[Noktulo|noktula]] kaj ripozado en akvo-konserva situacio. Kelkaj ranoj povas ankaŭ ripozi en grandaj grupoj el kiu ĉiu rano premiĝas kontraŭ siaj najbaroj. Tio malpliigas la kvanton de haŭto eksponita al la aero aŭ al seka surfaco, kaj tiele malpliigas la akvoperdon.&lt;ref name=BandN/&gt; La Vudhaŭsa bufo (''Bufo woodhousii''), se havas aliron al akvo post estado en seka loko, sidas en malprofundaĵo por reakviĝi.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Frog Book: North American Frogs and Toads|url=https://archive.org/details/frogbooknorthame00dick_0|familia nomo=Dickerson|persona nomo=M. C.|jaro=1969|eldoninto=Dover Publications|ISBN=978-0-486-21973-8}}&lt;/ref&gt; La masklo de harrano aŭ triĥobatraĥo (''Trichobatrachus robustus'') havas [[Dermo|dermajn papilojn]] projekciantaj el ties malsupra dorso kaj femuroj, kio havigas al ĝi krispan aspekton. Ili enhavas sangotubetojn kaj oni supozas ke ili pliigas la areon de haŭto disponebla por spirado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://amphibiaweb.org/cgi-bin/amphib_query?where-genus=Trichobatrachus|titolo=''Trichobatrachus robustus''|alirdato=2012-08-18|aŭtoro=Blackburn, D. C.|dato=2002-11-14|eldoninto=AmphibiaWeb}}&lt;/ref&gt;

Kelkaj specioj havas ostecajn platojn enmetitajn en sia haŭto, nome trajto kiu ŝajne evoluis sendepende kelkajn fojojn.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Ruibal, Rodolfo |author2=Shoemaker, Vaughan |year=1985 |title=Osteoderms in Anurans |journal=Journal of Herpetology |volume=18 |issue=3 |pages=313–328 |jstor=1564085 |doi=10.2307/1564085}}&lt;/ref&gt; En kelkaj aliaj specioj, la haŭto ĉe la pinto de la kapo estas kompaktigitaj kaj la konekta histo de la dermo estas kun-ostigita kun la ostoj de la kranio (eksostozo).&lt;ref&gt;{{cite book |title=Herpetology: An Introductory Biology of Amphibians and Reptiles |last=Vitt |first=Laurie J. |last2=Caldwell |first2=Janalee P. |year=2013 |publisher=Academic Press |isbn=9780123869203 |page=50 |url={{Google books|Gay9N_ry79kC|page=50|plainurl=yes}} }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Jared, C. |author2=Antoniazzi, M. M. |author3=Navas, C. A. |author4=Katchburian, E. |author5=Freymüller, E. |author6=Tambourgi, D. V. |author7=Rodrigues, M. T. |year=2005 |title=Head co-ossification, phragmosis and defence in the casque-headed tree frog ''Corythomantis greeningi'' |journal=Journal of Zoology |volume=265 |issue=1 |pages=1–8 |doi=10.1017/S0952836904005953 }}&lt;/ref&gt;

[[Kamuflado]] estas ofta defenda meĥanismo ĉe ranoj. Plej kamuflaj ranoj estas noktemaj; dumtage ili serĉas sintenon kie ili povas miksiĝi en la fono kaj resti sendetekte. Kelkaj ranoj havas kapablon ŝanĝi koloron, sed tio estas kutim limigita al malgranda gamo de koloroj. Por ekzemplo, la arborano de White (''Litoria caerulea'') varias inter helverda kaj bruneca laŭ la temperaturo, kaj la Pacifika arborano (''Pseudacris regilla'') havas verdajn kaj brunajn morfojn, senmakule aŭ makule, kaj ŝanĝas koloron depende el la jarepoko kaj ĝenerala fonkoloro.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Wente, W. H. |author2=Phillips, J. B. |year=2003 |title=Fixed green and brown color morphs and a novel color‐changing morph of the Pacific tree frog ''Hyla regilla'' |journal=The American Naturalist |volume=162 |issue=4 |pages=461–473 | jstor=10.1086/378253 |doi=10.1086/378253 |pmid=14582008 }}&lt;/ref&gt; Trajtoj kiaj verukoj kaj haŭtofaldoj estas kutime ĉe grundoloĝantaj ranoj, ĉe kiuj milda haŭto ne havigas tiom efikan kamufladon. Kelkaj ranoj ŝanĝas koloron inter nokto kaj tago, ĉar lumo kaj malsekeco stimulas la pigmentoĉelojn kaj faras ke ili etendiĝu aŭ kuntiriĝu.&lt;ref name=Observer/&gt;
[[Dosiero:Hip-pocket Frog - Assa darlingtoni.jpg|eta|dekstre|300ra|Sakorano (''Assa darlingtoni'') kamuflita ĉe [[folirubo]].]]

=== Spirado kaj cirkulado ===
La haŭto de rano estas permeabla al [[oksigeno]] kaj al [[karbona duoksido]], same kiel al akvo. Estas sangotubetoj ĉe la surfaco de la haŭto kaj kiam rano estas subakvo, oksigeno disiĝas rekte en la sango. Kiam ne subakve, rano spiras per procezo konata kiel buŝa pumpado. Ties pulmoj estas similaj al tiuj de homoj, sed la brustomuskoloj ne intervenas en spirado, kaj ne ekzistas [[ripo]]j aŭ [[Toraka diafragmo|diafragmo]] kiu helpu movigu la aeron enen kaj eksteren. Anstataŭe, ĝi ŝvelas sian gorĝon kaj enmetas aeron tra la naztruoj, kio en multaj specioj povas fermiĝi per valvoj. Kiam la suba muŝo estas kumpremita, aero estas pelita en la pulmoj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/V/VertebrateLungs.html |title=Vertebrate Lungs: Frog Lungs |author=Kimball, John |year=2010 |work=Kimball's Biology Pages |accessdate=2012-07-09 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-10 |arkivurl=https://www.webcitation.org/69hVI53Pg?url=http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/V/VertebrateLungs.html |arkivdato=2012-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120819110220/http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/V/VertebrateLungs.html |archivedate=2012-08-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/V/VertebrateLungs.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120819110220/http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/V/VertebrateLungs.html |arkivdato=2012-08-19 }}&lt;/ref&gt; La tute akva KAlimanta barburulo (''Barbourula kalimantanensis'') estas la unua rano konata kiu tute ne havas pulmojn.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://amphibiaweb.org/cgi-bin/amphib_query?where-genus=Barbourula&amp;where-species=kalimantanensis|titolo=''Barbourula kalimantanensis''|alirdato=2012-07-09|aŭtoro=Boisvert, Adam|dato=2007-10-23|verko=AmphibiaWeb|eldoninto=University of California, Berkeley}}&lt;/ref&gt;

Ranoj havas tri-ĉambrajn [[koro]]jn, trajto kiun ili kunhavas kun [[lacerto]]j.&lt;ref name=Kimball&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/A/AnimalHearts.html|titolo=Animal Circulatory Systems: Three Chambers: The Frog and Lizard|alirdato=2012-07-09|aŭtoro=Kimball, John|jaro=2010|verko=Kimball's Biology Pages}}&lt;/ref&gt; Oksigenenhava sango el pulmoj kaj sen-oksigena sango el la histoj de [[Spiro|spirado]] eniras en la koron tra separataj [[Aŭriklo (koro)|aŭrikloj]]. Kiam tiuj ĉambroj kuntiriĝas, la du sangorojoj pasas en komunan [[Ventriklo (koro)|ventriklon]] antaŭ esti pumpita tra spirala valvo al la taŭga tubeto, nome [[aorto]] por oksigenenhava sango kaj pulmarterio por sen-oksigena sango. La ventriklo estas parte dividita en mallarĝaj kavaĵoj kiuj malgrandigas la mikson de la du sangotipoj. Tiuj trajtoj permesas al ranoj havi pli altan metabolan proporcion kaj esti pli aktivaj ol alimaniere estus ebla.&lt;ref name=Kimball/&gt;

Kelkaj specioj de ranoj havas adaptaĵojn kiuj permesas ilin survivi en oksigenmanka akvo. La rano de la [[Lago Titikaka]] (''[[Telmatobius culeus]]'') estas unu tia specio kaj havas faldecan haŭton kiu pliigas sian surfacan areon por faciligi la {{N|gasa interŝanĝo}}. Ĝi normale ne faras uzadon de siaj rudimentaj pulmoj sed ĝi foje plialtigas kaj malaltigas sian korporitmon en la lagofundo por pliigi la fluadon de akvo ĉirkaŭ ĝi.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://amphibiaweb.org/cgi-bin/amphib_query?where-genus=Telmatobius&amp;where-species=culeus|titolo=''Telmatobius culeus''|alirdato=2012-07-09|aŭtoro=Lee, Deborah|dato=2010-04-23|verko=AmphibiaWeb|eldoninto=University of California, Berkeley}}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Frog anatomy tags.PNG|eta|maldekstre|alt=Dissekcita rano|Anatomia modelo de dissekcita rano: 1&amp;nbsp;Dekstra atrio, 2&amp;nbsp;Pulmoj, 3&amp;nbsp;Aorto, 4&amp;nbsp;Ovomaso, 5&amp;nbsp;Kojlo, 6&amp;nbsp;Maldekstra atrio, 7&amp;nbsp;Ventriklo, 8&amp;nbsp;Stomako, 9&amp;nbsp;Hepato, 10&amp;nbsp;Gal-veziko, 11&amp;nbsp;Malgranda intesto, 12&amp;nbsp;Kloako.]]

=== Digesto kaj ekskrecio ===
Ranoj havas makzelajn dentojn laŭlonge de siaj supraj makzeloj kiuj estas uzataj por teni manĝaĵon antaŭ engluti ĝin. Tiuj dentoj estas tre malfortaj, kaj ne povas esti uzataj por maĉado aŭ kaptado kaj damaĝo de lertaj predoj. Anstataŭe, la rano uzas sian gluecan, fendan langon por kapti muŝojn kaj aliajn malgrandajn moviĝantajn predojn. La lango normale kuŝas volvita en la buŝo, libera ĉe la dorso kaj ligita al la makzelo frunte. Ĝi povas esti elpafita kaj retirita je granda rapido.&lt;ref name=Exploratorium/&gt; Kelkaj ranoj ne havas langon kaj metas manĝaĵon en siaj buŝoj nur per siaj manoj.&lt;ref name=Exploratorium/&gt; La okuloj helpas en la englutado de manĝaĵoj ĉar ili povas esti retiritaj tra truoj en la kranion kaj helpas peli manĝaĵojn suben al la gorĝo.&lt;ref name=Exploratorium/&gt; La manĝaĵo poste moviĝas tra la [[ezofago]] en la [[stomako]]n kie la digestaj [[enzimo]]j estas aldonitaj kaj ĝi estas kirlita. Ĝi poste sekvas al la malgranda intesto ([[duodeno]] kaj [[ileo]]) kie plej de la digesto okazas. Pankreata suko el la [[pankreato]], kaj la [[galo]], produktita de la hepato kaj stokita en la gal-veziko, estas sekreciataj en la malgranda intesto, kie la fluaĵoj digestigas la manĝaĵon kaj la nutraĵoj estas absorbitaj. La manĝoruboj pasas al la granda intesto kie la troa akvo estas forigita kaj la restaĵoj estas pasataj tra la [[kloako]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tutorvista.com/biology/frog-digestive-system-diagram |title=Frog Digestive System |year=2010 |publisher=TutorVista.com |accessdate=2012-08-04 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-10 |arkivurl=https://archive.is/20130204222850/http://www.tutorvista.com/biology/frog-digestive-system-diagram |arkivdato=2013-02-04 |archiveurl=https://archive.is/20130204222850/http://www.tutorvista.com/biology/frog-digestive-system-diagram |archivedate=2013-02-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tutorvista.com/biology/frog-digestive-system-diagram |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-10 |arkivurl=https://archive.is/20130204222850/http://www.tutorvista.com/biology/frog-digestive-system-diagram |arkivdato=2013-02-04 }}&lt;/ref&gt;

Kvankam adaptitaj al la sutera vivo, ranoj similas al la {{J|nesalakva fiŝo}} en sia nekapablo konservi la korpakvon efektive. Kiam ili estas surtere, multa akvo perdiĝas pro vaporado tra la haŭto. La ekskrecia sistemo estas simila al tiu de mamuloj kaj estas du [[reno]]j kiuj forigas nitrogenajn produktojn el la sango. Ranoj produktas grandajn kvantojn de dissolvita [[urino]] por forigi la venenajn produktojn el la renaj tubetoj.&lt;ref name=Doritexcretion&gt;{{cite book |title=Zoology |last=Dorit |first=R. L. |author2=Walker, W. F.|author3=Barnes, R. D. |year=1991 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=0-03-030504-7 |page=849 }}&lt;/ref&gt; La nitrogeno estas ekskreciata kiel [[amoniako]] fare de ranidoj kaj akvaj ranoj sed ĉefe kiel [[ureo]], malpli venena produkto, fare de plej surteraj plenkreskuloj. Kelkaj specioj de arborano kun malmulta aliro al akvo ekskrecias la eĉ malpli venenan [[ureata acido|ureatan acidon]].&lt;ref name=Doritexcretion/&gt; La urino pasas laŭlonge de paraj [[uretero]]j al la [[urina veziko]] el kiu ĝi estas forigita periode al la kloako. Ĉiuj korporubaĵoj eliras el la korpo tra la kloako kiu finas en kloaka elirejo.&lt;ref name=TutorVista&gt;{{cite web |url=http://www.tutorvista.com/content/biology/biology-iii/animal-morphology/respiratory-excretory-nervous-reproductive-system-frog.php |title=Frog's internal systems |year=2010 |publisher=TutorVista.com |accessdate=2012-06-04 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-10 |arkivurl=https://www.webcitation.org/69hVKJpSA?url=http://www.tutorvista.com/content/biology/biology-iii/animal-morphology/respiratory-excretory-nervous-reproductive-system-frog.php |arkivdato=2012-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120422153938/http://www.tutorvista.com/content/biology/biology-iii/animal-morphology/respiratory-excretory-nervous-reproductive-system-frog.php |archivedate=2012-04-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tutorvista.com/content/biology/biology-iii/animal-morphology/respiratory-excretory-nervous-reproductive-system-frog.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120422153938/http://www.tutorvista.com/content/biology/biology-iii/animal-morphology/respiratory-excretory-nervous-reproductive-system-frog.php |arkivdato=2012-04-22 }}&lt;/ref&gt;

=== Reprodukta sistemo ===
[[Dosiero:BennyTrapp Hyla intermedia Italien.jpg|eta|240ra|Itala arborano (''[[Hyla intermedia]]'') kun pufigita [[voĉosako]], kiu estas uzata de maskloj ĉefe dum la [[reprodukta sezono]].]]
Ĉe la maskla rano, la du [[testiko]]j estas ligitaj al la renoj kaj [[spermo]] pasas al la renoj tra fajnaj tuboj nome spermo-duktoj aŭ eferentaj duktoj. Ĝi poste vetura tra la ureteroj, kiuj estas logike konataj kiel urinogenitaj duktoj. Ne estas [[peniso]], kaj la spermo estas eligita el la kloako rekte sur la ovojn kiam la ino demetas ilin. La ovarioj de la ranino estas apud la renoj kaj la ovoj pasas laŭ paro de ovoduktoj kaj tra la kloako al la ekstero.&lt;ref name=TutorVista/&gt;

Kiam la ranoj pariĝas, la masklo grimpas surdorse de la ino kaj per siaj antaŭaj kruroj ĉirkaŭas ŝian korpon, ĉu malantaŭ ŝiaj antaŭaj kruroj aŭ ĝuste antaŭ ŝiaj malantaŭaj kruroj. Tiu sinteno estas nomita [[ampleksumo]] kaj povas pludaŭri eĉ dum kelkaj tagoj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://allaboutfrogs.org/weird/general/cycle.html|titolo=Life cycle of a frog|alirdato=2012-08-04|aŭtoro=Dorota|jaro=2006|verko=Frogland}}&lt;/ref&gt; La maskla rano havas kelkajn hormon-dependajn [[Duarangaj seksaj karakteroj|duarangajn seksajn karakterojn]]. Tiuj povas esti la disvolvigo de specialaj kusenetoj sur siaj dikfingroj en la reprodukta sezono, por doni al li firman kaptokapablon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www2.southeastern.edu/Academics/Faculty/dsever/SeverandStaub.pdf |title=Hormones, sex accessory structures, and secondary sexual characteristics in amphibians |author1=Sever, David M. |author2=Staub, Nancy L. |pages=83–98 |work=Hormones and Reproduction of Vertebrates&amp;nbsp;– Vol 2: Amphibians |accessdate=2012-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130514085053/http://www2.southeastern.edu/Academics/Faculty/dsever/SeverandStaub.pdf |archivedate=2013-05-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www2.southeastern.edu/Academics/Faculty/dsever/SeverandStaub.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130514085053/http://www2.southeastern.edu/Academics/Faculty/dsever/SeverandStaub.pdf |arkivdato=2013-05-14 }}&lt;/ref&gt; La brakumo de la maskla rano dum la ampleksumo stimulas la inon ovodemeti, kutime volvita en gelateno, kiel [[frajo]].&lt;ref name=TutorVista/&gt; En multaj specioj la masklo estas pli malgranda kaj svelta ol la ino. Maskloj havas voĉajn kordojn kaj faras gamon de kvakoj, partikulare en la reprodukta sezono, kaj en kelkaj specioj ili havas ankaŭ [[voĉosako]]jn por amplifi la sonon.&lt;ref name=TutorVista/&gt;

=== Nervosistemo ===
La ranoj havas tre disvolvigitan nervosistemon kiu konsistas el cerbo, spina kordo kaj nervoj. Multaj partoj de la rana cerbo korespondas kun tiuj de homoj. Ĝi konsistas el du flarloboj, du cerbaj hemisferoj, pineala glando, du vidloboj, cerbeto kaj mjela plilongigo. Muskolara kunordigo kaj sinteno estas kontrolata de la [[cerbeto]], kaj la [[mjela plilongigo]] regulas spiradon, digeston kaj aliajn aŭtomatajn funkciojn.&lt;ref name=TutorVista/&gt; La relativa grando de la [[cerbeto]] en ranoj estas multe pli malgranda ol ĝi estas en homoj. Ranoj havas dek parojn de [[Cerba nervo|cerbaj nervoj]] kiuj pasas informaron el la ekstero rekte al la cerbo, kaj dek parojn de [[Spina nervo|spinaj nervoj]] kiuj pasas informaron el la pintoj de la cerbo tra la spina kordo.&lt;ref name=TutorVista/&gt; Kontraste, ĉiuj [[amniotoj]] (mamuloj, birdoj kaj reptilioj) havas dekdu parojn de kraniaj nervoj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://tolweb.org/Amniota |title=Amniota |author1=Laurin, Michel |author2=Gauthier, Jacques A. |year=2012 |publisher=Tree of Life Web Project |accessdate=2012-08-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://tolweb.org/Amniota |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120204215124/http://tolweb.org/Amniota |arkivdato=2012-02-04 }}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Groene kikker achter Bekaert-draad-detail oog.jpg|eta|maldekstra|Detalo de rana kapo montranta okulon, naztruon, buŝon kaj timpanon.]]

=== Vidkapablo ===
La okuloj de plej ranoj estas situaj ĉe ĉiu flanko de la kapo ĉe la pinto kaj projekcias eksteren kiel duonsferaj elstaraĵoj. Ili havigas [[Duokula vidkapablo|duokulan vidkapablon]] al kampo de 100° antaŭe kaj al totala vidkampo de preskaŭ 360°.&lt;ref name=Howard&gt;{{cite book |title=Binocular Vision and Stereopsis |last=Howard |first=Ian, P. |author2=Rogers, Brian J. |year=1995 |publisher=Oxford University Press |isbn=0195084764 |page=651 |url={{Google books|I8vqITdETe0C|page=651|plainurl=yes}} }}&lt;/ref&gt; Ili povas estis la nura parto de por la cetero enakva rano kiu estas eksterakve. Ĉiu okulo havas fermeblajn suprajn kaj malsuprajn palpebrojn kaj [[niktito]]n kiu havigas plian protekton, speciale kiam la rano naĝas.&lt;ref name=Badger&gt;{{cite book |title=Frogs |last=Badger |first=David |author2=Netherton, John |year=1995 |publisher=Airlife Publishing Ltd |isbn=1-85310-740-9 |pages=31–35 }}&lt;/ref&gt; Membroj de la akva familio de [[Pipedoj]] havas la okulojn situaj ĉe la kapopinto, loko pli bone taŭga por detektado de predo en la supra akvo.&lt;ref name=Howard/&gt; La [[iriso]]j montras gamon de koloroj kaj la pupiloj gamon de formoj. La [[komuna bufo]] (''Bufo bufo'') havas orkolorajn irisojn kaj horizontalajn fendecajn pupilojn, la [[Agalychnis callidryas|ruĝokula arborano]] (''Agalychnis callidryas'') havas vertikalajn fendopupilojn, la [[Filobatoj|venenaj sagetranoj]] havas malhelajn irisojn, la [[fajrventraj bufoj]] (specioj de la genro ''Bombina'') havas triangulajn pupilojn kaj la [[Dyscophus antongilii|tomatoranoj]] (specioj de la genro ''Dyscophus'') havas cirklajn pupilojn. La irisoj de la [[suda bufo]] (''Anaxyrus terrestris'') havas bildomodelon kiu celas miksiĝi kun la ĉirkaŭa kamufla haŭto.&lt;ref name=Badger/&gt;

La aldistanca vidkapablo de rano estas pli bone ol ties deproksima vidkapablo. Alvokantaj ranoj tuj silentiĝos kima ili vidas entrudulon aŭ eĉ nur moviĝantan ombron, sed ju pli proksima estas objekto, malplej facile ĝi estas vidata.&lt;ref name=Badger/&gt; Kiam rano pafas sian langon por kapti insekton ĝi estas reagante al malgranda moviĝanta objekton kiun ĝi ne povas vidi bone kaj ĝi devas bone lokigi antaŭfare precize ĉar iliaj okuloj fermiĝas kiam la lango estas etendita.&lt;ref name=Exploratorium/&gt; Ĉu rano vidas kolore estas debatata sed oni montris ke ĝi respondas pozitive al la blua lumo, eble ĉar tiu koloro estas asocia kun akvejoj kiuj povas havigi rifuĝon kiam la rano sentas sin minacita.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Vision in frogs |last=Muntz |first=W. R. A. |author2=Scientific American Offprints |year=1964 |publisher=W. H. Freeman |asin=B0006RENBO |page=10 |url=http://www.worldcat.org/title/vision-in-frogs/oclc/15304238 }}&lt;/ref&gt;

=== Aŭdkapablo ===
[[Dosiero:Synchrotron microtomography of Atelopus franciscus head - pone.0022080.s003.ogv|eta|Surfaca bildo de la kapo de la rano ''[[Atelopus franciscus]]'', kun orelpartoj markitaj.]]
Ranoj povas aŭdi kaj en aero kaj sub akvo. Ili ne havas eksterajn orelojn; la orel-[[miringo|membranoj]] estas rekte eksponitaj aŭ povas esti kovrataj per tavolo de haŭto kaj estas videblaj kiel cirkla areo ĝuste malantaŭ la okulo. La grando kaj distanco el la orelmembranoj rilatas al la [[frekvenco]] kaj [[ondolongo]] je kiu la rano alvokas. En kelkaj specioj kiaj la [[taŭrorano]], la grando de la membrano indikas la sekson de la rano; maskloj havas membranojn kiuj estas pli grandaj ol ties okuloj dum ĉe inoj, la okuloj kaj membranoj estas multe samgrandaj.&lt;ref name=Neth38&gt;{{cite book |title=Frogs |last=Badger |first=David |author2=Netherton, John |year=1995 |publisher=Airlife Publishing |isbn=1-85310-740-9 |page=38 }}&lt;/ref&gt; [[Bruo]] kaŭzas ke la membrano vibras kaj la [[sono]] estas transigita al la meza kaj interna orelo. La meza orelo enhavas duoncirklajn kanalojn kiuj helpas kontroli [[ekvilibro]]n kaj orientadon. En la interna orelo, la aŭdoharaj ĉeloj estas aranĝitaj en du areoj de la [[koĥleo]], nome la bazaj [[papilo]]j kaj la amfibiaj papiloj. La unuaj detektas altajn frekvencojn kaj la lasta malaltajn frekvencojn.&lt;ref name=Cohen&gt;{{cite book |title=A Natural History of Amphibians |last1=Stebbins |first1=Robert C.|authorlink1= | last2=Cohen|first2= Nathan W. |year=1995 |publisher=Princeton University Press |isbn=0-691-03281-5 |pages=67–69 }}&lt;/ref&gt; Ĉar la koĥleo estas mallonga, ranoj uzas elektran [[meĥanismo]]n por etendi siajn kampojn de aŭdeblajn frekvencojn kaj helpi diskriminacii diferencajn sonojn.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Armstrong, Cecilia E. |author2=Roberts, William M. |year=1998 |title=Electrical properties of frog saccular hair cells: distortion by enzymatic dissociation |journal=Journal of Neuroscience |volume=18 |issue=8 |pages= 2962–2973 |url=http://www.jneurosci.org/content/18/8/2962.full |pmid=9526013 }}&lt;/ref&gt; Tiu aranĝo ebligas la detektadon de teritoriaj kaj reproduktaj alvokoj de la [[Samspecieco|samspecianoj]]. En kelkaj specioj kiuj loĝas en aridaj regionoj, la sono de [[ŝtormo]] aŭ forta [[pluvo]] povas eligi ilin el dormanta stato.&lt;ref name=Cohen/&gt; Rano povas esti alarmita pro neatendita bruo sed ĝi kutime faras nenian agon ĝis ĝi lokigis la fonton de la sono pervide.&lt;ref name=Neth38/&gt;

=== Alvoko ===
[[Dosiero:Dendropsophus microcephalus - calling male (Cope, 1886).jpg|eta|Masklo de ''[[Dendropsophus microcephalus]]'' montranta sian voĉosakon dum sia alvokado.]]
[[Dosiero:Atelopus franciscus male territorial call - pone.0022080.s002.oga|eta|Averta alvoko de masklo de ''[[Atelopus franciscus]]''.]]
La alvoko aŭ kvako de rano estas unika de ĝia specio. Ranoj kreas tiun sonon per pasado de aero tra la [[laringo]] en la gorĝon. En plej el la ranalvokoj, la sono estas amplifita de unu aŭ pliaj voĉosakoj, membranoj de haŭto sub la gorĝo aŭ ĉe la angulo de la buŝo, kiuj etendas dum la amplifado de la alvoko. Kelkaj ranalvokoj estas tiom laŭtaj ke ili povas esti aŭdataj ĝis el unu mejlon for.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dnr.state.oh.us/Home/species_a_to_z/SpeciesGuideIndex/bullfrog/tabid/6576/Default.aspx |title=Bullfrog |publisher=Ohio Department of Natural Resources |accessdate=2012-06-19 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-14 |arkivurl=https://www.webcitation.org/69hVKwdds?url=http://www.dnr.state.oh.us/Home/species_a_to_z/SpeciesGuideIndex/bullfrog/tabid/6576/Default.aspx |arkivdato=2012-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120818105255/http://www.dnr.state.oh.us/Home/species_a_to_z/SpeciesGuideIndex/bullfrog/tabid/6576/Default.aspx |archivedate=2012-08-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dnr.state.oh.us/Home/species_a_to_z/SpeciesGuideIndex/bullfrog/tabid/6576/Default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120818105255/http://www.dnr.state.oh.us/Home/species_a_to_z/SpeciesGuideIndex/bullfrog/tabid/6576/Default.aspx |arkivdato=2012-08-18 }}&lt;/ref&gt;

Ranoj de la genroj ''[[Heleioporus]]'' kaj ''[[Neobatrachus]]'' ne havas voĉosakojn sed povas tamen produkti laŭtan alvokon. Ties [[buŝo|buŝa kavaĵo]] estas pligrandigita kaj kupolforma, kaj funkcias kiel resonejo kiu amplifas la sonon. Specioj de ranoj kiuj ne havas voĉosakojn kaj kiuj ne havas laŭtan alvokon tendencas loĝi en areoj ĉe konstanta bruo, fluanta akvo. Ili bezonas uzi alternativajn rimedojn por komuniki. La [[Ascaphus truei|marborda vostorano]] (''Ascaphus truei'') loĝas en montorojoj de Nordameriko kaj ne havas voĉon.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.californiaherps.com/frogs/pages/a.truei.html|titolo=''Ascaphus truei'': Coastal Tailed Frog|alirdato=2012-06-19|aŭtoro=Nafis, Gary|jaro=2012|eldoninto=California Herps}}&lt;/ref&gt;

La ĉefa tialo por alvoko estas ebligi ke la masklaj ranoj allogu partneron. Maskloj povas alvoki individue aŭ povas esti ĥoro de sonoj kie nombraj maskloj koincidas en reproduktejoj. Inoj de multaj ranospecioj, kiaj la [[ordinara arborano]] (''Polypedates leucomystax''), respondas al la masklalvokoj, kio funkcias por plifortigi la reproduktan aktivecon en reprodukta kolonio.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Roy| first=Debjani| year=1997| title=Communication signals and sexual selection in amphibians| journal=Current Science| volume=72| pages= 923–927 | url=http://www.ias.ac.in/jarch/currsci/72/00000944.pdf |format=PDF }}&lt;/ref&gt; Raninoj preferas masklojn kiuj produktas sonojn de pli granda intenseco kaj pli malalta frekvenco, atributoj kiuj elstaras el ranaro. La tialo por tio ŝajne estas montri la propran forton, la masklo montras sian bonfarton por produkti pli bonkvalitajn idarojn.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Gerhardt, H. C. |year=1994 |title=The evolution of vocalization in frogs and toads |journal=Annual Review of Ecology and Systematics |volume=25 |pages=293–324 |doi=10.1146/annurev.es.25.110194.001453 }}&lt;/ref&gt;

Diferenca alvoko estas elsendata de masklo aŭ nericevema ino kiam ŝi estas rajdata de masklo. Tiu estas distinga ĉirpada sono kaj estas akompanata de vibrado de la korpo.&lt;ref name=Badger3&gt;{{cite book |title=Frogs |last=Badger |first=David |authorlink= |author2=Netherton, John |year=1995 |publisher=Airlife Publishing Ltd |isbn=1-85310-740-9 |pages=39–44 }}&lt;/ref&gt; Arboranoj kaj kelkaj ne-akvaj specioj havas pluvalvokon kiun ili faras surbaze de humideco antaŭ pluvo.&lt;ref name=Badger3/&gt; Multaj specioj havas ankaŭ teritorian alvokon kiu estas uzata por forigi aliajn masklojn. Ĉiuj el tiuj alvokoj estas elsendataj havante fermitan buŝon.&lt;ref name=Badger3/&gt; Danĝeralvoko, elsendata de kelkaj ranoj kiam ili estas en danĝero, estas produktita havante malfermitan buŝon rezulte en pli altatona alvoko. Ĝi estas tipe uzata kiam la rano estas kaptata de predanto kaj povas utili por forigi aŭ disorientigi la atakanton tiele ke ĝi liberigas la ranon.&lt;ref name=Badger3/&gt;

Multaj specioj de ranoj havas profundajn alvokojn. La kveko de la amerika [[Taŭra rano]] (''Rana catesbiana'') estas foje skribita anglalingve kiel &quot;jug o' rum&quot;.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Jug-o-Rum: Call of the Amorous Bullfrog|familia nomo=Hilton|persona nomo=Bill Jr.|jaro=1986|publikaĵo=The Piedmont Naturalist|volumo=1|eldoninto=Hilton Pond Center for Piedmont Natural History}}&lt;/ref&gt; La [[Pacifika arborano]] (''Pseudacris regilla'') produktas la [[Onomatopeo|onomatopean]] &quot;ribbit&quot; ofte aŭdata en filmoj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/essays/TreeFrogs.htm |title=The RRRRRRRRiveting Life of Tree Frogs |last=Nash |first=Pat |date=Februaro 2005 |accessdate=2012-08-04 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120309105032/http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/essays/TreeFrogs.htm |arkivdato=2012-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309105032/http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/essays/TreeFrogs.htm |archivedate=2012-03-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/essays/TreeFrogs.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120309105032/http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/essays/TreeFrogs.htm |arkivdato=2012-03-09 }}&lt;/ref&gt; Aliaj literumadoj de ranalvokoj estas &quot;brekekekex koax koax&quot;, nome alvoko de [[Ridorano]] (''[[Pelophylax ridibundus]]'') en ''La ranoj'', de antikva greka komedia dramo de [[Aristofano]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://records.viu.ca/~johnstoi/aristophanes/frogs.htm |title=The Frogs |author=Aristophanes |accessdate=2012-06-19 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120513143510/http://records.viu.ca/~johnstoi/aristophanes/frogs.htm |arkivdato=2012-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513143510/http://records.viu.ca/~johnstoi/aristophanes/frogs.htm |archivedate=2012-05-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://records.viu.ca/~johnstoi/aristophanes/frogs.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120513143510/http://records.viu.ca/~johnstoi/aristophanes/frogs.htm |arkivdato=2012-05-13 }}&lt;/ref&gt;

=== Torporo ===
[[Dosiero:American toad - Bufo americanus - 3.JPG|eta|maldekstre|250ra|La [[Amerika bufo]] estas unu el multaj specioj de Anuroj kiuj torporas.]]
Dum tre malfacilaj vivkondiĉoj, kelkaj ranoj eniras al stato de [[torporo]] kaj restas neaktivaj dum monatoj. En pli malvarmaj regionoj, multaj specioj de ranoj [[Vintra dormo|vintrodormas]] vintre. Tiuj kiuj loĝas surtere kiel la [[Amerika bufo]] (''Bufo americanus'') elfosas truon kaj faras vintrumejon en kiu kuŝas [[Dormiĝo|dormetanta]]. Alia, malpli efika elfosanto, trovas fendon aŭ enterigas sin en sekaj folioj. Akvaj specioj kiaj la [[Taŭra rano]] (''Rana catesbeiana'') normale sinkas en la fundo de flako kie ili kuŝas, duonenmetitaj en koto sed ankoraŭ kapablas aliri al la oksigeno dissolvita en akvo. Ties metabolo malrapidiĝas kaj ili vivas el siaj energirezervoj. Kelkaj ranoj povas eĉ survivi frostigitaj. Glacikristaloj formiĝas sub la haŭto kaj en la korpokavaĵo sed la esencaj organoj estas protektataj el frostado per alta koncentrado de glukozo. Ŝajne senviva, frostigitarano povas re-ekspiradi kaj la koro povas restarti kiam la kondiĉoj revarmiĝas.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=how-do-frogs-survive-wint|titolo=How do frogs survive winter? Why don't they freeze to death?|alirdato=2012-06-15|aŭtoro=Emmer, Rick|dato=1997-11-24|eldoninto=[[Scientific American]]}}&lt;/ref&gt;

Aliflanke, la [[stria truorano]] (''Cyclorana alboguttata'') regule torpore somerumas dum la varma, seka sezono en Aŭstralio, survivante en dormanta stato sen aliro al manĝo aŭ akvo dum naŭ aŭ dek monatoj de la jaro. Ĝi nestotruas subgrunde kaj buliĝas ene de protekta [[Pupo (zoologio)|kokono]] formata de sia eligita haŭtaĵo. Esploristoj de la [[Universitato de Kvinslando]] troviĝis ke dum tiu torpora somerumado, la [[metabolo]] de la rano estas ŝanĝita kaj la operacia efikeco de la [[mitokondrio]] pliiĝas. Tio signifas ke la limigita kvanto de energio disponebla por la komateca rano estas uzata en pli efika maniero. Tiu surviva meĥanismo estas utila nur por animaloj kiuj restas komplete nekonsciaj dum etenda tempoperiodo kaj kies energiaj postuloj estas malaltaj ĉar ili estas malvarmsangaj kaj ne bezonas generi varmon.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Kayes, Sara M. |author2=Cramp, Rebecca L. |author3=Franklin, Craig E. |year=2009 |title=Metabolic depression during aestivation in ''Cyclorana alboguttata'' |journal=Comparative Biochemistry and Physiology&amp;nbsp;– Part A: Molecular &amp; Integrative Physiology |volume=154 |issue=4 |pages=557–563 |doi=10.1016/j.cbpa.2009.09.001 }}&lt;/ref&gt; Alia esplorado montris ke, por havigi tiujn energiajn postulojn, muskoloj atrofias, sed la muskoloj de la antaŭaj kruroj prefere ne estas tuŝitaj de tio.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Hudson, N. J. |author2=Lehnert, S. A. |author3=Ingham, A. B. |author4=Symonds, B. |author5=Franklin, C. E. |author6=Harper, G. S. |year=2005 |title=Lessons from an estivating frog: sparing muscle protein despite starvation and disuse |journal= AJP: Regulatory, Integrative and Comparative Physiology |volume=290 |issue=3 |pages = R836–R843 | doi = 10.1152/ajpregu.00380.2005 | pmid = 16239372 }}&lt;/ref&gt; Oni trovis ranojn kiuj havas suprajn kritikajn temperaturojn de ĉirkaŭ 41 gradojn Celsius.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Environmental Physiology of Animals|url=https://archive.org/details/environmentalphy00will|familia nomo=Wilmer|persona nomo=Pat|jaro=2009|eldoninto=Wiley|ISBN=9781405107242|paĝoj=[https://archive.org/details/environmentalphy00will/page/190 188]}}&lt;/ref&gt;

== Movmanieroj ==
== Vivohistorio ==
[[Dosiero:Greenfrog life stages.svg|eta|dekstre|Vivociklo de ''Rana clamitans'' aŭ ''Lithobates clamitans''.]]
La plimulto de anuroj serĉas akvon por tie demeti sian [[frajo]]n kaj la larvoj vivas enakve ĝis sia metamorfozo. La subfamilio [[Brachycephaloidea]] demetas sur tero ovojn, ene de kiuj la larvoj evoluas rekte en ranetojn, kaj almenaŭ unu specio (''[[Limnonectes larvaepartus]]'') estas vivnaska.

== Defendado ==
== Distribuado kaj konservostatuso ==
== Homa uzado ==
== En homa kulturo ==
== En Esperanto aperis ==
* [[Frank van Hertrooij]], ''[https://scivolemo.wordpress.com/2021/01/31/verdaj-akrobatoj/ Verdaj Akrobatoj]'' ĉe la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], 31-a de januaro 2021

== Vidu ankaŭ ==
* [[Arborano]]
* [[Goljata rano]]
* [[Listo de ranaj specioj]]
* [[Pojkilotermaj bestoj]]

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Frogspawn closeup.jpg
Dosiero:Tadpoles 10 days.jpg
Dosiero:Frog-Zhe.jpg
Dosiero:Green-leopard-frog-in-swamp.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

{{Projektoj|ReVo=anur}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q5505312}}

== Eksteraj ligiloj ==
* http://www-itg.lbl.gov/ITG.hm.pg.docs/Whole.Frog/Whole.Frog.html
* http://raysweb.net/specialplaces/pages/frogsdecline.html Malapero de ranoj
* http://www.thelilypad.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220214005227/http://www.thelilypad.org/ |date=2022-02-14 }}

{{Portalo|Zoologio}}
* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Frog|revizio=768704692}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Anuroj| ]]</text>
      <sha1>26hdf1r5evzk44wa6vv11ajqbek3szd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503190</id>
      <parentid>9503189</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63317" sha1="8223lk6a2qepehk1c1smxnjtgxvij4i" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Anuroj
|koloro={{Taksonomio/koloro|besto}}
|regno2 = bestoj
|dosiero = Anura_Diversity.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero =
|regno = [[Bestoj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Amfibioj]] ''Amphibia''
|subklaso = [[Lisamfibioj]] ''Lissamphibia''
|superordo = [[Salientulo]]j ''Salientia''
|ordo = '''Anuroj''' ''Anura''
|familio = 
|taksono = 
|taksono aŭtoritato = Duméril, [[1806]]
|specioj de subdivizio = Specioj
|subdivizio2 = 
|mapo de vivoteritorioj = Distribution.anura.1.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
[[Dosiero:Anoures.jpg|eta|300ra|Anoures]]
[[Dosiero:Frog on bough.jpg|eta|rano sur branĉo]]
[[Dosiero:Dendrobates azureus (Dendrobates tinctorius) Edit.jpg|eta|dekstra|250ra|Bluhaŭta specimeno de ''[[Dendrobates azureus]]''.]]
[[Dosiero:Hyla_intermedia_mdmphotographer.jpg|eta|dekstre|[[Itala arborano]].]]
[[Dosiero:Hyla_arborea_(Marek_Szczepanek).jpg|eta|dekstre|[[Eŭropa arborano]].]]
'''Anuroj'''&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#anuroj anuroj en vortaro.net]&lt;/ref&gt; (science: ''Anura'' el [[antikva greka]] an-, sen + oura, vosto, aŭ ''senvostaj amfibioj'') aŭ '''senvostuloj'''&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#senvostuloj senvostuloj en vortaro.net]&lt;/ref&gt; estas la [[ordo (biologio)|biologia ordo]] de [[Karnovoruloj|karnovoraj]] mallongkorpaj senvostaj bestoj en la [[klaso (biologio)|klaso]] [[amfibioj]] kiu inkluzivas '''[[rano]]jn''' kaj '''[[bufo]]jn'''. Tamen, ne estas klara scienca distingo inter ranoj kaj bufoj. Unu familio de anuroj la [[diskolanguloj]], havas ecojn de ambaŭ ranoj kaj bufoj.

La plej antikva fosilia &quot;pra-rano&quot; nome ''Triadobatrachus'' aperis en la komenco de [[Triaso]] de [[Madagaskaro]], sed datado per [[molekula horloĝo]] sugestas ke ties originoj povas etendi plue reen al [[Permio]], antaŭ 265 milionoj da jaroj. Ranoj estas amplekse distribuataj, game el [[tropiko]]j al [[ĉearkto|ĉearktaj]] regionoj, sed la plej granda koncentro de specidiverseco estas en tropikaj [[pluvarbaro]]j. Estas proksimume {{Unuo|4800}} registritaj specioj, ĉirkaŭkalkule 85% el vivantaj amfibiaj specioj. Ili estas ankaŭ unu el la kvin plej diversaj ordoj de [[vertebruloj]].

La korpokonsisto de plenkreska rano estas ĝenerale karakterizata de fortika korpo, elstaregaj [[okulo]]j, fenda [[lango]], membroj falditaj suben, kaj foresto de [[vosto]] ĉe plenkreskuloj. Krom vivi en nesala akvo kaj sur seka tero, la plenkreskuloj de kelkaj specioj estas adaptitaj al loĝado subtera aŭ en arboj. La haŭto de ranoj estas [[glando|glandenhava]], kun sekrecioj gamaj el malbongustegaj al venenaj. Verukenhavaj specioj de ranoj tendencas esti nomataj [[bufo]]j sed la distingo inter ranoj kaj bufoj estas bazita sur neformalaj nomigaj konvencioj koncentrataj al la verukoj pli ol al [[Taksonomio (biologio)|taksonomio]] aŭ al evolua historio; kelkaj bufoj estas pli proksime rilataj al ranoj ol aliaj bufoj. La haŭto de ranoj varias en koloro el bone-[[Kamuflado|kamuflitaj]] makulecaj bruna, griza kaj verda al tre koloraj modeloj de bril-ruĝa aŭ -flava kaj nigra por averti pri veneneco kaj [[Aposematismo|predantoforigo]].

Ranoj tipe demetas siajn [[ovo]]jn en akvo. El la ovoj eliras [[larvo]]j nomataj [[ranido]]j kiuj havas vostojn kaj internajn [[branko]]jn. Ili havas tre specializitajn asprajn buŝopartojn taŭgajn por [[herbovoruloj|herbovoraj]], [[ĉiomanĝanto|ĉiomanĝantaj]] aŭ [[planktono|planktonvorulaj]] dietoj. La [[biologia vivociklo|vivociklo]] estas kompletita kiam ili [[Metamorfozo|metamorfozas]] al plenkreskuloj. Kelkaj specioj demetas ovojn surteren aŭ rekte eksteriras al stadio de ranido. Plenkreskaj ranoj ĝenerale havas karnovoran dieton konsistantan el malgrandaj senvertebruloj, sed ekzistas ankaŭ ĉiomanĝantaj specioj kaj kelkaj manĝas fruktojn. Ranoj estas tre efikaj je konverto de tio kion ili manĝas al korpomaso. Ili krome estas tre grava manĝofonto por [[Predado|predantoj]] kaj parto de la dinamiko de [[manĝoreto]] de multaj el la [[ekosistemo]]j de la mondo. La haŭto estas [[Duontralasa membrano|duontralasebla]], kio faras ilin vundeblaj pro senakviĝo, kaj tiele ili ĉu vivas en humidaj lokoj aŭ havas specialajn adaptaĵojn por elteni sekajn habitatojn. Ranoj produktas ampleksan gamon de [[Animala komunikado|voĉoj]], ĉefe dum la [[reprodukta sezono]], kaj montras multajn diferencajn tipojn de kompleksaj [[Etologio|kutimoj]] por allogi partnerojn, por forigi predantojn kaj ĝenerale por survivi.

Ranoj estas valoraj kiel manĝo de homoj kaj ankaŭ havas multajn kulturajn rolojn en [[literaturo]], [[simbolismo]] kaj [[religio]]. Ranaj populacioj malpliiĝis grave el la [[1950-aj jaroj]]. Pli ol unu triono da specioj estas konsiderataj [[Minacata specio|minacataj]] de [[formortinta|formorto]] kaj ĉirkaŭ cent dudek ŝajne iĝis formortintaj ekde la [[1980-aj jaroj]].&lt;ref&gt;Stuart, S. N.; Chanson, J. S.; Cox, N. A.; Young, B. E.; Rodrigues, A. S. L.; Fischman, D. L.; Waller, R. W. (2004). &quot;Status and trends of amphibian declines and extinctions worldwide&quot;. Science 306 (5702): 1783–1786. doi:10.1126/science.1103538. PMID 15486254.&lt;/ref&gt; La nombro de disformaĵoj inter ranoj estas malpliiĝanta kaj ĵuse konata [[fungo|funga]] malsano, nome [[Ĥitridjomikozo]], disvastiĝis tra la tuta mondo. [[Konserva biologio|Konservobiologoj]] laboras por kompreni la kaŭzojn de tiuj problemoj kaj por solvi ilin.

== Taksonomio ==
Ĉirkaŭ 88% el la specioj de [[amfibioj]] estas [[Biologia klasigo|klasitaj]] en la [[Ordo (biologio)|ordo]] ''Anura''.&lt;ref name=&quot;Pou92&quot;&gt;{{cite book |title=Herpetology: Third Edition |last=Pough |first=F. H. |author2=Andrews, R. M.|author3= Cadle, J. E.|author4= Crump, M. L.|author5= Savitsky, A. H.|author6= Wells, K. D. |year=2003 |publisher=Benjamin Cummings |isbn=0-13-100849-8 |page= }}&lt;/ref&gt; Tio inkludas ĉirkaŭ 4,810 speciojn en 33 [[Familio (biologio)|familioj]], el kiuj la [[Leptodaktiledoj]] (1,100 specioj), [[Hiledoj]] (800 specioj) kaj [[Ranedoj]] (750 specioj) estas la plej riĉaj en specioj.&lt;ref name=&quot;Pou92&quot;/&gt;

[[Dosiero:Bombina bombina 1 (Marek Szczepanek) tight crop.jpg|eta|maldekstra|alt=Dark-colored toad facing left|Eŭropa fajrzona bufo (''Bombina&amp;nbsp;bombina'').]]

La uzado de [[komuna nomo|komunaj nomoj]] &quot;rano&quot; kaj &quot;[[bufo]]&quot; ne havas taksonomian justigon. El klasiga vidpunkto, ĉiuj membroj de la ordo ''Anura'' estas ranoj, sed nur membroj de la familio [[Bufonedoj]] estas konsiderataj &quot;veraj bufoj&quot;. La uzado de la termino &quot;rano&quot; en komunaj nomoj kutime referencas al specioj kiuj estas akvaj aŭ duon-akvaj kaj havas mildajn, malsekajn haŭtojn; la termino &quot;bufo&quot; ĝenerale referencas al specioj kiuj estas surteraj kun sekaj, verukhavaj haŭtoj.&lt;ref&gt;Cannatella, David C. (1997). &quot;Salientia&quot;. Tree of Life Web Project. [http://tolweb.org/Salientia/] Alirita la 9an de Junio 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Frogs |last=Badger |first=D. |author2=Netherton, J. |year=1995 |publisher=Airlife Publishing |isbn=1-85310-740-9 |page=19 }}&lt;/ref&gt; Estas nombraj esceptoj al tiu ordigo. La Eŭropa fajrzona bufo (''Bombina bombina'') havas iom verukhavan haŭton kaj preferas akvecan habitaton&lt;ref name=Bb&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Bombina&amp;where-species=bombina|titolo=''Bombina bombina''|alirdato=2012-06-15|aŭtoro=Kuzmin, Sergius L.|dato=1999-09-29|verko=AmphibiaWeb|eldoninto=University of California, Berkeley}}&lt;/ref&gt; dum la [[Panama ora rano]] (''Atelopus zeteki'') estas en la bufa familio Bufonedoj kaj havas mildan haŭton.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iucnredlist.org/details/54563/0 |title=''Atelopus zeteki'' |author1=Lips, K |author2=Solís, F. |author3=Ibáñez, R. |author4=Jaramillo, C. |author5=Fuenmayor,Q. |year=2010 |work=IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.1 |accessdate=2012-08-02}}&lt;/ref&gt;

La grupo de ''Anura'' inkludas ĉiujn modernajn ranojn kaj ajnajn [[fosilio|fosiliajn]] speciojn kiuj kongruas ene de la anura difino. La karakteroj de anuraj plenkreskuloj inkludas: 9 aŭ malmultajn antaŭsakrajn [[vertebro]]jn, la esto de urostilaj formitaj aŭ fuziitaj vertebroj, sen vosto, longa kaj antaŭendekliva ilio, pli mallongaj antaŭaj membroj ol malantaŭaj, [[Radiuso (osto)|radiuso]] kaj [[ulno]] fuziitaj, [[tibio]] kaj [[fibulo]] fuziitaj, longecaj [[Astragalo (osto)|taloj]], foresto de antaŭfronta osto, esto de [[hioido|hioida plato]], [[Makzelo|malsupra makzelo]] sendenta (kun la escepto de ''Gastrotheca guentheri'') konsistanta el tri paroj de ostoj (angulospleniaj, dentaj, kaj mentomekeliaj, el kiuj tiu lasta paro forestas ĉe la klado ''Pipoidea''),&lt;ref&gt;Duellman, William E. {{Google books|CzxVvKmrtIgC|Biology of Amphibians|page=319}}&lt;/ref&gt; nesubtenita lango, [[limfo|limfaj]] spacoj subhaŭtaj, kaj muskolo, nome ''protractor lentis'', ligita al la [[Kristalino|lenso de la okulo]].&lt;ref name=ToLAnura&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.tolweb.org/Anura/16963|titolo=Anura|alirdato=2012-08-08|aŭtoro=Cannatella, David|dato=2008-01-11|eldoninto=Tree of Life web project|arkivurl=https://web.archive.org/web/20121019173550/http://tolweb.org/Anura/16963|arkivdato=2012-10-19}}&lt;/ref&gt; La anuraj larvoj aŭ ranidoj havas unusolan centran spiran [[spirtruo]]n kaj buŝopartojn konsistantaj el [[keratino|keratinecaj]] bekoj kaj dentaĵoj.&lt;ref name=ToLAnura/&gt;

[[Dosiero:Atelopus zeteki1.jpg|eta|alt=Panamanian golden frog|[[Panama ora rano]] (''Atelopus&amp;nbsp;zeteki'').]]
Ranoj kaj bufoj estas ĝenerale klasitaj en tri subordojn: [[Malnovbatrakoj]], kiuj inkludas kvar familiojn de praranoj; [[Mezbatrakoj]], kiuj inkludas kvin familiojn de pli evoluciitaj intermezaj ranoj; kaj [[Novbatrakoj]], laŭ multe la plej granda grupo, kiu enhavas la ceterajn 24 familiojn de modernaj ranoj, inkludante plej oftajn speciojn tra la tuta mondo. La subordo de Novbatrakoj estas siavice dividita en du superfamilioj nome ''[[Hyloidea]]'' kaj ''[[Ranoidea]]''.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ford| first=L.S.|author2=Cannatella, D. C.| year=1993| title=The major clades of frogs| journal=Herpetological Monographs| volume=7| pages=94–117| doi=10.2307/1466954| jstor=1466954}}&lt;/ref&gt; Tiu klasigo estas bazita sur trajtoj de [[Morfologio (biologio)|morfologio]] kiaj la nombro de vertebroj, la strukturo de la brusta [[skapolo]], kaj la morfologio de ranidoj. Kvankam tiu klasigo estas tre malferme akceptita, la rilataro inter familioj de ranoj estas ankoraŭ studota.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Faivovich| first=J.|author2=Haddad, C. F. B.|author3= Garcia, P. C. A.|author4= Frost, D. R.|author5= Campbell, J. A.|author6= Wheeler, W. C. |title=Systematic review of the frog family Hylidae, with special reference to Hylinae: Phylogenetic analysis and revision| journal=Bulletin of the American Museum of Natural History| volume=294| pages=1–240| doi=| year=2005}}DOI 10.1206/0003-0090(2005)294[0001:SROTFF]2.0.CO;2&lt;/ref&gt;

Kelkaj specioj de anuroj pretas [[hibrido (biologio)|hibridiĝi]]. Por ekzemplo, la [[manĝebla rano]] (''Pelophylax esculentus'') estas hibrido inter ''[[Pelophylax lessonae]]'' kaj la [[ridorano]] (''P. ridibundus'').&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://amphibiaweb.org/cgi-bin/amphib_query?where-genus=Pelophylax&amp;where-species=esculentus|titolo=''Pelophylax esculentus''|alirdato=2012-10-12|aŭtoro=Kuzmin, S. L.|dato=1999-11-10}}&lt;/ref&gt; La fajrventraj bufoj ''Bombina bombina'' kaj la ''B. variegata'' estas similaj laŭ inklino al hibridiĝo. Tiuj estas malpli fekundaj ol ties gepatroj, kio kondukas al [[hibrida zono]] kie la hibridoj estas hegemoniaj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://edoc.ub.uni-muenchen.de/1521/1/Koehler_Sonja.pdf|titolo=Mechanisms for partial reproductive isolation in a ''Bombina'' hybrid zone in Romania|alirdato=2012-06-05|aŭtoro=Köhler, S.|jaro=2003|verko=Dissertation for thesis}}&lt;/ref&gt;

== Biologia klasado ==
[[Dosiero:Korreldragende-gifkikker-3.jpg|eta|250ra|La brilaj koloroj de tiu venena grajnorano (''Oophaga granulifera'') avertas al predantoj pri sia veneneco.]]
[[Dosiero:Bufo_periglenes1.jpg|eta|La [[Ora bufo]] estas konsiderata kiel formortinta.]]
[[Dosiero: Latonia_seyfriedi_001.jpg|eta|Fosilia disko-langa rano el la mioceno ĉe Öhningen.]]
Estas proksimume {{Unuo|5000}} specioj nune konataj de anuroj. La vivantaj anuroj estas ofte dividitaj al tri subordoj.
{{Div col|cols = 2}}
* Subordo [[Malnovbatrakoj]] aŭ ''[[Archaeobatrachia]]'' - 4 familioj, 6 genroj, 28 specioj
** [[Askafedoj]]
** [[Bombinatoredoj]]
** [[Diskoglosedoj]]
** [[Leiopelmatedoj]]
* Subordo [[Mezbatrakoj]] aŭ ''[[Mesobatrachia]]'' - 6 familioj, 20 genroj, 168 specioj;
** [[Megofriedoj]]
** [[Pelobatedoj]]
** [[Peloditedoj]]
** [[Pipedoj]]
** [[Rinofrinedoj]]
** [[Skafiopodedoj]]
* Subordo [[Novbatrakoj]] aŭ ''[[Neobatrachia]]'' - 19 familioj, 310 genroj, 4688 specioj
** [[Artroleptedoj]]
** [[Braĥicefaledoj]]
** [[Bufonedoj]] (''Bufonidae''), inter ili la genro [[bufo]]j
** [[Centrolenedoj]]
** [[Dendrobatedoj]], inter ili ekzemple la specio ''[[Dendrobates azureus]]''
** [[Heleofrinedoj]]
** [[Hemisotedoj]]
** [[Hiledoj]] (''Hylidae'', i.a. la genro ''[[Pseudis]]'')
** [[Hiperoliedoj]]
** [[Leptodaktiledoj]]
** [[Manteledoj]]
** [[Mikrohiledoj]]
** [[Mjobatraĥedoj]]
** [[Ranedoj]] (''Ranidae''), inter ili la genro [[rano]]j
** [[Rakoforedoj]]
** [[Rinodermatedoj]]
** [[Soglosedoj]]
* Krome ''[[Brachycephaloidea]]''
** ''[[Craugastoridae]]''
*** inter kiuj ''[[Pristimantis gretathunbergae]]''
** [[Telmatobiedoj]]
*** [[Titikaka rano]], ''Telmatobius culeus''
{{Div col end}}

== Morfologio kaj fiziologio ==
[[Dosiero:Rana skeleton.png|eta|altdekstre|alt=Skeleton of frog|Skeleto de ''[[Manĝebla rano|Pelophylax esculentus]]'' kiu montras ostojn de la kapo, vertebraron, ripojn, brustan kaj pelvan zonojn, kaj krurojn.]]
Ranoj ne havas voston, escepte kiam larvoj, kaj plej havas longajn malantaŭajn krurojn, longajn maleolajn ostojn, membranhavajn fingrojn, senungajn, grandajn okulojn, kaj mildan aŭ verukhavan haŭtaĵon. Ili havas mallongajn vertebrarojn, kun ne pli ol 10 liberaj vertebroj kaj fuziitaj vostostoj.&lt;ref name=Flam&gt;{{Cite web|author=Flam, F.|year=1995|title=Finding earliest true frog will help paleontologists understand how frog evolved its jumping ability|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-17454183.html|publisher=Knight Ridder/Tribune News Service via HighBeam Research|accessdate=2012-06-10|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-08|arkivurl=https://www.webcitation.org/69zKkg1cE?url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-17454183.html|arkivdato=2012-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513111921/http://www.highbeam.com/doc/1G1-17454183.html|archivedate=2013-05-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-17454183.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130513111921/http://www.highbeam.com/doc/1G1-17454183.html |arkivdato=2013-05-13 }}&lt;/ref&gt; Kiel ĉe aliaj amfibioj, [[oksigeno]] povas pasi tra ties tre trapaseblaj haŭtoj. Tiu unika trajto permesas ilin resti en lokoj sen aliro al la aero, spirante tra siaj haŭtoj.&lt;ref name=Observer&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Observer's Book of British Wild Animals|url=https://archive.org/details/observersbookofw0000burt|familia nomo=Burton|persona nomo=Maurice|jaro=1972|eldoninto=Frederick Warne &amp; Co|ISBN=0-7232-1503-0|paĝoj=[https://archive.org/details/observersbookofw0000burt/page/204 204]–209}}&lt;/ref&gt; La ripoj estas malbone disvolvigitaj, kaj tiele la pulmoj estas plenigitaj per la buŝa pumpado kaj rano senigita el siaj pulmoj povas elteni siajn korpofunkciojn sen ili.&lt;ref name=Observer/&gt; Por ke la haŭto utilas kiel spira organo, ĝi devas resti humida. Tio faras ke ranoj tuŝeblas de variaj substancoj kiujn ili povas traafi en la medio, kelkaj el kiuj povas esti venenaj kaj povas dissolviĝi en akvofilmo kaj povas pasi al ties sangofluon. Tio povas esti unu el la kaŭzoj de la tutmonda [[Amasmortado de amfibioj|malpliiĝo en ranopopulacioj]].&lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.1890/03-5342 | last1 = Relyea | first1 = R. A. | year = 2004 | title = The impact of insecticides and herbicides on the biodiversity and productivity of aquatic communities | journal = Ecological Applications | volume = 15 | issue = 2| pages = 618–627 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.1890/04-1291 | last1 = Relyea | first1 = R.A. | year = 2005 | title = The lethal impact of Roundup on aquatic and terrestrial amphibians | url = | journal = Ecological Applications | volume = 15 | issue = 4| pages = 1118–1124 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.1073/pnas.082121499 | last1 = Hayes | first1 = T. B. | last2 = Collins | first2 = A. | last3 = Lee | first3 = M. | last4 = Mendoza | first4 = M. | last5 = Noriega | first5 = N. | last6 = Stuart | first6 = A. A. | last7 = Vonk | first7 = A. | year = 2002 | title = Hermaphroditic, demasculinized frogs after exposure to the herbicide atrazine at low ecologically relevant doses | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 99 | issue = 8| pages = 5476–5480 | pmid = 11960004 | pmc = 122794 | bibcode = 2002PNAS...99.5476H }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Aquatic eutrophication promotes pathogenic infection in amphibians |doi=10.1073/pnas.0707763104 |year=2007 |volume=104 |issue=40 |pages=15781–15786 |author1=Johnson, P. T. J. |author2=Chase, J. M. |author3=Dosch, K. L. |author4=Hartson, R. B. |author5=Gross, J. A. |author6=Larson, D. J. |author7=Sutherland, D. R. |author8=Carpenter, S. R. |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |pmid=17893332 |pmc=2000446|bibcode=2007PNAS..10415781J }}&lt;/ref&gt;

Ranoj gamas laŭgrande el la ĵus malkovrita 7.7&amp;nbsp;mm ''[[Paedophryne amauensis]]'' de [[Papuo-Nov-Gvineo]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tiny frog claimed as world's smallest vertebrate |url=https://www.theguardian.com/environment/2012/jan/12/world-smallest-frog |newspaper=The Guardian |date=2012-01-12 |accessdate=2012-09-28}}&lt;/ref&gt; al la 300&amp;nbsp;mm [[goliata rano]] (''Conraua goliath'') de [[Kameruno]]. La haŭto pendas malfikse sur la korpo pro la manko de malfiksa konektohisto. Ranoj havas tri okul-''harajn'' membranojn: unu estas travidebla por protekti la okulojn subakve, kaj du varias el travideblaj al netravideblaj. Ili havas timpanon en ĉiu flanko de ties kapoj kiu utilas al aŭdado kaj, en kelkaj specioj, estas kovrataj de haŭtaĵo. Veraj bufoj tute ne havas dentojn, sed plej ranoj havas ilin, specife pedicelajn dentojn en kiuj la krono estas separata el la radiko per fibra histo. Tiuj estas ĉe la bordo de supra makzelo kaj ankaŭ estas [[vomero|vomeraj dentoj]] sur la palato de ties buŝoj. Ne estas dentoj en la malsupra makzelo kaj ranoj kutime englutas sian manĝon kiel tuto. La dentoj estas ĉefe uzataj por kapti la predon kaj teni ĝin surloke ĝis engluto, procezo helpata de la retirigo de la okuloj en la kapo.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Levine |first1=R. P. |last2=Monroy |first2=J. A. |last3=Brainerd|first3=E. L. |title=Contribution of eye retraction to swallowing performance in the northern leopard frog, ''Rana pipiens'' |doi=10.1242/jeb.00885|pmid=15010487 |date=2004-03-15|pages=1361–1368 |issue=Pt 8|volume=207 |journal=Journal of Experimental Biology }}&lt;/ref&gt; La afrika taŭrorano (''[[Pyxicephalus]]''), kiu predas relative grandajn animalojn kiaj musoj kaj aliaj ranoj, havas konusformajn ostoprojekciojn nomitajn odontoidaj procezoj ĉe la antaŭo de la malsupra makzelo kio funkcias kiel dentoj.&lt;ref name=&quot;Pou92&quot;/&gt;

[[Dosiero:Frog limbs.jpg|eta|maldekstra|Skeleto de [[taŭra rano]], montranta longajn krurostojn kaj kromajn artikojn. Ruĝaj markiloj indikas ostojn kiuj estis longecaj en ranoj kaj artikoj kiuj iĝis moveblaj. Bluaj indikas artikojn kaj ostojn kiuj ne estis modifitaj aŭ estas nur iome longecaj.]]

=== Piedoj kaj kruroj ===
La strukturo de la piedoj kaj kruroj ege varias inter ranospecioj, dependante parte ĉu ili loĝas ĉefe surgrunde, en akvo, en arboj aŭ en nestotruoj. Ranoj devas kapabli moviĝi rapide tra sia medio por kapti predojn kaj fuĝi el predantoj, kaj nombraj adaptoj helpas ilin fari tion. Plej ranoj estas bonaj saltantoj aŭ posteuloj de prauloj kiuj estis tio, kaj multo de [[muskolo|muskol]]-[[skeleto|skeleta]] [[morfologio (biologio)|morfologio]] modifiĝis tiucele. La tibio, fibulo, kaj [[tarso]]j fuziiĝis en unusola, forta [[osto]], ĉar havas la radiuson kaj la ulnon en la antaŭaj kruroj (kiuj povas absorbi la frapon de surteriĝo). La [[metatarso]]j plilongiĝis por aldoni al la kruro longon kaj permesi al la rano peliĝi kontraŭ la grundo dum pli longa tempoperiodo en la eksalto. La [[ilio]] plilongiĝis kaj formis moveblan artikon kun la [[Sakro (anatomio)|sakro]] kiu, ĉe specialistaj saltantoj kiaj ranedoj kaj hiledoj, funkcias kiel aldona krurartiko por havi plian povon en la saltoj. La vostovertebroj fuziiĝis en urostilo kiu estas retirita ene de la pelvo. Tio permesas ke la forto estu transpasata el la kruroj al la korpo dum salto.&lt;ref name=Flam/&gt;
[[Dosiero:Rana temporaria 04 by-dpc.jpg|eta|alt=Webbed foot|Membranhava malantaŭa piedo de komuna rano &lt;br /&gt; (''Rana temporaria'')]]
[[Dosiero:Litoria tyleri.jpg|eta|Tilera arborano (''Litoria tyleri'') havas grandajn fingrokusenetojn kaj membranhavajn piedojn.]]

La muskola sistemo simile modifiĝis. La malantaŭaj kruroj de praranoj supozeble enhavis parojn de muskoloj kiuj estus agintaj male (unu muskolo por faldi la genuon, alia muskolo por etendigi ĝin), kiel estas vidata en plej el aliaj krurhavaj animaloj. Tamen, ĉe modernaj ranoj, preskaŭ ĉiuj muskoloj estis modifitaj por kontribui al la agado salti, kun nur kelkaj malgrandaj muskoloj restantaj por revenigi la kruron reen al la starta loko kaj elteni la sintenon. Ankaŭ la muskoloj estis ege pligrandigitaj, kaj la ĉefaj krurojmuskoloj respondecas pro ĉirkaŭ 17% el la totala amaso de la rano.&lt;ref name=Frogjump&gt;Minott, Kevin (2010-05-15). &quot;How frogs jump&quot;. [[National Geographic]]. [www.komverse.com/2010/05/15/how-frogs-jump-nationalgeographic/] Alirita la 17an de Marto 2017.&lt;/ref&gt;

Multaj ranoj havas membranhavajn piedojn kaj la grado de membraneco estas rekte proporcia al la kvanto de tempo kiun la specio pasas en akvo.&lt;ref name=Exploratorium&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.exploratorium.edu/frogs/mainstory/|titolo=The amazing adaptable frog|alirdato=2012-06-04|aŭtoro=Tesler, P.|jaro=1999|eldoninto=Exploratorium:: The museum of science, art and human perception|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120420180738/http://www.exploratorium.edu/frogs/mainstory/|arkivdato=2012-04-20}}&lt;/ref&gt; La komplete akvoloĝanta [[Afrika nana rano]] (specioj de genro ''Hymenochirus'') havas tute membranhavajn fingrojn, dum tiuj de la [[Litoria caerulea|arborano de White]] (''Litoria caerulea''), nome arboloĝanta specio, estas nur kvarone aŭ duone membranhavaj.&lt;ref&gt;{{cite web | author=Vincent, L. | year=2001 | publisher=[[James Cook University]] | title=''Litoria caerulea'' | url=http://www.jcu.edu.au/school/tbiol/zoology/herp/Litoriacaerulea.PDF | archiveurl=https://web.archive.org/web/20040422212337/http://www.jcu.edu.au/school/tbiol/zoology/herp/Litoriacaerulea.PDF | archivedate=2004-04-22 | accessdate=2012-08-03 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2017-03-09 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20040422212337/http://www.jcu.edu.au/school/tbiol/zoology/herp/Litoriacaerulea.PDF | arkivdato=2004-04-22 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050724153827/http://www.jcu.edu.au/school/tbiol/zoology/herp/Litoriacaerulea.PDF |date=2005-07-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.jcu.edu.au/school/tbiol/zoology/herp/Litoriacaerulea.PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040422212337/http://www.jcu.edu.au/school/tbiol/zoology/herp/Litoriacaerulea.PDF |arkivdato=2004-04-22 }}&lt;/ref&gt;

La [[arborano]]j havas kusenetojn en la finoj de siaj fingrojn por helpi alkroĉado al vertikalaj surfacoj. Tiuj ne estas suĉokusenetoj, anstataŭe la surfaco konsistas el kolonaj ĉeloj kun ebenaj pintoj kun malgrandaj malplenaĵoj inter ili lubrikitaj de mukaj glandoj. Kiam la ranoj aplikas premon, la ĉeloj algluiĝas al la malregulaĵoj de la surfaco kaj la alkroĉo estas tenita pere de [[Kapilareco|surfaca tensio]]. Tio permesas la ranon grimpi sur mildaj surfacoj, sed la sistemo ne funkcias efike kiam la kusenetoj estas tro malsekaj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Emerson| first=S. B.|author2=Diehl, D.| year=1980| title=Toe pad morphology and mechanisms of sticking in frogs| journal=Biological Journal of the Linnean Society| volume=13| issue=3| pages=199–216| doi=10.1111/j.1095-8312.1980.tb00082.x}}&lt;/ref&gt;

En multaj arboranoj, malgranda &quot;intermetita strukturo&quot; en ĉiu fingro pliigas la surfacan areon tuŝantan la subtavolon. Krome, ĉar saltado tra arboj povas esti danĝera, multaj arboranoj havas taliajn artikojn kiuj permesas kaj saltadon kaj piediradon. Kelkaj ranoj kiuj loĝas alte en arboj eĉ posedas prilaboratan gradon de membraneco inter siaj fingroj. Tio permesas ke la ranoj &quot;paraŝutas&quot; aŭ faras kontrolatan glitadon el unu loko en la [[kanopeo]] al alia.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Harvey|first=M. B.|author2= Pemberton, A. J.|author3=Smith, E. N. | year=2002| title=New and poorly known parachuting frogs (Rhacophoridae : ''Rhacophorus'') from Sumatra and Java| journal=Herpetological Monographs| volume=16| pages=46–92|}} doi=10.1655/0733-1347(2002)016[0046:NAPKPF]2.0.CO;2&lt;/ref&gt;

Grundoloĝantaj ranoj ĝenerale ne havas la adaptaĵojn de akvoloĝantaj kaj arboremaj ranoj. Plej havas pli malgrandajn fingrokusenojn, se estas io tia, kaj malmultan membranecon. Kelkaj nestotruaj ranoj kiaj la [[Kouĉa skafiopo]] (''Scaphiopus couchii'') havas klapecan fingretendaĵon ĉe malantaŭaj piedoj, nome tuberaĵon el [[keratino]] ofte referencata kiel ŝpato, kio helpas ili nestotrui.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.desertmuseum.org/books/nhsd_spadefoot.php|titolo=Couch's spadefoot (''Scaphiopus couchi'')|alirdato=2012-08-03|eldoninto=Arizona-Sonora Desert Museum}}&lt;/ref&gt;

Foje dum la stadio de ranidoj, unu el la disvolviĝantaj malantaŭaj kruroj estas manĝata de predanto kiel ekzemple [[libela nimfo]]. En kelkaj okazoj, plena kruro ankoraŭ kreskas, sed en aliaj ne, kvankam la rano povas ankoraŭ vivi sian normalan vivodaŭron kun nur tri kruroj. Foje, parazita [[platvermo]] (''Ribeiroia ondatrae'') elfosas en la malantaŭo de ranido, kio kaŭzas rearanĝon de la kruraj ĝermoĉeloj kaj la rano povas disvolvigi kroman kruron aŭ eĉ du.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8116000/8116692.stm|titolo=Legless frogs mystery solved|familia nomo=Walker|persona nomo=M.|dato=2009-06-25|verkaĵo=BBC News}}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Ranapipiensmoulting.jpg|eta|maldekstra|[[Leoparda rano]] (''Rana pipiens'') mudanta kaj manĝanta sian haŭtaĵon.]]

=== Haŭto ===
La [[haŭto]] de rano estas protekta, havas [[spiro|spiran funkcion]], povas absorbi akvon kaj helpas kontrolon la korpotemperaturon. Ĝi havas multajn [[glando]]jn, partikularle sur la kapo kaj la dorso, kiuj ofte eksudas malbongustajn kaj venenajn substancojn. La sekrecio estas ofte glueca kaj helpas teni la haŭton malseka, protektas kontraŭ la eniro de [[ŝimo]]j kaj [[bakterio]]j, kaj faras la animalon glitiga kaj pli kapabla fuĝi el predantoj.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A Natural History of Amphibians |last=Stebbins |first=Robert C. |authorlink1= |author2=Cohen, Nathan W. |year=1995 |publisher=Princeton University Press |isbn=0-691-03281-5 |pages=10–14 }}&lt;/ref&gt; La haŭto estas mudo|mudata post kelkaj semajnoj. Ĝi kutime elŝiriĝas en la mezo de la dorso kaj tra la ventro, kaj la rano eligas siajn brakojn kaj krurojn. La mudata haŭtaĵo estas poste movigita al la kapo kie ĝi estas rapide manĝata.&lt;ref&gt;{{cite journal |jstor=2456779 |pages=530–540 |last1=Frost |first1=S. W. |title=Notes on feeding and molting in frogs |volume=66 |issue=707 |journal=The American Naturalist |year=1932 |doi=10.1086/280458}}&lt;/ref&gt;

Estante malvarmsangaj, ranoj adoptas taŭgajn kondutajn modelojn por reguligi sian temperaturon. Por plivarmiĝi, ili povas moviĝi al la suno aŭ al varma surfaco; se ili trovarmiĝas, ili povas moviĝi en la ombro aŭ adoptante sintenon kiu eksponas la minimuman areon de haŭto al la aero. Tiu sinteno estas uzata ankaŭ por eviti akvoperdon kaj inkludas ke la rano kaŭras ĉe la subtavolo kun siaj manoj kaj piedoj metitajn sub siaj mentono kaj korpo.&lt;ref name=BandN&gt;{{cite book |title=Frogs |last=Badger |first=D. |author2=Netherton, J. |year=1995 |publisher=Airlife Publishing |isbn=1-85310-740-9 |page=27 }}&lt;/ref&gt; La koloro de la haŭto de rano estas uzata por [[termoregulado]]. En malvarmetaj marĉokondiĉoj, la koloro estos pli malhela ol dum varma seka tago. La [[Chiromantis xerampelina|griza saŭmonesta arborano]] (''Chiromantis xerampelina'') kapablas eĉ turniĝi blanka por minimumi la ŝancon trovarmiĝi.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Amphibians and Their Ways|familia nomo=Smyth|persona nomo=H. R.|jaro=1962|eldoninto=Macmillan|ISBN=0-02-612190-5}}&lt;/ref&gt;

Multaj ranoj kapablas absorbi akvon kaj oksigenon rekte tra la haŭto, speciale ĉirkaŭ la [[pelvo|pelva areo]], sed la permeableco de la rana haŭto povas rezulti ankaŭ en akvoperdo. Glandoj situas sur la tuta korpo eksudas mukon kiu helpas teni la haŭton malseka kaj malpliigas vaporigon. Kelkaj glandoj en la manoj kaj brusto de maskloj estas specializitaj en produktado de gluecaj sekrecioj por helpi en [[ampleksumo]]. Similaj glandoj en arboranoj produktas gluecan substancon sur la gluigaj diskoj de la piedoj. Kelkaj arboranoj malpliigas akvoperdon per havado de akvimuna tavolo de haŭto, kaj kelkaj sudamerikaj specioj kovras sian haŭton per vakseca sekrecio. Aliaj ranoj havas adoptitajn kutimojn por konservi akvon, inklude eston [[Noktulo|noktula]] kaj ripozado en akvo-konserva situacio. Kelkaj ranoj povas ankaŭ ripozi en grandaj grupoj el kiu ĉiu rano premiĝas kontraŭ siaj najbaroj. Tio malpliigas la kvanton de haŭto eksponita al la aero aŭ al seka surfaco, kaj tiele malpliigas la akvoperdon.&lt;ref name=BandN/&gt; La Vudhaŭsa bufo (''Bufo woodhousii''), se havas aliron al akvo post estado en seka loko, sidas en malprofundaĵo por reakviĝi.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Frog Book: North American Frogs and Toads|url=https://archive.org/details/frogbooknorthame00dick_0|familia nomo=Dickerson|persona nomo=M. C.|jaro=1969|eldoninto=Dover Publications|ISBN=978-0-486-21973-8}}&lt;/ref&gt; La masklo de harrano aŭ triĥobatraĥo (''Trichobatrachus robustus'') havas [[Dermo|dermajn papilojn]] projekciantaj el ties malsupra dorso kaj femuroj, kio havigas al ĝi krispan aspekton. Ili enhavas sangotubetojn kaj oni supozas ke ili pliigas la areon de haŭto disponebla por spirado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://amphibiaweb.org/cgi-bin/amphib_query?where-genus=Trichobatrachus|titolo=''Trichobatrachus robustus''|alirdato=2012-08-18|aŭtoro=Blackburn, D. C.|dato=2002-11-14|eldoninto=AmphibiaWeb}}&lt;/ref&gt;

Kelkaj specioj havas ostecajn platojn enmetitajn en sia haŭto, nome trajto kiu ŝajne evoluis sendepende kelkajn fojojn.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Ruibal, Rodolfo |author2=Shoemaker, Vaughan |year=1985 |title=Osteoderms in Anurans |journal=Journal of Herpetology |volume=18 |issue=3 |pages=313–328 |jstor=1564085 |doi=10.2307/1564085}}&lt;/ref&gt; En kelkaj aliaj specioj, la haŭto ĉe la pinto de la kapo estas kompaktigitaj kaj la konekta histo de la dermo estas kun-ostigita kun la ostoj de la kranio (eksostozo).&lt;ref&gt;{{cite book |title=Herpetology: An Introductory Biology of Amphibians and Reptiles |last=Vitt |first=Laurie J. |last2=Caldwell |first2=Janalee P. |year=2013 |publisher=Academic Press |isbn=9780123869203 |page=50 |url={{Google books|Gay9N_ry79kC|page=50|plainurl=yes}} }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Jared, C. |author2=Antoniazzi, M. M. |author3=Navas, C. A. |author4=Katchburian, E. |author5=Freymüller, E. |author6=Tambourgi, D. V. |author7=Rodrigues, M. T. |year=2005 |title=Head co-ossification, phragmosis and defence in the casque-headed tree frog ''Corythomantis greeningi'' |journal=Journal of Zoology |volume=265 |issue=1 |pages=1–8 |doi=10.1017/S0952836904005953 }}&lt;/ref&gt;

[[Kamuflado]] estas ofta defenda meĥanismo ĉe ranoj. Plej kamuflaj ranoj estas noktemaj; dumtage ili serĉas sintenon kie ili povas miksiĝi en la fono kaj resti sendetekte. Kelkaj ranoj havas kapablon ŝanĝi koloron, sed tio estas kutim limigita al malgranda gamo de koloroj. Por ekzemplo, la arborano de White (''Litoria caerulea'') varias inter helverda kaj bruneca laŭ la temperaturo, kaj la Pacifika arborano (''Pseudacris regilla'') havas verdajn kaj brunajn morfojn, senmakule aŭ makule, kaj ŝanĝas koloron depende el la jarepoko kaj ĝenerala fonkoloro.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Wente, W. H. |author2=Phillips, J. B. |year=2003 |title=Fixed green and brown color morphs and a novel color‐changing morph of the Pacific tree frog ''Hyla regilla'' |journal=The American Naturalist |volume=162 |issue=4 |pages=461–473 | jstor=10.1086/378253 |doi=10.1086/378253 |pmid=14582008 }}&lt;/ref&gt; Trajtoj kiaj verukoj kaj haŭtofaldoj estas kutime ĉe grundoloĝantaj ranoj, ĉe kiuj milda haŭto ne havigas tiom efikan kamufladon. Kelkaj ranoj ŝanĝas koloron inter nokto kaj tago, ĉar lumo kaj malsekeco stimulas la pigmentoĉelojn kaj faras ke ili etendiĝu aŭ kuntiriĝu.&lt;ref name=Observer/&gt;
[[Dosiero:Hip-pocket Frog - Assa darlingtoni.jpg|eta|dekstre|300ra|Sakorano (''Assa darlingtoni'') kamuflita ĉe [[folirubo]].]]

=== Spirado kaj cirkulado ===
La haŭto de rano estas permeabla al [[oksigeno]] kaj al [[karbona duoksido]], same kiel al akvo. Estas sangotubetoj ĉe la surfaco de la haŭto kaj kiam rano estas subakvo, oksigeno disiĝas rekte en la sango. Kiam ne subakve, rano spiras per procezo konata kiel buŝa pumpado. Ties pulmoj estas similaj al tiuj de homoj, sed la brustomuskoloj ne intervenas en spirado, kaj ne ekzistas [[ripo]]j aŭ [[Toraka diafragmo|diafragmo]] kiu helpu movigu la aeron enen kaj eksteren. Anstataŭe, ĝi ŝvelas sian gorĝon kaj enmetas aeron tra la naztruoj, kio en multaj specioj povas fermiĝi per valvoj. Kiam la suba muŝo estas kumpremita, aero estas pelita en la pulmoj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/V/VertebrateLungs.html |title=Vertebrate Lungs: Frog Lungs |author=Kimball, John |year=2010 |work=Kimball's Biology Pages |accessdate=2012-07-09 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-10 |arkivurl=https://www.webcitation.org/69hVI53Pg?url=http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/V/VertebrateLungs.html |arkivdato=2012-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120819110220/http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/V/VertebrateLungs.html |archivedate=2012-08-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/V/VertebrateLungs.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120819110220/http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/V/VertebrateLungs.html |arkivdato=2012-08-19 }}&lt;/ref&gt; La tute akva KAlimanta barburulo (''Barbourula kalimantanensis'') estas la unua rano konata kiu tute ne havas pulmojn.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://amphibiaweb.org/cgi-bin/amphib_query?where-genus=Barbourula&amp;where-species=kalimantanensis|titolo=''Barbourula kalimantanensis''|alirdato=2012-07-09|aŭtoro=Boisvert, Adam|dato=2007-10-23|verko=AmphibiaWeb|eldoninto=University of California, Berkeley}}&lt;/ref&gt;

Ranoj havas tri-ĉambrajn [[koro]]jn, trajto kiun ili kunhavas kun [[lacerto]]j.&lt;ref name=Kimball&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/A/AnimalHearts.html|titolo=Animal Circulatory Systems: Three Chambers: The Frog and Lizard|alirdato=2012-07-09|aŭtoro=Kimball, John|jaro=2010|verko=Kimball's Biology Pages}}&lt;/ref&gt; Oksigenenhava sango el pulmoj kaj sen-oksigena sango el la histoj de [[Spiro|spirado]] eniras en la koron tra separataj [[Aŭriklo (koro)|aŭrikloj]]. Kiam tiuj ĉambroj kuntiriĝas, la du sangorojoj pasas en komunan [[Ventriklo (koro)|ventriklon]] antaŭ esti pumpita tra spirala valvo al la taŭga tubeto, nome [[aorto]] por oksigenenhava sango kaj pulmarterio por sen-oksigena sango. La ventriklo estas parte dividita en mallarĝaj kavaĵoj kiuj malgrandigas la mikson de la du sangotipoj. Tiuj trajtoj permesas al ranoj havi pli altan metabolan proporcion kaj esti pli aktivaj ol alimaniere estus ebla.&lt;ref name=Kimball/&gt;

Kelkaj specioj de ranoj havas adaptaĵojn kiuj permesas ilin survivi en oksigenmanka akvo. La rano de la [[Lago Titikaka]] (''[[Telmatobius culeus]]'') estas unu tia specio kaj havas faldecan haŭton kiu pliigas sian surfacan areon por faciligi la {{N|gasa interŝanĝo}}. Ĝi normale ne faras uzadon de siaj rudimentaj pulmoj sed ĝi foje plialtigas kaj malaltigas sian korporitmon en la lagofundo por pliigi la fluadon de akvo ĉirkaŭ ĝi.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://amphibiaweb.org/cgi-bin/amphib_query?where-genus=Telmatobius&amp;where-species=culeus|titolo=''Telmatobius culeus''|alirdato=2012-07-09|aŭtoro=Lee, Deborah|dato=2010-04-23|verko=AmphibiaWeb|eldoninto=University of California, Berkeley}}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Frog anatomy tags.PNG|eta|maldekstre|alt=Dissekcita rano|Anatomia modelo de dissekcita rano: 1&amp;nbsp;Dekstra atrio, 2&amp;nbsp;Pulmoj, 3&amp;nbsp;Aorto, 4&amp;nbsp;Ovomaso, 5&amp;nbsp;Kojlo, 6&amp;nbsp;Maldekstra atrio, 7&amp;nbsp;Ventriklo, 8&amp;nbsp;Stomako, 9&amp;nbsp;Hepato, 10&amp;nbsp;Gal-veziko, 11&amp;nbsp;Malgranda intesto, 12&amp;nbsp;Kloako.]]

=== Digesto kaj ekskrecio ===
Ranoj havas makzelajn dentojn laŭlonge de siaj supraj makzeloj kiuj estas uzataj por teni manĝaĵon antaŭ engluti ĝin. Tiuj dentoj estas tre malfortaj, kaj ne povas esti uzataj por maĉado aŭ kaptado kaj damaĝo de lertaj predoj. Anstataŭe, la rano uzas sian gluecan, fendan langon por kapti muŝojn kaj aliajn malgrandajn moviĝantajn predojn. La lango normale kuŝas volvita en la buŝo, libera ĉe la dorso kaj ligita al la makzelo frunte. Ĝi povas esti elpafita kaj retirita je granda rapido.&lt;ref name=Exploratorium/&gt; Kelkaj ranoj ne havas langon kaj metas manĝaĵon en siaj buŝoj nur per siaj manoj.&lt;ref name=Exploratorium/&gt; La okuloj helpas en la englutado de manĝaĵoj ĉar ili povas esti retiritaj tra truoj en la kranion kaj helpas peli manĝaĵojn suben al la gorĝo.&lt;ref name=Exploratorium/&gt; La manĝaĵo poste moviĝas tra la [[ezofago]] en la [[stomako]]n kie la digestaj [[enzimo]]j estas aldonitaj kaj ĝi estas kirlita. Ĝi poste sekvas al la malgranda intesto ([[duodeno]] kaj [[ileo]]) kie plej de la digesto okazas. Pankreata suko el la [[pankreato]], kaj la [[galo]], produktita de la hepato kaj stokita en la gal-veziko, estas sekreciataj en la malgranda intesto, kie la fluaĵoj digestigas la manĝaĵon kaj la nutraĵoj estas absorbitaj. La manĝoruboj pasas al la granda intesto kie la troa akvo estas forigita kaj la restaĵoj estas pasataj tra la [[kloako]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tutorvista.com/biology/frog-digestive-system-diagram |title=Frog Digestive System |year=2010 |publisher=TutorVista.com |accessdate=2012-08-04 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-10 |arkivurl=https://archive.is/20130204222850/http://www.tutorvista.com/biology/frog-digestive-system-diagram |arkivdato=2013-02-04 |archiveurl=https://archive.is/20130204222850/http://www.tutorvista.com/biology/frog-digestive-system-diagram |archivedate=2013-02-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tutorvista.com/biology/frog-digestive-system-diagram |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-10 |arkivurl=https://archive.is/20130204222850/http://www.tutorvista.com/biology/frog-digestive-system-diagram |arkivdato=2013-02-04 }}&lt;/ref&gt;

Kvankam adaptitaj al la sutera vivo, ranoj similas al la {{J|nesalakva fiŝo}} en sia nekapablo konservi la korpakvon efektive. Kiam ili estas surtere, multa akvo perdiĝas pro vaporado tra la haŭto. La ekskrecia sistemo estas simila al tiu de mamuloj kaj estas du [[reno]]j kiuj forigas nitrogenajn produktojn el la sango. Ranoj produktas grandajn kvantojn de dissolvita [[urino]] por forigi la venenajn produktojn el la renaj tubetoj.&lt;ref name=Doritexcretion&gt;{{cite book |title=Zoology |last=Dorit |first=R. L. |author2=Walker, W. F.|author3=Barnes, R. D. |year=1991 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=0-03-030504-7 |page=849 }}&lt;/ref&gt; La nitrogeno estas ekskreciata kiel [[amoniako]] fare de ranidoj kaj akvaj ranoj sed ĉefe kiel [[ureo]], malpli venena produkto, fare de plej surteraj plenkreskuloj. Kelkaj specioj de arborano kun malmulta aliro al akvo ekskrecias la eĉ malpli venenan [[ureata acido|ureatan acidon]].&lt;ref name=Doritexcretion/&gt; La urino pasas laŭlonge de paraj [[uretero]]j al la [[urina veziko]] el kiu ĝi estas forigita periode al la kloako. Ĉiuj korporubaĵoj eliras el la korpo tra la kloako kiu finas en kloaka elirejo.&lt;ref name=TutorVista&gt;{{cite web |url=http://www.tutorvista.com/content/biology/biology-iii/animal-morphology/respiratory-excretory-nervous-reproductive-system-frog.php |title=Frog's internal systems |year=2010 |publisher=TutorVista.com |accessdate=2012-06-04 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-10 |arkivurl=https://www.webcitation.org/69hVKJpSA?url=http://www.tutorvista.com/content/biology/biology-iii/animal-morphology/respiratory-excretory-nervous-reproductive-system-frog.php |arkivdato=2012-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120422153938/http://www.tutorvista.com/content/biology/biology-iii/animal-morphology/respiratory-excretory-nervous-reproductive-system-frog.php |archivedate=2012-04-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tutorvista.com/content/biology/biology-iii/animal-morphology/respiratory-excretory-nervous-reproductive-system-frog.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120422153938/http://www.tutorvista.com/content/biology/biology-iii/animal-morphology/respiratory-excretory-nervous-reproductive-system-frog.php |arkivdato=2012-04-22 }}&lt;/ref&gt;

=== Reprodukta sistemo ===
[[Dosiero:BennyTrapp Hyla intermedia Italien.jpg|eta|240ra|Itala arborano (''[[Hyla intermedia]]'') kun pufigita [[voĉosako]], kiu estas uzata de maskloj ĉefe dum la [[reprodukta sezono]].]]
Ĉe la maskla rano, la du [[testiko]]j estas ligitaj al la renoj kaj [[spermo]] pasas al la renoj tra fajnaj tuboj nome spermo-duktoj aŭ eferentaj duktoj. Ĝi poste vetura tra la ureteroj, kiuj estas logike konataj kiel urinogenitaj duktoj. Ne estas [[peniso]], kaj la spermo estas eligita el la kloako rekte sur la ovojn kiam la ino demetas ilin. La ovarioj de la ranino estas apud la renoj kaj la ovoj pasas laŭ paro de ovoduktoj kaj tra la kloako al la ekstero.&lt;ref name=TutorVista/&gt;

Kiam la ranoj pariĝas, la masklo grimpas surdorse de la ino kaj per siaj antaŭaj kruroj ĉirkaŭas ŝian korpon, ĉu malantaŭ ŝiaj antaŭaj kruroj aŭ ĝuste antaŭ ŝiaj malantaŭaj kruroj. Tiu sinteno estas nomita [[ampleksumo]] kaj povas pludaŭri eĉ dum kelkaj tagoj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://allaboutfrogs.org/weird/general/cycle.html|titolo=Life cycle of a frog|alirdato=2012-08-04|aŭtoro=Dorota|jaro=2006|verko=Frogland}}&lt;/ref&gt; La maskla rano havas kelkajn hormon-dependajn [[Duarangaj seksaj karakteroj|duarangajn seksajn karakterojn]]. Tiuj povas esti la disvolvigo de specialaj kusenetoj sur siaj dikfingroj en la reprodukta sezono, por doni al li firman kaptokapablon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www2.southeastern.edu/Academics/Faculty/dsever/SeverandStaub.pdf |title=Hormones, sex accessory structures, and secondary sexual characteristics in amphibians |author1=Sever, David M. |author2=Staub, Nancy L. |pages=83–98 |work=Hormones and Reproduction of Vertebrates&amp;nbsp;– Vol 2: Amphibians |accessdate=2012-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130514085053/http://www2.southeastern.edu/Academics/Faculty/dsever/SeverandStaub.pdf |archivedate=2013-05-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www2.southeastern.edu/Academics/Faculty/dsever/SeverandStaub.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130514085053/http://www2.southeastern.edu/Academics/Faculty/dsever/SeverandStaub.pdf |arkivdato=2013-05-14 }}&lt;/ref&gt; La brakumo de la maskla rano dum la ampleksumo stimulas la inon ovodemeti, kutime volvita en gelateno, kiel [[frajo]].&lt;ref name=TutorVista/&gt; En multaj specioj la masklo estas pli malgranda kaj svelta ol la ino. Maskloj havas voĉajn kordojn kaj faras gamon de kvakoj, partikulare en la reprodukta sezono, kaj en kelkaj specioj ili havas ankaŭ [[voĉosako]]jn por amplifi la sonon.&lt;ref name=TutorVista/&gt;

=== Nervosistemo ===
La ranoj havas tre disvolvigitan nervosistemon kiu konsistas el cerbo, spina kordo kaj nervoj. Multaj partoj de la rana cerbo korespondas kun tiuj de homoj. Ĝi konsistas el du flarloboj, du cerbaj hemisferoj, pineala glando, du vidloboj, cerbeto kaj mjela plilongigo. Muskolara kunordigo kaj sinteno estas kontrolata de la [[cerbeto]], kaj la [[mjela plilongigo]] regulas spiradon, digeston kaj aliajn aŭtomatajn funkciojn.&lt;ref name=TutorVista/&gt; La relativa grando de la [[cerbeto]] en ranoj estas multe pli malgranda ol ĝi estas en homoj. Ranoj havas dek parojn de [[Cerba nervo|cerbaj nervoj]] kiuj pasas informaron el la ekstero rekte al la cerbo, kaj dek parojn de [[Spina nervo|spinaj nervoj]] kiuj pasas informaron el la pintoj de la cerbo tra la spina kordo.&lt;ref name=TutorVista/&gt; Kontraste, ĉiuj [[amniotoj]] (mamuloj, birdoj kaj reptilioj) havas dekdu parojn de kraniaj nervoj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://tolweb.org/Amniota |title=Amniota |author1=Laurin, Michel |author2=Gauthier, Jacques A. |year=2012 |publisher=Tree of Life Web Project |accessdate=2012-08-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://tolweb.org/Amniota |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120204215124/http://tolweb.org/Amniota |arkivdato=2012-02-04 }}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Groene kikker achter Bekaert-draad-detail oog.jpg|eta|maldekstra|Detalo de rana kapo montranta okulon, naztruon, buŝon kaj timpanon.]]

=== Vidkapablo ===
La okuloj de plej ranoj estas situaj ĉe ĉiu flanko de la kapo ĉe la pinto kaj projekcias eksteren kiel duonsferaj elstaraĵoj. Ili havigas [[Duokula vidkapablo|duokulan vidkapablon]] al kampo de 100° antaŭe kaj al totala vidkampo de preskaŭ 360°.&lt;ref name=Howard&gt;{{cite book |title=Binocular Vision and Stereopsis |last=Howard |first=Ian, P. |author2=Rogers, Brian J. |year=1995 |publisher=Oxford University Press |isbn=0195084764 |page=651 |url={{Google books|I8vqITdETe0C|page=651|plainurl=yes}} }}&lt;/ref&gt; Ili povas estis la nura parto de por la cetero enakva rano kiu estas eksterakve. Ĉiu okulo havas fermeblajn suprajn kaj malsuprajn palpebrojn kaj [[niktito]]n kiu havigas plian protekton, speciale kiam la rano naĝas.&lt;ref name=Badger&gt;{{cite book |title=Frogs |last=Badger |first=David |author2=Netherton, John |year=1995 |publisher=Airlife Publishing Ltd |isbn=1-85310-740-9 |pages=31–35 }}&lt;/ref&gt; Membroj de la akva familio de [[Pipedoj]] havas la okulojn situaj ĉe la kapopinto, loko pli bone taŭga por detektado de predo en la supra akvo.&lt;ref name=Howard/&gt; La [[iriso]]j montras gamon de koloroj kaj la pupiloj gamon de formoj. La [[komuna bufo]] (''Bufo bufo'') havas orkolorajn irisojn kaj horizontalajn fendecajn pupilojn, la [[Agalychnis callidryas|ruĝokula arborano]] (''Agalychnis callidryas'') havas vertikalajn fendopupilojn, la [[Filobatoj|venenaj sagetranoj]] havas malhelajn irisojn, la [[fajrventraj bufoj]] (specioj de la genro ''Bombina'') havas triangulajn pupilojn kaj la [[Dyscophus antongilii|tomatoranoj]] (specioj de la genro ''Dyscophus'') havas cirklajn pupilojn. La irisoj de la [[suda bufo]] (''Anaxyrus terrestris'') havas bildomodelon kiu celas miksiĝi kun la ĉirkaŭa kamufla haŭto.&lt;ref name=Badger/&gt;

La aldistanca vidkapablo de rano estas pli bone ol ties deproksima vidkapablo. Alvokantaj ranoj tuj silentiĝos kima ili vidas entrudulon aŭ eĉ nur moviĝantan ombron, sed ju pli proksima estas objekto, malplej facile ĝi estas vidata.&lt;ref name=Badger/&gt; Kiam rano pafas sian langon por kapti insekton ĝi estas reagante al malgranda moviĝanta objekton kiun ĝi ne povas vidi bone kaj ĝi devas bone lokigi antaŭfare precize ĉar iliaj okuloj fermiĝas kiam la lango estas etendita.&lt;ref name=Exploratorium/&gt; Ĉu rano vidas kolore estas debatata sed oni montris ke ĝi respondas pozitive al la blua lumo, eble ĉar tiu koloro estas asocia kun akvejoj kiuj povas havigi rifuĝon kiam la rano sentas sin minacita.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Vision in frogs |last=Muntz |first=W. R. A. |author2=Scientific American Offprints |year=1964 |publisher=W. H. Freeman |asin=B0006RENBO |page=10 |url=http://www.worldcat.org/title/vision-in-frogs/oclc/15304238 }}&lt;/ref&gt;

=== Aŭdkapablo ===
[[Dosiero:Synchrotron microtomography of Atelopus franciscus head - pone.0022080.s003.ogv|eta|Surfaca bildo de la kapo de la rano ''[[Atelopus franciscus]]'', kun orelpartoj markitaj.]]
Ranoj povas aŭdi kaj en aero kaj sub akvo. Ili ne havas eksterajn orelojn; la orel-[[miringo|membranoj]] estas rekte eksponitaj aŭ povas esti kovrataj per tavolo de haŭto kaj estas videblaj kiel cirkla areo ĝuste malantaŭ la okulo. La grando kaj distanco el la orelmembranoj rilatas al la [[frekvenco]] kaj [[ondolongo]] je kiu la rano alvokas. En kelkaj specioj kiaj la [[taŭrorano]], la grando de la membrano indikas la sekson de la rano; maskloj havas membranojn kiuj estas pli grandaj ol ties okuloj dum ĉe inoj, la okuloj kaj membranoj estas multe samgrandaj.&lt;ref name=Neth38&gt;{{cite book |title=Frogs |last=Badger |first=David |author2=Netherton, John |year=1995 |publisher=Airlife Publishing |isbn=1-85310-740-9 |page=38 }}&lt;/ref&gt; [[Bruo]] kaŭzas ke la membrano vibras kaj la [[sono]] estas transigita al la meza kaj interna orelo. La meza orelo enhavas duoncirklajn kanalojn kiuj helpas kontroli [[ekvilibro]]n kaj orientadon. En la interna orelo, la aŭdoharaj ĉeloj estas aranĝitaj en du areoj de la [[koĥleo]], nome la bazaj [[papilo]]j kaj la amfibiaj papiloj. La unuaj detektas altajn frekvencojn kaj la lasta malaltajn frekvencojn.&lt;ref name=Cohen&gt;{{cite book |title=A Natural History of Amphibians |last1=Stebbins |first1=Robert C.|authorlink1= | last2=Cohen|first2= Nathan W. |year=1995 |publisher=Princeton University Press |isbn=0-691-03281-5 |pages=67–69 }}&lt;/ref&gt; Ĉar la koĥleo estas mallonga, ranoj uzas elektran [[meĥanismo]]n por etendi siajn kampojn de aŭdeblajn frekvencojn kaj helpi diskriminacii diferencajn sonojn.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Armstrong, Cecilia E. |author2=Roberts, William M. |year=1998 |title=Electrical properties of frog saccular hair cells: distortion by enzymatic dissociation |journal=Journal of Neuroscience |volume=18 |issue=8 |pages= 2962–2973 |url=http://www.jneurosci.org/content/18/8/2962.full |pmid=9526013 }}&lt;/ref&gt; Tiu aranĝo ebligas la detektadon de teritoriaj kaj reproduktaj alvokoj de la [[Samspecieco|samspecianoj]]. En kelkaj specioj kiuj loĝas en aridaj regionoj, la sono de [[ŝtormo]] aŭ forta [[pluvo]] povas eligi ilin el dormanta stato.&lt;ref name=Cohen/&gt; Rano povas esti alarmita pro neatendita bruo sed ĝi kutime faras nenian agon ĝis ĝi lokigis la fonton de la sono pervide.&lt;ref name=Neth38/&gt;

=== Alvoko ===
[[Dosiero:Dendropsophus microcephalus - calling male (Cope, 1886).jpg|eta|Masklo de ''[[Dendropsophus microcephalus]]'' montranta sian voĉosakon dum sia alvokado.]]
[[Dosiero:Atelopus franciscus male territorial call - pone.0022080.s002.oga|eta|Averta alvoko de masklo de ''[[Atelopus franciscus]]''.]]
La alvoko aŭ kvako de rano estas unika de ĝia specio. Ranoj kreas tiun sonon per pasado de aero tra la [[laringo]] en la gorĝon. En plej el la ranalvokoj, la sono estas amplifita de unu aŭ pliaj voĉosakoj, membranoj de haŭto sub la gorĝo aŭ ĉe la angulo de la buŝo, kiuj etendas dum la amplifado de la alvoko. Kelkaj ranalvokoj estas tiom laŭtaj ke ili povas esti aŭdataj ĝis el unu mejlon for.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dnr.state.oh.us/Home/species_a_to_z/SpeciesGuideIndex/bullfrog/tabid/6576/Default.aspx |title=Bullfrog |publisher=Ohio Department of Natural Resources |accessdate=2012-06-19 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-14 |arkivurl=https://www.webcitation.org/69hVKwdds?url=http://www.dnr.state.oh.us/Home/species_a_to_z/SpeciesGuideIndex/bullfrog/tabid/6576/Default.aspx |arkivdato=2012-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120818105255/http://www.dnr.state.oh.us/Home/species_a_to_z/SpeciesGuideIndex/bullfrog/tabid/6576/Default.aspx |archivedate=2012-08-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dnr.state.oh.us/Home/species_a_to_z/SpeciesGuideIndex/bullfrog/tabid/6576/Default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120818105255/http://www.dnr.state.oh.us/Home/species_a_to_z/SpeciesGuideIndex/bullfrog/tabid/6576/Default.aspx |arkivdato=2012-08-18 }}&lt;/ref&gt;

Ranoj de la genroj ''[[Heleioporus]]'' kaj ''[[Neobatrachus]]'' ne havas voĉosakojn sed povas tamen produkti laŭtan alvokon. Ties [[buŝo|buŝa kavaĵo]] estas pligrandigita kaj kupolforma, kaj funkcias kiel resonejo kiu amplifas la sonon. Specioj de ranoj kiuj ne havas voĉosakojn kaj kiuj ne havas laŭtan alvokon tendencas loĝi en areoj ĉe konstanta bruo, fluanta akvo. Ili bezonas uzi alternativajn rimedojn por komuniki. La [[Ascaphus truei|marborda vostorano]] (''Ascaphus truei'') loĝas en montorojoj de Nordameriko kaj ne havas voĉon.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.californiaherps.com/frogs/pages/a.truei.html|titolo=''Ascaphus truei'': Coastal Tailed Frog|alirdato=2012-06-19|aŭtoro=Nafis, Gary|jaro=2012|eldoninto=California Herps}}&lt;/ref&gt;

La ĉefa tialo por alvoko estas ebligi ke la masklaj ranoj allogu partneron. Maskloj povas alvoki individue aŭ povas esti ĥoro de sonoj kie nombraj maskloj koincidas en reproduktejoj. Inoj de multaj ranospecioj, kiaj la [[ordinara arborano]] (''Polypedates leucomystax''), respondas al la masklalvokoj, kio funkcias por plifortigi la reproduktan aktivecon en reprodukta kolonio.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Roy| first=Debjani| year=1997| title=Communication signals and sexual selection in amphibians| journal=Current Science| volume=72| pages= 923–927 | url=http://www.ias.ac.in/jarch/currsci/72/00000944.pdf |format=PDF }}&lt;/ref&gt; Raninoj preferas masklojn kiuj produktas sonojn de pli granda intenseco kaj pli malalta frekvenco, atributoj kiuj elstaras el ranaro. La tialo por tio ŝajne estas montri la propran forton, la masklo montras sian bonfarton por produkti pli bonkvalitajn idarojn.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Gerhardt, H. C. |year=1994 |title=The evolution of vocalization in frogs and toads |journal=Annual Review of Ecology and Systematics |volume=25 |pages=293–324 |doi=10.1146/annurev.es.25.110194.001453 }}&lt;/ref&gt;

Diferenca alvoko estas elsendata de masklo aŭ nericevema ino kiam ŝi estas rajdata de masklo. Tiu estas distinga ĉirpada sono kaj estas akompanata de vibrado de la korpo.&lt;ref name=Badger3&gt;{{cite book |title=Frogs |last=Badger |first=David |authorlink= |author2=Netherton, John |year=1995 |publisher=Airlife Publishing Ltd |isbn=1-85310-740-9 |pages=39–44 }}&lt;/ref&gt; Arboranoj kaj kelkaj ne-akvaj specioj havas pluvalvokon kiun ili faras surbaze de humideco antaŭ pluvo.&lt;ref name=Badger3/&gt; Multaj specioj havas ankaŭ teritorian alvokon kiu estas uzata por forigi aliajn masklojn. Ĉiuj el tiuj alvokoj estas elsendataj havante fermitan buŝon.&lt;ref name=Badger3/&gt; Danĝeralvoko, elsendata de kelkaj ranoj kiam ili estas en danĝero, estas produktita havante malfermitan buŝon rezulte en pli altatona alvoko. Ĝi estas tipe uzata kiam la rano estas kaptata de predanto kaj povas utili por forigi aŭ disorientigi la atakanton tiele ke ĝi liberigas la ranon.&lt;ref name=Badger3/&gt;

Multaj specioj de ranoj havas profundajn alvokojn. La kveko de la amerika [[Taŭra rano]] (''Rana catesbiana'') estas foje skribita anglalingve kiel &quot;jug o' rum&quot;.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Jug-o-Rum: Call of the Amorous Bullfrog|familia nomo=Hilton|persona nomo=Bill Jr.|jaro=1986|publikaĵo=The Piedmont Naturalist|volumo=1|eldoninto=Hilton Pond Center for Piedmont Natural History}}&lt;/ref&gt; La [[Pacifika arborano]] (''Pseudacris regilla'') produktas la [[Onomatopeo|onomatopean]] &quot;ribbit&quot; ofte aŭdata en filmoj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/essays/TreeFrogs.htm |title=The RRRRRRRRiveting Life of Tree Frogs |last=Nash |first=Pat |date=Februaro 2005 |accessdate=2012-08-04 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120309105032/http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/essays/TreeFrogs.htm |arkivdato=2012-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309105032/http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/essays/TreeFrogs.htm |archivedate=2012-03-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/essays/TreeFrogs.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120309105032/http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/essays/TreeFrogs.htm |arkivdato=2012-03-09 }}&lt;/ref&gt; Aliaj literumadoj de ranalvokoj estas &quot;brekekekex koax koax&quot;, nome alvoko de [[Ridorano]] (''[[Pelophylax ridibundus]]'') en ''La ranoj'', de antikva greka komedia dramo de [[Aristofano]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://records.viu.ca/~johnstoi/aristophanes/frogs.htm |title=The Frogs |author=Aristophanes |accessdate=2012-06-19 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120513143510/http://records.viu.ca/~johnstoi/aristophanes/frogs.htm |arkivdato=2012-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513143510/http://records.viu.ca/~johnstoi/aristophanes/frogs.htm |archivedate=2012-05-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://records.viu.ca/~johnstoi/aristophanes/frogs.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120513143510/http://records.viu.ca/~johnstoi/aristophanes/frogs.htm |arkivdato=2012-05-13 }}&lt;/ref&gt;

=== Torporo ===
[[Dosiero:American toad - Bufo americanus - 3.JPG|eta|maldekstre|250ra|La [[Amerika bufo]] estas unu el multaj specioj de Anuroj kiuj torporas.]]
Dum tre malfacilaj vivkondiĉoj, kelkaj ranoj eniras al stato de [[torporo]] kaj restas neaktivaj dum monatoj. En pli malvarmaj regionoj, multaj specioj de ranoj [[Vintra dormo|vintrodormas]] vintre. Tiuj kiuj loĝas surtere kiel la [[Amerika bufo]] (''Bufo americanus'') elfosas truon kaj faras vintrumejon en kiu kuŝas [[Dormiĝo|dormetanta]]. Alia, malpli efika elfosanto, trovas fendon aŭ enterigas sin en sekaj folioj. Akvaj specioj kiaj la [[Taŭra rano]] (''Rana catesbeiana'') normale sinkas en la fundo de flako kie ili kuŝas, duonenmetitaj en koto sed ankoraŭ kapablas aliri al la oksigeno dissolvita en akvo. Ties metabolo malrapidiĝas kaj ili vivas el siaj energirezervoj. Kelkaj ranoj povas eĉ survivi frostigitaj. Glacikristaloj formiĝas sub la haŭto kaj en la korpokavaĵo sed la esencaj organoj estas protektataj el frostado per alta koncentrado de glukozo. Ŝajne senviva, frostigitarano povas re-ekspiradi kaj la koro povas restarti kiam la kondiĉoj revarmiĝas.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=how-do-frogs-survive-wint|titolo=How do frogs survive winter? Why don't they freeze to death?|alirdato=2012-06-15|aŭtoro=Emmer, Rick|dato=1997-11-24|eldoninto=[[Scientific American]]}}&lt;/ref&gt;

Aliflanke, la [[stria truorano]] (''Cyclorana alboguttata'') regule torpore somerumas dum la varma, seka sezono en Aŭstralio, survivante en dormanta stato sen aliro al manĝo aŭ akvo dum naŭ aŭ dek monatoj de la jaro. Ĝi nestotruas subgrunde kaj buliĝas ene de protekta [[Pupo (zoologio)|kokono]] formata de sia eligita haŭtaĵo. Esploristoj de la [[Universitato de Kvinslando]] troviĝis ke dum tiu torpora somerumado, la [[metabolo]] de la rano estas ŝanĝita kaj la operacia efikeco de la [[mitokondrio]] pliiĝas. Tio signifas ke la limigita kvanto de energio disponebla por la komateca rano estas uzata en pli efika maniero. Tiu surviva meĥanismo estas utila nur por animaloj kiuj restas komplete nekonsciaj dum etenda tempoperiodo kaj kies energiaj postuloj estas malaltaj ĉar ili estas malvarmsangaj kaj ne bezonas generi varmon.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Kayes, Sara M. |author2=Cramp, Rebecca L. |author3=Franklin, Craig E. |year=2009 |title=Metabolic depression during aestivation in ''Cyclorana alboguttata'' |journal=Comparative Biochemistry and Physiology&amp;nbsp;– Part A: Molecular &amp; Integrative Physiology |volume=154 |issue=4 |pages=557–563 |doi=10.1016/j.cbpa.2009.09.001 }}&lt;/ref&gt; Alia esplorado montris ke, por havigi tiujn energiajn postulojn, muskoloj atrofias, sed la muskoloj de la antaŭaj kruroj prefere ne estas tuŝitaj de tio.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Hudson, N. J. |author2=Lehnert, S. A. |author3=Ingham, A. B. |author4=Symonds, B. |author5=Franklin, C. E. |author6=Harper, G. S. |year=2005 |title=Lessons from an estivating frog: sparing muscle protein despite starvation and disuse |journal= AJP: Regulatory, Integrative and Comparative Physiology |volume=290 |issue=3 |pages = R836–R843 | doi = 10.1152/ajpregu.00380.2005 | pmid = 16239372 }}&lt;/ref&gt; Oni trovis ranojn kiuj havas suprajn kritikajn temperaturojn de ĉirkaŭ 41 gradojn Celsius.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Environmental Physiology of Animals|url=https://archive.org/details/environmentalphy00will|familia nomo=Wilmer|persona nomo=Pat|jaro=2009|eldoninto=Wiley|ISBN=9781405107242|paĝoj=[https://archive.org/details/environmentalphy00will/page/190 188]}}&lt;/ref&gt;

== Movmanieroj ==
== Vivohistorio ==
[[Dosiero:Greenfrog life stages.svg|eta|dekstre|Vivociklo de ''Rana clamitans'' aŭ ''Lithobates clamitans''.]]
La plimulto de anuroj serĉas akvon por tie demeti sian [[frajo]]n kaj la larvoj vivas enakve ĝis sia metamorfozo. La subfamilio [[Brachycephaloidea]] demetas sur tero ovojn, ene de kiuj la larvoj evoluas rekte en ranetojn, kaj almenaŭ unu specio (''[[Limnonectes larvaepartus]]'') estas vivnaska.

== Defendado ==
== Distribuado kaj konservostatuso ==
== Homa uzado ==
== En homa kulturo ==
== En Esperanto aperis ==
* [[Frank van Hertrooij]], ''[https://scivolemo.wordpress.com/2021/01/31/verdaj-akrobatoj/ Verdaj Akrobatoj]'' ĉe la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], 31-a de januaro 2021

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Frogspawn closeup.jpg
Dosiero:Tadpoles 10 days.jpg
Dosiero:Frog-Zhe.jpg
Dosiero:Green-leopard-frog-in-swamp.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Arborano]]
* [[Goljata rano]]
* [[Listo de ranaj specioj]]
* [[Pojkilotermaj bestoj]]
* {{Q|Q5505312}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=anur}}
* http://www-itg.lbl.gov/ITG.hm.pg.docs/Whole.Frog/Whole.Frog.html
* http://raysweb.net/specialplaces/pages/frogsdecline.html Malapero de ranoj
* http://www.thelilypad.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220214005227/http://www.thelilypad.org/ |date=2022-02-14 }}

{{Portalo|Zoologio}}
* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Frog|revizio=768704692}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Anuroj| ]]</text>
      <sha1>8223lk6a2qepehk1c1smxnjtgxvij4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalmthouta erikejo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43257</id>
    <revision>
      <id>9503114</id>
      <parentid>9343561</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9647" sha1="8taujl6hfrl0aoy0u6w2gabhyte26fy" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|nacia parko
|regiono-ISO   = NL-NB/BE-VAN
|mapo lokumilo plurobla = Nederlando/Belgio
|zomo          = 11
}}
[[Dosiero:Kalmthoutse heide (vanop brandtoren).jpg|eta|220px|La Kalmthouta Erikejo fotite de la Fajroturo]]
La '''Kalmthouta erikejo''' ({{lang-nl|Kalmthoutse heide}}) estas [[naturrezervejo]] kiu troviĝas grandparte en la [[municipo]] [[Kalmthout]] [kalmthaŭt]. Ĝi okupas pli-malpli la duonon de la municipo. La areo estas bone prizorgata de la loka kaj flandra komunumoj.

En periodoj de ege varma kaj seka vetero la erikejo grandparte estas nealirebla pro la danĝero de fajro. Malgraŭ tio tamen regule komenciĝas grandaj erikejaj fajroj. En aliaj momentoj ĝi estas ofte vizitata de turistoj.

La Kalmthouta erikejo estas parto de la Limtransira Parko [[De Zoom]]. Tiu ĉi parko estas prizorgata de speciala komisiono en kiu estas reprezentataj kaj flandraj kaj nederlandaj organizaĵoj.

La naturrezervejo estas agnoskita kiel protektita [[malsekejo]] de internacia graveco kadre de la [[Ramsar-Interkonsento]].

== Historio ==
[[Dosiero:Kalmthoutse Heide vanuit brandtoren 4 11feb2007.JPG|eta|maldekstra|220px|Parto de la Kalmthouta erikejo, vidita ekde la fajroturo.]]
Antaŭ jarcentoj la [[Kampino (regiono)|Kampino]] estis okupata de vasta [[foliarbaro]]: [[arbaro]]j de [[kverko]]j kaj [[betulo]]j en la pli sekaj kaj arbaroj de kverkoj kaj [[karpeno]]j en la pli riĉaj areoj. [[Troekspluatado]] de tiuj arbaroj rezultigas vastajn [[erikejo]]jn aŭ [[arbustetaro]]jn. Dum jarcentoj tiuj arbustetaroj estis konservitaj per [[paŝtado]], bruligado, eltranĉado de herbejaj kaj erikejaj tufoj.

La areo ŝanĝiĝis en la [[18-a jarcento|18-a]] kaj en la [[19-a jarcento]]j kaŭze de grandskala [[rearbarigo]] kun [[konifero]]j, speciale kun [[arbara pino]].

Ekde la enkonduko de [[Kemio|kemia]] [[sterko]] je la fino de la 19-a jarcento, [[agrikulturo]] multe progresis. La arbustetaroj estis transformitaj en plenajn kultivejojn. [[Tereno]]j kiuj ne estis uzeblaj por agrikulturo estis rearbarigitaj, kutime kun arbara pino. Efektive, la karbominejoj floris kaj bezonis [[Minado|min]]lignon. Nenia areo en [[Flandrujo]] ŝanĝiĝis tiom rapide kiom la Kampino. La konservado de 1 500 [[hektaro]]j da erikejo en Kalmthout estis escepto.

Ekde la komenco de la [[20-a jarcento]] multaj [[persono]]j kaj [[organizaĵo]]j penadis por la konservado de la Kalmthouta erikejo. En [[1941]], 1 800 hektaroj estis klasifikitaj kiel protektita [[pejzaĝo]]. La centra parto estis signita kiel naturrezervejo en [[1968]]. Akirante pliajn 200 hektarojn, la naturrezervejo povas esti pligrandigita. Ekde la fondo de la Limtransira Parko De Zoom-Kalmthoutse Heide en [[2001]] la protektita zono ampleksas 3 750 hektarojn. En [[2011]] etendiĝo de la Parko ĝis 6 000 hektaroj estas atendita &lt;ref&gt; Van Eeckhoutte, Barbara 2011 &lt;/ref&gt;.

== Faŭno kaj flaŭro ==
[[Dosiero:Kalmthoutse heide.jpg|eta|220px|La erikejo, kiam ĝi floras en [[aŭgusto]].]]
[[Dosiero:Heidebrand.jpg|eta|220px|[[Incendio]] de la Kalmthouta erikejo de 2011-05-26.]]
Erikejoj kaj arbustetaroj en la regiono estas malriĉaj kaj produktas malmulte da [[nutraĵo]]. Tiu estas la kialo de la ĉeesto de tipaj specioj kiuj aliloke malaperis aŭ iĝis tre maloftaj. En la rezervejo [[kaluno]] (''Calluna vulgaris'') troviĝas en sekejoj; kvarangula [[eriko]] (''Erica tetralix'') en [[malsekejo]]j. Kutime tiuj specioj estas akompanataj de [[blua molinio]] (''Molinia caerulea''), forta tipo de [[Poacoj|greso]]. En la malsekejoj troviĝas [[drozero]] (''Drosera intermedia''), karnovora [[planto]], kiu trovas plian nutraĵon per kaptado de [[insekto]]j kun siaj [[Gluo|gluecaj]] [[folio]]j. [[Sfagnoj]] grandskale ĉeestas. Ili estas la unua [[fazo]] de la plenŝlimigado de la marĉlagetoj. Tie ĉi [[mallarĝfolia erioforo]] (''Eriophorum angustifolium'') montras sian belan blankan [[Kotono|kotonecan]] egreton. Sur la [[Sablo|sablaj]] [[duno]]j, kie la vivocirkonstancoj estas ekstreme malfavoraj kaŭze de vento, sablomoviĝado kaj manko de nutraĵaj elementoj, kreskas speciale adaptitaj specioj kiaj [[griza korineforo]] (''Corynephorus canescens'') kaj sabla [[karekso]] (''[[Carex arenaria]]''). Tiu ĉi reproduktiĝas rektlinie per subgrundaj [[rizomo]]j. Boaca [[likeno]] (''Cladonia rangiferina'') kaj aliaj ''Cladonia'' spp. vegetas sub maljuna kaluno. Ĉeesto de [[arbo]]j estas mastrume limigita: [[penda betulo]], [[arbara pino]], [[birdokaptista sorbuso]], [[frangolo]] kaj kelkaj [[Tigfrukta kverko|tigfruktaj kverkoj]].

En la arbustetaroj, la plantaro estas specie relative malriĉa, sed la [[Bestoj|besta]] vivo estas des pli abunda. Sed la bestoj vivas pli kaŝe. Insektoj estas bone reprezentataj: ĉeestas tre maloftaj specioj kiuj aliloke forestas. Speciale la florantaj [[erikacoj]] atiras grandajn variecojn de [[papilio]]j, [[burdo]]j, ''Syrphidae'' ([[dipteroj]]), [[abelo]]j. En la malfermaj sablejoj oni observas ''Carabidae'' ([[koleopteroj]]), ''Andrena'' spp. (abeloj), ''Myrmeleontidae'' ([[neŭroptero]]j)... Pluraj specioj de [[libelo]]j vivas apud la marĉlagetoj.

Escepte de [[kuniklo]]j, [[mamuloj]] apenaŭ okulfrapas. La [[kapreolo]] preferas la limojn kun la [[herbejo]]j kaj arbaroj. Rufa [[sciuro]], [[eŭropa leporo]], diversaj specioj de [[Muso (besto)|musoj]] troveblas, sed ankaŭ [[karnomanĝuloj]] kiel [[ruĝa vulpo]], [[putoro]], [[ermeno]] kaj [[neĝmustelo]].

[[Amfibioj]] kaj [[reptilioj]] estas reprezentataj de erikeja [[rano]] (''[[Rana arvalis]]''), bruna rano (''[[Rana temporaria]]''), ''[[Epidalea calamita]]'' (''Bufonidae''), ''[[Zootoca vivipara]]'' ([[lacertedoj]]) kaj ''[[Coronella austriaca]]'' ([[kolubredoj]]).

Tipaj erikejaj [[birdoj]] estas [[kurlo]]j kaj [[vanelo]]j, kiuj estas aŭdeblaj kaj videblaj printempe. Diversaj [[akvobirdoj]], kiaj [[ordinara tadorno]] kaj [[nigrakola grebo]] haltas aŭ reproduktiĝas en kaj apud la marĉlagetoj. Ankaŭ la ne-indiĝena [[kanada ansero]] tie hejmas. Notindaj [[paseroformaj birdoj]] estas [[fitiso]], [[arbopipio]], [[kampalaŭdo]], [[arbalaŭdo]] kaj [[eŭropa saksikolo]]. Diversaj specioj de [[rabobirdo]]j kovas en aŭ ĉirkaŭ la naturrezervejo, ekzemple [[nizo]], [[komuna buteo]], [[komuna turfalko]] kaj [[alaŭdfalko]]. Plie, la Kalmthouta erikejo estas, krom dum la [[reprodukta sezono]], ekstreme grava kiel ripozejo por granda nombro de trairantaj birdoj kaj por birdoj kiuj tie ĉi travintras. La rezervejo ankaŭ gravas kiel dormejo por [[malgranda kurlo]], speciale dum la printempa [[Birdomigrado|migrado]].

== Mastrumado ==
Erikejo estas interŝtupo en la [[evoluo]] al [[arbaro]]. Tial la plej gravaj mastrumadaj aranĝoj rilatas al haltigado de tiu evoluo. En multaj lokoj forigendas la pinoj kaj la betuloj, kaj la arbustetaroj junigendas per [[paŝtado]] de [[ŝafo]]j, per [[Falĉilo|falĉado]] kaj kelkfoje per eltranĉado de gazonaj kaj erikejaj tufoj en bone elektitaj lokoj kaj dum aptaj periodoj. La [[sperto]] lernigas ke paŝtado per ŝafoj estas la plej taŭga mastrumada [[Metodo (uzo)|metodo]], ĉar ĝi sukcese aplikiĝis dum [[jarcento]]j. La ŝafoj ne nur haltigas la kreskadon de betuloj kaj de pinoj, ili ankaŭ june kaj sane konservas la erikejon. Paŝtado malhelpas superregon de blua molinio en la lokoj kie ĝi ĉeestas. Paŝtado okazas parte ene de fiksaj [[barilo]]j, parte ene de moveblaj.

Akvo-mastrumado estas alia grava [[elemento]]. Sekaj [[somero]]j kaj [[vintro]]j kaj akvokolektado ĉirkaŭ la rezervejo povas malutili. Tial baraĵoj kaj [[kluzo]]j estis konstruataj en malnovaj drenadaj [[Kanalo|kanaletoj]] por konservi la akvon en la areo kiel eble plej multe.

Sablaj dunoj estas unika aspekto en la kalmthoutaj arbustetaroj. La mastrumistoj respondecas pri la konservado de tiuj landinternaj dunoj. Troaj paŝtado kaj distriĝo kaŭzas [[damaĝo]]n al tre vundebla vegetaĵaro kaj kondukas al iompostioma sed ne-riparebla [[Ebenaĵo|ebenaĵigado]] de la sabloduna [[reliefo]]. Tial la plej vundeblaj sablodunaj areoj ne estas publike aliriblaj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Erikejo Bodmin]]
* [[Finboso]]

== Bibliografio ==
* {{nl}} De Blust, Geert ; Bas Van der Veken; Dirk Maes 2005 : The heat(h) is on in Vlaanderen ! ''De Levende Natuur'', 106/5, 202-203.
* {{nl}} Jacobs, Annelies 2014 : Brand op de Kalmthoutse Heide : een ramp voor broedvogels? ''Antenne'', Antwerpse Koepel voor Natuurstudie, 8(1), 6-10.
* {{nl}} Mijs M. 1974 : Bijdrage tot de Geomorfologie van het Duinlandschap van de Kalmthoutse Heide. ''Ministerie van Landbouw. Bestuur van Waters en Bossen. Dienst domaniale Natuurreservaten en Natuurbescherming.'', Werken, nr 7. D/1974/1348/1. 88 blz.
* {{nl}} Traets J. 1955 : De vegetatie van het Kalmthoutse Reservaat. ''Centrum voor Plantensociologische Kartering en Centrum voor Oekologisch en Plantensociologisch Onderzoek te Gembloers.'', 26, 1-43.
* {{nl}} Van Eeckhoutte Barbara 2011 : Het Grenspark groeit..., ''Grenspark De Zoom-Kalmthoutse Heide 2011 : Wissels'', nr 49, 8p., p.3.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{nl}} [https://web.archive.org/web/20110928144913/http://www.grensparkzk.be/ Limtransira parko De Zoom - Kalmthouta erikejo]
* {{en}} [http://globalspecies.org/protectareas/display/12779 Kalmthouta erikejo (''Globalspecies'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714212752/http://globalspecies.org/protectareas/display/12779 |date=2014-07-14 }}

{{Unua}}

[[Kategorio:Ekologio]]
[[Kategorio:Naciaj parkoj en Belgio]]
[[Kategorio:Naciaj parkoj en Nederlando]]
[[Kategorio:Geografio de Norda Brabanto]]
[[Kategorio:Geografio de Flandrio]]
[[Kategorio:Provinco Antverpeno]]</text>
      <sha1>8taujl6hfrl0aoy0u6w2gabhyte26fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kibernetiko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48185</id>
    <revision>
      <id>9503284</id>
      <parentid>9478849</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8245" sha1="rtf9d8u99qe7u1zrsedvl4zj9qsbjv2" xml:space="preserve">[[Dosiero:Wiki Loves Jules Verne Norbert Wiener Cybernetics 1948 (Gerd Kueveler).jpg|eta|Titolpaĝo de la verko de [[Norbert Wiener|Wiener]] el [[1948]], ''Cibernetiko aŭ Kontrolo kaj Komunikado en la Besto kaj la Maŝino''
]]
'''Kibernetiko'''  ([[Angla lingvo|angle]]: '''cybernetics'''&lt;ref&gt;[[Helmar Frank]] kaj aliaj, kiuj verkis en Esperanto pri la fako, preferis la nomon '''kibernetiko''' laŭ la [[Helena lingvo|helena]] originalo. Pro tio eĉ [[PIV]] nun preferas tiun skribon.&lt;/ref&gt;) estas teorio kaj fako kiu studas pri en-sistema komunikado kaj regado pere de [[retrokuplado]] en maŝinoj kaj estaĵoj por malkovri principojn de sistemoj, adaptiĝon de organismoj, informanalizon kaj multe pli&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;(en) &quot;[https://www.encyclopediaofmath.org/index.php/Cybernetics Kibernetiko - Enciklopedio de Matematiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191104001308/https://www.encyclopediaofmath.org/index.php/Cybernetics |date=2019-11-04 }}&quot; . encyclopediaofmath.org. Alirdato: la 20-an de septembro 2026.&lt;/ref&gt;.  La celo de kibernetiko estas analizi sistemojn kaj procezojn de iu ajn sistemo aŭ sistemoj por provi igi ilin pli efikaj kaj efektivaj&lt;ref&gt;(en) Kibernetiko - Difino. En: “''[https://www.pangaro.com/definition-cybernetics.html Getting Started” Guide to Cybernetics]''&quot;, pangaro.com. Alirdato: la 20-an de septembro 2026.&lt;/ref&gt;.

Kibernetiko estas ofte miskomprenata pro la amplekso de disciplinoj, kiujn ĝi kovras. Hodiaŭ ĝi etendiĝas al ĉiuj sistemrilataj sciencaj kampoj. Komence de la [[20-a jarcento]], kibernetiko estis kreita kiel interfaka studfako. Hodiaŭ, ĝi kovras ĉiujn sciencajn kampojn kun sistemrilataj procezoj kiel [[biologio]], [[matematiko]], [[Komputado|komputiko]], [[inĝenierarto]], [[administrado]], [[psikologio]], [[sociologio]], [[arto]] ĝis dezajnaj metodoj kaj postmoderna pensado&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Tamen, la konceptoj kaj originoj de kibernetiko gajnas popularecon, precipe ekde ĉirkaŭ la jaro 2000: la  manko de sukceso en la komencaj jaroj de [[artefarita intelekto]] (AI unue prosperis en la [[1960-aj jaroj]]) por krei inteligentajn maŝinojn pliigis scivolemon pri alternativaj vidpunktoj pri tio, kion cerbo faras (Ashby 1960) kaj alternativaj vidpunktoj pri la biologio de pensado (Maturana 1970). 

== Etimologio ==
La termino ''kibernetiko'' devenas de la [[greka lingvo|greka]] ''Κυβερνήτης'' (''kubernites'' – kiu signifas stiristo, reganto, piloto, aŭ direktilo. La kreinto de tiu termino estas [[August Cieszkowski]], kaj li priskribis per ĝi la fenomenojn de la socio konforme kun [[socialismo]]. [[Norbert Wiener]] unue uzis la terminon en sia libro ''Cybernetics, or control and communication in the animal and machine'' (Kibernetiko, aŭ regado kaj komunikado en la besto kaj la maŝino) por priskribi &quot;teleologiajn meĥanismojn&quot;&lt;ref&gt;Norbert Wiener, ''Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine'', (Hermann Editions en parizo; Cambridge: MIT Press,Wiley &amp; Sons en NovJorko 1948),&lt;/ref&gt;.

La foje uzanta skribo (kaj prononco) per komenca &quot;c&quot; devenas el la [[latina lingvo]], en kiu la litero '[[K]]' ne ekzistis.

== Historio ==
[[Dosiero:Norbert wiener.jpg|alternative=Norbert Wiener|maldekstre|eta|Norbert Wiener]]
=== Unua movado ===
Inter 1942 kaj 1953 okazis la Macy konferencoj, kie kunvenis matematikistoj, logikistoj, antropologoj, psykologoj kaj ekonomikistoj por konstrui ĝenerala scienco de la spirito. Sekvante ĉi tiuj konferencoj estas publikigitaj du artikoloj : &quot;''Behavior, Purpose and Teleology''&quot; de [[Arturo Rosenblueth]], [[Norbert Wiener]] kaj [[Julian Bigelow]] kun la temo de la organizaj modeloj subestaj la finpretigitaj kondutoj kaj &quot;''A Logical Calculus of Ideas Immanent in Nervous Activity''&quot; de [[Warren McCulloch]] kaj [[Walter Pitts]] kun la temo de la organizaj ŝablonoj subesta percepto.

En 1948 Wiener difinis la Kibernetiko kiel la scienco pri komunikadoj kaj reguligoj de naturaj kaj artefaritaj sistemoj.

=== Dua movado ===
Dum la unua kibernetiko studas kiel sistemoj konservas [[Homeostato|homeostazon]] per memreguligaj mekanismoj, la dua kibernetiko studas kiel la sistemoj evoluas kaj kreas novaĵoj strukturoj. En la dua movado de la kibernetiko la observanto inkluzivas sin en la observita sistemo.

=== AI kaj kibernetiko ===
[[Artefarita intelekto|AIrtefarita intelekto]] (AI)  kaj kibernetiko ambaŭ eniris kaj forlasis modon kaj influon en la serĉado de maŝina intelekto. AIrtefarita intelekto (AI) baziĝas sur la supozo, ke scio estas varo, kiun oni povas stoki ene de maŝino, kaj ke la apliko de tia stokita scio al la reala mondo konsistigas inteligentecon (Minsky 1968). Cibernetiko, male, evoluis de &quot;konstruisma&quot; mondkoncepto (von Glasersfeld 1987), kie objektiveco devenas de komuna interkonsento pri signifo, kaj kie informo (aŭ inteligenteco cetere) estas atributo de interago prefere ol varo stokita en komputilo (Winograd &amp; Flores 1986)&lt;ref&gt;(en) ''[https://pangaro.com/definition-cybernetics.html Philosophy of cybernetics]'', En: “''[https://www.pangaro.com/definition-cybernetics.html Getting Started” Guide to Cybernetics]''&quot;, pangaro.com. Alirdato: la 20-an de septembro 2026.&lt;/ref&gt;. 

== Bibliografio ==

* (angle) Wiener, Norbert, ''Cybernetics, or control and communication in the animal and the machine.''Cambridge, Massachusetts: The Technology Press; New York: John Wiley &amp; Sons, Inc., 1948.

* ''(angle) Cybernetics, Art and Ideas,'' ed., J. Reichardt. London: Studio Vista, 1971
* (angle) Ashby, W. Ross, ''Design for a Brain''. London: Chapman and Hall, 1960.
* (angle) Winograd, Terry &amp; Fernando Flores, ''Understanding Computers And Cognition'': ''A New Foundation for Design''. Eld. Norwood, New Jersey: Ablex Publishing Corporation, 1986.

* (angle) Maturana, Humberto R. &amp; Francisco J. Varela, ''The Tree of Knowledge.''Boston and London: New Science Library, Shambala Publications, Inc, 1988.

* ({{de}}) Lars Bluma, ''Norbert Wiener und die Entstehung der Kybernetik im Zweiten Weltkrieg'', Münster, 2005

* ({{fr}}) George Boulanger kun Léon Delpech, Abraham Moles, et al., ''Le Dossier de la cybernétique : utopie ou science de demain dans le monde d'aujourd'hui ?'', Verviers; eld. Gérard &amp; Cie, 1968.

=== En Esperanto ===
* (dulingva eo, de) Helmar G. Frank, Yashovardhan, Brigitte Frank-Böhringer, ''Lingvo- kibernetiko : kaj aliaj internacilingvaj aktoj de la IX-a Internacia kongreso de kibernetiko'' / ''Sprach-Kybernetik : und andere internationals-prachige Akten vom IX. Internationalen kybernetikkongres''s, kompilitaj laŭ komisio de la Association internationale de cybernétique, eld. Gunter Narr Verlag, Tübigen , 1982, 190 p. : ill.; 21 cm, ISBN 687808577X

* John Adcock, ''Antropokibernetiko - psikokibernetiko'', Internacia Komputado, 1985, p 5-10.
* ''[[Zlatko Tišljar]]'', ''Ekzistado - kibernetika klarigo de la mondo'', 2012, 80-paĝoj. Eld. [[:Kategorio:Eldonaĵoj de Izvori|IZVORI]], [[Zagrebo]]. Red. Damir Mikuličić, ISBN 978-953-203-385-4.
{{Citaĵo
| teksto = La libro estas unika. La aŭtoro provas klarigi la esencon de la kibernetika kompreno de la mondo per nekutima koncepto.

Li opinias ke inĝenieroj konstruis baze de intuicio pri tio kiel funkcias la cerbo (kiel la cerbo konceptas kaj analizas la mondon) la komputilojn kaj el tio li konkludis ke oni povus studante la funkciajn principojn  de komputilo dedukti la funkciajn principojn de la cerbo.

Uzante siajn prilingvistikajn konojn kaj la komprenon ke la nocioj per kiuj lingvo priskribas emociojn kaj pensojn li trovas komparanalogian metodon por deĉifri iom post iom kelkajn unuajn harmonikojn en la kibernetika kompreno de la funkciado de la mondo.

Tiu ĉi libro, kiu sendube devus provoki fortajn polemikojn, se ĝi estas sur la ĝusta spuro, povus esti revolucia en la komprenado de la naturo.
| aŭtoro = La eldoninto
}}{{Projektoj|ReVo=kibernetik|ReVo titolo=Kibernetiko / Cibernetiko}}
== Vidu ankaŭ ==
* [[Norbert Wiener]]
* [[Helmar Frank]]
* [[Fermitcikla regilo]]
* [[Futurologio]]
* [[Robotiko]]
* [[Artefarita intelekto]]
* [[Gaja hipotezo]]
* [[Robotiko biologia]]

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

[[Kategorio:Kibernetiko| ]]
[[Kategorio:Komputiko]]
[[Kategorio:Sistemiko]]</text>
      <sha1>rtf9d8u99qe7u1zrsedvl4zj9qsbjv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giacomo Bianchini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51612</id>
    <revision>
      <id>9503419</id>
      <parentid>9496655</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8171" sha1="qdy3vjgulrcfli9tjr09fxx4zaq090s" xml:space="preserve">{{Unua|kat=ne}}
{{Informkesto homo
|dato de morto = en [[1954]]
}}
'''Giacomo (Jakobo) BIANCHINI''' (n. la [[12-an de marto]] [[1875]] en [[Carbona]], parto de la komunumo [[San Vito al Tagliamento]] en la [[provinco 
Pordenone]] kaj regiono [[Friulo-Venecio Julia]], m. en [[1954]] en Cimpello di [[Pordenone]]) estis pastro, frua [[itala esperantisto]] kaj membro de la [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto]].

== Vivo ==
La unua el 12 gefiloj de malriĉa familio, Bianchini povis viziti lernejon en [[Galleriano]], parto de la komunumo [[Lestizza]], ĉe emerita profesoro de la seminario de [[Udine]] danke al pastro de apuda vilaĝo, Gabriele Fioritto, kiu disponigis al lia familio ioman monsumon ĉiujare. Li daŭrigis sian studadon en tiu seminario kaj poste en tiu de [[Portogruaro]], en kiu li estis ordinita pastro la [[3-an de aŭgusto]] [[1903]].

Li pasigis sian tutan vivon en la itala regiono [[Friulo]], praktikante la pastran servadon dum 50 jaroj en diversaj urboj, inter kiuj Visinale, parto de [[Pasiano di Pordenone]], [[San Quirino]], [[Fontanafredda]], [[Meduno]], Navarons, parto de Meduno, Pradis di Sotto, parto de [[Clauzetto]] kaj fine, ekde [[1927]] ĝis sia morto, en Cimpello.

Granda studulo, li tre bone regis la [[latina|latinan]] sed ankaŭ aliajn lingvojn: la [[hispana]], la [[germana]], la [[franca]].

Pastro Bianchini interesiĝis ankaŭ pri scienco, specife pri [[speleologio]]. Dum sia restado en ''Pradis di Sotto'' li esploris la apudajn grotojn&lt;ref&gt;http://grottedipradis.it/grotte-di-pradis/ &lt;/ref&gt;, komprenante ilian gravecon. Unu el ili fariĝis elvokiva kapelo en kiu, je Kristnasko, oni celebras la noktomezan Meson. En proksima [[abismo]] oni starigis grandan bronzan krucon: multajn jarojn poste oni dediĉis tiun lokon al li. Unu groto nomiĝas &quot;Orride di Don Bianchini&quot; &lt;ref&gt; http://www.pordenonewithlove.it/it/cosa-fare/natura/solo-da-noi/grotte-di-pradis &lt;/ref&gt;

Lia [[tombo]] estas en la centro de la tombejo de Cimpello.

== Esperanta agado ==
Bianchini esperantiĝis en [[1904]] kaj redaktis sian unuan artikolon en friula [[ĵurnalo]] &quot;Il Crociato&quot; [[5-a de aŭgusto|la 5-an de aŭgusto]] [[1905]]. Li renkontis [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]] en [[1908]] en [[Vieno]].

Li reprezentis italajn esperantistojn en la Universalaj Esperanto-kongresoj ([[UK]]). Li aranĝis prelegojn, kursojn de Esperanto por laborantoj, gejunuloj kaj ankaŭ por la migrontoj, opiniante, ke ĉi tiu lingvo povis utili al ili eksterlande. Li verkis artikolojn pri Esperanto por la dioceza semajnaĵo kaj kreis Esperanto-grupon. Novembre de [[1910]] li estis en [[Bolonjo]] kie, kun la konsento de ĉefepiskopo [[Giacomo Della Chiesa]], estonta papo [[Benedikto la 15-a]], li okazigis prelegojn kaj kursojn kun sufiĉe da sukceso. En [[1910]] li estis elektita membro de la tiama Internacia [[Lingva Komitato]] kaj en [[1951]] membro de la [[Akademio de Esperanto]]. En [[1912]] li kunfondis la [[Itala Katedro de Esperanto|Italan Katedron de Esperanto]] kaj sukcesis varbi alian friulanon, [[Antonio Paolet]] de [[San Vito al Tagliamento]], kiu ne multe poste fariĝis la unua itala eldonisto de libroj kaj revuoj en Esperanto. Kune kun li Bianchini fondis en 1913 la italan revuon &quot;L’Esperanto&quot;, daŭre eldonata. En oktobro 1913 li partoprenis en [[Romo]] en la kongreso de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]] ([[IKUE]]), kies ĝenerala sekretario li fariĝis.

== Verkoj ==
Bianchini verkis en aŭ pri [[Esperanto]]
* 1906: &quot;[[Hebrea kalendaro]]&quot;.
* 1911: Esperanto. Grammatica. Esercizi. 1a eld. 1911, 2a eld. 1913.
* 1914 Tutmonda adresaro de katolikaj esperantistoj ([[1914]]).
* 1921 Parva Grammatica Internationalis idiomata Esperanto cum glossario Esperanto-Latino.
* 1934 Cursus Completus Esperanti
* 1937: Malgranda katolika katekismo .
===Recenzoj===
Pri ''Cursus Completus Esperanti'': 

{{citaĵo|Jen libro pli ol ordinare interesa : [[plena gramatiko de Esperanto]] en [[latina lingvo]], kun Esperanto-latina vortaro tre plena. La libro estas inda sekvanto de ''Parva Grammatica'' de la sama aŭtoro, kaj povas tre utili ĉe landoj, en kiuj ankoraŭ ne ekzistas [[nacillingva lernolibro]]. Cetere, ĝi havas propran intereson, kaj en ĉiu lando ĝi meritas bonan [[akcepto]]n. La leganto trovos plezuron en la tre simpla kaj klara latina lingvo uzata de la [[aŭtoro]], kaj kun intereso komparos la esprimmanierojn de la lingvoj antikva kaj plej moderna. La
aŭtoro proponas la radikon ''divorc-i'' (netrans.) krom la por li ne sufiĉe preciza ''eksedziĝi'' : eble li pravas. Sed kun la de li proponita vira sufikso ''ars'' (arshundo, arsbovo) mi ne konsentas.
Li prave malakceptas hundoviro, bovovivo ; sed ŝajne forgesas, ke la ĝustaj terminoj estas [[virhundo]], [[virbovo]]. Interesa kaj unika trajto de la libro estas tre plena klarigo pri la [[etimologia derivado]] de la div. Esperantaj radikoj kaj [[gramatikaj partoj]]. Tio sola igas la
libron tre havinda. Sed (pardonu nescion): kiuj lingvoj estas ''forum-julensis, kiowensis, liburnica, oromonica, sango, sicula'' ? |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 350, Junio (1934)}}
----
Pri ''Malgranda katolika katekismo''
{{citaĵo|Verketo klare verkita kaj bone presita, kiu prezentas la ĉefaĵojn de la Romkatolika instruo
en formo de 288 demandoj kun respondo, kaj meritas bonan akcepton. 
Lingve la verko estas bona. Ni vidas konsente la [[vorto]]jn ''[[Jesuo]], redempto, konfirmo, ordino, konsekro ''(212) (konsekracio, du liniojn antaŭe, estas evidente [[eraro]]). Kial la malbela vorto ''koncepciita'' anst. ''koncipita'' (109)? Pluaj teknikaj terminoj notindaj : ''[[krismo]], mizerikordo, pemitenco, sakramentaloj, veniala'' (peko). La vortoj ''[[domaĝo]]'' (142) kaj ''Heva'' devus esti ''difekto, [[Eva]]''. Ĉu, aldone al ''[[ĉieliro]]'', ni bezonas ankaŭ ''ascencio'' (preferinda estus la jam uzata ''ascendo'') kaj ''asuncio'', mi ne rajtas diri.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 397, Majo (1938) }}
----
Pri '' Parva Grammatica Internationalis idiomata Esperanto cum glossario Esperanto-Latino''

{{citaĵo|Nenia antaŭparoio klarigas, kial iuj sentis bezonon de latinlingva lernolibro por Esperanto. Originala estas la kunigo de l’ malnovega kaj de l’ nova internaciaj idiomoj kaj komparo inter la formoj de l’ekzercaj tekstoj aŭ de l’vortaro estas instruplena, ĉu krome ekzistas ie personoj, kiuj lernos Esperanton per Latino? ĉu ili ne preferus patrolingve gramatikon? La libreto konsistas el 7 lecionoj, ĉiu kun gramatika klarigo kaj tradukadoj, kaj el vortaro Esperantalatina. Tiu lasta klare montras kiom latinida estas nia radikaro, kaj kial estas kontraŭ vera internacieco forigi el nia lingvo alidevenajn [[vorto]]jn, sonojn, kutimojn, gramatikajn regulojn.|Esperanto n255 nov. 1921}}

==Bibliografio==
* 2005 aperis libreton pri sia vivo, skribita de la Pro Loco Cimpello, kun diversaj prelegoj pri li .

== En Encicklopedio de Esperanto (reordigita) ==
Giacomo Bianchini (Jakobo), italo, pastro en Friuli, naskiĝis la 12-an de marto 1875 en [[San Vito al Tagliamento]]. Pastriĝis la 2/08/1903 en Portogruaro. Esperantiĝis en 1905. Li estis pastro de Pradis di Sotto de 1921 ĝis 1927. Tie groto havas lian nomon.

Verkoj: Hebrea kalendaro, 1906; du E-lernolibroj italaj, 1913; lernolibro de itala lingvo 1913; tiu de latina lingvo, 1914-15; (ambaŭ por E-istoj); prop. broŝuro. Kunlaboris je [[Espero Katolika]]. L.K.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
* '''1982''': [[Elio Migliorini|Migliorini, Elio]]. Pionieri dell’Esperanto in Italia [Esperanto-Pioniroj en Italio]. Roma 1982 (en la itala)
* '''1954''': Nekrologo en ''L'Esperanto'' (Italio) 1954, p. 12.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&amp;vid=ONB&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;mode=basi&amp;highlight=true&amp;query=any,contains,Giacomo%20Bianchini de kaj pri Giacomo Bianchini en la [[Esperantomuzeo_kaj_Kolekto_por_Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]]

{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo|Bianchini, Giacomo}}

[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Akademio de Esperanto]]</text>
      <sha1>qdy3vjgulrcfli9tjr09fxx4zaq090s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ĝino (spirito)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57905</id>
    <revision>
      <id>9503239</id>
      <parentid>9267055</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1031" sha1="n644choxy2fju73fxdls0xnddcxkc0u" xml:space="preserve">{{AliaSignifo|Ĝino}}
Ne konfuzu la terminon kun [[genio]].
----
{{Informkesto rolulo}}
'''Ĝino''' ({{lang-ar|جني/جن/جان}}) estis konceptita kiel [[spirito]] en flama naturo, pli malaltranga ol [[anĝelo]], kapabla aperi en homa aŭ besta formo kaj havanta supernaturajn fortojn. Ortodoksa [[islamo]] ne apogas la kredemon pri ĝinoj, kvankam ĝi estas populara inter islamanoj.
[[Dosiero:Majlis al Jinn - Descending into cave.jpg|eta|200ra|La kaverno Maĝlis al-Ĝinn en [[Omano]]; laŭvorte &quot;ĝina kunvenejo&quot;.]]

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q5533188}}

{{Projektoj|ReVo=gxin1|ReVo titolo=Ĝino}}
{{Ĝermo|mitologio}}

[[Kategorio:Abrahama mitologio]]
[[Kategorio:Araba mitologio]]
[[Kategorio:Arabaj legendaj estaĵoj]]
[[Kategorio:Arabaj vortoj]]
[[Kategorio:Demonoj en islamo]]
[[Kategorio:Feoj]]
[[Kategorio:Folkloraj estaĵoj]]
[[Kategorio:Dioj, spiritoj kaj mitaj estaĵoj]]
[[Kategorio:Metamorfozoj]]
[[Kategorio:Mezopotamia mitologio]]
[[Kategorio:Roluloj de Mil kaj unu noktoj]]
[[Kategorio:Spiritualismaj legendoj]]</text>
      <sha1>n644choxy2fju73fxdls0xnddcxkc0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503240</id>
      <parentid>9503239</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1040" sha1="ae7yudl59cnb3bne44vivqxstr3eba4" xml:space="preserve">{{AliaSignifo|Ĝino}}
Ne konfuzu la terminon kun [[genio]] (ĝenio).
----
{{Informkesto rolulo}}
'''Ĝino''' ({{lang-ar|جني/جن/جان}}) estis konceptita kiel [[spirito]] en flama naturo, pli malaltranga ol [[anĝelo]], kapabla aperi en homa aŭ besta formo kaj havanta supernaturajn fortojn. Ortodoksa [[islamo]] ne apogas la kredemon pri ĝinoj, kvankam ĝi estas populara inter islamanoj.
[[Dosiero:Majlis al Jinn - Descending into cave.jpg|eta|200ra|La kaverno Maĝlis al-Ĝinn en [[Omano]]; laŭvorte &quot;ĝina kunvenejo&quot;.]]

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q5533188}}

{{Projektoj|ReVo=gxin1|ReVo titolo=Ĝino}}
{{Ĝermo|mitologio}}

[[Kategorio:Abrahama mitologio]]
[[Kategorio:Araba mitologio]]
[[Kategorio:Arabaj legendaj estaĵoj]]
[[Kategorio:Arabaj vortoj]]
[[Kategorio:Demonoj en islamo]]
[[Kategorio:Feoj]]
[[Kategorio:Folkloraj estaĵoj]]
[[Kategorio:Dioj, spiritoj kaj mitaj estaĵoj]]
[[Kategorio:Metamorfozoj]]
[[Kategorio:Mezopotamia mitologio]]
[[Kategorio:Roluloj de Mil kaj unu noktoj]]
[[Kategorio:Spiritualismaj legendoj]]</text>
      <sha1>ae7yudl59cnb3bne44vivqxstr3eba4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503241</id>
      <parentid>9503240</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1044" sha1="55okfnkyzlcnhob7zyeh7jc27zp2qcv" xml:space="preserve">{{AliaSignifo|Ĝino}}
Ne konfuzu la terminon kun [[genio]] ([[ĝenio]]).
----
{{Informkesto rolulo}}
'''Ĝino''' ({{lang-ar|جني/جن/جان}}) estis konceptita kiel [[spirito]] en flama naturo, pli malaltranga ol [[anĝelo]], kapabla aperi en homa aŭ besta formo kaj havanta supernaturajn fortojn. Ortodoksa [[islamo]] ne apogas la kredemon pri ĝinoj, kvankam ĝi estas populara inter islamanoj.
[[Dosiero:Majlis al Jinn - Descending into cave.jpg|eta|200ra|La kaverno Maĝlis al-Ĝinn en [[Omano]]; laŭvorte &quot;ĝina kunvenejo&quot;.]]

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q5533188}}

{{Projektoj|ReVo=gxin1|ReVo titolo=Ĝino}}
{{Ĝermo|mitologio}}

[[Kategorio:Abrahama mitologio]]
[[Kategorio:Araba mitologio]]
[[Kategorio:Arabaj legendaj estaĵoj]]
[[Kategorio:Arabaj vortoj]]
[[Kategorio:Demonoj en islamo]]
[[Kategorio:Feoj]]
[[Kategorio:Folkloraj estaĵoj]]
[[Kategorio:Dioj, spiritoj kaj mitaj estaĵoj]]
[[Kategorio:Metamorfozoj]]
[[Kategorio:Mezopotamia mitologio]]
[[Kategorio:Roluloj de Mil kaj unu noktoj]]
[[Kategorio:Spiritualismaj legendoj]]</text>
      <sha1>55okfnkyzlcnhob7zyeh7jc27zp2qcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Betty Friedan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59313</id>
    <revision>
      <id>9503149</id>
      <parentid>8979241</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="9auaaqqjnx6v0p2n281xcr15gyocjk0" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Betty Naomi FRIEDAN''' (naskiĝis la [[4-a de februaro|4-an de februaro]], [[1921]] – [[4-an de februaro]] [[2006]]) estis konata [[feminismo|feminisma]] aktivisto dum la [[1960-aj jaroj]].

Betty Friedan naskiĝis en [[Peoria]], [[Ilinojo]] kaj lernis en la ''Smith College''.

En 1963, ŝi verkis la &quot;The Feminine Mystique&quot;, kiu ŝanĝis longtempajn atitudojn de la usonaj virinoj, precipe tiun vidpunkton, ke la virino devas esti nur bona edzino kaj patrino. Ŝia penso estis, ke la altrudo de la virinoj al la edzina kaj patrina vivo estas konspirado por malebligi la konkurojn kun la viroj.

En 1966 ŝi fondis la ''National Organization for Women (NOW)'', kiu luktis por la virina egalrajteco. Ŝi agadis kiel prezidento de la NOW ĝis 1970. Ŝi helpis ankaŭ fondi la ''National Women's Political Caucus'' (1971), la ''International Feminist Congress'' (1973), kaj la ''First Women's Bank'' (1973).

== Verkoj ==
* ''The Feminine Mystique'' (1963)
* ''The Second Stage'' (1981)
* ''The Fountain of Age'' (1993)

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Frieden, Betty}}

[[Kategorio:Usonaj judoj]]
[[Kategorio:Judaj feministoj]]
[[Kategorio:Usonaj feministoj]]
[[Kategorio:Feminismaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]
[[Kategorio:Feminismaj teoriistoj]]
[[Kategorio:Usonaj psikologoj]]
[[Kategorio:Gajnintoj de Premio Pulitzer]]</text>
      <sha1>9auaaqqjnx6v0p2n281xcr15gyocjk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kazino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59362</id>
    <revision>
      <id>9503463</id>
      <parentid>9091128</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2222" sha1="t5d181ibl78r69sgdiemrurssbc4oxn" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Casino slots2.jpg|dekstra|250px]]
'''Kazino''' (ankaŭ '''vetludejo''' aŭ '''monludejo''') estas konstruaĵo kie oni povas ludi certajn [[vetludo]]jn kaj [[hazardludo]]jn. Ludantoj povas veti kun variaj ludoj kiel [[vetaŭtomato]]j, [[Dudek unu (kartludo)|dudek unu]], [[pokero]], [[ruleto]], kaj aliaj. Ludoj en kazinoj estas farataj tiel, ke statistike la kazino gajnas procenton de la sumo vetata, tamen en statistike egalaj ludoj (kiel pokero) la kazino tenas parton de ĉiu monpoto.

Multaj kazinoj enhavas [[restoracio]]jn kaj [[hotelo]]jn, por ke klientoj restu pli longe.

Laŭ [[Francisko Azorín]] '''kazino''' estas simple ''Konstruaĵo por sociaj kunvenoj kaj amuzaĵoj, precipe en kuraclokoj aŭ banurboj.''&lt;ref&gt;[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 110.&lt;/ref&gt; Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''casa'' (dometo).&lt;ref&gt;Azorín, samloke.&lt;/ref&gt;

== Enreta kazino ==
Interretaj kazinoj estas virtualaj establoj, kiuj permesas al ludantoj ludi kazinajn ludojn. Ĉi tiuj inkluzivas ambaŭ tradiciajn kazinajn ludojn (kiel fendmaŝinoj, ruleto, kartludoj, loterio kaj aliaj) kaj novigaj kazinaj ludoj (kiel cibersporto, 3D-kazinaj ludoj). Male al ter-bazitaj kazinoj, interretaj kazinoj kutime ofertas pli grandan varion de gratifikoj. Interretaj kazinoj uzas planitan hazardan numeran generilon. Softvaraj fabrikantoj en la hazardludo ne montras principon pri programaro. Ĉi tiu fakto estas la ĉefa argumento kontraŭ vetludado ĉe interretaj kazinoj. Fakuloj diras, ke ĝenerale la leĝdona regulado pri hazardludo havas multajn mankojn en plej multaj landoj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.theguardian.com/society/2019/feb/28/labour-to-push-for-stricter-online-gambling-regulations|titolo=Labour to push for stricter online gambling regulations|aŭtoro=Rob Davies|dato=Feb 28 2019|eldoninto=Theguardian.com}}&lt;/ref&gt;
== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|ReVo=kazin|commons=Casino}}
* [[Las Vegas]]
* [[Niagaro]]
* [[Vindzoro, Ontario|Vindzoro]]

== Notoj ==
{{referencoj}}

{{ĝermo}}

[[Kategorio:Hazardludoj]]
[[Kategorio:Ŝatokupoj]]</text>
      <sha1>t5d181ibl78r69sgdiemrurssbc4oxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Itala Esperantista Junularo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61812</id>
    <revision>
      <id>9503406</id>
      <parentid>9502881</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historio de prezidantoj */</comment>
      <origin>9503406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="5ew1toobl0hoojpiis54qvjmziko89z" xml:space="preserve">{{Informkesto asocio
|kestokoloro = #009900
|eonomo = {{paĝonomo}}
|nomo = Gioventù Esperantista Italiana
|emblemo = Logo gioventù esperantista italiana.png
|fondiĝdato = 1947
|fondiĝloko = 
|lando = Italio
|tipo =
|ttt-ejo =  
}}
'''Itala Esperantista Junularo''' (IEJ) estas [[asocio]] por junaj [[esperantisto]]j en [[Italio]]. Ĝi celas disvastigi [[Esperanto]]n tra la itala junularo, kaj plifaciligi kontakton kun alilandaj esperantistoj.

Ĝi estas la junulara sekcio de la [[Itala Esperanto-Federacio]], kaj la itala sekcio de la [[TEJO]].

Ĉiujare ĝi okazigas la [[Internacia Junulara Festivalo|Internacian Junularan Festivalon]], je [[pasko]], kaj la [[Semajno de Kulturo Internacia|Semajnon de Kulturo Internacia]], dum [[septembro]]. Kunlabore kun [[Itala Esperanto-Federacio]] ĝi prizorgas porjunularan programon dum la [[Itala Kongreso de Esperanto]], semajnlonga aranĝo kiu kutime okazas fine de [[aŭgusto]].

== Historio de prezidantoj ==
Jenas parta resumo de la historio de prezidantoj de IEJ.&lt;ref&gt;[http://iej.esperanto.it/eo/storia/ Mallonga historio de Itala Esperantista Junularo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200222073247/http://iej.esperanto.it/eo/storia/ |date=2020-02-22 }}, el la [http://iej.esperanto.it/eo/ oficiala paĝaro de IEJ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160219233134/http://iej.esperanto.it/eo/ |date=2016-02-19 }}.&lt;/ref&gt;&lt;!--arkive: https://web.archive.org/web/20221211155940/https://iej.esperanto.it/wordpress/storia/ kaj https://web.archive.org/web/20230210100616/https://iej.esperanto.it/wordpress/eos-cameras-support-download-drivers-software-4/--&gt;
* […]
* [[Ranieri Clerici]] ([[1969]] — [[1970]])
* [[Guido Bertucci]] ([[1970]] — [[1972]])
* [[Silvio Stoppoloni]] ([[1972]] — [[1974]])
* […]
* [[Brunetto Casini]] ([[1976]] — [[1977]])
* [[Roberto Tresoldi]] ([[1977]] — [[1980]])
* [[Norberto Saletti]] ([[1980]] — [[1981]])
* [[Dario Besseghini]] kaj [[Cristina de' Giorgi]] ([[1981]] — [[1982]])
* [[Roberto Tresoldi]] ([[1982]] — [[1983]]) &lt;small&gt;(Respondeculo de prezidantaro)&lt;/small&gt;
* [[Cristina de' Giorgi]] ([[1983]] — [[1984]])
* [[Alessandro Perna]] ([[1984]] — [[1986]])
* [[Francesco Pignatelli]] ([[1986]] — [[1989]])
* [[Francesco Amerio]] ([[1989]] — [[1990]])
* [[Luigi Fraccaroli]] ([[1990]] — [[1992]])
* [[Alessandro Amerio]] ([[1992]] — [[1993]])
* [[Guido Carravieri]] ([[1993]] — [[1996]])
* [[Francesco Amerio]] ([[1996]] — [[1997]])
* [[Federico Breda]] ([[1997]] — [[1999]])
* [[Flavia dal Zilio]] ([[1999]] — [[2000]])
* Manuel Giorgini ([[2000]] — [[2001]])
* Bethuel Chiesa ([[2001]] — [[2003]])
* [[Flavia dal Zilio]] ([[2003]] — [[2004]])
* [[Daniela Tagliafico]] ([[2004]] — [[2005]])
* Selena Contin ([[2005]] — [[2006]])
* [[Nicola Ruggiero]] ([[2006]] — {{dato|23|marto|2008}})
* Luca Della Maddalena ({{dato|23|marto|2008}} — {{dato|2|majo|2009}})
* [[Michael Boris Mandirola]] ({{dato|2|majo|2009}} — {{dato|4|aprilo|2010}})
* Elina Koryak ({{dato|4|aprilo|2010}} — pasko [[2011]])
* [[Gianfranca Gastaldi]] (pasko [[2011]] — somero [[2012]])
* [[Pierre Caliari]] (somero [[2012]] — 31-a de marto 2013)
* [[Michele Guerriero]] (31-a de marto 2013 — 14-a de februaro 2015)
* Emanuele Bovio Regano (14-a de februaro 2015 — 27-a de marto 2016)&lt;ref&gt;Emanuele Bovio Regano, IEJ-prezidanto 2015-2016, honoriĝis en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] en jaro 2020 kaj sekve aperas en la kompilaĵo [[Belarta rikolto]] de tiu jaro&lt;/ref&gt;
* [[Alberto Vitale]] (27-a de marto 2016 — 16-a de aprilo 2017)
* [[Giorgio Di Nucci]] (16-a de aprilo 2017 — 21-a de aprilo 2019)
* Valentina Boldurescu (21-a de aprilo 2019 — 23-a de decembro 2020)
* [[Pierre Caliari]] (23-a de decembro 2020 — 17-a de aprilo 2022)
* Giorgio Perna (17-a de aprilo 2022 — 9an de aprilo 2023)
* [[Giovanni De Lucia]] (9-a de aprilo 2023 — 20-a de aprilo 2025)
* [[Gabriele Esposito Guido]] (20-a de aprilo 2025 — nuntempe)

== Notoj kaj referencoj ==
{{referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{projektoj|n=Kategorio:Itala Esperantista Junularo}}
* [[Nacia Konsilio de Junuloj en Italio]]
* [[IJK 2023]] en [[Lignano Sabbiadoro|Linjano]], [[vilaĝo Bella Italia]]
* [[IJK 1997]] en [[Asizo]] (''[[Assisi]]'')
* [[IJK 1955]] en [[La-Aglo]] (''[[L'Aquila]]'')

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://iej.esperanto.it/ Retpaĝaro de IEJ] &lt;!--nur sekurokaze {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220429004714/http://iej.esperanto.it/ |date=2022-04-29 }} {{lingvokodo|eo|it}}--&gt;

&lt;br/&gt;
{{Eŭropaj Esperanto-asocioj}}

[[Kategorio:Italaj Esperanto-asocioj]]
[[Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO]]
[[Kategorio:Junularaj organizaĵoj en Italio]]</text>
      <sha1>5ew1toobl0hoojpiis54qvjmziko89z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erasure</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62406</id>
    <revision>
      <id>9503154</id>
      <parentid>7178602</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabriele.romano</username>
        <id>239297</id>
      </contributor>
      <origin>9503154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2395" sha1="0m1ztjjxsrs6jh5pm001iyk8wms99cl" xml:space="preserve">{{Informkesto muzika artisto
| nomo = Erasure
| dosiero = Andy, Vince, and the ladies.jpg
| priskribo de dosiero = Erasure - la 3-an de aŭgusto 2007
| grandeco de dosiero = 
| larĝa dosiero = 
| fono = muzikgrupo
| alie nomata = 
| kromnomo = 
| deveno = {{Flago|Anglio}} [[Basildon]], [[Essex]], [[Anglio]]
| ĝenro = [[Sintezila popmuziko]]&lt;br /&gt; [[Nova ondo (muziko)|Nova ondo]]&lt;br /&gt;[[Post Punko]]&lt;br /&gt;[[Alternativa Danco]]&lt;br /&gt;[[Elektronika muziko]]
| aktivaj jaroj = [[1985 en muziko|1985]] – nuntempo
| eldoninto = [[Mute Records|Mute]]&lt;br /&gt;[[Sire Records|Sire]]&lt;br /&gt;[[Reprise Records|Reprise]]
| parencaj temoj = 
| ttt = [http://www.erasureinfo.com www.erasureinfo.com]
| nuntempaj membroj = [[Vince Clarke]]&lt;br /&gt;[[Andy Bell]]
| antaŭaj membroj = 
}}
'''Erasure''' estas [[muziko|muzika]] grupo agadanta precipe en la okdekaj jaroj de la lasta jarcento.

Estontaj fondintoj de Erasure kunvenis jam en la jaro [[1985]] en angla [[Londono]]. Ili agadas en konsisto - [[Vince Clarke]] ([[Depeche Mode]]) kaj [[Andy Bell]].

== Diskografio ==
* Wonderland, 1986
* The Circus, 1987
* The Two-Ring Circus, 1987
* The Innocents, 1988
* Crackers International, 1988 (EP)
* Wild!, 1989
* Chorus, 1991
* Abba-Esque, 1992 (EP)
* Pop! The First 20 Hits, 1992 (kompilo)
* I Say I Say I Say, 1994
* Erasure, 1995
* Cowboy, 1997
* Loveboat, 2000
* Other People's Songs, 2003
* Hits! The Very Best Of Erasure, 2003 (kompilo)
* Nightbird, 2005
* The Erasure Show, 2005
* Union Street, 2006
* Acoustic Live, 2006
* Light At The End Of The World, 2007
* Live At The Royal Albert Hall, 2007
* Pop! Remixed, 2009
* Total Pop! The First 40 Hits, 2009 (kompilo)
* Tomorrow's World, 2011
* Tomorrow's World Tour (Live A The Roundhouse), 2011
* Snow Globe, 2013
* The Violet Flame, 2014
* Always - The Very Best of Erasure, 2015 (kompilo)
* World Be Gone, 2017
* World Be Live, 2018
* The Neon, 2020
* The Neon Remixed, 2021 
* Day-Glo (Based on a True Story), 2022
* Wings of Love, 2026

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.frappr.com/erasurefansaroundtheworld Erasure fans]
{{Projektoj|commonscat=Erasure}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Anglaj muzikaj grupoj]]
[[Kategorio:Rok-muziko]]
[[Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989]]
[[Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999]]
[[Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009]]
[[Kategorio:Muzikaj grupoj en 2010-2019]]
[[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1985]]</text>
      <sha1>0m1ztjjxsrs6jh5pm001iyk8wms99cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ekstertera vivo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65804</id>
    <revision>
      <id>9503222</id>
      <parentid>9460530</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7515" sha1="66gbvs7vmtrfomcm3rwsp9odknw3v6w" xml:space="preserve">[[Dosiero:Admiring the Galaxy.jpg|eta|upright=1.6|[[Homo]] observas la [[Lakta vojo|Laktan Vojon]] kaj la [[universo]]n ekde la [[dezerto de Atacama]], en [[Ĉilio]].]]
[[Dosiero:1-PIA26368-Perseverance Finds a Rock with Leopard Spots-annotated.png|eta|&quot;Leopardaj makuloj&quot;, aĵoj sur roko en la [[Marso (planedo)|Marsa]] kratero [[Jezero (kratero)|Jezero]], kie la vagsondilo [[Perseverance]] en 2024 trovis eblajn signojn de antikva vivo]]
[[Dosiero:Pioneer_plaque.svg|eta|Gravurita disko ĉe [[Pioneer 10]]]]
[[Dosiero:1967_CPA_3549.jpg|eta|Stampo de Sovetunio montranta &quot;sateliton de civilizo&quot; ekster la Tero]]
[[Dosiero:Kp145-ekstertera-vivo.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri ekstertera vivo. Novaj ekscioj de astronomio levas novajn atendojn pri vivo ekster nia tero.]]
'''Ekstertera vivo''' estas [[vivo]] kiu povus ekzisti kaj origini ekster la planedo [[Tero]]. Ĝia ekzisto estas nuntempe hipoteza: ĝis nun ekzistas neniu pruvo de ekstertera vivo kiu estus vaste akceptita de la [[sciencisto]]j.

== Priskribo ==
Oni konas la [[perioda tabelo|periodan tabelon de la kemiaj elementoj]], kiu sin etendas de la elemento [[hidrogeno]] ĝis la [[transuranoj]]. Kaj oni scias, kiel [[atomo]]j formas [[molekulo]]jn. Estas certe, ke en la tuta kosmo ekzistas la samaj elementoj kaj ke ili obeas al la samaj leĝoj de fiziko kaj kemio.

Kompleksaj molekulaj strukturoj, kiuj necesas por vivo, nur povas ekzisti je temperaturoj inter ĉirkaŭ minus 20 gradoj Celsius ĝis ĉirkaŭ plus 120 gradoj Celsius.

Ekesto de tiaj strukturoj eblas verŝajne en nur pli malgranda regiono de temperaturoj.

Tial ne eblas vivo sur la surfaco de la [[Luno]].
Simile estas je nia najbara planedo, [[Marso (planedo)|Marso]]. Ties temperaturoj estas inter 190 K kaj 240 K. Kompare: la [[Tero]] 260 - 310 K. Tiuj regionoj de temperaturoj ampleksas dum somera tago ĝis vintra nokto, ekvatoro ĝis polusoj. Marso do estas tre malvarma, 60 K malpli varma ol la Tero. Eĉ dum [[tagmezo]] de somera tago je la ekvatoro sur Marso la temperaturo nur atingas nul gradojn Celsius, iu vivo estanta je tia temperaturo estus dum sekva nokto, pli ol 100 gradojn pli malvarma, tuj mortigata.

Sed tio ne signifas, ke ne ekzistas vivo sur aliaj [[planedo]]j en nia [[galaksio]] aŭ en aliaj.
Estas probable, ke nia sunsistemo ne estas unika en la mondo. Ĝi havas 7 planedojn kaj krome lunojn kaj [[asteroido]]jn, malgrandajn objektojn. Vidu la teoriojn pri la ekesto de la [[sunsistemo]].
Probable multaj inter la miliardoj da sunoj havas same kiel nia suno aron da planedoj. Ĉiam la plej proksimaj al la centra stelo estas tre varmaj, kaj la malproksimaj estas tre malvarmaj. En meza distanco al la centra stelo estas mezaj temperaturoj. La kvanton de tiuj planedoj kun mezaj temperaturoj taŭgaj por vivo oni povas taksi per la [[formulo de Drake]]. Rezultas tre grandaj nombroj, do la ŝanco, ke ni estas ne solaj en la universo, estas granda.

Tamen estas preskaŭ ne eble, pruvi la ekziston de ekstertera vivo.
Kaj estas tre malfacile atingi tiujn planedojn. Jam la vojaĝo al Marso estas tre malfacila kaj kosta. La distanco tien estas &quot;nur&quot; kelkaj lumminutoj. La distanco al la plej proksima stelo, [[Proksima Centaŭro]], estas multoble pli granda, 4,2 [[lumjaro]]j.

== SETI ==
[[SETI]], mallongigo de angle &quot;search for extraterrestrial intelligence&quot;, serĉado de [[ekstertera intelekto]], baziĝas sur la ideo, ke sur parto de tiuj planedoj, kiuj kreis vivon, tiu vivo evoluis dum milionoj da jaroj ĝis apero de intelekto-hava vivo, simile al tio, kiel okazis sur la Tero.
Kelkaj intelektaj estaĵoj eble konstruis, simile kiel ni, altpovumajn radiostaciojn. Kun tre sensivaj riceviloj ni povus ricevi iliajn signalojn.
Kalkuloj logike donas ege malpli grandan kvanton por intelekta vivo ol por malpli evoluinta, simpla vivo. Post pli ol du miliardoj da jaroj, kiam ekestis vivo sur la Tero, la homaro nur ekzistas ekde miliono da jaroj. Intelektaj homoj, [[homo sapiens]] nur ekde 50 000 jaroj, kaj sendilojn ni uzas nur ekde malpli ol 100 jaroj. Tiuj 100 jaroj estas tre malgranda parto de la tuta tempo. Kiom da jaroj entute ekzistos plu nia civilizacio?

Ĉu sur iu planedo sufiĉe proksima por ricevi la signalojn hazarde nun, ekzistas samtempe kun nia civilizacio kun simila tekniko? Vidu samrilate ankaŭ [[Fermi-paradokso]].

En la [[formulo de Drake]] la faktoro pri samtempeco de alia civilizacio kun la nia estas ekstreme malgranda.

== SETI at home ==
La provoj ricevi radiosignalojn de malproksimaj intelektaj estaĵoj estis komencitaj je astronomiaj institutoj kaj universitatoj. Tie oni sisteme traserĉis ĉiujn taŭgajn radiofrekvencojn.

Tio ege longe daŭras.
* ĉar ekzistas multegaj frekvencoj
* oni devas direkti la antenojn al ĉiu ebla stelo, al unu post la alia.
Post la ricevado la signaloj devas esti traserĉataj pri eble intelektaj sinsekvoj de [[bito]]j. Tiu analizo okupas tre longan tempon en altpovuma komputilo, multe pli longan ol la antaŭa nura ricevado. Tio kostas tre multon kaj blokas la multekostajn komputilojn. Tial oni aplikas nun alian metodon, nomata [[SETI@home]], elparolita [[SETI]] at home, SETI hejme. Tiu metodo kostas malmulton: Programo kunligas multajn privatajn komputilojn. Al ĉiu partoprenanta privata komputilo estas sendita mallonga parto de la ricevitaj signaloj. Tiu komputilo ankaŭ ricevas analizo-programon, per kiu ĝi analizas la signalojn. Tion ĝi faras dum la tempo, ekzemple la nokto, kiam privataj komputiloj ne havas alian taskon. Sur la tuta Tero nun miloj da privataj komputiloj kunlaboras kaj milfoje pligrandigas la ŝancojn, trovi ion.

Tamen bedaŭrinde ĝis nun ne estis iu pozitiva rezulto.

== Ebleco de ekstertera vivo kaj kristana religio ==
Kiam en la kultura medio prezentiĝis la problemo, la diskuto centriĝis ĉu eblas ke raciaj kreaĵoj povas ekzisti nebezonantaj de la Graco de Kristo, de la dia donaco de Jesuo Kristo. La konkludo de teologoj estis, ke, se tia intelekta ularo vere ekzistas, eĉ ili estas kreitaj laŭ la bildo de Dio kaj estas alproksimigitaj al Dio pere de Jesuo Kristo, la Filo kiu komunikas la Patron. Rilate la eblecon pri ekzisto de tiaj kreituloj citendas la opinio (nur ''opinio'' ĉar Bibliaj fontoj kaj Patristikaj pri tio nenion diras) de Nikolao el Kuzo (kardinalo), kiu parolis (1400) pri la ebla ekzisto de aliaj mondoj kun homsimilaj loĝantoj, malsamaj ol tiuj teraj (ĝuste eksterteruloj, alienuloj), en universo konceptebla kiel senspacaj limoj (Vidu lian &quot;De dokta ignorantia&quot;).

Plue: en 1227 la episkopo de Parizo, por alporti iom da kvieto ene de la intelektula mondo ege disputema kaj batalanta ne ĉiam nur vorte, listigis 219 propoziciojn reĵetendajn kaj akcentendajn de studentaro kaj profesoraro. Inter ili reĵetendis ankaŭ tiu kiu &quot;negis la eblecon ke Dio kreis, aŭ povas krei, aliajn mondojn malsamaj ol la nia (art. 34)&quot;.

Neforgesendas, fine, por difini la kristanan pozicion ĉi-rilate, ke [[Tomaso de Akvino]] (14-a jarcento), spite de la ptolomea hegemonio, sukcesis elpensi hipotezon pri pluraj loĝataj mondoj kaj tial bezonaj, eventuale, je la Krista elaĉeto ''(Quaestiones disputatae)''. Norindas, preterpase, ke neniam la [[Biblio]] parolas aŭ aludas al la [[tero]] kiel centro de la mondo.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Antikvaj astronaŭtoj]]
* ''[[The Invaders]]''
* [[La milito de la mondoj]]
* [[Pri la loĝantoj de aliaj steloj (Kant)]]
* {{Q|Q1307329}}

{{Projektoj}}
{{Ĝermo|kosmo}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Ekstertera vivo| ]]
[[Kategorio:Nifologio]]</text>
      <sha1>66gbvs7vmtrfomcm3rwsp9odknw3v6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503223</id>
      <parentid>9503222</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7543" sha1="f4cxis1f7p9trqa1qwkoatqjizmfcnw" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Admiring the Galaxy.jpg|eta|upright=1.6|[[Homo]] observas la [[Lakta vojo|Laktan Vojon]] kaj la [[universo]]n ekde la [[dezerto de Atacama]], en [[Ĉilio]].]]
[[Dosiero:1-PIA26368-Perseverance Finds a Rock with Leopard Spots-annotated.png|eta|&quot;Leopardaj makuloj&quot;, aĵoj sur roko en la [[Marso (planedo)|Marsa]] kratero [[Jezero (kratero)|Jezero]], kie la vagsondilo [[Perseverance]] en 2024 trovis eblajn signojn de antikva vivo]]
[[Dosiero:Pioneer_plaque.svg|eta|Gravurita disko ĉe [[Pioneer 10]]]]
[[Dosiero:1967_CPA_3549.jpg|eta|Stampo de Sovetunio montranta &quot;sateliton de civilizo&quot; ekster la Tero]]
[[Dosiero:Kp145-ekstertera-vivo.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri ekstertera vivo. Novaj ekscioj de astronomio levas novajn atendojn pri vivo ekster nia tero.]]
'''Ekstertera vivo''' estas [[vivo]] kiu povus ekzisti kaj origini ekster la planedo [[Tero]]. Ĝia ekzisto estas nuntempe hipoteza: ĝis nun ekzistas neniu pruvo de ekstertera vivo kiu estus vaste akceptita de la [[sciencisto]]j.

== Priskribo ==
Oni konas la [[perioda tabelo|periodan tabelon de la kemiaj elementoj]], kiu sin etendas de la elemento [[hidrogeno]] ĝis la [[transuranoj]]. Kaj oni scias, kiel [[atomo]]j formas [[molekulo]]jn. Estas certe, ke en la tuta kosmo ekzistas la samaj elementoj kaj ke ili obeas al la samaj leĝoj de fiziko kaj kemio.

Kompleksaj molekulaj strukturoj, kiuj necesas por vivo, nur povas ekzisti je temperaturoj inter ĉirkaŭ minus 20 gradoj Celsius ĝis ĉirkaŭ plus 120 gradoj Celsius.

Ekesto de tiaj strukturoj eblas verŝajne en nur pli malgranda regiono de temperaturoj.

Tial ne eblas vivo sur la surfaco de la [[Luno]].
Simile estas je nia najbara planedo, [[Marso (planedo)|Marso]]. Ties temperaturoj estas inter 190 K kaj 240 K. Kompare: la [[Tero]] 260 - 310 K. Tiuj regionoj de temperaturoj ampleksas dum somera tago ĝis vintra nokto, ekvatoro ĝis polusoj. Marso do estas tre malvarma, 60 K malpli varma ol la Tero. Eĉ dum [[tagmezo]] de somera tago je la ekvatoro sur Marso la temperaturo nur atingas nul gradojn Celsius, iu vivo estanta je tia temperaturo estus dum sekva nokto, pli ol 100 gradojn pli malvarma, tuj mortigata.

Sed tio ne signifas, ke ne ekzistas vivo sur aliaj [[planedo]]j en nia [[galaksio]] aŭ en aliaj.
Estas probable, ke nia sunsistemo ne estas unika en la mondo. Ĝi havas 7 planedojn kaj krome lunojn kaj [[asteroido]]jn, malgrandajn objektojn. Vidu la teoriojn pri la ekesto de la [[sunsistemo]].
Probable multaj inter la miliardoj da sunoj havas same kiel nia suno aron da planedoj. Ĉiam la plej proksimaj al la centra stelo estas tre varmaj, kaj la malproksimaj estas tre malvarmaj. En meza distanco al la centra stelo estas mezaj temperaturoj. La kvanton de tiuj planedoj kun mezaj temperaturoj taŭgaj por vivo oni povas taksi per la [[formulo de Drake]]. Rezultas tre grandaj nombroj, do la ŝanco, ke ni estas ne solaj en la universo, estas granda.

Tamen estas preskaŭ ne eble, pruvi la ekziston de ekstertera vivo.
Kaj estas tre malfacile atingi tiujn planedojn. Jam la vojaĝo al Marso estas tre malfacila kaj kosta. La distanco tien estas &quot;nur&quot; kelkaj lumminutoj. La distanco al la plej proksima stelo, [[Proksima Centaŭro]], estas multoble pli granda, 4,2 [[lumjaro]]j.

== SETI ==
[[SETI]], mallongigo de angle &quot;search for extraterrestrial intelligence&quot;, serĉado de [[ekstertera intelekto]], baziĝas sur la ideo, ke sur parto de tiuj planedoj, kiuj kreis vivon, tiu vivo evoluis dum milionoj da jaroj ĝis apero de intelekto-hava vivo, simile al tio, kiel okazis sur la Tero.
Kelkaj intelektaj estaĵoj eble konstruis, simile kiel ni, altpovumajn radiostaciojn. Kun tre sensivaj riceviloj ni povus ricevi iliajn signalojn.
Kalkuloj logike donas ege malpli grandan kvanton por intelekta vivo ol por malpli evoluinta, simpla vivo. Post pli ol du miliardoj da jaroj, kiam ekestis vivo sur la Tero, la homaro nur ekzistas ekde miliono da jaroj. Intelektaj homoj, [[homo sapiens]] nur ekde 50 000 jaroj, kaj sendilojn ni uzas nur ekde malpli ol 100 jaroj. Tiuj 100 jaroj estas tre malgranda parto de la tuta tempo. Kiom da jaroj entute ekzistos plu nia civilizacio?

Ĉu sur iu planedo sufiĉe proksima por ricevi la signalojn hazarde nun, ekzistas samtempe kun nia civilizacio kun simila tekniko? Vidu samrilate ankaŭ [[Fermi-paradokso]].

En la [[formulo de Drake]] la faktoro pri samtempeco de alia civilizacio kun la nia estas ekstreme malgranda.

== SETI at home ==
La provoj ricevi radiosignalojn de malproksimaj intelektaj estaĵoj estis komencitaj je astronomiaj institutoj kaj universitatoj. Tie oni sisteme traserĉis ĉiujn taŭgajn radiofrekvencojn.

Tio ege longe daŭras.
* ĉar ekzistas multegaj frekvencoj
* oni devas direkti la antenojn al ĉiu ebla stelo, al unu post la alia.
Post la ricevado la signaloj devas esti traserĉataj pri eble intelektaj sinsekvoj de [[bito]]j. Tiu analizo okupas tre longan tempon en altpovuma komputilo, multe pli longan ol la antaŭa nura ricevado. Tio kostas tre multon kaj blokas la multekostajn komputilojn. Tial oni aplikas nun alian metodon, nomata [[SETI@home]], elparolita [[SETI]] at home, SETI hejme. Tiu metodo kostas malmulton: Programo kunligas multajn privatajn komputilojn. Al ĉiu partoprenanta privata komputilo estas sendita mallonga parto de la ricevitaj signaloj. Tiu komputilo ankaŭ ricevas analizo-programon, per kiu ĝi analizas la signalojn. Tion ĝi faras dum la tempo, ekzemple la nokto, kiam privataj komputiloj ne havas alian taskon. Sur la tuta Tero nun miloj da privataj komputiloj kunlaboras kaj milfoje pligrandigas la ŝancojn, trovi ion.

Tamen bedaŭrinde ĝis nun ne estis iu pozitiva rezulto.

== Ebleco de ekstertera vivo kaj kristana religio ==
Kiam en la kultura medio prezentiĝis la problemo, la diskuto centriĝis ĉu eblas ke raciaj kreaĵoj povas ekzisti nebezonantaj de la Graco de Kristo, de la dia donaco de Jesuo Kristo. La konkludo de teologoj estis, ke, se tia intelekta ularo vere ekzistas, eĉ ili estas kreitaj laŭ la bildo de Dio kaj estas alproksimigitaj al Dio pere de Jesuo Kristo, la Filo kiu komunikas la Patron. Rilate la eblecon pri ekzisto de tiaj kreituloj citendas la opinio (nur ''opinio'' ĉar Bibliaj fontoj kaj Patristikaj pri tio nenion diras) de Nikolao el Kuzo (kardinalo), kiu parolis (1400) pri la ebla ekzisto de aliaj mondoj kun homsimilaj loĝantoj, malsamaj ol tiuj teraj (ĝuste eksterteruloj, alienuloj), en universo konceptebla kiel senspacaj limoj (Vidu lian &quot;De dokta ignorantia&quot;).

Plue: en 1227 la episkopo de Parizo, por alporti iom da kvieto ene de la intelektula mondo ege disputema kaj batalanta ne ĉiam nur vorte, listigis 219 propoziciojn reĵetendajn kaj akcentendajn de studentaro kaj profesoraro. Inter ili reĵetendis ankaŭ tiu kiu &quot;negis la eblecon ke Dio kreis, aŭ povas krei, aliajn mondojn malsamaj ol la nia (art. 34)&quot;.

Neforgesendas, fine, por difini la kristanan pozicion ĉi-rilate, ke [[Tomaso de Akvino]] (14-a jarcento), spite de la ptolomea hegemonio, sukcesis elpensi hipotezon pri pluraj loĝataj mondoj kaj tial bezonaj, eventuale, je la Krista elaĉeto ''(Quaestiones disputatae)''. Norindas, preterpase, ke neniam la [[Biblio]] parolas aŭ aludas al la [[tero]] kiel centro de la mondo.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Antikvaj astronaŭtoj]]
* ''[[The Invaders]]''
* [[La milito de la mondoj]]
* [[Pri la loĝantoj de aliaj steloj (Kant)]]
* {{Q|Q1307329}}

{{Projektoj}}
{{Ĝermo|kosmo}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Ekstertera vivo| ]]
[[Kategorio:Nifologio]]</text>
      <sha1>f4cxis1f7p9trqa1qwkoatqjizmfcnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korna kriulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68223</id>
    <revision>
      <id>9503330</id>
      <parentid>8280049</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T03:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5490" sha1="1nvv4sn9my3soe1k1q352fbtbq8jczf" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Korna kriulo
|koloro = pink
|dosiero2 =Anhima cornuta -near Manu Wildlife Center, Manu National Park, Peru -three-8.jpg
|dosiero=Anhima cornuta - Horned screamer.jpg
| dosiero larĝo=300px
| dosiero2 larĝo=300px
| priskribo de dosiero=
|priskribo de dosiero2 = Tri en Nacia Parko Manu, Peruo
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Birdo]]j ''Aves''
|ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes''
|familio = [[Kriuloj|Anhimedoj]]
|genro = '''Kriulo''' ''Anhima''
|genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760
|specio = '''''A. cornuta'''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Anhima cornuta''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Korna kriulo''', '''Kornokriulo''' aŭ '''Kornanhimo''' (''Anhima cornuta'') estas birdospecio el la familio de [[Kriuloj]] kiu troveblas nur en humidejoj de tropika [[Sudameriko]]. Estas tri specioj de [[kriuloj]], kaj la aliaj du estas la [[Suda kriulo]] kaj la [[Norda kriulo]] ambaŭ en la geno ''[[Chauna]]''. La '''Korna kriulo''' estas la ununura specio en sia genro, nome la tipa genro kiu nomigas la familion de [[Anhimedoj]].

== Aspekto ==
[[Dosiero:Anhima cornuta.jpg|eta|maldekstre|250px|Kornokriulo (se oni detale rigardas, videblas la blanka &quot;korneto&quot;.]]

[[Dosiero:Arauco.JPG|eta|maldekstre|250px|Kapodetalo.]]
Ĝi estas granda 84–95&amp;nbsp;cm longe, 3,1 al 3,5&amp;nbsp;kg peza birdo, kun malgranda kokeca beko. La supraj partoj, kapo kaj brusto estas nigraj, kun blankaj punktoj ĉe krono, kaj pli grandaj ĉe suba kolo, brusto (kiel tre markataj horizontalaj strioj) kaj flugiloj (videblaj ripoze en flankoj), dum supra kolo kaj gorĝareo estas pli nigraj, kvankam en mentono ja estas blankaj kelkaj punktetoj. Ekzistas tre longa (7 ĝis 12&amp;nbsp;cm) spineca blanka strukturo de la kapo, pro kiu la specio ricevis siajn nomojn (kaj [[komuna nomo]] kaj [[latina]] [[scienca nomo]]). Tiu strukturo estas iom unika inter birdoj kaj ne derivas el plumo sed estas kornigita strukturo kiu estas izole ligita al la kranio kaj kreskas kontinue ofte rompita pinte.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Integumentary Morphology of Modern Birds—An Overview|familia nomo=Stettenheim|persona nomo=Peter R.|jaro=2000|gazeto=American Zoologist|volumo=40|COI=10.1093/icb/40.4.461|paĝoj=461–477}}&lt;/ref&gt; La irisoj videblas flave, oranĝece ĝis ruĝece. La kruroj estas grizaj kaj fortikaj. La beko estas griza kun blankaj bordoj. La ventro kaj malantaŭa parto de la flugiloj estas blankaj. Ĝi havas du akrajn spronojn sur siaj flugiloj elirantajn el kovrilplumoj, kaj la specio estas nur duone palmopieda.

Dumfluge videblas nigreca birdo kun blankaj duarangaj kovrilplumoj kaj strioj en komenco de unuarangaj flugilplumoj. Sube la ventro montriĝas blanke.

Ĝi similas [[anaso]]jn, [[ansero]]jn kaj [[cigno]]jn kiuj estas en la familio de [[anasedoj]], sed la beko similas al tiu de [[Kokoformaj birdoj]].

Alvoko estas bruema raŭka trumpetado aŭ hupado ''jŬi jŭI'', elsendata skuante malantaŭen la kapon. Tio povas okazi grupe. De tio la komuna nomo de la familio kiel ''Kriuloj''.

== Distribuado, habitato kaj kutimaro ==
Ĝi estas trovebla en malaltaj teroj de [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]] ĝis [[Brazilo]] kaj orienta [[Bolivio]], do ankaŭ en [[Peruo]], [[Ekvadoro]], [[Surinamo]], [[Franca Gujano]], kaj [[Gujano]].&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;IUCN (2009)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Clements&quot;&gt;Clements, J. (2007)&lt;/ref&gt; Ĝi nun estas malaperinta el [[Trinidado kaj Tobago]] &lt;ref name=&quot;IUCN&quot;/&gt; Spite lokan malpliiĝon, ĝi restas disvastigita kaj estas sufiĉe komuna ĝenerale. Ĝia teritorio en Brazilo ŝajne kreskis dum la lastaj jaroj.

Ĝi loĝas en tre densaj marĉoj kaj manĝas [[akvoplanto]]jn. Ili elmigras dum sekegoj kaj revenas por la epoko de pluvo.

Ilia nesto estas granda amaso de flosanta vegetalaro ankrita en neprofunda akvo. La ino demetas tri olivec-brunajn ovojn, kaj la junuloj, kiel tiuj de plej [[Anseroformaj]], povas kuri tuj post eloviĝo.

== Kiel [[simbolo]] ==
[[Dosiero:Hscreamer leofleck.jpg|eta|maldekstre|250px|Kornokriulo dumfluge.]]
La Kornokriulo estas la oficiala birdo de la [[Araŭko|Departemento Araŭko]] kaj de la [[Araŭko (Kolombio)|municipo Araŭko]] en Kolombio. La departemento kaj ties ĉefurbo nomiĝas laŭ tiu birdo, kiu estas nomata ''Arauco'' en [[Hispana lingvo|hispana]].

La birdospecio aperas en la [[blazono]]j de [[Tietê]]&lt;ref name=&quot;camaratiete.com&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.camaratiete.sp.gov.br/default.asp?c=2&amp;s=2 |titolo=camaratiete.com |alirdato=2013-12-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080318233501/http://www.camaratiete.sp.gov.br/default.asp?c=2 |arkivdato=2008-03-18 }}&lt;/ref&gt; kaj de [[Guarulhos]], Brazilo.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==
* Clements, James, (2007) [https://web.archive.org/web/20150923210713/http://www.cornellpress.cornell.edu/cup_detail.taf?ti_id=4566 ''The Clements Checklist of the Birds of the World''], Cornell University Press, Ithaca
* Hilty, Steven, L. (2003) ''Birds of Venezuela'', ISBN 0-7136-6418-5

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://ibc.lynxeds.com/species/horned-screamer-anhima-cornuta Korna kriulo] ĉe Internet Bird Collection.

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Anhimedoj]]
[[Kategorio:Anseroformaj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>1nvv4sn9my3soe1k1q352fbtbq8jczf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Voghera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73423</id>
    <revision>
      <id>9503054</id>
      <parentid>9070133</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2323" sha1="mgejf3nwu4cytcr93vw84wpe9g36111" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|Voghera (stacidomo)}}
{{Informkesto urbo de Italio
| nomo = Voghera
| dosiero = Voghera DSC08666.JPG
| blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} 
| regiono = {{Italio LOM}}
| provinco = {{Italio PV}} 
| alto = 96
| areo = 63
| subdividaĵoj = Medassino, Oriolo, Valle 
| najbaraj_komunumoj = [[Casei Gerola]], [[Cervesina]], [[Codevilla]], [[Corana]], [[Lungavilla]], [[Montebello della Battaglia]], [[Pancarana]], [[Pizzale]], [[Pontecurone]] (AL), [[Retorbido]], [[Rivanazzano]], [[Silvano Pietra]] 
| nomo_de_loĝantoj = ''vogheresi''
| patrono = Sankta Bobo (jen latine, france ''Beuvon'')
| festo = la vendredon antaŭ la festo de [[ĉieliro]] (kiu estas ĉiujare en ĵaŭdo)
| tipo1 = reliefo
| zomo = 10
}}
'''Voghera''' {{prononco|voGEra}} estas [[komunumo]] de la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Lombardio]] kaj la [[provinco Pavio]] en norda [[Italio]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktulo Bobo (jen latine, france ''Beuvon''), kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. La mezuma [[supermara alteco]] de la komunumo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}} [[metro]]j super la [[marnivelo]].

[[Dosiero:Voghera Duomo di San Lorenzo Esterno Lato Sud 5.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Duomo ([[Katedralo]])}}]]
{{-|maldekstren}}
== Konataj lokuloj ==
* [[Giovanni De Lucia]] (n. 2000), esperantisto kaj de pasko 2023 ĝis pasko 2025 la prezidanto de [[IEJ]], 2022-2023 vicprezidanto, 2025-2027 sekretario

== Esperanto ==
Fondiĝis loka esperanto-grupo tie en [[1923]].

== Partneraj urboj ==
* {{Ĝemeleco|Leinfelden-Echterdingen|Germanio}}
* {{Ĝemeleco|Manosque|Francio}}
* {{Ĝemeleco|Cheyenne|Usono}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Voghera (stacidomo)]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}}  ({{it}})

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Voghera| ]]
[[Kategorio:Komunumoj de Italio]]
[[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]]
[[Kategorio:Komunumoj de Provinco Pavia]]</text>
      <sha1>mgejf3nwu4cytcr93vw84wpe9g36111</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503059</id>
      <parentid>9503054</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Partneraj urboj */</comment>
      <origin>9503059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="4zieitvi9gxzojv3csm381jpspm6ogu" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|Voghera (stacidomo)}}
{{Informkesto urbo de Italio
| nomo = Voghera
| dosiero = Voghera DSC08666.JPG
| blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} 
| regiono = {{Italio LOM}}
| provinco = {{Italio PV}} 
| alto = 96
| areo = 63
| subdividaĵoj = Medassino, Oriolo, Valle 
| najbaraj_komunumoj = [[Casei Gerola]], [[Cervesina]], [[Codevilla]], [[Corana]], [[Lungavilla]], [[Montebello della Battaglia]], [[Pancarana]], [[Pizzale]], [[Pontecurone]] (AL), [[Retorbido]], [[Rivanazzano]], [[Silvano Pietra]] 
| nomo_de_loĝantoj = ''vogheresi''
| patrono = Sankta Bobo (jen latine, france ''Beuvon'')
| festo = la vendredon antaŭ la festo de [[ĉieliro]] (kiu estas ĉiujare en ĵaŭdo)
| tipo1 = reliefo
| zomo = 10
}}
'''Voghera''' {{prononco|voGEra}} estas [[komunumo]] de la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Lombardio]] kaj la [[provinco Pavio]] en norda [[Italio]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktulo Bobo (jen latine, france ''Beuvon''), kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. La mezuma [[supermara alteco]] de la komunumo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}} [[metro]]j super la [[marnivelo]].

[[Dosiero:Voghera Duomo di San Lorenzo Esterno Lato Sud 5.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Duomo ([[Katedralo]])}}]]
{{-|maldekstren}}
== Konataj lokuloj ==
* [[Giovanni De Lucia]] (n. 2000), esperantisto kaj de pasko 2023 ĝis pasko 2025 la prezidanto de [[IEJ]], 2022-2023 vicprezidanto, 2025-2027 sekretario

== Esperanto ==
Fondiĝis loka esperanto-grupo tie en [[1923]].

== Partneraj urboj ==
* {{Ĝemeleco|Leinfelden-Echterdingen|Germanio}}, en la federacia lando [[Baden-Virtembergo]] (la loko estas antaŭurbo de [[Stutgarto]])
* {{Ĝemeleco|Manosque|Francio}}, en la regiono ''[[Provence-Alpes-Côte d'Azur]]'' (Provenco-Alpoj-Bordo Lazura)
* {{Ĝemeleco|Cheyenne|Usono}}, en la subŝtato [[Vajomingo]]

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Voghera (stacidomo)]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}}  ({{it}})

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Voghera| ]]
[[Kategorio:Komunumoj de Italio]]
[[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]]
[[Kategorio:Komunumoj de Provinco Pavia]]</text>
      <sha1>4zieitvi9gxzojv3csm381jpspm6ogu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503062</id>
      <parentid>9503059</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Partneraj urboj */</comment>
      <origin>9503062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2585" sha1="q1ifd376qds16p5oxi0f1f2vaftcx6u" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|Voghera (stacidomo)}}
{{Informkesto urbo de Italio
| nomo = Voghera
| dosiero = Voghera DSC08666.JPG
| blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} 
| regiono = {{Italio LOM}}
| provinco = {{Italio PV}} 
| alto = 96
| areo = 63
| subdividaĵoj = Medassino, Oriolo, Valle 
| najbaraj_komunumoj = [[Casei Gerola]], [[Cervesina]], [[Codevilla]], [[Corana]], [[Lungavilla]], [[Montebello della Battaglia]], [[Pancarana]], [[Pizzale]], [[Pontecurone]] (AL), [[Retorbido]], [[Rivanazzano]], [[Silvano Pietra]] 
| nomo_de_loĝantoj = ''vogheresi''
| patrono = Sankta Bobo (jen latine, france ''Beuvon'')
| festo = la vendredon antaŭ la festo de [[ĉieliro]] (kiu estas ĉiujare en ĵaŭdo)
| tipo1 = reliefo
| zomo = 10
}}
'''Voghera''' {{prononco|voGEra}} estas [[komunumo]] de la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Lombardio]] kaj la [[provinco Pavio]] en norda [[Italio]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktulo Bobo (jen latine, france ''Beuvon''), kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. La mezuma [[supermara alteco]] de la komunumo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}} [[metro]]j super la [[marnivelo]].

[[Dosiero:Voghera Duomo di San Lorenzo Esterno Lato Sud 5.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Duomo ([[Katedralo]])}}]]
{{-|maldekstren}}
== Konataj lokuloj ==
* [[Giovanni De Lucia]] (n. 2000), esperantisto kaj de pasko 2023 ĝis pasko 2025 la prezidanto de [[IEJ]], 2022-2023 vicprezidanto, 2025-2027 sekretario

== Esperanto ==
Fondiĝis loka esperanto-grupo tie en [[1923]].

== Partneraj urboj ==
* {{Ĝemeleco|Leinfelden-Echterdingen|Germanio}}, [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]] (la loko estas antaŭurbo de [[Stutgarto]])
* {{Ĝemeleco|Manosque|Francio}}, [[regionoj de Francio|regiono]] ''[[Provence-Alpes-Côte d'Azur]]'' (Provenco-Alpoj-Bordo Lazura)
* {{Ĝemeleco|Cheyenne|Usono}}, [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Vajomingo]]

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Voghera (stacidomo)]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}}  ({{it}})

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Voghera| ]]
[[Kategorio:Komunumoj de Italio]]
[[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]]
[[Kategorio:Komunumoj de Provinco Pavia]]</text>
      <sha1>q1ifd376qds16p5oxi0f1f2vaftcx6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alessandria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73843</id>
    <revision>
      <id>9503426</id>
      <parentid>9239312</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2202" sha1="tqv1hna9snxgd9xbsn45tdfbu2odd1t" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|Alessandria (stacidomo)}}
{{Informkesto urbo de Italio
| nomo = Alessandria
| regiono = {{Italio PMN}} 
| provinco = {{Italio AL}} 
| blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}}
| alto = 95
| areo = 204 
| subdividaĵoj = Spinetta Marengo, Castelceriolo, Valle San Bartolomeo, S. Michele, S. Giuliano, Cascinagrossa, Mandrogne 
| najbaraj_komunumoj = [[Bosco Marengo]], [[Castellazzo Bormida]], [[Castelletto Monferrato]], [[Frugarolo]], [[Montecastello]], [[Oviglio]], [[Pecetto di Valenza]], [[Pietra Marazzi]], [[Piovera]], [[Quargnento]], [[Sale]], [[San Salvatore Monferrato]], [[Solero]], [[Tortona]], [[Valenza]] 
| nomo_de_loĝantoj = ''alessandrini''
| patrono = {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}} sankta Baudolino
| festo = 10-a de novembro
| tipo1 = reliefo
| zomo = 10
}}
'''Alessandria''' estas [[komunumo]] kaj provinca ĉefurbo de [[Italio]]. Ĝi apartenas al la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Lombardio]] kaj la [[provinco Alessandria]]. Komence de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktulo {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}}, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

Een la la urbo situas unu el tri [[kampuso]]j de la {{Q|Q1235561}}, kies aliaj kampusoj troveblas en [[Novara]] kaj [[Verĉelo]] ({{l-it|Università del Piemonte Orientale}}).

[[Dosiero:Alessandria03.jpg|eta|250px|maldekstra|Horloĝo de placo Garibaldi]]

== Historio ==
Proksime okazis en 1800 la [[Batalo de Marengo]] kie venkis [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]].
{{-l}}
== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Alessandria (stacidomo)]]
* Citadelo de Alessandria

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{it}})

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Alessandria| ]]
[[Kategorio:Komunumoj de Italio]]
[[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]]
[[Kategorio:Komunumoj de Provinco Alessandria]]</text>
      <sha1>tqv1hna9snxgd9xbsn45tdfbu2odd1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74525</id>
    <revision>
      <id>9503427</id>
      <parentid>9461165</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2653" sha1="kdj40qffkb2fn1tbnf12djwz46dwg48" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo de Italio
| dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} 
| blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} 
| regiono = {{Italio PMN}} 
| provinco = {{Italio NO}} 
| regiono-ISO= IT
| tipo1 = reliefo
| alto = {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}} 
| areo = {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}
| subdividaĵoj = Lumellogno, Olengo, Pernate, Torrion Quartara, Agognate, Casalgiate, Cascina Montà, Cascina Roggia Mora, Gionzana, Pagliate (2005)
| najbaraj_komunumoj = [[Caltignaga]], [[Cameri]], [[Casalino]], [[Galliate]], [[Garbagna Novarese]], [[Granozzo con Monticello]], [[Nibbiola]], [[Romentino]], [[San Pietro Mosezzo]], [[Trecate]] 
| nomo_de_loĝantoj = ''novaresi''
| patrono = Gaŭdentio (la. Gaudentius, it. Gaudenzio) de Novaro
| festo = [[22-a de januaro]]
}}
'''Novaro''', ('''Novàra''' en la itala), (''Noara'' en la [[piemonta lingvo|piemonta]], ''Nuara'' en la [[lombarda lingvo|lombarda]]) estas komunumo kun {{formatnum:104388}} loĝantoj, [[ĉefurbo]] de la samnoma [[provinco de Novaro|provinco]] en [[Piemonto]], [[Italio]].

Ĝi estas la dua komunumo de la regiono laŭ loĝantaro kaj krucvojo de gravaj komercaj trafikoj inter [[Milano]], [[Torino]], [[Ĝenovo]] kaj kun [[Svisio]].

Simbolo de la urbo estas la kupolo de la baziliko de Sankta Gaudenzio, alta 121 metrojn.

Een la la urbo situas unu el tri [[kampuso]]j de la {{Q|Q1235561}}, kies aliaj kampusoj troveblas en [[Alessandria]] kaj [[Verĉelo]] ({{l-it|Università del Piemonte Orientale}}).

== Geografio ==
[[Dosiero:Novara risaie.jpg|eta|maldekstre|220ra|[[Rizo|Rizkampoj]] inunditaj je la ĉirkaŭaĵo de la urbo]]
Novaro distancas 49&amp;nbsp;km de [[Milano]] (15&amp;nbsp;km de la regiona limo kun [[Lombardio]]), 95&amp;nbsp;km de [[Torino]], 23&amp;nbsp;km da [[Verĉelo]]. Distancas krome preskaŭ 35&amp;nbsp;km de [[Majora Lago]] kaj 40&amp;nbsp;km de Lago [[Orta]].

== Historio ==
Novaro estis fondita en la jaro [[89 a.K.]] kiel romia kolonio, okaze de la atribuado de la [[Romio#Latina Civitaneco |latina civitaneco]] al la triboj de la [[keltoj]] de la [[Gallia Cisalpina|Transpada Gaŭlio]].

La [[23a de marto]] [[1849]] okazis gravega [[Batalo de Novaro (1849)]]; la piemonta armeo estis venkita de la aŭstroj de marŝalo [[Josef Radetzky]].

[[Dosiero:Novara MuraRomane.jpg|eta|maldekstre|220ra|Ruinoj de romiaj muregoj]]
{{-l}}
==Famuloj==
* Fotisto [[Paolo Monti]] (1908–1982)

== Vidu ankaŭ ==
* [[Novara (stacidomo)]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{it}})

{{Projektoj}}

{{provinco Novaro}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Novara| ]]
[[Kategorio:Komunumoj de Italio]]
[[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]]
[[Kategorio:Komunumoj de Provinco Novara]]</text>
      <sha1>kdj40qffkb2fn1tbnf12djwz46dwg48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Verĉelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74949</id>
    <revision>
      <id>9503428</id>
      <parentid>9413178</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4963" sha1="bj7nm9dv5xpnk3vfgfo5z5f8oo42bo7" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo de Italio
| nomo = Verĉelo • Vercelli • Vërsèj
| dosiero = PiazzaCavour-Vercelli.jpg
| blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}}
| regiono = {{Italio PMN}}
| provinco = {{Italio VC}}
| regiono-ISO= IT
| tipo1 = reliefo
| alto = {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo = {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}
| subdividaĵoj =
| najbaraj_komunumoj = [[Asigliano Vercellese]], [[Borgo Vercelli]], [[Caresanablot]], [[Desana]], [[Lignana]], [[Olcenengo]], [[Palestro]] (PV), [[Prarolo]], [[Salasco]], [[Sali Vercellese]], [[San Germano Vercellese]], [[Villata]], [[Vinzaglio]] (NO)
| nomo_de_loĝantoj = ''vercellesi''
| patrono = Sankta [[Eŭzebio de Verĉelo]]
| festo = [[1-a de aŭgusto]]
| retpaĝo = {{oficiala retejo}}
| mapo = PMN-Mappa.png
| mapamplekso = 300
}}
'''Vercelli''' - en la [[antikva tempo]] ''Vercellae'', en la [[piemonta]] Vërsèj, esperantigebla ''Verĉelo'' - estas [[komunumo]] de [[Italio]], en orienta [[Piemonto]], kie loĝas ĉirkaŭ 45.000 homoj.

La urbo estis fondita de [[Keltoj|Keltaj]] kaj [[Liguroj|Liguraj]] popoloj. En [[-102|102 a.K.]] la antikva etno de [[Cimbroj (antikva popolo)|cimbroj]] en granda batalo apud la urbo kontraŭ la armeo de la [[Romia Respubliko]] estis ekstermita.

Ĝi havas barbaran originon, sed ĝi pligrandiĝis kaj pligraviĝis dum la [[Romia epoko]] kaj ĉefe dum la [[mezepoko]], post ĝia kristaniĝo. Verĉelo estis kristanigita de [[Eŭzebio de Verĉelo|episkopo Sankta Eŭzebio]], unua episkopo de Piemonto, kaj dum mezepoka periodo ĝi estis fakte la plej grava urbo de la regiono laŭ religia vidpunkto. Dum malfrua mezepoko multaj sieĝoj kaj bataloj atakis nordan Italion kaj Verĉelon mem, kiu multfoje ŝanĝi posedanton, ĝis 1713 kiam per la [[Traktato de Utrecht]] ĝi fine iĝis posedaĵo de [[Savoja dinastio]], kaj ekde tiam estis konstruitaj multaj mirindaj kaj artaj palacoj, preĝejoj kaj stratoj. Post la [[franca revolucio]] kaj la invado de [[Napoleono]], Verĉelo iĝis franca ĝis fino de [[Napoleona Imperio]]. Dum la [[unuiĝo de Italio]], dum 1800, Verĉelo havis gravan rolon en la batalo kontraŭ la [[Aŭstrio-Hungario|aŭstro-hungara armeo]], barante ĝin per la kreado de akva barilo tra la verĉelaj [[rizkampo|rizkampoj]]. Ekde la italia unuiĝo Verĉelo estas eta provinco, kaj sufiĉe riĉa urbeto, kie videblas interesaj artaĵoj ĉefe mezepokaj kaj postmezepokaj; ĝia ĉefa ekonomia forto estas la kultivado kaj komercado de [[rizo]], kaj ĝia riza merkato estas inter la unuaj de tuta [[Eŭropo]].

Een la la urbo situas unu el tri [[kampuso]]j de la {{Q|Q1235561}}, kies aliaj kampusoj troveblas en [[Alessandria]] kaj [[Novara]] ({{l-it|Università del Piemonte Orientale}}).

[[Dosiero:Vercelli vercelli.jpg|eta|maldekstra|Preĝejo de Sankta Andreo]]

== Monumentoj de Verĉelo ==
=== Preĝejo de Sankta Andreo ===
La preĝejo de [[Sankta Andreo]] estas la simbolo de Verĉelo, ĝi estis konstruata inter 1219 kaj 1227, laŭ la volo de kardinalo [[Guala Bicchieri]] (Gŭala Bikjeri). Ĝi estas unika ekzemplo de miksita stilo inter la lombard-emilia [[Romanika arkitekturo|romanikstilo]] kaj la franca [[Gotika arĥitekturo|gotikstilo]]. La preĝejo enhavas tri [[navo|navojn]] kun ege alta [[transepto]], kaj ene estas riĉa kaj valorplena ligna [[ĥorejo]]. En la enaj ĉambroj estas konservata ligna [[krucifikso]], el la [[14-a jarcento]]. Kaj apud la preĝejo estas ankaŭ belega [[klostro]] rektangula.

[[Dosiero:3963 - Vercelli - San Cristoforo - Foto Giovanni Dall'Orto, 20 May 2011.jpg|eta|centra|300ra|Preĝejo de Sankta Kristoforo]]

=== Preĝejo de Sankta Kristoforo ===
La preĝejo de [[Sankta Kristoforo]] estis konstruata en 1515, kaj ene admireblas multaj pentraĵoj de ''Gaudenzio Ferrari'' (Gaŭdencjo Ferrari), kaj plie la tuta plafono estas pentrita per 1700-aj desegnoj. La arkitekturo mem de la preĝejo vere vidindas pro la [[balustrado]] de [[Filippo Juvarra]] kaj la belaj lignaj dekoraĵoj.

[[Dosiero:Piazza Cavour.jpg|eta|maldekstra|300ra|Placo Cavour]]

=== Placo Cavour ===
La nuntempa placo Cavour (Kavur') antaŭe estis nomata ''Piazza Maggiore'' (nome &quot;Plej Granda Placo&quot;), pro ĝia graveco kaj grandeco, kaj nun havas tiun nomon pro la monumento dediĉita al la piemonta politikisto: [[Camillo Benso di Cavour]] (Kamillo Benso di Kavur'), kiu staras meze de la placo. Verŝajne la placo estas en la loko kie estis la [[Imperiestraj Forumoj (Romo)|romia forumo]], kaj nuntempe beligas ĝin mezepokaj palacoj kaj restaĵoj.

{{Projektoj}}

== Famuloj ==
* En Verĉelo estis [[trejnisto]] [[Győző Kulcsár]] 5 jarojn, pri kio memortabulo memorigas.
* [[Giuseppe Cavanna]] (1905-1976), itala futbalisto, naskiĝis kaj mortis en la urbo

== Vidu ankaŭ ==
* [[Vercelli (stacidomo)]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{it}})

{{Provinco Verĉelo}}

[[Kategorio:Komunumoj de Italio]]
[[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]]
[[Kategorio:Komunumoj de Provinco Vercelli]]
[[Kategorio:Vercelli| ]]</text>
      <sha1>bj7nm9dv5xpnk3vfgfo5z5f8oo42bo7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503429</id>
      <parentid>9503428</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>pli bona foto: Piazza Cavour (Vercelli) 03.jpg</comment>
      <origin>9503429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5010" sha1="horyoxvepll9es5m7nhmgdv2af5i34d" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo de Italio
| nomo = Verĉelo • Vercelli • Vërsèj
| dosiero = PiazzaCavour-Vercelli.jpg
| blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}}
| regiono = {{Italio PMN}}
| provinco = {{Italio VC}}
| regiono-ISO= IT
| tipo1 = reliefo
| alto = {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo = {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}
| subdividaĵoj =
| najbaraj_komunumoj = [[Asigliano Vercellese]], [[Borgo Vercelli]], [[Caresanablot]], [[Desana]], [[Lignana]], [[Olcenengo]], [[Palestro]] (PV), [[Prarolo]], [[Salasco]], [[Sali Vercellese]], [[San Germano Vercellese]], [[Villata]], [[Vinzaglio]] (NO)
| nomo_de_loĝantoj = ''vercellesi''
| patrono = Sankta [[Eŭzebio de Verĉelo]]
| festo = [[1-a de aŭgusto]]
| retpaĝo = {{oficiala retejo}}
| mapo = PMN-Mappa.png
| mapamplekso = 300
}}
'''Vercelli''' - en la [[antikva tempo]] ''Vercellae'', en la [[piemonta]] Vërsèj, esperantigebla ''Verĉelo'' - estas [[komunumo]] de [[Italio]], en orienta [[Piemonto]], kie loĝas ĉirkaŭ 45.000 homoj.

La urbo estis fondita de [[keltoj|keltaj]] kaj [[liguroj|liguraj]] popoloj. En [[-102|102 a.K.]] la antikva etno de [[Cimbroj (antikva popolo)|cimbroj]] en granda batalo apud la urbo kontraŭ la armeo de la [[Romia Respubliko]] estis ekstermita.

Ĝi havas barbaran originon, sed ĝi pligrandiĝis kaj pligraviĝis dum la [[Romia epoko]] kaj ĉefe dum la [[mezepoko]], post ĝia kristaniĝo. Verĉelo estis kristanigita de [[Eŭzebio de Verĉelo|episkopo Sankta Eŭzebio]], unua episkopo de Piemonto, kaj dum mezepoka periodo ĝi estis fakte la plej grava urbo de la regiono laŭ religia vidpunkto. Dum malfrua mezepoko multaj sieĝoj kaj bataloj atakis nordan Italion kaj Verĉelon mem, kiu multfoje ŝanĝi posedanton, ĝis 1713 kiam per la [[Traktato de Utrecht]] ĝi fine iĝis posedaĵo de [[Savoja dinastio]], kaj ekde tiam estis konstruitaj multaj mirindaj kaj artaj palacoj, preĝejoj kaj stratoj. Post la [[franca revolucio]] kaj la invado de [[Napoleono]], Verĉelo iĝis franca ĝis fino de [[Napoleona Imperio]]. Dum la [[unuiĝo de Italio]], dum 1800, Verĉelo havis gravan rolon en la batalo kontraŭ la [[Aŭstrio-Hungario|aŭstro-hungara armeo]], barante ĝin per la kreado de akva barilo tra la verĉelaj [[rizkampo|rizkampoj]]. Ekde la italia unuiĝo Verĉelo estas eta provinco, kaj sufiĉe riĉa urbeto, kie videblas interesaj artaĵoj ĉefe mezepokaj kaj postmezepokaj; ĝia ĉefa ekonomia forto estas la kultivado kaj komercado de [[rizo]], kaj ĝia riza merkato estas inter la unuaj de tuta [[Eŭropo]].

Een la la urbo situas unu el tri [[kampuso]]j de la {{Q|Q1235561}}, kies aliaj kampusoj troveblas en [[Alessandria]] kaj [[Novara]] ({{l-it|Università del Piemonte Orientale}}).

[[Dosiero:Vercelli vercelli.jpg|eta|maldekstra|{{centre|preĝejo de Sankta Andreo}}]]

== Monumentoj de Verĉelo ==
=== Preĝejo de Sankta Andreo ===
La preĝejo de [[Sankta Andreo]] estas la simbolo de Verĉelo, ĝi estis konstruata inter 1219 kaj 1227, laŭ la volo de kardinalo [[Guala Bicchieri]] (Gŭala Bikjeri). Ĝi estas unika ekzemplo de miksita stilo inter la lombard-emilia [[Romanika arkitekturo|romanikstilo]] kaj la franca [[Gotika arĥitekturo|gotikstilo]]. La preĝejo enhavas tri [[navo|navojn]] kun ege alta [[transepto]], kaj ene estas riĉa kaj valorplena ligna [[ĥorejo]]. En la enaj ĉambroj estas konservata ligna [[krucifikso]], el la [[14-a jarcento]]. Kaj apud la preĝejo estas ankaŭ belega [[klostro]] rektangula.

[[Dosiero:3963 - Vercelli - San Cristoforo - Foto Giovanni Dall'Orto, 20 May 2011.jpg|eta|centra|300ra|{{centre|preĝejo de Sankta Kristoforo}}]]

=== Preĝejo de Sankta Kristoforo ===
La preĝejo de [[Sankta Kristoforo]] estis konstruata en 1515, kaj ene admireblas multaj pentraĵoj de ''Gaudenzio Ferrari'' (Gaŭdencjo Ferrari), kaj plie la tuta plafono estas pentrita per 1700-aj desegnoj. La arkitekturo mem de la preĝejo vere vidindas pro la [[balustrado]] de [[Filippo Juvarra]] kaj la belaj lignaj dekoraĵoj.

[[Dosiero:Piazza Cavour (Vercelli) 03.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|placo Cavour}}]]

=== Placo Cavour ===
La nuntempa placo Cavour (Kavur') antaŭe estis nomata ''Piazza Maggiore'' (nome &quot;Plej Granda Placo&quot;), pro ĝia graveco kaj grandeco, kaj nun havas tiun nomon pro la monumento dediĉita al la piemonta politikisto: [[Camillo Benso di Cavour]] (Kamillo Benso di Kavur'), kiu staras meze de la placo. Verŝajne la placo estas en la loko kie estis la [[Imperiestraj Forumoj (Romo)|romia forumo]], kaj nuntempe beligas ĝin mezepokaj palacoj kaj restaĵoj.

{{Projektoj}}

== Famuloj ==
* En Verĉelo estis [[trejnisto]] [[Győző Kulcsár]] 5 jarojn, pri kio memortabulo memorigas.
* [[Giuseppe Cavanna]] (1905-1976), itala futbalisto, naskiĝis kaj mortis en la urbo

== Vidu ankaŭ ==
* [[Vercelli (stacidomo)]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{it}})

{{Provinco Verĉelo}}

[[Kategorio:Komunumoj de Italio]]
[[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]]
[[Kategorio:Komunumoj de Provinco Vercelli]]
[[Kategorio:Vercelli| ]]</text>
      <sha1>horyoxvepll9es5m7nhmgdv2af5i34d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503437</id>
      <parentid>9503429</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famuloj */</comment>
      <origin>9503437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5169" sha1="hkk26sxpzr92mhow9axnmbugamd3vll" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo de Italio
| nomo = Verĉelo • Vercelli • Vërsèj
| dosiero = PiazzaCavour-Vercelli.jpg
| blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}}
| regiono = {{Italio PMN}}
| provinco = {{Italio VC}}
| regiono-ISO= IT
| tipo1 = reliefo
| alto = {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo = {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}
| subdividaĵoj =
| najbaraj_komunumoj = [[Asigliano Vercellese]], [[Borgo Vercelli]], [[Caresanablot]], [[Desana]], [[Lignana]], [[Olcenengo]], [[Palestro]] (PV), [[Prarolo]], [[Salasco]], [[Sali Vercellese]], [[San Germano Vercellese]], [[Villata]], [[Vinzaglio]] (NO)
| nomo_de_loĝantoj = ''vercellesi''
| patrono = Sankta [[Eŭzebio de Verĉelo]]
| festo = [[1-a de aŭgusto]]
| retpaĝo = {{oficiala retejo}}
| mapo = PMN-Mappa.png
| mapamplekso = 300
}}
'''Vercelli''' - en la [[antikva tempo]] ''Vercellae'', en la [[piemonta]] Vërsèj, esperantigebla ''Verĉelo'' - estas [[komunumo]] de [[Italio]], en orienta [[Piemonto]], kie loĝas ĉirkaŭ 45.000 homoj.

La urbo estis fondita de [[keltoj|keltaj]] kaj [[liguroj|liguraj]] popoloj. En [[-102|102 a.K.]] la antikva etno de [[Cimbroj (antikva popolo)|cimbroj]] en granda batalo apud la urbo kontraŭ la armeo de la [[Romia Respubliko]] estis ekstermita.

Ĝi havas barbaran originon, sed ĝi pligrandiĝis kaj pligraviĝis dum la [[Romia epoko]] kaj ĉefe dum la [[mezepoko]], post ĝia kristaniĝo. Verĉelo estis kristanigita de [[Eŭzebio de Verĉelo|episkopo Sankta Eŭzebio]], unua episkopo de Piemonto, kaj dum mezepoka periodo ĝi estis fakte la plej grava urbo de la regiono laŭ religia vidpunkto. Dum malfrua mezepoko multaj sieĝoj kaj bataloj atakis nordan Italion kaj Verĉelon mem, kiu multfoje ŝanĝi posedanton, ĝis 1713 kiam per la [[Traktato de Utrecht]] ĝi fine iĝis posedaĵo de [[Savoja dinastio]], kaj ekde tiam estis konstruitaj multaj mirindaj kaj artaj palacoj, preĝejoj kaj stratoj. Post la [[franca revolucio]] kaj la invado de [[Napoleono]], Verĉelo iĝis franca ĝis fino de [[Napoleona Imperio]]. Dum la [[unuiĝo de Italio]], dum 1800, Verĉelo havis gravan rolon en la batalo kontraŭ la [[Aŭstrio-Hungario|aŭstro-hungara armeo]], barante ĝin per la kreado de akva barilo tra la verĉelaj [[rizkampo|rizkampoj]]. Ekde la italia unuiĝo Verĉelo estas eta provinco, kaj sufiĉe riĉa urbeto, kie videblas interesaj artaĵoj ĉefe mezepokaj kaj postmezepokaj; ĝia ĉefa ekonomia forto estas la kultivado kaj komercado de [[rizo]], kaj ĝia riza merkato estas inter la unuaj de tuta [[Eŭropo]].

Een la la urbo situas unu el tri [[kampuso]]j de la {{Q|Q1235561}}, kies aliaj kampusoj troveblas en [[Alessandria]] kaj [[Novara]] ({{l-it|Università del Piemonte Orientale}}).

[[Dosiero:Vercelli vercelli.jpg|eta|maldekstra|{{centre|preĝejo de Sankta Andreo}}]]

== Monumentoj de Verĉelo ==
=== Preĝejo de Sankta Andreo ===
La preĝejo de [[Sankta Andreo]] estas la simbolo de Verĉelo, ĝi estis konstruata inter 1219 kaj 1227, laŭ la volo de kardinalo [[Guala Bicchieri]] (Gŭala Bikjeri). Ĝi estas unika ekzemplo de miksita stilo inter la lombard-emilia [[Romanika arkitekturo|romanikstilo]] kaj la franca [[Gotika arĥitekturo|gotikstilo]]. La preĝejo enhavas tri [[navo|navojn]] kun ege alta [[transepto]], kaj ene estas riĉa kaj valorplena ligna [[ĥorejo]]. En la enaj ĉambroj estas konservata ligna [[krucifikso]], el la [[14-a jarcento]]. Kaj apud la preĝejo estas ankaŭ belega [[klostro]] rektangula.

[[Dosiero:3963 - Vercelli - San Cristoforo - Foto Giovanni Dall'Orto, 20 May 2011.jpg|eta|centra|300ra|{{centre|preĝejo de Sankta Kristoforo}}]]

=== Preĝejo de Sankta Kristoforo ===
La preĝejo de [[Sankta Kristoforo]] estis konstruata en 1515, kaj ene admireblas multaj pentraĵoj de ''Gaudenzio Ferrari'' (Gaŭdencjo Ferrari), kaj plie la tuta plafono estas pentrita per 1700-aj desegnoj. La arkitekturo mem de la preĝejo vere vidindas pro la [[balustrado]] de [[Filippo Juvarra]] kaj la belaj lignaj dekoraĵoj.

[[Dosiero:Piazza Cavour (Vercelli) 03.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|placo Cavour}}]]

=== Placo Cavour ===
La nuntempa placo Cavour (Kavur') antaŭe estis nomata ''Piazza Maggiore'' (nome &quot;Plej Granda Placo&quot;), pro ĝia graveco kaj grandeco, kaj nun havas tiun nomon pro la monumento dediĉita al la piemonta politikisto: [[Camillo Benso di Cavour]] (Kamillo Benso di Kavur'), kiu staras meze de la placo. Verŝajne la placo estas en la loko kie estis la [[Imperiestraj Forumoj (Romo)|romia forumo]], kaj nuntempe beligas ĝin mezepokaj palacoj kaj restaĵoj.

{{Projektoj}}

== Famuloj ==
* En Verŝelo mortis la kristana sanktulo [[Eŭzebio de Verĉelo]] (283-371), kiu ankaŭ iĝis la [[patrono]] de la urbo.
* En Verĉelo 5 jarojn estis [[skermisto|skermista]] [[trejnisto]] [[Győző Kulcsár]] (1940-2018), pri kio memorigas memortabulo.
* [[Giuseppe Cavanna]] (1905-1976), itala futbalisto, naskiĝis kaj mortis en la urbo.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Vercelli (stacidomo)]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{it}})

{{Provinco Verĉelo}}

[[Kategorio:Komunumoj de Italio]]
[[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]]
[[Kategorio:Komunumoj de Provinco Vercelli]]
[[Kategorio:Vercelli| ]]</text>
      <sha1>hkk26sxpzr92mhow9axnmbugamd3vll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Feliĉa nombro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83712</id>
    <revision>
      <id>9503085</id>
      <parentid>9352414</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>== Tradukfonto == {{Tradukita|fr|Nombre chanceux}}</comment>
      <origin>9503085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2906" sha1="nhezz1u9revl0900jl28eapxlpk5s2a" xml:space="preserve">En matematiko '''feliĉa nombro''' estas [[natura nombro]] en aro kreita per kribrilo simila al la [[kribrilo de Eratosteno]] kiu kreas la aron de la [[primo]]j. Ni ekas per listo de [[entjero]]j komencante per 1 :

 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 

Poste ni forigas unu nombron el du (la duan el la duopo), kio postlasas nur la [[malpara]]jn entjerojn : 

 1,    3,    5,    7,    9,   11,   13,   15,   17,   19,   21,   23,   25,   
La dua elemento el la sinsekvo estas 3. Nun ni forigu unu nombron el tri (la trian el la unua aro) el tiuj kiuj postrestis : 

 1,    3,          7,    9,         13,   15,         19,   21,         25,
La tria nombro postrestante nun estas 7. Ni nun forigas unu nombron el sep (la sepan el la unua aro) : 

 1,    3,          7,    9,         13,   15,               21,         25,

Se ni plu ripetadas tiun proceduron senfine, la postrestantaj nombroj estas la '''''&quot;feliĉaj nombroj&quot;''''' 

 1, 3, 7, 9, 13, 15, 21, 25, 31, 33, 37, 43, 49, 51, 63, 67, 69, 73, 75, 79, 87, 93, 99, ...

Rimarku ke ekzemple 15 kaj 21 ne estas primoj, dum ke 13 kaj 31 estas.

[[Stanisław Ulam|Stanisław Marcin Ulam]] la unua studis ĉi nombrojn ĉirkaŭ [[1955]]. Li nomis ilin « feliĉaj » pro rilato kun rakonto de la historiisto [[Josephus]].

La feliĉaj nombroj havas kelkajn komunajn ecojn kun la primoj, kia asimptotika sinteno akordiĝante kun la [[teorio de la primoj]]; la [[konjekturo de Goldbach]] estis etendita al ili. La aro da feliĉaj nombroj estas senfina same kiel la aro da primoj. Tamen ne estas pruvite ĉu la aro da {{J|feliĉa primo}}

 3, 7, 13, 31, 37, 43, 67, 73, 79, 127, 151, 163, 193, ...

estas senfina aŭ ne.

== Eksteraj ligiloj ==

* Peterson, Ivars: ''MathTrek: Martin Gardner's Lucky Number'': http://www.sciencenews.org/sn_arc97/9_6_97/mathland.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121002043342/http://www.sciencenews.org/sn_arc97/9_6_97/mathland.htm |date=2012-10-02 }}
* Schneider, Walter: ''A list of the first 1000 lucky numbers'': http://www.wschnei.de/number-theory/lucky-numbers-list.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060424002810/http://www.wschnei.de/number-theory/lucky-numbers-list.html |date=2006-04-24 }}
* Sloane, Neil J. A.: ''A sequence of lucky numbers - A000959'': http://www.research.att.com/cgi-bin/access.cgi/as/njas/sequences/eisA.cgi?Anum=000959 
* Sloane, Neil J. A.: ''A sequence of lucky primes - A031157'': http://www.research.att.com/cgi-bin/access.cgi/as/njas/sequences/eisA.cgi?Anum=031157
* Sloane, Neil J. A.: ''A sequence of composite lucky numbers - A031879'': http://www.research.att.com/cgi-bin/access.cgi/as/njas/sequences/eisA.cgi?Anum=031879 
* Weisstein, Eric W.: ''Lucky Number'': http://mathworld.wolfram.com/LuckyNumber.html

== Tradukfonto ==
{{Tradukita|fr|Nombre chanceux}}

[[Kategorio:Entjeraj vicoj]]</text>
      <sha1>nhezz1u9revl0900jl28eapxlpk5s2a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503086</id>
      <parentid>9503085</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>== Tradukfonto == {{Trad|fr|Nombre chanceux}}</comment>
      <origin>9503086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2901" sha1="jlct2u7a3jrgtlwbkt0qje9dui7jgo8" xml:space="preserve">En matematiko '''feliĉa nombro''' estas [[natura nombro]] en aro kreita per kribrilo simila al la [[kribrilo de Eratosteno]] kiu kreas la aron de la [[primo]]j. Ni ekas per listo de [[entjero]]j komencante per 1 :

 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 

Poste ni forigas unu nombron el du (la duan el la duopo), kio postlasas nur la [[malpara]]jn entjerojn : 

 1,    3,    5,    7,    9,   11,   13,   15,   17,   19,   21,   23,   25,   
La dua elemento el la sinsekvo estas 3. Nun ni forigu unu nombron el tri (la trian el la unua aro) el tiuj kiuj postrestis : 

 1,    3,          7,    9,         13,   15,         19,   21,         25,
La tria nombro postrestante nun estas 7. Ni nun forigas unu nombron el sep (la sepan el la unua aro) : 

 1,    3,          7,    9,         13,   15,               21,         25,

Se ni plu ripetadas tiun proceduron senfine, la postrestantaj nombroj estas la '''''&quot;feliĉaj nombroj&quot;''''' 

 1, 3, 7, 9, 13, 15, 21, 25, 31, 33, 37, 43, 49, 51, 63, 67, 69, 73, 75, 79, 87, 93, 99, ...

Rimarku ke ekzemple 15 kaj 21 ne estas primoj, dum ke 13 kaj 31 estas.

[[Stanisław Ulam|Stanisław Marcin Ulam]] la unua studis ĉi nombrojn ĉirkaŭ [[1955]]. Li nomis ilin « feliĉaj » pro rilato kun rakonto de la historiisto [[Josephus]].

La feliĉaj nombroj havas kelkajn komunajn ecojn kun la primoj, kia asimptotika sinteno akordiĝante kun la [[teorio de la primoj]]; la [[konjekturo de Goldbach]] estis etendita al ili. La aro da feliĉaj nombroj estas senfina same kiel la aro da primoj. Tamen ne estas pruvite ĉu la aro da {{J|feliĉa primo}}

 3, 7, 13, 31, 37, 43, 67, 73, 79, 127, 151, 163, 193, ...

estas senfina aŭ ne.

== Eksteraj ligiloj ==

* Peterson, Ivars: ''MathTrek: Martin Gardner's Lucky Number'': http://www.sciencenews.org/sn_arc97/9_6_97/mathland.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121002043342/http://www.sciencenews.org/sn_arc97/9_6_97/mathland.htm |date=2012-10-02 }}
* Schneider, Walter: ''A list of the first 1000 lucky numbers'': http://www.wschnei.de/number-theory/lucky-numbers-list.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060424002810/http://www.wschnei.de/number-theory/lucky-numbers-list.html |date=2006-04-24 }}
* Sloane, Neil J. A.: ''A sequence of lucky numbers - A000959'': http://www.research.att.com/cgi-bin/access.cgi/as/njas/sequences/eisA.cgi?Anum=000959 
* Sloane, Neil J. A.: ''A sequence of lucky primes - A031157'': http://www.research.att.com/cgi-bin/access.cgi/as/njas/sequences/eisA.cgi?Anum=031157
* Sloane, Neil J. A.: ''A sequence of composite lucky numbers - A031879'': http://www.research.att.com/cgi-bin/access.cgi/as/njas/sequences/eisA.cgi?Anum=031879 
* Weisstein, Eric W.: ''Lucky Number'': http://mathworld.wolfram.com/LuckyNumber.html

== Tradukfonto ==
{{Trad|fr|Nombre chanceux}}

[[Kategorio:Entjeraj vicoj]]</text>
      <sha1>jlct2u7a3jrgtlwbkt0qje9dui7jgo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krea Komunaĵo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87521</id>
    <revision>
      <id>9503336</id>
      <parentid>9495812</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19719" sha1="qa8kywo66evwmx6faj62cx3uq6y2hlh" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Kp151-krea-komunajxo.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri krea komunaĵo]]
'''Krea Komunaĵo''' ({{lang-en|Creative Commons}}, aŭ '''CC''') estas [[Usono|usona]] [[Neprofitcela organizaĵo|ne-profitcela organizaĵo]], strebanta plimultigi kreajn verkojn, kiujn ĉiu ajn rajtas libere laŭleĝe uzi, kunhavigi kaj aliigi.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://wiki.creativecommons.org/FAQ |titolo=Creative Commons FAQ |alirdato=2009-09-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101127205528/http://wiki.creativecommons.org/FAQ |arkivdato=2010-11-27}}&lt;/ref&gt;

Krea Komunaĵo estas nenio pli ol formo de licenco (CC permesilo) kiun iu ajn povas uzi. Ĝi estas alternativa maniero merkatigi / distribui / promocii kulturan varon&lt;ref&gt;(fr) Luis Henrique, &quot;''[https://fr.globalvoices.org/2018/11/16/230306/ DJ Dolores, artiste brésilien de Mangue-beat : “La joie dérange peut-être le conservatisme]''” (DJ Dolores, brazila artisto de mango-beat: &quot;La ĝojo eble malkomfortigas la konservativismon&quot;), Global Voices, la 16-an de novembro 2018.&lt;/ref&gt;.

La organizaĵo disponigas kelkajn permesilojn ''Krea Komunaĵo'', kiuj faciligas al la aŭtoroj de verkoj jure precize determini kiujn aŭtorrajtojn ili volas konservi kaj kiujn rezigni profite al la aliuloj.

Iniciatis la projekton ''Creative Commons'' en la jaro [[2001]] i. a. [[Lawrence Lessig]], proponante pli liberan sistemon de [[aŭtoraj rajtoj]]. Krea Komunaĵo zorgas pri aro da internaciaj projektoj por traduki [[permesiloj]]n de la angla lingvo kaj de la [[Usono|usona]] juro al aliaj lingvoj kaj jursistemoj.
[[Dosiero:BD-propagande colour eo.png|eta|400px|&lt;center&gt;bildstria klarigo pri la avantaĝo de duobla licencigo de foto laŭ la licencoj [[krea komunaĵo]] kaj [[GFDL]]]]

== Historio ==
En ĉiuj landoj ekzistas striktaj leĝoj pri kopirajto, kiuj malpermesas kopii literaturan verkon, bildon, muzikon ktp, sen antaŭe – kutime kontraŭ pago – akiri la rajton por tio. Aliflanke, multaj verkistoj kaj artistoj ege deziras, ke iliaj verkoj estu kopiataj kaj konataj de la publiko, sen iu ajn kompenso. La disvastiĝo de Interreto ankoraŭ pliakrigis la kontraston inter regulado kaj libereco.

Antaŭ kelkaj jaroj en pluraj landoj la daŭro de la kopirajta protekto estis konsiderinde plilongigita. En Usono en iuj okazoj ĝi povas atingi 70 jarojn post la morto de la kreinto. El tio rezultas, ke pro kopirajtaj problemoj fojfoje ne plu eblas reeldoni valorajn verkojn. Usonaj kontraŭantoj de la troa protekto procesadis pro tio (la tiel nomata kazo ''Eldred kontraŭ Ashcroft''). Protagonisto en tiu proceso estis Lawrence Lessig, profesoro en la ''Stanford Law School'' kaj arda favoranto de libera kulturo.

La verdikto de la usona supera kortumo ne kontentigis Lessig, kaj li fondis en 2001 la asocion ''Creative Commons'', ''Krea komunaĵo''. En 2002 CC aperigis sian unuan aron de permesiloj.

== Permesiloj de Krea Komunaĵo ==
La permesiloj de Krea Komunaĵo (angle: ''CC-licences'') rekoneblas per senpage haveblaj bildetoj kaj tekstoj, per kiuj la aŭtoro informas la leganton, ke lia rete aperigita verko estas tute libere uzebla aŭ ke estas iuj kondiĉoj priatentindaj. Se ekzemple estas limigoj, la bildeto povas enhavi la tekston ''some rights reserved'' (kelkaj rajtoj estas rezervataj). Alklakante la bildeton, la leganto de la paĝo alvenas al alia paĝo, en kiu la kondiĉoj estas pli detale klarigitaj per aliaj bildetoj, ekzemple kun la surskribo ''BY:'' (devo mencii la aŭtoron en okazo de reuzo) aŭ kun trastrekita dolaro-signo (malpermeso de komerca uzo), kaj teksto. Sur tiu paĝo estas ankaŭ ligilo al la permesilo mem.

[[Dosiero:CC – some rights reserved (eo) 001.svg|eta|Ĝenerala bildo &quot;iuj rajtoj rezervitaj, informanta pri uzo de iu el la permesiloj Krea Komunaĵo krom CC0]]
La verkisto povas ankaŭ uzi pli detalan bildeton ĉe sia verko, por ke oni ne devu alklaki aŭ fari ion alian por ekscii pri la uzkondiĉoj de la verko, kiam oni jam scias, kion signifas ekzemple „CC BY-SA 3.0“. Interalie pro ne sufiĉe detalaj bildetoj kiel „Some rights reserved“ oni fojfoje ''erare'' pensas, ke ekzistas nur unu sola permesilo „Creative Commons“.

La originaj CC-permesiloj estis bazitaj sur usona leĝaro kaj ne nepre havas juran validon en aliaj landoj. Tial ili estas adaptataj al la leĝaro de aliaj landoj kaj tradukataj al lokaj lingvoj. En la ĉefpaĝo [http://creativecommons.org creativecommons.org] jam eblas elekti el kelkdeko da jurisdikcioj.

En la sama retpaĝaro estas ankaŭ gvidilo por elekti la deziratan permesilon kaj por meti la referencan bildeton sur nove kreita paĝo. Bedaŭrinde, la informoj estas relative komplikaj por nespertulo kaj preskaŭ ekskluzive en la angla lingvo.

Ĉiuj tekstoj interrete publikigitaj de la internacia magazino sendependa [[Monato (gazeto)|Monato]] nun portas CC-permesilon, kiel ekzemple en la [https://www.monato.be/2005/008587.php jena artikolo].

=== Elementoj ===
Permesiloj de Creative Commons estas priskribeblaj pere de elementoj, kiuj konsistigas iliajn titolojn. Ĉiu el la elementoj en la Esperanta traduko respondas la demandon ''&quot;Kiel oni nur rajtas distribui la verkon''?&quot; La elementoj mem prezentas nur pli facile kompreneblan esprimon de devigaj kondiĉoj de la permesiloj, jure valida tamen estas ĉiam la Jura Teksto (plena permesilo).

;Liberaj
* BY (Atribuite) — menciu la aŭtoron.
* SA (Samkondiĉe) — rezultoj de ŝanĝo de la verko devas havi la saman permesilon.
;Neliberaj
* ND (Nemodifite) — ne aliigu la verkon.
* NC (Nekomerce) — ne uzu la verkon por profiti mone.

==== Liberaj ====
Tiuj ĉi elementoj prezentas limigojn permesatajn de la [http://freedomdefined.org/Definition Difino de liberaj verkoj] kaj de iuj aliaj difinoj de [[libera verko]]. Verkoj kun permesiloj konsistantaj nur el tiuj elementoj estas do ordinare rigardataj kiel liberaj. Tamen la projekto [[Debian]] rigardas iujn el la permesiloj kiel neliberaj, kalkulante iun kontraŭmalliberigan kondiĉon en la permesiloj kun versio „2.5“ tro malliberiga.

;[[Dosiero:Cc-by new white.svg|32px]] Atribuite (BY)
Signifas, ke oni menciu la aŭtoron. Ĉiuj el la nunaj permesiloj de CC, krom CC0, havas tion. La aŭtoro rajtas ordoni, ke oni ne menciu lian nomon en ofenda por li verko laŭleĝe bazita sur lia verko.

;[[Dosiero:Cc-sa white.svg|32px]] Samkondiĉe (SA)
Rezultoj de ŝanĝado de la verko estas disdoneblaj nur laŭ la sama permesilo kiel tiu de la baza verko.

Ĝi estas kontraŭmalliberiga kondiĉo. Kiam oni uzas ĝin sen NC, ĝi faras [[rajtocedo]]n (sed nur se oni rigardas la permesilon CC BY-SA kiel libera), sur kies simbolo estas bazita la simbolo de SA.

Memkompreneble ĝi ne estas kunigebla kun ND.

==== Neliberaj ====
Uzo de tiuj ĉi elementoj faras la verkon nelibera laŭ ĉiuj difinoj (ekzemple de freedomdefined.org, de [[Free Software Foundation|FSF]], de [[Open Source Initiative|OSI]], de [[Debian]]).

;[[Dosiero:Cc-nd white.svg|32px]] Nemodifite (ND)

Malpermeso aliigi la verkon. Oni tamen rajtas transformi ĝin por povi uzi ĝin per alia aparato, programo ks.

;[[Dosiero:Cc-nc white.svg|32px]] Nekomerce (NC)

Malpermeso uzi la verkon por profiti mone.

Ĝi estas unu el la plej uzataj, sed ankaŭ la malpli klaraj aferoj pri la permesiloj.

=== Kunmetaĵoj de la elementoj ===
En la jaro 2019, la organizaĵo proponis ses tipojn de la permesiloj ''Krea Komunaĵo'':
* '''Liberaj:'''
** [[Dosiero:CC-BY icon.svg]] [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.eo ''Atribuite'' (CC BY)];
** [[Dosiero:CC-BY-SA icon.svg]] [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.eo ''Atribuite-Samkondiĉe'' (CC BY-SA)].
* '''Neliberaj:'''
** [[Dosiero:CC-BY-NC-icon-88x31.png]] [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/deed.eo ''Atribuite-Nekomerce'' (CC BY-NC)];
** [[Dosiero:CC-BY-ND-icon-88x31.png]] [https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.eo ''Atribuite-Nemodifite'' (CC BY-ND)];
** [[Dosiero:CC-BY-NC-SA-icon-88x31.png]] [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.eo ''Atribuite-Nekomerce-Samkondiĉe'' (CC BY-NC-SA)];
** [[Dosiero:Cc-by-nc-nd icon.svg|88px]] [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.eo ''Atribuite-Nekomerce-Nemodifite'' (CC BY-NC-ND)].

Ĉiu permesilo proponita en la versio 3.0 ebligas almenaŭ tutmondan nekomercan [[kunhavigo]]n de la verko kaj malpermesas uzi iajn ajn rimedojn malhelpantajn ekspluati la rajtojn liveritajn per la permesilo.

=== Aliaj permesiloj ===
* '''CC0 1.0 Universal''' (simbolo: [[Dosiero:Cc-zero.svg|32px|(0)]], marko: [[Dosiero:CC-Zero-badge.svg]]) estas liberega permesilo, per kiu oni forlasas ĉiujn siajn rajtojn pri verko, farante la verkon libera kiel [[publika havaĵo]]. Ĉi tio diferencas de publika havaĵo, ĉar en kelkaj landoj ne eblas fari sian verkon publika havaĵo, tio estas simple sensencaĵo.
* '''Sampling+ 1.0''' (simbolo de la permesa parto: [[Dosiero:CC-sampling.svg|32px]]) ebligas nekomercan disvastigon kaj uzadon, kaj iometan, apenaŭ rimarkeblan, uzadon de verko en aliaj verkoj. Malgraŭ la ebleco ŝanĝi kaj uzi verkon kun komercaj celoj, ĉi tiu permesilo ne estas libera, ĉar la verko devas esti malgrandega parto de la verko efektive uzata, aŭ esti treege multe ŝanĝita, kaj ankaŭ preskaŭ ĉia reklama uzado estas malpermesata.

== Permesiloj versio 4.0 ==
'''La plej nova versio''' '''(4.0)''' de la permesiloj estis publikigita en 2014. Kun la enkonduko de la 4.0 permesiloj (angle: ''licenses''), ne plu ekzistas jurisdikciaj versioj de la permesiloj: ekzistas nun nur unu, universala versio por permesilo. Tial, la permesiloj enhavas terminojn kaj difinojn kiuj respondas al la terminologio de la internaciaj kopirajtaj interkonsentoj (prefere ol la terminologio de jurisdikcia kopirajto). Plue, ekzistas kelkaj pli malgrandaj ŝanĝoj: Ekzemple, la licencaj tekstoj estis restrukturitaj por faciligi la legadon kaj ekzistas pli klaraj reguloj por atribuado. Eblas esplori kian permesilon vi bezonas pere de License Chooser&lt;ref&gt;(angla) ''[https://chooser-beta.creativecommons.org/ License Chooser (CC Chooser)]''&lt;/ref&gt;. Tiel ekzemple '''CC BY-NC-SA 4.0''' signifas ke la permesilo (CC BY) disponeblas laŭ '''''Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International''''' aŭ en Esperanto: '''Attribuo-Nekomerca-Samkondiĉe 4.0 Internacia.'''

Kiam en la jaro 2011 komencis la preparlaboro por la versio 4.0 de la permesiloj, la organizaĵo denove instigis tradukemulojn krei oficialajn pure lingvajn tradukojn, publikigotajn en la oficiala retejo. Tiam (fine de la jaro 2013) la sama ĉeĥa esperantisto komencis laborojn pri la Esperantigo, kvankam estis necese rezigni pri la plano en aprilo 2014, jam dum la preparfazo (kreado de traduka fakvortaro&lt;ref&gt;[[b:Terminareto de la Krea Komunaĵo|„Terminareto de la Krea Komunaĵo“ konservita en la Vikilibroj]]&lt;/ref&gt;) pro absoluta malsukceso trovi aktivajn kunlaborantojn!

== Uzo ==
Pluraj gravaj interretaj projektoj uzas unu el la licencoj de Krea Komunaĵo (''Creative Commons'' aŭ CC). Permesiloj de Krea Komunaĵo estas provo oferti permesojn, kiujn vi ne bezonas peti, kondiĉe ke vi sekvas la licenckondiĉojn. '''Grava:''' CC-licencoj ne anstataŭas kopirajton.

Bonkonataj projektoj kaj platformoj kiuj havas similajn celojn kaj kunlaboras kun Krea Komunaĵo, estas

* Vikipedio, kie la enhavo de la artikoloj estas havebla sub CC BY-SA,
* Ourmedia ([http://www.ourmedia.org www.ourmedia.org]), kiu promesas senpage kaj poreterne enretigi artajn kreaĵojn.
* La muzikplatformo ''Tribe of Noise'' indikas ke ĝi havas CC-licencitan materialon havebla de pli ol 30 000 artistoj&lt;ref&gt;(en) ''[https://www.tribeofnoise.com/about_us.php About Tribe of Noise]''&lt;/ref&gt;. ''Tribe of Noise'' ankaŭ subtenas kreantojn de videaĵoj, podkastistojn, jutubistojn kaj iun ajn alian kreemulon en amaskomunikilaj produktadoj. Vizitu la retejon [https://pro.tribeofnoise.com/ pro.tribeofnoise.com] por pliaj informoj. Free Music Archive (Senpaga Muzika Arĥivo) estas alia rimedo, sed certigu, ke vi komprenas la malsamajn permesilojn de Krea Komunaĵo&lt;ref&gt;(en) [https://freemusicarchive.org/License_Guide License Guide de FMA]&lt;/ref&gt;.

=== Iloj por uzado de aliulaj permesiloj ===
CC disponigas&lt;ref&gt;http://creativecommons.org/license/, malsupre&lt;/ref&gt; ankaŭ ilojn por uzado de kelkaj {{J|libera permesilo}} publikigitaj de aliaj organizaĵoj simila al la uzado de ĝiaj propraj permesiloj. Disponeblas mallongaj priskriboj de la permesiloj por homoj kaj [[HTML]]’aĵoj por komputilaj programoj.

[[GNU]] (libera programaro, [http://www.gnu.org www.gnu.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110222101726/http://www.gnu.org/ |date=2011-02-22 }})

* CC-GNU GPL 2.0 por uzo de [[GNU GPL]] 2.0 [[Dosiero:Cc-GPL-a.png]]
* CC-GNU LGPL 2.1 por uzo de [[GNU LGPL]] 2.1
* CC-BSD por uzo de la permesilo kiun [[Open Source Initiative]] nomas la permesilo de BSD. Ĝi estas esence [[la modifita permesilo de BSD]].

== Malaktualaj permesiloj ==
Kelkaj permesiloj antaŭe disponigitaj de Creative Commons nun estas malrekomendataj.

* [[Dosiero:CC Sampling 001.png]] (angle) [[creativecommons:sampling/1.0/deed.eo|''Krea Komunaĵo Sampling'' (Specimeno)]], ebligis nur iometan uzadon de la verko en aliaj verkoj, sed nenian disvastigadon.
* [[Dosiero:CC Sampling Plus 001.png]] (angle) [[creativecommons:sampling+/1.0/deed.eo|''Krea Komunaĵo Sampling Plus'' (Specimeno Plus)]]
* [[Dosiero:CC NonCommercial Sampling Plus 001.png]] (angle) [[creativecommons:nc-sampling+/1.0/deed.eo|''Krea Komunaĵo NonCommercial Sampling Plus'' (Nekomerca Specimeno Plus)]]
* [[Dosiero:CC Devnations 001.png]] (angle) [[creativecommons:devnations/2.0/deed.eo|''Krea Komunaĵo Developing Nations'' (Evolulandoj)]] – rajtigis simile al CC Atribuo, sed nur en [[evolulando]]j. La verko estis nesendebla al la cetera mondo, kaj restis tie same mallibera kiel sen ia ajn permesilo.
* (angle) [[creativecommons:nd/1.0/deed.eo|''Krea Komunaĵo Nemodifite'']]
* (angle) [[creativecommons:nd-nc/1.0/deed.eo|''Krea Komunaĵo Nekomerce-Nemodifite'']]
* (angle) [[creativecommons:nc/1.0/deed.eo|''Krea Komunaĵo Nekomerce'']]
* (angle) [[creativecommons:nc-sa/1.0/deed.eo|''Krea Komunaĵo Nekomerce-Samkondiĉe'']]
* (angle) [[creativecommons:sa/1.0/deed.eo|''Krea Komunaĵo Samkondiĉe'']]

== La CC-permesiloj en Esperanto ==
[[dosiero:Creative commons license spectrum.svg|eta|Malsamaj gradoj de libereco dividi: de la pli malferma (supre) al la malplej malferma (sube).]]
Ekde Marto 2007 estas sur la oficiala retejo de la organizaĵo Krea Komunaĵo disponebla, inter multaj nacilingvaj tradukoj, ankaŭ Esperanta versio de la Popola Resumo (Commons Deed) por ĉiuj permesiloj – temas ne pri la efektivaj juraj tekstoj de la permesiloj, sed pri „praktika helpilo por klarigi la Juran Tekston (plenan permesilon), pri facile komprenebla esprimo de kelkaj ĉefaj nocioj“, la tradukoj mem ne havas juran valoron.

La unuaj Esperantaj tradukoj de la Popola Resumo (el marto 2007) estis verko de [[Yves Nevelsteen]], en la jaroj 2009–2010 tamen estis la traduko komplete refarita, inkluzive optimumigon de ties terminaro, fare de Petr Adam Dohnálek. Tiu ankaŭ havis komence de la jaro 2009 planon estigi leĝe konforman tradukon de la Jura Teksto (efektiva permesilo) en la versio ''Neadaptita'', kun aprobo laŭ la svisa juro, kaj instigi la organizaĵon Krea Komunaĵo publikigi poste ankaŭ tiun tekston. Kelkajn jarojn antaŭe, kiam ankoraŭ ne estis publikigita la internacia versio de la permesiloj, la Ĝenerala Konsilanto de la organizaĵo Mia Garlick ja proponis traduki la Popolan Resumon kaj koncerne la juran tekston li menciis jene:

&quot;Koncerne la Juran Tekston, tiu strebas esti en la lingvo kaj adopti la terminaron de la leĝoj en la jurisdikcio, kien la Jura Teksto estas alportata. Tamen, okaze de Esperanto miascie ekzistas neniu jurisdikcio kaj tial en ĉi tiu fazo ŝajnas neeble Esperantigi la Juran Tekston. Ni laboras pri vere „ĝenerala“ permesilo, kiu spegulos la lingvon de la internaciaj kontraktoj (la nuna spegulas la usonan juron) kaj espereble poste eblos traduki la Juran Tekston en Esperanton, kiam ni kompletigos la procedon&quot;.

(el la angla originalo'': &quot;In relation to the Legal Code, that tends to be the language and adopt the terminology of the laws of the jurisdiction for the particular jurisdiction to which the license has been ported. However, in the case of Esperanto there is, as far as I understand it, no jurisdiction and thus, it would not seem possible at this stage to translate the Legal Code into Esperanto. We are working on a truly “generic” license that reflects the language of international treaties (the current one reflects US law) and perhaps it may be possible to translate that Legal Code into Esperanto once we have completed this process&quot;.)''

Tamen, kiam la procedo jam estis finita kaj la vere ĝenerala versio ekzistis, la organizaĵo en la jaro 2009 konsentis nur kun publikigo de la Popola Resumo, same kiel antaŭe, ne de la Jura Teksto. La estrino de la organizaĵo, doktorino Catharina Maracke, skribis interalie:

&quot;… ni diskutis interne dum pasintaj jaroj kaj konkludis, ke ni ne traduku la naciajn versiojn en iun ajn lingvon krom tiujn, kiuj oficiale estas parolataj en la koncerna jurisdikcio. La versio Neadaptita estis publikigita por uzo de kreantoj kaj aŭtoroj, al kies jurisdikcio ankoraŭ la permesilo ne estis adaptita; ĝi estas bazita sur la lingvo de la internaciaj kontraktoj kaj tial uzas la Anglan kiel ties oficialan lingvon. El la perspektivo de la Krea Komunaĵo estus laŭvorta traduko de la versio „neadaptita“ en aliajn lingvojn ne helpema, sed konfuza.&quot;

''(el la angla originalo &quot;… we have discussed this internally over the past years and the conclusion was that we don't translate national CC licenses into any other language except the languages, which are officially spoken in that respective jurisdiction. The &quot;unported&quot; license was drafted to be used by creators and authors to whose jurisdiction CC has not been able to port the licenses and it is based on the language of international treaties - and therefore we used English as the official language for that. From a CC perspective it will not be helpful but rather confusing to literally translate the “unported” license into other languages&quot;.).''

=== Esperantlingva ŝablono ===
* [[:Dosiero:Deklaro pri livero de permesilo Krea Komunaĵo 001.pdf|Esperanta ŝablono de deklaro pri livero de permesilo Krea Komunaĵo (hibrida pdf/odf)]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Aaron Swartz]]
* [[Komuna bono]]
* ''[[Electronic Frontier Foundation]]''
* [[Commons (malambiguiga paĝo)]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://creativecommons.org/ Oficiala retejo]
* [http://creativecommons.org/license/?lang=eo Creative Commons en Esperanto]
* [[creativecommons:by-nc-nd/3.0/deed.eo|Ekzemplo de esperantlingva mallonga priskribo de permesilo (ne la permesilo mem!)]]
* [http://dotsub.com/films/wannawork_1/index.php?autostart=true&amp;language_setting=eo_768 ''Ĉu volas labori kune?''] - filmo pri Creative Commons ĉe dotSUB
* [[b:eo:Terminareto de la Krea Komunaĵo|Vikilibroj: Terminareto de la Krea Komunaĵo]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=81a24NJ6EWo Prelego de Václav ZOUZALÍK pri Krea Komunaĵo] dum [[KAEST]] 2014 ĉe [[YouTube]]
* [https://kern.punkto.info/2018/12/29/kp151-krea-komunajxo/ Intervjuo kun Václav ZOUZALÍK pri Krea Komunaĵ] en la podkasto Kern.Punkto, 29/12/2018

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{El Monato2|Krea komunaĵo|Roland Rotsaert}}

{{-}}
{{Projektoj|commons=Creative Commons icons|commonscat=Creative Commons}}

[[Kategorio:Komputika juro]]
[[Kategorio:Organizaĵoj]]</text>
      <sha1>qa8kywo66evwmx6faj62cx3uq6y2hlh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paul Delvaux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91083</id>
    <revision>
      <id>9503164</id>
      <parentid>9481077</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12126" sha1="0pxedgey33nmdscb0815gc0jpf3edfd" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto}}
'''Paul DELVAUX''', prononcu pol delvó: (* la [[23-an de septembro]] [[1897]] en [[Wanze]] apud [[Huy (Belgio)|Huy]]; † la [[20-an de julio]] [[1994]] en [[Veurne]], [[okcidenta Flandrio]], Belgio). Li estis [[Belgio|belga]] post-[[Impresionismo|impresionisma]], [[Ekspresionismo|ekspresionisma]] kaj fine iel [[Surrealismo|superrealisma]]&lt;ref&gt;Pro la strangaj reprezentoj en realisma stilo, Delvaux estas klasifikita kiel belga [[Superrealismo|superrealisto]], etikedo sub kiu li mem ne sentis sin komforte, ĉar li mem ne konsideris sin en la skola senco kiel apartenanta al la 'surrealisma skolo', en; Rombaut, Marc (1990). ''Paul Delvaux,'' p. 14, New York: Rizzoli. ISBN 0-8478-1201-4&lt;/ref&gt; [[pentristo]]. Li fariĝis mondfama pentristo pro lia [[ikonografio]] en kiu centraj revenantaj motivoj estas [[skeleto]]j, [[trajno]]j kaj virinaj korpoj en pentraĵoj en kiuj regas silento&lt;ref&gt;(nederlanda) [http://www.arttube.nl/videos/paul-delvaux-1973 filmo Paul Delvaux, ArtTube] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180106070452/http://www.arttube.nl/videos/paul-delvaux-1973 |date=2018-01-06 }}, NOS &amp; [[Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid]], Muzeo Boijmans Van Beuningen, montras kelkajn reprezentajn artaĵojn okaze de superrigarda ekspozicio en Nederlando.&lt;/ref&gt;. Li ankaŭ faris literaturajn ilustraĵojn por la tekstoj de Frans Hellens, Paul Eluard kaj Jacques Meuris&lt;ref&gt;(fr) ''[https://www.rtbf.be/culture/arts/detail_une-annee-delvaux-celebree-sur-les-terres-natales-du-peintre-surrealiste?id=9710737 Une année Delvaux célébrée sur les terres natales du peintre surréaliste] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201025210237/https://www.rtbf.be/culture/arts/detail_une-annee-delvaux-celebree-sur-les-terres-natales-du-peintre-surrealiste?id=9710737 |date=2020-10-25 }}'', RTBF, Belga News, la 15-an de septembro 2017, alirite la 18-an de oktobro 2019&lt;/ref&gt;. En la aĝo de 90 li blindiĝis, sed daŭrigis pentri el la memoro de manoj kaj la cerbo.

== Biografio ==
La mondo de la juna Delvaux karakteriziĝas jam de lia fascinado por la mondo de fervojaj stacioj, admiro por la libroj de Jules Verne, timo pro skeletoj montritaj en klaso de sia lernejo, pasio por la antikva tempo kaj grek-romia mitologio, amo-timo por lia amanta sed reganta kaj kastranta patrino&lt;ref&gt;(franca) [http://www.wbi.be/fr/events/event/conference-pierre-ghene-regard-collectionneur-delvauxpathe-paris#.WvC3aoh1zE4 Conférence de Pierre Ghêne: Regard de collectionneur &quot;Delvauxpathe&quot; à Paris] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180508053932/http://www.wbi.be/fr/events/event/conference-pierre-ghene-regard-collectionneur-delvauxpathe-paris#.WvC3aoh1zE4 |date=2018-05-08 }}, Wallonie-Bruxelles international.be, la 15-a de septembro 2016.&lt;/ref&gt;.

La juna Delvaux ricevis muzikajn lecionojn, studis la grekan kaj la latinan, legante [[Jules Verne]]&lt;ref&gt;Delvaux deklaris pri sia juneco: &quot;Mia ĉefa pasio estis kun la libroj de Jules Verne ... Mi estis tute fascinita de la gravuraĵo de Riou, kiu montras al Otto Lidenbrock la saĝan geologon de [[Vojaĝo al la centro de la Tero|Vojaĝo al la centro de la tero]]. Li unue reproduktis tion por la unua fojo en 1939 en la Fazoj de la luno, I. Carels, 2004, p.35.&lt;/ref&gt; kaj la poezion de [[Homero]]. Lia tuta verko estis influita de ĉi tiuj legadoj, komencante kun siaj unuaj desegnoj kun mitologiaj scenoj.

Je la aĝo de 21 li komencis siajn studojn en la Académie Royale des Beaux-Arts en Bruselo kie li studis arkitekturon de 1916 ĝis 1917 kaj ornama pentrado de [[1918]] ĝis [[1919]]. Poste li mem instruis en tiu akademio de [[1950]] ĝis [[1962]].

[[1928]]-[[1929]] estis malfacilaj jaroj. Neniu interesiĝis pri liaj pentraĵoj. La publiko montris ĝeneralan indiferentecon, eĉ malamikecon. De 1929 ĝis komence de [[1934]] li estis influita de flandraj [[Ekspresionismo|ekspresionistoj]] kiel ekzemple [[James Ensor]], [[Gustave Permeke]], De Smet kaj Van den Berghe&lt;ref&gt;Informpanelo en la muzeo Paul Delvaux, 2018.&lt;/ref&gt;. Jardekon poste, sub la influo de [[Giorgio de Chirico]] kaj [[René Magritte]], li partoprenis en surrealismaj ekspozicioj kune kun majstroj kiel [[Salvador Dalí]].

En [[1936]] Delvaux kunhavigis ekspozicion ĉe la [[Palaco de Belartoj (Bruselo)|Palais des Beaux-Arts]] en [[Bruselo]] kun René Magritte&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.guggenheim-venice.it/inglese/collections/artisti/biografia.php?id_art=52 |titolo=Paul Delvaux, Peggy Guggenheim Collection. |alirdato=2018-05-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140714202359/http://www.guggenheim-venice.it/inglese/collections/artisti/biografia.php?id_art=52 |arkivdato=2014-07-14 }}&lt;/ref&gt;. Post kiam li estis vidinta la pentraĵo «''Melankolio kaj mistero de strato''» de [[Giorgio de Chirico]], ke li poste aliĝis en 1937 al la [[Superrealismo|surrealisma]] movado.

En [[1937]] li edziĝis kun Suzanne Purnal. Tamen la geedziĝo iĝis emocia fiasko. Seniluziiĝo kaj soleco fariĝis tioma fonto de inspiro, ke li kreis siajn plej bonajn artverkojn en ĉi tiu periodo.
[[Dosiero:Delvaux.jpg|eta|350x350ra]]
La jaro [[1938]] fariĝis escepte fruktodona jaro kiam li partoprenis en la pariza &quot;Exposition Internationale du Surréalisme&quot;, organizita de [[Marcel Duchamp]]. En junio samjare li ĉeestis en samspeca ekspozicio en Amsterdamo, tiu ĉi fojo organizita fare de [[André Breton]] kaj [[Paul Éluard]].

En [[1947]] li renkontis denove kaj tute neatendite sian unuan amatinon Anne-Marie De Martelaere, lia &quot;Tam&quot;, en Sint-Idesbald. Li forlasis sian edzinon kaj fine ili geedziĝis la 25-an de oktobro [[1952]].

En [[1950]] li fariĝis profesoro ĉe ''Ecole Nationale de la Cambre'' en Bruselo. En [[1965]] li fariĝis direktoro de la Académie Royale des Beaux-Arts en Bruselo.

En [[1979]] la brusela libera universitato (ULB) donis al Paul Delvaux la [[Honora doktoreco|honoran doktorecon]]. En [[1981]] la usona popartisto [[Andy Warhol]] renkontis Delvaux en [[Bruselo]] kaj faris serion de portretoj de la pentristo.

Pro progresema [[blindeco]] Paul Delvaux ĉesis pentri depost [[1986]] kaj lia lasta grava ekspozicio estis en Parizo en [[1992]].

== Verkaro ==
Li komencis pentri preskaŭ ekskluzive pejzaĝojn. Lia preskaŭ akademia tekniko kontrastas kun lia fiskado sur misteraj temoj kaj sur sonĝema kaj persona mondo, en kiu la virino transformiĝas en misteran estaĵon, foje submetita al plantaj metamorfosoj, en etoso markita de certa erotiko. Liaj karakterizaj verkoj elstaras pro realismaj pejzaĝaj fonoj, antaŭ kiuj senvestitaj virinoj regas la bildon. Alia mondo de Paul Delvaux malfermiĝas en la mondo de fervojoj. El la pli ol 600 gravaj verkoj de Delvaux, triono estas dediĉita al ĉio, kio rilatas al trajnoj kaj stacidomoj. La pentraĵoj kun vesperaj stacidomoj (“Gare la Nuit I &amp; II”) enhavas nenion, kio estas klare superreala, sed lia ludo kun la lumo de la luno produktas specialajn efikojn en iuj pentraĵoj.

Inter la jaroj 1940 kaj 1950 li faris plurajn [[murpentraĵo]]jn interalie en la brusela Palaco de kongresoj kaj en la [[kazino]] de [[Oostende]] kaj laste en [[Bruselo]] (22.10.2019 – 15.03.2020) ĉe la muzeo TrainWorld apud la brusela stacidomo Schaarbeek&lt;ref&gt;(nl) ''[http://www.trainworld.be/src/Frontend/Files/userfiles/files/Persbericht%20-%20Installatie%204%20schilderijen%20van%20Paul%20Delvaux%20in%20Train%20World.pdf Expo: Paul Delvaux, De man die van treinen hield]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (Paul Delvau , la homo kiu ŝatis la trajnojn), TrainWorld, 2019 (kun fotoj de pentraĵoj)&lt;/ref&gt;.

Inter liaj plej konataj verkoj estas ''La skeletoj'', ''Nokta ĝardeno'', ''La delogo de St. Anthony'' kaj ''La dormanta Venuso''. Okazis granda superrigarda ekspozicio de liaj artaĵoj en [[Roterdamo]] kaj en la naciaj muzeoj en [[Tokio]] kaj [[Kioto]].

== Ikonografio (bildolingvo) ==
La ikonografio de la artaĵoj de Delvaux, pro kiu li akiris sian famon, estas malfacile esplorebla, ne nur ĉar ĉi-rilate la pentristo malofte klarigis la motivojn, kiujn li uzis, sed ankaŭ ĉar ili ankoraŭ restas multinterpreteblaj. Nudaj virinoj kun grandaj sonĝoj, homaj skeletoj, malnovaj trajnoj kaj kaleŝoj, stacidomoj kaj klasikaj konstruaĵoj estas la ĉefaj elementoj de lia bildlingvo.

== Muzeo Paul Delvaux ==
[[Dosiero:Muzeo Paul Delvaux museum.jpg|alternative=Enirpordo al la ekspoziciejo de la muzeo Paul Delvaux - vorto muzeo en esperanto kaj pluraj aliaj lingvoj.|eta|Enirpordo al la ekspoziciejo de la muzeo Paul Delvaux per la vorto 'MUZEO' en [[Esperanto]] kaj pluraj aliaj lingvoj.|486x486px]]En 1982 estis inaŭgurita en [[Sint-Idesbald]] vizitinda muzeo dediĉita al lia vivo kaj pentraĵoj&lt;ref&gt;(fr) [https://www.rtbf.be/auvio/detail_un-tableau-de-delvaux-aux-encheres-a-new-york?id=2164033&amp;jwsource=cl Filmeto]&lt;/ref&gt;. La vorto 'muzeo' (en [[esperanto]] kaj pluraj aliaj lingvoj) ĉirkaŭas la internan pordon kiu kondukas al la ekspoziciejo. Estonte eble dua muzeo Paul Delvaux povus malfermiĝi en [[Bruselo]]. En la ĉirkaŭaĵo de la muzeo eblas fari 6,5&amp;nbsp;km longan promenadon laŭlonge de la stratoj en kiuj la pentristo regule moviĝis. Ĝi nomiĝas '''Uit vriendschap''&lt;nowiki/&gt;' (el [[amikeco]])&lt;ref&gt;(nederlanda) Dany Van Loo, [https://www.nieuwsblad.be/cnt/bldva_02038967 Een Knuffelduik en Paul Delvaux wandeling voor Valentijn] ([[Brakumo|Brakumado]] kaj promenado Paul Delvaux por la festo de la amantoj), Nieuwsblad, la 27-a de decembro 2015.&lt;/ref&gt;.[[Dosiero:Muzeo Paul Delvaux Fondumo.jpg|alternative=Fondumo kaj muzeo Paul Delvaux|eta|700x700px|Fondumo kaj muzeo Paul Delvaux je la belga [[marbordo]] en [[Sint-Idesbald]] ([[Koksijde]]) |centra]]

== Literaturo ==
(en) Carels, G., Deun, C. v., &amp; Delvaux, P. (2004). ''Paul Delvaux: his life''. Sint-Idesbald, Belgio : Paul Delvaux Foundation. ISBN 90-76704-55-4.

(en) Rombaut, Marc (1990). ''Paul Delvaux''. New York: Rizzoli. ISBN 0-8478-1201-4

(fr, nl) Jean Jauniaux, ''Perception de Delvaux/Perceptie van Delvaux'', novelo, Fondumo Paul Delvaux, 2017, dulingva franca-nederlanda, 2 x 19p., ISBN 978-2-9602128-0-8.

=== Esperanto + japana ===
Aperis dulingva novelo (japana-esperanto) ''対訳 : 小説 / ジャン・ジョニオー'' ''Percepto de Delvaux'' de la belga verkisto Jean Jauniaux&lt;ref&gt;(eo, en, es, jp) Julia Krebs, “[https://eo.globalvoices.org/2023/05/13773/ Perception de Delvaux” (Percepto de Delvaux) al Esperanto&quot; - Grupo de japanaj turistoj en muzeo Delvaux], Sint Idesbald (Belgio), Global Voices, la 20-an de majo 2023, alirite la 8-an de junio 2023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(fr) [https://bib.rero.ch/global/documents/2175242 La percepto de Delvaux] : novelo, Bibliothèque de la Ville de La Chaux-de-Fonds: Centre de documentation et d'étude sur la langue internationale (CDELI)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(nl) [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15356771/N Percepto de Delvaux : novelo], Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (Heredaĵbiblioteko)&lt;/ref&gt;. Temas pri la vizito de japanaj turistoj al la muzeo Paul Delvaux. Ĝin eldonis [[Japana Esperanta Librokooperativo]], Toklo, 2023, iSBN 978-4-930785-82-4&lt;ref&gt;(eo) ''[https://katalogo.uea.org/?inf=47 Percepto de Delvaux, La / Delvaux no tikaku, Jean Jauniaux]'', Libroservo de Universala Esperanto-Asocio, 2023&lt;/ref&gt;

== Filmo ==
Henri Storck : ''Paul Delvaux, ou les femmes défendues'' (Paul Delvaux aŭ la malpermesitaj virinoj), 1970-1971

== Eksteraj ligiloj ==
(nl, fr, en) [https://www.delvauxmuseum.be/v2/index.php/fr/stichting Fondumo Paul Delvaux]

[http://www.delvauxmuseum.com/ (fr, nl, en) Muzeo Paul Delvaux]

(angla) [http://www.artcyclopedia.com/artists/delvaux_paul.html Nombro de pentraĵoj de Paul Delvaux]

[[VIAF]] : [https://viaf.org/viaf/100902344/ Paul Delvaux]{{Projektoj
|commonscat=Paul Delvaux
|commonscat_title=Paul Delvaux
}}

== Vidu ankaŭ ==
[[Superrealismo|Surrealismo]]

== Notoj kaj referencoj ==
Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la samtitola artikolo en la nederlanda kaj hispana vikipediaj versioj je la 7-a de majo 2018.

{{Referencoj}}{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Belgaj pentristoj]]
[[Kategorio:Superrealismaj pentristoj]]</text>
      <sha1>0pxedgey33nmdscb0815gc0jpf3edfd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503166</id>
      <parentid>9503164</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12127" sha1="ffs7hkg2gom1clfmkw81iyoppwintu3" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto}}
'''Paul DELVAUX''', prononcu pol delvó: (* la [[23-an de septembro]] [[1897]] en [[Wanze]] apud [[Huy (Belgio)|Huy]]; † la [[20-an de julio]] [[1994]] en [[Veurne]], [[okcidenta Flandrio]], Belgio). Li estis [[Belgio|belga]] post-[[Impresionismo|impresionisma]], [[Ekspresionismo|ekspresionisma]] kaj fine iel [[Surrealismo|superrealisma]]&lt;ref&gt;Pro la strangaj reprezentoj en realisma stilo, Delvaux estas klasifikita kiel belga [[Superrealismo|superrealisto]], etikedo sub kiu li mem ne sentis sin komforte, ĉar li mem ne konsideris sin en la skola senco kiel apartenanta al la 'surrealisma skolo', en; Rombaut, Marc (1990). ''Paul Delvaux,'' p. 14, New York: Rizzoli. ISBN 0-8478-1201-4&lt;/ref&gt; [[pentristo]]. Li fariĝis mondfama pentristo pro lia [[ikonografio]] en kiu centraj revenantaj motivoj estas [[skeleto]]j, [[trajno]]j kaj virinaj korpoj en pentraĵoj en kiuj regas silento&lt;ref&gt;(nederlanda) [http://www.arttube.nl/videos/paul-delvaux-1973 filmo Paul Delvaux, ArtTube] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180106070452/http://www.arttube.nl/videos/paul-delvaux-1973 |date=2018-01-06 }}, NOS &amp; [[Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid]], Muzeo Boijmans Van Beuningen, montras kelkajn reprezentajn artaĵojn okaze de superrigarda ekspozicio en Nederlando.&lt;/ref&gt;. Li ankaŭ faris literaturajn ilustraĵojn por la tekstoj de Frans Hellens, Paul Eluard kaj Jacques Meuris&lt;ref&gt;(fr) ''[https://www.rtbf.be/culture/arts/detail_une-annee-delvaux-celebree-sur-les-terres-natales-du-peintre-surrealiste?id=9710737 Une année Delvaux célébrée sur les terres natales du peintre surréaliste] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201025210237/https://www.rtbf.be/culture/arts/detail_une-annee-delvaux-celebree-sur-les-terres-natales-du-peintre-surrealiste?id=9710737 |date=2020-10-25 }}'', RTBF, Belga News, la 15-an de septembro 2017, alirite la 18-an de oktobro 2019&lt;/ref&gt;. En la aĝo de 90 li blindiĝis, sed daŭrigis pentri el la memoro de manoj kaj la cerbo.

== Biografio ==
La mondo de la juna Delvaux karakteriziĝas jam de lia fascinado por la mondo de fervojaj stacioj, admiro por la libroj de Jules Verne, timo pro skeletoj montritaj en klaso de sia lernejo, pasio por la antikva tempo kaj grek-romia mitologio, amo-timo por lia amanta sed reganta kaj kastranta patrino&lt;ref&gt;(franca) [http://www.wbi.be/fr/events/event/conference-pierre-ghene-regard-collectionneur-delvauxpathe-paris#.WvC3aoh1zE4 Conférence de Pierre Ghêne: Regard de collectionneur &quot;Delvauxpathe&quot; à Paris] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180508053932/http://www.wbi.be/fr/events/event/conference-pierre-ghene-regard-collectionneur-delvauxpathe-paris#.WvC3aoh1zE4 |date=2018-05-08 }}, Wallonie-Bruxelles international.be, la 15-a de septembro 2016.&lt;/ref&gt;.

La juna Delvaux ricevis muzikajn lecionojn, studis la grekan kaj la latinan, legante [[Jules Verne]]&lt;ref&gt;Delvaux deklaris pri sia juneco: &quot;Mia ĉefa pasio estis kun la libroj de Jules Verne ... Mi estis tute fascinita de la gravuraĵo de Riou, kiu montras al Otto Lidenbrock la saĝan geologon de [[Vojaĝo al la centro de la Tero|Vojaĝo al la centro de la tero]]. Li unue reproduktis tion por la unua fojo en 1939 en la Fazoj de la luno, I. Carels, 2004, p.35.&lt;/ref&gt; kaj la poezion de [[Homero]]. Lia tuta verko estis influita de ĉi tiuj legadoj, komencante kun siaj unuaj desegnoj kun mitologiaj scenoj.

Je la aĝo de 21 li komencis siajn studojn en la Académie Royale des Beaux-Arts en Bruselo kie li studis arkitekturon de 1916 ĝis 1917 kaj ornama pentrado de [[1918]] ĝis [[1919]]. Poste li mem instruis en tiu akademio de [[1950]] ĝis [[1962]].

[[1928]]-[[1929]] estis malfacilaj jaroj. Neniu interesiĝis pri liaj pentraĵoj. La publiko montris ĝeneralan indiferentecon, eĉ malamikecon. De 1929 ĝis komence de [[1934]] li estis influita de flandraj [[Ekspresionismo|ekspresionistoj]] kiel ekzemple [[James Ensor]], [[Gustave Permeke]], De Smet kaj Van den Berghe&lt;ref&gt;Informpanelo en la muzeo Paul Delvaux, 2018.&lt;/ref&gt;. Jardekon poste, sub la influo de [[Giorgio de Chirico]] kaj [[René Magritte]], li partoprenis en surrealismaj ekspozicioj kune kun majstroj kiel [[Salvador Dalí]].

En [[1936]] Delvaux kunhavigis ekspozicion ĉe la [[Palaco de Belartoj (Bruselo)|Palais des Beaux-Arts]] en [[Bruselo]] kun René Magritte&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.guggenheim-venice.it/inglese/collections/artisti/biografia.php?id_art=52 |titolo=Paul Delvaux, Peggy Guggenheim Collection. |alirdato=2018-05-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140714202359/http://www.guggenheim-venice.it/inglese/collections/artisti/biografia.php?id_art=52 |arkivdato=2014-07-14 }}&lt;/ref&gt;. Post kiam li estis vidinta la pentraĵo «''Melankolio kaj mistero de strato''» de [[Giorgio de Chirico]], ke li poste aliĝis en 1937 al la [[Superrealismo|surrealisma]] movado.

En [[1937]] li edziĝis kun Suzanne Purnal. Tamen la geedziĝo iĝis emocia fiasko. Seniluziiĝo kaj soleco fariĝis tioma fonto de inspiro, ke li kreis siajn plej bonajn artverkojn en ĉi tiu periodo.
[[Dosiero:Delvaux.jpg|eta|350x350ra]]
La jaro [[1938]] fariĝis escepte fruktodona jaro kiam li partoprenis en la pariza &quot;Exposition Internationale du Surréalisme&quot;, organizita de [[Marcel Duchamp]]. En junio samjare li ĉeestis en samspeca ekspozicio en Amsterdamo, tiu ĉi fojo organizita fare de [[André Breton]] kaj [[Paul Éluard]].

En [[1947]] li renkontis denove kaj tute neatendite sian unuan amatinon Anne-Marie De Martelaere, lia &quot;Tam&quot;, en Sint-Idesbald. Li forlasis sian edzinon kaj fine ili geedziĝis la 25-an de oktobro [[1952]].

En [[1950]] li fariĝis profesoro ĉe ''Ecole Nationale de la Cambre'' en Bruselo. En [[1965]] li fariĝis direktoro de la Académie Royale des Beaux-Arts en Bruselo.

En [[1979]] la brusela libera universitato (ULB) donis al Paul Delvaux la [[Honora doktoreco|honoran doktorecon]]. En [[1981]] la usona popartisto [[Andy Warhol]] renkontis Delvaux en [[Bruselo]] kaj faris serion de portretoj de la pentristo.

Pro progresema [[blindeco]] Paul Delvaux ĉesis pentri depost [[1986]] kaj lia lasta grava ekspozicio estis en Parizo en [[1992]].

== Verkaro ==
Li komencis pentri preskaŭ ekskluzive pejzaĝojn. Lia preskaŭ akademia tekniko kontrastas kun lia fiskado sur misteraj temoj kaj sur sonĝema kaj persona mondo, en kiu la virino transformiĝas en misteran estaĵon, foje submetita al plantaj metamorfosoj, en etoso markita de certa erotiko. Liaj karakterizaj verkoj elstaras pro realismaj pejzaĝaj fonoj, antaŭ kiuj senvestitaj virinoj regas la bildon. Alia mondo de Paul Delvaux malfermiĝas en la mondo de fervojoj. El la pli ol 600 gravaj verkoj de Delvaux, triono estas dediĉita al ĉio, kio rilatas al trajnoj kaj stacidomoj. La pentraĵoj kun vesperaj stacidomoj (“Gare la Nuit I &amp; II”) enhavas nenion, kio estas klare superreala, sed lia ludo kun la lumo de la luno produktas specialajn efikojn en iuj pentraĵoj.

Inter la jaroj 1940 kaj 1950 li faris plurajn [[murpentraĵo]]jn interalie en la brusela Palaco de kongresoj kaj en la [[kazino]] de [[Oostende]] kaj laste en [[Bruselo]] (22.10.2019 – 15.03.2020) ĉe la muzeo TrainWorld apud la brusela stacidomo Schaarbeek&lt;ref&gt;(nl) ''[http://www.trainworld.be/src/Frontend/Files/userfiles/files/Persbericht%20-%20Installatie%204%20schilderijen%20van%20Paul%20Delvaux%20in%20Train%20World.pdf Expo: Paul Delvaux, De man die van treinen hield]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (Paul Delvau , la homo kiu ŝatis la trajnojn), TrainWorld, 2019 (kun fotoj de pentraĵoj)&lt;/ref&gt;.

Inter liaj plej konataj verkoj estas ''La skeletoj'', ''Nokta ĝardeno'', ''La delogo de St. Anthony'' kaj ''La dormanta Venuso''. Okazis granda superrigarda ekspozicio de liaj artaĵoj en [[Roterdamo]] kaj en la naciaj muzeoj en [[Tokio]] kaj [[Kioto]].

== Ikonografio (bildolingvo) ==
La ikonografio de la artaĵoj de Delvaux, pro kiu li akiris sian famon, estas malfacile esplorebla, ne nur ĉar ĉi-rilate la pentristo malofte klarigis la motivojn, kiujn li uzis, sed ankaŭ ĉar ili ankoraŭ restas multinterpreteblaj. Nudaj virinoj kun grandaj sonĝoj, homaj skeletoj, malnovaj trajnoj kaj kaleŝoj, stacidomoj kaj klasikaj konstruaĵoj estas la ĉefaj elementoj de lia bildlingvo.

== Muzeo Paul Delvaux ==
[[Dosiero:Muzeo Paul Delvaux museum.jpg|alternative=Enirpordo al la ekspoziciejo de la muzeo Paul Delvaux - vorto muzeo en esperanto kaj pluraj aliaj lingvoj.|eta|Enirpordo al la ekspoziciejo de la muzeo Paul Delvaux per la vorto 'MUZEO' en [[Esperanto]] kaj pluraj aliaj lingvoj.|486x486px]]En 1982 estis inaŭgurita en [[Sint-Idesbald]] vizitinda muzeo dediĉita al lia vivo kaj pentraĵoj&lt;ref&gt;(fr) [https://www.rtbf.be/auvio/detail_un-tableau-de-delvaux-aux-encheres-a-new-york?id=2164033&amp;jwsource=cl Filmeto]&lt;/ref&gt;. La vorto 'muzeo' (en [[esperanto]] kaj pluraj aliaj lingvoj) ĉirkaŭas la internan pordon kiu kondukas al la ekspoziciejo. Estonte eble dua muzeo Paul Delvaux povus malfermiĝi en [[Bruselo]]. En la ĉirkaŭaĵo de la muzeo eblas fari 6,5&amp;nbsp;km longan promenadon laŭlonge de la stratoj en kiuj la pentristo regule moviĝis. Ĝi nomiĝas '''Uit vriendschap''&lt;nowiki/&gt;' (el [[amikeco]])&lt;ref&gt;(nederlanda) Dany Van Loo, [https://www.nieuwsblad.be/cnt/bldva_02038967 Een Knuffelduik en Paul Delvaux wandeling voor Valentijn] ([[Brakumo|Brakumado]] kaj promenado Paul Delvaux por la festo de la amantoj), Nieuwsblad, la 27-a de decembro 2015.&lt;/ref&gt;.[[Dosiero:Muzeo Paul Delvaux Fondumo.jpg|alternative=Fondumo kaj muzeo Paul Delvaux|eta|700x700px|Fondumo kaj muzeo Paul Delvaux je la belga [[marbordo]] en [[Sint-Idesbald]] ([[Koksijde]]) |centra]]

== Literaturo ==
(en) Carels, G., Deun, C. v., &amp; Delvaux, P. (2004). ''Paul Delvaux: his life''. Sint-Idesbald, Belgio : Paul Delvaux Foundation. ISBN 90-76704-55-4.

(en) Rombaut, Marc (1990). ''Paul Delvaux''. New York: Rizzoli. ISBN 0-8478-1201-4

(fr, nl) Jean Jauniaux, ''Perception de Delvaux/Perceptie van Delvaux'', novelo, Fondumo Paul Delvaux, 2017, dulingva franca-nederlanda, 2 x 19p., ISBN 978-2-9602128-0-8.

=== Esperanto + japana ===
Aperis dulingva novelo (japana-esperanto) ''対訳 : 小説 / ジャン・ジョニオー'' ''Percepto de Delvaux'' de la belga verkisto Jean Jauniaux&lt;ref&gt;(eo, en, es, jp) Julia Krebs, “[https://eo.globalvoices.org/2023/05/13773/ Perception de Delvaux” (Percepto de Delvaux) al Esperanto&quot; - Grupo de japanaj turistoj en muzeo Delvaux], Sint Idesbald (Belgio), Global Voices, la 20-an de majo 2023, alirite la 8-an de junio 2023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(fr) [https://bib.rero.ch/global/documents/2175242 La percepto de Delvaux] : novelo, Bibliothèque de la Ville de La Chaux-de-Fonds: Centre de documentation et d'étude sur la langue internationale (CDELI)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(nl) [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15356771/N Percepto de Delvaux : novelo], Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (Heredaĵbiblioteko)&lt;/ref&gt;. Temas pri la vizito de japanaj turistoj al la muzeo Paul Delvaux. Ĝin eldonis [[Japana Esperanta Librokooperativo]], Toklo, 2023, iSBN 978-4-930785-82-4&lt;ref&gt;(eo) ''[https://katalogo.uea.org/?inf=47 Percepto de Delvaux, La / Delvaux no tikaku, Jean Jauniaux]'', Libroservo de Universala Esperanto-Asocio, 2023&lt;/ref&gt;

== Filmo ==
Henri Storck : ''Paul Delvaux, ou les femmes défendues'' (Paul Delvaux aŭ la malpermesitaj virinoj), 1970-1971

== Notoj kaj referencoj ==
Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la samtitola artikolo en la nederlanda kaj hispana vikipediaj versioj je la 7-a de majo 2018.

{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
[[Superrealismo|Surrealismo]]

== Eksteraj ligiloj ==
(nl, fr, en) [https://www.delvauxmuseum.be/v2/index.php/fr/stichting Fondumo Paul Delvaux]

[http://www.delvauxmuseum.com/ (fr, nl, en) Muzeo Paul Delvaux]

(angla) [http://www.artcyclopedia.com/artists/delvaux_paul.html Nombro de pentraĵoj de Paul Delvaux]

[[VIAF]] : [https://viaf.org/viaf/100902344/ Paul Delvaux]{{Projektoj
|commonscat=Paul Delvaux
|commonscat_title=Paul Delvaux
}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Belgaj pentristoj]]
[[Kategorio:Superrealismaj pentristoj]]</text>
      <sha1>ffs7hkg2gom1clfmkw81iyoppwintu3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503167</id>
      <parentid>9503166</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:17:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9503167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12128" sha1="0rsg2guba02iejzu7r9r56uyhvjaesf" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto}}
'''Paul DELVAUX''', prononcu pol delvó: (* la [[23-an de septembro]] [[1897]] en [[Wanze]] apud [[Huy (Belgio)|Huy]]; † la [[20-an de julio]] [[1994]] en [[Veurne]], [[okcidenta Flandrio]], Belgio). Li estis [[Belgio|belga]] post-[[Impresionismo|impresionisma]], [[Ekspresionismo|ekspresionisma]] kaj fine iel [[Surrealismo|superrealisma]]&lt;ref&gt;Pro la strangaj reprezentoj en realisma stilo, Delvaux estas klasifikita kiel belga [[Superrealismo|superrealisto]], etikedo sub kiu li mem ne sentis sin komforte, ĉar li mem ne konsideris sin en la skola senco kiel apartenanta al la 'surrealisma skolo', en; Rombaut, Marc (1990). ''Paul Delvaux,'' p. 14, New York: Rizzoli. ISBN 0-8478-1201-4&lt;/ref&gt; [[pentristo]]. Li fariĝis mondfama pentristo pro lia [[ikonografio]] en kiu centraj revenantaj motivoj estas [[skeleto]]j, [[trajno]]j kaj virinaj korpoj en pentraĵoj en kiuj regas silento&lt;ref&gt;(nederlanda) [http://www.arttube.nl/videos/paul-delvaux-1973 filmo Paul Delvaux, ArtTube] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180106070452/http://www.arttube.nl/videos/paul-delvaux-1973 |date=2018-01-06 }}, NOS &amp; [[Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid]], Muzeo Boijmans Van Beuningen, montras kelkajn reprezentajn artaĵojn okaze de superrigarda ekspozicio en Nederlando.&lt;/ref&gt;. Li ankaŭ faris literaturajn ilustraĵojn por la tekstoj de Frans Hellens, Paul Eluard kaj Jacques Meuris&lt;ref&gt;(fr) ''[https://www.rtbf.be/culture/arts/detail_une-annee-delvaux-celebree-sur-les-terres-natales-du-peintre-surrealiste?id=9710737 Une année Delvaux célébrée sur les terres natales du peintre surréaliste] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201025210237/https://www.rtbf.be/culture/arts/detail_une-annee-delvaux-celebree-sur-les-terres-natales-du-peintre-surrealiste?id=9710737 |date=2020-10-25 }}'', RTBF, Belga News, la 15-an de septembro 2017, alirite la 18-an de oktobro 2019&lt;/ref&gt;. En la aĝo de 90 li blindiĝis, sed daŭrigis pentri el la memoro de manoj kaj la cerbo.

== Biografio ==
La mondo de la juna Delvaux karakteriziĝas jam de lia fascinado por la mondo de fervojaj stacioj, admiro por la libroj de Jules Verne, timo pro skeletoj montritaj en klaso de sia lernejo, pasio por la antikva tempo kaj grek-romia mitologio, amo-timo por lia amanta sed reganta kaj kastranta patrino&lt;ref&gt;(franca) [http://www.wbi.be/fr/events/event/conference-pierre-ghene-regard-collectionneur-delvauxpathe-paris#.WvC3aoh1zE4 Conférence de Pierre Ghêne: Regard de collectionneur &quot;Delvauxpathe&quot; à Paris] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180508053932/http://www.wbi.be/fr/events/event/conference-pierre-ghene-regard-collectionneur-delvauxpathe-paris#.WvC3aoh1zE4 |date=2018-05-08 }}, Wallonie-Bruxelles international.be, la 15-a de septembro 2016.&lt;/ref&gt;.

La juna Delvaux ricevis muzikajn lecionojn, studis la grekan kaj la latinan, legante [[Jules Verne]]&lt;ref&gt;Delvaux deklaris pri sia juneco: &quot;Mia ĉefa pasio estis kun la libroj de Jules Verne ... Mi estis tute fascinita de la gravuraĵo de Riou, kiu montras al Otto Lidenbrock la saĝan geologon de [[Vojaĝo al la centro de la Tero|Vojaĝo al la centro de la tero]]. Li unue reproduktis tion por la unua fojo en 1939 en la Fazoj de la luno, I. Carels, 2004, p.35.&lt;/ref&gt; kaj la poezion de [[Homero]]. Lia tuta verko estis influita de ĉi tiuj legadoj, komencante kun siaj unuaj desegnoj kun mitologiaj scenoj.

Je la aĝo de 21 li komencis siajn studojn en la Académie Royale des Beaux-Arts en Bruselo kie li studis arkitekturon de 1916 ĝis 1917 kaj ornama pentrado de [[1918]] ĝis [[1919]]. Poste li mem instruis en tiu akademio de [[1950]] ĝis [[1962]].

[[1928]]-[[1929]] estis malfacilaj jaroj. Neniu interesiĝis pri liaj pentraĵoj. La publiko montris ĝeneralan indiferentecon, eĉ malamikecon. De 1929 ĝis komence de [[1934]] li estis influita de flandraj [[Ekspresionismo|ekspresionistoj]] kiel ekzemple [[James Ensor]], [[Gustave Permeke]], De Smet kaj Van den Berghe&lt;ref&gt;Informpanelo en la muzeo Paul Delvaux, 2018.&lt;/ref&gt;. Jardekon poste, sub la influo de [[Giorgio de Chirico]] kaj [[René Magritte]], li partoprenis en surrealismaj ekspozicioj kune kun majstroj kiel [[Salvador Dalí]].

En [[1936]] Delvaux kunhavigis ekspozicion ĉe la [[Palaco de Belartoj (Bruselo)|Palais des Beaux-Arts]] en [[Bruselo]] kun René Magritte&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.guggenheim-venice.it/inglese/collections/artisti/biografia.php?id_art=52 |titolo=Paul Delvaux, Peggy Guggenheim Collection. |alirdato=2018-05-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140714202359/http://www.guggenheim-venice.it/inglese/collections/artisti/biografia.php?id_art=52 |arkivdato=2014-07-14 }}&lt;/ref&gt;. Post kiam li estis vidinta la pentraĵo «''Melankolio kaj mistero de strato''» de [[Giorgio de Chirico]], ke li poste aliĝis en 1937 al la [[Superrealismo|surrealisma]] movado.

En [[1937]] li edziĝis kun Suzanne Purnal. Tamen la geedziĝo iĝis emocia fiasko. Seniluziiĝo kaj soleco fariĝis tioma fonto de inspiro, ke li kreis siajn plej bonajn artverkojn en ĉi tiu periodo.
[[Dosiero:Delvaux.jpg|eta|350x350ra]]
La jaro [[1938]] fariĝis escepte fruktodona jaro kiam li partoprenis en la pariza &quot;Exposition Internationale du Surréalisme&quot;, organizita de [[Marcel Duchamp]]. En junio samjare li ĉeestis en samspeca ekspozicio en Amsterdamo, tiu ĉi fojo organizita fare de [[André Breton]] kaj [[Paul Éluard]].

En [[1947]] li renkontis denove kaj tute neatendite sian unuan amatinon Anne-Marie De Martelaere, lia &quot;Tam&quot;, en Sint-Idesbald. Li forlasis sian edzinon kaj fine ili geedziĝis la 25-an de oktobro [[1952]].

En [[1950]] li fariĝis profesoro ĉe ''Ecole Nationale de la Cambre'' en Bruselo. En [[1965]] li fariĝis direktoro de la Académie Royale des Beaux-Arts en Bruselo.

En [[1979]] la brusela libera universitato (ULB) donis al Paul Delvaux la [[Honora doktoreco|honoran doktorecon]]. En [[1981]] la usona popartisto [[Andy Warhol]] renkontis Delvaux en [[Bruselo]] kaj faris serion de portretoj de la pentristo.

Pro progresema [[blindeco]] Paul Delvaux ĉesis pentri depost [[1986]] kaj lia lasta grava ekspozicio estis en Parizo en [[1992]].

== Verkaro ==
Li komencis pentri preskaŭ ekskluzive pejzaĝojn. Lia preskaŭ akademia tekniko kontrastas kun lia fiskado sur misteraj temoj kaj sur sonĝema kaj persona mondo, en kiu la virino transformiĝas en misteran estaĵon, foje submetita al plantaj metamorfosoj, en etoso markita de certa erotiko. Liaj karakterizaj verkoj elstaras pro realismaj pejzaĝaj fonoj, antaŭ kiuj senvestitaj virinoj regas la bildon. Alia mondo de Paul Delvaux malfermiĝas en la mondo de fervojoj. El la pli ol 600 gravaj verkoj de Delvaux, triono estas dediĉita al ĉio, kio rilatas al trajnoj kaj stacidomoj. La pentraĵoj kun vesperaj stacidomoj (“Gare la Nuit I &amp; II”) enhavas nenion, kio estas klare superreala, sed lia ludo kun la lumo de la luno produktas specialajn efikojn en iuj pentraĵoj.

Inter la jaroj 1940 kaj 1950 li faris plurajn [[murpentraĵo]]jn interalie en la brusela Palaco de kongresoj kaj en la [[kazino]] de [[Oostende]] kaj laste en [[Bruselo]] (22.10.2019 – 15.03.2020) ĉe la muzeo TrainWorld apud la brusela stacidomo Schaarbeek&lt;ref&gt;(nl) ''[http://www.trainworld.be/src/Frontend/Files/userfiles/files/Persbericht%20-%20Installatie%204%20schilderijen%20van%20Paul%20Delvaux%20in%20Train%20World.pdf Expo: Paul Delvaux, De man die van treinen hield]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (Paul Delvau , la homo kiu ŝatis la trajnojn), TrainWorld, 2019 (kun fotoj de pentraĵoj)&lt;/ref&gt;.

Inter liaj plej konataj verkoj estas ''La skeletoj'', ''Nokta ĝardeno'', ''La delogo de St. Anthony'' kaj ''La dormanta Venuso''. Okazis granda superrigarda ekspozicio de liaj artaĵoj en [[Roterdamo]] kaj en la naciaj muzeoj en [[Tokio]] kaj [[Kioto]].

== Ikonografio (bildolingvo) ==
La ikonografio de la artaĵoj de Delvaux, pro kiu li akiris sian famon, estas malfacile esplorebla, ne nur ĉar ĉi-rilate la pentristo malofte klarigis la motivojn, kiujn li uzis, sed ankaŭ ĉar ili ankoraŭ restas multinterpreteblaj. Nudaj virinoj kun grandaj sonĝoj, homaj skeletoj, malnovaj trajnoj kaj kaleŝoj, stacidomoj kaj klasikaj konstruaĵoj estas la ĉefaj elementoj de lia bildlingvo.

== Muzeo Paul Delvaux ==
[[Dosiero:Muzeo Paul Delvaux museum.jpg|alternative=Enirpordo al la ekspoziciejo de la muzeo Paul Delvaux - vorto muzeo en esperanto kaj pluraj aliaj lingvoj.|eta|Enirpordo al la ekspoziciejo de la muzeo Paul Delvaux per la vorto 'MUZEO' en [[Esperanto]] kaj pluraj aliaj lingvoj.|486x486px]]En 1982 estis inaŭgurita en [[Sint-Idesbald]] vizitinda muzeo dediĉita al lia vivo kaj pentraĵoj&lt;ref&gt;(fr) [https://www.rtbf.be/auvio/detail_un-tableau-de-delvaux-aux-encheres-a-new-york?id=2164033&amp;jwsource=cl Filmeto]&lt;/ref&gt;. La vorto 'muzeo' (en [[esperanto]] kaj pluraj aliaj lingvoj) ĉirkaŭas la internan pordon kiu kondukas al la ekspoziciejo. Estonte eble dua muzeo Paul Delvaux povus malfermiĝi en [[Bruselo]]. En la ĉirkaŭaĵo de la muzeo eblas fari 6,5&amp;nbsp;km longan promenadon laŭlonge de la stratoj en kiuj la pentristo regule moviĝis. Ĝi nomiĝas '''Uit vriendschap''&lt;nowiki/&gt;' (el [[amikeco]])&lt;ref&gt;(nederlanda) Dany Van Loo, [https://www.nieuwsblad.be/cnt/bldva_02038967 Een Knuffelduik en Paul Delvaux wandeling voor Valentijn] ([[Brakumo|Brakumado]] kaj promenado Paul Delvaux por la festo de la amantoj), Nieuwsblad, la 27-a de decembro 2015.&lt;/ref&gt;.[[Dosiero:Muzeo Paul Delvaux Fondumo.jpg|alternative=Fondumo kaj muzeo Paul Delvaux|eta|700x700px|Fondumo kaj muzeo Paul Delvaux je la belga [[marbordo]] en [[Sint-Idesbald]] ([[Koksijde]]) |centra]]

== Literaturo ==
(en) Carels, G., Deun, C. v., &amp; Delvaux, P. (2004). ''Paul Delvaux: his life''. Sint-Idesbald, Belgio : Paul Delvaux Foundation. ISBN 90-76704-55-4.

(en) Rombaut, Marc (1990). ''Paul Delvaux''. New York: Rizzoli. ISBN 0-8478-1201-4

(fr, nl) Jean Jauniaux, ''Perception de Delvaux/Perceptie van Delvaux'', novelo, Fondumo Paul Delvaux, 2017, dulingva franca-nederlanda, 2 x 19p., ISBN 978-2-9602128-0-8.

=== Esperanto + japana ===
Aperis dulingva novelo (japana-esperanto) ''対訳 : 小説 / ジャン・ジョニオー'' ''Percepto de Delvaux'' de la belga verkisto Jean Jauniaux&lt;ref&gt;(eo, en, es, jp) Julia Krebs, “[https://eo.globalvoices.org/2023/05/13773/ Perception de Delvaux” (Percepto de Delvaux) al Esperanto&quot; - Grupo de japanaj turistoj en muzeo Delvaux], Sint Idesbald (Belgio), Global Voices, la 20-an de majo 2023, alirite la 8-an de junio 2023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(fr) [https://bib.rero.ch/global/documents/2175242 La percepto de Delvaux] : novelo, Bibliothèque de la Ville de La Chaux-de-Fonds: Centre de documentation et d'étude sur la langue internationale (CDELI)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(nl) [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15356771/N Percepto de Delvaux : novelo], Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (Heredaĵbiblioteko)&lt;/ref&gt;. Temas pri la vizito de japanaj turistoj al la muzeo Paul Delvaux. Ĝin eldonis [[Japana Esperanta Librokooperativo]], Toklo, 2023, iSBN 978-4-930785-82-4&lt;ref&gt;(eo) ''[https://katalogo.uea.org/?inf=47 Percepto de Delvaux, La / Delvaux no tikaku, Jean Jauniaux]'', Libroservo de Universala Esperanto-Asocio, 2023&lt;/ref&gt;

== Filmo ==
Henri Storck : ''Paul Delvaux, ou les femmes défendues'' (Paul Delvaux aŭ la malpermesitaj virinoj), 1970-1971

== Notoj kaj referencoj ==
Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la samtitola artikolo en la nederlanda kaj hispana vikipediaj versioj je la 7-a de majo 2018.

{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
[[Superrealismo|Surrealismo]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj
|commonscat=Paul Delvaux
|commonscat_title=Paul Delvaux
}}
(nl, fr, en) [https://www.delvauxmuseum.be/v2/index.php/fr/stichting Fondumo Paul Delvaux]

[http://www.delvauxmuseum.com/ (fr, nl, en) Muzeo Paul Delvaux]

(angla) [http://www.artcyclopedia.com/artists/delvaux_paul.html Nombro de pentraĵoj de Paul Delvaux]

[[VIAF]] : [https://viaf.org/viaf/100902344/ Paul Delvaux]
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Belgaj pentristoj]]
[[Kategorio:Superrealismaj pentristoj]]</text>
      <sha1>0rsg2guba02iejzu7r9r56uyhvjaesf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Knaranaso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115592</id>
    <revision>
      <id>9503309</id>
      <parentid>9459295</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10967" sha1="75ydgabe8jz1pbxruce68i1iwk9kdq8" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Knaranaso
|koloro = pink
|dosiero = Anas strepera pair.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|dosiero2 = Mareca strepera - Gadwall XC436359.mp3 
|priskribo de dosiero = maskla knaranaso kun ina malantaŭe
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Birdo]]j ''Aves''
|ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes''
|familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae''
|genro = [[Anaso (genro)|Anaso]] ''Anas''
|specio = '''''A. strepera'''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Anas strepera''
|dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]
|specioj de subdivizio = [[Subspecio]]j
|subdivizio2 = * ''A. s. strepera''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Ordinara knaranaso)&lt;/small&gt;
* ''A. s. couesi''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Vaŝington-insula knaranaso]] - '''[[formortinta]]''')&lt;/small&gt;
|vikispecio = Anas strepera
|komunejo = Anas strepera
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La '''Knaranaso''' ('''''Anas strepera''''') estas birdo el la [[anasedoj]] kaj de ties tipa genro &quot;Anas&quot;.

== Aspekto ==
[[Dosiero:Anas-strepera-001.jpg|eta|maldekstra|250px|Masklo]]
[[Dosiero:Gadwalls I IMG 7068.jpg|eta|maldekstra|250px|En [[Kalkato]]; klare videblas la blankaj [[speguleto]]j]]
[[Dosiero:Anas strepera 06263.JPG‎|eta|250px|Paro en [[Seattle]] ]]
[[Dosiero:Mallard, female, Quetico.jpg|eta|250px|Junulo en la Provinca Parko Quetico, [[Ontario]]]]
[[Dosiero:Mareca strepera MHNT.ZOO.2010.11.18.4.jpg|eta| ''Mareca strepera'' - [[MHNT]]]]

La Knaranaso longas averaĝe ĉ. 50&amp;nbsp;cm, sed ankaŭ 46–56&amp;nbsp;cm, kun enverguro de 78–90&amp;nbsp;cm,&lt;ref name=&quot;Floyd&quot;&gt;Floyd, 2008.&lt;/ref&gt; iom pli malgranda, svelta ol [[Platbeka anaso]]: ili ofte aperas kune. Ĝia frunto altiĝas krute; la [[flugilspegulo]] kaj de masklo kaj de femalo estas blanka kun nigra bordo eksteren, sed tio videblas nur dum flugado.

La reprodukta virbirdo estas griza, lia malantaŭo nigra kaj la flugilkovriloj estas kaŝtanbrunaj. Lia blanka ventro tre diferencas dum flugo el la nigraj vostoplumoj. La beko estas griza, la kruro estas oranĝflava. La blanka speguleto videblas eĉ ripoze.&lt;ref name=&quot;Dunn&quot;&gt;Dunn kaj Alderfer, 2006.&lt;/ref&gt; Somerfine (eklipsa plumaro), la virbirdo similas al la inbirdo, sed la kaŝtanbrunaj flugilplumoj restas kaj li estas kutime pli griza supre kaj havas malpli da oranĝeca koloro en la beko.&lt;ref name= Madge/&gt;

La femalo estas helbruna kaj similas al inbirdoj ĉu de la [[Platbeka anaso]] ĉu de la [[Pintvostanaso]], sed ŝi estas malpli granda kaj havas malpli longan voston, blankajn flugilspegulon kaj ventron kaj oranĝflavan makulon apudbeke.&lt;ref name=&quot;Dunn&quot;/&gt;

Ambaŭ seksoj suferas du plumoŝanĝojn jare, sekve al junula [[plumoŝanĝado]].&lt;ref name=&quot;Floyd&quot;/&gt;

La masklo estas iom pli granda ol la ino nome li pezas 990 g kontraŭ ŝiaj 850 g.&lt;ref name= Madge&gt;Madge and Burn, 1988, pp. 200–202&lt;/ref&gt;

La Knaranaso estas tre silentema anaso, escepte dum la pariĝada memmontrado. Inoj elsendas alvokon similan al kvakado de ino de Platbeka anaso, sed pli altatona, foje transskribita kiel ''gag-ag-ag-ag''. Maskloj elsendas gruntadon, transskribita kiel ''nhek'', kaj fajfon.&lt;ref name= Madge/&gt;

[[Dosiero:Gadwall drake.jpg|eta|250px|Masklo]]

== Distribuado ==
La Knaranaso reproduktiĝas en la nordaj areoj de [[Eŭropo]] kaj [[Azio]], kaj centra [[Nordameriko]]. En Nordameriko ties reprodukta teritorio kuŝas laŭlonge de la [[Sankt-Laŭrenco (rivero)|rivero Sankt-Laŭrenco]], tra la [[Grandaj Lagoj]], [[Alberto]], [[Saskaĉevano]], la [[Dakotoj]], suden al [[Kansaso]], okcidenten al [[Kalifornio]], kaj laŭlonge de marborda [[Pacifiko]] en [[Kanado]] kaj suda marborda [[Alasko]].&lt;ref name=&quot;Floyd&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Dunn&quot;/&gt; La teritorio de tiu birdo ŝajne etendas al orienta Nordameriko. Tiu membro de la grupo de la [[plaŭdanasoj]] estas tre [[birdomigrado|migranta]], kaj vintras pli sude ol sia reprodukta teritorio, el marborda [[Alasko]], suden al [[Centrameriko]], kaj orienten al [[Idaho]], [[Kansaso]], [[Ohio]], [[Virginio]], kaj pli suden al Centrameriko.&lt;ref name=&quot;Floyd&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Dunn&quot;/&gt; En aliaj kontinentoj observeblas vintre en [[Italio]], [[Iberio]], [[Balkanio]] kaj eĉ ĝis [[Barato]]. Ili atingas ankaŭ oriente de [[Ĉinio]] kaj [[Japanio]].

Ties konservostatuso estas [[Malplej Zorgiga]].&lt;ref&gt;&quot;IUCN&quot;&lt;/ref&gt;

En [[Britio]], la Knaranaso estas malabunde reproduktanta birdo kaj vintra vizitanto, kvankam ties populacio pliiĝis ĵusajn jarojn. Plej verŝajne ties etendo parte rilatas al enmetado, ĉefe en Anglion, kaj parte al koloniigo en [[Britio]], ĉar kontinentaj birdoj restas por reproduktiĝi en [[Skotio]]. Ĝi estis registrita ĉe la [[rivero Avon (Hampshire)|Rivero Avon]] en [[Hampshire]]. En [[Irlando]] malgranda reprodukta populacio ĵus setlis, centre en [[Wexford]] en la sudo kaj en [[Lough Neagh]] en la nordo.&lt;ref&gt;Irish Birds, volumo 9, 2010, paĝo 68.&lt;/ref&gt;

== Kutimaro ==
[[Dosiero:Gadwalls I IMG 1087.jpg|eta|250px|Paro manĝanta subsurface en Kalkato]]
La Knaranaso estas birdo de malfermaj humidejoj, kiaj [[prerio]]j aŭ [[stepo|stepaj]] lagoj, humidaj herbejoj aŭ marĉoj kun densa borda vegetaĵaro, kaj kutime manĝas per plaŭdado plantomaterialon havante kapon submerĝita. Ili povas manĝi ankaŭ malgrandajn helikojn kaj vermojn.

Ili nestumas surgrunde, ofte je ioma distanco el akvo. La ino demetas 8 al 12 ovojn rozkolorecajn, 50-60 x 34-43&amp;nbsp;mm grandajn, kiuj estos [[Kovado|kovataj]] nur de ŝi dum 26 al 28 tagoj. Okazas unusola ovodemetado jare, inter majo kaj aŭgusto.

Ĝi ne estas tiom gregemaj kiom ĉe kelkaj plaŭdanasoj for de la reprodukta sezono kaj tendencas formi nur malgrandajn arojn. Temas pri tre silentema specio; la masklo havas akran fajfadon, dum la ino havas kvakadon similan al tiu de la Platbeka anaso. Junuloj manĝas ĉefe [[insekto]]jn dekomence; plenkreskuloj manĝas ankaŭ kelkajn moluskojn kaj insektojn dum la [[reprodukta sezono]]. La Knaranaso estas unu el la specioj al kiuj aplikiĝas la ''Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds'' (AEWA).

Ĝi flugas kiel [[Platbeka anaso]], sed ties flugiloj estas pli pintaj.

Ĝi vivas en lokoj simile al [[Platbeka anaso]]. Ĝi aperas ĉe marbordo nur malofte.

== Taksonomio ==
Tiu [[Holarktiso|holarktisa]] specio estis unuafoje priskribata de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko ''Systema naturae'' de [[1758]] laŭ sia nuna scienca nomo.&lt;ref&gt;Linnaeus, 1758, p. 125&lt;/ref&gt;

La plej proksima parenco de la Knaranaso ene de la genro ''Anas'' estas la [[Falĉilanaso]], sekve de la [[fajfanasoj]].&lt;ref name= Johnson&gt;Johnson kaj Sorenson, 1999&lt;/ref&gt;

Estas du subspecioj, kvankam unu estas jam [[formortinta]]:
* ''A. strepera strepera'', '''Komuna knaranaso''', la nomiga subspecio.&lt;ref name=Clements&gt;Clements, 2007.&lt;/ref&gt;
* ''A. strepera couesi'', [[Knaranaso de Coues]] aŭ Knaranaso de insulo Washington, formortinta ĉirkaŭ 1874, estis lokigita en [[Tabuaeran]].&lt;ref name=Clements/&gt;

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj]]

== Citita bibliografio ==
* {{Citaĵo el gazeto|gazeto=Forktail|volumo=15|paĝo=87}}
* {{IUCN|IUCN_Year=2009.2|ID=141496|author=BirdLife International|year=2009|title=Anas strepera}}
* {{Citaĵo el libro|url=http://www.cornellpress.cornell.edu/cup_detail.taf?ti_id=4566|titolo=The Clements Checklist of the Birds of the World''|familia nomo=Clements|persona nomo=James|jaro=2007|loko=Ithaca|eldoninto=Cornell University Press}}
* {{Citaĵo el libro|titolo=Smithsonian Field Guide to the Birds of North America|url=https://archive.org/details/smithsonianfield0000floy|aŭtoro=Floyd, T.|jaro=2008|loko=Nov-Jorko|eldoninto=HarperCollins}}
* {{Cite journal | last= Johnson | first= Kevin P. | coauthors= Sorenson, Michael D. | month= July 1999 | year=  | title= Phylogeny and biogeography of dabbling ducks (genus: ''Anas''): A comparison of molecular and morphological evidence | journal= The Auk | volume= 116 | issue= 3 | pages= 792–805 | url= http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v116n03/p0792-p0805.pdf | format= PDF | titolo= Arkivita kopio | alirdato= 2011-12-06 | arkivurl= https://web.archive.org/web/20070205191239/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v116n03/p0792-p0805.pdf | arkivdato= 2007-02-05 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070205191239/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v116n03/p0792-p0805.pdf |date=2007-02-05 }}
* {{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C.|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|citaĵo=A. macula alarum rufa nigra alba.|lingvo=la}}
* {{Citaĵo el libro|titolo=Wildfowl: An Identification Guide to the Ducks, Geese and Swans of the World|url=https://archive.org/details/wildfowl0000stev|familia nomo=Madge|persona nomo=Steve|kunaŭtoroj=Burn, Hilary|jaro=1988|eldoninto=Christopher Helm|ISBN=0-7470-2201-1|paĝoj=[https://archive.org/details/wildfowl0000stev/page/222 222]–224}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=anas.knar0o}}{{Portalo Birdoj}}

* [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&amp;sid=427&amp;m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090104224857/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&amp;sid=427&amp;m=0 |date=2009-01-04 }}
* [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/g/gadwall/index.asp RSPB A to Z of UK Birds Page]
* [http://www.blevinsphoto.com/gadwall.htm Artikolo kaj foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090105220744/http://www.blevinsphoto.com/gadwall.htm |date=2009-01-05 }}
* [http://www.sdakotabirds.com/species/gadwall_info.htm Knaranaso, Informaro kaj fotoj - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo]
* [https://web.archive.org/web/20090327014047/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Gadwall.html Knaranaso, Informaro - Laboratorio Cornell de Ornitologio]
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1350id.html Knaranaso - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080916062958/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1350id.html |date=2008-09-16 }}
* [http://www.massaudubon.org/birdatlas/index.php?search=yes&amp;id=46 Massachusetts Breeding Bird Atlas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081211013501/http://www.massaudubon.org/birdatlas/index.php?search=yes&amp;id=46 |date=2008-12-11 }}
* [http://ibc.lynxeds.com/species/gadwall-anas-strepera Knaranaso, filmetoj, fotoj kaj sonoj] ĉe Internet Bird Collection

{{-}}
{{Birdoj}}

[[Kategorio:Anasenoj]]
[[Kategorio:Anasedoj]]
[[Kategorio:Anseroformaj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Palearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Holarktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Azio]]
[[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]]</text>
      <sha1>75ydgabe8jz1pbxruce68i1iwk9kdq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kuleranaso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115595</id>
    <revision>
      <id>9503361</id>
      <parentid>9330483</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15312" sha1="dclwmva2jbhjx5qgh8mdlj5mggsdsj1" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kuleranaso
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|dosiero = Northern Shoveler Anas clypeata.jpg
|dosiero larĝo = 240ra
|priskribo de dosiero = Masklo
|dosiero2 = Northern Shoveler (Female).jpg
|dosiero2 larĝo = 240ra
|priskribo de dosiero2 = Ino
|regno = [[Animalia]] - [[animaloj]]
|filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]]
|klaso = [[Aves]] - [[birdoj]]
|ordo = [[Anseriformes]] - [[anseroformaj]]
|familio = [[Anatidae]] - [[anasedoj]]
|genro = ''[[Spatula]]''
|specio = '''''S. clypeata''''' - '''kuleranaso'''
|statuso = LC
|dunomo = ''Spatula clypeata''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus, C]], 1758)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 = Unutipa
|sinonimo = ''Anas clypeata'' &lt;small&gt;Linnaeus, C, 1758&lt;/small&gt;
|mapo de vivoteritorioj = SpatulaClypeataIUCN2019 2Europa.jpg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Vivejoj en Eŭropo
&lt;div style=&quot;text-align:left;margin-left:25px;&quot;&gt;
{{Priskribo|#008000|Ĉiujara ĉeesto}}
{{Priskribo|#00FF00|Reprodukta teritorio}}
{{Priskribo|#007FFF|Vintrejo}}
&lt;/div&gt;
|mapo de vivoteritorioj2 = SpatulaClypeata.png
|mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240ra
|priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = Tutmonda natura [[arealo]]
&lt;div style=&quot;text-align:left;margin-left:25px;&quot;&gt;
{{Priskribo|#008000|Ĉiujara ĉeesto}}
{{Priskribo|#00FF00|Reprodukta teritorio}}
{{Priskribo|#00FFFF|Migrado}}
{{Priskribo|#007FFF|Vintrejo}}
{{Priskribo|#FF00FF|Forvagado}}
{{Priskribo|#a76f3b|Reenmeta, dependeco de la sezono nekonata}}
&lt;/div&gt;
}}

[[File:Northern shovelers spinning in Prospect Park.webm|thumb|Kuleranaso]]
La '''kuleranaso'''&lt;ref name=&quot;PIV&quot;&gt;[https://vortaro.net/#kuleranaso_kd ''kuleranaso'' en PIV ĉe vortaro.net]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt; ({{lang-la|[[Spatula clypeata]]}}) estas birdospecio el [[anasedoj]].

Ĝi reproduktiĝas en nordaj areoj de [[Eŭropo]] kaj [[Azio]] kaj tra plej [[Nordameriko]],&lt;ref name=&quot;Clements&quot;&gt;Clements, J. (2007)&lt;/ref&gt; kaj estas rara vaganto al [[Aŭstralio]]. En [[Nordameriko]], ĝi reproduktiĝas laŭlonge de la suda bordo de la [[Hudsona Golfo]] kaj okcidente de tiu akvejo, kaj tiom suden kiom ĝis la [[Grandaj Lagoj]] okcidenten al [[koloradio]], [[Nevado]] kaj [[Oregono]].&lt;ref name=&quot;Floyd&quot;&gt;Floyd, T. (2008)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dunn&quot;&gt;Dunn, J. (2006)&lt;/ref&gt;

La kuleranaso estas unu el la specioj al kiuj aplikiĝas la ''Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds'' (AEWA).&lt;ref&gt;AEWA&lt;/ref&gt; La konservostatuso de tiu birdo estas [[Malplej Zorgiga]].&lt;ref&gt;&quot;IUCN&quot;&lt;/ref&gt;

== Aspekto ==
[[Dosiero:Anas clypeata 00864t.jpg|eta|maldekstra|250px|Masklo klare montrante la verdan kapon kaj la brunan bruston kontrastan inter la blankaj bordareoj]]
[[Dosiero:Northern Shoveler by Dan Pancamo.jpg|eta|maldekstra|Kuleranaso en [[Nacia Naturrifuĝejo Brazoria]] montrante la bluecan flugilareon kaj la verdan speguleton]]
[[Dosiero:Northern Shoveler (Female)- Draining out excess water after bath I IMG 1016.jpg|maldekstra|eta|Ino skunate flugilojn postbane en [[Kalkato]]]]
Ĝi grandas ĉ. 50&amp;nbsp;cm kaj la birdon karakterizas la granda, kulerforma beko. Tiu specio estas ja nekonfuzebla en la norda hemisfero pro sia granda spatelforma beko. La dorsa parto de la reprodukta masklo estas nigra-blanka, la kapo metalece malhelverda,&lt;ref name=&quot;du&quot;&gt;[http://www.ducks.org/hunting/waterfowl-id/northern-shoveler Ducks Unlimited, March/April 2010]&lt;/ref&gt; la brusto blanka, la ventro kaj flankoj estas kaŝtanbrunaj, la longaj ŝultroplumoj helbluaj.

Dumfluge videblas la palbluaj flugilkovriloj, separate el la tre verda [[speguleto]] kun blanka antaŭa bordo kaj malhela malantaŭa bordo (ne blanka). Komence de aŭtuno la masklo havas po blankan duonlunon ambaŭflanke de la vizaĝo.&lt;ref name=&quot;Dunn&quot; /&gt; En tia nereprodukta plumaro, la masklo similas al la ino.

La inbirdo estas bruneta kaj makuleca, kiel ĉe aliaj anasoj,&lt;ref name=&quot;du&quot; /&gt; kaj kun blueta ŝultro. Ŝia plumaro estas multe kiel tiu de ino de [[Platbeka anaso]], sed facile distingebla pro ties longa larĝa beko, kiu estas griza nuance kun oranĝeca tranĉobordo kaj suba [[makzelo]].&lt;ref name=&quot;Dunn&quot; /&gt; La inaj flugilkovriloj estas grizecaj. Temas pri specio kun klara [[seksa duformismo]]. La kruroj estas oranĝecaj. La masklo havas flavecajn al oranĝecajn irisojn dum la ino pli brunajn.

Ili estas longaj 48&amp;nbsp;cm kaj havas enverguron de 76&amp;nbsp;cm kun pezo de 600 g..&lt;ref name=&quot;Floyd&quot; /&gt;

== Kutimaro ==
[[Dosiero:Anas clypeata 3.jpg|eta|maldekstra|Dumfluge montrante la brunan bruston kaj la oranĝecajn krurojn]]
La voĉo de la viranaso estas profunda, dusona; tiu de la inanaso similas al tiu de la [[Platbeka anaso]], sed pli mallaŭta. La kuleranasoj vivas plej ofte en marĉoj, forlasitaj arbustaj areoj. Ĝi estas [[Birdomigrado|migranta birdo]].

La kuleranasoj manĝas per plaŭdado plantomaterialon, ofte per bekoskuado de flanko al flanko kaj uzante bekon por filtri manĝerojn el akvo. Ili uzas siajn tre specializitajn bekojn (el kio devenas ties nomo) por manĝi akvajn senvertebrulojn - nome karnovora dieto. Ties larĝebena beko disponas el tre disvolvigita ''lamellae'' - malgrandaj, kombilecaj strukturoj en la bordo de la beko kiuj funkcias kiel kribriloj, permesante la birdojn filtri krustulojn kaj plankton el la akva surfaco. Tiu adapto, pli specializitaj ĉe [[kuleranasoj]], havigas al ili avantaĝon super aliaj plaŭdanasoj, kun kiuj ili ne devas konkurenci por manĝoresursoj dum plej parto de la jaro. Tiele la kotecaj marĉoj riĉaj en senvertebruloj estas ties preferata habitato.&lt;ref name=&quot;du&quot; /&gt;

La kuleranaso preferas nestumi en herbejaj areoj for el malferma akvo. Ties nesto estas neprofunda depresion surgrunda, kovrata el plantomaterialo kaj lanugo. Ino tipè demetas ĉirkaŭ 9 ovojn. La maskloj estas tre teritoriemaj dum la reprodukta sezono kaj defendas siajn teritorion kaj partneron el konkurencaj maskloj. Maskloj engaĝiĝas ankaŭ en prilaborata pariĝada ceremonio, kaj en akvo kaj en aero; ne nekomunas ke dekduo aŭ pliaj maskloj persekutas ununuran inon. Spite ties dikecan aspekton, la kuleranaso estas lerta fluganto.&lt;ref name=&quot;du&quot; /&gt;
[[Dosiero:Spatula clypeata MHNT.ZOO.2010.11.18.2.jpg|eta| ''Spatula clypeata'' - [[MHNT]]]]

== Taksonomio ==
Laŭ [[AviList]]&lt;ref name=&quot;AviList&quot;&gt;[https://www.avilist.org/ AviList v2025, konsultita la 22-an de dec. 2025]&lt;/ref&gt;, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj&lt;ref name=&quot;OT&quot;/&gt;:
{{Genealogia arbo2}}
*[[Anseriformes]] - anseroformaj
**[[Anatidae]] - anasedoj
***''[[Spatula]]'' &lt;small&gt;Boie, F, 1822&lt;/small&gt;
****''[[Spatula clypeata]]'' &lt;small&gt;(Linnaeus, C, 1758)&lt;/small&gt; - kuleranaso
{{Genealogia arbo2/fino}}

Tiu [[Holarktiso|holarktisa]] specio estis unuafoje priskribata de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de 1758 nome ''Systema naturae'' laŭ ties nuna scienca nomo.&lt;ref&gt;Linnaeus, C. (1758)&lt;/ref&gt; Kutime lokigita en la genron ''[[Anas]]'' kiel plej el la plaŭdanasoj, ĝi estas tre aparta el specioj kiaj la [[Platbeka anaso]] kaj kune kun la aliaj [[kuleranasoj]] kaj ties parencoj formas grupon de &quot;bluflugiluloj&quot; kiu povus meriti separon kiel genro ''Spatula''.

Ne estas [[vivanta taksono|vivantaj]] [[subspecio]]j akceptitaj nune. Oni trovis ostojn de [[fosilio]] el tre simila anaso en kuŝejoj de la komenca [[Pleistoceno]] de Dursunlu ([[Turkio]]). Ĝi estas nesolvita tamen kiel tiuj birdoj rilatis al la nuna kuleranaso; tio estas, ĉu la diferencoj notitaj rilatas al fakto ke temas pri vere rilata [[specio]] aŭ pri [[paleosubspecio]], aŭ atribuebla al individua vario.&lt;ref name=Louchart&gt;Louchart, A ''et al''. (1998)&lt;/ref&gt;

== Vivejo kaj teritorio ==
Tiu estas birdo de malfermaj humidejoj, kiaj humidaj herbejoj aŭ marĉoj kun iome da flosanta vegetaĵaro.

Tiu birdo vintras en suda [[Eŭropo]], [[Afriko]], norda [[Sudameriko]], kaj la [[Malaja Insularo]].&lt;ref name=&quot;Clements&quot; /&gt; En [[Nordameriko]] ĝi vintras sude de linio el [[Vaŝingtonio]] al [[Idaho]] kaj el [[Nov-Meksiko]] orienten al [[Kentukio]], kaj ankaŭ laŭlonge de la [[Orienta marbordo de Usono|Orienta marbordo]] tiom norde kiom ĝis [[Masaĉuseco]].&lt;ref name=&quot;Floyd&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dunn&quot; /&gt; En la [[Brita Insularo]], kie hejmas pli da 20 % el la nordokcidenta eŭropa populacio, ĝi estas plej konata kiel vintra vizitanto, kvankam ĝi estas plej ofte vidata en suda kaj orienta Anglio, ĉefe ĉe la marĉoj de [[Ouse Washes]], la [[Humber (rivero)|rivero Humber]] kaj Norda [[Kent]], kaj en multe pli malgrandaj nombroj en [[Skotio]] kaj okcidentaj partoj de Anglio. Vintre la reproduktaj birdoj moviĝas suden, kaj estas anstataŭataj de invado de kontinentaj birdoj el plia nordo. Ili reproduktiĝas tra plej el [[Irlando]], sed en tre malgrandaj nombroj.

Tiu membro de la [[plaŭdanasoj]] estas tre [[birdomigrado|migranta]] kaj vintras pli sude ol sia reprodukta teritorio (ĝis nun estis almenaŭ kvar registroj en [[Aŭstralio]]). Ĝi ne estis tiom gregema kiom kelkaj plaŭdanasoj for de la [[reprodukta sezono]] kaj tendencas formi nur malgrandajn arojn. Inter nordamerikaj anasospecioj, la kuleranasoj sekvas nur post la [[Platbeka anaso]] kaj la [[Bluflugila anaso]] laŭ ĝenerala abundo. Ties populacio estis fortaj almenaŭ el la [[1960-aj jaroj]], kaj la lastajn jarojn ĉirkaŭas pli da 4 milionoj da birdoj (2011), ĉefe pro pli favoraj reproduktaj, migraj kaj vintrohabitataj kondiĉoj.&lt;ref name=&quot;du&quot; /&gt;

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
Anas clypeata.jpg
Northern Shoveller (Male) I IMG 0948.jpg
Anas clypeata jp 02.jpg
Anas clypeata -Texas -USA -male-8.jpg
Shovelerhen05.jpg
Northern shoveler Steve Sinclair outreach use only (19838806616).jpg
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* '''AEWA''' {{Cite web |title= Annex 2: Waterbird species to which the Agreement applies |work= Agreement on the conservation of African-Eurasian migratory Waterbirds (AEWA) |url= http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |publisher= AEWA |accessdate= 2008-01-13 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2011-12-04 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20120112171554/http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |arkivdato= 2012-01-12 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20071110021259/http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |archivedate= 2007-11-10 }}
* Clements, James, (2007) [https://web.archive.org/web/20150923210713/http://www.cornellpress.cornell.edu/cup_detail.taf?ti_id=4566 ''The Clements Checklist of the Birds of the World''], Cornell University Press, Ithaca
* Dunn, J. &amp; Alderfer, J. (2006) ''National Geographic Field Guide to the Birds of North America'' 5a eld.
* Floyd, T (2008) ''Smithsonian Field Guide to the Birds of North America'' Harper Collins, NY
* IUCN (2009) BirdLife International IUCNlink 150541 Anas clypeata Konsultita la [[8an de januaro]] 2009
* {{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|citaĵo=A. macula alarum rufa nigra alba.|paĝoj=124}} {{la icon}}
* '''Louchart''', Antoine; Mourer-Chauviré, Cécile; Guleç, Erksin; Howell, Francis Clark &amp; White, Tim D. (1998): L'avifaune de Dursunlu, Turquie, Pléistocène inférieur: climat, environnement et biogéographie. ''C. R. Acad. Sci. Paris IIA'' '''327'''(5): 341-346.&lt;small&gt;{{DOI|10.1016/S1251-8050(98)80053-0}}&lt;/small&gt;

== Vidu ankaŭ ==
{{Portalo|Biologio|Bestoj|Birdoj}}
* [[Etiopaj montaraj arbustetaroj]]

{{Projektoj|ReVo=anas.kuler0o}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/s/shoveler/index.asp RSPB A al Z de Britaj Birdoj]
* [http://www.sdakotabirds.com/species/northern_shoveler_info.htm Northern Shoveler Anas clypeata]
* '''AEWA''' {{Cite web |title= Annex 2: Waterbird species to which the Agreement applies |work= Agreement on the conservation of African-Eurasian migratory Waterbirds (AEWA) |url= http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |publisher= AEWA |accessdate= 2008-01-13 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2011-12-04 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20120112171554/http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |arkivdato= 2012-01-12 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20071110021259/http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |archivedate= 2007-11-10 }}
* Clements, James, (2007) [https://web.archive.org/web/20150923210713/http://www.cornellpress.cornell.edu/cup_detail.taf?ti_id=4566 ''The Clements Checklist of the Birds of the World''], Cornell University Press, Ithaca
* Dunn, J. &amp; Alderfer, J. (2006) ''National Geographic Field Guide to the Birds of North America'' 5th Ed.
* Floyd, T (2008) ''Smithsonian Field Guide to the Birds of North America'' Harper Collins, NY
* {{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|citaĵo=A. macula alarum rufa nigra alba.|paĝoj=124}} {{la icon}}
* '''Louchart''', Antoine; Mourer-Chauviré, Cécile; Guleç, Erksin; Howell, Francis Clark &amp; White, Tim D. (1998): L'avifaune de Dursunlu, Turquie, Pléistocène inférieur: climat, environnement et biogéographie. ''C. R. Acad. Sci. Paris IIA'' '''327'''(5): 341-346.{{DOI|10.1016/S1251-8050(98)80053-0}}
* [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/s/shoveler/index.asp RSPB A al Z de Britaj Birdoj]
* [http://www.sdakotabirds.com/species/northern_shoveler_info.htm Kuleranaso, Informaro kaj fotoj] ĉe Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
* [https://web.archive.org/web/20090326064007/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Northern_Shoveler.html Kuleranaso, Informaro] ĉe Laboratorio Cornell de Ornitologio
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1420id.html Kuleranaso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071101004247/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1420id.html |date=2007-11-01 }} ĉe USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* [http://www.massaudubon.org/birdatlas/index.php?search=yes&amp;id=50 Massachusetts Breeding Bird Atlas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927210015/http://www.massaudubon.org/birdatlas/index.php?search=yes&amp;id=50 |date=2007-09-27 }}
* [http://ibc.lynxeds.com/species/northern-shoveler-anas-clypeata Kuleranaso, filmetoj, fotoj kaj sonoj] ĉe Internet Bird Collection
* [http://www.birding.in/birds/Anseriformes/Anatidae/northern_shoveler.htm Kuleranaso] ĉe Birds of India

{{Birdoj}}

[[Kategorio:Anasenoj]]
[[Kategorio:Anasedoj]]
[[Kategorio:Anseroformaj]]
[[Kategorio:Palearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Holarktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>dclwmva2jbhjx5qgh8mdlj5mggsdsj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nazareto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123001</id>
    <revision>
      <id>9503537</id>
      <parentid>9067466</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rijikk</username>
        <id>77354</id>
      </contributor>
      <comment>update</comment>
      <origin>9503537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10278" sha1="h8pcvncv10d8xsvhkjh4jol8wm6pv6x" xml:space="preserve">{{Geokesto | urbo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo                     = Nazareto
| devena_nomo              = 
| alia_nomo               = {{Lang-he|נצרת}}
| alia_nomo1              = {{Lang-ar|النَّاصِرَة}}
| alia_nomo1_noto          = an-Nāṣira
| kategorio                 = urbo
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio                = 
| oficiala_nomo            = {{lang|he|נצרת}}
| moto                    = 
| kromnomo                 = 
| kromnomo_tipo            = Kromnomoj
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                    = View of Nazareth from El Kishleh neighborhood.jpg
| dosiero_priskribo            = Vido al Nazareto el El Kishleh
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                     = 
| blazono                   = NAZARET COA.png
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                     = Israelo
| lando_tipo                = 
| lando_flago               = 1
| ŝtato                    = 
| regiono                   = 
| regiono_tipo              = Gubernio
| distrikto                 = [[Norda distrikto de Israelo|Norda distrikto]]
| distrikto_tipo            = [[Distriktoj de Israelo|Distrikto]]
| municipo             = 
| municipo_tipo        = 
| histregiono_faldo         = 
| histregiono               = Izraela reĝlando
| histregiono1          = [[Galileo (regiono)|Galileo]]
| histregiono2          = 
| histregiono3          = 
| histregiono4          = 
| histregiono5          = 
| urbo                      = 
| urbo_noto                = 
| urbo_tipo                 = 
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco                   = 
| parto                     = 
| rivero                    = Nachal Mizra
| rivero1                   = Nachal Tavor
| rivero2                   = Nachal Cipori
| rivero_tipo               = [[Uedo]]j
| memorindaĵo_faldo        = 1
| memorindaĵo              = 
| memorindaĵo1             = 
| memorindaĵo2             = 
| memorindaĵo3             = 
| memorindaĵo4             = 
| memorindaĵo5             = 
| memorindaĵo6             = 
| memorindaĵo7             = 
| memorindaĵo_tipo         = Memorindaĵoj
| ŝoseo                    = 
| montaro                   = Harej Nacrat
| montaro1                  = 
| konstruaĵo_faldo         = 1
| konstruaĵo               = 
| konstruaĵo1              = 
| konstruaĵo2              = 
| konstruaĵo3              = 
| orogenezo_faldo           = 1
| orogenezo                 = Giv'at Jif'a
| orogenezo1                = Har Cameret
| orogenezo2                = Har Avihu
| orogenezo3                = Har Nadav
| orogenezo4                = Har Jona
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo                 = Nazareto
| koordinatoj_ne_en_titolo     = true
| leviĝo                  = 300
| lat_d                    = 32
| lat_m                    = 42
| lat_s                    = 07
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 35
| long_m                   = 18
| long_s                   = 12
| long_EW                  = E
| plej_alta                  = 
| plej_alta_lat_d            = 
| plej_alta_long_d           = 
| plej_malalta                   = 
| plej_malalta_lat_d             = 
| plej_malalta_long_d            = 
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 14.123
| areo_urbo          = 
| areo_metropolo     = 
| areo_rondumo            = 3
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro               = 72500
| loĝantaro_metropolo     = 
| loĝantaro_dato          = 2010
| loĝantaro_denseco       = auto
| loĝantaro_metropolo_denseco = 
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita              = 200
| establita_tipo         = Unua skribmencio
| establita1             = 
| establita1_tipo        = 
| establita2             = 
| establita2_tipo        = 
| establita2_noto        = 
| establita3             = 
| establita3_tipo        = 
| establita3_noto        = 
| dato                     = 
| ĉefulo                    = Yaakov Efrati&lt;ref name=&quot;972mag&quot;&gt;{{cite web |author = |url = https://www.972mag.com/nazareth-christmas-crime-corruption/ |title = In Nazareth, holiday festivities mask a ‘deep rot’ By Baker Zoubi January 5, 2026 |lang =en |website = www.972mag.com |date = |access-date = 2026-10-30 |url-status = live |archive-url = |archive-date = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;maariv2025&quot;&gt;{{cite web |author = |url = https://www.maariv.co.il/news/israel/article-1209109 |title = אחרי ההדחה: זה מי שיעמוד בראש עיריית נצרת בתיה גלעדי 26/06/2025/ |lang =he |website = www.maariv.co.il |date = |access-date = 2026-10-30 |url-status = live |archive-url = |archive-date = }}&lt;/ref&gt;
| ĉefulo_tipo               = Urbestro
| ĉefulo_partio              = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Israela standarda tempo|IST]] | utc_offset =+2
| horzono_DST       = [[Israela somera tempo|ISST]] | utc_offset_DST =+3
| poŝtkodo              = 
| areo_kodo                = 
| areo_kodo_tipo           = 
| kodo                     = 
| kodo_tipo               = 
| kodo1                    = 
| kodo1_tipo               = 
| kodo2                    = 
| kodo2_tipo               = 
&lt;!-- *** UNESCO ktp. *** --&gt;
| unesko_nomo              = 
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                    = 
| libera_tipo               = 
| libera1                   = 
| libera1_tipo              = 
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo                      = 
| mapo_fono           = 
| mapo_priskribo              = Situo de Nazareto enkadre de Israelo
| mapo_lokumilo              = Israelo
| mapo1                      = 
| mapo1_fono           = 
| mapo1_priskribo              = 
| mapo1_lokumilo              = 
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| retpaĝo                  = [http://www.nazareth.muni.il www.nazareth.muni.il]
| commons                  = Nazareth
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                = {{mapligilo urbo|zomo=12}}
}}
'''Nazareto''' aŭ '''Nazaret'''&lt;ref&gt;la urbonomo el la hebrea ankaŭ foje transskribiĝas al latinaj literoj ''Nazerat'' aŭ ''Naz'rat'', kaj foje aldoniĝas fina litero ''h'' - la origina hebrea vorto נצרת havas nur la konsonantojn NCRT (C = TS, ne Z), la vokaloj ne skribe fiksiĝas&lt;/ref&gt; ({{lang-he|נצרת}}; {{lang-ar|الناصرة}} an-Nāṣira) estas [[urbo]] en la norda regiono de [[Israelo]] en la historia [[Galileo (regiono)|Galileo]]. Ekde la [[mezepoko]] loĝis tie ĉefe arabaj [[kristano]]j.

Kune kun la apuda urbo '''Nazaret Illit''' ({{lang|he|נצרת עילית}}, ''Supera Nazareto'') Nazareto havis ĉirkaŭ 120.000 loĝantoj en 2005. En Nazerat Illit loĝas ĉefe [[judo]]j kaj en Nazareto ĉefe [[islamano]]j kaj kristanoj.

Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².

Nazareto havas specifan signifon, ĉar oni rigardas ĝin probabla naskiĝloko de Jesuo, laŭ kelkaj historiistoj kaj elstaraj ekzegezistoj eĉ el kristana flanko, kiuj atribuas la elekton de Betlehemo kiel naskiĝloko elpensitan de la unua kristanoj por apliki al Jesuo la profetaĵo de Miĥa kaj lin ligis al la opiniataj Davidaj renomo kaj bonŝancaro.

Ĉar en la antikveco neniu antaŭkristana dokumento parolas kaj aludas vilaĝon “Nazareto”, kreiĝis emo inter kelke da bibliesploristoj ke Nazareto estis elpensita por igi pli laŭvera la surkruca skribaĵo de Pilato: NAZORAIOS tradukita “Nazarenus = NAZARETANO” anstataŭ “NAZOREO” aŭ por pravigi “nazareno” per kiu Jesuo estis nomata en novtestamentaj dokumentoj. Sed oni kontraŭopinias ke troas la mencioj en la evangeliaj sinoptikoj por tion indukti: fakte la vorto “Nazarth” aperas en Luko 1,26 (loko de la [[Anunciacio]]), 2,4 (vilaĝo de kie ekiras la Jesua familio), 2,39 (kien revenis post la puriĝo el la templo), 2,51 (kie Jesuo kreskis), en Mateo 2,21 (kie la Jesua familio iras loĝi reveninte el Egiptujo); en Marko 1,9 (de kie Jesuo eliras por ekbapti kaj baptiĝi, 4,13 (de kie Jesuo eliras por komenci predikadon); La tri sinoptikoj, krome, sammaniere rakontas la malsukceson de predikanta Jesuo en Nazareto. En Johano (1,45) [[Natanaelo]] montras malŝaton por la vilaĝo Nazareto.

Hodiaŭ Nazareto estas unu el la plej gravaj pilgrimejoj de la sankta lando. Tie, kie staris la domo de Maria kaj kien venis la anĝelo, nun leviĝas katolika baziliko 20-jarcenta, kies nomo estas [[Baziliko de la Anunciacio]]. Ĝi portas la surskribon ''Hic verbum caro factum est'' - ''Tie ĉi la vorto iĝis karno''.
&lt;!-- bildo ne ekzistas: [[Dosiero:Nazareth_Preĝejo_de_Asuncio_Ikono_Esperanto.jpg|eta|200px|Ikono de la Sankta Maria kiel Patronino de Esperantistoj en la Baziliko de Nazareto]] --&gt;

== Konataj lokanoj ==
* [[Azmi Bishara]], israel-araba politikisto

== Ĝemelaj urboj ==
Nazareto:
* [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|25px]] [[Neubrandenburg]], [[Germanio]]

Nazaret-Illit:
* [[Dosiero:Flago-de-Aŭstrio.svg|25px]] [[Klagenfurt]], [[Aŭstrio]]
* [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|25px]] [[Leverkusen]], [[Germanio]] (ekde 1980)
* [[Dosiero:Flago-de-Rumanio.svg|25px]] [[Alba Iulia]], [[Rumanio]]
* [[Dosiero:Flago-de-Ukrainio.svg|25px]] [[Ĉernivco]], [[Ukraino]]
* [[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|25px]] [[Győr]], [[Hungario]]
* [[Dosiero:Flago-de-Serbio.svg|25px]] [[Kikinda]], [[Serbio]]
* [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|25px]] [[Kołobrzeg]], [[Pollando]]
* [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|25px]] [[Saint-Étienne]], [[Francio]]
* [[Dosiero:Flago-de-Argentino.svg|25px]] [[San Miguel de Tucumán|Tucumán]], [[Argentino]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=nazaret}}
* [http://www.nazareth.muni.il/home.html retejo de Nazareto (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060815191842/http://www.nazareth.muni.il/home.html |date=2006-08-15 }}
* [http://www.nazareth-illit.muni.il/htmls/english/openning.asp?Lang=2 retejo de Nazaret-Illit (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714184559/http://www.nazareth-illit.muni.il/htmls/english/openning.asp?Lang=2 |date=2014-07-14 }}

{{Israelaj regionoj}}

[[Kategorio:Nazareto| ]]</text>
      <sha1>h8pcvncv10d8xsvhkjh4jol8wm6pv6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karikaturaj bildkartoj de desegnisto Jean-Robert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123785</id>
    <revision>
      <id>9503180</id>
      <parentid>8263680</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9171" sha1="nn1cs5rm5e6rv26gi7kil9cny1q1ux1" xml:space="preserve">'''Karikaturaj Esperanto-kartoj''' de desegnisto Jean-Robert estis kreitaj en 1911 laŭ komisio de [[Alice-Leontine Farges]], kiu ilin eldonis kaj vendis en 1912-13, inter aliaj esperantaĵoj de sia Esperanto-Oficejo en [[Lyon]] (36, strato Victor-Hugo), [[Francio]]. Nuntempe oni tamen scias neniun informon pri la artisto de tiu serio, kiu produktis desegnaĵojn por multaj karto-eldonistoj en la 1910-aj kaj 1920-aj jaroj. Liaj [[Karikaturo|karikaturoj]] estas inter la plej konataj E-bildkartoj eldonitaj de &quot;A. FARGES&quot;.
[[Dosiero:S-ino Alice Farges en karikaturo.jpg|eta|[[Alice-Leontine Farges|Alice Farges]] en karikatura bildkarto kun reklamo de Esperanto-Oficejo, en [[Liono|Lyon]]]]
La desegnisto produktis bildon por E-bildkarto pri la Unua Franca Kongreso de Esperanto en [[Lyon]], [[1911]]. Fruan provon por la karikatura serio oni faris per bildo de [[Henri Dor|D-ro Dor]], prezidanto de la Esperanto-grupo de Lyon, sur karto produktita laŭ speco de fotografia reproduktado. Temas pri tre simila sed videble malsama bildo de la definitiva serio, i.a. kun desegnitaj anstataŭ presitaj literoj en la titoloj.

&lt;center&gt;
''(Alklaku la bildojn por pli grandaj versioj)''
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Robert-Francakgr.jpg|&lt;center&gt;1-a Franca Kongreso (1911)&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Dor-var.jpg|&lt;center&gt;[[Henri Dor]] (frua versio, 1910)&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

La karikatura serio konsistis el 32 karikaturoj de aktivaj esperantistoj francaj kaj alilandaj, plejparte internacie sed en kelkaj kazoj nur regione konataj. Ili estis vendataj en originala nigrablanka versio aŭ mankolorigitaj. Anonco de la Esperanto-Oficejo en [[Jarlibro]] de [[UEA]] (1922) ofertis la koloran ensemblon kontraŭ 5 francaj frankoj kaj tekstas: ''Karikaturante laŭ Paris'a sprito kelkajn famajn Esperantistojn, inter kiuj pluraj bedaŭrinde nun mortis, la desegnisto tute ne intencis iun ofendi''.

Al tiu serio oni povus konsideri aldoni karton, kiu estis reklamo de la Oficejo, kun karikaturo de la mastrino mem en budo, sur kiu videblas kelkaj el la definitivaj bildoj de la aliaj kartoj.

&lt;center&gt;
''(Alklaku la bildojn por pli grandaj versioj)''
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Robert-Agache.jpg|&lt;center&gt;[[Alfred Agache]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Archdeacon.jpg|&lt;center&gt;[[Ernest Archdeacon]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Arnhold.jpg|&lt;center&gt;[[Heinrich Arnhold]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Aymonier.jpg|&lt;center&gt;[[Camille Aymonier]]&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

'''[[Alfred Agache |Agache]]''' estis arkitekto kaj okupiĝis pri planado de urboj, tial li estas sur urbo-mapo. La blazono de [[Aŭstralio]] ŝuldiĝas al la fakto, ke li venkis en 1912 la trian lokon en konkurso pri planado de [[Canberra]], laŭ [https://web.archive.org/web/20060909034824/http://www.library.cornell.edu/Reps/DOCS/agache.htm tiu ĉi klarigo]

'''[[Ernest Archdeacon |Archdeacon]]''' estis fama mecenato de aviado jam antaŭ sia esperantistiĝo.

'''[[Heinrich Arnhold |Arnhold]]''' estis bankisto, ano de &quot;La Kvaro por la Kvara&quot; - la kvarkapa LKK por la [[UK 1908|4a UK]] ([[1908]]) en [[Dresdeno]] - kaj ebligis la prezentadon de &quot;[[Ifigenio en Taŭrido]]&quot; dum tiu UK.

'''[[Camille Aymonier |Aymonier]]''' verkis pri literaturo kaj estis gramatikisto.

&lt;center&gt;
''(Alklaku la bildojn por pli grandaj versioj)''
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Robert-boirac.jpg|&lt;center&gt;[[Émile Boirac]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Bord.jpg|&lt;center&gt;[[Émile Bord]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Bourlet.jpg|&lt;center&gt;[[Carlo Bourlet]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Bricard.jpg|&lt;center&gt;[[Raoul Bricard]]&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

'''[[Émile Boirac |Boirac]]''' estis rektoro de la Universitato de [[Dijon]] en Francio.

'''[[Émile Bord |Bord]]''' estis aktivulo en la regiono de Bourgogne.

'''[[Carlo Bourlet |Bourlet]]''' estis fondinto kaj direktoro de ''[[La Revuo]]''.

'''[[Raoul Bricard |Bricard]]''' estis matematikisto.

&lt;center&gt;
''(Alklaku la bildojn por pli grandaj versioj)''
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Robert-Camescasse.jpg|&lt;center&gt;[[Jacques Camescasse]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Cart.jpg|&lt;center&gt;[[Théophile Cart]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Chaussegros.jpg|&lt;center&gt;[[Vincent Chaussegros]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Chavet.jpg|&lt;center&gt;[[Gabriel Chavet]]&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

'''[[Jacques Camescasse |Camescasse]]''' estis kontisto kaj elpensis matematikajn ludilojn por infanoj.

'''[[Théophile Cart |Cart]]''' estis fervora defendanto de la [[Fundamento de Esperanto]] kaj aparte kontraŭ [[Ido]]-reformo.

'''[[Vincent Chaussegros |Chaussegros]]''' estis sekretario de la pariza grupo kaj LKK-ano por la [[UK 1914|10-a UK]].

'''[[Gabriel Chavet |Chavet]]''' estis la ĝenerala sekretario por la [[Universala Kongreso|UK-j]] de 1906 (2-a) ĝis 1914 (10-a).

&lt;center&gt;
''(Alklaku la bildojn por pli grandaj versioj)''
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Robert-Dor.jpg|&lt;center&gt;[[Henri Dor]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Durieux.jpg|&lt;center&gt;[[Firmin Durieux]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Fisxer.jpg|&lt;center&gt;[[Andreo Fiŝer]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Frenckel.jpg|&lt;center&gt;[[Karl Frenckell]]&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

'''[[Henri Dor |Dor]]''' estis oftalmologo, kiu en granda aĝo lernis la lingvon kaj rapide akiris nediskutatan aŭtoritaton; konata kiel &quot;la patriarko de la dua generacio de E-istoj&quot;.

'''[[Firmin Durieux|Durieux]]''' estis fondinto de [[Internacia Pedagogia Revuo]] kaj organizis instruadon de Esperanto en elementaj lernejoj.

'''[[Andreo Fiŝer |Fiŝer]]''' estis kuracisto en [[Tbilisi|Tfilis]], kiu prezidis Kaŭkazan E-Societon kaj multe tradukis.

'''[[Karl Frenckell |Frenckell]]''' estis finna bankestro, kiu vivis kaj agadis en Germanio.

&lt;center&gt;
''(Alklaku la bildojn por pli grandaj versioj)''
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Robert-Genermont.jpg|&lt;center&gt;[[Marcel Génermont]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Hodler.jpg|&lt;center&gt;[[Hector Hodler]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Menil.jpg|&lt;center&gt;[[Félicien Menu de Ménil]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Mudie.jpg|&lt;center&gt;[[Harold Bolingbroke Mudie|Bolingbroke Mudie]]&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

'''[[Marcel Génermont |Génermont]]''' estis franca komitatano de [[UEA]] kaj ano de ties [[Estraro_de_UEA_1920-1924|Estraro]] inter 1920 kaj 1931.

'''[[Hector Hodler |Hodler]]''' estis unu el la fondintoj de [[UEA]] kaj ties direktoro ĝis sia morto, en frua aĝo.

'''[[Félicien Menu de Ménil |Menu de Ménil]]''' estis la komponisto de la muziko por la himno &quot;[[La Espero]]&quot;.

'''[[Harold Bolingbroke Mudie |Mudie]]''' estis la unua prezidanto de [[UEA]].

&lt;center&gt;
''(Alklaku la bildojn por pli grandaj versioj)''
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Robert-Pichon.jpg|&lt;center&gt;[[Charles Pichon]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Pollen.jpg|&lt;center&gt;[[John LI. D. POLLEN|Kol. John Pollen]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Poncet.jpg|&lt;center&gt;[[Louis Poncet]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Privat.jpg|&lt;center&gt;[[Edmond Privat]]&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

'''[[Charles Pichon |Pichon]]''' estis tre juna aktivulo kiam direktis la kongresan gazeton por la neokazinta [[UK 1914|Deka UK]]. Li kunfondis la Francan Federacion de Junaj Esperantistoj.

'''[[John LI. D. POLLEN |Pollen]]''' estis prezidanto de [[BEA|Brita E-Asocio]] kaj dum longa tempo loĝis en Barato.

'''[[Louis Poncet |Poncet]]''' organizis karavanon de [[UEA]] al [[Universala Kongreso de Esperanto|UK]].

'''[[Edmond Privat |Privat]]''' tre juna faris E-propagandan vojaĝon al Usono.

&lt;center&gt;
''(Alklaku la bildojn por pli grandaj versioj)''
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Robert-RolletdelIsle.jpg|&lt;center&gt;[[Maurice Rollet de l'Isle]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Rosenstock.jpg|&lt;center&gt;[[Leon Rosenstock]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Rousseau.jpg|&lt;center&gt;[[Celestin Rousseau]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Saussure.jpg|&lt;center&gt;[[René de Saussure]]&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

'''[[Maurice Rollet de l'Isle |Rollet de l'isle]]''' verkis la libron [http://www.esperanto.mv.ru/MaristaTerminaro/index.html &quot;Provo de Marista Terminaro&quot;] kaj estis inĝeniero en la franca maristaro.

'''[[Leon Rosenstock |Rosenstock]]''' estis advokato kaj sekretario de la LKK por la [[UK 1912|8-a UK]].

'''[[Celestin Rousseau |Rousseau]]''' estis farmaciisto.

'''[[René de Saussure |Saussure]]''' elpensis la sistemon de [[spesmilo]], internacia monunuo, kaj verkis pri la teorio de [[vortfarado]] de Esperanto.

&lt;center&gt;
''(Alklaku la bildojn por pli grandaj versioj)''
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Robert-Schmid.jpg|&lt;center&gt;[[Jakob Schmid]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Biest.jpg|&lt;center&gt;[[Willem van der Biest]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-Biest-Andelhof.jpg|&lt;center&gt;[[Amatus van der Biest-Andelhof]]&lt;/center&gt;
Dosiero:Robert-van-schoor.jpg|&lt;center&gt;[[Oscar van Schoor]]&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

'''[[Jakob Schmid |Schmid]]''' organizis la [[UK 1913|9-an UK]] en [[Berno]]. Vestita kiel urso pro la urbaj blazono kaj simbolo. La pendumita koboldo reprezentas [[Ido | Idon]].

'''[[Willem van der Biest |Van der Biest]]''' estis okulisto kaj sekretario de la LKK por la [[UK 1911|7-a UK]].

'''[[Amatus van der Biest-Andelhof |Van der Biest-Andelhof]]''' estis prezidanto de la LKK por la [[UK 1911|7-a UK]] kaj forte reagis al [[Ido]] en la belga E-movado.

'''[[Oscar van Schoor |Van Schoor]]''' estis farmaciisto kaj vicprezidanto de la LKK por la [[UK 1911|7-a UK]].

[[Kategorio:Esperanto-kulturo]]
[[Kategorio:Karikaturoj]]
[[Kategorio:Bildigaj teknikoj]]</text>
      <sha1>nn1cs5rm5e6rv26gi7kil9cny1q1ux1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ĝermolisto de italaj esperantistoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127476</id>
    <revision>
      <id>9503409</id>
      <parentid>9502615</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Alberto Vitale */</comment>
      <origin>9503409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35241" sha1="c26r9uu2tvh9wqodkpn8h2ijdrnmgyb" xml:space="preserve">{{ArtikolaMesaĝokesto
| speco = ĝermo
| bildo = &lt;span style=&quot;vertical-align: middle; background:transparent&quot;&gt;[[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|50ra]]&lt;span style=&quot;margin-left:-45px;&quot;&gt;[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
| css-stiloj = width: 80%;
| teksto  = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[itala esperantisto|italaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri italaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.&lt;br /&gt;Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:italaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.&lt;br /&gt;Ekzistas pli plena '''[[listo de italaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de italaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.''
&lt;!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --&gt;
}}
{{KompaktaEnhavTabeloEo}}

== A ==
===[[Demetrio Achillini]]===
'''Demetrio Achillini''' (naskiĝis 1874? - mortis 1922) estis esperantisto el [[Ĝenovo]], kies Esperanto-grupo li estis prezidanto.&lt;ref&gt;Esperanto n258 fev 1922&lt;/ref&gt;

=== [[Alessandro Angeletti]] ===
'''Alessandro ANGELETTI''' (naskiĝis en [[1923]], vivis en [[Ozieri]], mortis en [[1992]] en [[Sardio]], [[Italio]]) estis itala esperantisto kaj [[notario]].&lt;ref name=&quot;lamaddalena&quot;&gt;[https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ artikolo ''I sogni di Garibaldi'' de januaro 2018] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240724125826/https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ |date=2024-07-24 }} ({{it}})&lt;/ref&gt; En [[Sardio]] li estis movada gvidanto kaj organizanto de lingvaj seminarioj pri [[Esperanto]]. Krome li multajn jarojn estis prezidanto de la Sarda Esperantista Unuiĝo (''Unione Esperantista Sarda'')&lt;ref name=&quot;lamaddalena&quot;/&gt;, estis aktiva membro de [[IKUE]] kaj funkciis kiel unu el la ĉefaj organizantoj de la 54-a [[Itala Kongreso de Esperanto]], kiu havis lokon en oktobro 1983 en [[Alghero]].&lt;ref&gt;[[Espero Katolika]], numero 1982 12&lt;/ref&gt;

{{referencoj}}

== B ==
=== [[Alfredo Bassetti]] ===
'''Alfredo BASSETTI''' naskiĝis en [[1912]], dum 50 jaroj animo de la Esperanto-movado en [[Trento]] ([[Italio]]) kaj prezidinto (1966- 94) de la loka Esperanto-grupo, delegito pri [[fervojo]]j kaj [[turismo]], mortis la [[25-a de februaro|25-an de februaro]] [[1997]].

=== [[Alessandro Bellucci]] ===
'''Alessandro BELLUCCI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Dario Besseghini]] ===
'''Dario BESSEGHINI''' estas esperantisto kaj amatora lingvisto, ekde la fino de la [[1970-aj jaroj]] gvida aktivulo de [[Itala Esperantista Junularo]]  (IEJ) kaj inter la jaroj [[1980]] kaj [[1985]] redaktoro de la revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] de [[TEJO]] - parte sole, parte en redaktora duopo. Interalie de 1981 ĝis 1982 ĉi estis la kunprezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]], agante kun [[Cristina de' Giorgi]]. Li naskiĝis en [[Bergamo]] kaj ekde la jaro 1992 laboras kiel komputila teknikisto en la [[Universitato de Pizo]] (Pisa),&lt;ref&gt;[https://www.linkedin.com/in/dariobesseghini/details/experience de lia persona paĝo en la retejo] [[LinkedIn]]&lt;/ref&gt; kie li diplomiĝis pri matematiko. Li loĝas en [[San Giuliano Terme]] iom norde de [[Pizo (Italio)|Pizo]].&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/dario.besseghini/ de lia persona paĝo en la retejo] [[Facebook]]&lt;/ref&gt; Naskiĝdato ne jam troviĝis en la interretaj mencioj pri li, sed laŭ takso li devus havi naskiĝjaron [[1960]].&lt;!-- Hipotezon pri naskiĝjaro 1960 apogas lia salutnomo &quot;Dario1960&quot; en la retejoj https://store.falkon.org/u/dario1960 kaj https://www.opencode.net/dario1960 --&gt;

{{referencoj}}

=== [[Medardo Biagi]] ===
'''Medardo BIAGI''' (naskiĝis en [[1907]], mortis la [[7-a de decembro|7-an de decembro]] [[1991]] en [[Bologna]], [[Italio]]) estis malnova membro, regula kongresano kaj apoganto de [[Societo Zamenhof]].

=== [[Giacomo Bianchini]] ===
'''Giacomo BIANCHINI''' naskiĝis en 1875 en Carbona PN , mortis en 1954 . Li esperantiĝis en la jaro 1904 .
* vidu aparta paĝo pri li ĉe [[Giacomo Bianchini]]

=== [[Patrizia Bini]] ===
'''Patrizia BINI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Matia Bolcato]] ===
'''Matia BOLCATO''' (n. en 1906, mortis la 20-an de septembro 1998), estis itala esperantistino kaj iama [[UEA-delegito]] pri instruado en [[Mantovo]] (Italio).

=== [[Laura Bonciani]] ===
'''Laura BONCIANI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Egisto Borghini]] ===
'''Egisto BORGHINI''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1953, mortis decembre 2023) estis esperantisto ekde juna aĝo. Ekde 2021 li estis prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Massa]].

=== [[Riccardo Borgioli]] ===
'''Riccardo BORGIOLI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Giuseppe Stanislao Boscarino]] ===
'''Giuseppe Stanislao BOSCARINO''' (mortis 72-jara la [[21-a de oktobro|21-an de oktobro]] [[1971]]) estis esperantisto ekde la jaro 1913 en [[Sicilio]] ([[Italio]]), kaj dum multaj jaroj estis UEA-delegito en [[Ragusa]].

=== [[Serio Boschin]] ===
'''Serio BOSCHIN''' (naskiĝis en 1930), esperantisto ekde 1968, estis prezidanto de la [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]] (UECI) de 1998 al 2003, kaj dum aliaj jaroj estrarano. Li loĝas en [[Treviso]] apud [[Venecio]].

=== [[Agostino Brizzi]] ===
'''Agostino BRIZZI''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[7-a de aŭgusto|7-an de aŭgusto]] [[1965]]), estis itala esperantisto kaj literaturisto, kiu lernis Esperanton en [[1920]]. Li postlasis manuskripton de ampleksa vortaro itala-Esperanta.

=== [[Enrico Brustolin]] ===
'''Enrico BRUSTOLIN''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. Ekde 2015 ĝi estas ties prezidanto (laŭ stato de 2023).

== C ==
=== [[Giovanni Cacciapuoti]] ===
'''Giovanni CACCIAPUOTI''' estis itala pionira esperantisto. Li en [[Napolo]] aperigis en [[1902]] gazeton ''L' Esperantista''; en [[1903]] li fondis Esperanto-grupon en Napolo, kiu baldaŭ malaperis, kaj tiam refondiĝis loka grupo nur en [[1922]]. Tiu urba esperantista grupo, ankoraŭ funkcianta, havas la nomon &quot;harmonio kaj progreso&quot;.

=== [[Enrico Campanile]] ===
'''Enrico CAMPANILE''' (kampanile) (naskiĝis la [[4-a de novembro]] [[1861]] – ?) estis [[itala esperantisto]] kaj reĝa [[notario]]. Ekde 1922 li estis la prezidanto de la [[Napola Esperanto-Grupo]] &quot;harmonio kaj progreso&quot;, fervora propagandisto, kiu elstaris per gastamo kaj bonhumoro.

=== [[Pilade Cappella]] ===
'''Pilade Cappella''' estis esperantisto itala en la unua duono de 20-a jarcento.

Verko:
'''Lecionoj de tipostenografio''' (en lingvoj Esperanta kaj itala); Eld. de A. Paolet, S. Vito al Tagliamento (Italujo).
===[[Domenico Cavalieri]]===
'''Domenico Cavalieri''' estis esperantisto  militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Linz]]&lt;ref&gt;Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916&lt;/ref&gt;
===[[Francesco Chierego]]===
'''Francesco Chierego''' (mortis 1922) estis esperantisto en Trieste en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n265 okt 1922&lt;/ref&gt;

=== [[Giuseppe Checco]] ===
'''Giuseppe CHECCO''' (mortis en [[1976]] en [[Triesto]], [[Italio]]) estis itala esperantisto.

Li estis fervora aganto en la loka Esperanto-movado dum pluraj jardekoj.
Li estis membro de UEA ekde [[1947]].

=== [[Pier Luigi Cinquantini]] ===
'''Pier Luigi CINQUANTINI''' (ĉinkŭantini) (naskiĝis en Blera la [[9an de februaro]] [[1962]]) estas [[itala esperantisto]] kaj profesie [[policisto]]. Fama pro la organizado de Internacia Arkeologia Laborbrigado kiu okupiĝis pri fosado/purigado de etruskaj restaĵoj en urbeto Blera, li estis redaktoro de la itala Esperanta revuo [[l'Esperanto]], kaj interesiĝas pri muziko: li faris Esperantan muzikalon kaj tenas liston entenantan la tekstojn de ĉiuj italaj kantoj tradukitaj en Esperanto.

===[[Giacomo Costantini]]===
'''Giacomo Costantini''' estis esperantisto en [[Trani]] en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n178 jul 1915&lt;/ref&gt;

=== [[Michela Concialdi]] ===
'''Michela CONCIALDI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Bolonjo]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eŭropaj projektoj.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/michela.concialdi paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Franca Concina]] ===
'''Franca CONCINA''' ([[1932]]-[[1996]]), kasistino de [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]], kunorganizanto de pluraj kongresoj, mortis la [[16-a de oktobro|16-an de oktobro]] en [[Torino]].

[[Dosiero:LibroGConti-Zamenhof.jpg|eta|180ra|maldekstra|{{center|libroforma tabulo pri la paroladoj de Zamenhof en la unuaj tri UK-oj, en la ĝardeno ''Esperanto'' de [[Gianni Conti]] (pr. Ĝani Konti).}}]]

=== [[Gianni Conti]] ===
'''Gianni CONTI''', aŭ formale '''Giovanni Conti''' (n. en [[1932]], m. la 1-a de aŭgusto [[2022]]), tre aktiva esperantisto, estas aparte konata pro la ''[http://www.giardinoesperanto.com/galleria.html Ĝardeno Esperanto]'' apud sia domo en [[Cormano]] apud [[Milano]].

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/EsperantoInstituto/photos/la-1-an-de-a%C5%ADgusto-2022-forpasis-giovanni-conti-itala-esperantisto-movadano-kaj-/1964973127024666/ noto &quot;La 1-an de aŭgusto 2022 forpasis Giovanni Conti&quot; en la Facebook-paĝo de la] [[Internacia Esperanto-Instituto]], kun fotomuntaĵo de la ĝardeno ({{eo}})
* [http://www.giardinoesperanto.com persona sinprezento de li kun foto en la retejo ''giardinoesperanto.com''] ({{eo}})

=== [[Glauco Corrado]] ===
'''Glauco CORRADO''' ([[1937]]-[[2004]]), milana profesoro, esperantisto tre aktiva inter la italaj katolikoj, longe instruis Esperanton kaj verkis [https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html Gramatikon pri Esperanto por itallingvanoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240513155614/https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html |date=2024-05-13 }} kaj babiladojn por komencintoj ([http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Dirite_inter_Ni.pdf Dirite inter Ni]).

== D ==
=== [[Massimo Desideri]] ===
'''Massimo DESIDERI''', estis [[Italio|itala]] esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Primo Dottarelli]] ===
'''Primo DOTTARELLI''' (naskiĝis la [[1-an de decembro]], [[1864]] en [[Roma]], mortis la [[6-an de decembro]] [[1919]] en [[Roma]]), estis [[Italio|itala]] esperantisto.&lt;ref&gt;Esperanto n236 apr 1920&lt;/ref&gt;
Esperantisto de [[1905]]. Vigla kaj fervora propagandisto. De [[1905]] [[konsulo]], Poste Delegito de [[Universala Esperanto Asocio]] (UEA), bazita en [[Roterdamo]] ([[Nederlando]]).
{{EdE|D}}

=== [[Angelo Duranti]] ===
'''Angelo DURANTI''' (naskiĝis en [[1927]], mortis la [[8-an de septembro]] [[2002]], en [[Madonna Degli Angeli]], parto de la komunumo [[Fondi]] en la [[Provinco Latina]] ([[Italio]])&lt;!-- La itala vikipedio ne informas pri tiu loĝloko, nek alia el la 10 plej grandaj vikipedioj, sed la serba vikipedio informas ke tia loĝloko estas po kvartalo de [[Frosinone]] (Frozinono), [[Rieti]] kaj [[Pescara]] (Peskaro). Sed pri kiu el tiuj kvartaloj temas? La publikaĵo [www.ueci.it/k_sento/ks_1987/ks_1987_n3.htm &quot;Katolika Sento 3- 1987&quot;] nomas lin &quot;Angelo Duranti di [[Ravenna]] (Raveno)&quot; - sed Ravenna ne proksimas al iu ajn el la supraj komunumoj. ... Mi fine decidiĝas favore al la komunumo [[Fondi]]... 2018-12-31--&gt;) estis [[Italio|itala]] esperantisto.
Estis [[pastro]], piliero de la [[Tutmonda Ekumena Ligo]] (TEL), iama Vic-Delegito kaj Fak-Delegito.

== F ==
=== [[Piero Ferrara]] ===
'''Piero FERRARA''' naskiĝis en [[1940]], delegito pri [[brikfarado]] kaj [[skoltismo]], forpasis en [[San Lazzaro di Savena]] ([[Italio]]) la [[17-a de septembro|17-an de septembro]] [[1999]]. Longdaŭra membro de la [[Bolonja Esperanto-grupo]], li agis precipe en la skolta medio.

=== [[Livio Fioroni]] ===
'''Livio FIORONI''' (naskiĝis la 2-a de aŭgusto 1948) estas itala esperantisto vivanta en [[Milano]]. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia libroservo.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Anna Formaggio]] ===
'''Anna FORMAGGIO''', estas denaska esperantistino el itala-hungara familio, filino de Aldo kaj [[Elisabetta Vilisics Formaggio]]. Ŝi estas la pli juna fratino de [[Eva Formaggio]], kaj same kiel la fratino pasigis la lernejajn jarojn en [[Chiavari]], Italio. Interalie, ŝi kun [[Uta Hasekamp]] verkis centojn da ilustraĵoj por la Esperanto-lernolibro ''[[Tesi, la testudo]]'', kies unua eldono publikiĝis dum 1985 en [[Bonno]].

=== [[Raffaele Franceschini]] ===
'''Raffaele FRANCESCHINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eduko.

=== [[Mario Furlan]] ===
'''Mario FURLAN''' (1906-1995), [[mecenato]] de la movado en [[Triesto]] kaj de la granda vortaro itala-Esperanta, mortis la 9-an de septembro 1995.

== G ==
=== [[Francesco Geraci]] ===
'''Francesco GERACI''' (mortis 66-jara la [[12-a de aprilo|12-an de aprilo]] [[1965]]) estis itala esperantisto, mezgrada profesoro. En [[1961]] li kunorganizis la unuan kunvenon de siciliaj esperantistoj, kiu rezultigis la restarigon de la tiea movado.

=== [[Aldo Grassini]] ===
'''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri &quot;specialaj taskoj&quot;.

== I ==
=== [[Pia Incoronato]] ===
'''Pia INCORONATO''' (n. en [[1922]], mortis la 10-an de julio [[2000]]), instruistino, animo de la Esperanto-agado en sia urbo [[Ercolano]] ([[Italio]]), iama delegito pri [[arkeologio]].
===[[Giuseppe Ipavitz]]===
'''Giuseppe Ipavitz''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Gorizia]] en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n237 maj 1920&lt;/ref&gt;

=== [[Piatti Ippolito]] ===
'''Piatti IPPOLITO''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[20-a de junio|20-an de junio]] [[1971]]) estis [[itala esperantisto]].
[[Profesoro]] Piatti Ippolito, [[delegito de UEA]] dum dudeko da jaroj kaj eksdirektoro de la [[katedro]] de Esperanto en la [[universitato de Milano]], sukcese agadis por [[Esperanto]] ĉe turismaj, komercaj kaj edukaj instancoj italaj, kaj tradukis i.a. la raporton de [[Ligo de Nacioj]].

;Verkoj
*'''Milano'''. Eld. Redaelli, Milano, 1921(?) 32 pagoj.
{{citaĵo|Tiu konciza informaro pri urbo Milano, giaj Esperantistaj [[asocio]]j, historiaj faktoj, vidindajoj, ekskursoj, muzeoj, konsulejoj,hoteloj, kaj tramlinioj, estos tre utila al la dediĉatoj. Ili multare uzu ĝin.| Esperanto n257 jan 1922}}

== L ==
===[[Elda Lodetti]]===
'''Elda Lodetti''' (naskiĝis 1894? - mortis 1920) estis esperantisto el [[Verona]] en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi estis bofratino de [[Amerigo Reni]]&lt;ref&gt;Esperanto n243 nov 1920&lt;/ref&gt;.
=== [[Lorenzo Longoni]] ===
'''Lorenzo LONGONI''' (1920-1996), kanoniko de la katedralo de Milano, spirita asistanto de Itala Katolika Unuiĝo Esperantista kaj de la Milana Katolika Esperanto-Centro, mortis la 21-an de majo 1996.

== M ==
=== [[Alessandra Madella]] ===
'''Alessandra MADELLA''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia revuo. En la konferenco ''Assessing World Languages Workshop and Conference'' komence de novembro 2018 en la universitato de [[Makao]], ŝi prelegis angle pri la temo ''Formal and Informal Assessment in the Esperanto Courses at the Kunming College of the Arts''.

Realigis la animacion de ''La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo''.
* [https://uea.facila.org/filmetoj/la-aventuroj-de-saĝa-steleto-kaj-de-la-mirinda-teamo-r133/ Video: La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo]

=== [[Ida Mancinelli]] ===
'''Ida MANCINELLI''' (naskiĝis la [[21-an de junio]] [[1928]] en [[Valle di Maddaloni]] ([[Provinco de Caserta|CE]]), mortis la [[8-an de septembro]] [[2009]] en [[Napolo]]), [[instruisto]], estis [[Italio|itala]] esperantistino. Ŝi propagandis esperantismon en la dommastrina movado de la 1980-aj jaroj en [[Napolo]], kie ŝi konstante vivis kun edzo [[Eduardo Delehaye]] (ankaŭ [[esperantisto]]) kaj kvar gefiloj: Luigi, [[Elena Delehaye|Elena]], [[Vincenzo Delehaye|Vincenzo]] kaj [[Renato Delehaye|Renato]] (tri [[geesperantistoj]]).

=== [[Ciro Menotti]] ===
'''Rag. Ciro MENOTTI''' (mortis en 1958 aŭ 1959 en [[Brescia]]) estis [[itala esperantisto]], librotenisto, multjara [[delegito de UEA]], fervora propagandisto kaj fondinto de loka Esperanto-grupo (laŭ ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' 642).

=== [[Miriam Michelotti]] ===
'''Miriam MICHELOTTI''' (perdis sian vivon en strata akcidento la [[25-a de novembro|25-an de novembro]] [[1991]] en [[Sicilio]], kune kun sia fratino Maria Luisa) estis unu el la fondintoj de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] [[San Marino]].
===H. Mondini===
Dr. '''H. Mondini''' estis esperantisto el [[Stenico]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Linz]]&lt;ref&gt;Esperanto n181 sep 1915&lt;/ref&gt;.

=== [[Brunella Moracci]] ===
'''Brunella MORACCI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Carlo Musazzi]] ===
'''Carlo MUSAZZI''' (naskiĝis la [[24-a de marto|24-an de marto]] [[1922]], mortis la [[23-a de februaro|23-an de februaro]] [[2001]]) estis [[itala esperantisto]] kaj pastro katolika. De [[1988]] plurajn jarojn li laboris kiel redaktoro ĉe la Esperanto-elsendoj de [[Radio Vatikana]]. En Valencio (1993) kaj Prago (1996) li gvidis Esperanto-lingvajn diservojn dum la Universalaj Kongresoj.

== N ==
===[[Orestes Nardi]]===
'''Orestes Nardi''' (naskiĝis la 21-an de junio 1886 en [[Cascia]]; mortis la 10-an de majo 1922) estis esperantisto kaj maristo dum la komenco de la 20-a jarcento. Dum lia militservo, li propagandis inter siaj kunuloj en [[Gosport]], ''Southwold'' ([[d:Q1854554|vikidatumoj]]) kaj [[Dublin]], kaj poste surŝipe li daŭrigis tiun laboron kiam ajn li trovis okazon, vizitante esperantistojn en [[Jokohamo]], [[Ŝanhajo]], [[Vancouver]], kaj [[Wellington]], Novzelando&lt;ref&gt;[[La Brita Esperantisto]] - numero 207, junio (1922)&lt;/ref&gt;.

{{referencoj}}

=== [[Paola Nigrelli]] ===
'''Paola NIGRELLI''' (naskiĝis la 26-a de marto 1964) estas itala esperantistino vivanta en [[Torino]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la [[Itala Kongreso de Esperanto]] de 2018 en [[San Marino]].

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== O ==
=== [[Ivan Orsini]] ===
'''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la eldona komisiono kaj la pres-servo de la asocio.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== P ==
=== [[Vincenzo Pasquario]] ===
'''Vincenzo Pasquario''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento.

Verko:
* ''Canto delle nazioni sorelle. Kanto de l' frataj nacioj''. Paroloj de Vincenzo Pasquario; muziko de majstro [[Natale Garosio]]. Eld. Internacia Kanto Lerneja. [[Genova]].

{{Citaĵo|Kun teksto en originala lingvo itala, kaj traduko en lingvoj franca, angla kaj Esperanta. Tiu kanto estis unuafoje kantita, la l0an de Majo 1919 en Genova, de 5000 gekantantoj ĥorsocietanoj, studentoj, kaj gelernantoj de la unuagrandaj lernejoj.
La aŭtoro permesas liberan publikigon kaj kantadon en ĉiuj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}}
===[[Roberto Paternolli]]===
'''Roberto Paternolli''' (mortis 1916) estis esperantisto el [[Gorizia]], kiu mortis dum la milita okupo dum la Unua mondmilito. &lt;ref&gt;Esperanto n239 okt 1919&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

=== [[Jakov Perčević]] ===
'''Jakov PERČEVIĆ''' (naskiĝis en [[Jugoslavio]]) fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]), mortis en la 90-aj jaroj de la dudeka jarcento. La &quot;Napola Esperanto Biblioteko kaj Legocentro &quot;Jakov Perčević&quot;&quot;, de la &quot;Napola Esperanto Grupo &quot;Harmonio kaj Progreso&quot;&quot;, nomiĝis laŭ li.

=== [[Alessandro Perna]] ===
'''Alessandro PERNA''' (naskiĝis la 8-an de septembro -jaro?- en [[Romo]], vivas en Torino) estas itala esperantisto. Li en sia junaĝo tre aktivis en [[Itala Esperantista Junularo]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj al [[EEU]]. En la 2020-aj jaroj, Alessandro kunlaboris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[UK 2023]] en [[Torino]]. &lt;ref&gt;[https://www.esperanto.it/torino2023/organizzatori/ listigo de la membroj] de la [[Loka Kongresa Komitato]] pri la [[UK 2023]] en [[Torino]], kun portreta foto de Alessando&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/alessandro.perna2 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Gustavo Perini]] ===
'''Gustavo PERINI''' (naskiĝis en [[1897]]; mortis la {{daton|20|decembro|1998}}) estis [[itala esperantisto]] kaj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Trento]] (Italio), kiu dum multaj jaroj instruis Esperanton kaj servis ĝis 1985 kiel [[delegito de UEA]].

=== [[Giuseppina Picciotto de Vita]] ===
'''Giuseppina PICCIOTTO DE VITA''' (naskiĝis en [[1916]], mortis en [[marto]] [[1989]] en [[Palermo]], [[Italio]]) estis [[UEA]]-delegitino dum trideko da jaroj.

=== [[Riccardo Pinori]] ===
'''Riccardo PINORI''', je plena nomo '''Riccardo Natale PINORI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2026 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri administrado.&lt;ref&gt;la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[IEF]] laŭ [https://web.archive.org/web/20200919114031/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de septembro 2020], [https://web.archive.org/web/20230601004641/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ de junio 2023] kaj [https://web.archive.org/web/20260611001350/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de junio 2026]&lt;/ref&gt;
&lt;!--
La retpoŝtaj adresoj «napinori@tin.it» kaj «riccardo.pinori@esperanto.it» ne antaŭvidatas por rekta montro en vikipedia frazo aŭ piednoto, tamen ili nerekte videblas per la eksteraj referencoj, kaj tamen ankoraŭ restu nevideble, ĉar estas tiom malmultaj informoj pri li ... naskiĝdato?, nuna urbo?, altlernejo? profesio?, alia esperanta agado, plua aktivado post 2026?  --&gt;

===[[Domenica Pomarici]]===
'''Domenica Pomarici''' estis itala esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi verkis librojn kaj artikolojn.

;Verkoj

*'''Grammatica ragionata arricchita di esercitazioni di lingua Esperanto ad uso delle scuole.''' Eld. A. Mondadori, Milano-Roma, 1921(?), 448 pagoj
{{citaĵo|Jen nova plena gramatiko de Esperanto por Italoj speciale verkita por uzo en lernejoj, ĉiuj punktoj de nia lingvo estas en ĝi siavice kaj tre detale klarigataj en tridek lecionoj; tre multaj [[ekzemplo]]j evitos ĉiun dubon ĉe lernanto; samtempe la senĉesa [[komparo]] inter la malsimilaj esprimiloj de Itala kaj Esperanta lingvoj estas ĉiam akcentata tiom por ĝuste instrui la duan, kiom por helpi al pli plena kono de l’unua. Tiel denove pruvigas ke instruigo en [[Esperanto]] estas taŭga helpo por ellerno de ĉiu natura lingvo. La libro enhavas multe da bonegaj ekzercoj Italaj kaj Esperantaj por traduki, legajoj, temoj por redaktaĵoj; la ĉefaj faktoj de historio, [[interna ideo]] kaj graveco de nia movado ne estas forgesataj; same konversaciaj frazoj, komercaj leteroj, anekdotoj, poezioj, tradukekzemploj ne mankas.
Unue oni juĝas preskaŭ tro ampleksa gramatikon kun preskaŭ kvin cent paĝoj; sed se ĝi provizas materialon por eble du aŭ trijara studado de Esperanto, se ĝi estas samtempe tiel kompleta kaj komprenebla, ke certe per ĝi perfekta [[meminstruado]] estas tute ebla, oni ne povas riproĉi la jam aluditan abundecon da klarigoj [[ekzemplo]]j kaj ekzercoj. La libro montras nedubeblan pedagogian [[kapablo]]n kaj estas ankaŭ bone aranĝita kaj presita. Sed pro ĝia pleneco, pro la sistema ordo, precipe pro la uzo de nura [[gramatika metodo]], ĝi pli taŭgas por lernantoj de duagradaj aŭ superaj lernejoj, ol por infanoj. |[[Georges Stroele|G. S.]] Esperanto n258 fev 1922}}


==== Referencoj ====
{{Referencoj}}

== R ==
===[[Dante Randi]]===
'''Dante Randi'''  estis esperantisto el [[Triesto]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Linz]] &lt;ref&gt;Esperanto n198 feb 1917&lt;/ref&gt;
===[[Amerigo Reni]]===
'''Amerigo Reni''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis bofrato de [[Elda Lodetti]].&lt;ref&gt;Esperanto n243 nov 1920&lt;/ref&gt;

=== [[Agostinho Righi]] ===
'''Agostinho RIGHI''' (naskiĝis en 1926, mortis la 16-an de januaro 2000) estis itala instruisto kaj esperantisto. Multajn jarojn li estis la prezidanto de la Bolonja Esperanto-grupo ''A. Tellini''.

===[[Pietro Rizzo]]===
'''Pietro Rizzo''' itala esperantisto.

Verko:

*'''Lineamenti di lessiografia dell’ esperanto'''. Eldonejo [[Edistudio]], Pisa, 1983. 61p.

{{citaĵo|Ampleksa itallingva kritiko de la vortaro ''[[Vocabolario italiano-esperanto]]'' (Verona, 1981) kaj la Esperanta [[leksikografio]] ĝenerale.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}}
===[[Vito Romita]]===
D-ro '''Vito Romita''' (mortis 1921) estis esperantisto en [[Modugno]] en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n256 dec 1921&lt;/ref&gt;

=== [[Carlo Rossini]] ===
'''Carlo ROSSINI''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj) estis itala esperantisto el la unua duono de la 20-a jarcento. Parte konata estas lia turista kaj komerca gvidlibro pri la banurbo [[Montecatini Terme]], nomata ''Italaj Urboj: Montecatini, ĝiaj mineralakvoj kaj grotoj'', eldonejo A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento ]], 1928, 56 paĝoj. En la teksto pri la urbo [[Montecatini Terme]] notiĝas iuj pliaj informoj, precipe du recenzoj el Belgio kaj Aŭstrio de 1930 kaj 1931.

=== [[Massimo Rinaldi]] ===
'''Massimo RINALDI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]] ekde 2018. Li naskiĝis en Florenco en 1964 kaj nuntempe profesias kiel programisto. Li ankoraŭ ne bone konas la lingvon sed li ĉiam estis fascinita de ĝi ekde sia infanaĝo, ĉar universala lingvo estas demokrata kaj povas kunigi homojn sen malegalecoj.

=== [[Massimo Ripani]] ===
'''Massimo RIPANI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Teramo]]. Li funkciis kiel ĉefredaktoro de [[TEJO Tutmonde]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri disvastigo.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Debora Rossetti]] ===
'''Debora ROSSETTI''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri sociaj retoj kaj la asocia retpaĝaro.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/luigi.fraccaroli paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== S ==
=== [[Lucia Sanna]] ===
'''Lucia SANNA''', naskiĝinta en 1950, loĝas en la provinco de Florenco. Ŝi estas emerita instruisto, nuna sekretario de [[Florenca Esperanto-Asocio]] kaj esperantistino ekde 1985.

=== [[Gian Piero Savio]] ===
'''Gian Piero SAVIO''' (naskiĝis en [[1944]]) estas itala esperantisto vivanta en [[Israelo]]. Li aktivas en la projekto [[Esperanta Retradio]] kaj aparte redaktas tekstojn pri Israelo. Interalie li tradukis, kun [[Amri Wandel]], impresan novelon pri Esperanto de la israela verkisto [[Amos Oz]] en la [[revuo Esperanto]] de julio 2015, kaj prezentas la itala-franca [[drama filmo]] el la jaro 1986 [[Manon de la fontoj]] en la [[Esperanta Retradio]] de la 7-a julio 2017.

'''Eksteraj ligiloj'''
* [https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ sonartikolo pri lia 70-a naskiĝdato e 2014 fare de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181231143744/https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ |date=2018-12-31 }} [[Luiza Carol]]

=== [[Luigi Scarselli]] ===
'''Luigi SCARSELLI''' (vivdatoj ne konataj) estis itala esperanisto unuavice aktiva en sia hejmurbo [[Florenco]] en la unua duono de la 20-a jarcento. Li menciiĝas jam plurfoje en la [[revuo Esperanto]] en 1909.&lt;ref&gt;[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090205.pdf revuo Esperanto, la 5-an de februaro 1909]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090520.pdf revuo Esperanto, la 20-an de aprilo 1909]&lt;/ref&gt;. La sekvan jaron, kiam en Florenco okazis la 1-a [[Itala Kongreso de Esperanto]] kaj samurbe fondiĝis la [[Itala Esperantista Federacio]] ([[IEF]]), li internacie konatiĝis per orkestra muzikaĵo nomata &quot;Marŝo de la Esperantistoj&quot;,&lt;ref&gt;[https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf bibiografio de Davidof 1908-1911, p. 85]&lt;/ref&gt; kaj en la jarlibro 2022 li plu listiĝas kiel la ĉefa [[UEA-delegito]] en la urbo.&lt;ref&gt;[https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf oficiala Jarlibro de 1922, p. 103 (en formato PDF)]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;!-- laŭ robota averto la ligilo ne estis havebla kaj laŭaserte ne estis arkivigebla en majo 2026, sed en julio kaj septembro 2026 ĝi ree estis senprobleme havebla, kaj ĝi ankaŭ estis pluroble arkivigita en la interreta arkivo, laste en oktobro 2025 je la URL https://web.archive.org/web/20251008163504/https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf. --&gt;

'''Referencoj'''
{{Referencoj}}

=== [[Forwa Solimena]] ===
[[Dosiero:Forwa Solimena.jpg|eta|{{centre|1=Forwa Solimena, en uniformo de ''crocerossina'' (= volontula [[flegistino]]) de la [[Itala Ruĝa Kruco]] dum la Dua Mondmilito (1940-1945)}}]]
'''Forwa SOLIMENA''' (naskiĝis en [[1912]] en [[Napolo]], mortis en [[1994]] samurbe) estis [[italoj|itala]] esperantistino, kiu dum la Dua Mondmilito (1940-1945) servis kiel volontula [[flegistino]] de la [[Itala Ruĝa Kruco]]. Dum 50 jaroj ([[1944]]-[[1994]]) ŝi estis fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]). Ŝi listiĝis kiel fak-[[delegito de UEA|delegito]] por [[kulturo]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] ([[1974]]-[[1994]]).

=== [[Renzo Sommi]] ===
'''Renzo SOMMI''' (naskiĝis en [[1922]], mortis la [[14-a de decembro|14-an de decembro]] [[2000]] en [[Fidenza]], [[Italio]]) estis 40 jarojn delegito en Fidenza, gvidis multajn kursojn kaj aranĝis diversajn renkontiĝojn.

=== [[Agostino Stelacci]] ===
'''Agostino STELLACCI''' (stelaĉi), italo, sacerdoto, prof., eksmilita kapelano kaj post kapelano O. N. B. kaj kapelano de pasaĝerŝipo ''Conte Grande''. De 1928 gvidis la kursojn de Kampana Esperantista Instituto kaj de 1937 sur pasaĝerŝipo Conte Grande. Kunlaboris por „Rivista Italiana di Esperanto“.

== T ==
=== [[Leandro Taccani]] ===
'''Leandro TACCANI''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[17-a de februaro|17-an de februaro]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado en [[Milano]] ([[Italio]]). Honora Membro de Itala ESPERANTO Federacio, li stimulis amasan lernadon de Esperanto en la mezlernejo, kiun li estris dum 22 jaroj. Dank'al li ekzistas turisma mezlernejo en Milano kun la nomo Marignoni-Polo. [[Daniele Marignoni]] estas la unua itala esperantisto.

===[[Adria Tellini]]===
'''Adria Tellini''' estis esperantistino en Udine en la komenco de la 20-a jarcento.

Verko:

*'''Kristanaj preĝoj por blinduloj''' . Eld. la aŭtorino, [[San Rocco]], 1907(?)

=== [[Ugo Tonini]] ===
'''Ugo TONINI''' (naskiĝis en [[1949]], mortis en [[2024]] en [[Trento]]) estis itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estis unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri financoj.

=== [[Humberto Toschi]] ===
'''Humberto Toschi''' estis esperantisto en Italio en la unua duono de 20-a jarcento.

Verkoj
* ''Gvidlibro tra Bologna'' por la kongresanoj de la 5-a Esperantista Kongreso Itala. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1920. 16 paĝoj 16 X 12 cm. Ilustrita.
* ''Gvidlibro tra Bologna'' eldonita je l'okazo de la pilgrimo de la 5-a kongreso de italaj Esperantistoj al la tombo de [[Dante]]. Eld. A. Paolet, San Vito al Tagliamento, 1920

== V ==
=== [[Alberto Vitale]] ===
'''Alberto VITALE''' estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]]. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la informa fako. Kadre de tio li inter aliaj homoj intervjuiĝis en februaro 2017 en la ŝtata itala televido [[RAI]] pri Esperanto.&lt;ref name=&quot;RAI 2017&quot;&gt;[http://www.rai.it/dl/RaiTV/programmi/media/ContentItem-8e55cb2e-be0a-43a6-a875-960d4291faf7.html?fbclid=IwAR16ERmbj3414UyLVN6fGNhdZDvBN3WpYTL605LAM3SYv_tzQHvt3TbsT6I intervjuo en februaro 2017 en la ŝtata itala televido] [[RAI]] ({{it}}) kaj [https://www.facebook.com/esperantotorino/posts/661930577265219 novaĵo pri ĝi], Alberto Vitale ekde minuto 3:10&lt;/ref&gt;

{{referencoj}}

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/vitale.alberto paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== Z ==
=== [[Giovanni Zanaboni]] ===
'''Giovanni ZANABONI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj kun la asocio Tavola della Pace, kun skoltoj kaj volontulaj asocioj.

=== [[Pierre Zanin]] ===
'''Pierre ZANIN''' (naskiĝis en 1921, mortis la 2-an de septembro 1995) estis [[UEA-delegito]] en [[Mel]] ([[Italio]]) pri instruado, ĝardenoj kaj universala kalendaro. Krome dum multaj jaroj li aktivis kiel instruanto de Esperanto.

=== [[Alessandro Zappalà]] ===
'''Alessandro ZAPPALÀ''' (naskiĝis en 1922, mortis la 26-an de novembro 2000) estis iama [[delegito de UEA|fakdelegito]] pri instruado kaj delegito en [[Mesino]] (''Messina'', [[Sicilio]]).

&lt;!-- Referencoj - ne aperu fine de la listo, sed post ĉiu unuopa ĝermo, ĉar ĉiu unuopa ero konsiderindas memstara informo --&gt;

[[Kategorio:Italaj esperantistoj| ]]
[[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Italaj]]
[[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Italaj]]</text>
      <sha1>c26r9uu2tvh9wqodkpn8h2ijdrnmgyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503416</id>
      <parentid>9503409</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dario Besseghini */</comment>
      <origin>9503416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35262" sha1="eoop9dlwos59mzian7knusnvk8ngxny" xml:space="preserve">{{ArtikolaMesaĝokesto
| speco = ĝermo
| bildo = &lt;span style=&quot;vertical-align: middle; background:transparent&quot;&gt;[[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|50ra]]&lt;span style=&quot;margin-left:-45px;&quot;&gt;[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
| css-stiloj = width: 80%;
| teksto  = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[itala esperantisto|italaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri italaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.&lt;br /&gt;Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:italaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.&lt;br /&gt;Ekzistas pli plena '''[[listo de italaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de italaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.''
&lt;!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --&gt;
}}
{{KompaktaEnhavTabeloEo}}

== A ==
===[[Demetrio Achillini]]===
'''Demetrio Achillini''' (naskiĝis 1874? - mortis 1922) estis esperantisto el [[Ĝenovo]], kies Esperanto-grupo li estis prezidanto.&lt;ref&gt;Esperanto n258 fev 1922&lt;/ref&gt;

=== [[Alessandro Angeletti]] ===
'''Alessandro ANGELETTI''' (naskiĝis en [[1923]], vivis en [[Ozieri]], mortis en [[1992]] en [[Sardio]], [[Italio]]) estis itala esperantisto kaj [[notario]].&lt;ref name=&quot;lamaddalena&quot;&gt;[https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ artikolo ''I sogni di Garibaldi'' de januaro 2018] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240724125826/https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ |date=2024-07-24 }} ({{it}})&lt;/ref&gt; En [[Sardio]] li estis movada gvidanto kaj organizanto de lingvaj seminarioj pri [[Esperanto]]. Krome li multajn jarojn estis prezidanto de la Sarda Esperantista Unuiĝo (''Unione Esperantista Sarda'')&lt;ref name=&quot;lamaddalena&quot;/&gt;, estis aktiva membro de [[IKUE]] kaj funkciis kiel unu el la ĉefaj organizantoj de la 54-a [[Itala Kongreso de Esperanto]], kiu havis lokon en oktobro 1983 en [[Alghero]].&lt;ref&gt;[[Espero Katolika]], numero 1982 12&lt;/ref&gt;

{{referencoj}}

== B ==
=== [[Alfredo Bassetti]] ===
'''Alfredo BASSETTI''' naskiĝis en [[1912]], dum 50 jaroj animo de la Esperanto-movado en [[Trento]] ([[Italio]]) kaj prezidinto (1966- 94) de la loka Esperanto-grupo, delegito pri [[fervojo]]j kaj [[turismo]], mortis la [[25-a de februaro|25-an de februaro]] [[1997]].

=== [[Alessandro Bellucci]] ===
'''Alessandro BELLUCCI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Dario Besseghini]] ===
'''Dario BESSEGHINI''' estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]] kaj amatora lingvisto, ekde la fino de la [[1970-aj jaroj]] gvida aktivulo de [[Itala Esperantista Junularo]]  (IEJ) kaj inter la jaroj [[1980]] kaj [[1985]] redaktoro de la revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] de [[TEJO]] - parte sole, parte en redaktora duopo. Interalie de 1981 ĝis 1982 ĉi estis la kunprezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]], agante kun [[Cristina de' Giorgi]]. Li naskiĝis en [[Bergamo]] kaj ekde la jaro 1992 laboras kiel komputila teknikisto en la [[Universitato de Pizo]] (Pisa),&lt;ref&gt;[https://www.linkedin.com/in/dariobesseghini/details/experience de lia persona paĝo en la retejo] [[LinkedIn]]&lt;/ref&gt; kie li diplomiĝis pri matematiko. Li loĝas en [[San Giuliano Terme]] iom norde de [[Pizo (Italio)|Pizo]].&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/dario.besseghini/ de lia persona paĝo en la retejo] [[Facebook]]&lt;/ref&gt; Naskiĝdato ne jam troviĝis en la interretaj mencioj pri li, sed laŭ takso li devus havi naskiĝjaron [[1960]].&lt;!-- Hipotezon pri naskiĝjaro 1960 apogas lia salutnomo &quot;Dario1960&quot; en la retejoj https://store.falkon.org/u/dario1960 kaj https://www.opencode.net/dario1960 --&gt;

{{referencoj}}

=== [[Medardo Biagi]] ===
'''Medardo BIAGI''' (naskiĝis en [[1907]], mortis la [[7-a de decembro|7-an de decembro]] [[1991]] en [[Bologna]], [[Italio]]) estis malnova membro, regula kongresano kaj apoganto de [[Societo Zamenhof]].

=== [[Giacomo Bianchini]] ===
'''Giacomo BIANCHINI''' naskiĝis en 1875 en Carbona PN , mortis en 1954 . Li esperantiĝis en la jaro 1904 .
* vidu aparta paĝo pri li ĉe [[Giacomo Bianchini]]

=== [[Patrizia Bini]] ===
'''Patrizia BINI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Matia Bolcato]] ===
'''Matia BOLCATO''' (n. en 1906, mortis la 20-an de septembro 1998), estis itala esperantistino kaj iama [[UEA-delegito]] pri instruado en [[Mantovo]] (Italio).

=== [[Laura Bonciani]] ===
'''Laura BONCIANI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Egisto Borghini]] ===
'''Egisto BORGHINI''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1953, mortis decembre 2023) estis esperantisto ekde juna aĝo. Ekde 2021 li estis prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Massa]].

=== [[Riccardo Borgioli]] ===
'''Riccardo BORGIOLI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Giuseppe Stanislao Boscarino]] ===
'''Giuseppe Stanislao BOSCARINO''' (mortis 72-jara la [[21-a de oktobro|21-an de oktobro]] [[1971]]) estis esperantisto ekde la jaro 1913 en [[Sicilio]] ([[Italio]]), kaj dum multaj jaroj estis UEA-delegito en [[Ragusa]].

=== [[Serio Boschin]] ===
'''Serio BOSCHIN''' (naskiĝis en 1930), esperantisto ekde 1968, estis prezidanto de la [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]] (UECI) de 1998 al 2003, kaj dum aliaj jaroj estrarano. Li loĝas en [[Treviso]] apud [[Venecio]].

=== [[Agostino Brizzi]] ===
'''Agostino BRIZZI''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[7-a de aŭgusto|7-an de aŭgusto]] [[1965]]), estis itala esperantisto kaj literaturisto, kiu lernis Esperanton en [[1920]]. Li postlasis manuskripton de ampleksa vortaro itala-Esperanta.

=== [[Enrico Brustolin]] ===
'''Enrico BRUSTOLIN''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. Ekde 2015 ĝi estas ties prezidanto (laŭ stato de 2023).

== C ==
=== [[Giovanni Cacciapuoti]] ===
'''Giovanni CACCIAPUOTI''' estis itala pionira esperantisto. Li en [[Napolo]] aperigis en [[1902]] gazeton ''L' Esperantista''; en [[1903]] li fondis Esperanto-grupon en Napolo, kiu baldaŭ malaperis, kaj tiam refondiĝis loka grupo nur en [[1922]]. Tiu urba esperantista grupo, ankoraŭ funkcianta, havas la nomon &quot;harmonio kaj progreso&quot;.

=== [[Enrico Campanile]] ===
'''Enrico CAMPANILE''' (kampanile) (naskiĝis la [[4-a de novembro]] [[1861]] – ?) estis [[itala esperantisto]] kaj reĝa [[notario]]. Ekde 1922 li estis la prezidanto de la [[Napola Esperanto-Grupo]] &quot;harmonio kaj progreso&quot;, fervora propagandisto, kiu elstaris per gastamo kaj bonhumoro.

=== [[Pilade Cappella]] ===
'''Pilade Cappella''' estis esperantisto itala en la unua duono de 20-a jarcento.

Verko:
'''Lecionoj de tipostenografio''' (en lingvoj Esperanta kaj itala); Eld. de A. Paolet, S. Vito al Tagliamento (Italujo).
===[[Domenico Cavalieri]]===
'''Domenico Cavalieri''' estis esperantisto  militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Linz]]&lt;ref&gt;Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916&lt;/ref&gt;
===[[Francesco Chierego]]===
'''Francesco Chierego''' (mortis 1922) estis esperantisto en Trieste en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n265 okt 1922&lt;/ref&gt;

=== [[Giuseppe Checco]] ===
'''Giuseppe CHECCO''' (mortis en [[1976]] en [[Triesto]], [[Italio]]) estis itala esperantisto.

Li estis fervora aganto en la loka Esperanto-movado dum pluraj jardekoj.
Li estis membro de UEA ekde [[1947]].

=== [[Pier Luigi Cinquantini]] ===
'''Pier Luigi CINQUANTINI''' (ĉinkŭantini) (naskiĝis en Blera la [[9an de februaro]] [[1962]]) estas [[itala esperantisto]] kaj profesie [[policisto]]. Fama pro la organizado de Internacia Arkeologia Laborbrigado kiu okupiĝis pri fosado/purigado de etruskaj restaĵoj en urbeto Blera, li estis redaktoro de la itala Esperanta revuo [[l'Esperanto]], kaj interesiĝas pri muziko: li faris Esperantan muzikalon kaj tenas liston entenantan la tekstojn de ĉiuj italaj kantoj tradukitaj en Esperanto.

===[[Giacomo Costantini]]===
'''Giacomo Costantini''' estis esperantisto en [[Trani]] en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n178 jul 1915&lt;/ref&gt;

=== [[Michela Concialdi]] ===
'''Michela CONCIALDI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Bolonjo]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eŭropaj projektoj.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/michela.concialdi paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Franca Concina]] ===
'''Franca CONCINA''' ([[1932]]-[[1996]]), kasistino de [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]], kunorganizanto de pluraj kongresoj, mortis la [[16-a de oktobro|16-an de oktobro]] en [[Torino]].

[[Dosiero:LibroGConti-Zamenhof.jpg|eta|180ra|maldekstra|{{center|libroforma tabulo pri la paroladoj de Zamenhof en la unuaj tri UK-oj, en la ĝardeno ''Esperanto'' de [[Gianni Conti]] (pr. Ĝani Konti).}}]]

=== [[Gianni Conti]] ===
'''Gianni CONTI''', aŭ formale '''Giovanni Conti''' (n. en [[1932]], m. la 1-a de aŭgusto [[2022]]), tre aktiva esperantisto, estas aparte konata pro la ''[http://www.giardinoesperanto.com/galleria.html Ĝardeno Esperanto]'' apud sia domo en [[Cormano]] apud [[Milano]].

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/EsperantoInstituto/photos/la-1-an-de-a%C5%ADgusto-2022-forpasis-giovanni-conti-itala-esperantisto-movadano-kaj-/1964973127024666/ noto &quot;La 1-an de aŭgusto 2022 forpasis Giovanni Conti&quot; en la Facebook-paĝo de la] [[Internacia Esperanto-Instituto]], kun fotomuntaĵo de la ĝardeno ({{eo}})
* [http://www.giardinoesperanto.com persona sinprezento de li kun foto en la retejo ''giardinoesperanto.com''] ({{eo}})

=== [[Glauco Corrado]] ===
'''Glauco CORRADO''' ([[1937]]-[[2004]]), milana profesoro, esperantisto tre aktiva inter la italaj katolikoj, longe instruis Esperanton kaj verkis [https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html Gramatikon pri Esperanto por itallingvanoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240513155614/https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html |date=2024-05-13 }} kaj babiladojn por komencintoj ([http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Dirite_inter_Ni.pdf Dirite inter Ni]).

== D ==
=== [[Massimo Desideri]] ===
'''Massimo DESIDERI''', estis [[Italio|itala]] esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Primo Dottarelli]] ===
'''Primo DOTTARELLI''' (naskiĝis la [[1-an de decembro]], [[1864]] en [[Roma]], mortis la [[6-an de decembro]] [[1919]] en [[Roma]]), estis [[Italio|itala]] esperantisto.&lt;ref&gt;Esperanto n236 apr 1920&lt;/ref&gt;
Esperantisto de [[1905]]. Vigla kaj fervora propagandisto. De [[1905]] [[konsulo]], Poste Delegito de [[Universala Esperanto Asocio]] (UEA), bazita en [[Roterdamo]] ([[Nederlando]]).
{{EdE|D}}

=== [[Angelo Duranti]] ===
'''Angelo DURANTI''' (naskiĝis en [[1927]], mortis la [[8-an de septembro]] [[2002]], en [[Madonna Degli Angeli]], parto de la komunumo [[Fondi]] en la [[Provinco Latina]] ([[Italio]])&lt;!-- La itala vikipedio ne informas pri tiu loĝloko, nek alia el la 10 plej grandaj vikipedioj, sed la serba vikipedio informas ke tia loĝloko estas po kvartalo de [[Frosinone]] (Frozinono), [[Rieti]] kaj [[Pescara]] (Peskaro). Sed pri kiu el tiuj kvartaloj temas? La publikaĵo [www.ueci.it/k_sento/ks_1987/ks_1987_n3.htm &quot;Katolika Sento 3- 1987&quot;] nomas lin &quot;Angelo Duranti di [[Ravenna]] (Raveno)&quot; - sed Ravenna ne proksimas al iu ajn el la supraj komunumoj. ... Mi fine decidiĝas favore al la komunumo [[Fondi]]... 2018-12-31--&gt;) estis [[Italio|itala]] esperantisto.
Estis [[pastro]], piliero de la [[Tutmonda Ekumena Ligo]] (TEL), iama Vic-Delegito kaj Fak-Delegito.

== F ==
=== [[Piero Ferrara]] ===
'''Piero FERRARA''' naskiĝis en [[1940]], delegito pri [[brikfarado]] kaj [[skoltismo]], forpasis en [[San Lazzaro di Savena]] ([[Italio]]) la [[17-a de septembro|17-an de septembro]] [[1999]]. Longdaŭra membro de la [[Bolonja Esperanto-grupo]], li agis precipe en la skolta medio.

=== [[Livio Fioroni]] ===
'''Livio FIORONI''' (naskiĝis la 2-a de aŭgusto 1948) estas itala esperantisto vivanta en [[Milano]]. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia libroservo.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Anna Formaggio]] ===
'''Anna FORMAGGIO''', estas denaska esperantistino el itala-hungara familio, filino de Aldo kaj [[Elisabetta Vilisics Formaggio]]. Ŝi estas la pli juna fratino de [[Eva Formaggio]], kaj same kiel la fratino pasigis la lernejajn jarojn en [[Chiavari]], Italio. Interalie, ŝi kun [[Uta Hasekamp]] verkis centojn da ilustraĵoj por la Esperanto-lernolibro ''[[Tesi, la testudo]]'', kies unua eldono publikiĝis dum 1985 en [[Bonno]].

=== [[Raffaele Franceschini]] ===
'''Raffaele FRANCESCHINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eduko.

=== [[Mario Furlan]] ===
'''Mario FURLAN''' (1906-1995), [[mecenato]] de la movado en [[Triesto]] kaj de la granda vortaro itala-Esperanta, mortis la 9-an de septembro 1995.

== G ==
=== [[Francesco Geraci]] ===
'''Francesco GERACI''' (mortis 66-jara la [[12-a de aprilo|12-an de aprilo]] [[1965]]) estis itala esperantisto, mezgrada profesoro. En [[1961]] li kunorganizis la unuan kunvenon de siciliaj esperantistoj, kiu rezultigis la restarigon de la tiea movado.

=== [[Aldo Grassini]] ===
'''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri &quot;specialaj taskoj&quot;.

== I ==
=== [[Pia Incoronato]] ===
'''Pia INCORONATO''' (n. en [[1922]], mortis la 10-an de julio [[2000]]), instruistino, animo de la Esperanto-agado en sia urbo [[Ercolano]] ([[Italio]]), iama delegito pri [[arkeologio]].
===[[Giuseppe Ipavitz]]===
'''Giuseppe Ipavitz''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Gorizia]] en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n237 maj 1920&lt;/ref&gt;

=== [[Piatti Ippolito]] ===
'''Piatti IPPOLITO''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[20-a de junio|20-an de junio]] [[1971]]) estis [[itala esperantisto]].
[[Profesoro]] Piatti Ippolito, [[delegito de UEA]] dum dudeko da jaroj kaj eksdirektoro de la [[katedro]] de Esperanto en la [[universitato de Milano]], sukcese agadis por [[Esperanto]] ĉe turismaj, komercaj kaj edukaj instancoj italaj, kaj tradukis i.a. la raporton de [[Ligo de Nacioj]].

;Verkoj
*'''Milano'''. Eld. Redaelli, Milano, 1921(?) 32 pagoj.
{{citaĵo|Tiu konciza informaro pri urbo Milano, giaj Esperantistaj [[asocio]]j, historiaj faktoj, vidindajoj, ekskursoj, muzeoj, konsulejoj,hoteloj, kaj tramlinioj, estos tre utila al la dediĉatoj. Ili multare uzu ĝin.| Esperanto n257 jan 1922}}

== L ==
===[[Elda Lodetti]]===
'''Elda Lodetti''' (naskiĝis 1894? - mortis 1920) estis esperantisto el [[Verona]] en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi estis bofratino de [[Amerigo Reni]]&lt;ref&gt;Esperanto n243 nov 1920&lt;/ref&gt;.
=== [[Lorenzo Longoni]] ===
'''Lorenzo LONGONI''' (1920-1996), kanoniko de la katedralo de Milano, spirita asistanto de Itala Katolika Unuiĝo Esperantista kaj de la Milana Katolika Esperanto-Centro, mortis la 21-an de majo 1996.

== M ==
=== [[Alessandra Madella]] ===
'''Alessandra MADELLA''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia revuo. En la konferenco ''Assessing World Languages Workshop and Conference'' komence de novembro 2018 en la universitato de [[Makao]], ŝi prelegis angle pri la temo ''Formal and Informal Assessment in the Esperanto Courses at the Kunming College of the Arts''.

Realigis la animacion de ''La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo''.
* [https://uea.facila.org/filmetoj/la-aventuroj-de-saĝa-steleto-kaj-de-la-mirinda-teamo-r133/ Video: La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo]

=== [[Ida Mancinelli]] ===
'''Ida MANCINELLI''' (naskiĝis la [[21-an de junio]] [[1928]] en [[Valle di Maddaloni]] ([[Provinco de Caserta|CE]]), mortis la [[8-an de septembro]] [[2009]] en [[Napolo]]), [[instruisto]], estis [[Italio|itala]] esperantistino. Ŝi propagandis esperantismon en la dommastrina movado de la 1980-aj jaroj en [[Napolo]], kie ŝi konstante vivis kun edzo [[Eduardo Delehaye]] (ankaŭ [[esperantisto]]) kaj kvar gefiloj: Luigi, [[Elena Delehaye|Elena]], [[Vincenzo Delehaye|Vincenzo]] kaj [[Renato Delehaye|Renato]] (tri [[geesperantistoj]]).

=== [[Ciro Menotti]] ===
'''Rag. Ciro MENOTTI''' (mortis en 1958 aŭ 1959 en [[Brescia]]) estis [[itala esperantisto]], librotenisto, multjara [[delegito de UEA]], fervora propagandisto kaj fondinto de loka Esperanto-grupo (laŭ ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' 642).

=== [[Miriam Michelotti]] ===
'''Miriam MICHELOTTI''' (perdis sian vivon en strata akcidento la [[25-a de novembro|25-an de novembro]] [[1991]] en [[Sicilio]], kune kun sia fratino Maria Luisa) estis unu el la fondintoj de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] [[San Marino]].
===H. Mondini===
Dr. '''H. Mondini''' estis esperantisto el [[Stenico]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Linz]]&lt;ref&gt;Esperanto n181 sep 1915&lt;/ref&gt;.

=== [[Brunella Moracci]] ===
'''Brunella MORACCI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Carlo Musazzi]] ===
'''Carlo MUSAZZI''' (naskiĝis la [[24-a de marto|24-an de marto]] [[1922]], mortis la [[23-a de februaro|23-an de februaro]] [[2001]]) estis [[itala esperantisto]] kaj pastro katolika. De [[1988]] plurajn jarojn li laboris kiel redaktoro ĉe la Esperanto-elsendoj de [[Radio Vatikana]]. En Valencio (1993) kaj Prago (1996) li gvidis Esperanto-lingvajn diservojn dum la Universalaj Kongresoj.

== N ==
===[[Orestes Nardi]]===
'''Orestes Nardi''' (naskiĝis la 21-an de junio 1886 en [[Cascia]]; mortis la 10-an de majo 1922) estis esperantisto kaj maristo dum la komenco de la 20-a jarcento. Dum lia militservo, li propagandis inter siaj kunuloj en [[Gosport]], ''Southwold'' ([[d:Q1854554|vikidatumoj]]) kaj [[Dublin]], kaj poste surŝipe li daŭrigis tiun laboron kiam ajn li trovis okazon, vizitante esperantistojn en [[Jokohamo]], [[Ŝanhajo]], [[Vancouver]], kaj [[Wellington]], Novzelando&lt;ref&gt;[[La Brita Esperantisto]] - numero 207, junio (1922)&lt;/ref&gt;.

{{referencoj}}

=== [[Paola Nigrelli]] ===
'''Paola NIGRELLI''' (naskiĝis la 26-a de marto 1964) estas itala esperantistino vivanta en [[Torino]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la [[Itala Kongreso de Esperanto]] de 2018 en [[San Marino]].

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== O ==
=== [[Ivan Orsini]] ===
'''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la eldona komisiono kaj la pres-servo de la asocio.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== P ==
=== [[Vincenzo Pasquario]] ===
'''Vincenzo Pasquario''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento.

Verko:
* ''Canto delle nazioni sorelle. Kanto de l' frataj nacioj''. Paroloj de Vincenzo Pasquario; muziko de majstro [[Natale Garosio]]. Eld. Internacia Kanto Lerneja. [[Genova]].

{{Citaĵo|Kun teksto en originala lingvo itala, kaj traduko en lingvoj franca, angla kaj Esperanta. Tiu kanto estis unuafoje kantita, la l0an de Majo 1919 en Genova, de 5000 gekantantoj ĥorsocietanoj, studentoj, kaj gelernantoj de la unuagrandaj lernejoj.
La aŭtoro permesas liberan publikigon kaj kantadon en ĉiuj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}}
===[[Roberto Paternolli]]===
'''Roberto Paternolli''' (mortis 1916) estis esperantisto el [[Gorizia]], kiu mortis dum la milita okupo dum la Unua mondmilito. &lt;ref&gt;Esperanto n239 okt 1919&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

=== [[Jakov Perčević]] ===
'''Jakov PERČEVIĆ''' (naskiĝis en [[Jugoslavio]]) fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]), mortis en la 90-aj jaroj de la dudeka jarcento. La &quot;Napola Esperanto Biblioteko kaj Legocentro &quot;Jakov Perčević&quot;&quot;, de la &quot;Napola Esperanto Grupo &quot;Harmonio kaj Progreso&quot;&quot;, nomiĝis laŭ li.

=== [[Alessandro Perna]] ===
'''Alessandro PERNA''' (naskiĝis la 8-an de septembro -jaro?- en [[Romo]], vivas en Torino) estas itala esperantisto. Li en sia junaĝo tre aktivis en [[Itala Esperantista Junularo]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj al [[EEU]]. En la 2020-aj jaroj, Alessandro kunlaboris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[UK 2023]] en [[Torino]]. &lt;ref&gt;[https://www.esperanto.it/torino2023/organizzatori/ listigo de la membroj] de la [[Loka Kongresa Komitato]] pri la [[UK 2023]] en [[Torino]], kun portreta foto de Alessando&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/alessandro.perna2 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Gustavo Perini]] ===
'''Gustavo PERINI''' (naskiĝis en [[1897]]; mortis la {{daton|20|decembro|1998}}) estis [[itala esperantisto]] kaj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Trento]] (Italio), kiu dum multaj jaroj instruis Esperanton kaj servis ĝis 1985 kiel [[delegito de UEA]].

=== [[Giuseppina Picciotto de Vita]] ===
'''Giuseppina PICCIOTTO DE VITA''' (naskiĝis en [[1916]], mortis en [[marto]] [[1989]] en [[Palermo]], [[Italio]]) estis [[UEA]]-delegitino dum trideko da jaroj.

=== [[Riccardo Pinori]] ===
'''Riccardo PINORI''', je plena nomo '''Riccardo Natale PINORI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2026 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri administrado.&lt;ref&gt;la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[IEF]] laŭ [https://web.archive.org/web/20200919114031/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de septembro 2020], [https://web.archive.org/web/20230601004641/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ de junio 2023] kaj [https://web.archive.org/web/20260611001350/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de junio 2026]&lt;/ref&gt;
&lt;!--
La retpoŝtaj adresoj «napinori@tin.it» kaj «riccardo.pinori@esperanto.it» ne antaŭvidatas por rekta montro en vikipedia frazo aŭ piednoto, tamen ili nerekte videblas per la eksteraj referencoj, kaj tamen ankoraŭ restu nevideble, ĉar estas tiom malmultaj informoj pri li ... naskiĝdato?, nuna urbo?, altlernejo? profesio?, alia esperanta agado, plua aktivado post 2026?  --&gt;

===[[Domenica Pomarici]]===
'''Domenica Pomarici''' estis itala esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi verkis librojn kaj artikolojn.

;Verkoj

*'''Grammatica ragionata arricchita di esercitazioni di lingua Esperanto ad uso delle scuole.''' Eld. A. Mondadori, Milano-Roma, 1921(?), 448 pagoj
{{citaĵo|Jen nova plena gramatiko de Esperanto por Italoj speciale verkita por uzo en lernejoj, ĉiuj punktoj de nia lingvo estas en ĝi siavice kaj tre detale klarigataj en tridek lecionoj; tre multaj [[ekzemplo]]j evitos ĉiun dubon ĉe lernanto; samtempe la senĉesa [[komparo]] inter la malsimilaj esprimiloj de Itala kaj Esperanta lingvoj estas ĉiam akcentata tiom por ĝuste instrui la duan, kiom por helpi al pli plena kono de l’unua. Tiel denove pruvigas ke instruigo en [[Esperanto]] estas taŭga helpo por ellerno de ĉiu natura lingvo. La libro enhavas multe da bonegaj ekzercoj Italaj kaj Esperantaj por traduki, legajoj, temoj por redaktaĵoj; la ĉefaj faktoj de historio, [[interna ideo]] kaj graveco de nia movado ne estas forgesataj; same konversaciaj frazoj, komercaj leteroj, anekdotoj, poezioj, tradukekzemploj ne mankas.
Unue oni juĝas preskaŭ tro ampleksa gramatikon kun preskaŭ kvin cent paĝoj; sed se ĝi provizas materialon por eble du aŭ trijara studado de Esperanto, se ĝi estas samtempe tiel kompleta kaj komprenebla, ke certe per ĝi perfekta [[meminstruado]] estas tute ebla, oni ne povas riproĉi la jam aluditan abundecon da klarigoj [[ekzemplo]]j kaj ekzercoj. La libro montras nedubeblan pedagogian [[kapablo]]n kaj estas ankaŭ bone aranĝita kaj presita. Sed pro ĝia pleneco, pro la sistema ordo, precipe pro la uzo de nura [[gramatika metodo]], ĝi pli taŭgas por lernantoj de duagradaj aŭ superaj lernejoj, ol por infanoj. |[[Georges Stroele|G. S.]] Esperanto n258 fev 1922}}


==== Referencoj ====
{{Referencoj}}

== R ==
===[[Dante Randi]]===
'''Dante Randi'''  estis esperantisto el [[Triesto]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Linz]] &lt;ref&gt;Esperanto n198 feb 1917&lt;/ref&gt;
===[[Amerigo Reni]]===
'''Amerigo Reni''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis bofrato de [[Elda Lodetti]].&lt;ref&gt;Esperanto n243 nov 1920&lt;/ref&gt;

=== [[Agostinho Righi]] ===
'''Agostinho RIGHI''' (naskiĝis en 1926, mortis la 16-an de januaro 2000) estis itala instruisto kaj esperantisto. Multajn jarojn li estis la prezidanto de la Bolonja Esperanto-grupo ''A. Tellini''.

===[[Pietro Rizzo]]===
'''Pietro Rizzo''' itala esperantisto.

Verko:

*'''Lineamenti di lessiografia dell’ esperanto'''. Eldonejo [[Edistudio]], Pisa, 1983. 61p.

{{citaĵo|Ampleksa itallingva kritiko de la vortaro ''[[Vocabolario italiano-esperanto]]'' (Verona, 1981) kaj la Esperanta [[leksikografio]] ĝenerale.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}}
===[[Vito Romita]]===
D-ro '''Vito Romita''' (mortis 1921) estis esperantisto en [[Modugno]] en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n256 dec 1921&lt;/ref&gt;

=== [[Carlo Rossini]] ===
'''Carlo ROSSINI''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj) estis itala esperantisto el la unua duono de la 20-a jarcento. Parte konata estas lia turista kaj komerca gvidlibro pri la banurbo [[Montecatini Terme]], nomata ''Italaj Urboj: Montecatini, ĝiaj mineralakvoj kaj grotoj'', eldonejo A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento ]], 1928, 56 paĝoj. En la teksto pri la urbo [[Montecatini Terme]] notiĝas iuj pliaj informoj, precipe du recenzoj el Belgio kaj Aŭstrio de 1930 kaj 1931.

=== [[Massimo Rinaldi]] ===
'''Massimo RINALDI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]] ekde 2018. Li naskiĝis en Florenco en 1964 kaj nuntempe profesias kiel programisto. Li ankoraŭ ne bone konas la lingvon sed li ĉiam estis fascinita de ĝi ekde sia infanaĝo, ĉar universala lingvo estas demokrata kaj povas kunigi homojn sen malegalecoj.

=== [[Massimo Ripani]] ===
'''Massimo RIPANI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Teramo]]. Li funkciis kiel ĉefredaktoro de [[TEJO Tutmonde]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri disvastigo.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Debora Rossetti]] ===
'''Debora ROSSETTI''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri sociaj retoj kaj la asocia retpaĝaro.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/luigi.fraccaroli paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== S ==
=== [[Lucia Sanna]] ===
'''Lucia SANNA''', naskiĝinta en 1950, loĝas en la provinco de Florenco. Ŝi estas emerita instruisto, nuna sekretario de [[Florenca Esperanto-Asocio]] kaj esperantistino ekde 1985.

=== [[Gian Piero Savio]] ===
'''Gian Piero SAVIO''' (naskiĝis en [[1944]]) estas itala esperantisto vivanta en [[Israelo]]. Li aktivas en la projekto [[Esperanta Retradio]] kaj aparte redaktas tekstojn pri Israelo. Interalie li tradukis, kun [[Amri Wandel]], impresan novelon pri Esperanto de la israela verkisto [[Amos Oz]] en la [[revuo Esperanto]] de julio 2015, kaj prezentas la itala-franca [[drama filmo]] el la jaro 1986 [[Manon de la fontoj]] en la [[Esperanta Retradio]] de la 7-a julio 2017.

'''Eksteraj ligiloj'''
* [https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ sonartikolo pri lia 70-a naskiĝdato e 2014 fare de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181231143744/https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ |date=2018-12-31 }} [[Luiza Carol]]

=== [[Luigi Scarselli]] ===
'''Luigi SCARSELLI''' (vivdatoj ne konataj) estis itala esperanisto unuavice aktiva en sia hejmurbo [[Florenco]] en la unua duono de la 20-a jarcento. Li menciiĝas jam plurfoje en la [[revuo Esperanto]] en 1909.&lt;ref&gt;[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090205.pdf revuo Esperanto, la 5-an de februaro 1909]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090520.pdf revuo Esperanto, la 20-an de aprilo 1909]&lt;/ref&gt;. La sekvan jaron, kiam en Florenco okazis la 1-a [[Itala Kongreso de Esperanto]] kaj samurbe fondiĝis la [[Itala Esperantista Federacio]] ([[IEF]]), li internacie konatiĝis per orkestra muzikaĵo nomata &quot;Marŝo de la Esperantistoj&quot;,&lt;ref&gt;[https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf bibiografio de Davidof 1908-1911, p. 85]&lt;/ref&gt; kaj en la jarlibro 2022 li plu listiĝas kiel la ĉefa [[UEA-delegito]] en la urbo.&lt;ref&gt;[https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf oficiala Jarlibro de 1922, p. 103 (en formato PDF)]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;!-- laŭ robota averto la ligilo ne estis havebla kaj laŭaserte ne estis arkivigebla en majo 2026, sed en julio kaj septembro 2026 ĝi ree estis senprobleme havebla, kaj ĝi ankaŭ estis pluroble arkivigita en la interreta arkivo, laste en oktobro 2025 je la URL https://web.archive.org/web/20251008163504/https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf. --&gt;

'''Referencoj'''
{{Referencoj}}

=== [[Forwa Solimena]] ===
[[Dosiero:Forwa Solimena.jpg|eta|{{centre|1=Forwa Solimena, en uniformo de ''crocerossina'' (= volontula [[flegistino]]) de la [[Itala Ruĝa Kruco]] dum la Dua Mondmilito (1940-1945)}}]]
'''Forwa SOLIMENA''' (naskiĝis en [[1912]] en [[Napolo]], mortis en [[1994]] samurbe) estis [[italoj|itala]] esperantistino, kiu dum la Dua Mondmilito (1940-1945) servis kiel volontula [[flegistino]] de la [[Itala Ruĝa Kruco]]. Dum 50 jaroj ([[1944]]-[[1994]]) ŝi estis fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]). Ŝi listiĝis kiel fak-[[delegito de UEA|delegito]] por [[kulturo]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] ([[1974]]-[[1994]]).

=== [[Renzo Sommi]] ===
'''Renzo SOMMI''' (naskiĝis en [[1922]], mortis la [[14-a de decembro|14-an de decembro]] [[2000]] en [[Fidenza]], [[Italio]]) estis 40 jarojn delegito en Fidenza, gvidis multajn kursojn kaj aranĝis diversajn renkontiĝojn.

=== [[Agostino Stelacci]] ===
'''Agostino STELLACCI''' (stelaĉi), italo, sacerdoto, prof., eksmilita kapelano kaj post kapelano O. N. B. kaj kapelano de pasaĝerŝipo ''Conte Grande''. De 1928 gvidis la kursojn de Kampana Esperantista Instituto kaj de 1937 sur pasaĝerŝipo Conte Grande. Kunlaboris por „Rivista Italiana di Esperanto“.

== T ==
=== [[Leandro Taccani]] ===
'''Leandro TACCANI''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[17-a de februaro|17-an de februaro]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado en [[Milano]] ([[Italio]]). Honora Membro de Itala ESPERANTO Federacio, li stimulis amasan lernadon de Esperanto en la mezlernejo, kiun li estris dum 22 jaroj. Dank'al li ekzistas turisma mezlernejo en Milano kun la nomo Marignoni-Polo. [[Daniele Marignoni]] estas la unua itala esperantisto.

===[[Adria Tellini]]===
'''Adria Tellini''' estis esperantistino en Udine en la komenco de la 20-a jarcento.

Verko:

*'''Kristanaj preĝoj por blinduloj''' . Eld. la aŭtorino, [[San Rocco]], 1907(?)

=== [[Ugo Tonini]] ===
'''Ugo TONINI''' (naskiĝis en [[1949]], mortis en [[2024]] en [[Trento]]) estis itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estis unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri financoj.

=== [[Humberto Toschi]] ===
'''Humberto Toschi''' estis esperantisto en Italio en la unua duono de 20-a jarcento.

Verkoj
* ''Gvidlibro tra Bologna'' por la kongresanoj de la 5-a Esperantista Kongreso Itala. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1920. 16 paĝoj 16 X 12 cm. Ilustrita.
* ''Gvidlibro tra Bologna'' eldonita je l'okazo de la pilgrimo de la 5-a kongreso de italaj Esperantistoj al la tombo de [[Dante]]. Eld. A. Paolet, San Vito al Tagliamento, 1920

== V ==
=== [[Alberto Vitale]] ===
'''Alberto VITALE''' estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]]. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la informa fako. Kadre de tio li inter aliaj homoj intervjuiĝis en februaro 2017 en la ŝtata itala televido [[RAI]] pri Esperanto.&lt;ref name=&quot;RAI 2017&quot;&gt;[http://www.rai.it/dl/RaiTV/programmi/media/ContentItem-8e55cb2e-be0a-43a6-a875-960d4291faf7.html?fbclid=IwAR16ERmbj3414UyLVN6fGNhdZDvBN3WpYTL605LAM3SYv_tzQHvt3TbsT6I intervjuo en februaro 2017 en la ŝtata itala televido] [[RAI]] ({{it}}) kaj [https://www.facebook.com/esperantotorino/posts/661930577265219 novaĵo pri ĝi], Alberto Vitale ekde minuto 3:10&lt;/ref&gt;

{{referencoj}}

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/vitale.alberto paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== Z ==
=== [[Giovanni Zanaboni]] ===
'''Giovanni ZANABONI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj kun la asocio Tavola della Pace, kun skoltoj kaj volontulaj asocioj.

=== [[Pierre Zanin]] ===
'''Pierre ZANIN''' (naskiĝis en 1921, mortis la 2-an de septembro 1995) estis [[UEA-delegito]] en [[Mel]] ([[Italio]]) pri instruado, ĝardenoj kaj universala kalendaro. Krome dum multaj jaroj li aktivis kiel instruanto de Esperanto.

=== [[Alessandro Zappalà]] ===
'''Alessandro ZAPPALÀ''' (naskiĝis en 1922, mortis la 26-an de novembro 2000) estis iama [[delegito de UEA|fakdelegito]] pri instruado kaj delegito en [[Mesino]] (''Messina'', [[Sicilio]]).

&lt;!-- Referencoj - ne aperu fine de la listo, sed post ĉiu unuopa ĝermo, ĉar ĉiu unuopa ero konsiderindas memstara informo --&gt;

[[Kategorio:Italaj esperantistoj| ]]
[[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Italaj]]
[[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Italaj]]</text>
      <sha1>eoop9dlwos59mzian7knusnvk8ngxny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503417</id>
      <parentid>9503416</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Giacomo Bianchini */</comment>
      <origin>9503417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35363" sha1="qkorlx8squs5u6yshy3wgpg8mf1vxsb" xml:space="preserve">{{ArtikolaMesaĝokesto
| speco = ĝermo
| bildo = &lt;span style=&quot;vertical-align: middle; background:transparent&quot;&gt;[[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|50ra]]&lt;span style=&quot;margin-left:-45px;&quot;&gt;[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
| css-stiloj = width: 80%;
| teksto  = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[itala esperantisto|italaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri italaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.&lt;br /&gt;Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:italaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.&lt;br /&gt;Ekzistas pli plena '''[[listo de italaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de italaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.''
&lt;!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --&gt;
}}
{{KompaktaEnhavTabeloEo}}

== A ==
===[[Demetrio Achillini]]===
'''Demetrio Achillini''' (naskiĝis 1874? - mortis 1922) estis esperantisto el [[Ĝenovo]], kies Esperanto-grupo li estis prezidanto.&lt;ref&gt;Esperanto n258 fev 1922&lt;/ref&gt;

=== [[Alessandro Angeletti]] ===
'''Alessandro ANGELETTI''' (naskiĝis en [[1923]], vivis en [[Ozieri]], mortis en [[1992]] en [[Sardio]], [[Italio]]) estis itala esperantisto kaj [[notario]].&lt;ref name=&quot;lamaddalena&quot;&gt;[https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ artikolo ''I sogni di Garibaldi'' de januaro 2018] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240724125826/https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ |date=2024-07-24 }} ({{it}})&lt;/ref&gt; En [[Sardio]] li estis movada gvidanto kaj organizanto de lingvaj seminarioj pri [[Esperanto]]. Krome li multajn jarojn estis prezidanto de la Sarda Esperantista Unuiĝo (''Unione Esperantista Sarda'')&lt;ref name=&quot;lamaddalena&quot;/&gt;, estis aktiva membro de [[IKUE]] kaj funkciis kiel unu el la ĉefaj organizantoj de la 54-a [[Itala Kongreso de Esperanto]], kiu havis lokon en oktobro 1983 en [[Alghero]].&lt;ref&gt;[[Espero Katolika]], numero 1982 12&lt;/ref&gt;

{{referencoj}}

== B ==
=== [[Alfredo Bassetti]] ===
'''Alfredo BASSETTI''' naskiĝis en [[1912]], dum 50 jaroj animo de la Esperanto-movado en [[Trento]] ([[Italio]]) kaj prezidinto (1966- 94) de la loka Esperanto-grupo, delegito pri [[fervojo]]j kaj [[turismo]], mortis la [[25-a de februaro|25-an de februaro]] [[1997]].

=== [[Alessandro Bellucci]] ===
'''Alessandro BELLUCCI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Dario Besseghini]] ===
'''Dario BESSEGHINI''' estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]] kaj amatora lingvisto, ekde la fino de la [[1970-aj jaroj]] gvida aktivulo de [[Itala Esperantista Junularo]]  (IEJ) kaj inter la jaroj [[1980]] kaj [[1985]] redaktoro de la revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] de [[TEJO]] - parte sole, parte en redaktora duopo. Interalie de 1981 ĝis 1982 ĉi estis la kunprezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]], agante kun [[Cristina de' Giorgi]]. Li naskiĝis en [[Bergamo]] kaj ekde la jaro 1992 laboras kiel komputila teknikisto en la [[Universitato de Pizo]] (Pisa),&lt;ref&gt;[https://www.linkedin.com/in/dariobesseghini/details/experience de lia persona paĝo en la retejo] [[LinkedIn]]&lt;/ref&gt; kie li diplomiĝis pri matematiko. Li loĝas en [[San Giuliano Terme]] iom norde de [[Pizo (Italio)|Pizo]].&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/dario.besseghini/ de lia persona paĝo en la retejo] [[Facebook]]&lt;/ref&gt; Naskiĝdato ne jam troviĝis en la interretaj mencioj pri li, sed laŭ takso li devus havi naskiĝjaron [[1960]].&lt;!-- Hipotezon pri naskiĝjaro 1960 apogas lia salutnomo &quot;Dario1960&quot; en la retejoj https://store.falkon.org/u/dario1960 kaj https://www.opencode.net/dario1960 --&gt;

{{referencoj}}

=== [[Medardo Biagi]] ===
'''Medardo BIAGI''' (naskiĝis en [[1907]], mortis la [[7-a de decembro|7-an de decembro]] [[1991]] en [[Bologna]], [[Italio]]) estis malnova membro, regula kongresano kaj apoganto de [[Societo Zamenhof]].

=== [[Giacomo Bianchini]] ===
'''Giacomo BIANCHINI''' ekstis [[italoj|itala]] [[esperantisto]] de la unua duono de la 20-a jarcento. Li naskiĝis en 1875 en [[Carbona]] PN kaj mortis en 1954. Giacomo Bianchini esperantiĝis en la jaro 1904.
* vidu aparta paĝo pri li ĉe [[Giacomo Bianchini]]

=== [[Patrizia Bini]] ===
'''Patrizia BINI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Matia Bolcato]] ===
'''Matia BOLCATO''' (n. en 1906, mortis la 20-an de septembro 1998), estis itala esperantistino kaj iama [[UEA-delegito]] pri instruado en [[Mantovo]] (Italio).

=== [[Laura Bonciani]] ===
'''Laura BONCIANI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Egisto Borghini]] ===
'''Egisto BORGHINI''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1953, mortis decembre 2023) estis esperantisto ekde juna aĝo. Ekde 2021 li estis prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Massa]].

=== [[Riccardo Borgioli]] ===
'''Riccardo BORGIOLI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Giuseppe Stanislao Boscarino]] ===
'''Giuseppe Stanislao BOSCARINO''' (mortis 72-jara la [[21-a de oktobro|21-an de oktobro]] [[1971]]) estis esperantisto ekde la jaro 1913 en [[Sicilio]] ([[Italio]]), kaj dum multaj jaroj estis UEA-delegito en [[Ragusa]].

=== [[Serio Boschin]] ===
'''Serio BOSCHIN''' (naskiĝis en 1930), esperantisto ekde 1968, estis prezidanto de la [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]] (UECI) de 1998 al 2003, kaj dum aliaj jaroj estrarano. Li loĝas en [[Treviso]] apud [[Venecio]].

=== [[Agostino Brizzi]] ===
'''Agostino BRIZZI''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[7-a de aŭgusto|7-an de aŭgusto]] [[1965]]), estis itala esperantisto kaj literaturisto, kiu lernis Esperanton en [[1920]]. Li postlasis manuskripton de ampleksa vortaro itala-Esperanta.

=== [[Enrico Brustolin]] ===
'''Enrico BRUSTOLIN''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. Ekde 2015 ĝi estas ties prezidanto (laŭ stato de 2023).

== C ==
=== [[Giovanni Cacciapuoti]] ===
'''Giovanni CACCIAPUOTI''' estis itala pionira esperantisto. Li en [[Napolo]] aperigis en [[1902]] gazeton ''L' Esperantista''; en [[1903]] li fondis Esperanto-grupon en Napolo, kiu baldaŭ malaperis, kaj tiam refondiĝis loka grupo nur en [[1922]]. Tiu urba esperantista grupo, ankoraŭ funkcianta, havas la nomon &quot;harmonio kaj progreso&quot;.

=== [[Enrico Campanile]] ===
'''Enrico CAMPANILE''' (kampanile) (naskiĝis la [[4-a de novembro]] [[1861]] – ?) estis [[itala esperantisto]] kaj reĝa [[notario]]. Ekde 1922 li estis la prezidanto de la [[Napola Esperanto-Grupo]] &quot;harmonio kaj progreso&quot;, fervora propagandisto, kiu elstaris per gastamo kaj bonhumoro.

=== [[Pilade Cappella]] ===
'''Pilade Cappella''' estis esperantisto itala en la unua duono de 20-a jarcento.

Verko:
'''Lecionoj de tipostenografio''' (en lingvoj Esperanta kaj itala); Eld. de A. Paolet, S. Vito al Tagliamento (Italujo).
===[[Domenico Cavalieri]]===
'''Domenico Cavalieri''' estis esperantisto  militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Linz]]&lt;ref&gt;Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916&lt;/ref&gt;
===[[Francesco Chierego]]===
'''Francesco Chierego''' (mortis 1922) estis esperantisto en Trieste en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n265 okt 1922&lt;/ref&gt;

=== [[Giuseppe Checco]] ===
'''Giuseppe CHECCO''' (mortis en [[1976]] en [[Triesto]], [[Italio]]) estis itala esperantisto.

Li estis fervora aganto en la loka Esperanto-movado dum pluraj jardekoj.
Li estis membro de UEA ekde [[1947]].

=== [[Pier Luigi Cinquantini]] ===
'''Pier Luigi CINQUANTINI''' (ĉinkŭantini) (naskiĝis en Blera la [[9an de februaro]] [[1962]]) estas [[itala esperantisto]] kaj profesie [[policisto]]. Fama pro la organizado de Internacia Arkeologia Laborbrigado kiu okupiĝis pri fosado/purigado de etruskaj restaĵoj en urbeto Blera, li estis redaktoro de la itala Esperanta revuo [[l'Esperanto]], kaj interesiĝas pri muziko: li faris Esperantan muzikalon kaj tenas liston entenantan la tekstojn de ĉiuj italaj kantoj tradukitaj en Esperanto.

===[[Giacomo Costantini]]===
'''Giacomo Costantini''' estis esperantisto en [[Trani]] en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n178 jul 1915&lt;/ref&gt;

=== [[Michela Concialdi]] ===
'''Michela CONCIALDI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Bolonjo]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eŭropaj projektoj.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/michela.concialdi paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Franca Concina]] ===
'''Franca CONCINA''' ([[1932]]-[[1996]]), kasistino de [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]], kunorganizanto de pluraj kongresoj, mortis la [[16-a de oktobro|16-an de oktobro]] en [[Torino]].

[[Dosiero:LibroGConti-Zamenhof.jpg|eta|180ra|maldekstra|{{center|libroforma tabulo pri la paroladoj de Zamenhof en la unuaj tri UK-oj, en la ĝardeno ''Esperanto'' de [[Gianni Conti]] (pr. Ĝani Konti).}}]]

=== [[Gianni Conti]] ===
'''Gianni CONTI''', aŭ formale '''Giovanni Conti''' (n. en [[1932]], m. la 1-a de aŭgusto [[2022]]), tre aktiva esperantisto, estas aparte konata pro la ''[http://www.giardinoesperanto.com/galleria.html Ĝardeno Esperanto]'' apud sia domo en [[Cormano]] apud [[Milano]].

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/EsperantoInstituto/photos/la-1-an-de-a%C5%ADgusto-2022-forpasis-giovanni-conti-itala-esperantisto-movadano-kaj-/1964973127024666/ noto &quot;La 1-an de aŭgusto 2022 forpasis Giovanni Conti&quot; en la Facebook-paĝo de la] [[Internacia Esperanto-Instituto]], kun fotomuntaĵo de la ĝardeno ({{eo}})
* [http://www.giardinoesperanto.com persona sinprezento de li kun foto en la retejo ''giardinoesperanto.com''] ({{eo}})

=== [[Glauco Corrado]] ===
'''Glauco CORRADO''' ([[1937]]-[[2004]]), milana profesoro, esperantisto tre aktiva inter la italaj katolikoj, longe instruis Esperanton kaj verkis [https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html Gramatikon pri Esperanto por itallingvanoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240513155614/https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html |date=2024-05-13 }} kaj babiladojn por komencintoj ([http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Dirite_inter_Ni.pdf Dirite inter Ni]).

== D ==
=== [[Massimo Desideri]] ===
'''Massimo DESIDERI''', estis [[Italio|itala]] esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Primo Dottarelli]] ===
'''Primo DOTTARELLI''' (naskiĝis la [[1-an de decembro]], [[1864]] en [[Roma]], mortis la [[6-an de decembro]] [[1919]] en [[Roma]]), estis [[Italio|itala]] esperantisto.&lt;ref&gt;Esperanto n236 apr 1920&lt;/ref&gt;
Esperantisto de [[1905]]. Vigla kaj fervora propagandisto. De [[1905]] [[konsulo]], Poste Delegito de [[Universala Esperanto Asocio]] (UEA), bazita en [[Roterdamo]] ([[Nederlando]]).
{{EdE|D}}

=== [[Angelo Duranti]] ===
'''Angelo DURANTI''' (naskiĝis en [[1927]], mortis la [[8-an de septembro]] [[2002]], en [[Madonna Degli Angeli]], parto de la komunumo [[Fondi]] en la [[Provinco Latina]] ([[Italio]])&lt;!-- La itala vikipedio ne informas pri tiu loĝloko, nek alia el la 10 plej grandaj vikipedioj, sed la serba vikipedio informas ke tia loĝloko estas po kvartalo de [[Frosinone]] (Frozinono), [[Rieti]] kaj [[Pescara]] (Peskaro). Sed pri kiu el tiuj kvartaloj temas? La publikaĵo [www.ueci.it/k_sento/ks_1987/ks_1987_n3.htm &quot;Katolika Sento 3- 1987&quot;] nomas lin &quot;Angelo Duranti di [[Ravenna]] (Raveno)&quot; - sed Ravenna ne proksimas al iu ajn el la supraj komunumoj. ... Mi fine decidiĝas favore al la komunumo [[Fondi]]... 2018-12-31--&gt;) estis [[Italio|itala]] esperantisto.
Estis [[pastro]], piliero de la [[Tutmonda Ekumena Ligo]] (TEL), iama Vic-Delegito kaj Fak-Delegito.

== F ==
=== [[Piero Ferrara]] ===
'''Piero FERRARA''' naskiĝis en [[1940]], delegito pri [[brikfarado]] kaj [[skoltismo]], forpasis en [[San Lazzaro di Savena]] ([[Italio]]) la [[17-a de septembro|17-an de septembro]] [[1999]]. Longdaŭra membro de la [[Bolonja Esperanto-grupo]], li agis precipe en la skolta medio.

=== [[Livio Fioroni]] ===
'''Livio FIORONI''' (naskiĝis la 2-a de aŭgusto 1948) estas itala esperantisto vivanta en [[Milano]]. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia libroservo.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Anna Formaggio]] ===
'''Anna FORMAGGIO''', estas denaska esperantistino el itala-hungara familio, filino de Aldo kaj [[Elisabetta Vilisics Formaggio]]. Ŝi estas la pli juna fratino de [[Eva Formaggio]], kaj same kiel la fratino pasigis la lernejajn jarojn en [[Chiavari]], Italio. Interalie, ŝi kun [[Uta Hasekamp]] verkis centojn da ilustraĵoj por la Esperanto-lernolibro ''[[Tesi, la testudo]]'', kies unua eldono publikiĝis dum 1985 en [[Bonno]].

=== [[Raffaele Franceschini]] ===
'''Raffaele FRANCESCHINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eduko.

=== [[Mario Furlan]] ===
'''Mario FURLAN''' (1906-1995), [[mecenato]] de la movado en [[Triesto]] kaj de la granda vortaro itala-Esperanta, mortis la 9-an de septembro 1995.

== G ==
=== [[Francesco Geraci]] ===
'''Francesco GERACI''' (mortis 66-jara la [[12-a de aprilo|12-an de aprilo]] [[1965]]) estis itala esperantisto, mezgrada profesoro. En [[1961]] li kunorganizis la unuan kunvenon de siciliaj esperantistoj, kiu rezultigis la restarigon de la tiea movado.

=== [[Aldo Grassini]] ===
'''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri &quot;specialaj taskoj&quot;.

== I ==
=== [[Pia Incoronato]] ===
'''Pia INCORONATO''' (n. en [[1922]], mortis la 10-an de julio [[2000]]), instruistino, animo de la Esperanto-agado en sia urbo [[Ercolano]] ([[Italio]]), iama delegito pri [[arkeologio]].
===[[Giuseppe Ipavitz]]===
'''Giuseppe Ipavitz''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Gorizia]] en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n237 maj 1920&lt;/ref&gt;

=== [[Piatti Ippolito]] ===
'''Piatti IPPOLITO''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[20-a de junio|20-an de junio]] [[1971]]) estis [[itala esperantisto]].
[[Profesoro]] Piatti Ippolito, [[delegito de UEA]] dum dudeko da jaroj kaj eksdirektoro de la [[katedro]] de Esperanto en la [[universitato de Milano]], sukcese agadis por [[Esperanto]] ĉe turismaj, komercaj kaj edukaj instancoj italaj, kaj tradukis i.a. la raporton de [[Ligo de Nacioj]].

;Verkoj
*'''Milano'''. Eld. Redaelli, Milano, 1921(?) 32 pagoj.
{{citaĵo|Tiu konciza informaro pri urbo Milano, giaj Esperantistaj [[asocio]]j, historiaj faktoj, vidindajoj, ekskursoj, muzeoj, konsulejoj,hoteloj, kaj tramlinioj, estos tre utila al la dediĉatoj. Ili multare uzu ĝin.| Esperanto n257 jan 1922}}

== L ==
===[[Elda Lodetti]]===
'''Elda Lodetti''' (naskiĝis 1894? - mortis 1920) estis esperantisto el [[Verona]] en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi estis bofratino de [[Amerigo Reni]]&lt;ref&gt;Esperanto n243 nov 1920&lt;/ref&gt;.
=== [[Lorenzo Longoni]] ===
'''Lorenzo LONGONI''' (1920-1996), kanoniko de la katedralo de Milano, spirita asistanto de Itala Katolika Unuiĝo Esperantista kaj de la Milana Katolika Esperanto-Centro, mortis la 21-an de majo 1996.

== M ==
=== [[Alessandra Madella]] ===
'''Alessandra MADELLA''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia revuo. En la konferenco ''Assessing World Languages Workshop and Conference'' komence de novembro 2018 en la universitato de [[Makao]], ŝi prelegis angle pri la temo ''Formal and Informal Assessment in the Esperanto Courses at the Kunming College of the Arts''.

Realigis la animacion de ''La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo''.
* [https://uea.facila.org/filmetoj/la-aventuroj-de-saĝa-steleto-kaj-de-la-mirinda-teamo-r133/ Video: La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo]

=== [[Ida Mancinelli]] ===
'''Ida MANCINELLI''' (naskiĝis la [[21-an de junio]] [[1928]] en [[Valle di Maddaloni]] ([[Provinco de Caserta|CE]]), mortis la [[8-an de septembro]] [[2009]] en [[Napolo]]), [[instruisto]], estis [[Italio|itala]] esperantistino. Ŝi propagandis esperantismon en la dommastrina movado de la 1980-aj jaroj en [[Napolo]], kie ŝi konstante vivis kun edzo [[Eduardo Delehaye]] (ankaŭ [[esperantisto]]) kaj kvar gefiloj: Luigi, [[Elena Delehaye|Elena]], [[Vincenzo Delehaye|Vincenzo]] kaj [[Renato Delehaye|Renato]] (tri [[geesperantistoj]]).

=== [[Ciro Menotti]] ===
'''Rag. Ciro MENOTTI''' (mortis en 1958 aŭ 1959 en [[Brescia]]) estis [[itala esperantisto]], librotenisto, multjara [[delegito de UEA]], fervora propagandisto kaj fondinto de loka Esperanto-grupo (laŭ ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' 642).

=== [[Miriam Michelotti]] ===
'''Miriam MICHELOTTI''' (perdis sian vivon en strata akcidento la [[25-a de novembro|25-an de novembro]] [[1991]] en [[Sicilio]], kune kun sia fratino Maria Luisa) estis unu el la fondintoj de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] [[San Marino]].
===H. Mondini===
Dr. '''H. Mondini''' estis esperantisto el [[Stenico]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Linz]]&lt;ref&gt;Esperanto n181 sep 1915&lt;/ref&gt;.

=== [[Brunella Moracci]] ===
'''Brunella MORACCI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Carlo Musazzi]] ===
'''Carlo MUSAZZI''' (naskiĝis la [[24-a de marto|24-an de marto]] [[1922]], mortis la [[23-a de februaro|23-an de februaro]] [[2001]]) estis [[itala esperantisto]] kaj pastro katolika. De [[1988]] plurajn jarojn li laboris kiel redaktoro ĉe la Esperanto-elsendoj de [[Radio Vatikana]]. En Valencio (1993) kaj Prago (1996) li gvidis Esperanto-lingvajn diservojn dum la Universalaj Kongresoj.

== N ==
===[[Orestes Nardi]]===
'''Orestes Nardi''' (naskiĝis la 21-an de junio 1886 en [[Cascia]]; mortis la 10-an de majo 1922) estis esperantisto kaj maristo dum la komenco de la 20-a jarcento. Dum lia militservo, li propagandis inter siaj kunuloj en [[Gosport]], ''Southwold'' ([[d:Q1854554|vikidatumoj]]) kaj [[Dublin]], kaj poste surŝipe li daŭrigis tiun laboron kiam ajn li trovis okazon, vizitante esperantistojn en [[Jokohamo]], [[Ŝanhajo]], [[Vancouver]], kaj [[Wellington]], Novzelando&lt;ref&gt;[[La Brita Esperantisto]] - numero 207, junio (1922)&lt;/ref&gt;.

{{referencoj}}

=== [[Paola Nigrelli]] ===
'''Paola NIGRELLI''' (naskiĝis la 26-a de marto 1964) estas itala esperantistino vivanta en [[Torino]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la [[Itala Kongreso de Esperanto]] de 2018 en [[San Marino]].

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== O ==
=== [[Ivan Orsini]] ===
'''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la eldona komisiono kaj la pres-servo de la asocio.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== P ==
=== [[Vincenzo Pasquario]] ===
'''Vincenzo Pasquario''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento.

Verko:
* ''Canto delle nazioni sorelle. Kanto de l' frataj nacioj''. Paroloj de Vincenzo Pasquario; muziko de majstro [[Natale Garosio]]. Eld. Internacia Kanto Lerneja. [[Genova]].

{{Citaĵo|Kun teksto en originala lingvo itala, kaj traduko en lingvoj franca, angla kaj Esperanta. Tiu kanto estis unuafoje kantita, la l0an de Majo 1919 en Genova, de 5000 gekantantoj ĥorsocietanoj, studentoj, kaj gelernantoj de la unuagrandaj lernejoj.
La aŭtoro permesas liberan publikigon kaj kantadon en ĉiuj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}}
===[[Roberto Paternolli]]===
'''Roberto Paternolli''' (mortis 1916) estis esperantisto el [[Gorizia]], kiu mortis dum la milita okupo dum la Unua mondmilito. &lt;ref&gt;Esperanto n239 okt 1919&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

=== [[Jakov Perčević]] ===
'''Jakov PERČEVIĆ''' (naskiĝis en [[Jugoslavio]]) fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]), mortis en la 90-aj jaroj de la dudeka jarcento. La &quot;Napola Esperanto Biblioteko kaj Legocentro &quot;Jakov Perčević&quot;&quot;, de la &quot;Napola Esperanto Grupo &quot;Harmonio kaj Progreso&quot;&quot;, nomiĝis laŭ li.

=== [[Alessandro Perna]] ===
'''Alessandro PERNA''' (naskiĝis la 8-an de septembro -jaro?- en [[Romo]], vivas en Torino) estas itala esperantisto. Li en sia junaĝo tre aktivis en [[Itala Esperantista Junularo]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj al [[EEU]]. En la 2020-aj jaroj, Alessandro kunlaboris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[UK 2023]] en [[Torino]]. &lt;ref&gt;[https://www.esperanto.it/torino2023/organizzatori/ listigo de la membroj] de la [[Loka Kongresa Komitato]] pri la [[UK 2023]] en [[Torino]], kun portreta foto de Alessando&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/alessandro.perna2 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Gustavo Perini]] ===
'''Gustavo PERINI''' (naskiĝis en [[1897]]; mortis la {{daton|20|decembro|1998}}) estis [[itala esperantisto]] kaj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Trento]] (Italio), kiu dum multaj jaroj instruis Esperanton kaj servis ĝis 1985 kiel [[delegito de UEA]].

=== [[Giuseppina Picciotto de Vita]] ===
'''Giuseppina PICCIOTTO DE VITA''' (naskiĝis en [[1916]], mortis en [[marto]] [[1989]] en [[Palermo]], [[Italio]]) estis [[UEA]]-delegitino dum trideko da jaroj.

=== [[Riccardo Pinori]] ===
'''Riccardo PINORI''', je plena nomo '''Riccardo Natale PINORI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2026 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri administrado.&lt;ref&gt;la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[IEF]] laŭ [https://web.archive.org/web/20200919114031/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de septembro 2020], [https://web.archive.org/web/20230601004641/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ de junio 2023] kaj [https://web.archive.org/web/20260611001350/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de junio 2026]&lt;/ref&gt;
&lt;!--
La retpoŝtaj adresoj «napinori@tin.it» kaj «riccardo.pinori@esperanto.it» ne antaŭvidatas por rekta montro en vikipedia frazo aŭ piednoto, tamen ili nerekte videblas per la eksteraj referencoj, kaj tamen ankoraŭ restu nevideble, ĉar estas tiom malmultaj informoj pri li ... naskiĝdato?, nuna urbo?, altlernejo? profesio?, alia esperanta agado, plua aktivado post 2026?  --&gt;

===[[Domenica Pomarici]]===
'''Domenica Pomarici''' estis itala esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi verkis librojn kaj artikolojn.

;Verkoj

*'''Grammatica ragionata arricchita di esercitazioni di lingua Esperanto ad uso delle scuole.''' Eld. A. Mondadori, Milano-Roma, 1921(?), 448 pagoj
{{citaĵo|Jen nova plena gramatiko de Esperanto por Italoj speciale verkita por uzo en lernejoj, ĉiuj punktoj de nia lingvo estas en ĝi siavice kaj tre detale klarigataj en tridek lecionoj; tre multaj [[ekzemplo]]j evitos ĉiun dubon ĉe lernanto; samtempe la senĉesa [[komparo]] inter la malsimilaj esprimiloj de Itala kaj Esperanta lingvoj estas ĉiam akcentata tiom por ĝuste instrui la duan, kiom por helpi al pli plena kono de l’unua. Tiel denove pruvigas ke instruigo en [[Esperanto]] estas taŭga helpo por ellerno de ĉiu natura lingvo. La libro enhavas multe da bonegaj ekzercoj Italaj kaj Esperantaj por traduki, legajoj, temoj por redaktaĵoj; la ĉefaj faktoj de historio, [[interna ideo]] kaj graveco de nia movado ne estas forgesataj; same konversaciaj frazoj, komercaj leteroj, anekdotoj, poezioj, tradukekzemploj ne mankas.
Unue oni juĝas preskaŭ tro ampleksa gramatikon kun preskaŭ kvin cent paĝoj; sed se ĝi provizas materialon por eble du aŭ trijara studado de Esperanto, se ĝi estas samtempe tiel kompleta kaj komprenebla, ke certe per ĝi perfekta [[meminstruado]] estas tute ebla, oni ne povas riproĉi la jam aluditan abundecon da klarigoj [[ekzemplo]]j kaj ekzercoj. La libro montras nedubeblan pedagogian [[kapablo]]n kaj estas ankaŭ bone aranĝita kaj presita. Sed pro ĝia pleneco, pro la sistema ordo, precipe pro la uzo de nura [[gramatika metodo]], ĝi pli taŭgas por lernantoj de duagradaj aŭ superaj lernejoj, ol por infanoj. |[[Georges Stroele|G. S.]] Esperanto n258 fev 1922}}


==== Referencoj ====
{{Referencoj}}

== R ==
===[[Dante Randi]]===
'''Dante Randi'''  estis esperantisto el [[Triesto]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Linz]] &lt;ref&gt;Esperanto n198 feb 1917&lt;/ref&gt;
===[[Amerigo Reni]]===
'''Amerigo Reni''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis bofrato de [[Elda Lodetti]].&lt;ref&gt;Esperanto n243 nov 1920&lt;/ref&gt;

=== [[Agostinho Righi]] ===
'''Agostinho RIGHI''' (naskiĝis en 1926, mortis la 16-an de januaro 2000) estis itala instruisto kaj esperantisto. Multajn jarojn li estis la prezidanto de la Bolonja Esperanto-grupo ''A. Tellini''.

===[[Pietro Rizzo]]===
'''Pietro Rizzo''' itala esperantisto.

Verko:

*'''Lineamenti di lessiografia dell’ esperanto'''. Eldonejo [[Edistudio]], Pisa, 1983. 61p.

{{citaĵo|Ampleksa itallingva kritiko de la vortaro ''[[Vocabolario italiano-esperanto]]'' (Verona, 1981) kaj la Esperanta [[leksikografio]] ĝenerale.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}}
===[[Vito Romita]]===
D-ro '''Vito Romita''' (mortis 1921) estis esperantisto en [[Modugno]] en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n256 dec 1921&lt;/ref&gt;

=== [[Carlo Rossini]] ===
'''Carlo ROSSINI''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj) estis itala esperantisto el la unua duono de la 20-a jarcento. Parte konata estas lia turista kaj komerca gvidlibro pri la banurbo [[Montecatini Terme]], nomata ''Italaj Urboj: Montecatini, ĝiaj mineralakvoj kaj grotoj'', eldonejo A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento ]], 1928, 56 paĝoj. En la teksto pri la urbo [[Montecatini Terme]] notiĝas iuj pliaj informoj, precipe du recenzoj el Belgio kaj Aŭstrio de 1930 kaj 1931.

=== [[Massimo Rinaldi]] ===
'''Massimo RINALDI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]] ekde 2018. Li naskiĝis en Florenco en 1964 kaj nuntempe profesias kiel programisto. Li ankoraŭ ne bone konas la lingvon sed li ĉiam estis fascinita de ĝi ekde sia infanaĝo, ĉar universala lingvo estas demokrata kaj povas kunigi homojn sen malegalecoj.

=== [[Massimo Ripani]] ===
'''Massimo RIPANI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Teramo]]. Li funkciis kiel ĉefredaktoro de [[TEJO Tutmonde]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri disvastigo.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Debora Rossetti]] ===
'''Debora ROSSETTI''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri sociaj retoj kaj la asocia retpaĝaro.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/luigi.fraccaroli paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== S ==
=== [[Lucia Sanna]] ===
'''Lucia SANNA''', naskiĝinta en 1950, loĝas en la provinco de Florenco. Ŝi estas emerita instruisto, nuna sekretario de [[Florenca Esperanto-Asocio]] kaj esperantistino ekde 1985.

=== [[Gian Piero Savio]] ===
'''Gian Piero SAVIO''' (naskiĝis en [[1944]]) estas itala esperantisto vivanta en [[Israelo]]. Li aktivas en la projekto [[Esperanta Retradio]] kaj aparte redaktas tekstojn pri Israelo. Interalie li tradukis, kun [[Amri Wandel]], impresan novelon pri Esperanto de la israela verkisto [[Amos Oz]] en la [[revuo Esperanto]] de julio 2015, kaj prezentas la itala-franca [[drama filmo]] el la jaro 1986 [[Manon de la fontoj]] en la [[Esperanta Retradio]] de la 7-a julio 2017.

'''Eksteraj ligiloj'''
* [https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ sonartikolo pri lia 70-a naskiĝdato e 2014 fare de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181231143744/https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ |date=2018-12-31 }} [[Luiza Carol]]

=== [[Luigi Scarselli]] ===
'''Luigi SCARSELLI''' (vivdatoj ne konataj) estis itala esperanisto unuavice aktiva en sia hejmurbo [[Florenco]] en la unua duono de la 20-a jarcento. Li menciiĝas jam plurfoje en la [[revuo Esperanto]] en 1909.&lt;ref&gt;[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090205.pdf revuo Esperanto, la 5-an de februaro 1909]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090520.pdf revuo Esperanto, la 20-an de aprilo 1909]&lt;/ref&gt;. La sekvan jaron, kiam en Florenco okazis la 1-a [[Itala Kongreso de Esperanto]] kaj samurbe fondiĝis la [[Itala Esperantista Federacio]] ([[IEF]]), li internacie konatiĝis per orkestra muzikaĵo nomata &quot;Marŝo de la Esperantistoj&quot;,&lt;ref&gt;[https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf bibiografio de Davidof 1908-1911, p. 85]&lt;/ref&gt; kaj en la jarlibro 2022 li plu listiĝas kiel la ĉefa [[UEA-delegito]] en la urbo.&lt;ref&gt;[https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf oficiala Jarlibro de 1922, p. 103 (en formato PDF)]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;!-- laŭ robota averto la ligilo ne estis havebla kaj laŭaserte ne estis arkivigebla en majo 2026, sed en julio kaj septembro 2026 ĝi ree estis senprobleme havebla, kaj ĝi ankaŭ estis pluroble arkivigita en la interreta arkivo, laste en oktobro 2025 je la URL https://web.archive.org/web/20251008163504/https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf. --&gt;

'''Referencoj'''
{{Referencoj}}

=== [[Forwa Solimena]] ===
[[Dosiero:Forwa Solimena.jpg|eta|{{centre|1=Forwa Solimena, en uniformo de ''crocerossina'' (= volontula [[flegistino]]) de la [[Itala Ruĝa Kruco]] dum la Dua Mondmilito (1940-1945)}}]]
'''Forwa SOLIMENA''' (naskiĝis en [[1912]] en [[Napolo]], mortis en [[1994]] samurbe) estis [[italoj|itala]] esperantistino, kiu dum la Dua Mondmilito (1940-1945) servis kiel volontula [[flegistino]] de la [[Itala Ruĝa Kruco]]. Dum 50 jaroj ([[1944]]-[[1994]]) ŝi estis fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]). Ŝi listiĝis kiel fak-[[delegito de UEA|delegito]] por [[kulturo]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] ([[1974]]-[[1994]]).

=== [[Renzo Sommi]] ===
'''Renzo SOMMI''' (naskiĝis en [[1922]], mortis la [[14-a de decembro|14-an de decembro]] [[2000]] en [[Fidenza]], [[Italio]]) estis 40 jarojn delegito en Fidenza, gvidis multajn kursojn kaj aranĝis diversajn renkontiĝojn.

=== [[Agostino Stelacci]] ===
'''Agostino STELLACCI''' (stelaĉi), italo, sacerdoto, prof., eksmilita kapelano kaj post kapelano O. N. B. kaj kapelano de pasaĝerŝipo ''Conte Grande''. De 1928 gvidis la kursojn de Kampana Esperantista Instituto kaj de 1937 sur pasaĝerŝipo Conte Grande. Kunlaboris por „Rivista Italiana di Esperanto“.

== T ==
=== [[Leandro Taccani]] ===
'''Leandro TACCANI''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[17-a de februaro|17-an de februaro]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado en [[Milano]] ([[Italio]]). Honora Membro de Itala ESPERANTO Federacio, li stimulis amasan lernadon de Esperanto en la mezlernejo, kiun li estris dum 22 jaroj. Dank'al li ekzistas turisma mezlernejo en Milano kun la nomo Marignoni-Polo. [[Daniele Marignoni]] estas la unua itala esperantisto.

===[[Adria Tellini]]===
'''Adria Tellini''' estis esperantistino en Udine en la komenco de la 20-a jarcento.

Verko:

*'''Kristanaj preĝoj por blinduloj''' . Eld. la aŭtorino, [[San Rocco]], 1907(?)

=== [[Ugo Tonini]] ===
'''Ugo TONINI''' (naskiĝis en [[1949]], mortis en [[2024]] en [[Trento]]) estis itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estis unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri financoj.

=== [[Humberto Toschi]] ===
'''Humberto Toschi''' estis esperantisto en Italio en la unua duono de 20-a jarcento.

Verkoj
* ''Gvidlibro tra Bologna'' por la kongresanoj de la 5-a Esperantista Kongreso Itala. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1920. 16 paĝoj 16 X 12 cm. Ilustrita.
* ''Gvidlibro tra Bologna'' eldonita je l'okazo de la pilgrimo de la 5-a kongreso de italaj Esperantistoj al la tombo de [[Dante]]. Eld. A. Paolet, San Vito al Tagliamento, 1920

== V ==
=== [[Alberto Vitale]] ===
'''Alberto VITALE''' estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]]. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la informa fako. Kadre de tio li inter aliaj homoj intervjuiĝis en februaro 2017 en la ŝtata itala televido [[RAI]] pri Esperanto.&lt;ref name=&quot;RAI 2017&quot;&gt;[http://www.rai.it/dl/RaiTV/programmi/media/ContentItem-8e55cb2e-be0a-43a6-a875-960d4291faf7.html?fbclid=IwAR16ERmbj3414UyLVN6fGNhdZDvBN3WpYTL605LAM3SYv_tzQHvt3TbsT6I intervjuo en februaro 2017 en la ŝtata itala televido] [[RAI]] ({{it}}) kaj [https://www.facebook.com/esperantotorino/posts/661930577265219 novaĵo pri ĝi], Alberto Vitale ekde minuto 3:10&lt;/ref&gt;

{{referencoj}}

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/vitale.alberto paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== Z ==
=== [[Giovanni Zanaboni]] ===
'''Giovanni ZANABONI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj kun la asocio Tavola della Pace, kun skoltoj kaj volontulaj asocioj.

=== [[Pierre Zanin]] ===
'''Pierre ZANIN''' (naskiĝis en 1921, mortis la 2-an de septembro 1995) estis [[UEA-delegito]] en [[Mel]] ([[Italio]]) pri instruado, ĝardenoj kaj universala kalendaro. Krome dum multaj jaroj li aktivis kiel instruanto de Esperanto.

=== [[Alessandro Zappalà]] ===
'''Alessandro ZAPPALÀ''' (naskiĝis en 1922, mortis la 26-an de novembro 2000) estis iama [[delegito de UEA|fakdelegito]] pri instruado kaj delegito en [[Mesino]] (''Messina'', [[Sicilio]]).

&lt;!-- Referencoj - ne aperu fine de la listo, sed post ĉiu unuopa ĝermo, ĉar ĉiu unuopa ero konsiderindas memstara informo --&gt;

[[Kategorio:Italaj esperantistoj| ]]
[[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Italaj]]
[[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Italaj]]</text>
      <sha1>qkorlx8squs5u6yshy3wgpg8mf1vxsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503420</id>
      <parentid>9503417</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Giacomo Bianchini */</comment>
      <origin>9503420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35640" sha1="m9x0g1h4he7dccnh77hsqaz5xkadv4e" xml:space="preserve">{{ArtikolaMesaĝokesto
| speco = ĝermo
| bildo = &lt;span style=&quot;vertical-align: middle; background:transparent&quot;&gt;[[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|50ra]]&lt;span style=&quot;margin-left:-45px;&quot;&gt;[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
| css-stiloj = width: 80%;
| teksto  = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[itala esperantisto|italaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri italaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.&lt;br /&gt;Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:italaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.&lt;br /&gt;Ekzistas pli plena '''[[listo de italaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de italaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.''
&lt;!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --&gt;
}}
{{KompaktaEnhavTabeloEo}}

== A ==
===[[Demetrio Achillini]]===
'''Demetrio Achillini''' (naskiĝis 1874? - mortis 1922) estis esperantisto el [[Ĝenovo]], kies Esperanto-grupo li estis prezidanto.&lt;ref&gt;Esperanto n258 fev 1922&lt;/ref&gt;

=== [[Alessandro Angeletti]] ===
'''Alessandro ANGELETTI''' (naskiĝis en [[1923]], vivis en [[Ozieri]], mortis en [[1992]] en [[Sardio]], [[Italio]]) estis itala esperantisto kaj [[notario]].&lt;ref name=&quot;lamaddalena&quot;&gt;[https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ artikolo ''I sogni di Garibaldi'' de januaro 2018] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240724125826/https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ |date=2024-07-24 }} ({{it}})&lt;/ref&gt; En [[Sardio]] li estis movada gvidanto kaj organizanto de lingvaj seminarioj pri [[Esperanto]]. Krome li multajn jarojn estis prezidanto de la Sarda Esperantista Unuiĝo (''Unione Esperantista Sarda'')&lt;ref name=&quot;lamaddalena&quot;/&gt;, estis aktiva membro de [[IKUE]] kaj funkciis kiel unu el la ĉefaj organizantoj de la 54-a [[Itala Kongreso de Esperanto]], kiu havis lokon en oktobro 1983 en [[Alghero]].&lt;ref&gt;[[Espero Katolika]], numero 1982 12&lt;/ref&gt;

{{referencoj}}

== B ==
=== [[Alfredo Bassetti]] ===
'''Alfredo BASSETTI''' naskiĝis en [[1912]], dum 50 jaroj animo de la Esperanto-movado en [[Trento]] ([[Italio]]) kaj prezidinto (1966- 94) de la loka Esperanto-grupo, delegito pri [[fervojo]]j kaj [[turismo]], mortis la [[25-a de februaro|25-an de februaro]] [[1997]].

=== [[Alessandro Bellucci]] ===
'''Alessandro BELLUCCI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Dario Besseghini]] ===
'''Dario BESSEGHINI''' estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]] kaj amatora lingvisto, ekde la fino de la [[1970-aj jaroj]] gvida aktivulo de [[Itala Esperantista Junularo]]  (IEJ) kaj inter la jaroj [[1980]] kaj [[1985]] redaktoro de la revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] de [[TEJO]] - parte sole, parte en redaktora duopo. Interalie de 1981 ĝis 1982 ĉi estis la kunprezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]], agante kun [[Cristina de' Giorgi]]. Li naskiĝis en [[Bergamo]] kaj ekde la jaro 1992 laboras kiel komputila teknikisto en la [[Universitato de Pizo]] (Pisa),&lt;ref&gt;[https://www.linkedin.com/in/dariobesseghini/details/experience de lia persona paĝo en la retejo] [[LinkedIn]]&lt;/ref&gt; kie li diplomiĝis pri matematiko. Li loĝas en [[San Giuliano Terme]] iom norde de [[Pizo (Italio)|Pizo]].&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/dario.besseghini/ de lia persona paĝo en la retejo] [[Facebook]]&lt;/ref&gt; Naskiĝdato ne jam troviĝis en la interretaj mencioj pri li, sed laŭ takso li devus havi naskiĝjaron [[1960]].&lt;!-- Hipotezon pri naskiĝjaro 1960 apogas lia salutnomo &quot;Dario1960&quot; en la retejoj https://store.falkon.org/u/dario1960 kaj https://www.opencode.net/dario1960 --&gt;

{{referencoj}}

=== [[Medardo Biagi]] ===
'''Medardo BIAGI''' (naskiĝis en [[1907]], mortis la [[7-a de decembro|7-an de decembro]] [[1991]] en [[Bologna]], [[Italio]]) estis malnova membro, regula kongresano kaj apoganto de [[Societo Zamenhof]].

=== [[Giacomo Bianchini]] ===
'''Giacomo BIANCHINI''' ekstis [[italoj|itala]] [[pastro]], [[itala esperantisto|esperantisto]] de la unua duono de la 20-a jarcento kaj membro de la [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto]]. Li naskiĝis en la [[12-an de marto]] [[1875]] en [[Carbona]], parto de la komunumo [[San Vito al Tagliamento]] en la [[provinco Pordenone]] kaj regiono [[Friulo-Venecio Julia]] kaj mortis en [[1954]] en Cimpello di [[Pordenone]]). Giacomo Bianchini esperantiĝis en la jaro 1904.
* vidu aparta paĝo pri li ĉe [[Giacomo Bianchini]]

=== [[Patrizia Bini]] ===
'''Patrizia BINI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Matia Bolcato]] ===
'''Matia BOLCATO''' (n. en 1906, mortis la 20-an de septembro 1998), estis itala esperantistino kaj iama [[UEA-delegito]] pri instruado en [[Mantovo]] (Italio).

=== [[Laura Bonciani]] ===
'''Laura BONCIANI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Egisto Borghini]] ===
'''Egisto BORGHINI''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1953, mortis decembre 2023) estis esperantisto ekde juna aĝo. Ekde 2021 li estis prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Massa]].

=== [[Riccardo Borgioli]] ===
'''Riccardo BORGIOLI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Giuseppe Stanislao Boscarino]] ===
'''Giuseppe Stanislao BOSCARINO''' (mortis 72-jara la [[21-a de oktobro|21-an de oktobro]] [[1971]]) estis esperantisto ekde la jaro 1913 en [[Sicilio]] ([[Italio]]), kaj dum multaj jaroj estis UEA-delegito en [[Ragusa]].

=== [[Serio Boschin]] ===
'''Serio BOSCHIN''' (naskiĝis en 1930), esperantisto ekde 1968, estis prezidanto de la [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]] (UECI) de 1998 al 2003, kaj dum aliaj jaroj estrarano. Li loĝas en [[Treviso]] apud [[Venecio]].

=== [[Agostino Brizzi]] ===
'''Agostino BRIZZI''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[7-a de aŭgusto|7-an de aŭgusto]] [[1965]]), estis itala esperantisto kaj literaturisto, kiu lernis Esperanton en [[1920]]. Li postlasis manuskripton de ampleksa vortaro itala-Esperanta.

=== [[Enrico Brustolin]] ===
'''Enrico BRUSTOLIN''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. Ekde 2015 ĝi estas ties prezidanto (laŭ stato de 2023).

== C ==
=== [[Giovanni Cacciapuoti]] ===
'''Giovanni CACCIAPUOTI''' estis itala pionira esperantisto. Li en [[Napolo]] aperigis en [[1902]] gazeton ''L' Esperantista''; en [[1903]] li fondis Esperanto-grupon en Napolo, kiu baldaŭ malaperis, kaj tiam refondiĝis loka grupo nur en [[1922]]. Tiu urba esperantista grupo, ankoraŭ funkcianta, havas la nomon &quot;harmonio kaj progreso&quot;.

=== [[Enrico Campanile]] ===
'''Enrico CAMPANILE''' (kampanile) (naskiĝis la [[4-a de novembro]] [[1861]] – ?) estis [[itala esperantisto]] kaj reĝa [[notario]]. Ekde 1922 li estis la prezidanto de la [[Napola Esperanto-Grupo]] &quot;harmonio kaj progreso&quot;, fervora propagandisto, kiu elstaris per gastamo kaj bonhumoro.

=== [[Pilade Cappella]] ===
'''Pilade Cappella''' estis esperantisto itala en la unua duono de 20-a jarcento.

Verko:
'''Lecionoj de tipostenografio''' (en lingvoj Esperanta kaj itala); Eld. de A. Paolet, S. Vito al Tagliamento (Italujo).
===[[Domenico Cavalieri]]===
'''Domenico Cavalieri''' estis esperantisto  militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Linz]]&lt;ref&gt;Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916&lt;/ref&gt;
===[[Francesco Chierego]]===
'''Francesco Chierego''' (mortis 1922) estis esperantisto en Trieste en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n265 okt 1922&lt;/ref&gt;

=== [[Giuseppe Checco]] ===
'''Giuseppe CHECCO''' (mortis en [[1976]] en [[Triesto]], [[Italio]]) estis itala esperantisto.

Li estis fervora aganto en la loka Esperanto-movado dum pluraj jardekoj.
Li estis membro de UEA ekde [[1947]].

=== [[Pier Luigi Cinquantini]] ===
'''Pier Luigi CINQUANTINI''' (ĉinkŭantini) (naskiĝis en Blera la [[9an de februaro]] [[1962]]) estas [[itala esperantisto]] kaj profesie [[policisto]]. Fama pro la organizado de Internacia Arkeologia Laborbrigado kiu okupiĝis pri fosado/purigado de etruskaj restaĵoj en urbeto Blera, li estis redaktoro de la itala Esperanta revuo [[l'Esperanto]], kaj interesiĝas pri muziko: li faris Esperantan muzikalon kaj tenas liston entenantan la tekstojn de ĉiuj italaj kantoj tradukitaj en Esperanto.

===[[Giacomo Costantini]]===
'''Giacomo Costantini''' estis esperantisto en [[Trani]] en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n178 jul 1915&lt;/ref&gt;

=== [[Michela Concialdi]] ===
'''Michela CONCIALDI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Bolonjo]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eŭropaj projektoj.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/michela.concialdi paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Franca Concina]] ===
'''Franca CONCINA''' ([[1932]]-[[1996]]), kasistino de [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]], kunorganizanto de pluraj kongresoj, mortis la [[16-a de oktobro|16-an de oktobro]] en [[Torino]].

[[Dosiero:LibroGConti-Zamenhof.jpg|eta|180ra|maldekstra|{{center|libroforma tabulo pri la paroladoj de Zamenhof en la unuaj tri UK-oj, en la ĝardeno ''Esperanto'' de [[Gianni Conti]] (pr. Ĝani Konti).}}]]

=== [[Gianni Conti]] ===
'''Gianni CONTI''', aŭ formale '''Giovanni Conti''' (n. en [[1932]], m. la 1-a de aŭgusto [[2022]]), tre aktiva esperantisto, estas aparte konata pro la ''[http://www.giardinoesperanto.com/galleria.html Ĝardeno Esperanto]'' apud sia domo en [[Cormano]] apud [[Milano]].

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/EsperantoInstituto/photos/la-1-an-de-a%C5%ADgusto-2022-forpasis-giovanni-conti-itala-esperantisto-movadano-kaj-/1964973127024666/ noto &quot;La 1-an de aŭgusto 2022 forpasis Giovanni Conti&quot; en la Facebook-paĝo de la] [[Internacia Esperanto-Instituto]], kun fotomuntaĵo de la ĝardeno ({{eo}})
* [http://www.giardinoesperanto.com persona sinprezento de li kun foto en la retejo ''giardinoesperanto.com''] ({{eo}})

=== [[Glauco Corrado]] ===
'''Glauco CORRADO''' ([[1937]]-[[2004]]), milana profesoro, esperantisto tre aktiva inter la italaj katolikoj, longe instruis Esperanton kaj verkis [https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html Gramatikon pri Esperanto por itallingvanoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240513155614/https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html |date=2024-05-13 }} kaj babiladojn por komencintoj ([http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Dirite_inter_Ni.pdf Dirite inter Ni]).

== D ==
=== [[Massimo Desideri]] ===
'''Massimo DESIDERI''', estis [[Italio|itala]] esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Primo Dottarelli]] ===
'''Primo DOTTARELLI''' (naskiĝis la [[1-an de decembro]], [[1864]] en [[Roma]], mortis la [[6-an de decembro]] [[1919]] en [[Roma]]), estis [[Italio|itala]] esperantisto.&lt;ref&gt;Esperanto n236 apr 1920&lt;/ref&gt;
Esperantisto de [[1905]]. Vigla kaj fervora propagandisto. De [[1905]] [[konsulo]], Poste Delegito de [[Universala Esperanto Asocio]] (UEA), bazita en [[Roterdamo]] ([[Nederlando]]).
{{EdE|D}}

=== [[Angelo Duranti]] ===
'''Angelo DURANTI''' (naskiĝis en [[1927]], mortis la [[8-an de septembro]] [[2002]], en [[Madonna Degli Angeli]], parto de la komunumo [[Fondi]] en la [[Provinco Latina]] ([[Italio]])&lt;!-- La itala vikipedio ne informas pri tiu loĝloko, nek alia el la 10 plej grandaj vikipedioj, sed la serba vikipedio informas ke tia loĝloko estas po kvartalo de [[Frosinone]] (Frozinono), [[Rieti]] kaj [[Pescara]] (Peskaro). Sed pri kiu el tiuj kvartaloj temas? La publikaĵo [www.ueci.it/k_sento/ks_1987/ks_1987_n3.htm &quot;Katolika Sento 3- 1987&quot;] nomas lin &quot;Angelo Duranti di [[Ravenna]] (Raveno)&quot; - sed Ravenna ne proksimas al iu ajn el la supraj komunumoj. ... Mi fine decidiĝas favore al la komunumo [[Fondi]]... 2018-12-31--&gt;) estis [[Italio|itala]] esperantisto.
Estis [[pastro]], piliero de la [[Tutmonda Ekumena Ligo]] (TEL), iama Vic-Delegito kaj Fak-Delegito.

== F ==
=== [[Piero Ferrara]] ===
'''Piero FERRARA''' naskiĝis en [[1940]], delegito pri [[brikfarado]] kaj [[skoltismo]], forpasis en [[San Lazzaro di Savena]] ([[Italio]]) la [[17-a de septembro|17-an de septembro]] [[1999]]. Longdaŭra membro de la [[Bolonja Esperanto-grupo]], li agis precipe en la skolta medio.

=== [[Livio Fioroni]] ===
'''Livio FIORONI''' (naskiĝis la 2-a de aŭgusto 1948) estas itala esperantisto vivanta en [[Milano]]. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia libroservo.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Anna Formaggio]] ===
'''Anna FORMAGGIO''', estas denaska esperantistino el itala-hungara familio, filino de Aldo kaj [[Elisabetta Vilisics Formaggio]]. Ŝi estas la pli juna fratino de [[Eva Formaggio]], kaj same kiel la fratino pasigis la lernejajn jarojn en [[Chiavari]], Italio. Interalie, ŝi kun [[Uta Hasekamp]] verkis centojn da ilustraĵoj por la Esperanto-lernolibro ''[[Tesi, la testudo]]'', kies unua eldono publikiĝis dum 1985 en [[Bonno]].

=== [[Raffaele Franceschini]] ===
'''Raffaele FRANCESCHINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eduko.

=== [[Mario Furlan]] ===
'''Mario FURLAN''' (1906-1995), [[mecenato]] de la movado en [[Triesto]] kaj de la granda vortaro itala-Esperanta, mortis la 9-an de septembro 1995.

== G ==
=== [[Francesco Geraci]] ===
'''Francesco GERACI''' (mortis 66-jara la [[12-a de aprilo|12-an de aprilo]] [[1965]]) estis itala esperantisto, mezgrada profesoro. En [[1961]] li kunorganizis la unuan kunvenon de siciliaj esperantistoj, kiu rezultigis la restarigon de la tiea movado.

=== [[Aldo Grassini]] ===
'''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri &quot;specialaj taskoj&quot;.

== I ==
=== [[Pia Incoronato]] ===
'''Pia INCORONATO''' (n. en [[1922]], mortis la 10-an de julio [[2000]]), instruistino, animo de la Esperanto-agado en sia urbo [[Ercolano]] ([[Italio]]), iama delegito pri [[arkeologio]].
===[[Giuseppe Ipavitz]]===
'''Giuseppe Ipavitz''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Gorizia]] en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n237 maj 1920&lt;/ref&gt;

=== [[Piatti Ippolito]] ===
'''Piatti IPPOLITO''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[20-a de junio|20-an de junio]] [[1971]]) estis [[itala esperantisto]].
[[Profesoro]] Piatti Ippolito, [[delegito de UEA]] dum dudeko da jaroj kaj eksdirektoro de la [[katedro]] de Esperanto en la [[universitato de Milano]], sukcese agadis por [[Esperanto]] ĉe turismaj, komercaj kaj edukaj instancoj italaj, kaj tradukis i.a. la raporton de [[Ligo de Nacioj]].

;Verkoj
*'''Milano'''. Eld. Redaelli, Milano, 1921(?) 32 pagoj.
{{citaĵo|Tiu konciza informaro pri urbo Milano, giaj Esperantistaj [[asocio]]j, historiaj faktoj, vidindajoj, ekskursoj, muzeoj, konsulejoj,hoteloj, kaj tramlinioj, estos tre utila al la dediĉatoj. Ili multare uzu ĝin.| Esperanto n257 jan 1922}}

== L ==
===[[Elda Lodetti]]===
'''Elda Lodetti''' (naskiĝis 1894? - mortis 1920) estis esperantisto el [[Verona]] en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi estis bofratino de [[Amerigo Reni]]&lt;ref&gt;Esperanto n243 nov 1920&lt;/ref&gt;.
=== [[Lorenzo Longoni]] ===
'''Lorenzo LONGONI''' (1920-1996), kanoniko de la katedralo de Milano, spirita asistanto de Itala Katolika Unuiĝo Esperantista kaj de la Milana Katolika Esperanto-Centro, mortis la 21-an de majo 1996.

== M ==
=== [[Alessandra Madella]] ===
'''Alessandra MADELLA''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia revuo. En la konferenco ''Assessing World Languages Workshop and Conference'' komence de novembro 2018 en la universitato de [[Makao]], ŝi prelegis angle pri la temo ''Formal and Informal Assessment in the Esperanto Courses at the Kunming College of the Arts''.

Realigis la animacion de ''La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo''.
* [https://uea.facila.org/filmetoj/la-aventuroj-de-saĝa-steleto-kaj-de-la-mirinda-teamo-r133/ Video: La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo]

=== [[Ida Mancinelli]] ===
'''Ida MANCINELLI''' (naskiĝis la [[21-an de junio]] [[1928]] en [[Valle di Maddaloni]] ([[Provinco de Caserta|CE]]), mortis la [[8-an de septembro]] [[2009]] en [[Napolo]]), [[instruisto]], estis [[Italio|itala]] esperantistino. Ŝi propagandis esperantismon en la dommastrina movado de la 1980-aj jaroj en [[Napolo]], kie ŝi konstante vivis kun edzo [[Eduardo Delehaye]] (ankaŭ [[esperantisto]]) kaj kvar gefiloj: Luigi, [[Elena Delehaye|Elena]], [[Vincenzo Delehaye|Vincenzo]] kaj [[Renato Delehaye|Renato]] (tri [[geesperantistoj]]).

=== [[Ciro Menotti]] ===
'''Rag. Ciro MENOTTI''' (mortis en 1958 aŭ 1959 en [[Brescia]]) estis [[itala esperantisto]], librotenisto, multjara [[delegito de UEA]], fervora propagandisto kaj fondinto de loka Esperanto-grupo (laŭ ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' 642).

=== [[Miriam Michelotti]] ===
'''Miriam MICHELOTTI''' (perdis sian vivon en strata akcidento la [[25-a de novembro|25-an de novembro]] [[1991]] en [[Sicilio]], kune kun sia fratino Maria Luisa) estis unu el la fondintoj de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] [[San Marino]].
===H. Mondini===
Dr. '''H. Mondini''' estis esperantisto el [[Stenico]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Linz]]&lt;ref&gt;Esperanto n181 sep 1915&lt;/ref&gt;.

=== [[Brunella Moracci]] ===
'''Brunella MORACCI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]].

=== [[Carlo Musazzi]] ===
'''Carlo MUSAZZI''' (naskiĝis la [[24-a de marto|24-an de marto]] [[1922]], mortis la [[23-a de februaro|23-an de februaro]] [[2001]]) estis [[itala esperantisto]] kaj pastro katolika. De [[1988]] plurajn jarojn li laboris kiel redaktoro ĉe la Esperanto-elsendoj de [[Radio Vatikana]]. En Valencio (1993) kaj Prago (1996) li gvidis Esperanto-lingvajn diservojn dum la Universalaj Kongresoj.

== N ==
===[[Orestes Nardi]]===
'''Orestes Nardi''' (naskiĝis la 21-an de junio 1886 en [[Cascia]]; mortis la 10-an de majo 1922) estis esperantisto kaj maristo dum la komenco de la 20-a jarcento. Dum lia militservo, li propagandis inter siaj kunuloj en [[Gosport]], ''Southwold'' ([[d:Q1854554|vikidatumoj]]) kaj [[Dublin]], kaj poste surŝipe li daŭrigis tiun laboron kiam ajn li trovis okazon, vizitante esperantistojn en [[Jokohamo]], [[Ŝanhajo]], [[Vancouver]], kaj [[Wellington]], Novzelando&lt;ref&gt;[[La Brita Esperantisto]] - numero 207, junio (1922)&lt;/ref&gt;.

{{referencoj}}

=== [[Paola Nigrelli]] ===
'''Paola NIGRELLI''' (naskiĝis la 26-a de marto 1964) estas itala esperantistino vivanta en [[Torino]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la [[Itala Kongreso de Esperanto]] de 2018 en [[San Marino]].

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== O ==
=== [[Ivan Orsini]] ===
'''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la eldona komisiono kaj la pres-servo de la asocio.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== P ==
=== [[Vincenzo Pasquario]] ===
'''Vincenzo Pasquario''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento.

Verko:
* ''Canto delle nazioni sorelle. Kanto de l' frataj nacioj''. Paroloj de Vincenzo Pasquario; muziko de majstro [[Natale Garosio]]. Eld. Internacia Kanto Lerneja. [[Genova]].

{{Citaĵo|Kun teksto en originala lingvo itala, kaj traduko en lingvoj franca, angla kaj Esperanta. Tiu kanto estis unuafoje kantita, la l0an de Majo 1919 en Genova, de 5000 gekantantoj ĥorsocietanoj, studentoj, kaj gelernantoj de la unuagrandaj lernejoj.
La aŭtoro permesas liberan publikigon kaj kantadon en ĉiuj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}}
===[[Roberto Paternolli]]===
'''Roberto Paternolli''' (mortis 1916) estis esperantisto el [[Gorizia]], kiu mortis dum la milita okupo dum la Unua mondmilito. &lt;ref&gt;Esperanto n239 okt 1919&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

=== [[Jakov Perčević]] ===
'''Jakov PERČEVIĆ''' (naskiĝis en [[Jugoslavio]]) fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]), mortis en la 90-aj jaroj de la dudeka jarcento. La &quot;Napola Esperanto Biblioteko kaj Legocentro &quot;Jakov Perčević&quot;&quot;, de la &quot;Napola Esperanto Grupo &quot;Harmonio kaj Progreso&quot;&quot;, nomiĝis laŭ li.

=== [[Alessandro Perna]] ===
'''Alessandro PERNA''' (naskiĝis la 8-an de septembro -jaro?- en [[Romo]], vivas en Torino) estas itala esperantisto. Li en sia junaĝo tre aktivis en [[Itala Esperantista Junularo]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj al [[EEU]]. En la 2020-aj jaroj, Alessandro kunlaboris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[UK 2023]] en [[Torino]]. &lt;ref&gt;[https://www.esperanto.it/torino2023/organizzatori/ listigo de la membroj] de la [[Loka Kongresa Komitato]] pri la [[UK 2023]] en [[Torino]], kun portreta foto de Alessando&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/alessandro.perna2 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Gustavo Perini]] ===
'''Gustavo PERINI''' (naskiĝis en [[1897]]; mortis la {{daton|20|decembro|1998}}) estis [[itala esperantisto]] kaj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Trento]] (Italio), kiu dum multaj jaroj instruis Esperanton kaj servis ĝis 1985 kiel [[delegito de UEA]].

=== [[Giuseppina Picciotto de Vita]] ===
'''Giuseppina PICCIOTTO DE VITA''' (naskiĝis en [[1916]], mortis en [[marto]] [[1989]] en [[Palermo]], [[Italio]]) estis [[UEA]]-delegitino dum trideko da jaroj.

=== [[Riccardo Pinori]] ===
'''Riccardo PINORI''', je plena nomo '''Riccardo Natale PINORI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2026 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri administrado.&lt;ref&gt;la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[IEF]] laŭ [https://web.archive.org/web/20200919114031/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de septembro 2020], [https://web.archive.org/web/20230601004641/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ de junio 2023] kaj [https://web.archive.org/web/20260611001350/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de junio 2026]&lt;/ref&gt;
&lt;!--
La retpoŝtaj adresoj «napinori@tin.it» kaj «riccardo.pinori@esperanto.it» ne antaŭvidatas por rekta montro en vikipedia frazo aŭ piednoto, tamen ili nerekte videblas per la eksteraj referencoj, kaj tamen ankoraŭ restu nevideble, ĉar estas tiom malmultaj informoj pri li ... naskiĝdato?, nuna urbo?, altlernejo? profesio?, alia esperanta agado, plua aktivado post 2026?  --&gt;

===[[Domenica Pomarici]]===
'''Domenica Pomarici''' estis itala esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi verkis librojn kaj artikolojn.

;Verkoj

*'''Grammatica ragionata arricchita di esercitazioni di lingua Esperanto ad uso delle scuole.''' Eld. A. Mondadori, Milano-Roma, 1921(?), 448 pagoj
{{citaĵo|Jen nova plena gramatiko de Esperanto por Italoj speciale verkita por uzo en lernejoj, ĉiuj punktoj de nia lingvo estas en ĝi siavice kaj tre detale klarigataj en tridek lecionoj; tre multaj [[ekzemplo]]j evitos ĉiun dubon ĉe lernanto; samtempe la senĉesa [[komparo]] inter la malsimilaj esprimiloj de Itala kaj Esperanta lingvoj estas ĉiam akcentata tiom por ĝuste instrui la duan, kiom por helpi al pli plena kono de l’unua. Tiel denove pruvigas ke instruigo en [[Esperanto]] estas taŭga helpo por ellerno de ĉiu natura lingvo. La libro enhavas multe da bonegaj ekzercoj Italaj kaj Esperantaj por traduki, legajoj, temoj por redaktaĵoj; la ĉefaj faktoj de historio, [[interna ideo]] kaj graveco de nia movado ne estas forgesataj; same konversaciaj frazoj, komercaj leteroj, anekdotoj, poezioj, tradukekzemploj ne mankas.
Unue oni juĝas preskaŭ tro ampleksa gramatikon kun preskaŭ kvin cent paĝoj; sed se ĝi provizas materialon por eble du aŭ trijara studado de Esperanto, se ĝi estas samtempe tiel kompleta kaj komprenebla, ke certe per ĝi perfekta [[meminstruado]] estas tute ebla, oni ne povas riproĉi la jam aluditan abundecon da klarigoj [[ekzemplo]]j kaj ekzercoj. La libro montras nedubeblan pedagogian [[kapablo]]n kaj estas ankaŭ bone aranĝita kaj presita. Sed pro ĝia pleneco, pro la sistema ordo, precipe pro la uzo de nura [[gramatika metodo]], ĝi pli taŭgas por lernantoj de duagradaj aŭ superaj lernejoj, ol por infanoj. |[[Georges Stroele|G. S.]] Esperanto n258 fev 1922}}


==== Referencoj ====
{{Referencoj}}

== R ==
===[[Dante Randi]]===
'''Dante Randi'''  estis esperantisto el [[Triesto]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Linz]] &lt;ref&gt;Esperanto n198 feb 1917&lt;/ref&gt;
===[[Amerigo Reni]]===
'''Amerigo Reni''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis bofrato de [[Elda Lodetti]].&lt;ref&gt;Esperanto n243 nov 1920&lt;/ref&gt;

=== [[Agostinho Righi]] ===
'''Agostinho RIGHI''' (naskiĝis en 1926, mortis la 16-an de januaro 2000) estis itala instruisto kaj esperantisto. Multajn jarojn li estis la prezidanto de la Bolonja Esperanto-grupo ''A. Tellini''.

===[[Pietro Rizzo]]===
'''Pietro Rizzo''' itala esperantisto.

Verko:

*'''Lineamenti di lessiografia dell’ esperanto'''. Eldonejo [[Edistudio]], Pisa, 1983. 61p.

{{citaĵo|Ampleksa itallingva kritiko de la vortaro ''[[Vocabolario italiano-esperanto]]'' (Verona, 1981) kaj la Esperanta [[leksikografio]] ĝenerale.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}}
===[[Vito Romita]]===
D-ro '''Vito Romita''' (mortis 1921) estis esperantisto en [[Modugno]] en la komenco de 20-a jarcento.&lt;ref&gt;Esperanto n256 dec 1921&lt;/ref&gt;

=== [[Carlo Rossini]] ===
'''Carlo ROSSINI''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj) estis itala esperantisto el la unua duono de la 20-a jarcento. Parte konata estas lia turista kaj komerca gvidlibro pri la banurbo [[Montecatini Terme]], nomata ''Italaj Urboj: Montecatini, ĝiaj mineralakvoj kaj grotoj'', eldonejo A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento ]], 1928, 56 paĝoj. En la teksto pri la urbo [[Montecatini Terme]] notiĝas iuj pliaj informoj, precipe du recenzoj el Belgio kaj Aŭstrio de 1930 kaj 1931.

=== [[Massimo Rinaldi]] ===
'''Massimo RINALDI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]] ekde 2018. Li naskiĝis en Florenco en 1964 kaj nuntempe profesias kiel programisto. Li ankoraŭ ne bone konas la lingvon sed li ĉiam estis fascinita de ĝi ekde sia infanaĝo, ĉar universala lingvo estas demokrata kaj povas kunigi homojn sen malegalecoj.

=== [[Massimo Ripani]] ===
'''Massimo RIPANI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Teramo]]. Li funkciis kiel ĉefredaktoro de [[TEJO Tutmonde]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri disvastigo.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

=== [[Debora Rossetti]] ===
'''Debora ROSSETTI''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri sociaj retoj kaj la asocia retpaĝaro.

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/luigi.fraccaroli paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== S ==
=== [[Lucia Sanna]] ===
'''Lucia SANNA''', naskiĝinta en 1950, loĝas en la provinco de Florenco. Ŝi estas emerita instruisto, nuna sekretario de [[Florenca Esperanto-Asocio]] kaj esperantistino ekde 1985.

=== [[Gian Piero Savio]] ===
'''Gian Piero SAVIO''' (naskiĝis en [[1944]]) estas itala esperantisto vivanta en [[Israelo]]. Li aktivas en la projekto [[Esperanta Retradio]] kaj aparte redaktas tekstojn pri Israelo. Interalie li tradukis, kun [[Amri Wandel]], impresan novelon pri Esperanto de la israela verkisto [[Amos Oz]] en la [[revuo Esperanto]] de julio 2015, kaj prezentas la itala-franca [[drama filmo]] el la jaro 1986 [[Manon de la fontoj]] en la [[Esperanta Retradio]] de la 7-a julio 2017.

'''Eksteraj ligiloj'''
* [https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ sonartikolo pri lia 70-a naskiĝdato e 2014 fare de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181231143744/https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ |date=2018-12-31 }} [[Luiza Carol]]

=== [[Luigi Scarselli]] ===
'''Luigi SCARSELLI''' (vivdatoj ne konataj) estis itala esperanisto unuavice aktiva en sia hejmurbo [[Florenco]] en la unua duono de la 20-a jarcento. Li menciiĝas jam plurfoje en la [[revuo Esperanto]] en 1909.&lt;ref&gt;[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090205.pdf revuo Esperanto, la 5-an de februaro 1909]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090520.pdf revuo Esperanto, la 20-an de aprilo 1909]&lt;/ref&gt;. La sekvan jaron, kiam en Florenco okazis la 1-a [[Itala Kongreso de Esperanto]] kaj samurbe fondiĝis la [[Itala Esperantista Federacio]] ([[IEF]]), li internacie konatiĝis per orkestra muzikaĵo nomata &quot;Marŝo de la Esperantistoj&quot;,&lt;ref&gt;[https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf bibiografio de Davidof 1908-1911, p. 85]&lt;/ref&gt; kaj en la jarlibro 2022 li plu listiĝas kiel la ĉefa [[UEA-delegito]] en la urbo.&lt;ref&gt;[https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf oficiala Jarlibro de 1922, p. 103 (en formato PDF)]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;!-- laŭ robota averto la ligilo ne estis havebla kaj laŭaserte ne estis arkivigebla en majo 2026, sed en julio kaj septembro 2026 ĝi ree estis senprobleme havebla, kaj ĝi ankaŭ estis pluroble arkivigita en la interreta arkivo, laste en oktobro 2025 je la URL https://web.archive.org/web/20251008163504/https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf. --&gt;

'''Referencoj'''
{{Referencoj}}

=== [[Forwa Solimena]] ===
[[Dosiero:Forwa Solimena.jpg|eta|{{centre|1=Forwa Solimena, en uniformo de ''crocerossina'' (= volontula [[flegistino]]) de la [[Itala Ruĝa Kruco]] dum la Dua Mondmilito (1940-1945)}}]]
'''Forwa SOLIMENA''' (naskiĝis en [[1912]] en [[Napolo]], mortis en [[1994]] samurbe) estis [[italoj|itala]] esperantistino, kiu dum la Dua Mondmilito (1940-1945) servis kiel volontula [[flegistino]] de la [[Itala Ruĝa Kruco]]. Dum 50 jaroj ([[1944]]-[[1994]]) ŝi estis fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]). Ŝi listiĝis kiel fak-[[delegito de UEA|delegito]] por [[kulturo]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] ([[1974]]-[[1994]]).

=== [[Renzo Sommi]] ===
'''Renzo SOMMI''' (naskiĝis en [[1922]], mortis la [[14-a de decembro|14-an de decembro]] [[2000]] en [[Fidenza]], [[Italio]]) estis 40 jarojn delegito en Fidenza, gvidis multajn kursojn kaj aranĝis diversajn renkontiĝojn.

=== [[Agostino Stelacci]] ===
'''Agostino STELLACCI''' (stelaĉi), italo, sacerdoto, prof., eksmilita kapelano kaj post kapelano O. N. B. kaj kapelano de pasaĝerŝipo ''Conte Grande''. De 1928 gvidis la kursojn de Kampana Esperantista Instituto kaj de 1937 sur pasaĝerŝipo Conte Grande. Kunlaboris por „Rivista Italiana di Esperanto“.

== T ==
=== [[Leandro Taccani]] ===
'''Leandro TACCANI''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[17-a de februaro|17-an de februaro]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado en [[Milano]] ([[Italio]]). Honora Membro de Itala ESPERANTO Federacio, li stimulis amasan lernadon de Esperanto en la mezlernejo, kiun li estris dum 22 jaroj. Dank'al li ekzistas turisma mezlernejo en Milano kun la nomo Marignoni-Polo. [[Daniele Marignoni]] estas la unua itala esperantisto.

===[[Adria Tellini]]===
'''Adria Tellini''' estis esperantistino en Udine en la komenco de la 20-a jarcento.

Verko:

*'''Kristanaj preĝoj por blinduloj''' . Eld. la aŭtorino, [[San Rocco]], 1907(?)

=== [[Ugo Tonini]] ===
'''Ugo TONINI''' (naskiĝis en [[1949]], mortis en [[2024]] en [[Trento]]) estis itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estis unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri financoj.

=== [[Humberto Toschi]] ===
'''Humberto Toschi''' estis esperantisto en Italio en la unua duono de 20-a jarcento.

Verkoj
* ''Gvidlibro tra Bologna'' por la kongresanoj de la 5-a Esperantista Kongreso Itala. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1920. 16 paĝoj 16 X 12 cm. Ilustrita.
* ''Gvidlibro tra Bologna'' eldonita je l'okazo de la pilgrimo de la 5-a kongreso de italaj Esperantistoj al la tombo de [[Dante]]. Eld. A. Paolet, San Vito al Tagliamento, 1920

== V ==
=== [[Alberto Vitale]] ===
'''Alberto VITALE''' estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]]. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la informa fako. Kadre de tio li inter aliaj homoj intervjuiĝis en februaro 2017 en la ŝtata itala televido [[RAI]] pri Esperanto.&lt;ref name=&quot;RAI 2017&quot;&gt;[http://www.rai.it/dl/RaiTV/programmi/media/ContentItem-8e55cb2e-be0a-43a6-a875-960d4291faf7.html?fbclid=IwAR16ERmbj3414UyLVN6fGNhdZDvBN3WpYTL605LAM3SYv_tzQHvt3TbsT6I intervjuo en februaro 2017 en la ŝtata itala televido] [[RAI]] ({{it}}) kaj [https://www.facebook.com/esperantotorino/posts/661930577265219 novaĵo pri ĝi], Alberto Vitale ekde minuto 3:10&lt;/ref&gt;

{{referencoj}}

''' Eksteraj ligiloj '''
* [https://www.facebook.com/vitale.alberto paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]''

== Z ==
=== [[Giovanni Zanaboni]] ===
'''Giovanni ZANABONI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj kun la asocio Tavola della Pace, kun skoltoj kaj volontulaj asocioj.

=== [[Pierre Zanin]] ===
'''Pierre ZANIN''' (naskiĝis en 1921, mortis la 2-an de septembro 1995) estis [[UEA-delegito]] en [[Mel]] ([[Italio]]) pri instruado, ĝardenoj kaj universala kalendaro. Krome dum multaj jaroj li aktivis kiel instruanto de Esperanto.

=== [[Alessandro Zappalà]] ===
'''Alessandro ZAPPALÀ''' (naskiĝis en 1922, mortis la 26-an de novembro 2000) estis iama [[delegito de UEA|fakdelegito]] pri instruado kaj delegito en [[Mesino]] (''Messina'', [[Sicilio]]).

&lt;!-- Referencoj - ne aperu fine de la listo, sed post ĉiu unuopa ĝermo, ĉar ĉiu unuopa ero konsiderindas memstara informo --&gt;

[[Kategorio:Italaj esperantistoj| ]]
[[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Italaj]]
[[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Italaj]]</text>
      <sha1>m9x0g1h4he7dccnh77hsqaz5xkadv4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korako</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127595</id>
    <revision>
      <id>9503329</id>
      <parentid>9502840</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T03:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52926" sha1="t9nufd6tdj3axz6nl8p1r67y8m3lxtv" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Korako
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|dosiero = Kolkrabe.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|dosiero2= Common Raven (Corvus corax) (W1CDR0001449 BD6).ogg
|regno = [[Bestoj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae''
|genro = [[Korvo]] ''Corvus''
|specio = '''Korako''' ''C. corax''
|statuso = LC
|statuso ref = &lt;ref name=&quot;iucn&quot;&gt;{{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=51177|title=Corvus corax|downloaded=12a Majo 2006}} Malplej zorgiga&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Corvus corax''
|dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]
|mapo de vivoteritorioj = CorvusCoraxIUCN.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Koraka [[arealo]]
&lt;div style=&quot;text-align:left;margin-left:25px;&quot;&gt;
{{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}}
{{Priskribo|#008000|Ĉiujare prezencoj}}
{{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}}
&lt;/div&gt;
}}
La '''korako''', '''nigra korvo''', '''korvo''' (science: '''''Corvus corax''''')&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#korako korako en vortaro.net]&lt;/ref&gt; estas granda '''tutnigra''' [[paserina]] [[birdo]] de la familio de [[Korvedoj]], kiu havas korpolongon de 64&amp;nbsp;cm kaj estas la plej granda [[korvo]] post la [[dikbeka korvo]]. La nomo '''Corvus corax''' devenas de la latina vorto ''Corvus'' (= [[korvo]]) kaj de la vorto ''Corax'', greka oratoro.

Ĝi troviĝas tra la tuta [[norda hemisfero]], kaj estas la plej disvastiĝe distribuata el la [[Korvedoj]], tiale ke ĝi estas konsiderata [[damaĝa organismo|damaĝa specio]].

Estas ok konataj [[subspecio]]j kun malmulte da diferenco laŭ aspekto, kvankam ĵusaj priserĉadoj montris signifajn genetikajn diferencojn inter populacioj el diversaj regionoj. Ĝi estas unu el la plej grandaj korvedoj, kune kun la tre simila [[Dikbeka korvo]], kaj tre verŝajne la plej peza inter la paserinaj birdoj; mature, la Komuna korako estas inter 56 kaj 69&amp;nbsp;cm longa (mezaveraĝe 64&amp;nbsp;cm), kaj pezas de 0,69 ĝis kiam 1,63&amp;nbsp;kg, dum la enverguro estas 1,20 m. Korakoj tipe vivas de 10 ĝis

15 jarojn nature, kvankam oni scias pri kazoj de ĝis 40 jaroj. Junuloj povas veturi are, sed poste pariĝas porvive kaj ĉiu paro defendas sian teritorion.

Korakoj kunvivis kun homoj dum centoj da jaroj, kaj en kelkaj areoj estis tiom sukcesaj ke ili estis konsiderataj kiel plago. Parto de ilia sukceso venas el ĝia [[ĉiomanĝulo|ĉiomanĝanta]] dieto; Ili povas profiti diversajn sistemojn de nutrado, manĝante [[kadavro|kadavraĵojn]], insektojn kaj manĝorubon, krom cerealsemojn, berojn, fruktojn kaj etajn animalojn.

Oni observis, ke ili kapablas solvi problemojn, tio estas, ke oni supozas, ke ili havas grandan [[Birda inteligento|inteligenton]]. Dum jarcentoj, ili estis temo de mitologio, folkloro, kultura uzado en arto kaj literaturo ktp. En multaj indiĝenaj kulturoj, inklude tiujn de [[Skandinavio]], antikva [[Irlando]] kaj [[Kimrio]], [[Bhutano]], indiĝenoj de [[Nordokcidenta Pacifiko]], [[Siberio]] kaj nordorienta Azio, Korakoj estis konsiderataj kiel spiritaj figuroj aŭ dioj.&lt;ref name=&quot;Jones&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Power of Raven, Wisdom of Serpent|familia nomo=Jones|persona nomo=Noragh|jaro=1995|eldoninto=Floris Books|ISBN=0-9402-6266-5}}&lt;/ref&gt;

== Aspekto ==
[[Dosiero:Raven Cypress Provincial Park 2.JPG|eta|maldekstra|225px|Sub sunlumo, la [[plumaro]] povas havi bluan aŭ purpuran nuancon.]]
Plenkreskula korako estas inter 56 kaj 69&amp;nbsp;cm longa (mezaveraĝe 64&amp;nbsp;cm), kaj pezas de 0,69 ĝis 1,63&amp;nbsp;kg, dum la enverguro estas 115 ĝis 130&amp;nbsp;cm (mezaveraĝe 120&amp;nbsp;cm).&lt;ref name=&quot;Boarman_Heinrich&quot;&gt;{{Cite journal|last=Boarman| first=W.I.|coauhor=B. Heinrich| year=1999| title=Common Raven (''Corvus corax'')| journal=Birds of North America| volume=476| pages=1–32|doi=10.2173/bna.476}}&lt;/ref&gt; Tio faras el la specio unu el la plej pezaj inter [[paserino]]j. Birdoj el pli malvarmaj regionoj kiel [[Himalajo]] kaj [[Gronlando]] estas ĝenerale pli grandaj kun iom pli grandaj bekoj, dum tiuj de pli varmaj regionoj estas pli malgrandaj kun proporcie pli malgrandaj bekoj.&lt;ref&gt;Goodwin. p138-139&lt;/ref&gt; La [[beko]] estas granda kaj iom kurba; la supran bazon kovras plumarbrido. Ĝi havas longecan, tre gradatan voston kojnforman ĉefe dumfluge, nigran brilan plumaron kaj malhelbrunan [[iriso]]jn. La gorĝoplumoj estas iom pli longaj kaj pendas al la bazo de la kolplumoj, kio ŝajnigas malkombitajn plumojn. Junaj uloj estas similaj, sed iom pli senkoloraj kun blugriza iriso.&lt;ref&gt;Goodwin. p138&lt;/ref&gt;

Krom ilia grando, Korakoj diferenciĝas de la parencoj, la [[korvoj]], pro pli '''granda kaj peza beko''', '''&quot;malkombita&quot; gorĝo''' kaj '''kojnforma vosto'''.&lt;ref name=&quot;observerbook&quot;/&gt; La specio havas distingan, profundan, resonan alvokon '''''prrak-prrak-prrak''''', kio por spertaj aŭskultantoj estas nekonfuzebla kun alvoko de aliaj korvedoj. Ilia ampleksa “vortotrezoro” inkludas altan frapantan ''tok-tok-tok'', sekan, ĉirpantan ''kraa'', mallaŭtan guglan krakadon kaj kelkajn alvokojn preskaŭ muzikecajn.&lt;ref name=&quot;Gwinner64&quot;&gt;{{de}} {{Citaĵo el gazeto|titolo=Untersuchungen über das ausdrucks und Sozialverhalten des Kolkraben (''Corvus corax'' L.)|familia nomo=Gwinner|persona nomo=E.|jaro=1964|gazeto=Zeitschrift für Tierpsychologie|volumo=21|numero=6|paĝoj=657–748}}&lt;/ref&gt; La korako kapablas imiti aliajn bestojn kaj homan lingvon, sed la plej ofta sono estas la korvobleko.

Korakoj povas esti tre [[longviveco|longvivaj]], ĉefe en kaptiveco aŭ protektitaj kondiĉoj; individuoj de la [[Turo de Londono]] vivis pli ol '''40 jaroj'''.&lt;ref name=&quot;Boarman_Heinrich&quot;/&gt; En naturo la viveblo estas konsiderinde pli mallonga: tipe nur 10 al 15 jaroj. La plej longa konata vivo de naturviva [[Birdoringado|ringita birdo]] estis de 13 jaroj.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Clapp |first=Roger B. |coauthors=M. Kathleen Klimkiewicz and Anthony G. Futcher |year=1983 |title=Longevity records of North American birds: Columbidae through Paridae |journal=Journal of Field Ornithology |volume=54 |issue=2 |pages=123–137 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v054n02/p0123-p0137.pdf |accessdate=2007-05-16 |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071025175704/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v054n02/p0123-p0137.pdf |arkivdato=2007-10-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071025175704/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v054n02/p0123-p0137.pdf |date=2007-10-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v054n02/p0123-p0137.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071025175704/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v054n02/p0123-p0137.pdf |arkivdato=2007-10-25 }}&lt;/ref&gt;

== Distribuado kaj habitato ==
[[Dosiero:Corvus corax jouveniles.jpeg|eta|224x224px|Du junuloj en [[Islando]]]]
Korakoj povas vivi en tre variaj klimatoj; fakte tiu specio havas la plej grandan teritorion inter la tuta membraro de la genro.&lt;ref&gt;Goodwin. p70&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Helm&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Crows and jays : a guide to the crows, jays and magpies of the world|familia nomo=Madge|persona nomo=Steve|originjaro=1994|jaro=1999|serio=Helm Identification Guides|loko=Londono|eldoninto=Christopher Helm|ISBN=0-7136-3999-7}}&lt;/ref&gt; Tiu estas en la [[Holarktiso]] de habitatoj de [[Arkto]] kaj mezvarmaj habitatoj en [[Nordameriko]] kaj [[Eŭrazio]] ĝis la dezertoj de [[Nordafriko]], kaj ĝis insuloj de la [[Pacifika Oceano]].&lt;ref name=&quot;observerbook&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Observer's Book of Birds|familia nomo=Vere Benson|persona nomo=S.|jaro=1972|loko=Londono|eldoninto=Frederick Warne &amp; Co. Ltd|ISBN=0-7232-1513-8}}&lt;/ref&gt; En [[Tibeto]], ili estis konstatitaj en altitudoj ĝis 5.000 m kaj tiom alte kiom ĝis 6.350 m en la [[Monto Everesto]].&lt;ref name=&quot;Helm&quot;/&gt;

Escepte en arktaj habitatoj,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Gronlands Fugle = Birds of Greenland|familia nomo=Salomonsen|persona nomo=Finn|jaro=1950|loko=Copenhagen|eldoninto=Munksgaard|identigilo={{LCCN|a+51|000|710}}}}&lt;/ref&gt; ili estas ĝenerale nemigrantaj ene de siaj teritorioj por la tuta jaro. Junaj birdoj povas disiĝi surloke.&lt;ref name=&quot;Goodwin. p139&quot;&gt;Goodwin. p139&lt;/ref&gt;

En la insuloj [[Ferooj]] ekzistis nuntempe formortinta kolorformo de tiu specio, konata kiel la [[Makulkorako]].&lt;ref&gt;{{de}} {{Citaĵo el gazeto|titolo=Vogelfauna der Färöer (Färöernes Fuglefauna af Sysselmaand Müller 1862.) Aus dem Dänischen übersetzt und mit Anmerkungen versehen. Teil 1|familia nomo=Droste|persona nomo=Ferdinand Baron von|jaro=1869|gazeto=Journal of Ornithology|volumo=17|numero=2|COI=10.1007/BF02261546|paĝoj=107–118}}&lt;/ref&gt;

Plejparto de korakoj preferas arbarajn aŭ rokecajn areojn, kun malferma kamparo proksime, aŭ marbordajn regionojn por ties nestolokoj kaj manĝolokoj. En kelkaj areoj de densa hompopulacio, kiel en [[Kalifornio]] en [[Usono]], ili profitas la manĝodisponeblon kaj pliiĝas.&lt;ref&gt;mojave&lt;/ref&gt;

== Kutimaro ==
[[Dosiero:Corvus_corax_ca.jpg|eta|dekstra|300px|Nordamerika subspecio ''C. c. principalis'']]Korakoj kutime moviĝas laŭ paroj, kvankam junaj birdoj povas formi [[birdaro]]jn. Rilatoj inter korakoj estas ofte kverelemaj, kvankam ili montras konsiderindan emon al samfamilianoj.&lt;ref&gt;Oregon&lt;/ref&gt;

=== Dieto ===
[[Dosiero:Common raves landfill.jpg|dekstra|eta|250px|Korakaro manĝanta ĉe rubejo]]
Korakoj estas [[ĉiomanĝanta]]j kaj tre oportunemaj: ilia dieto povas ege varii laŭ loko, sezono kaj [[serendipo]].&lt;ref name=&quot;Nogales&quot;&gt;{{cite journal |last=Nogales |first=Manuel |coauthors=Elizabeth C. Hernández |year=1997 |title=Diet of Common Ravens on El Hierro, Canary Islands |journal=Journal of Field Ornithology |volume=68 |issue=3 |pages=382–391 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v068n03/p0382-p0391.pdf |accessdate=2007-05-16 |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081217161615/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v068n03/p0382-p0391.pdf |arkivdato=2008-12-17 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217161615/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v068n03/p0382-p0391.pdf |date=2008-12-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v068n03/p0382-p0391.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081217161615/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v068n03/p0382-p0391.pdf |arkivdato=2008-12-17 }}&lt;/ref&gt; Ekzemple, tiuj kiuj manĝas en [[tundro]] en nordo de [[Alasko]] atingas duonon de sia energio el predado, ĉefe de [[Mikrotoj|mikrotaj roduloj]], kaj duono el kadavraĵoj, ĉefe el kadavraĵoj de [[boaco]]j kaj [[Monta lagopo|montaj lagopoj]].&lt;ref name=&quot;Temple&quot;&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic27-1-41.pdf|titolo=Winter food habits of Ravens on the Arctic Slope of Alaska|alirdato=1007-05-16|familia nomo=Temple|persona nomo=Stanley A.|jaro=1974|monato=marto|gazeto=Arctic|volumo=27|numero=1|aranĝo=PDF|paĝoj=41–46}}&lt;/ref&gt;

En kelkaj lokoj ili estas ĉefe [[kadavromanĝanto]]j, kiuj manĝas ĉefe [[kadavraĵo]]jn kaj la asociajn [[vermo]]jn kaj [[silfedoj]]n.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Nelson |first=A.L. |year=1934 |month=January |title=Some early summer food preferences of the American Raven in southeastern Oregon |journal=Condor |volume=36 |issue=1 |pages=10–15 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v036n01/p0010-p0015.pdf |accessdate=2007-05-16 |doi=10.2307/1363515 |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081217161609/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v036n01/p0010-p0015.pdf |arkivdato=2008-12-17 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217161609/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v036n01/p0010-p0015.pdf |date=2008-12-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v036n01/p0010-p0015.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081217161609/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v036n01/p0010-p0015.pdf |arkivdato=2008-12-17 }}&lt;/ref&gt; Plantomanĝo inkludas [[cerealo|cerealgrenojn]], [[bero]]jn kaj [[frukto]]jn. Ili predas etajn [[senvertebrulo]]jn, [[amfibio]]jn, [[reptilio]]jn, etajn [[mamulo]]jn, birdojn kaj ties ovojn.&lt;ref&gt;{{Cite journal| last=Gaston| first=A.J.| coauthor=R.D. Elliot| year=1996| title=Predation by Ravens ''Corvus corax'' on Brunnich's Guillemot ''Uria lomvia'' eggs and chicks and its possible impact on breeding site selection|journal=Ibis |volume=138| pages=742–748}}&lt;/ref&gt; Korakoj povas manĝi ankaŭ la nedigestitajn partojn de animala [[fekaĵo]], kaj homan [[manĝorubo]]n. Ili magazenas superfluajn manĝerojn, ĉefe tiujn kiuj enhavas [[graso]]n, kaj lernas kaŝi ilin por la aliaj korakoj&lt;ref name=&quot;Goodwin. p139&quot;/&gt; aŭ por aliaj specioj, kiel tiu de la [[Arkta vulpo]].&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Careau |first=Vincent |coauthors=Nicolas Lecomte, Jean-François Giroŭ and Dominique Berteaŭ |year=2007 |month=January |title=Common ravens raid arctic fox food caches |journal=Journal of Ethology |volume=25 |issue=1 |pages=79–82 |doi=10.1007/s10164-006-0193-7}}&lt;/ref&gt; Ili povas ankaŭ asociiĝi kun alia hundedo, la [[Lupo]], kiel [[kleptoparazito]]j, sekvante ilin por manĝi iliajn kadavraĵojn vintre.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Stahler |first=Daniel |coauthors=Bernd Heinrich and Douglas Smith |year=2002 |month=August |title=Common ravens, ''Corvus corax'', preferentially associate with grey wolves, ''Canis lupus'', as a foraging strategy in winter |journal=Animal Behaviour |volume=64 |issue=2 |pages=283–290 |doi=10.1006/anbe.2002.3047}}&lt;/ref&gt;

Korakoj kiuj nestumas ĉe fontoj de homa [[manĝorubo]] inkludas altan proporcion de manĝorubo en ilia dieto, birdoj nestumantaj ĉe ŝoseoj manĝas pli da [[Ŝosemortinto|surveturitaj]] [[vertebrulo]]j, kaj tiuj nestumantaj for de tiuj fontoj manĝas pli da [[artropodo]]j kaj planta materialo. Sukceso en [[idozorgado]] estas pli alta ĉe tiuj kiuj uzas homan manĝorubon kiel ĉefa fonto.&lt;ref name=&quot;Kristan&quot;&gt;{{cite journal |last=Kristan |first=William B. |coauthors=William I. Boarman and John J. Crayon |year=2004 |month=March |title=Diet composition of common ravens across the urban-wildland interface of the West Mojave Desert |url=http://www.werc.usgs.gov/sandiego/pdfs/kristan%20boarman%20and%20crayon%202004%20WSB.pdf |format=PDF |journal=Wildlife Society Bulletin |volume=32 |issue=1 |pages=244–253 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090225130629/http://www.werc.usgs.gov/sandiego/pdfs/kristan%20boarman%20and%20crayon%202004%20WSB.pdf |date=2009-02-25 }}&lt;/ref&gt; Kontraste, studo de 1984-1986 pri la koraka dieto en sudokcidenta [[Idaho]], agrikultura regiono, trovis, ke cerealgrenoj estis ĉefa konsisto de fekaĵoj, kvankam ankaŭ etaj mamuloj, arakidoj, brutokadavraĵoj kaj birdoj estis manĝitaj.&lt;ref name=&quot;Engel&quot;&gt;{{cite journal |last=Engel |first=Kathleen A. |coauthors=Leonard S. Young |year=1989 |month=May |title=Spatial and temporal patterns in the diet of Common Ravens in southwestern Idaho |journal=Condor |volume=91 |issue=2 |pages=372–378 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v091n02/p0372-p0378.pdf |accessdate=2005-05-16 |doi=10.2307/1368316 |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090923010452/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v091n02/p0372-p0378.pdf |arkivdato=2009-09-23 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090923010452/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v091n02/p0372-p0378.pdf |date=2009-09-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v091n02/p0372-p0378.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090923010452/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v091n02/p0372-p0378.pdf |arkivdato=2009-09-23 }}&lt;/ref&gt;

Kutimero de junuloj estas rekrutado, kie hegemoniaj junuloj alvokas aliajn korakojn al granda manĝodisponeblo, kutime kadavraĵo, per serio de laŭtaj krioj. En ''Ravens in Winter'' (Vintraj korakoj), [[Bernd Heinrich]] asertas, ke tiu kutimero evoluis por permesi idojn nombri pli ol plenkreskuloj, kaj manĝi sen esti forpelitaj.&lt;ref name=&quot;Bernd89&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Ravens in Winter|url=https://archive.org/details/ravensinwinter00hein|familia nomo=Heinrich|persona nomo=Bernd|jaro=1989|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Summit Books|ISBN=0-671-67809-4}}&lt;/ref&gt; Pli simpla klarigo estus, ke individuoj kunlaboras por kunhavi informon pri kadavraĵoj de grandaj mamuloj ĉar ili estas tro grandaj por malmultaj birdoj manĝontaj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pbs.org/lifeofbirds/brain/|titolo=Bird Brains|alirdato=2007-05-11|familia nomo=Davies|persona nomo=Gareth Huw|verko=The Life of Birds|eldoninto=PBS}}&lt;/ref&gt;

=== Reproduktado ===
[[Dosiero:Ravens nest Lastef.jpg|240px|maldekstra|eta|Junulo en nesto - Hvítserkur, [[Islando]]]]
Junaj birdoj komencas klopodi pariĝadi ege frue, sed ili ne reproduktiĝos ĝis post pliaj du aŭ tri jaroj. Aerakrobatado kaj montrado de inteligento, kaj kapablo havigi manĝaĵon estas ŝlosilaj konduteroj por pariĝado. Post pariĝo ili kutime nestumas kune porvive, kutime en la sama loko.&lt;ref name=&quot;Oregon&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.oregonzoo.org/Cards/BirdsOfPrey/commonraven.htm|title=Oregon Zoo Animals: Common Raven|accessdate=2007-05-19|format=|work=|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-02-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070429120446/http://www.oregonzoo.org/Cards/BirdsOfPrey/commonraven.htm|arkivdato=2007-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070429120446/http://www.oregonzoo.org/Cards/BirdsOfPrey/commonraven.htm|archivedate=2007-04-29}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.oregonzoo.org/Cards/BirdsOfPrey/commonraven.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070429120446/http://www.oregonzoo.org/Cards/BirdsOfPrey/commonraven.htm |arkivdato=2007-04-29 }}&lt;/ref&gt; Oni konstatis seksan malfidelecon ĉe korakoj, sed nur de maskloj vizitantaj nestojn de inoj kiam ties partneroj estas for.&lt;ref&gt;Heinrich, B. (1999). ''Mind of the Raven: Investigations and Adventures with Wolf-Birds'' pp 119-120. New York: Cliff Street Books. ISBN 978-0-06-093063-9&lt;/ref&gt;

Reproduktantaj paroj devas havi propran teritorion antaŭ komenci nestokonstruon kaj reproduktadon, kaj tiele agreseme defendas teritorion kaj manĝofontojn. Nestoteritorioj varias laŭ grando depende de la manĝodisponeblo de la areo.&lt;ref name=&quot;Boarman_Heinrich&quot;/&gt; La nesto estas profunda bulo farita el grandaj bastonetoj, kovrita de maldika tavolo el radikoj, koto kaj arboŝelo kaj foje pli milda materialo, kiel haŭto de [[cervo]]. La nesto estas kutime lokita en granda arbo aŭ klifokornico, aŭ malpli ofte en malnovaj konstruaĵoj aŭ elektra fosto.&lt;ref&gt;Savage p35&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Corvus corax tingitanus MHNT 232 HdB Djebel Messaad Algerie.jpg |eta|''Corvus corax'']]
Inoj demetas el 3 al 7 palbluecverdajn, brunmakulitajn ovojn.&lt;ref name=&quot;observerbook&quot;/&gt; Kovado daŭras de 18 ĝis 21 tagoj, farita nur de la ino. Tamen, la masklo povas stari aŭ kuŝi ĉe la ido, protektante sed ne kovante.&lt;ref&gt;{{de}} {{Citaĵo el gazeto|titolo=Beobachtungen über Nestbau und Brutpflege des Kolkraben (''Corvus corax'' L.) in Gefangenschaft|familia nomo=Gwinner|persona nomo=Eberhard|jaro=1965|monato=aprilo|gazeto=Journal of Ornithology|volumo=106|numero=2|COI=10.1007/BF01793758|paĝoj=145–178}}&lt;/ref&gt; Idoj [[elnestiĝo|elnestiĝas]] post 35 al 42 tagoj, kaj estas manĝigataj de ambaŭ gepatroj. Ili restas kun siaj gepatroj dum pliaj ses monatoj post elnestiĝo.&lt;ref&gt;Goodwin. p141&lt;/ref&gt;

En plejparto de la teritorio, ovodemetado komenciĝas en malfrua februaro. En pli malvarmaj klimatoj, tio okazas poste, ekz. aprile en [[Gronlando]] kaj [[Tibeto]]. En [[Pakistano]], ovodemetado okazas en decembro.&lt;ref name=&quot;Helm&quot;/&gt; Ovoj kaj idoj estas malofte predataj de grandaj [[akcipitro]]j kaj [[aglo]]j, grandaj [[gufo]]j, [[marteso]]j kaj [[kanisedoj]]. Plenkreskuloj ne havas naturajn predantojn, kaj estas plej ofte sukcesaj je defendo de siaj idoj el tiuj predantoj, pro ties nombroj, grandoj kaj lerteco.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Corvus_corax.html|titolo=&quot;Corvus corax&quot; (On-line), Animal Diversity Web.|alirdato=2008-06-03|aŭtoro=Berg R, Dewey T|jaro=1999|eldoninto=University of Michigan}}&lt;/ref&gt;

=== Voĉo ===
[[Dosiero:Raven croak.jpg|dekstra|200px|eta]]
[[Dosiero:Corvuscorax001.jpg|200px|eta|Ĉe norvega insulo de [[Runde (Norvegio)|Runde]]]]
Kiel aliaj korvedoj, korakoj povas imiti sonojn el sia medio, inklude homan paroladon. Ili havas ampleksan gamon de &quot;prononcado&quot;, kio iĝas interesaĵo por [[ornitologo]]j. Gwinner faris gravajn studojn en la unua duono de la [[1960-aj jaroj]], surbendiginte kaj fotinte la trovaĵojn ege detale.&lt;ref name=&quot;Gwinner64&quot;/&gt;

Oni surbendigis de 15 ĝis 30 kategoriojn de voĉo ĉe tiu specio, plejparto el kiuj uzeblas por [[socio|socia]] interagado. Surbendigoj inkludas alarmojn, ĉaskriojn, kaj flugokriojn. Nevoĉaj sonoj produktitaj de korakoj inkludas flugilfajfadon kaj bekofrapadon. Plaŭdo aŭ klakado estis observitaj pli ofte ĉe inoj ol ĉe maskloj. Se membro de paro perdiĝas, la partnero reproduktas la alvokon de la perdita partnero por kuraĝigi sian revenon.&lt;ref&gt;Goodwin. p142&lt;/ref&gt;

=== Inteligento ===
Korakoj havas el la plej grandajn [[cerbo]]jn inter birdospecioj, inter kiuj ili montras kapablon solvi problemojn, kaj aliajn [[Kogno|kognajn]] procezojn kiel [[imitado]] kaj [[memrigardado]].&lt;ref name=birdinblack/&gt;

Eksperimento elpensita por pritaksi memkonon kaj [[problemsolvado]]n konsistas el viandero ligita al ŝnuro pendita el ripozejo. Por atingi la manĝon, la birdo bezonas stari sur la ripozejo, peli el la ŝnuro iome kaj eltiri el la nodo por grade mallongigi la ŝnuron. Kvar el kvin korakoj sukcesas kaj &quot;la transiro el malsukceso (ignorante la manĝaĵon aŭ simple tirante el la ŝnuro) al konstanta fifinda atingo (atingante la vianderon) okazis sen demonstrebla lernado per [[klopodo-kaj-eraro]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Heinrich |first=Bernd |year=1995 |month= |title=An Experimental Investigation of Insight in Common Ravens (Corvus Corax) |journal=The Auk |volume=112 |issue=4 |pages=994–1003 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v112n04/p0994-p1003.pdf |accessdate=2007-05-16 |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100806005032/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v112n04/p0994-p1003.pdf |arkivdato=2010-08-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100806005032/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v112n04/p0994-p1003.pdf |date=2010-08-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v112n04/p0994-p1003.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100806005032/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v112n04/p0994-p1003.pdf |arkivdato=2010-08-06 }}&lt;/ref&gt;

Oni observis korakojn manipulantajn aliulojn por laborigi ilin je sia profito, kiel alvokante [[lupo]]jn kaj [[kojoto]]jn al loko de la mortintaj animaloj. La kanisedoj malfermas la kadavraĵojn, kiuj iĝas pli atingeblaj de la birdoj.&lt;ref name=birdinblack&gt;{{cite web|url= http://www.pbs.org/wnet/nature/ravens/ravens.html|title= PBS Nature: The Bird in Black|accessdate= 2007-05-07|format= |work= |publisher= Public Broadcasting Service|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2009-02-02|arkivurl= https://web.archive.org/web/20080717192617/http://www.pbs.org/wnet/nature/ravens/ravens.html|arkivdato= 2008-07-17|archiveurl= https://web.archive.org/web/20120625093614/http://www.pbs.org/wnet/nature/episodes/ravens/introduction/1506/|archivedate= 2012-06-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pbs.org/wnet/nature/ravens/ravens.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625093614/http://www.pbs.org/wnet/nature/episodes/ravens/introduction/1506/ |arkivdato=2012-06-25 }}&lt;/ref&gt; Ili viglas kie aliaj korakoj enterigas siajn manĝaĵojn kaj memoras tiujn lokojn por ŝteli. Tio tiom oftas ke korakoj flugas eksterordinarajn distancojn el la manĝofonto por pli efike trovi kaŝejojn.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF14/1426.html|title= The Raven's Game of Hide and Seek|accessdate= 2007-05-07|last= Rozell|first= Ned|work= Alaska Science Forum|publisher= Geophysical Institute, University of Alaska Fairbanks|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2009-02-02|arkivurl= https://web.archive.org/web/20120427025404/http://www2.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF14/1426.html|arkivdato= 2012-04-27|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070611185753/http://gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF14/1426.html|archivedate= 2007-06-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www2.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF14/1426.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120427025404/http://www2.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF14/1426.html |arkivdato=2012-04-27 }}&lt;/ref&gt; Oni observis ilin ankaŭ klopodantajn trompi aliulojn per ŝajnigo de kaŝo kie fakte ne estas manĝaĵo, supozeble por konfuzigi ilin.&lt;ref&gt;Marzluff and Angell p230&lt;/ref&gt;

Oni scias ke korakoj prenas kaj kaŝas brilajn objektojn kiel ŝtonetoj, metaleroj kaj golfopilkoj. Unu teorio asertas, ke ili prenas tiajn objektojn por impresi aliajn korakojn.&lt;ref&gt;Marzluff kaj Angell p232&lt;/ref&gt; Alia studo indikas, ke junaj birdoj estas pli scivolemaj pri ĉiu novaĵo kaj ke korakoj atentas brilajn, rondoformajn objektojn pro ties simileco al birdovoj. Plenkreskuloj perdas tian intereson pri io nekutima kaj iĝas ege [[neofobio|neofobiaj]].&lt;ref&gt;Kijne M &amp; Kotrschal K (2002) &quot;Neophobia affects choice of food-item size in group-foraging common ravens (''Corvus corax'')&quot;. ''Acta ethologica'' '''5'''(1): 13-18&lt;/ref&gt;

Biologoj ĵus ekakceptis, ke birdoj engaĝiĝas en [[ludo (agado)|ludo]]. Junulaj korakoj estas inter la plej ludemaj birdoj. Oni observis ilin glitantajn suben sur neĝodeklivoj, ŝajne nur por distro. Ili eĉ engaĝiĝas en ludoj kun aliaj specioj, kiel tiu de “prenu-min-se-vi-povas” kun lupoj kaj hundoj.&lt;ref&gt;Savage pp70 - 71&lt;/ref&gt; Korakoj krome estas spektaklaj akrobatuloj.&lt;ref&gt;Savage p76&lt;/ref&gt;

== Taksonomio ==
La korako estas unu el la multaj specioj origine priskribitaj de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18a jarcento]] nome ''[[Systema Naturae]]'', kaj ankoraŭ portas sian originan nomon de ''Corvus corax''.&lt;ref&gt;{{la}} {{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii).|citaĵo=C. ater, dorso caerulescente, cauda subrotundata.|paĝoj=105}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas la [[tipa specio]] de la genro ''[[Corvus (genro)|Corvus]]'', devena el la [[latina]] vorto por &quot;korako&quot;.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|jaro=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝoj=883}}&lt;/ref&gt; La specifa epiteto, ''corax''/κοραξ, estas la vorto de la [[antikva greka]] for &quot;korako&quot; aŭ &quot;korvo&quot;.&lt;ref name=Liddell1980&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=A Greek-English Lexicon (Mallonga eldono)|aŭtoro=Henry George Liddell kaj Robert Scott|jaro=1980|loko=Britio|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-910207-4}}&lt;/ref&gt; La nomo &quot;korako&quot; aplikiĝis al kelkaj aliaj (ĝenerale grandaj) specioj de la genro ''Corvus'', kvankam ili ne nepre estas rilataj al ''Corvus corax''. Kelkaj, kiel la [[Aŭstralia korako]] kaj la [[Tasmania korako]], estas klare proksimaj al la aliaj aŭstraliaj korvoj.&lt;ref&gt;Goodwin. p69&lt;/ref&gt; La origina korako ricevas la nomojn ankaŭ de komuna aŭ norda korako.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|url=http://www.ornitaxa.com/SM/SMOrg/sm.html|titolo=A World Checklist of Birds|aŭtoro=Monroe B.L. Jr, Sibley C.G.|jaro=1993|eldoninto=Yale University Press|paĝoj=400}} {{Citaĵo el la reto |url=http://ornitaxa.com/SM/SMOrg/sm.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071013075443/http://ornitaxa.com/SM/SMOrg/sm.html |arkivdato=2007-10-13 }}&lt;/ref&gt;

=== Klasigo ===
La plej proksimaj parencoj de la korakoj estas la [[Brunkola korvo]] ''(C. ruficollis)'' kaj la [[Makulkorvo]] ''(C. albus)'' de [[Afriko]], kaj la [[Ĉihuahua korvo]] ''(C. cryptoleucus)'' de sudokcidenta [[Nordameriko]].&lt;ref&gt;Goodwin. p70-72&lt;/ref&gt; Estas ok agnoskitaj [[subspecio]]j:
* '''''C. c. corax''''' (la nomiga subspecio) loĝas el [[Eŭropo]] orienten al la lago [[Bajkal]], sude al la regiono de [[Kaŭkazo]] kaj norda [[Irano]]. Ĝi havas relative mallongan, arkoforman bekon.
* '''''C. c. varius''''' loĝas en [[Islando]] kaj la [[Ferooj]]. Ĝi estas malpli brila ol la ''C. c. principalis'' aŭ la nomiga ''corax'', estas intermeza laŭ grando, kaj la bazoj de la kolplumoj estas blankecaj (nevideble je distanco). [[Formortinta]] kolorformo troviĝis nur en la Ferooj kaj estis konata kiel [[Makulkorako]]
[[Dosiero:Krummi 1.jpg|eta|dekstra|250px|Nordatlantika subspecio (''C. c. varius'') dumfluge super [[Seltjarnarnes]], [[Islando]]]]
[[Dosiero:3782 Common Raven in flight.jpg|eta|dekstra|250px|Nordamerika subspecio (''C. c. principalis'') dumfluge ĉe [[Muir Beach]] en [[Norda Kalifornio]].]]
* '''''C. c. subcorax''''' loĝas el [[Grekio]] orienten al nordokcidenta [[Barato]], [[Centrazio]] kaj okcidenta [[Ĉinio]] kvankam ne en la regiono [[Himalajo]]. Ĝi estas pli granda ol la nomiga formo, sed ĝi havas relative mallongajn gorĝoplumojn. Ties plumaro estas ĝenerale tutnigra, kvankam la kolo kaj brusto havas brunecan nuancon similan al tiu de la [[Brunkola korvo]]. La bazoj de la kolplumoj, kvankam iom variaj laŭ koloro, estas ofte preskaŭ blankecaj.
* '''''C. c. tingitanus''''' loĝas en [[Nordafriko]] kaj la [[Kanarioj]]. Ĝi estas la plej malgranda subspecio, kun la plej mallongaj gorĝoplumoj kaj distinga oleeca plumarbrilo. Ties beko estas mallonga kaj ege fortika, kaj la bekobordo estas ege arkoforma. Foje ties plumaro nuanciĝas al malhelbruna ĉe kapo kaj korpo.
* '''''C. c. tibetanus''''' loĝas en Himalajo. Ĝi estas la plej granda kaj brila subspecio, kun la plej longaj gorĝoplumoj. Tie beko estas granda, sed malpli impona ol tiu de la ''C. c. principalis'', kaj la bazoj de ties kolplumoj estas grizaj.
* '''''C. c. kamtschaticus''''' loĝas en nordorienta Azio, intergrade kun la nomiga subspecio en la regiono de la [[Lago Bajkalo]]. Ĝi estas intermeza laŭ grando inter ''C. c. principalis'' kaj ''C. c. corax'' kaj havas distingan pli grandan kaj dikan bekon ol la nomiga raso.
* '''''C. c. principalis''''' loĝas en norda [[Nordameriko]] kaj [[Gronlando]]. Ĝi havas grandan korpon kaj la plej grandan bekon, ĝia plumaro estas tre brila, kaj ĝia gorĝoplumoj estas tre disvolvigitaj.
* '''''C. c. sinuatus''''', la '''Okcidenta korako''', loĝas en sudcentra [[Usono]] kaj [[Centrameriko]]. Ĝi estas pli malgranda, kun pli malgranda kaj mallarĝa beko ol la ''C. c. principalis''. La populacio de la insuloj [[Revillagigedo]] ricevis nomon kiel subspecio ''clarionensis'' sed tio ne estis kutime akceptita.

=== Evolua historio ===
[[Dosiero:Raven Cypress Provincial Park.JPG|eta|maldekstra|En Provinca Parko [[Cypress]], [[Brita Kolumbio]]]]
Korakoj evoluis en la [[Malnova Mondo]] kaj trapasis la [[Beringa markolo|beringan markolon]] al Nordameriko.&lt;ref&gt;Marzluff and Angell p86&lt;/ref&gt; Ĵusaj genetikaj studioj, kiuj ekzamenis la [[DNA]] de korakoj tutmondaj, determinis ke tiuj birdoj disiĝis en almenaŭ du [[klado]]jn: la [[Kalifornio|kalifornia]] klado, kiu troviĝas nur en sudokcidenta Usono, kaj la klado de la [[Holarkto]], kiu troviĝas en la resto de la norda hemisfero. Birdoj el ambaŭ kladoj similas, sed la grupoj estas genetike diferencaj kaj disiĝis antaŭ ĉirkaŭ du milionoj de jaroj.&lt;ref name=USGS/&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=Cryptic genetic variation and paraphyly in ravens|aŭtoro=Omland KE, Tarr CL, Boarman WI, Marzluff JM, Fleischer RC|jaro=2000|gazeto=Proceedings of the Royal Society Biological Sciences|volumo=Series B|numero=267|COI=10.1098/rspb.2000.1308|paĝoj=2475–82}}&lt;/ref&gt;

La korakoj de la resto de Usono estas pli parencaj al tiuj de Eŭropo kaj Azio ol al tiuj de la kalifornia klado, kaj la korakoj de Kalifornio estas pli rilataj al la [[Ĉihuahua korvo]] ''(C. cryptoleucus)'' ol al tiuj de la holarktisa klado.&lt;ref name=USGS&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.werc.usgs.gov/news/2000-12-19.html|titolo=California Ravens Are a Breed Apart|alirdato=2007-05-11|aŭtoro=U.S. Geological Survey|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170708043602/https://www.werc.usgs.gov/news/2000-12-19.html|arkivdato=2017-07-08}}&lt;/ref&gt; Korakoj de la holarktisa klado estas pli rilataj al la [[Makulkorvo]] ''(C. albus)'' ol al tiuj de la kalifornia klado.&lt;ref name=&quot;Feld05&quot;&gt;{{Cite journal| last=Feldman| first=Christopher R.| coauthor=Kevin E. Omland| month=March| year=2005| title=Phylogenetics of the common raven complex (''Corvus'': Corvidae) and the utility of ND4, COI and intron 7 of the β-fibrinogen gene in avian molecular systematics| journal=Zoologica Scripta|volume=34| issue=2| page=145|doi=10.1111/j.1463-6409.2005.00182.x| pages=145}}&lt;/ref&gt; Tiele, la specio de la korako tradicie konsiderata estus [[parafiletika]].&lt;ref name=Feld05/&gt;

Klarigo por tiuj surprizaj genetikaj trovaĵoj estus, ke la korakoj setlitaj en Kalifornio almenaŭ antaŭ du milionoj da jaroj separiĝis el siaj parencoj de Eŭropo kaj Azio dum [[glaciepoko]]. Antaŭ unu miliono da jaroj, grupo el la kalifornia klado evoluis al nova specio, la Ĉihuahua korvo. Aliaj membroj de la holarktisa klado alvenis poste en aparta migrado el Azio, eble samtempe kiel homoj.&lt;ref&gt;Marzluff and Angell p86-87&lt;/ref&gt;

Alia ĵusa studo de [[DNA]] de korakoj pruvis, ke la membroj de la subspecio ''C. c. tingitanus'' havas signifajn genetikajn diferencojn el la resto de la holarktisa klado. Tiu subspecio loĝas nur en Nordafriko kaj la Kanarioj. La studo pruvis ankaŭ ke tiuj korakoj ''C. c. tingitanus'' ne interreproduktiĝas kun aliaj subspecioj.&lt;ref name=&quot;Bakom06&quot;&gt;{{Cite journal| last=Baker| first=Jason M.| coauthor=Kevin E. Omland| month=January| year=2006| title=Canary Island Ravens ''Corvus corax tingitanus'' have distinct mtDNA| journal=Ibis|volume=148| issue=1| page=174| doi=10.1111/j.1474-919X.2006.00493.x| pages=174}}&lt;/ref&gt;

Oni povus konsideri ankaŭ alian intermezan specion inter la Komuna korako kaj la Ĉihuahua korvo sufiĉe distinga por meriti propran nomon nome '''Okcidenta korako''' jam de la komenco de la [[20a jarcento]]. Ĉu tiu Okcidenta korako devus esti unuigita kun la Ĉihuahua korvo devos esti solvita de studoj de [[genetika fluo]] kaj ekologia disigo. Notindas ankaŭ, ke la [[Brunkola korvo]] kaj la [[Somala korvo]] de Afriko ŝajne estas posteuloj de la komplekso de Komuna korako plus Makulkorvo kiu [[paralela evoluo|evoluis paralele]] en multaj (ĉefe ekologia) aspektoj al la okcidentaj kaj Ĉihuahuaj korakoj. Tiele, sendepende de la eventuala taksonomia traktado, la Komuna korako (kaj iom malpli, la Makulkorvo) bulke tendencas disvastiĝi al pli aridaj kaj (sub)tropikaj klimatoj el humidaj kaj mezvarmaj regionoj, produktante distingajn stirpojn. Konsidere la distingeco de la ''tingitanus'', paralela evoluo de korakoj adaptitaj al la [[mediteranea klimato]] estus okazinta kvarfoje el la tempo kiam la prauloj de la Komuna korako kaj de la Makulkorvoj disiĝis ĝis nuntempe.

== Rilataro kun homoj ==
=== Konservado kaj administrado ===
[[Dosiero:Corvus corax and half dome.jpg|250px|eta|Korako ĉe neĝo ĉe [[Half Dome]], Yosemite]]
Korakoj estas amplekse disvastigita kaj ne estas en danĝero de [[formorto]]. En kelkaj partoj de ties teritorio oni konstatis malpliigojn pro [[perdo de habitato]] kaj rekta persekutado. En aliaj areoj, la nombroj ege pliiĝis kaj la specio iĝis plago por la [[agrikulturo]]. Korakoj povas kaŭzi damaĝon al rikoltoj, kiel nuksoj kaj grenoj, aŭ eĉ povas damaĝi gregojn, ĉefe pro murdo de idoj de [[kapro]]j, [[ŝafo]]j kaj eĉ [[bovo]]j.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Larsen |first=Kenneth H. |coauthors=John H. Dietrich |year=1970 |month=January |title=Reduction of a raven population on lambing grounds with DRC-1339 |journal=Journal of Wildlife Management |volume=34 |issue=1 |pages=200–204 |doi=10.2307/3799509}}&lt;/ref&gt; Korakoj ĝenerale atakas la vizaĝojn de la junaj brutoj, sed la plej kutima kutimo de korakoj kadavromanĝi povas esti misidentigita kiel predado de farmistoj.&lt;ref name=&quot;nass&quot;&gt;{{Citation | publication-date =May 6, 2005 | title =Sheep and Goats Death Loss | publisher =National Agricultural Statistics Service | url =http://usda.mannlib.cornell.edu/MannUsda/viewDocumentInfo.do?documentID=1628 | accessdate =2007-12-27}} {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

En okcidenta [[Mojave-dezerto]], homa setlado kaj terdisvolviĝo kaŭzis ĉirkaŭkalkulitan pliigon de 16-obla loĝantaro de korakoj dum ĉirkaŭ 25 jaroj. Urboj, rubejoj, semodeponejoj kaj artefaritaj lagunetoj kreis havigejojn de manĝo kaj akvo por kadavromanĝantaj birdoj. Korakoj trovas ankaŭ nestolokojn en fostoj kaj ornamarboj, kaj estas allogataj de surveturitaj bestoj en ŝoseoj. La eksplodo de la populacio de korakoj en la Mojave endanĝerigis la [[dezertotestudo]], kiu estas [[minacata specio]]. Korakoj predas junajn testudojn, kiuj havas mildajn karapacojn kaj estas malrapidaj.&lt;ref name=mojave&gt;
{{Citaĵo el la reto|url=http://www.usgs.gov/newsroom/article.asp?ID=160|titolo=Scientists Estimate Risk of Raven Predation on Desert Tortoises in the Western Mojave Desert|alirdato=2007-05-11|aŭtoro=U.S. Geological Survey}}&lt;/ref&gt; Planoj por kontroli la populacion inkludis pafadon kaj kaptiladon, krom kontakti administrantojn de rubejoj por ke tiuj klopodu malpliigi la kvanton de disponebla rubo.&lt;ref&gt;WI, Boarman, The Raven Management Program of the Bureau of Land Management : Status as of 1992, paĝoj 113-117, Proceedings of 1992 Symposium, 1993, California, http://www.werc.usgs.gov/sandiego/pdfs/Boarman_1993_DTCS_RavenManagementProgram.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201006163812/https://www.usgs.gov/centers/werc// |date=2020-10-06 }} konsultita la 2007-05-21, PDF.&lt;/ref&gt; Ĉasrekompenco estis metodo de kontrolo historie uzata en [[Finnlando]] el la mezo de la [[18a jarcento]] ĝis [[1923]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=Hunting bounties as a key measure of historical wildlife management and game conservation: Finnish bounty schemes 1647–1975|aŭtoro=Pohja-Mykrä M, Vuorisalo T, Mykrä S|jaro=2005|gazeto=Oryx|volumo=39|numero=3|COI=10.1017/S0030605305000785|paĝoj=284–291}}&lt;/ref&gt; Mortigado okazis en [[Alasko]], kie la pliigo de populacio de korakoj minacis la vundeblan specion de la [[Siberia molanaso]] ''(Polysticta stelleri)''.&lt;ref name=&quot;MMS2007&quot;&gt;{{cite web | author = Minerals Management Service, Alaska | title = Foraging Ecology of Common Ravens (''Corvus corax'') on Alaska’s Coastal Plain (AK-93-48-51) | publisher = Minerals Management Service | year = 2007 | url = http://www.mms.gov/alaska/ess/ongoing_studies/biology/Gleason%20-%207B.pdf | accessdate = 2007-05-24 | format = PDF | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2009-02-03 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20070628042829/http://www.mms.gov/alaska/ess/ongoing_studies/biology/Gleason%20-%207B.pdf | arkivdato = 2007-06-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mms.gov/alaska/ess/ongoing_studies/biology/Gleason%20-%207B.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070628042829/http://www.mms.gov/alaska/ess/ongoing_studies/biology/Gleason%20-%207B.pdf |arkivdato=2007-06-28 }}&lt;/ref&gt;

=== Kulturaj referencoj ===
[[Dosiero:Bill Reid raven.jpg|eta|200px|dekstra|Skulptaĵo de [[Bill Reid]] nome ''La korako kaj la unuaj homoj'', montras parton de la mito pri kreado ĉe la [[Hajda mitologio]]. Muzeo de Antropologio, [[Universitato de Brita Kolumbio]].]]

Tra sia teritorio en la norda hemisfero, kaj tra la homa historio, korakoj estis simbolo de povo kaj populara temo de mitologio kaj folkloro.

En la [[Okcidenta kulturo]], korakoj estis dumlonge konsiderataj birdoj de malbona aŭguro, parte pro la negativa simbolismo de ilia tutnigra plumaro. En [[Svedio]], korakoj estas konataj kiel spiritoj de murditaj homoj, kaj en [[Germanio]] kiel animoj de kondamnitaj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wildlife.alaska.gov/index.cfm?adfg=birds.raven|titolo=Raven: The Northern Bird of Paradox|alirdato=2007-02-12|familia nomo=Schwan|persona nomo=Mark|jaro=1990|monato=januaro|eldoninto=Alaska Fish and Game}}&lt;/ref&gt; En dana folkloro, [[Valravn]] kiu manĝis reĝokoron ricevis homan konon, povus plenumi malicegajn agadojn, povus ĉikani homojn, havus superhomajn povojn kaj estus &quot;teruraj animaloj&quot;.&lt;ref name=&quot;KRISTENSEN132&quot;&gt;Kristensen, Evald Tang. (1980) ''Danske Sagn: Som De Har Lyd I Folkemunde'', page 132. Nyt Nordisk Forlag Arnold Busck, Copenhagen. ISBN 87-17-02791-8&lt;/ref&gt;

Kontraste, multaj [[indiĝenoj]] de [[Nordokcidenta Pacifiko]] de [[Nordameriko]] kaj [[Rusian Malproksima Oriento|nordorienta Azio]] imagis ĝin kiel [[dio]]. En la kulturoj de [[Tlingitoj]] kaj de [[Hajdoj]], korakoj estis kaj friponoj kaj kreantaj dioj. Rilataj kredoj estas disvastigataj inter la popoloj de [[Siberio]] kaj nordorienta Azio.&lt;ref&gt;W. Bogoras. (1902) The Folklore of Northeastern Asia, as Compared with That of Northwestern America. American Anthropologist, 4:4, pp. 577-683.&lt;/ref&gt; La [[Kamĉatka duoninsulo]], ekzemple, estis supozeble kreata de la koraka dio [[Kutĥo]].&lt;ref&gt;D.D. Worth (1961). ''Kamchadal Texts Collected by W. Jochelson'', ’s-Gravenhage, Mouton.&lt;/ref&gt; En la [[Nord-ĝermana mitologio]] oni supozas, ke la korakoj [[Hugin kaj Munin]] sidiĝas sur la ŝultroj de la dio [[Odino]] kaj vidis kaj aŭdis ĉion,&lt;ref&gt;{{cite web | last=Anderson | first=RB | title=Prose Edda | year=1897 | url=http://www.northvegr.org/lore/prose2/012.php | publisher=Northvegr foundation | accessdate=2007-05-05 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2009-02-04 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930222040/http://www.northvegr.org/lore/prose2/012.php | arkivdato=2007-09-30 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930222040/http://www.northvegr.org/lore/prose2/012.php | archivedate=2007-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.northvegr.org/lore/prose2/012.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930222040/http://www.northvegr.org/lore/prose2/012.php |arkivdato=2007-09-30 }}&lt;/ref&gt; kaj [[koraka flago]] estis uzata de vikingaj figuroj kiel la [[Landestro de Orkney|landestroj de Orkney]],&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Orkneyinga Saga: The History of the Earls of Orkney|url=https://archive.org/details/orkneyingasagahi0000unse|aŭtoro=Trans. Pálsson, Hermann and Edwards, Paul|jaro=1978|loko=Londono|eldoninto=Hogarth Press|ISBN=0-7012-0431-1}}&lt;/ref&gt; la reĝo [[Knuto la Granda]] de Anglio, Norvegio kaj Danio,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Encomium Emmae Reginae|aŭtoro=Campbell, Alistair|kunaŭtoroj=Keynes, Simon|jaro=1998|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0-521-62655-2}}&lt;/ref&gt; kaj [[Haraldo la 3-a de Norvegio]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=King Harald's Saga: Harald Hardradi of Norway: From Snorri Sturluson's Heimskringla|url=https://archive.org/details/kingharaldssagah0000snor|familia nomo=Sturluson|persona nomo=Snorri|jaro=2005|eldoninto=Penguin|ISBN=0-14-044183-2}}&lt;/ref&gt; Estas kelkaj referencoj al la korakoj en la [[Malnova Testamento]] de la [[Biblio]] kaj ĝi estis aspekto de [[Mahakala]] en la mitologio de [[Bhutano]].&lt;ref name = &quot;ravenbhutan&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.kingdomofbhutan.com/kingdom/kingdom_2_.html|titolo=The Himalaya Kingdom|alirdato=2007-05-17|aŭtoro=Bhutan Tourism Corporation|eldoninto=Bhutan Tourism Corporation}}&lt;/ref&gt;

En la [[Britaj Insuloj]], korakoj estas ankaŭ simbolo de [[keltoj]]. En [[Irlanda mitologio]], la diino [[Morrígan]] alvenis sur la ŝultro de la heroo [[Cú Chulainn]] laŭ la formo de korako post ties morto.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ancienttexts.org/library/celtic/ctexts/cuchulain3.html|titolo=The Death of Cu Chulainn|alirdato=2007-05-19|aŭtoro=Jones, M|eldoninto=Academy for Ancient Texts}}&lt;/ref&gt; En [[Kimra mitologio]] ili estas asociaj kun la kimra dio [[Bran la Vundito]], kies nomo estas traduko de &quot;korako.&quot; Laŭ la ''[[Mabinogion]]'', la kapo de Bran estis entombigita en la Blanka Monteto de [[Londono]] kiel talismano kontraŭ invado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Mabinogi and Other Medieval Welsh Tales|url=https://archive.org/details/mabinogiothermed00fordrich|familia nomo=Ford|persona nomo=Patrick K.|jaro=1977|ĉapitro=Branwen daughter of Llŷr|loko=Berkeley|eldoninto=University of California Press|ISBN=0-520-03414-7}}
&lt;/ref&gt; 
{{Ĉefartikolo|Korvoj de la Turo de Londono}}
Legendo asertis, ke [[Anglio]] ne falos antaŭ eksterlanda invadanto dum tiom longe kiom estos korakoj en la [[Turo de Londono]]; kvankam tio estas konsiderata antikva kredo, la oficiala historiisto de la Turo de Londono, Geoff Parnell, supozas, ke fakte estas romantismeca invento de la [[Viktorina epoko]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tower's raven mythology may be a Victorian flight of fantasy |curly=y |url=http://www.guardian.co.uk/uk/2004/nov/15/britishidentity.artsandhumanities |publisher=[[The Guardian]] |date=15a Novembro 2004 |accessdate=[[5-a de decembro]] [[2008]] }}&lt;/ref&gt; Fakte, la Turo malhavis korakojn dum longaj periodoj pasintece; ili estis laste reenmetitaj post la [[Dua Mondmilito]]. La registaro nuntempe havas kelkajn birdojn en la tereno de la Turo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aboutbritain.com/TowerOfLondon.htm|titolo=The Tower of London|alirdato=2007-03-03|verko=AboutBritain.com|citaĵo=...legend has it that, if they leave, the kingdom will fall.}}&lt;/ref&gt; Tiuj birdoj havas fortranĉitajn la unuarangajn flugilplumojn de unu flugilo por certigi, ke ili ne povos forflugi, kvankam ili estas liberaj por vagadi la turoterenon.

Kiel ĉe tradiciaj mitologio kaj folkloro, la korakoj aperas en pli modernaj verkoj kiel en la verkoj de [[William Shakespeare]], kaj, eble pli fame, en la poemo &quot;[[La Korvo]]&quot; de [[Edgar Allan Poe]]. Korakoj aperis en la verkoj de [[Charles Dickens]],&lt;ref&gt;Dickens, Charles (1841) ''[[Barnaby Rudge: A Tale of the Riots of 'Eighty]]'' [http://www.gutenberg.org/etext/917 online]&lt;/ref&gt; [[J. R. R. Tolkien]],&lt;ref&gt;{{cite book | authorlink = J.R.R.Tolkien | title = The Hobbit | publisher = Ballantine Books | year = 1985 | isbn = 0345332075 | unused_data = Tolkien, J.R.R. = }}&lt;/ref&gt; [[Stephen King]],&lt;ref&gt;King, Stephen (1976). ''The Gunslinger.'' ISBN 0-8488-0780-4&lt;/ref&gt; kaj Joan Aiken&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Tales of Arabel's Raven|familia nomo=Aiken|persona nomo=Joan|jaro=1974|eldoninto=Cape|ISBN=0-224-01059-X|paĝoj=160}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Arabel and Mortimer|familia nomo=Aiken|persona nomo=Joan|jaro=1980|eldoninto=Cape|ISBN=0-224-01765-9|paĝoj=144}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Mortimer's Cross|aŭtoro=Aiken, Joan|jaro=1983|eldoninto=Cape|ISBN=0-224-02108-7|paĝoj=141}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Mortimer Says Nothing and other stories|aŭtoro=Aiken, Joan|jaro=1985|eldoninto=Cape|ISBN=0-224-02335-7|paĝoj=181}}&lt;/ref&gt; inter aliaj. Ĝi pluestas uzita kiel simbolo en areoj kie iam estis mitologia statuso: kiel ĉe [[Listo de naciaj birdoj|la nacia birdo]] de [[Bhutano]],&lt;ref name = &quot;ravenbhutan&quot;/&gt; la oficiala birdo de la teritorio de [[Jukono]],&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.gov.yk.ca/aboutyukon/emblemsandsymbols.html| title=Yukon Territorial Bird| publisher=Government of Yukon| accessdate=2007-05-16| titolo=Arkivita kopio| alirdato=2009-02-04| arkivurl=https://web.archive.org/web/20120212123740/http://www.gov.yk.ca/aboutyukon/emblemsandsymbols.html#Official_Bird| arkivdato=2012-02-12| archiveurl=https://web.archive.org/web/20120212123740/http://www.gov.yk.ca/aboutyukon/emblemsandsymbols.html#Official_Bird| archivedate=2012-02-12}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.gov.yk.ca/aboutyukon/emblemsandsymbols.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120212123740/http://www.gov.yk.ca/aboutyukon/emblemsandsymbols.html |arkivdato=2012-02-12 }}&lt;/ref&gt; en la blazono de la [[Insulo de Man]] (iam vikinga kolonio),&lt;ref&gt;{{cite web | author = Isle of Man Government | title = Island Facts - Isle of Man Government | work =  | publisher = Isle of Man Government | url = http://www.gov.im/isleofman/facts.xml | accessdate = 2007-05-19 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2009-02-04 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20130803194339/http://www.gov.im/IsleOfMan/facts.xml | arkivdato = 2013-08-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070510212828/http://www.gov.im/isleofman/facts.xml | archivedate = 2007-05-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.gov.im/IsleOfMan/facts.xml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130803194339/http://www.gov.im/IsleOfMan/facts.xml |arkivdato=2013-08-03 }}&lt;/ref&gt; kaj eĉ kiel blazono de la [[Baltimoraj Korakoj]], la teamo de [[Usona piedpilko]] de [[Baltimoro]] (hejmurbo de Poe).

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

=== Literaturo ===
* {{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}}
* {{Citaĵo el libro|titolo=In the Company of Crows and Ravens|url=https://archive.org/details/incompanyofcrows0000marz|aŭtoro=John M. Marzluff|kunaŭtoroj=Tony Angell|jaro=2005|ISBN=0-300-10076-0}}
* {{Citaĵo el libro|titolo=Bird Brains: The Intelligence of Crows, Ravens, Magpies and Jays|url=https://archive.org/details/birdbrainsintell0000cand|familia nomo=Savage|persona nomo=Candace|jaro=1995|ISBN=1-55054-189-7}}
* Heinrich, B. (1999). ''Mind of the Raven: Investigations and Adventures with Wolf-Birds.'' New York: Cliff Street Books. ISBN 978-0-06-093063-9
* Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve.

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q11748447}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=korak}}
* [http://www.pbs.org/wnet/nature/ravens/index.html PBS Naturo: korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080620112524/http://www.pbs.org/wnet/nature/ravens/index.html |date=2008-06-20 }}
* [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/r/raven/index.asp RSPB: korako]
* [http://www.restarea1mile.com/ravens.html Korakozorgado por maskotoj]
* [http://bswy.org/ Beringia South Raven Research] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130526173557/http://bswy.org/ |date=2013-05-26 }}
* [https://web.archive.org/web/20090403162030/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Common_Raven.html Laboratorio Cornellde Ornitologio]
* [http://ibc.lynxeds.com/species/common-raven-corvus-corax Korakaj filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160412151958/http://ibc.lynxeds.com/species/common-raven-corvus-corax |date=2016-04-12 }} ĉe Interreta Birdokolekto
* [http://www.ibercajalav.net/img/415_RavenCcorax.pdf (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131112142017/http://www.ibercajalav.net/img/415_RavenCcorax.pdf |date=2013-11-12 }}
* [http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Corvus_corax/ ARKive images] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070509035938/http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Corvus_corax/ |date=2007-05-09 }}

'''Bildoligoj'''
* [https://web.archive.org/web/20051115121647/http://trapagon.com/dig-img/2001/Birds/AsstBirds/Raven_1781.jpg Dumfluga korako]
* [http://www.furry.org.au/corvus/raven%20sitting.jpg Korako] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090225130629/http://www.furry.org.au/corvus/raven%20sitting.jpg |date=2009-02-25 }}
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4860id.html USGS speciinformaro, inklude teritoriajn mapojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161210102639/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4860id.html |date=2016-12-10 }}

'''Sonligo'''
* [http://www.naturesongs.com/tyrrcert.html#cora Surbendigo de korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210126064244/http://www.naturesongs.com/tyrrcert.html#cora |date=2021-01-26 }}

{{Metaŝablono en artikolo|Citation}}

[[Kategorio:Korvedoj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Palearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Holarktisa faŭno]]</text>
      <sha1>t9nufd6tdj3axz6nl8p1r67y8m3lxtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louis Bonaparte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138298</id>
    <revision>
      <id>9503508</id>
      <parentid>9382371</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9009" sha1="6dyf1wvbc6gixy2i3c0fb8v08gv2u08" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
| titolo = reĝo de [[reĝlando Holando]]
| regado = de [[1806]] ĝis [[1810]]

| dosiero = LouisBonaparte Holland.jpg
| priskribo = Louis Bonaparte, Reĝo de Holando, de [[Charles Howard Hodges]]
}}
[[Dosiero:LodewijkNap.jpg|eta|300ra|Louis Bonaparte]]
[[Dosiero:1778_Louis_Napoleon.jpg|eta|300ra|Louis Bonaparte, portreto de la jaro 1806]]
[[Dosiero:Gerard_-_Louis_Bonaparte.png|eta|300ra|Louis Bonaparte, portreto de [[François Gérard]]]]

'''Louis Bonaparte''' ([[2-a de septembro]] [[1778]] - [[25-a de julio]] [[1846]]) estis frato de [[Napoléon Bonaparte]], kaj patro de [[Napoleono la 3-a|Louis Napoléon Bonaparte]].

Li estis reĝo de [[reĝlando Holando]] de [[1806]] ĝis [[1810]].

== Vivo ==
'''Ludoviko Napoleono Bonaparte''' (en [[franca]] ''Louis Napoléon Bonaparte'') aŭ '''Ludoviko la 1-a de Nederlando''' (''Lodewijk Napoleon'' en [[nederlanda]]), franca princo, reĝo de [[Nederlando]], grafo de Saint-Leu ([[2a de septembro]] de [[1778]] - [[25a de julio]] de [[1846]]) estis unu el la gefratoj de la imperiestro [[Napoléon Bonaparte|Napoleono la 1-a]] de [[Francio]], kaj filo de Carlo Buonaparte kaj María Letizia Ramolino, same kiel liaj gefratoj.

Louis naskiĝis kiel '''Luigi Buonaparte''' en [[Ajaccio]], [[Korsiko]] la 2a de septembro de [[1778]]. Li estis la plej juna frato de Jozefo Bonaparte, [[Napoleono la 1-a]], [[Lucien Bonaparte]] kaj [[Elisa Bonaparte]], kaj la plej aĝa frato de Paŭlino Bonaparte, Karolina Bonaparte kaj Jeronimo Bonaparte. Ok gefratoj entute.

Komence de sia kariero li estis en la armeo kaj servis al Napoleono en [[Egipto]]. Danke al Napoleono, li estis generalo je siaj 25 jaroj, Kvankam li mem sentis, ke li iras tro rapide.

== Reĝo de Nederlando ==
[[Dosiero:Coat_of_arms_Kingdom_of_Holland_1806-1810_%28Lodewijk_Napoleon%29%2CGouda.JPG|eta|maldekstra|Blazono de Nederlando de 1806 ĝis 1810, dum la regado de Louis Napoleón. Originalo en [[Gouda]]]]
[[Dosiero:Rapenburg Leiden 1807.jpg|eta|maldekstra|300ra|En [[Rapenburg]], [[Leiden]], post la eksplodo de ŝipo kiu transportis [[pulvo]]n, la reĝo inspektas la damaĝon. Verko de [[Carel Lodewijk Hansen]]]]
Napoleono nomumis lin reĝo de [[Nederlando]] la 5-an de junio de [[1806]]. Ne estis dekomence malmulte da kontraŭstaro, ĉar la laŭnoma [[Batava Respubliko]] vere estis regata de princo [[Vilhelmo la 5-a de Orange]], kiu regis despote. Multaj volis pli da trankvileco sub la regado de forta homo (ĉe la napoleona imperio) kaj krome Nederlando restis sendependa antaŭ Francio.

Kvankam lia frato volis, ke li estu nur iome pli ol simpla guberniestro, Louis volis esti reĝo serioze, kaj nomigis sin mem '''Reĝo Lodewijk la 1-a''' (adoptante la nederlandan formon por sia nomo), klopodante lerni la [[nederlanda]]n kaj barakte klopodis esti registo de Nederlando responsa kaj sendependa. Supozeble, kiam li alvenis unuafoje al Nederlando, li diris al la popolo ke li estas la ''Konijn van 'Olland'' (&quot;kuniklo de 'Olland (Holando)&quot;), anstataŭ ''Koning van Holland'' (&quot;Reĝo de Holando&quot;), ĉar lia scipovo de la nederlanda ne estis perfekta. Tamen, tio pruvis, ke li klopodas paroli la lingvon kaj oni respektis lin.

Du grandaj tragedioj okazis dum lia reĝado: la eksplodo de ŝipo plena je pulvo en la centro de la urbo de [[Leiden]] en [[1807]], kio kaŭzis multajn mortintojn kaj detruojn, kaj terura inundo en [[1809]]. Ambaŭkaze, Louis persone kaj efike superrigardis la lokajn helpajn klopodojn, kio nomigis lin '''Ludoviko la Bonulo'''. Same antaŭ epidemio.

== La rega agado ==
La politiko de Louis klopodis disvolvigi la [[centrismo]]n propran en Francio jam de antaŭ la revolucio. [[Nederlando]] estis ĝis tiam sufiĉe dispecigita kaj la loĝantaro ne engaĝiĝis en komunaj decidoj ĉe ĉefurbo [[Hago]]. Louis dividis la landon en dek [[provinco]]j, sub po unu [[guberniestro]] (''landdrost'') kiuj kiel la francaj [[prefekto]]j, regis la lokan politikon. Eĉ la [[urbestro]]j de la grandaj urboj estis elektitaj de la reĝo.

Louis same egaligis la jurajn konsiderojn, kiuj ĝis tiam ne estis komunigitaj. La reĝo pro tio adoptis la [[Civila kodo|civilan kodon]] de Francio kaj mendis nacian kodon de [[kriminala juro]] kiu estis finita en [[1808]]. La liberala idearo de Louis eniris en la nova kodo kun la [[abolo]] de la [[torturo]] kaj de [[punlaboro]] kaj, kvankam la [[mortopuno]] pluekzistis, la reĝo povis pardoni.

La religiaj minoritatoj ricevis rajtojn. Teorie la batava revolucio donis civilan egalecon al [[judo]]j kaj al [[katolikoj]], sed praktike tio ne okazis ĝis [[1808]]. La judoj rapide profitis tiun eglaecon por eniri en la administradon, sed la katolikoj restis iome marĝene. Laŭ ordono reĝa, la [[protestanto]]j redonis kelkajn preĝejojn al la katolikoj, kiel la katedralo [[Saint-Jean]] en Bois-le-Duc.

Louis multe interesiĝis pri la [[kulturo]] kaj la [[scienco]]j. Li fondis diversajn institutojn kiuj ekzistas ankoraŭ sammaniere, kiel la Reĝa Instituto de Sciencoj, la Reĝa Biblioteko kaj la [[Rijksmuseum|Reĝa Muzeo]]. Li protektis artistojn kaj ordonis organizi ekspoziciojn.

== La fino ==
Lia reĝado en Nederlando estis mallonga tamen, pro du ĉefaj kialoj, krom la kritikoj kiujn kaŭzis lia emo por translokiĝi el palaco al alia, elspezigante multege da mono. La unua kialo estis ke Napoleono klopodis malplialtigi la valoron de la francajn pruntedonojn el nederlandaj investistoj je du trionoj, kio okazigis ekonomian frapon. La dua kialo estis preteksto por la postulo de abdiko farita de Napoleono. Ĉar Napoleono preparis armeon kontraŭ Rusio, li serĉis trupojn de ĉiuj teritorioj sub sia kontrolo, kaj de la apudaj landoj aliancaj. Tio inkludis la trupojn de Nederlando. Louis, alfrontis la peton de sia frato, kaj neis draste. Napoleono tiam akuzis na Louis meti la nederlandajn interesojn super tiuj de Francioj kaj post ruza invado de Nederlando el la sudo li devigis tiun abdiki la [[1an de julio]] [[1810]], kion faris favore sian filon kaj ekziliis al [[Vieno]].

Dum la reĝado de Napoleono la 1-a, Louis Bonaparte estis nomita Grafo de Saint-Leu. En [[1808]] li estis nomumita ankaŭ konestablo de Francio, titolo strikte honora.

Post la morto de sia pli aĝa frato Jozefo en [[1844]], Louis estis vidata de la bonapartistoj kiel la legitima ''Imperiestro de la francoj'', spite lia malmulta klopodo tiudirekte. (Lia filo kaj heredonto, la futura [[Napoleono la 3-a]], aliflanke, estis tiam malliberigita en Francio pro klopodi bonapartistan puĉon).

Louis mortiĝis la 25an de julio de [[1846]] en [[Livorno]], kaj estis enterigita en Saint-Leu-la-Forêt, [[Île-de-France]].

Krom ties politika agado, li dediĉis sin al la scienco, verkado kaj kulturo. Li verkis politikajn memorojn, [[eseo]]jn, [[poemo]]jn kaj [[romano]]n, kiu ŝajnas kiel sia propra historio.

== Geedziĝo kaj filoj ==
[[Dosiero:Hortense_de_Beauharnais.jpg|eta|maldekstra|Hortensio de Beauharnais, edzino de Louis Bonaparte kaj reĝino de Nederlando, de [[Anne-Louis Girodet-Trioson]]]]
[[Dosiero:Napoléon Louis Bonaparte (1804-1831).jpg|eta|maldekstra|Napoleono Ludoviko Bonaparte (1804-1831). Li estis reĝo de Nederlando dum unu semajno en 1810]]
Louis edziĝis la [[4an de januaro]] de [[1802]] kun Hortensio de Beauharnais, filino de la jam mortinta generalo de Beauharnais kaj de ties edzino [[Joséphine de Beauharnais]], kiu poste estis la unua edzino de lia frato Napoleono. Pro tio Hortensio estis ankaŭ bonevino de Louis.

La geedziĝo estis deviga kaj senama. Ĝenerale, la Bonapartoj, escepte Napoleono, malŝategis la familion Beauharnais. Louis eĉ dubis pri la [[legitimeco]] de siaj filoj.

Louis Napoleón Bonaparte kaj Hortensio de Beauharnais havis tri filojn:

* Napoleono Karlo Bonaparte, naskita la [[10an de oktobro]] de [[1802]], Reĝa Princo de Nederlando. Kiam li mortis la 5-an de majo de [[1807]] je siaj 4 jaroj kaj duono, ties korpo estis alportita al la katedralo [[Dipatrino de Parizo]]. Li estas enterigita en Saint-Leu-la-Forêt, Île-de-France.
* [[Louis la 2-a de Nederlando|Napoleono Ludoviko Bonaparte]], naskita la [[11an de oktobro]] de [[1804]]. Li estis nomumita Reĝa Princo de Nederlando je la morto de sia frato, kaj estis la '''Reĝo Lodewijk la 2-a''' dum unu semajno, inter la abdiko de sia patro kaj la invado de Nederlando farita de la napoleonaj trupoj. Li mortiĝis la 17an de marto de [[1831]], kaj estis enterigita en Saint-Leu-la-Forêt, Île-de-France.
* [[Napoleono la 3-a|Karlo Ludoviko Napoleono Bonaparte]] ([[1808]] – [[1873]]). Naskita en Parizo, li estis la tria kaj lasta filo, kaj finestis la '''Imperiestro Napoleono la 3-a de Francio''' ([[1852]] – [[1870]]).

Louis estis patro ankaŭ de [[nelegitima filo]], [[François de Castelvecchio]] ([[26a de aprilo]] de [[1826]] - [[29a de majo]] de [[1869]]). Li naskiĝis en [[Romo]] kaj mortis en [[Rennes]].

{{Projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Bonaparte, Louis}}

[[Kategorio:Bonaparte]]
[[Kategorio:Historio de Nederlando]]
[[Kategorio:Reĝoj de Nederlando]]</text>
      <sha1>6dyf1wvbc6gixy2i3c0fb8v08gv2u08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138327</id>
    <revision>
      <id>9503323</id>
      <parentid>9433865</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27921" sha1="lfqgqem0662tq6pdu5985cf3jbt868g" xml:space="preserve">[[Dosiero:Flag of Europe.svg|200px|eta|Flago de la Eŭropa Unio |dekstra]]
[[Dosiero: Konsilio europo.png|200px|eta|Flago de la Konsilio de Eŭropo|dekstra]]

La '''Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj'''&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Noto: komplete ĝi tekstas '''''K''omuna ''E''ŭropa ''R''eferenckadro por ''L''ingvoj''': '''Lernado, Instruado, Pritaksado.'''&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Noto: foje ankaŭ '''Komuna Eúropa Framo de Referenco''' (KEFR)&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[[Roel Haveman]] (trad.): [https://edukado.net/biblioteko/libroj?iid=20599 Komuna Eŭropa Referenckadro por lingvoj: lernado, instruado, pritaksado]; UEA, Rotterdam, 2007; ISBN 978-92-9017-100-3 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://edukado.net/ekzamenoj/referenckadro Komuna Eŭropa Referenckadro por lingvoj: lernado, instruado, pritaksado], [[Universala Esperanto-Asocio]], Rotterdam, 2007, ISBN 978 92 9017 100 3, [[Edukado.net]].&lt;/ref&gt;, estas ampleksa rekomendo por lingvoinstruado klasifikante lingvan kompetentecon en tri niveloj: ''elementa'' (A), ''sendependa'' (B) kaj ''kompetenta'' (C) lingvouzoj; mallonge '''KERL'''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;, en Esperanto kutime mallongigita kiel '''KER''' aŭ '''KEFR'''&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;, alilingve ankaŭ kiel '''GERS''' aŭ '''GER''' por ''Gemeinsamer europäischer Referenzrahmen für Sprachen,'' '''CECRL''' aŭ '''CECR''' por la franca ''Cadre européen commun de référence pour les langues'', same kiel '''CEFRL, CEFR aŭ CEF''' por la angla ''Common European Framework of Reference for Languages''.

Ĝi estas gvidilo uzata por priskribi atingojn de lernantoj de [[fremda lingvo|fremdlingvoj]] ene de [[Eŭropo]]. Ĝi priskribas kion lernanto estas supozata scipovi legante, aŭskultanta, parolante kaj verkante ĉe ĉiu lingvo-nivelo. La detaloj estas priskribitaj en dokumento kiu estis tradukita al Esperanto por ALTE&lt;ref&gt;[[Katalin Kováts]] (red.): La Komuna Eŭropa Referenckadro. Pri instruaj kaj taksaj metodoj por la akiro de modernaj lingvoj; [[UEA]]-[[ILEI]], [[Rotterdam]], [[2007]]; ISBN 9789290170952&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Roel Haveman]] (trad.): Komuna Eŭropa Referenckadro por lingvoj: lernado, instruado, pritaksado; UEA, Rotterdam, 2007; ISBN 978-92-9017-100-3&lt;/ref&gt;.

En la kampo de fremdlingvoj la referenckadro difinas ses kategoriojn laŭ la nivelo de kompetento koncerne la fremdlingvon. Temas pri ses kategorioj: A1, A2, B1, B2, C1 kaj C2. Unuopaj kategorioj reflektas la nivelojn de komprenado dum [[aŭskultado]] kaj [[legado]], de kapablo de parolado kaj [[konversacio]] kaj la kvaliton de la [[skribado|skriba]] prezento de la lernanto. Studentoj de fremdlingvoj tial povas vojaĝi ene de Eŭropo kun ''lingva pasporto'' aŭ diplomo de lingvolernejo, kiu enhavas daton kaj nivelon de la studento laŭ la referenckadro. [[Nun en 2006|Nuntempe]] ekaperas ankaŭ [[lernolibro]]j pri lingvoj, kiuj mencias la referencnivelon, kiun la studento atingos finstudinte la lernolibron.

La [[Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj#Ĝeneralaj referenco-niveloj|ses ĝeneralaj referenco-niveloj]] fariĝis ĝenerale akceptitaj normoj por ŝtupa mezurado de la lingvokapabloj de unuopulo. Jam ekzistantaj ekzameno-institucioj tamen konservis siajn proprajn nomkonvenciojn, ekz. &quot;meza&quot;, kiuj - disputeble - estas pli facile memoreblaj por ili kaj iliaj studentoj&lt;ref&gt;Ekzemplo pri Esperanto: [http://www.esperantoeducation.com/exams.html EAB Esperanto Education] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120102222621/http://www.esperantoeducation.com/exams.html |date=2012-01-02 }} ofertas ekzamenojn de la niveloj &quot;Level One – Elementary&quot;, &quot;Level Two – Intermediate&quot; kaj &quot;Level Three – Advanced (Diploma)&quot;. Ĉi lasta pleje – en la skriba parto – respondas al B2, tamen la postuloj de la parola parto pli similas al la priskribo de B1 (laŭ informo de reprezentanto de EAB Esperanto Education al redaktinto en Julio 2011).&lt;/ref&gt;.

== Historio ==
KERL estis kunmetita de la [[Konsilio de Eŭropo]] kiel ĉefa parto de la projekto &quot;Lingvolernado por eŭropa civitaneco&quot; (''Language Learning for European Citizenship'') inter [[1989]] kaj [[1996]]. Ĝia ĉefa celo estas, provizi metodon de pritaksado kaj instruado, kiu aplikeblas al ĉiuj lingvoj en Eŭropo. En novembro de [[2001]] rezolucio de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] rekomendis utiligon de KER dum establado de sistemoj por kontrolo de lingvokapabloj. Tio estis en kunteksto kun la okazigo de la [[Eŭropa jaro de lingvoj]] (2001).

== ALTE kaj Esperanto ==
Pliaj detaloj sub [[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo#ALTE kaj Esperanto|Asocio de Lingvaj Testistoj de Eŭropo (ALTE)]][[Dosiero:KER-Ekzameno Atestilo 01.JPG|400px|eta|KER-Atestilo pri Esperanta lingva ekzameno.|dekstra]]

=== Traduko de la dokumentoj de ALTE ===
La referenckadro kiel tuto eldoniĝis oficiale nur en la lingvoj [[angla lingvo|angla]] kaj [[franca lingvo|franca]]. Ekde tiam jam aperis tradukoj en plurajn aliajn lingvojn, inkluzive de traduko en [[Esperanto]], kiun pretigis [[Katalin Kováts]] kadre de [[Edukado.net]]. Tiu ĉi artikolo citas tiun tradukon kaj uzas la terminojn, kiuj aperas en ĝi. La tuta esperanto-traduko kun komentoj aperis en [[2007]] en formo de libro, kaj papera kaj senpage elŝutebla (vidu sub [[Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj#Bibliografio|bibliografio]]). Tradukinto de la esperantlingva versio estis [[Roel Haveman]].

Alia grava temo estas la evoluo de la lingvotestado ĉe [[Enmigrado|enmigrintoj]] kaj [[Rifuĝinto|rifuĝintoj]] cele al integrigo kaj civitanigo de enmigrintoj&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/index.php?id=3982 Lorena Bellotti reprezentis esperanton en Munkeno], HeKo 727 6-B, la 16-an de februaro 2020.&lt;/ref&gt;, pri kiu ekzistas ankaŭ teksto de [[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo|ALTE]] en Esperanto&lt;ref&gt;Konsilio de Eŭropo, HeKo, n-ro 1 (2304) januaro 2020.&lt;/ref&gt;

== Ĝeneralaj referenco-niveloj ==
[[Dosiero:Ekzamenejo dum la 99-a UK.jpg|eta|Ekzameno dum la [[99-a Universala Kongreso]]. Bonaero, Argentino. 2014.]]
[[Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj|'''K'''omuna '''E'''ŭropa '''R'''eferenckadro por '''L'''ingvoj]] ('''KERL''') kiun [[UEA|Universala Esperanto-Asocio (UEA]]) aŭ [[Scienca Universitato Loránd Eötvös|ELTE]]-ITK (ŝtata lingvoekzamena centro en Hungario) nomas '''KER''' kaj la [[Esperanta Civito]] '''KEFR''' (''Komuna Eŭropa Framo de Referenco) aŭ '''LTSEC''' (LingvoTestaSistemo de la Esperanta Civito)''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Gbeglo Koffi, ''Vidpunktoj propraj pri ekzamenoj en Esperantujo'', [[Libera Folio]], la 15-an de februaro 2011&lt;/ref&gt;.

KERL disigas lernantojn en tri larĝaj dividoj kiuj povas esti disigitaj en ses niveloj:

=== Hierarkio de la referenco-niveloj ===
Sekva arbo montras la strukturigon de la lingvokonoj ekde komencantoj (A1) ĝis kapabloj, kiujn posedas altnivelaj parolantoj (C2):

* '''A1'''
** '''A2'''
*** '''B1'''
**** '''B2'''
***** '''C1'''
****** '''C2'''

La referenckadro disdividas lernantojn en tri vastajn kategoriojn, kiuj povas plu dividiĝi en sume ses nivelojn:

La unuopaj niveloj priskribas la postulojn, kiujn la lernanto plenumu:

==== A Baznivela lingvo-uzanto ====
: A1 Unuaj paŝoj
: A2 Elano

'''A1 - Unuaj paŝoj'''

Li komprenas kaj uzas la por li konatajn ĉiutagajn esprimojn kaj bazajn frazojn, kies celo estas kontentigi liajn konkretajn bezonojn. Li kapablas prezenti sin kaj aliajn personojn, starigi kaj respondi demandojn pri personaj detaloj, rilataj al liaj konataj personoj, loĝloko kaj posedataj objektoj. Li kapablas efektivigi simplajn interagojn en okazo, se la alia persono malrapide kaj klare parolas kaj estas helpema.

'''A2 - Elano'''

Li komprenas la ofte uzatajn vortojn kaj esprimojn, kiuj rilatas al lia plej proksima medio (ekz. bazaj personaj kaj familiaj informoj, aĉetumado, lokaj geografiaj konoj, laboro). Li kapablas komuniki en simplaj kaj rutinaj situacioj, kiuj bezonas simplajn kaj rektajn informŝanĝojn pri konataj kaj rutinaj temoj. Li kapablas per simplaj lingvaj elementoj priskribi temojn, koncernajn al liaj situacio, proksima medio kaj rektaj bezonoj.

==== B Memstara lingvo-uzanto ====
: B1 Salto
: B2 Flugo

'''B1 - Salto'''

Li kapablas kompreni informojn en klaraj kaj laŭnormaj tekstoj, kiuj temas pri konataj temoj, rilataj al oftaj situacioj en la kampo de laboro, lernejo, libertempo ktp. Li kapablas elturniĝi en la plimulto de situacioj, kiuj povas okazi dum vojaĝo en teritorio, kie la lingvo estas parolata. Li kapablas produkti simplan tekston pri temoj, kiuj estas konataj por li aŭ rilataj al lia intereskampo. Li kapablas priskribi travivaĵojn kaj okazintaĵojn, revojn, esperojn kaj ambiciojn, kaj doni argumentojn kaj klarigojn pri opinioj kaj planoj.

'''B2 - Flugo'''

Li kapablas kompreni la ĉefajn ideojn de kompleksaj aŭ abstraktaj tekstoj, inklude konversaciojn rilate sian fakterenon. Li kapablas flue kaj nature interagi kun denaska parolanto, sen kaŭzi al la parolpartneroj fortostreĉon. Li kapablas verki klaran kaj detalan tekston pri larĝa gamo da temoj, kaj esprimi sian opinion pri aktuala temo, listigante la avantaĝojn kaj malavantaĝojn de diversaj ebloj.

==== Nivelo B2 kiel maksimuma sukcesnivelo en EU-landoj ====
La Eŭropa enketo pri lingvokapabloj (''European Survey on Language Competences'', mallonge ESLC&lt;ref&gt;(en) [https://ec.europa.eu/assets/eac/languages/library/studies/executive-summary-eslc_en.pdf Resuma teksto de ESLC]&lt;/ref&gt;) la unua el sia speco, iniciatita de la [[Eŭropa Komisiono]] kaj entreprenita en 2012 de ''SurveyLang'' celis '''taksi nuntempajn lingvokapablojn''' kaj kolekti informojn pri la regado de fremdaj lingvoj inter 54 000 lernantoj en 14 partoprenintaj EU-landoj/16 edduksistemoj (ne ĉiuj EU-landoj partoprenis).  

Testitaj estis tri kompetentoj: aŭskultado, legado kaj skribado en la du plej vaste instruataj lingvoj en ĉiu partopreninta EU-lando kaj bazita sur la Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj ([[Konsilio de Eŭropo]]). Ĝi estis kompletigita per kuntekstaj demandaroj por administrantoj, instruistoj kaj studentoj.   

===== '''Fina scienca raporto''' =====
Laŭ la fina scienca raporto (''First European survey on language competences''&lt;ref&gt;(en) [https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/42ea89dc-373a-4d4f-aa27-9903852cd2e4/language-en/format-PDF/source-116835286 ''First European survey on language competences. Final report'',] [[Eŭropa Komisiono]], 2013&lt;/ref&gt;) kompilita de ''SurveyLang'' kaj oficiale prezentita de la Eŭropa Komisiono en 2013, la nivelo B2 estas la maksimuma nivelo atingebla de lernantoj en la fina jaro de la malsupera grado (aĝoj 12-15) kaj en la dua jaro de la supera grado (aĝoj 16-18) en mezgradaj lernejoj en 16 EU-eduksistemoj&lt;ref&gt;'''Noto''': Malsupra mezgrada eduknivelo estas la fina stadio de la deviga instruado kiu daŭras 3 jarojn (aĝoj 12-15), sekvata de la supra mezgrada eduknivelo kiu ankaŭ daŭras 3 jarojn (aĝoj 16-18).&lt;/ref&gt;.  La atingoj de la lernantoj en jenaj 5 lingvoj (la [[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]], [[Germana lingvo|germana]], [[Hispana lingvo|hispana]] kaj [[Itala lingvo|itala]]) estis testitaj ''sole ĝis la nivelo B2'', ĉar la grandega plimulto de la lernantoj ne sukcesas atingi la nivelon C1&lt;ref&gt;'''Nivelo C1''' alproksimiĝas la nivelon de [[denaska parolanto]].&lt;/ref&gt; (eĉ ne en la unua lernata fremdlingvo, kutime la angla) kaj la nivelon C2&lt;ref&gt;'''Nivelo C2''' estas la plej pinta nivelo, tiu kiu korespondas al tiu de [[denaska parolanto]].&lt;/ref&gt;. Tio estas fina pruvo ke multegaj lernantoj povas studi lingvojn dum la tuta vivo, sed neniam atingos la nivelon de denaska parolanto ('''native speaker''&lt;nowiki/&gt;').

=== C Profesinivela lingvo-uzanto ===
: C1 Proksime al pinto (aŭ proksime de denaskulo)
: C2 Pinto (angle: ''mastery'')

'''C1 - Proksime al pinto'''

Li kapablas kompreni larĝan gamon da postulemaj kaj longaj tekstoj, rekonas la implicitajn signifojn. Li kapablas flue kaj spontane esprimi sin, sen ofte serĉi esprimojn. Li kapablas uzi la lingvon flekse kaj efike por sociaj, porstudaj kaj profesiaj celoj. Li kapablas verki klaran, bone konstruitan, detalan tekston ankaŭ pri pli kompleksaj temoj, kaj dume kun certeco aplikas la tekstoredaktajn ŝablonojn, konjunkciojn, tekstokunligajn elementojn. Temas pri strikte lingvaj konoj.

'''C2 - Pinto''' (angle: mastery)

Li facile komprenas preskaŭ ĉiun aŭdatan aŭ legatan tekston. Li kapablas resumi informojn venintajn el diversaj parolataj aŭ skribataj fontoj, kapablas kohere reprodukti argumentojn kaj raportojn. Li kapablas tre flue kaj precize esprimi sin, distingi inter la plej etaj nuancoj de la signifoj, eĉ en la plej komplikaj situacioj.

Ekzemplo: [[Transnaciismo#Kulturo kiel transnacia fenomeno|transnacia]] [[magistro]] pri [[Literatura tradukisto|literatura tradukado]] postulas konojn ne nur strikte lingvajn kiel C1, sed ankaŭ pri [[literaturo]], [[kulturo]], [[historio]] rilataj al la koncerna lingvo&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Rimarko: Ni konjektas ke en kelkaj kazoj almenaŭ, la nivelo C2 ne estas akirita eĉ de iuj individuoj, kiuj kutime estas konsiderataj [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaskuloj]]. Fakte,

• homo kiu povas kompreni kun facileco preskaŭ ĉion aŭditan aŭ legatan,

• povas resumi informojn el diversaj parolataj kaj skribaj fontoj,

• povas rekonstrui argumentojn kaj rakontojn en kohera prezentado.

• povas esprimi sin spontane, tre vigle kaj precize, fari distingojn inter malsamaj nuancoj de signifo eĉ en pli kompleksaj situacioj (KEFR 2011: 24), kiel menciite en la deklaro por nivelo C2, estas tre edukita homo, kiu majstras altajn kapablojn pri traktado kun kompleksaj (sociaj) lingvaj situacioj.

== KER ==
KER enhavas multajn tiel nomatajn ''ilustrajn priskribojn''; tiuj estas tabeloj, en kiuj la diversaj postuloj estas priskribataj rilate al diversaj kampoj - kaj ankaŭ detaligitaj rilate al aŭskultado, legado, skriba produktado, parola produktado kaj parola interagado.

== LTSEC ==
La sola lingva ekzamenaro pri Esperanto plene aplikanta la Komunan Eŭropan Referencokadron por LIngvoj (kun ĉiuj ses niveloj) antaŭvidas sepan diplomon, pri LSP -''Language Special Purpose'', tradukita al Lingve Specifa Praktiko (profesia, akademia ktp). La LSP-diplomo, aŭ D-nivelo, rezultos el lingvotestado pri faka uzo (juro, financoj, retoriko,...) &lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/index.php?id=2659 Ĉu LTSEC havos D-diplomon?], HeKo 584 9-B, la 12-an de novembro 2015.&lt;/ref&gt;. La tutan sistemon administras [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) en Svislando, kiu organizis en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]], 29-30 julio 2006, la unuan lingvotestan sesion laŭ la ALTE-normoj, inspiritaj de la [[Konsilio de Eŭropo]]. Tiuj normoj, adaptitaj specife al esperanto, estas formulitaj sub la siglo LTSEC (LingvoTesta Sistemo de la Esperanta Civito).

=== Ekvivalentigo de diplomoj ===
LTSEC klopodas kongruigi kun KERL la ekzistantajn landajn institutojn, per ekvivalentigo de la diplomoj. [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) en Svislando, la sola administranto de LTSEC volonte delegas al lokaj centroj anstataŭ havi mondan korpuson de propraj ekzamenistoj. Tiel ĝi jam faris kun ELTE-ITK en [[Budapeŝto]], [[Hungario]] kaj [[Unuiĝo Togolanda por Esperanto|TIETo]] en Afriko &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.esperantio.net/index.php?id=268 KEFR, bazo de la Civita testosistemo], HeKo 322 5-C, la 29-an de januaro 2007.&lt;/ref&gt;. Ekvivalenton ĉe KCE rajtas peti diplomitoj ĉe ITK en Budapeŝto, sed ankaŭ la diplomitoj de la landaj esperanto-institutoj, de ILEI kaj de aliaj institucioj antaŭ ol 2007. Tial ke la nova UEA-ekzameno (konkurenca al la tradicia ILEI-ekzameno) naskiĝis nur en 2009, neniu UEA-diplomito (fakte per la hungara atestilo de ITK) rajtas peti la ekvivalentigon ĉe KCE&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/index.php?id=1589 Du demandoj pri lingvodiplomoj], HeKo 468 9-C, la 26-an de januaro 2011.&lt;/ref&gt;.

Tiamaniere, la LingvoTesta Sistemo de la Esperanta Civito (LTSEC) ne surmetiĝas, sed integriĝas al la jam ekzistantaj ekzamenoj&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/index.php?id=765 ITK havus virtualan filion ekster Hungario], HeKo 379 2-B, 9 jan 09&lt;/ref&gt;.

== ELTE-ITK ==
KCE subskribis interkonsenton kun reciproka agnosko pri la aktiveco rilate al nia lingvo kadre de la sama reto de lingvotestaj institutoj (ALTE) troviĝas ITK en Budapeŝto.

Kadre de la reto de lingvotestaj institutoj (ALTE) Kultura Centro Esperantista (KCE) subskribis interkonsenton kun ELTE-ITK en [[Budapeŝto]], por reciproke agnoski la aktivecojn rilate al la lingvo Esperanto&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Laŭ kontrakto inter ITK kaj KCE, la diplomitoj ĉe ITK en Hungario (kaj nur en Hungario) povas peti la ekvivalenton de la LTSEC-diplomo&lt;ref&gt;Anna Bartek, [https://www.esperantio.net/index.php?id=1959 Mankis Budapeŝto en la Budapesta ekzameno], HeKo 508 8-A, 12 jun 12&lt;/ref&gt;.

=== Proksimuma tempobezono ===
Kvankam kompreneble ekzistas individua variado, kelkloke eblas trovi takson pri la bezonata nombro da instruhoroj por atingi diversajn nivelojn. Jen takso de entrepreno por lingvovojaĝoj (por germanoj lernantaj lingvojn kiel anglan, francan, italan aŭ hispanan)&lt;ref&gt;[http://www.alfa-sprachreisen.de/ratgeber/niveaustufen/ alfa Sprachreisen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150925024723/http://www.alfa-sprachreisen.de/ratgeber/niveaustufen |date=2015-09-25 }}; sama hornombro ĉe [http://methode-spanisch-lernen-stuttgart.de/spanischniveaus-nach-GER.html Methode Language Institute]&lt;/ref&gt;. (Estas klare, ke por Esperanto validas multe malpli altaj nombroj de instruado...)

* A1: proksimume 60-hora instruado ekde la lernokomenco
* A2: proksimume 160-hora instruado ekde la lernokomenco (aŭ 100 instruhoroj ekde nivelo A1)
* B1: proksimume 310-hora instruado ekde la lernokomenco (aŭ 150 instruhoroj ekde nivelo A2)
* B2: proksimume 490-hora instruado ekde la lernokomenco (aŭ 180 instruhoroj ekde nivelo B1)
* C1: proksimume 690-hora instruado ekde la lernokomenco (aŭ 200 instruhoroj ekde nivelo B2)
* C2: proksimume 890-hora instruado ekde la lernokomenco (aŭ 200 instruhoroj ekde nivelo C1)

Aldoniĝas tempo por ekzercoj kaj praktikado.

Alia lingvolernejo kalkulas pri po 200 instruhoroj (45 min.) por ĉiu ŝtupo de A1 ĝis C1&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dsh-training.de/kurse/ |titolo=DSH-Training, Dortmund |alirdato=2015-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150927225958/http://www.dsh-training.de/kurse/ |arkivdato=2015-09-27 }}&lt;/ref&gt;; temas pri kursoj por {{J|eksterlanda studento}}, kiuj lernas la germanan lingvon. Supozeble tiuj studentoj kutime parolas lingvojn, kiuj estas ne parencaj al la germana. Simile la germana Federacia Oficejo por Migrado kaj Rifuĝintoj ofertas bazan &quot;integrigan kurson&quot; ĝis nivelo B1 kun 600 horoj kaj intensan kurson por rapidaj lernantoj kun alta kleriĝo kun 400 horoj&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bamf.de/DE/Infothek/TraegerIntegrationskurse/Paedagogisches/Kursarten/kursarten-node.html |titolo=Oficejo pri migrado |alirdato=2015-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150911170733/http://www.bamf.de/DE/Infothek/TraegerIntegrationskurse/Paedagogisches/Kursarten/kursarten-node.html |arkivdato=2015-09-11 }}&lt;/ref&gt;.

== Pri la esperantlingva ekzameno &lt;ref&gt;[[Judith Meyer]], persona blogo Komprenemo &quot;Kiel prepariĝi por KER-ekzameno&quot;, la 15-an de decembro 2022.&lt;/ref&gt; ==
La kapablo starigi oficialajn (agnoskitajn de la Eŭropa Unio) KER-ekzamenojn estas grava atingo por Esperantujo. Ĝi montras maturecon de la esperantaj institucioj kaj pruvas la ekziston de homoj kiuj atingis altegan nivelon en la lingvo – tiel ke la lingvo ne estas nur “[[ludilo]]” kiun oni flankenlasas kiam la konversacio pasas al pli gravaj temoj, kaj ke en lingvo okazas diskutadoj pri multaj sociaj temoj, [[literaturo]] kaj tiel plu je sufiĉe alta nivelo.

Kiam temas pri KER-ekzamenoj por aliaj lingvoj, multaj homoj decidas trapasi la ekzamenojn por akiri certifikaton kiun ili bezonas por laborposteno aŭ por eniro al universitata programo. Aliaj homoj povas decidi trapasi KER-ekzamenon por havi ian motivigan celon kaj limdaton por sia lernado. Certe esperantistoj ĉefe tial ekzameniĝas, sed ankaŭ ekzistas esperantistoj kiuj ekzameniĝas pro movadaj kialoj, t.e. helpi al la [[Esperanto-varbado|varbado por Esperanto]].

Multaj esperantistoj estas scivolemaj scii je kio nivelo ilia lingva regado kaj kapablo efektive estas. Ricevante objektive pruvintan agnoskon pri tiu ĉi estas por multaj ekzamenintoj inda travivaĵo. Esperantistoj kiuj ja flue babiladas pri ĉiutagaĵoj, povas fojfoje rimarki ke mankas al ili vortoj por temoj kiujn oni malpli ofte diskutas en Esperanto, ekz. [[politiko]] aŭ [[ekonomio]]. Do la ekzameno estis celo kaj limdato por tiu altiĝo de la [[lingva nivelo]].

=== Sugestoj - kiel plibone prepariĝi ===
Decidinte pri partopreno en ekzameno, la unua tasko povus esti eltrovi kio mankas al vi. Ekzemple se la vortprovizo estas unu el la problemoj, konsultu dokumenton kiu enhavas la plenan liston de ĉiuj oficialaj radikoj en la lingvo (la fakaj nomoj, kiel ekz. [[Plantospecio|plantospecoj]] ktp. oni povas ellasi).

Ĉiuokaze, lingvoekzamenoj (almenaŭ la KER-ekzamenoj por eŭropaj lingvoj) ne nur postulas bonan regadon de la vortprovizo kaj gramatiko, ili ankaŭ atendas ke la ekzamenanto povu esprimi iliajn opiniojn en pli kaj pli rafinita maniero pri pli kaj pli kompleksaj temoj. La KER-retejo enhavas informojn pri kiuj temaroj atenditas je kiu nivelo. Je la plej alta nivelo, certe oni povu verki publikigeblajn tekstojn pri sociaj problemoj kaj oni povu strukturite prelegi kaj debati pri tiaj temoj. Memkompreneble ekzercado gravegas. Oni povas kvazaŭ ĉiutage elekti iun hazardan temon, ekzerciĝi farante etan alparolon/prelego pri tio, kaj poste lerni la mankantajn esprimojn. Cetere oni ankaŭ povas ekstarigi [[Blogo|blogon]] por ekzerciĝi pri skriba produktado.

Kaj tradukado kaj [[kreiva verkado]] estas bonaj ekzercoj:

* Tradukado de altnivela teksto helpos al vi konstati kiuj vortoj aŭ esprimoj mankas al vi – dum babilado aŭ kreiva verkado vi verŝajne anstataŭigus la mankantajn vortojn, sed dum tradukado vi devas lerni ilin. Tio kreskigos vin.
* Mem-verkado de tekstoj helpos al vi formi opiniojn pri temoj, kiuj eble aperos en la ekzameno, kaj post kelkaj provoj viaj tekstoj estos multe pli bone strukturigitaj kaj verkitaj ol antaŭe. Certe la tago de la ekzameno ne estu la unua fojo kiam vi verkos publikigeblan tekston pri socia problemo, ĉar tio sufiĉe probable fiaskus!

Krom tio, helpas ankaŭ legado, por vidi kiel aliaj esperantistoj verkas, kompreni kaj kompari iliajn stilojn kaj eble imiti tiujn en originala maniero. Por la nivelo C2, oni atendas la kapablon adapti la skribmanieron al la okazo, do helpas legi ne nur afiŝojn, ekzemple en [[sociaj retejoj]], sed ankaŭ artikolojn en revuoj por ĝenerala publiko, sciencajn artikolojn, komentariojn, [[Recenzo|recenzojn]], [[Resumo|resumojn]], formalajn [[Letero|leterojn]] kaj tiel plu, por povi imiti la stilon.

==== Kontrolo kaj prepariĝo ====
Post ĉirkaŭ duono de la prepariĝotempo, estas rekomendinda kontroli ĉu vi trapasus la ekzamenon, kaj se ne, kial (por povi ekzerciĝi ĝuste pri tio). Unu sugeston estas plani tempoblokon de ĉirkaŭ 3,5 horoj dum kiu vi povus seninterrompe fari la skriban provekzamenon ([[Edukado.net]] afable havigas tiun). Estas forte rekomendita solvi ĉion en kondiĉoj tute samaj al la reala ekzameno, do sen vortaro, sen helpo de interreto kaj tiel plu. Se vi ne estas studento kaj do ne kutimas ekzameniĝi, la provekzameno povas malkovri al vi solvendaj problemetoj rilate al tia longa ekzamenado:

* kion manĝi kaj trinki dume (kaj antaŭe)
* kiajn [[Korpoekzerco|korpajn ekzercojn]] vi povus fari por plibonigi la cirkuladon de sango kaj oksigeno post longa sidado
* kiel malplenigi vian menson, malstreĉiĝi kaj rekoncentriĝi inter la unuopaj taskoj
* kalkuli kiom da tempo vi havos por ĉiu tasko / sekcio

Ankaŭ indas provi la aŭskultan provekzamenon. Dum la ekzameno je sufiĉa alta nivelo, vi aŭskultos kaj respondos al demandoj pri du mallongaj sondosieroj de 5-10 minutoj kaj poste devos aŭskulti kaj verki resumon de 20-25 minuta prelego. Por tio bezonatas ne nur bona vortprovizo sed ankaŭ [[Memoro|memorkapablo]] kaj [[Koncentriteco|koncentriĝo]], kiuj nur malfacile plibonigeblas. Tamen helpas ekzerciĝo – minimume vi tiel lernos kiel efike noti aferojn, tiel ke vi ne bezonos tiom teni en memoro.

Fine, ankaŭ zorge tralegu ĉiujn informojn pri la ekzameno, specife kion vi alportu aŭ ne alportu, kaj planu esti tie longe antaŭ la komenco. Se vi ekzameniĝas interrete, faru multajn teknikajn testojn kaj se haveblas partoprenu en la preparsesioj, kiujn povus esti afable ofertitaj fare de esperantistaj instruistoj. Se vi al la ekzameno alvenus hastegante kaj ankoraŭ pensante pri la problemoj, kiujn vi ĵus devis solvi, via menso eble ne estus en bona stato por trapasi la ekzamenon.

== Bibliografio ==
[[Katalin Kováts]] (red.): [https://edukado.net/ekzamenoj/referenckadro La Komuna Eŭropa Referenckadro]. Pri instruaj kaj taksaj metodoj por la akiro de modernaj lingvoj; [[UEA]]-[[ILEI]], [[Rotterdam]], [[2007]]; ISBN 9789290170952 ''(esperante)''

[[Roel Haveman]] (trad.): [https://edukado.net/biblioteko/libroj?iid=20599 Komuna Eŭropa Referenckadro por lingvoj: lernado, instruado, pritaksado]; UEA, Rotterdam, 2007; ISBN 978-92-9017-100-3 ''(esperante)''

Por nivelo B2 oni povas rekomendi &quot;[[Paŝoj al Plena Posedo|''Paŝoj al plena posedo'']]&quot; (dua eldono) de [[William Auld]] kaj la libron “''[https://www.lingve.eu/eo/product/manlibro-por-ekzameno-de-parola-parola-lingvo-esperanto-nivelo-b2-pri-kio-temas/ Pri kio temas? – Ellaboraĵo de la 15 temoj de la B2-nivela KER-ekzameno]''” de Szabolcs SZILVA.

Por la nivelo C1 (plenkreskuloj) la lasta eldono de &quot;[[Vojaĝo en Esperanto-lando|''Vojaĝo al Esperanto-Lando'']]&quot; de [[Boris Kolker]].

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|n=Kategorio:KER}}

* [[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo]] (ALTE)
* [[Interkultura edukado#Lingvoj en interkultura dialogo|Lingvoj en interkultura dialogo]] - [[Interkultura_edukado#Interkultura_didaktiko_en_lingvoinstruado|Interkultura didaktiko en lingvoinstruado]]
* [[Akirado de lingvaĵo]] (lingvolernado)
* [[Eŭropa Tago de Lingvoj]] - [[26-a de septembro]]
* [[Statistiko de Esperantujo]]
* [[Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj]]

== Eksteraj ligiloj ==
* (eo) [https://edukado.net/ekzamenoj/referenckadro Edukado.net: Komuna Eŭropa Referenckadro por lingvoj: lernado, instruado, pritaksado]
* (eo) [https://edukado.net/biblioteko/dosierujo?iid=7 Edukado.net: Eŭropa lingva dokumentujo - enkonduko, memtaksilo, referencniveloj]
* (eo) [https://edukado.net/ekzamenoj/kandidatoj Edukado.net: Listo de KER-diplomitoj]
* (eo) [[Libera Folio]]: [https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/gbeglokoffi/CEFR/ Vidpunktoj propraj pri ekzamenoj en Esperantujo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210227043052/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/gbeglokoffi/CEFR/ |date=2021-02-27 }}.
* (eo) [http://eo.nitobe.info/ld/lingvolernado/eld.php Nitobe-centro: Lingvolernado en EU - Lingva dokumentujo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721225758/http://eo.nitobe.info/ld/lingvolernado/eld.php |date=2011-07-21 }}
* (en) [http://www.coe.int/t/dg4/linguistic/Cadre1_en.asp Konsilio de Eŭropo: Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj]
* (fr) [http://www.coe.int/t/dg4/linguistic/Cadre1_FR.asp Konsilio de Eŭropo: Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj]
* (eo) [https://www.youtube.com/watch?v=jHweCQ5mXHA Klerige: KER-ekzamenoj] - prelego de [[Katalin Kováts]], la ĉeforganizanto de la KER-ekzamenoj, okaze de [[Monda Festivalo de Esperanto|MondaFest' 2020]].
* (en) [http://www.surveylang.org/ SurveyLang]: surveylang.org

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

[[Kategorio:Lernado de lingvoj]]
[[Kategorio:Lingvainstrua metodologio]]</text>
      <sha1>lfqgqem0662tq6pdu5985cf3jbt868g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koncepciono</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138703</id>
    <revision>
      <id>9503325</id>
      <parentid>8690030</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2161" sha1="jqbpnplf3z25ehgwxc4g8fxyk10unls" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=CL-BI|zomo=9
|sen banderolo= jes }}
'''Koncepciono''' ([[Hispana lingvo|hispane]]: ''Concepción'') estas la plej granda urbo en sud-zono de Ĉilio. Ĝi estas la ĉefurbo de la [[Biobío|Biobio]], la VIII regiono. Ĝia areon havas 221,6&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; kaj 216 061 loĝantojn (2002) kaj ĝia geografia koordinatoj estas 36º 46' 22&quot; S, 73º 03' 47&quot; U.
[[Dosiero:Chile-CIA WFB Map.png|eta|Mapo pri Ĉilio, kie estas trovebla Koncepciono en la meza landparto]]

== Historio ==
[[Pedro de Valdivia]] fondigis tiun urbon en 1550 kiel ''La Concepción de María Purísima del Nuevo Extremo'' (La Koncipiteco de Senpeka Maria de Nova Ekstremo). En hispanlingvo, &quot;koncipiteco&quot; estas &quot;Concepción&quot;, pro tio hodiaŭ tiu urbo estas konata kiel ''Concepción'' [konsepSJON].

== Galerio ==
&lt;gallery perrow=4&gt;
Dosiero:Arco de Medicina UdeC.jpg|
Dosiero:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
Dosiero:Desembocadura del Biobío.jpg|
Dosiero:Ex Catedral de Concepción.jpg|
Dosiero:Biobus01.jpg|
Dosiero:Hotel El Araucano.JPG|
Dosiero:Plaza de Armas Concepción.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Partneraj urboj ==
Koncepciono havas partnerajn rilatojn kun la sekvaj urboj:

* [[Dosiero:Flag_of_Argentina.svg|20ra]] [[La Plata]]
* [[Dosiero:Flag_of_Mexico.svg|20ra]] [[Monterrey]]
* [[Dosiero:Flag_of_Palestine.svg|20ra]] [[Bethlehem]]
* [[Dosiero:Flag_of_Ecuador.svg|20ra]] [[Cuenca]]
* [[Dosiero:Flag_of_Ecuador.svg|20ra]] [[Guayaquil]]
* [[Dosiero:Flag_of_New Zealand.svg|20ra]] [[Auckland]]
* [[Dosiero:Flag_of_Brazil.svg|20ra]] [[Cascavel]]
* [[Dosiero:Flag_of_USA.svg|20ra]] [[Minnesota]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tertremo de Ĉilio en 2010]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20100211124604/http://www.concepcion.cl/ Municipa retejo de Koncepciono]
* [http://maps.google.com/maps?f=q&amp;hl=es&amp;q=Concepci%C3%B3n,+Chile&amp;ie=UTF8&amp;z=11&amp;ll=-36.788941,-72.954712&amp;spn=0.150123,0.53833&amp;t=k&amp;om=0&amp;iwloc=addr Concepción] (Google Maps)
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/130916/Concepcion Encyclopædia Britannica — Koncepciono]

[[Kategorio:Koncepciono| ]]
[[Kategorio:Urboj de Ĉilio]]</text>
      <sha1>jqbpnplf3z25ehgwxc4g8fxyk10unls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Apozicio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140394</id>
    <revision>
      <id>9503073</id>
      <parentid>9473420</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>== Tradukfonto == {{Trad|en|Apposition}}</comment>
      <origin>9503073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61669" sha1="glziihcrmp9xrfw303wqs1d3fqpqe0v" xml:space="preserve">'''Apozicio''',&lt;ref&gt;Nacilingve la tuta apozicia konstruaĵo (aŭ rilato) nomiĝas
* {{(en)}} ''[[:en:apposition]]'' (v. Greenbaum (1996);
* {{(es)}} ''[[:es:aposición]]'' (v. ''Pequeño Larousse Ilustrado'', Miguel de Torop y Gisbert (1964); ankaŭ vidu Seco (1967) p. 163);
* {{(ru)}} ''апозитивная связь'' (''apozitivnaja svjaz''), ''апозитиное отношеие'', (''apozitivnoje otnoŝenie''), ''приложение'' (priloĵenie'') (v. D. E. Rozental' kaj M. A. Telenkova (1985)).
Tamen gramatikistoj diversas laŭ tio, ĉu ili nomas la tutan konstruaĵon de du elementoj ''apozicio;'' iuj preferas uzi tiun terminon nur por la neĉefa el la du elementoj, tiu, kiun aliaj nomas ''apozitivo'' (vidu sube), kaj ŝajne ne havas terminon por la du elementoj kune. Ekzemple, Preisler (1997). Verŝajne mankas en [[PAG]] kaj [[PIV]] unuvorta termino por apozicia rilato; tiuj du verkoj limigas la vorton ''apozicio'' al unu speco de apozitivo, la ne-restrikta (vidu sekcion ''Specoj de apozicio''). PAG ankaŭ proponas la terminon ''apudmeto'' kiel sinonimo de ''apozicio''.&lt;/ref&gt; '''apozicia konstruaĵo''', '''apozicia rilato''' aŭ '''ellaseblaĵo''' estas [[gramatika strukturo]]&lt;ref&gt;SIL — [http://www.sil.org/Linguistics/GlossaryOfLinguisticTerms/WhatIsAnApposition.htm Glosaro de Lingvistikaj Terminoj] de [[SIL]] {{(en)}}&lt;/ref&gt; aŭ&lt;ref&gt;Merriam Webster, [http://www.m-w.com/cgi-bin/dictionary?book=Dictionary&amp;va=apposition ''Merriam-Webster's Online Dictionary''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070227131122/http://www.m-w.com/cgi-bin/dictionary?book=Dictionary&amp;va=apposition |date=2007-02-27 }}&lt;/ref&gt; [[gramatika rilato]]&lt;ref&gt;Greenbaum (1996)&lt;/ref&gt; konsistanta el du (aŭ pli da) elementoj kiuj laŭ strikta koncepto:

# '''sammaniere funkcias''' en la entenanta strukturo.&lt;ref&gt;Crystal (1997); &amp;nbsp; ''Merriam-Webster''; &amp;nbsp; Wales (1989);&lt;/ref&gt; Se oni forigus iun ajn el la elementoj, la restaĵo estus egale gramatika frazo&lt;ref&gt;Crystal (1997)&lt;/ref&gt; kun proksimume la sama signifo .
# estas de la '''sama gramatika tipo'''.&lt;ref name=&quot;Mathews 1997&quot;&gt;Mathews (1997)&lt;/ref&gt; Plej tradicie ili ambau estas substantivoj aŭ substantivaj vortgrupoj.
# '''signas la saman aferon''';&lt;ref&gt;SIL; Seco (1967) p. 163)&lt;/ref&gt; Tio signifas, ke ili eksplicite indikas, aludas, aŭ temas pri la sama persono aŭ objekto, k.t.p. en la mondo.
# lokiĝas unu tuj apud la alia,&lt;ref&gt;''Merriam-Webster's Online Dictionary''; &amp;nbsp; Crystol (1997)&lt;/ref&gt; kun la dua elemento servanta sen pera (ligila) vorto difini, klarigi, limigi aŭ komenti la alian.&lt;ref name=&quot;Albaugh 1964&quot;&gt;Albaugh (1964)&lt;/ref&gt;
# malhavas rilatespriman vorton kia prepozicio.&lt;ref&gt;Torop (1964); Butt (2004)&lt;/ref&gt;
# povas esti renversitaj sen ŝanĝo de gramatikeco.&lt;ref&gt;Meyer (1992) kaj Acuña (1996)&lt;/ref&gt;
# ambaŭ egale estas nukleoj.&lt;ref&gt;Acuña (1996) p26,p44. Acuña tie citas Hockett, Ch. F. (1955) &quot;Attribution and Apposition in English&quot; ''American Speech'' 30:99-102 p99 ff.&lt;/ref&gt;

Malpli strikte multaj gramatikistoj allasas diversan malstreĉiĝojn de tiuj kriterioj. Neplena obeo de la kriterioj nomiĝas ''parta apozicio'':&lt;ref&gt;laŭ Quirk, k.a. (1985) §9.131&lt;/ref&gt;
# Iakaze la du elementoj devas ambaŭ esti en la sama [[kazo]], alkaze ne.&lt;ref&gt;PMEG §&lt;/ref&gt; Se iu el la elementoj forlokiĝas en la frazo, la kriterio ne bone plenumiĝas. Tiu folokiĝo nomiĝas ''malkontinua apozicio''.&lt;ref&gt;Quirk, k.a. (1985) §9.131&lt;/ref&gt; Emfazaj apozicioj ne obeas la kriterion.
# Aliaj samtipaj elementoj ankaŭ nomeblas apozicioj, ekz. iuj paroj de adjektivoj. Oni ankaŭ nomas apozicio substantivon kun substantive funkcianta subfrazo. Tamen la granda plejmulto de apozicioj estas substantvaj apozicoj, en kiuj du substantivoj aŭ substantivecaj vortgrupoj apudiĝas;&lt;ref name=&quot;Mathews 1997&quot;/&gt;
# La potencialaj signadoj de la du elementoj (aparte konsiderataj) devas havi ion komunan.&lt;ref&gt;Greenbaum (1996) diras: Apozicio estas la rilato inter du unuoj kiuj signas la saman enton aŭ intersekcas (en:''overlap'') en sia signado.&lt;/ref&gt; ''Restriktaj apozicioj'' (vidu sube) ne plene obeas la kriterion de sama signado. Se la rilato estas restrikta, la signado povas kreskiĝi; se la signeco estas nerestrikta, la signeco [malgraŭ malsama vortara signifo] ofte restas senŝanĝa&lt;ref name=&quot;Albaugh 1964&quot;/&gt;
# Pli loze tiu &quot;dua&quot; elemento povas antaŭlokiĝi, aŭ eĉ forlokiĝi ĝis la komenco aŭ fino de la frazo;&lt;ref&gt;Quirk, k.a. (1985) §9.131; PMEG §25.3 donas ekzemplon kun la apozitivo dismetita al la frazfino: ''Diablo lin prenu, la sentaŭgulon!''&lt;/ref&gt;
# Ekvivalentoj, ekzemploj, kaj ĝustigoj povas prezentiĝi per vortoj kiuj aliloke estas adverboj aŭ konjunkcioj.&lt;ref&gt;Quirk, k.a. (1985) §9.138; PMEG §25.3&lt;/ref&gt;

Ĉi artikolo celas montri la diverson de fenomenoj nomitaj ''apozicio'' far nombraj aŭ gravaj lingvistoj aŭ gramatikistoj, kaj iom ankaŭ prezenti lastatempajn provojn klarigi la ĥaoson. Kiom eble, la ekzemploj ĉi tie estas ĉerpitaj el la Esperanta literaturo.

== Pri la terminoj ==
Kiam tia strukturo uziĝas, oni diras ke la du elementoj '''''estas en apozicio''''' aŭ '''''apoziciiĝas'''''.&lt;ref&gt;''Comprehensive English-Esperanto Dictionary (CEED)'', Peter Benson (1995).&lt;/ref&gt; Ekzemple, en la esprimo ''mia amiko Ludoviko'' la nomo ''Ludoviko'' apoziciiĝas al la vorto ''amiko''. La limiga, klariga, aŭ komenta elemento (kutime la dua) en apozicia konstruaĵo aŭ rilato nomiĝas '''''apozitivo''''' &lt;ref&gt;Nacilingve
{{(en)}} ''appositive'';
{{(es)}} … ;
{{(ru)}} ''приложение, priloĵenie'').
[[PAG]] kaj [[PIV]] uzas la vorton ''apozicio'' por ne-restrikta apozitivo (vidu sekcion ''Specoj de apozicio'').
Laŭ Richards (1992) en frazo kia ''Mia fratino, Helen Wilson, veturos kun mi'' en kiu ambaŭ elementoj same signas ambaŭ elementoj estas ''apozitivoj''.&lt;/ref&gt; En ĉi lasta ekzemplo ''Ludoviko'' estas apozitivo. La alia elemento, kiun limigas, klarigas, aŭ komentas la apozitivo estas la '''''nukleo''''', '''''ĉefelemento''''' aŭ '''''kapo''''' de la apozicia konstruo. En tiu lasta ekzemplo ''mia amiko'' estas la nukleo.

Pli tradicie, apoziciojn oni nomis per ties [[Latina lingvo|latina]] nomo ''appositio'', kio devenas de latinaj ''ad'' (&quot;al, ĉe, apud&quot;) kaj ''positio'' (&quot;metado&quot;).

== Specoj de apozicio ==
=== La analizo de Meyer ===
Surbaze de kelkaj anglalingvaj [[korpuso]]j Meyer (1992) traktas la sintaksajn, la semantikajn, kaj la pragmatikajn trajtojn de apozicioj aparte. Li kvante komparas la diversajn inklinojn uzi apartajn specojn de apozicio laŭ diversaj ĝenroj de konversacio, fikcio, novaĵo, kaj fakliteraturo.

==== La sintaksa naturo de apozicio ====
Apozicio estas rilato aŭ strukturo kies pura esenco malsamas de tiu de aliaj sintaksaj strukturoj kiaj [[konjunkciado]], [[modifado]], kaj [[komplementado]]. Sed diversaj tipoj de apozicio povas simili al iu el tiuj. Do, en la praktiko, apozicio sintakse estas fenomeno kies naturo gamas de kvazaŭ konjunkciado ĝis modifado kaj komplementado. Laŭ Meyer estas tri sintaksaj trajtoj pli malpli komunaj al la diversaj specoj de apozitivo:&lt;ref&gt;Meyer (1992) §2.5&lt;/ref&gt;
# la unua elemento forigeblas sen difekti la gramatikecon de la entenanta frazo.
# la dua elemento forigeblas sen difekti la gramatikecon de la entenanta frazo.
# la du (aŭ pli) elementoj interŝanĝeblas sen difekti la gramatikecon de la entenanta frazo.
Kiam ĉiuj tri trajtoj plene validas, li nomas la strukturon ''centra apozicio'', ekzemple: ''Tiel rakontis la historio, la legendo, kiu estis voĉlegita.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt;
Centra apozicio tre similas al konjunkciado (kaj eĉ iakaze povas markiĝi per ''kaj'' aŭ per ''aŭ''); grava diferencoj estas tiuj, ke en apozico la du (aŭ pli) elementoj emas sinonimi kaj signas tute aŭ parte la saman aferon, dum en konjunkciado la du (aŭ pli) elementoj ne sinonimas kaj signas distinge malsamajn aferojn.&lt;ref&gt;Meyer (1992)§2.5.2&lt;/ref&gt; Pri centraj apozicioj fojfoje malfacilas diri (precipe se mankas intonacia indiko&lt;ref&gt;kp. Rosental' (1985 ) ĉe Приложение.&lt;/ref&gt;), kiu elemento estas ĉefa, aŭ ke unu elemento estas ĉefa kaj la alia ne.

Kiam ne ĉiuj tri trajtoj plene validas, li nomas la strukturon ''periferia apozicio.'' Temas pri '''gradiento''' dependa de tio, kiu aŭ kiuj el la supraj tri trajtoj ne validas. Periferia apozicio pli malpli similas jen modifadon, jen komplementadon. Eblas nomi iun el la elementoj ''ĉefa'', kaj iun malĉefa. Iu ajn el la du elementoj povas esti ĉefa dum la alia similas modifanton.&lt;ref&gt;Meyer (1992) §2.5.4&lt;/ref&gt; Ekstremaj ekzemploj kun la dua elemento ĉefa estas titoloj (vidu nomesprimojn sube) (ekz. ''Tiel bona estis sinjoro Felsen volonte''.&lt;sup&gt;FK&lt;/sup&gt;), se oni sentas rompon de trajto 2 (&lt;sup&gt;?&lt;/sup&gt;''Tiel bona estis sinjoro volonte''.) aŭ trajto 3 (&lt;sup&gt;?*&lt;/sup&gt;&lt;s&gt;''Tiel bona estis Felsen sinjoro volonte''&lt;/s&gt;.) stranga aŭ gramatike neebla. Iuj preferas konsideri titolojn simple modifaj kaj ne apoziciaj. Ekzemple kun la unua elemento ĉefa: ''Tereŝka la veturigisto neniam ion senbezonan eldiris eĉ en malsobra estado.''&lt;sup&gt;G&lt;/sup&gt; (vidu renversitajn nomesprimojn sube)

Simila al komplementado estas kiam unu elemento estas substantivo kaj la alia finia subfrazo (''ke''-subfrazo) aŭ infinitiva subfrazo (''i''-subfrazo); tiakaze ĉiam (laŭ Meyer) temas pri periferia apozicio, ĉar la du elementoj neniam interŝanĝeblas.&lt;ref&gt;Meyer (1992) §2.5.5&lt;/ref&gt; Ekzemple: ''Zamenhof dubis la pretendon, ke li estis markizo.'' • '' La decido organizi regionan Kongreson en Perejro revivigos nian lingvon en tiu urbo.'' Se la nukleo neniel forigeblas, tiam pli temas pri komplementado ol pri apozicio: ''Anjo havis sonĝon, ke ŝi veturis en boato.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; • ''Mi ne povas havi esperon ricevi oficon firman.''.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt;

==== La semantika naturo de apozicio ====
La semantika naturo de apozicio povas subklasiĝi diversmaniere; Meyer iom pli evoluigante la analizon de Quirk, k.a. (1985) subklasigas unue laŭ la naturo de la rilato inter la elementoj, due laŭ la komparativa specifeco de la elementoj, kaj trie laŭ tio, ĉu la dua elemento restriktas la signadon de la unua:&lt;ref&gt;Meyer (1992) Ĉapitro 3&lt;/ref&gt;

===== Semantikaj rilatoj laŭ naturo =====
Meyer strikte uzas la nocion ''signado'' (en:''reference''); laŭ li elementoj kiuj ne estas difinitaj nomgrupoj (per determiniloj kiaj ''la, tiu, ties, mia, via, ŝia,'' ktp., aŭ per tio esti propra nomo) ofte nenion ''signas'' en la eksterlingva mondo. Do, kvankam en la plejmulto da kazoj (en angla uzado ĉ. 60%) la elementoj de apozicioj interrilatas laŭ signado, en aliaj kazoj ili interrilatas laŭ sinonimeco, atribuado, aŭ hiponimeco.
Tiujn ĉiujn li traktas aparte:
* '''[[Signado]].''' Estas tri manieroj rilati per signado:
** '''Samsignanta.''' En ''Venis via amiko, Arkadio Nikolaiĉ,''&lt;sup&gt;K&lt;/sup&gt; la elementoj ''via amiko'' kaj ''Arkadio Nikolaiĉ'' signas ĝuste la saman personon.
** '''[[Meronimo|Meronimia]].''' (Parto-tuto). En ''La pastroj, precipe Mefres kaj Mentezufis, estis trompitaj ''&lt;sup&gt;K&lt;/sup&gt; la dua elemento signas parton de la unua.
** '''[[Kataforo|Kataforia]].''' En ''Li faris aludon ke la batinto estas malkuraĝulo.''&lt;sup&gt;K&lt;/sup&gt; la unua elemento signas la duan, dum la dua, ke-subfrazo, nenion signas en la mondo.
* '''[[Sinonimo|Sinonimio]].''' Estas tri manieroj rilati per sinonimio:
** '''Strikta.''' Sinonimio estas relativa afero, plej ofte neperfekta. En ''Ĝi ja estas nekonata, nemalkovrita vojo'' la du elemendoj sufiĉe same signifas.
** '''De parolanto.''' En ''pri esperantismo, aŭ alivorte, pri la strebado de aŭtonomaj animoj kaj intelektoj kiuj komunlingve serĉas la universalan komprenon'' la du elementoj havas la saman signifon nur pro tio ke la parolanto tion celas.
** '''Samvera.''' En ''Ĉiu adjektivo kvalifikas substantivon, aŭ alivorte, ĝi esprimas ideon pri kvalito aŭ rilato'' la du frazaj elementoj estas sinomimaj en tio, ke ili havas la saman vervaloron.
* '''[[Atribuado]].''' Estas du manieroj rilati per atribuado:
** '''Vortgrupa.''' En ''La angilkomercisto estis spritulo, vigla gasto''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; la dua elemento atribuas kvaliton al la unua.
** '''Resuma.''' En ''La malnova kunulo de la kapitano sentis en sia poŝo kelkajn monerojn, afero kiu ne ofte okazis. ''&lt;sup&gt;v&lt;/sup&gt; la dua elemento, nomgrupo, resume atribuas ion al la antaŭiranta frazo.
* '''[[Hiponimo|Hiponimio]].''' En ''Ĝia temo estos sporto (kajako, velŝipo, biciklo, piedirado, banado k.a.).'' la duaj elementoj estas inkluzivitaj en la signifamplekso de la unua.

===== Semantikaj klasoj laŭ specifeco =====
La [[specifeco]] de la dua elemento povas esti plia, malplia, aŭ egala kompare al tiu de la unua elemento:
* '''Plia specifeco.''' Estas kvar subklasoj de plia specifeco:
** '''Identigo.''' En ''Ĝi faris la plej gravan aferon: ĝi vojaĝis kaj venis tien.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; la dua elemento identigas la unuan. Iuj identigaj apozicioj estas restriktaj, aliaj ne.
** '''Nomesprimo.''' Nomesprimo estas identigo kies dua elemento estas propra nomo, ekz.: ''Asarhadon vokis flanken unu el ili, Kuson.''&lt;sup&gt;B&lt;/sup&gt;
** '''Fokusigo.''' En ''Mi malkonfidis al ili ambaŭ, precipe al la strigo.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; la dua elemento ''al la strigo'' fokusigas la signadon de la unua ''al ili ambaŭ''.
** '''Ekzempligo.''' En ''Oni devas atenti ankaŭ aliajn aferojn, ekzemple la cirkonstancon, kiom multe oni havas la kapablon tiri.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; la dua elemento provizas ekzemplon el la aro nomita se la unua elemento, ''aliaj aferoj''.
* '''Malplia specifeco por karakterizigo.''' En ''Mi estas Bakura, laboristo de la regimento de fosistoj en Sohem.''&lt;sup&gt;B&lt;/sup&gt; la dua elemento estas malpli specifa ol la unua kaj ĝin karakterizas.
* '''Egala specifeco.''' Estas tri subklasoj de egala specifeco:
** '''Parafrazo.''' En ''Li estis ĵus rifuzinta donacon de 250 mil frankoj, t.e. dek mil anglaj pundoj de 1914.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; la dua elemento parafrazas (sinomimas) la unuan.
** '''Reorientigo.''' En ''Ĉu vi pensas, ke pro iaj teorioj mi devas nian tutan entreprenon, la solan vivofonton de ni kaj de niaj infanoj, elmeti al malprofitoj, al danĝeroj?''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; la dua elemento ''la solan vivofonton …'' reorientigas la signadon de ''nian tutan entreprenon''.
** '''Mem-korektado.''' En '' ne malpli moralas - aŭ pli bone, ne pli malmoralas '' la dua elemento korektas la unuan.

===== Semantika enklasigo laŭ restriktivo =====
Laŭ Meyer la distingo nerestrikta-restrikta (vidu sube) koncernas precipe nomgrupojn. Unu el la elementoj povas esti citaĵo, titolo, mezuro, aŭ subfrazo. Li traktas ilin laŭ tio, ĉu la opaj elementoj estas nedifinita, difinita, aŭ propra nomo.

===== Semantika gradiento de apozicio =====
Laŭ Meyer apozicio semantike konsiderate povas esti pli aŭ malpli apozicieca. La plej apozicieca estas la rilato samsignado. Lia '''gradiento''' estas samidenteco (samsignado, sinonimio), parta samidenteco (katafora signado), kaj inkluziveco (atribuado, hiponimio, meronimio).

==== Pragmatikaj trajtoj de apozicio ====
Meyer traktas kaj la informaranĝan naturon de apozicio kaj la emon uzi apoziciojn en diversaj ĝenroj.&lt;ref&gt;Meyer (1992) ĉapitro 4&lt;/ref&gt;

===== Informaranĝa naturo de apozicio =====
En apozicio la dua elemento provizas [[Nova informo (pragmatiko)|novan inforomon]] (laŭ Meyer informo retrovebla en la tuje antaŭa teksto) pri la unua. Pro tri kialoj la dua elemento ankaŭ foje entenas malnovan informon (aldone al nova informo): por helpi la produktadon kaj komprenadon de parolo (per tio doni al la parolanto kaj aŭskultanto tempon pensi), por [[paralelismo]], por emfazado. Se la dua elemento entenas malnovan &quot;informon&quot;, kiam eblas, ene de tiu dua elemento nova informo emas sekvi malnovan laŭ la [[principoj de komunkativa dinamismo]] de [[Jan Firbas|Firbas]].

===== Utiligado de apozicio laŭ ĝenro (registro) =====
Meyer analizas la uzadon de la diversaj semantikaj klasoj de apozicio laŭ kvar ĝenroj (fikcio, konversacio, kleraĵo, kaj novaĵo (gazetoj, ktp)) kaj lau po unu ĝis kvar subĝenroj je ĝenro (ĉu inter intimuloj, egaluloj, malegaluloj aŭ intimaj egaluloj, kaj ĉu scienca aŭ nescienca). Ĝenerale, ju malpli da informo komuna al parolanto/rakontanto/verkanto kaj aŭskultanto/leganto atendata en unu ĝenro, des pli da apozicioj oni emas uzi en tiu ĝenro. Do, laŭ lia studo pri la angla, en la novaĵo (kio celas la plej diversajn homojn kies scioj ne atendeblas) oni emas uzi apoziciojn duoble pli ofte ol en fikcio (en kio la verkisto iom post iom konstruas komunaĵon da scioj inter rakontanto kaj leganto). Konversacio emas uzi apoziciojn iomete pli ol fikcio, kaj kleraĵo malpli ol novaĵo kaj pli ol konversacio.

Iuj semantikaj klasoj de apozicio emas uziĝi proksimume egale (laŭ tabelo de Meyer) en la diversaj kvar ĝenroj. Tiuj inkluzivas reorientigon, fokusigon, kaj ekzempligon. Reorientigoj kaj fokusigoj servantaj korekti eblajn miskomprenojn troviĝas plejparte en konversacio. Aliaj fokusigoj troviĝas en ĉiuj ĝenroj. En novaĵo oni pleje emas uzi la klasojn nomesprimo kaj karakterizigo. Funkcie apozicioj kiuj celas helpi produktadon kaj komprenadon oftas en konversacio, dum tiuj kiuj celas stilan efikon (paralelismo aŭ emfazado) preskaŭ nur en fikcio.

Aliaj sematkaj klasoj de apozico emas uziĝi malegale en la diversaj kvar ĝenroj.
* Mem-korektado pli ol dekoble pli ofte en konversacio ol en la aliaj ĝenroj.
* Parafrazo plejofte en konversacio kaj malplej ofte en novaĵo; la kvociento inter tiuj du estas kvar. Fikcio kaj kleraĵo uzas parafrazojn iom malpli ol konversacio; la kvociento inter tiuj du kaj novaĵo estas tri. Precipe la sciencaj kleraĵoj uzas striktan sinonimecon. En fikcio kaj nesciencaj kleraĵoj oni preferas parolanto-sinonimecon.
* Nomesprimoj kaj karaktrerizigoj uziĝas plejparte en novaĵo je kvocientoj inter kvar kaj dek pli ofte ol en la aliaj ĝenroj.
* Identigoj troviĝas de duoble ĝis trioble pli ofte en kleraĵoj ol en la aliaj ĝenroj.

Meyer diskutas kialojn por la diversaj kvocientoj de la emo uzi la diversajn semantikajn klasojn de apozicio en la diversaj ĝenroj kaj subĝenroj.

&lt;center&gt;
;Resuma tabelo de Meyer en sia korpusa studo&lt;br /&gt;pri semantikaj klasoj de&lt;br /&gt;apozicoj troviĝantaj en mil vortoj laŭ ĝenro
{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
! width=&quot;206&quot;|Semantika klaso
! width=&quot;104&quot;| Fikcio
! width=&quot;186&quot;| Konversacio
! width=&quot;120&quot;| Kleraĵo
! width=&quot;120&quot;| Novaĵo
|----
| Reorientigo
|0.2
|0.3
|0.2
|0.1
|----
| Fokusigo
|0.3
|0.4
|0.5
|0.4
|----
| Ekzempligo
|0.3
|0.7
|0.7
|0.2
|----
| Identigo
|1.6
|2.0
|5.4
|2.6
|----
| Nomesprimo
|0.5
|0.2
|0.3
|3.4
|----
| Karakterizigo
|0.9
|0.3
|0.6
|3.7
|----
| Parafrazo
|1.6
|2.2
|1.8
|0.5
|----
| Mem-korektado
|0.04
|0.5
|0.03
|0.03
|----
|}
&lt;/center&gt;

=== La analizo de Acuña ===
Oni parolas pri apozicio kiam malfacilas paroli pri sintaksa kunordigado, aŭ pri sintaksa subordigado.

Emfazinte la gravecon de paŭzoj (skribe, komoj) por la studo kaj ĝusta kompreno de tiel-nomataj apoziciaj konstruaĵoj, Acuña pridiskutas unu post la la alia la analizojn de lingvistoj antaŭ li, precipe, [[H. Poutsma|Poutsma]], [[Otto Jespersen|Jespersen]], [[G. O. Curme|Curme]], [[Charles F. Hockett|Hockett]], [[Noam Chomsky|Chomsky]], [[H. Sopher|Sopher]], [[N. Burton-Roberts|Burton-Roberts]], [[I. N. Bitea|Bitea]], [[E. Koktová|Koktová]], kaj [[Ch. F. Meyer|Meyer]].

Li strikte aplikas kriteriojn de la nocio apozicio:
* '''Sintakse'''
** Ke la du elementoj povu interŝanĝi lokon nedifektante gramatikecon.
** Ke iun ajn el la du elementoj oni povu forigi nedifektante gramatikecon.
* '''Semantike'''
** Ke estu kopula rilato inter la du elementoj, t.e. ke elemento-1 ESTAS elemento-2.
** Ke interŝanĝo de la elementoj aŭ forigo de unu el ili ne grave ŝanĝu la signifon.
* '''Pragmatike'''
** Ke ambaŭ elementoj signu la saman realmondan aferon.

La atestitaj frazoj kiujn li citas estas preskaŭ ĉiuj en la angla, sed kelkaj estas en la hispana aŭ franca.

==== Restrikta apozicio vere estas modifado, sed ne apozicio ====
Li trovas, laŭ sintaksaj kaj semantikaj argumentoj, ke &quot;restrikta apozicio&quot; kaj ĝenerale la diversaj aliaj &quot;striktaj&quot; (en:''close'') &quot;apozicioj&quot; ne plenumas tiujn kriteriojn (malsukcesas ilin), do ili plej bone ne nomiĝu &quot;apozicio.&quot;

Nomesprimoj&lt;ref&gt;Acuña (1996) ĉapitro 2&lt;/ref&gt; kiaj ''la poeto Pope'', kaj ''nia amiko Alfred'', karakterizigoj kia ''Tereŝka la veturigisto'', citaĵesprimoj kia ''la nomon Georgo'', konsistas diversmaniere el nukleo kaj flanka atribuanta elemento, do en ili temas pri modifado. Ekzemple
* pri ''la poeto Pope'' li montras, ke ĝi ne konsistas el du partoj ''la poeto'' kaj ''Pope''; la vorto ''la'' ne ligiĝas al ''poeto'', sed al ''Pope'', servante por restarigi ties difinitecon. ''Pope'' estas la nukleo.
* pri ''nia amiko Alfred'' kiu ja konsistas el du elementoj ''nia amiko'' kaj ''Alfred'', li argumentas, ke ĝi respondas la demandon ''kiu nia amiko?'' kaj ke la du elementoj ne facile renveseblas: &lt;sup&gt;?&lt;/sup&gt;*&lt;s&gt;Alfredo nia amiko''&lt;/s&gt;. ''Amiko'' estas la nukleo.

==== Nerestrikta apozicio estas jen modifado, jen ĝustiigo ====
Li trovas, ke nur substantivecaj kaj adverbecaj elementoj povas plenumi la kriteriojn, kaj ke ili devas sidi unu apud la alia, kun la dua elemento modifanta la unuan. Plie, se temas pri substantivecaj elementoj, ili devas esti difinitaj. Ekzemple,
* En ''agnosko, ke UEA estas la ĉefa strukturo, la skeleto, sed'' la termoj ''la ĉefa strukturo'' kaj ''la skeleto'' povas interŝanĝi lokoj, kaj oni povas forigi iun ajn el la du elementoj sen ia grava ŝanĝo sintaksa, sematika, aŭ pragmatika.
* En ''Se [ĝi] iel similas al la iama Bjalistoko, vilaĝo kun kvereloj inter la popoloj […] ni rezistu ....'' forigo de la unua elemento iom ŝanĝas la signadon, kaj forigo de la dua ŝanĝus la signifon. Kaj interŝanĝi la du elementojn sintakse stragus.

Kiam paŭzeto post la dua elemento necesas por ke la frazo estu komprenebla aŭ laŭgramatika, la semantika rilato estas tiu de nerestrikta modifado. Kiam tiu paŭzeto ne necesas, povas temi pri ĝustigo.

Konklude, Acuna dubas ke estas sufiĉa motivo por konsideri apozicion aparta speco de sintaksa rilato distinga de kunordigo, kaj de subordigo.

=== Restrikta kontraŭ ne-restrikta ===
Tre ofte la referencoj elstarigas la disklasigon restrikta-nesrestrikta. Apozicia konstruo povas esti aŭ '''''[[restrikto (semantiko)|restrikta]]''''' &lt;ref&gt;Greenbaum (1996) §5.11. &amp;nbsp; Seco (1967) diras ke ''la dia rivero Danubo'' estas specifiga apozicio ([[Hispana lingvo|es]]: ''aposición especificativa''), dum ''Danubo, la dia rivero'' estas klariga apozicio (es:''aposición explicativa''). Ne ĉiuj gramatikistoj klasifikas la restriktajn apozitivojn inter la apozicioj aŭ la apozitivoj. [[PIV]] (1970) kaj [[PAG]] §129-130 limigas la vorton ''apozicio'' al ne-restriktaj apozitivoj. Tamen, la [[Enciklopedio de Esperanto]] citita de [[Miroslav Malovec]] en artikolo [[frazelemento]] simple diras ke &quot;apozicio&quot; estas &quot;substantivo karakterizanta substantivon&quot; kaj donas kaj ne-restriktan ekzemplon ''Napoleono, franca imperiestro'', kaj restriktan ''rego Henriko'' (kvankam la tie klinitaj literoj implicas ke [[EdE]] konsideras la vorton ''reĝo'' antaŭmetita &quot;apozicio&quot;).&lt;/ref&gt; (kie la dua elemento grave limigas la unuan elementon), aŭ '''''ne-restrikta''''' kie la dua elemento parantezece prikomentas aŭ eble ekvivalentas la unuan elementon.&lt;ref&gt;Acuña (1996) diras ke tiu distingo jam estadas ''baza premiso partoprenata de lingvistoj en la studo de apozitvaj strukturoj.''&lt;/ref&gt;

=== Restrikta apozicio ===
En '''restrikta apozicio''' (limige klariga), la dua elemento grave malampleksigas aŭ specifigas la unuan elementon);&lt;ref&gt;Tamen gramatikistoj malkonsentas pri tio kiu el la elementoj estas ''nuklea'' (''ĉefa, kapa'') kaj kiu estas ''flanka'' (la ''apozitivo''). Vidu Acuna (1996) §2.2.1&lt;/ref&gt; tiu limiga elemento ofte estas [[propra nomo]], la nukleo ne. Ekzemple, en la vortgrupo ''mia amiko Ludoviko'', la propra nomo ''Ludoviko'' specifigas pri kiu amiko parolas la parolanto, do estas restrikta (limiga, malampleksiga, specifiga, identiga). La du elementoj de restrikta apozicio estas: ia specifigota ĝeneralaĵo (supre ''mia amiko'') sekvata de limigo aŭ specifigo (supre ''Ludoviko''). Specoj de restriktaj apozicioj estas nomesprimoj, citaĵoj, subklasigoj, kaj intersekcoj.&lt;ref&gt;Quirk, k.a. (1985) §9.160 kaj Greenbaum (1996) divitas ilin en la angla alimaniere en tri specojn:
* Difinita nomgrup sekvata de specifaĵo (ofte propra nomo), kiel: ''tiun ĉi doktoron Nikolao''&lt;sup&gt; LZ&lt;/sup&gt;
* Nedifinita nomgrupo sekvata de specifaĵo, kiel: ''de ĉefministro Koizumi''
* Specifaĵo sekvata de difinita nomgrupo, kiel: ''la letero de la abato al Talabera, la konfesprenanto de la reøino, …''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt;

==== Nomesprimoj — Kategorio plus specifigo per propra nomo ====
Kiam la unua elemento estas specifigita per sekvanta propra nomo, tiu unua nomiĝas '''''anoncvorto''''' (ekz. ''mia amiko'' supre), kaj la specifigo (''apozitivo'') nomiĝas '''''nominacio''''' (ekz. la propra nomo ''Ludoviko'' supre) &amp;nbsp; La tuta apozicia konstruaĵo nomiĝas '''''nomesprimo'''''.&lt;ref&gt;PAG §129,132. &amp;nbsp; Inter la specoj de nominacioj diskutitaj de PAG apartenas kaj ''nomesprimoj'' kaj ''citaĵoj''. PMEG §9.1.6, 25.2 nomas ilin ''identigaj priskriboj''.&lt;/ref&gt; &amp;nbsp;
Temas pri specifigitaj lokoj, konstruaĵoj, verkoj, oficialaj entoj, eventoj, emociaj karakterizaĵoj, ktp:

* '''Specifaj naturaj lokoj''' anoncitaj per kategorio,&lt;ref&gt;Rozental' (1985) ĉe Приложение (Apozicio) donas la ekzemplon ''Озеро Ильмень'' (''lago Ilmen'') klare indikante, ke ''Ilmen'' estas la apozitivo.&lt;/ref&gt; kiaj ''arbaro, dezerto, duoninsulo, golfo, insulo, kabo, kampo, kometo, kontinento, lago, loko, monto, pasejo, planedo, regiono, rivero, stelo, valo'', ktp.: ''la kampo Kidron''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''la lago Timrah''&lt;sup&gt;B&lt;/sup&gt; • ''la monto Gilead''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''la rivero Gango''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''la stelo Sirius.''&lt;sup&gt;B&lt;/sup&gt;
* '''Specifaj artefaritaĵoj''', kiaj verkoj,&lt;ref&gt;Rozental' (1985) ĉe Приложение несогласованное listigas ''в романе &quot;Евгений Онегин&quot;'' (''en la romano Eŭgeno Onegin''), ''в газете &quot;Комсомольская Правда&quot;'' (''en la gazeto Komsomoljskaja Pravda''), kiel apozicioj kiuj ne agordas kaze en la rusa.&lt;/ref&gt; konstruaĵoj,&lt;ref&gt;Rozental' (1985) samloke listigas ''на фабрике &quot;Красная заря&quot;'' (''ĉe la fabriko Ruĝa aŭroro''), ''у гостиницы &quot;Москва&quot;'' (''ĉe la hotelo Moskvo'').&lt;/ref&gt; veturiloj,&lt;ref&gt;Rozental' (1985) samloke listigas ''с теплоходом &quot;Россия&quot;'' (''kun la vaporŝipo Rusio''), ''на ледоколе &quot;Ермак&quot;'' (''sur la glacrompilo Jermak'').&lt;/ref&gt; oficialaj entoj,&lt;ref&gt;stumpo&lt;/ref&gt; ktp:

**'''Specifa verko''' aŭ simile anoncita per kategorio, kiaj ''albumo, almanako, antologio, artikolo, ĉapitro, dramo, enciklopedio, eposo, eseo, filmo, foto, gazeto, libro, novelo, pentraĵo, poemo, projekto, rakonto, revuo, romano, satelito, statuo, studaĵo, ŝipo, teatraĵo, tezo, vaporŝipo, verko, vortaro,'' ktp.: ''la filmo Incubus • la avangarda romano Hura!.''&lt;sup&gt;Bt&lt;/sup&gt;

**'''Specifa artefarita loko''' anoncita per kategorio, kiaj ''avenuo, biblioteko, burgo, domo, ejo, fortikaĵo, galerio, haveno, hospitalo, hotelo, instituto, kanalo, kastelo, katedralo, magazeno, monumento, moskeo, muzeo, pagodo, palaco, placo, ponto, pordego, restoracio, stacio, strato, teatro, templo, turo, urbo, universitato, vilaĝo, vojo'', ktp.: ''la biblioteko Hector Hodler''&lt;sup&gt; Bt&lt;/sup&gt; • ''la katedralo Notre-Dame • la bona urbo Parizo.''&lt;sup&gt;FK&lt;/sup&gt;

**'''Specifa oficiala ento''' anoncita per kategorio, kiaj ''lando, imperio, respubliko, ŝtato, departamento, provinco, regiono,kolonio, firmao, kompanio, entrepreno, banko'', ktp.: ''glora lando Francujo''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''la brazila ŝtato Suda Mato-Groso • la forta imperio Tang • lia firmao Fonto.''

* '''Specifaj personoj''' aŭ bestoj anoncitaj per kategorio:
**Laŭ la '''profesio'''&lt;ref&gt;Rozental' (1985) ĉe Приложение (Apozicio) donas la ekzemplon ''Инженер Петрова '' (''inĝeniero Petrova'') klare indikante, ke ''Petrova'' estas la apozitivo.&lt;/ref&gt; de specifa persono, kiaj ''-anto, aŭtoro, ĉefo, delegito, isto, -ito, kandidato, oratoro, poeto, ŝoforo, tajloro'', ktp: ''la magiisto Kecava''&lt;sup&gt; FK&lt;/sup&gt; • ''la Roma oratoro Cicero''&lt;sup&gt; &lt;/sup&gt; • ''la poeto Pope.''&lt;sup&gt; FK&lt;/sup&gt;

**Aŭ laŭ la '''titolhava ststuso''' de specifa persono, kiaj ''admiralo, doktoro, fraŭlo, imperiestro, kapitano, leŭtenanto, ministro, pastro, prezidento, profesoro, reĝo, senatoro, sinjoro'', ktp.: ''la imperiestro Aŭgusto''&lt;sup&gt; FK&lt;/sup&gt; • ''kapitano Felŝov''&lt;sup&gt; Bg&lt;/sup&gt; • ''profesoro Palam''&lt;sup&gt; P&lt;/sup&gt; • ''sinjoro Alfredo.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; •

**Aŭ laŭ la '''parenceco aŭ rilateco''' de specifa persono,&lt;ref&gt;Laŭ Chaulker &amp; Weiner (1994) gramatikistoj malkonsentas, ĉu strukturoj kia ''mia fratino Mary'' montras apozicion.&lt;/ref&gt; kiaj ''amato, amiko, avo, filo, frato, infano, kamarado, kolego, konato, kuzo, nepo, nevo, onklo, partnero, patro, rivalo, samideano, samskipano'', ktp.: ''nia amiko Alfred''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''sia patro Teraĥ.''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; &amp;nbsp; Apozitivoj de parencoj kaj konatoj emas agordi laŭ sekso: ''al sia filino Raĥel''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''la onklino Martha''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''la fabela kolegino Dornroninjo.''

**Aŭ laŭ la '''emocia taksado''' de specifa persono,&lt;ref&gt;Rozental' (1985) donas la ekzemplon ''красавец мужчина'' (belulo viro).&lt;/ref&gt; kiaj ''aĉulo, bonulo, sentaŭgulo, vermo'', ktp: ''la bonulo Nikolao Petroviĉ''&lt;sup&gt; B&lt;/sup&gt; • ''la maltalenta sentaŭgulo Saĉjo.''&lt;sup&gt;Pok&lt;/sup&gt;

* '''Specifaj eventoj''' anoncitaj per kategorio, kiaj ''dato, festo, monato, tago'', ktp: ''la kultura festo Abritus • la monato Majo''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''la dato la 8-a de aŭgusto 1949 • trian tagon lundo • la sekvan tagon, la 29-an de aprilo.''

==== Citaĵoj — kategorio plus specifigo per ekzemplero ====
Anstataŭ provizi nomon de specifaĵo de iu kategorio, restrikta apozicio povas rekte aŭ simbole montri ekzempleron de tiu specifaĵo, kiaj ''bruo, cifero, devizo, esprimo, fonemo, frazo, marko, morfemo, nomo, numero, numeralo, proverbo, radiko, signo, simbolo, slogano, sono, sufikso, titolo, vorto'', ktp. Tiakaze temas pri '''''citaĵo''''':&lt;ref&gt;PAG §130 traktas citaĵojn kiel speco de &quot;nominacio&quot;. Laŭ Chalker &amp; Walker (1994) gramatikistoj malkonsentas pri tio, ĉu strukturoj, kia ''la numero dektri'' montras apozicion.&lt;/ref&gt; ''la esprimo &quot;diĝita mondo&quot; • la marko &quot;Petrobrás&quot; • la nomo ĉarlatano''&lt;sup&gt; FK&lt;/sup&gt; • ''la numero dek''&lt;sup&gt; Bd&lt;/sup&gt; • ''la signo »''&lt;sup&gt; Pok&lt;/sup&gt; • ''la sono [m] • la titolo Proverbaro Esperanta''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt;

==== Specifigitaj agoj, ktp ====
Faktoj, agoj, statoj, ktp. povas esti apozitvaj al la respektivaj kategorioj. Rilatilo povas esti:&lt;ref&gt;Quirk, k.a. (1985) §13.16 &amp; §13.24 klarigas, ke subfrazaj apozitivoj povas esti aŭ restriktaj aŭ nerestriktaj; li konsekvence uzas komojn nur ĉe la nerestriktaj.&lt;/ref&gt;
* '''Ke:''' ''Ektrafis min la penso ke mi povus kunmeti la diversajn erojn de vi du homoj.''&lt;sup&gt;Bd&lt;/sup&gt; • ''Tio estas tiel same vera, kiel la fakto, ke mi sidas ĉi tie.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt;
* '''Ĉu:''' ''Mi ne emas diskuti pri la demando ĉu oni bezonas la Akademion aŭ ne.''
* La infintivo '''-i:''' ''La simpla ago nomi ĝin jam entenas sufiĉan senkulpigon.''

==== Subklasigoj — kategorio plus limigo per subklaso ====
Restriktaj apozitivoj ankaŭ povas esti simple '''subklasigaj''', t.e. limigaj per malpli ampleksa klaso:&lt;ref&gt;Rozental' (1985) donas la ekzemplojn ''попугай какаду, дерево эквалипт'' (papago kakatuo, arbo eŭkalipto); Albaugh (1964)&lt;/ref&gt; ''la familio saksifragacoj • la familio Mediĉo • la genro felis • la grupo Protozooj • la speco Mini • sinjoro profesoro.''&lt;sup&gt;FK&lt;/sup&gt;

==== Karakterizigo ====
Fojfoje ĝenerala termino povas identigi pri ĝuste kiu persono (aŭ aspekto de persono) temas. Supraĵe tio aspektas renversita nomesprimo: ''Tereŝka la veturigisto neniam ion senbezonan eldiris eĉ en malsobra estado.''&lt;sup&gt;G&lt;/sup&gt; • ''Iam Trurlo la konstruisto kunmetis maŝinon kiu povis krei ion ajn.'' • ''Beatrico la adoratino havis nur ankoraŭ kelkajn tagojn por vivi..''&lt;sup&gt;V&lt;/sup&gt; Kaj du ekzemploj tradukitaj el la angla: ''Hŭley la romanisto estas la nevo de Hŭley la biologo.''&lt;ref name=&quot;Albaugh 1964&quot;/&gt; • ''Simono ne pagas sed Laŭra la studentino ja pagas.''&lt;ref&gt;Greenbaum (1996) §5.11&lt;/ref&gt; Rimarku la mankon de komoj.

==== Intersekcoj — du kategorioj nur parte samentenaj ====
Intersekcia apozitiva rilato okazas kiam la du kategorioj sin intersekcas..&lt;ref&gt;Rozental' (1985) ĉe Приложение (Apozicio) donas ekzemplojn, kiaj ''город-крепость, застежка-молния, девушка-секретар'' (urbo-fortikaĵo, fiksilo-fulmo [zipilo], junulino-sekretario), kaj ĉe Приложение согласованное (Agordanta apozicio) la ekzemplojn ''в памяти города-герои'' (''memore de heroo-urbeto'') kaj ''государство-агрессоры'' (''ŝtat-agresantoj'').&lt;/ref&gt; Tiakaze la du elementoj sin interagordas kaze kaj nombre,&lt;ref&gt;PMEG §25.3 ''Kunskriboj.''&lt;/ref&gt; kaj oni ofte kunligas ilin per streketo: ''membro-abonanto • forpelito-vaganto''&lt;sup&gt; Bd&lt;/sup&gt; • ''princon-heredonton''&lt;sup&gt; F&lt;/sup&gt; • ''esperantistoj-balbutantoj''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''knaboj-paŝtistoj''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''soldatoj-volontuloj''&lt;sup&gt; LZ&lt;/sup&gt; • ''cikonio-patro''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''garaĝo-riparejo • ĉio tio''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''doktrinojn ordonojn.''&lt;sup&gt;N&lt;/sup&gt; • &amp;nbsp; Agordo laŭseksa ŝajnas opcia: ''cikonio-patrino''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''patrino-ŝuistino''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''strigino-patrino''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''sciencistino-psikiatro.''&lt;sup&gt; F&lt;/sup&gt;

Laŭ Rozental' (1985) en la sintaksa analizo de intersekcoj gravas kunteksto, signifo, intonacio, kaj vortordo.&lt;ref&gt;Rozental' (1985) ĉe ''Приложение.'' diras, ke kiam temas pri du nomgrupoj en apozicio, la sintaksan rolon de ĉiu difinas la kunteksto, la leksika valoro de ambaj vortoj, foje ilia sekvenca ordo, kaj la intonacio.&lt;/ref&gt;

==== Sintaksaj variantoj kaj konsideraĵoj ====
===== Agordo kaj neagordo =====
En arĥaika stilo ofte troviĝas kaza agordo precipe ĉe personoj: ''la skulptiston Alfredon.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; • ''en la landon Kanaanan''.&lt;sup&gt;x&lt;/sup&gt;

Nuntempe en Esperanto ĉe nomesprimoj, ĝenerale mankas agordoj kazaj kaj nombraj:&lt;ref&gt;PMEG §25.2 ''Tia identiga priskribo staras ĉiam post sia ĉefvorto kaj ne havu N-finaĵon aŭ rolvorteton.''&lt;/ref&gt;

* Mankas kaza agordo: ''la gazeton Monda Kuriero • la kontinenton Afriko • ĉi tiun urbon Jeriĥo''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''la tutan landon Etiopujo''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''tiun ĉi doktoron Nikolao''&lt;sup&gt; LZ&lt;/sup&gt; • ''lian ŝoforon Blanchard • sian nevinon Maria''&lt;sup&gt; w&lt;/sup&gt; • la nomon virgulino''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''la vorton obelisko.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt;
* Mankas kaza agordo pri atingo: ''en la valon Megido''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''en la diskvendejon Mickes,
* Mankas nombra agordo: ''sur la montoj Ararat''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''la financ-kompanioj Sanyo • ges-roj Ŝevĉenko.''
* Mankas kaza kaj nombra agordoj: ''la gesinjorojn Burdano.''&lt;sup&gt;v&lt;/sup&gt;

===== Neneceso de markado =====
Sone ([[fonologio|fonologie]]), restriktaj apozicioj kutime ne markiĝas, ekz: ''en la revuo [[Literatura Mondo]]'' • ''la reĝurbo [[Kopenhago]]''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''la provinco [[Zelando]]''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''sinjoro Alfredo''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt;. Tamen paŭzetaj markiloj eblas: ''la magazinon'' [paŭzeto] ''Esperanto-Ekspreso'' [paŭzo] ''sed''.&lt;ref name=&quot;Pola radio&quot;&gt;Aŭdebla ĉe [http://www.polskieradio.pl/podcast/39/files/2007020307283587.mp3 Pola radio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160310182532/http://www.polskieradio.pl/podcast/39/files/2007020307283587.mp3 |date=2016-03-10 }}&lt;/ref&gt; &amp;nbsp; Skribe, citaĵoj ofte markiĝas per citiloj, ekz: ''la sufikso &quot;il&quot;''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt;, tamen ''la nomon Georgo''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''la numero dek''&lt;sup&gt; Bd&lt;/sup&gt;. &amp;nbsp; Intersekcoj ofte ligiĝas per streketo: ''la knaboj-paŝtistoj''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt;, sed foje ne: ''la junuloj servistoj''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt;. &amp;nbsp; Aliloke, la restrikta apozicio ne per si postulas komon (aŭ alian markon) ajnaflanke,&lt;ref name=&quot;web.princeton.edu&quot;&gt;{{(en)}} ''Commas - Some Common Problems'' (usage of commas), [[Princeton Writing Program]], [[Princeton University]], [[1999]], kaj la retejo [http://web.princeton.edu/sites/writing/Writing_Center/handouts/html/commas.htm PU-commas ''Princeton.edu/sites/writing''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080224074132/http://web.princeton.edu/sites/writing/Writing_Center/handouts/html/commas.htm|date=2008-02-24}}.&lt;/ref&gt; ekz: ''la rivero [[Gango]]''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''glora lando [[Francujo]]''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''la pastro [[Aaron]]''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''sia filino [[Raĥel]]''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt;.

===== Anstataŭigo de apozitivo per adjektivo =====
Iajn restriktajn apozitivojn foje povas anstataŭi adjektivo:
* '''Nomespromoj.''' Foje nomesprimo anstataŭigeblas per adjektivo. Komparu ''la dezerto Sinaj''&lt;sup&gt; X&lt;/sup&gt; kun ''la dezerto Sinaja''&lt;sup&gt; X&lt;/sup&gt; kaj ''la lando Gilead''&lt;sup&gt; X&lt;/sup&gt; kun ''la lando Gileada''&lt;sup&gt; X&lt;/sup&gt;.&lt;ref&gt;Rimarku la adjektivajn majuskloj. Ili tiel troviĝas en la fonto Malnova Testamento. vidu ankaŭ PMEG §9.1.6&lt;/ref&gt;
* '''Intersekcoj.''' La intersekca apozitivo ofte anstataŭigeblas per adjektivo:&lt;ref&gt;Rozental' (1985) ĉe Приложение (Apozicio) diras Приложениями, как правило, являются слово, которые можно заменить определениями-прилагательными в сочетаниях типа ''старик сторож'' и ''сторож-старик'' в роли приложения, независимо от порядка слов, выступает слово ''старик'' (см. ''старый сторож''). (Apozitivoj, ĝenerale, estas vortoj anstataŭigeblaj per modifantaj adjektivoj en konstruaĵoj kiaj ''oldulo-gardisto'' kaj ''gardisto-oldulo'' en la rolo de apozitivo, senkonsidere al la vortordo, la vorto ''oldulo'' (kp. ''maljuna gardisto'') reliefiĝas.&lt;/ref&gt; Komparu ''virtulo-servanto''&lt;sup&gt; X&lt;/sup&gt; kun ''malvirta reganto''&lt;sup&gt; X&lt;/sup&gt; • ''La cikonio-patro''&lt;sup&gt; Z&lt;/sup&gt; kun ''la cikonia patro''&lt;sup&gt; Z&lt;/sup&gt; • ''ĉiun kanajlon komerciston''&lt;sup&gt; Z&lt;/sup&gt; kun ''kanajla servisto'' • ''esperantistoj-naturemuloj'' kun ''pacemaj ministoj''.

===== La genitiva prepozicio ''de'' =====
Foje intertroviĝas la [[prepozicio]] ''de'', precipe se temas pri [[posedo]]. Se la du elementoj ne signas la saman signataĵon, ne povas temi pre apozicia rilato: ''la regiono de Nilo''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''la riveroj de Babilono''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''la valo de Lebanon''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''la stelo de Regulus''&lt;sup&gt; B&lt;/sup&gt; • ''la kontinento de Eŭropo''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt;. Krom la kazo en kiu dua substantivo estas mezuro de la unua (ekz. ''sumo de mil frankoj''), apozicieca uzo de ''de'' ne estas menciita en PIV (1970). PAG §132 diras ke nominacio ''estas ligita ĉiam senpere, sen prepozicio: &quot;la monato Septembro&quot;''. Simile, PMEG §25.2 malakceptas la uzon de ''de'' en Esperanto antaŭ identiga priskribo: *&lt;s&gt;''la ŝtato de Kalifornio''&lt;/s&gt;.

Ĉi tia genitiva strukturo okazas en certaj naciaj lingvoj aŭ dialektoj eĉ kiam la du elementoj estas samsignantaj, kaj ne klare temas pri posedo:
* En la '''angla''' la prepozicio '''''of''''' venas post geografiaj terminoj, kiaj ''country, nation, republic, state, city, island'' (ekz: ''city of Paris, Republic of Panama''), sed ne post ''lake'', nek post ''river''; post iuj tempaj terminoj (ekz. ''the month of September''); kaj post certaj aliaj substantivoj, kiaj ''firm, name, game, office, science, sense, subject, theme, idea,'' kaj foje ''title''.&lt;ref&gt;Preisler (1997) §10.8.6. Preisler ne uzas la terminon ''appositive'' nomante tiun elementon ''apposition''. Preisler ankaŭ konsideras formojn kiaj ''prezidento'' en ''prezidento Lapenna'' antaŭmetita apozitivo, do ''Lapenna'' estas la nukleo.''&lt;/ref&gt; Chaulker &amp; Weiner (1994) diras ke gramatikstoj malkonsentas pri tio, ĉu strukturoj, kiaj ''the city of Oxford'' kaj ''that fool of a man'' montras apozicion.
* En la '''hispana''' la prepozicio ''de'' venas en diversaj malnovaj nomoj, kaj ankaŭ precipe post la substantivoj, ''calle'' (strato) kaj ''plaza'' (placo).&lt;ref&gt;Seco (1967) p.163. Seco ankaŭ diras ke estas evidenta tendenco en la hispana subpremi tiun genitivan ''de'', dirante ''teatro Lope de Vega'' (kontraste al la malpli nova formo ''el teatro de Apolo'', eble parte pro deziro eviti konfuzon kun la ideo posedo). Li mencias la terminojn ''provincia, teatro, calle, golfo, año, mez, avenida, instituto, universidad, cátedra, edificio'' kiel terminoj post kiuj en tradicia stilo oni uzas la prepozicion ''de''.&lt;/ref&gt;

===== Ne-apoziciaj restriktoj =====
Ne ĉiuj restriktaj subfrazoj estas apozicioj. Ekzemple, ''Ludoviko'' en ''ŝia amiko, Ludoviko'' estas nominacia apozicio; ''Ludoviko'' en ''ŝia amiko, kies nomo estas Ludoviko, …'' ne estas apozicio, sed anstataŭe [[predikativo]] en [[kopulo|kopula]] subfrazo. La ĉefa diferenco inter la du estas ke la dua esprimo eksplicite diras kion apozicio lasas supozata: tion ke la priparolata amiko '''estas''' Ludoviko.

=== Ne-restrikta apozicio ===
En '''ne-restrikta apozicio''', la dua elemento parantezece prikomentas, enklasigas, aŭ klarigas la unuan sen ŝanĝi ties amplekson, signecon. Ne-restriktaj apozicioj ne estas decidigaj por la vereco de la frazo. Ekzemple, en la antaŭa ekzemplo, ''mia edzino, flegistino laŭ eduko, …'', la parenteza ''flegistino laŭ eduko'' ne malĝeneraligas (ne limigas, ne malampleksigas) la unuan elementon ''mia edzino'', sed anstataŭe provizas aldonan informon pri tiu jam specifa ŝi. La du elementoj de ne-restrikta apozicio (enklasige klariga) do estas iu priparolaĵo (supre ''mia edzino'') kaj ia komenta enklasigo (supre ''flegistino laŭ eduko'').&lt;ref&gt;PAG §129 nomas la priparolaĵon ''determinato'', kaj la komentantan superklason, ''apudmeto'' aŭ ''apozicio''. PMEG §25.3 uzas la vorton ''apudmeto''.&lt;/ref&gt; La priparolaĵo ofte estas [[difinita]] substantiva vortgrupo, ekzemple [[pronomo]], [[propra nomo]], aŭ esprimo [[determino (sintakso)|determinata]] de difinita determinativo, kia ''la, tiu, mia,'' ktp. Ne-restriktaj apozicioj povas esti ekvivalentoj, emfazoj, komentoj aŭ ekzemploj:

==== Ekvivalentoj — revortigo per samampleksa esprimo ====
Ne-restriktaj apoziciaj konstruaĵoj kies elementoj (konsiderataj aparte) same ampleksas nomiĝas '''ekvivalentoj'''.
* Ekvivalentoj povas prezentiĝi per opcia prezentilo de egaleco (vorto kiu aliloke funkcias plejparte kiel adverbo aŭ konjunkcio. sed nun funkcias por averti ke temas pri ekvivalento), kiaj ''nome, tio estas, t.e., alivorte, alinome, alidire; aŭ; ke.''&lt;ref&gt;Wales (1989) ĉe &quot;Apposition.&quot; diras 'Apposition' estas ofte eksplicite markita per &quot;connectives&quot;, kiaj ''nome, t.e., &quot;that is to say&quot;, aŭ prefere,'' ktp., aparte en &quot;registers&quot; kie ekspliciteco kaj klareco estas gravaj (ekz. sciencaj artikoloj, oficialaj raportoj)&lt;/ref&gt; Simile al aliaj ne-restriktaj apozicioj ili povas (aŭ emas) elstariĝi ankaŭ per paŭzetoj kaj intonacio (skribe per komoj, krampoj, dupunktoj, ktp):
**Per '''''nome''':'' &amp;nbsp; ''unu neŭtrala lingvo, nome Esperanto&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • kelke da muzikiloj, nome flutoj, cimbalo kaj ŝalmo • la noblan patriotan taskon: nome organizi ekspedicion • ion ekzotan, nome barbaran, subnorman • la 27-jara Bertrand Hugon &quot;hugenotas&quot;, nome protestas;'' • '' tiu povas veni nur al unu konkludo, nome, ke mankojn en komparo kun lingvo natura lingvo arta posedas neniajn.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; • ''Mi nun staras ŝanceliĝe antaŭ nefacila tasko, nome prezenti ĉi tiujn &quot;Vortojn&quot; de K-do Lanti.''
**Per '''''tio estas''''' aŭ '''''t.e.''':'' ''grupoj de specioj, tio estas, genroj kaj familioj • la baza programo, t.e. informi pri Esperanto • malbona, tio estas, malsupera Spirito • La virusoj Brunhilda estis plejparte neŭrotropaj, tio estas, ili atakis la nervosistemon;''
**Per '''''alivorte''''', '''''alinome''''' aŭ '''''alidire''':'' ''diĝestoj, t.e. densigitaj verkoj, alivorte, grandaj artaĵoj en poŝformato • la Sekretario de la homaranismo, alidire Zamenhof;''
**Per '''''aŭ''':'' ''la femalon (aŭ inon) • infankuracisto (aŭ pediatro) • la sokrata (aŭ majeŭtika) metodo • Morgaŭ mi veturos Parizon (aŭ en Parizon);''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt;
**Per '''''aŭ prefere''':'' ''kian sorĉan forton aŭ prefere magian aŭtoritaton • divenas, aŭ prefere antaŭsentas.''&lt;sup&gt;v&lt;/sup&gt;
**Per '''''ne''':'' ''Neniam lapo kreskas sola, ne, kie unu kreskas, tie kreskas ankaŭ aliaj.''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt;

* Ekvivalentoj ankaŭ okazas sen prezentilo:
**Difinita priskribo. Ambaŭ elementoj povas esti difinitaj, jen per propra nomo, jen per pronomo, jen per difinita determinilo: ''Jim, la hejtisto, venis''&lt;sup&gt; FK&lt;/sup&gt; • ''Eleazar, la pastro, prenis''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''mi, la kulpulo, faros • li, la malvirtulo, mortos''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; &amp;nbsp; Agordado okazas laŭ nombro: ''ni, la vivantoj, ĉiam''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; laŭ kazo: ''la sonojn, la tonojn,''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''nin, la apostolojn, la plej lastajn,''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''pluku ilin, la spurojn,'' kaj ofte laŭ sekso: ''Johanino, la virgulino de Orleano, la sorĉistino, estas''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''Mirjam, la profetino, fratino de Aaron, prenis''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt; • ''ŝi, la malfeliĉulino, estis''.&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • kaj el la angla ''[[Aleksandro la Granda]], la [[Makedonio|Makedona]] venkinto de [[Persio]], unu el la plej sukcesaj militaj registoj de la antikva mondo, mortis ekster sia lando.''
**Alnomoj:&lt;ref&gt;Rozental' (1985) ĉe Приложение несогласованное listigas i.a. ''с Ричардом Львиное Сердце'' (''kun Rikardo, la Leonkora'')&lt;/ref&gt; Ekvivalento ankaŭ estas difinita priskribo konvencie fiksita al propra nomo: ''Ludoviko, la Saĝa • caro Petro I, la Granda • Johano, la Baptisto,''&lt;sup&gt;x&lt;/sup&gt;''.
**Ekvivalentoj restrikt-similaj. Kiam la nukleo estas difinita kategorio kun unusola membro, la apozitiva elemento ne funkcias restrikte. Jen ekzemploj kies apozitivo estas:

***nominacio: ''ŝia edzo, Smaino, … • lia propra ĉefo, Luko, … • Lia altega instruito, Platono, estis sklavigita de la princo mem.''
***citaĵo: ''lia preferita vorto por estonta estiĝo, &quot;metempsikozo&quot;, ''.

==== Ĝustigoj — revortigo per pli trafa esprimo ====
Kiam parolanto konstatas ke ĵus dirita esprimo mistrafas la celatan signutaĵon, kaj tuj provas pli taŭgan esprimon, la rezulto povas tre simili ekvivaltesprimon, kaj iasence ja estas speco de ekvivalentesprimo, ĉar la celata signataĵo ne ŝanĝigas:&lt;ref&gt;Tamen veraj celoŝanĝoj povas same aspekti. Ekz.: de antaŭ dudek jaroj, ne, pli longe, ekde la komenco dum la fruaj tagoj.&lt;/ref&gt; &amp;nbsp; Opciaj avertiloj pri korektado inkluzivas: ''aŭ prefere, aŭ pli bone, aŭ pli ĝuste, aŭ pli vere, ne'':&lt;ref&gt;Chalker &amp; Weiner (1994) citante Greenbaum &amp; Quirk, k.a. (1990) donas la jenan ekzemplon de &quot;apozitivo&quot; en la angla: ''Li kolerigis, ne, furiozigis, sian aŭdantaron.''&lt;/ref&gt;
* Per '''''aŭ prefere''': lia protektanto aŭ prefere lia senkonscia kunkulpanto'',''&lt;sup&gt; v&lt;/sup&gt;
* Per '''''aŭ pli ĝuste''': la aĉetantojn, aŭ pli ĝuste la aĉetantinojn&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • Vi ĉion neas, aŭ pli ĝustadire, vi ĉion detruas'',&lt;sup&gt; B&lt;/sup&gt;
* Per '''''aŭ pli bone''': ne malpli moralas - aŭ pli bone, ne pli malmoralas • pri gentoj, aŭ plibone, pri etnoj kaj triboj'',
* Per '''''aŭ pli vere''': eniris, aŭ pli vere enĵetis sin'',&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt;
* Per '''''ne''': depost la muro, ne, depost verda kurteneto, similanta muron • Mi kredis, ne, mi firme sciis.''&lt;sup&gt; F&lt;/sup&gt;
* Per '''''fakte''': sistemon, kiun ĝi titolas germana (fakte multe pli ĝenerala) • kune kun (fakte nedisigeble de) la lingvo mem''.

Komparu la esprimadon de ŝanĝanta ideo, en kiu la signendaĵo mem ŝanĝiĝas, ne nur la rimedon ĝin esprimi: ''de antaŭ dudek jaroj, ne, pli longe, ekde la komenco dum la fruaj tagoj''.

==== Emfazaj apozitivoj ====
Iuj gramatikistoj konsideras la refleksivan pronomon ''mem'' emfaza apozitivo, kiu kiel aliaj apozitivoj ekvivalentas al la nukleo, ekz:&lt;ref&gt;Spears (1991) ĉe &quot;Emphatic appositive&quot;; Greenbaum (1996) §4.41&lt;/ref&gt; ''La reĝo mem venis al ili.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; • ''La maro mem estis granda lernolibro.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; • ''Li sentis sin vere olimpa, kaj pro tio mem sekura.''&lt;sup&gt;LZ&lt;/sup&gt; • ''la stilo, kiun mi mem uzas.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; • ''Kiu tro sin pravigas, tiu mem sin kulpigas.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt;

Foje tiu apozitivo, la emfaza refleksivo ''mem'' povas lokiĝi nepost la nukleo:&lt;ref&gt;Greenbaum (1996) §4.41 diras ke en la angla tio okazas nur se la nukleo estas la subjekto.&lt;/ref&gt; ''Mem li neniam povis ĝin bone ellerni.''&lt;sup&gt;LZ&lt;/sup&gt; • ''Mi liveros mem al li la feliĉon.''&lt;sup&gt;FK&lt;/sup&gt; • ''Ne, mi ĝin faros mem.''&lt;sup&gt;FK&lt;/sup&gt;

==== Komentaj apozitivoj ====
En ne-restrikta apozicio la apozitivo povas havi pli grandan signif-amplekson ol la nukleo, ekz: ''Johano Swicki, juna oficisto, kiu havis jam sufiĉe altan oficon …''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; • ''Johano kaj Roberto, amikoj miaj, starigas bandon''. • ''La apozicion, gramatike nekompleta subpropozicio, oni ofte apartigas per komoj, legant-amika elpensaĵo''.

==== Ekzempligaj apozitovoj ====
Iuj gramatikistoj konsideras ekzemplojn apozitivoj,&lt;ref&gt;Chalker &amp; Weiner (1994); Quirk, k.a. (1985) §9.158; Greenbaum (1996) §5,11 miksas la ekzempligajn apozitivojn kun la ekvivalentaj, menciante la anglajn prezentilojn ''for example, that is to say, namely, such as, say'' (''ekzemple, tio estas por diri, nome, kia'')&lt;/ref&gt; ekz: ''la lingvoj mortintaj (ekzemple latinan, grekan, hebrean)''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • ''de multaj aliaj, inkluzive de Tiktoko.''&lt;sup&gt;Bd&lt;/sup&gt; • ''seriozaj homoj, kiel vi, ..''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; • ''Ĉu mirinda lerta poeto, kia vi?''&lt;sup&gt; Auld&lt;/sup&gt;

==== Sintaksaj variantoj kaj konsideraĵoj ====
===== Agordo =====
Ne-restriktaj apozicioj plejparte agordas kaze en Esperanto.&lt;ref&gt;PMEG §25.3&lt;/ref&gt; Ekzemple: ''Sur iliaj vizaĝoj oni povis legi la plej diversajn sentojn: kompaton, scivolecon, mokon.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; • ''Ĝi enhavas ankaŭ plurajn dirmanierojn, parolturnojn, kiuj utile spicas la lingvon.''&lt;sup&gt;z&lt;/sup&gt; rimarku la agordo laŭnombra. Kompreneble agordo ne okazas ĉe la emfaza apozitivo, la refleksiva pronomo ''mem''. Mankas agordo en esprimoj kia ''Ni vizitis Tokion, Japanio.''&lt;ref&gt;PMEG §25.3 Komentaj apudmetoj.&lt;/ref&gt;

===== Markado =====
Sone, ne-restriktaj apozicioj ofte markiĝas tone aŭ paŭzete, ekz: ''la krakova teatro Sena'' [paŭzeto] ''areno de [[Jadwiga Gibczyńska]]'' [paŭzeto] ''profesia aktorino'' [paŭzeto] ''honora membro de [[UEA]]''.&lt;ref name=&quot;Pola radio&quot;/&gt; &amp;nbsp; Skribe, oni ofte indikas la tonan aŭ paŭzetan markadon de ne-restrikta apozicio per interpunkcioj, kiaj komoj, strekoj, krampoj, aŭ streketo.&lt;ref&gt;Albaugh (1964) diras, ''Nerestrikta apozitivo, kontraste al restrikta apozitivo, bezonas interpunkcion — komojn, strekojn, aŭ krampojn— por destarigi ĝin de la resto de la frazo. Ĉu apozitivo estas restrikta aŭ nerestrikta, ofte dependas de la signifo kiun celas komprenigi la verkanto. Ekzemple:''
* Lia ambicio diplomiĝi kun honoroj tenis lin studanta.
* Lia ambicio, diplomiĝi, kun honoroj tenis lin studanta.
* Lia ambicio — diplomiĝi kun honoroj — tenis lin studanta.
La aldono de komoj aŭ strekoj produktas ŝanĝeton da signifo. &lt;br /&gt;
Vidu ankaŭ PMEG §25.3 kiu diras: ''En la parolo oni normale distingas apudmetojn per paŭzetoj antaŭe kaj poste. En la skribo oni kutime metas komojn.'' Ankaŭ vidu Quirk, k.a. (1985) § 9.133 ''La apozitivoj en ne-restrikta apozicio estas en malsamaj [[Informunuo|informunuoj]], kaj tiu fakto indikiĝas en la parolo per ilia enmeto en apartajn [[Tonunuo|tonunuojn]] kaj en la skribo per komoj aŭ pli peza interpunkcio.''&lt;/ref&gt; Ekzemple,
* Ofte per ambaŭflankaj komoj:&lt;ref name=&quot;web.princeton.edu&quot;/&gt; ''mi, la kulpulo, faros la necesajn korektojn''
* Per ambaŭflankaj strekoj: ''kaj infano — dujara bubeto — per ''&lt;sup&gt; FK&lt;/sup&gt; • ''manĝos nur unu — nome tiu, al kiu la sorto ĝin decidos''&lt;sup&gt; FK&lt;/sup&gt;
* Per ambaŭflankaj krampoj: ''de [[Oziriso]] (la suno) per''&lt;sup&gt; B&lt;/sup&gt; • ''la ideo homarana (hilelista) kaj''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt;
* Per prezenta dupunkto: ''la noblan patriotan taskon: nome organizi ekspedicion''

===== Renversita ordo de ne-restrikta apozicio =====
Se la ordo de la elementoj de ne-restrikta apozicio renversiĝas, ankoraŭ bezoniĝas paŭzoj, apartigantaj la komentan enklasigan elementon, kaj tio indikendas per komoj. La sekva ekzemplo emfazas la inecon de Geraldine Ferraro: ''Por la unua fojo en nia historio, '''virino''', [[Geraldine Ferraro]] estos rekomendata dividi nian kandidat-duopon.''&lt;ref&gt;[[Jesse Jackson]], ''Parolo antaŭ la Nacia Konvencio de la [[Demokrata Partio]]'' en 1984. [http://www.americanrhetoric.com/figures/appositio.htm Sona registraĵo en la angla] &amp;nbsp; Rimarku la paŭzetojn en la elparolo.&lt;/ref&gt;

Greenbaum (1996) §5,11 montras, ke en la angla, se la nukleo (la ĉefelemento) estas pronomo, la apozitivo povas dislokiĝi al la komenco aŭ fino de la frazo.&lt;ref&gt;Ekzemple: ''Time and patience,'' it wouldn't have taken any more than ''that.'' • ''They'''re not great social animals, ''computer scientists.''&lt;/ref&gt;

===== Efiko de kunteksto kaj situacio =====
La samaj vortoj povas ŝanĝiĝi de restrikta al ne-restrikta (aŭ inverse) depende de la parolanto kaj kunteksto. Konsideru la vortgrupon ''mia frato Natano''. Se la parolanto havas pli ol unu fraton, la nomo Natano estas restrikta, ĉar ĝi klarigas pri kiu el la fratoj temas. Aliflanke, se la parolanto havas pli ol unu fraton, tiam la nomo de la frato funkcias parantezece (ne estas restrikta) kaj tiakaze la ĝusta maniero ĝin skribi estas: ''mia frato, Natano,…''.

== Nestitaj apozicioj ==
Apoziciaj konstruaĵoj povas esti nestitaj, t.e. unu (aŭ pli) el la konstituaj elementoj povas mem esti apozicia konstruaĵo:
* La unua elemento de la apozicio povas mem konsisti el alia apozicia konstruaĵo, ekzemple la unua elemento:
**de nomesprimo povas esti:
*** intersekco: ''la mondkonata inĝeniero pri elektro-lingvistiko, J.R.G. Isbrucker • talenta 21-jara junulo-komputilisto, Pimono Sejno.''
***ekvivalentesprimo: ''la ĉefministron, aŭ taoiseach, Bertie O’Hearn''.
**de citaĵo povas esti:
***ekvivalentesprimo: ''la signon, la markon #''.
**de ekvivalentesprimo povas esti:
***nomesprimo: ''sinjoron Petro Fradeko, mian fianĉon''&lt;sup&gt; v&lt;/sup&gt; • ''via frato Aaron, la Levido''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt;
*** mem ekvivalentesprimo: ''Mi, la Eternulo, via Dio''&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt;
**de komento povas esti:
*** ekvivalentesprimo: ''Hagar, la Egiptino, sklavino de Sara''.&lt;sup&gt; x&lt;/sup&gt;

* La dua (limiga, klariga, aŭ komenta) elemento de la apozicio povas mem konsisti el alia apozicia konstruaĵo, ekzemple la dua elemento:
**de nomesprimo povas esti:
***mem nomesprimo: ''filmo Kirasŝipo Potjomkin • la regionestro, admiralo Jegorov • lia samlandano d-ro K. Kalocsay''&lt;sup&gt; Bg&lt;/sup&gt; • ''lia Reĝa Moŝto la Reĝo Alberto.''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt;
***ekvivalentesprimo: ''la mezo de la monato Famenut (januaro) ''&lt;sup&gt; B&lt;/sup&gt;
***ekvivalentesprimo alnoma: ''mia granda sampatrujano Muhamado la Ĥorezmano ''.
**de subklasigo povas esti:
***intersekco: ''la kategorio Membro-Abonanto ''.
**de ekvivalentesprimo povas esti:
***intersekco: ''ni, Esperantistoj-batalantoj&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt; • iliaj dueloj, tio estas solo-numeroj.''&lt;sup&gt;Vk&lt;/sup&gt;
***mem ekvivalentesprimo: ''ties elito — Tre Gravaj Personoj, alinome kravatuloj kaj pikkalkanumiloj — ''
**de komento povas esti:
*** intersekco: ''Ivan Davidkin, inĝeniero-elektronikisto, estas''.

* Ambaŭ elementoj povas mem konsisti el aliaj apoziciaj konstruaĵoj, ekz:
**komento kies nukleo estas
*** nomesprimo, kaj kies dua elemento konsistas el intersekco: ''la fratoj Jorge kaj Esteban Mosonyi, antropologoj-lingvistoj''
*** duobla nomesprimo, kaj kies dua elemento konsistas el serio da komentoj: ''Nun venis patrino, sinjorino Aŭgusto, pogranda fruktistino, posedantino de pli ol unu da fiŝujoj, vilaĝanino en granda krinolino.''&lt;sup&gt; z&lt;/sup&gt;

== Uzado ==
=== Uzado en la angla ===
Dum apozicio ordinaras en moderna (angla) verkita [[prozo]], estas rimarkigita,&lt;ref&gt;{{(en)}} Corbett, Edward P.J. ''Classical Rhetoric for the Modern Student''. [[Oxford University Press]], [[New York]], 1971.&lt;/ref&gt; ke oni ĝin malofte uzas dum improvizita parolado, en kiu oni pli emas uzi [[Parentezo (retoriko)|parentezo]]jn aŭ [[subpropozicio]]jn. En ordinara (angla) parolado, ekzemplo kia ''mia edzino, flegistino laŭ eduko, …'' pli probable diriĝus: ''mia edzino, kiu estas flegistino laŭ eduko,…''. Trask (1993) komentas ke plej ofte apozitivoj estas nerestriktaj.

== Ekzemploj ==
Mallongigoj uzataj: B=Kabe, Bd=Broadribb, Bg=Baghy, Bt=Boulton, F=Finkel, FK=Fundamenta Krestomatio, G=Grabowsky, K=Kalocsay, LZ=Lydia Zamenhof, N=Nova Testamento, P=Privat, Pok=Pokrovskij, V=Valienne, Vk=Vondrouŝek, X=Malnova Testamento, Z=Zamenhof.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
* Acuña Fariña, Juan Carlos (1996) ''The Puzzle of Apposition, On so-called appositive structures in English. (Unuversidad de Santiago de Compostela).
* Aitchison, James (1996) ''Dictionary of English Grammar''. {{(en)}}
* Albaugh, Ralph M. (1964) ''A Dictionary of Grammar and Structure''. (San Francisco: Chandler Publishing). {{(en)}}
* Butt, John (2004) ''A New Reference Grammar of Modern Spanish, 4th ed.'' ([[McGraw-Hill]]). {{(en)}}
* [[CEED]] — [[Peter Benson|Benson, Peter]] (1995) ''Comprehensive English-Esperanto Dictionary''.
* Chaulker, Silvia &amp; Edmund Weiner (1994) ''Oxford Dictionary of English Grammar''. (Oxford). {{(en)}}
* [[David Crystal|Crystal, David]] (1997) ''A Dictionary of Linguistics and Phoenitics''. ([[Blackwell]]). {{(en)}}
* Corbett, Edward P.J. (1971) ''Classical Rhetoric for the Modern Student''. (New York: [[Oxford University Press]]). {{(en)}}
* Greenbaum, Sidney (1996) ''The Oxford English Grammar.'' (Oxford). {{(en)}}
* Limbi Straine, Facultatea de (1978) ''Dictionar Poliglot Termini Lingvistico''. (Bucaresti).
* [[Peter Mathews|Mathews, Peter]] (1997) ''The Concise Oxford Dictionary of Linguistics''. ([[OUP]]) {{(en)}}
* [[Merriam-Webster]], [http://www.m-w.com/cgi-bin/dictionary?book=Dictionary&amp;va=apposition ''Merriam-Webster's Online Dictionary''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070227131122/http://www.m-w.com/cgi-bin/dictionary?book=Dictionary&amp;va=apposition |date=2007-02-27 }}. {{(en)}}
* Meyer, Charles F. (1992) ''Apposition in Contemporary English.'' (Cambridge). {{(en)}}
* Nash, Rose (1968) ''Multilingual Lexicon of Linguistics and Philology''. (Longman).
* [[NTC]] — Spears, Richard A. (1991) ''NTC's Dictionary of Grammar Terminology''. {{(en)}}
* [[PAG]] — [[Kalocsay]] kaj [[Waringhien]] (1980) ''Plena Analiza Gramatiko, 4-a eld.''.
* [[PIV]] — [[Waringhien]] (1970) ''Plena Ilustrita Vortaro''.
* [[PMEG]] — Wennergren, Bertilo (2005) ''Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko.'' (ELNA).
* Preisler, Bent (1997) ''A Handbook of English Grammar on Functioal Principles, 2-a eld.'' (Aarhus). {{(en)}}
* Quirk, Randolph, k.a. (1985) ''Comprehensive Grammar of the English Language''. (London: Longman). {{(en)}}
* Richards, Jack C., k.a. (1992) ''Dictionary of Language Teaching and Applied Linguistics, 2-a eld.'' (Longman). {{(en)}}
* Rozental', D.E. kaj M. A. Telenkova (1985) ''Словарь-спавочник лингвистических теминов'' (''Slovar'-spravoĉnik lingvistiĉeskiĥ terminov''). (Moskva: &quot;Prosveŝĉeie&quot;). {{(ru)}}
* Seco, Rafael, (1967) ''Manual de gramática española, 9-a eldono''. (Aguilar). {{(es)}}
* [[SIL]] — Summer institute of Linguistics, [http://www.sil.org/Linguistics/GlossaryOfLinguisticTerms/WhatIsAnApposition.htm ''Glossary of linguistic terms''] (''Glosaro de lingvistikaj terminoj''). {{(en)}}
* Spears, Richard A. (1991) ''NTC's Dictionary of Grammar Terminology'' (NTC). {{(en)}}
* Torop y Gisbert, Miguel de (1964) ''Pequeño Larousse Ilustrado''. (Editorial Larousse, 1964) {{(es)}}
* Trask, R. L. (1993) ''A Dictionary of Grammatical Terms in Linguistics''. (Routledge). {{(en)}}
* Wales, Katie (1989) ''A Dictionary of Stylistics''. ([[Longman]]) {{(en)}}

== Tradukfonto ==
{{Trad|en|Apposition}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Parolfiguro]]
* [[Hiperbato]]
* [[Literatura rimedo]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|wikt=apozicio|ReVo=apozic}}
* {{(en)}} [http://ccat.sas.upenn.edu/jod/AG/allgre.282.html Allen and Greenough's New Latin Grammar, §282] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090214004953/http://ccat.sas.upenn.edu/jod/AG/allgre.282.html |date=2009-02-14 }}
* {{(en)}} [http://www.americanrhetoric.com/figures/appositio.htm Sonaj ilustraĵoj]
* {{(en)}} [http://www.chompchomp.com/terms/appositive.htm Appositives] ĉe chompchomp.com
* {{(en)}} [https://proofexchange.com/appositives-purdue-owl Grafikaj ekzemploj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160927052446/https://proofexchange.com/appositives-purdue-owl |date=2016-09-27 }}

[[Kategorio:Retoriko]]
[[Kategorio:Sintakso]]
[[Kategorio:Semantiko]]</text>
      <sha1>glziihcrmp9xrfw303wqs1d3fqpqe0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kampopasero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161718</id>
    <revision>
      <id>9503147</id>
      <parentid>9497930</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60581" sha1="o291s0ochl8kaqg4ayz5fbf4pmsjd5v" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kampopasero
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|dosiero = [[Dosiero:Tree Sparrow August 2007 Osaka Japan.jpg|300px]]
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|regno aŭtoritato = 
|regno2 = animalo
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|filumo aŭtoritato = 
|klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves''
|klaso aŭtoritato = 
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|ordo aŭtoritato = 
|familio = [[Paseredoj]] ''Passeridae''
|familio aŭtoritato = 
|genro = [[Pasero]] ''Passer''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Kampopasero''' ''Passer montanus''
|specio aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] [[1758]]
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

'''Montpasero''', '''Montopasero''' aŭ '''Kampopasero''', ''Passer montanus'', estas malgranda birdo de la familio de [[Paseredoj]] kaj plej tipa genro de [[paseroj]]. Ĝi havas tre markatajn brunajn kronon kaj nukon, kaj nigran makulon en ĉiu pure blanka vango. Ambaŭ seksoj havas similajn [[plumaro]]jn, kaj junuloj estas pli senkolora versio de plenkreskulo.

Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] birdo troviĝas kaj reproduktiĝas en plej parto de moderklimataj [[Eŭropo]] escepte de norda [[Skandinavio]], kaj en Azio tra Centra Azio kaj suda Siberio al [[Sudorienta Azio]], kie ĝi nomiĝas Arbopasero, ĝis [[Japanio]] kaj [[Indonezio]]. Ĝi estis enmetita ankaŭ ien kiel ekzemple en Usonon, kie ĝi estas konata kiel Eŭrazia arbopasero aŭ '''Germana pasero''' por diferencigi ĝin el la indiĝena nerilata [[Nordamerika kampopasero]]. Ĝi havas kelkajn agnoskitajn subspeciojn, sed kun malmulta variado tra tiom ampleksa teritorio.

La nesto de la Kampopasero estas fuŝa nesto konstruita en natura kavaĵo, truo en konstruaĵo aŭ granda nesto de [[Eŭropa pigo|pigo]] aŭ de [[Blanka cikonio|cikonio]]. La tipa ovaro estas de 5 aŭ 6 ovoj kaj eloviĝo okazas post du semajnoj. Tiu pasero manĝas ĉefe semojn, sed ili konsumas ankaŭ senvertebrulojn, ĉefe dum la reprodukta sezono. Kiel ĉe aliaj malgrandaj birdoj, infektado fare de parazitoj kaj malsanoj, kaj predado fare de [[rabobirdo]]j damaĝas tiun specion, kies tipa vivodaŭro estas ĉirkaŭ du jaroj.

La Kampopasero estas disvastigata en urboj de orienta Azio, sed en Eŭropo ĝi estas birdo de [[duonarbaro|maldensa arbaro]] kaj malferma kamparo, dum la [[Dompasero]] reproduktiĝas en pli urbaj areoj. La etenda teritorio kaj granda populacio de la Kampopasero certigas, ke ĝi ne estas endanĝerita tutmonde, sed estis grandaj malpliiĝoj en la populacioj de okcidenta Eŭropo, parte pro ŝanĝoj en farmaj praktikoj rilate la pliiĝanta uzado de herbicidoj kaj perdo de vintraj stoplejoj. En orienta Azio kaj okcidenta Aŭstralio, tiu specio estas foje konsiderata plago, kvankam ĝi estas ankaŭ amplekse traktata ĉe orienta arto.

== Migrado ==
Ĝi estas parte migranta kaj nordaj populacioj ĉefe de centra Siberio migradas suden. For de la reprodukta periodo povas krei je la lokoj, kun sufiĉo de manĝaĵo, grupojn de miloj de individuoj.

== Aspekto ==
[[Dosiero:GolfanyMynydd.jpg|eta|350px|maldekstre|Kampopaseroj ĉe [[Birdomanĝejo]].]]
La Kampopasero estas tre simila al [[dompasero]]. Ĝi malsamas per mallarĝa blanka kolstrio, pli malgranda nigra makulo sur la gorĝo kaj tre blanka vango kun nigra makulo ĉe orelareo. Gekreskuloj similas, ĉe dompasero ambaŭ seksoj malsamas.

La Kampopasero estas 12.5–14&amp;nbsp;cm longa,&lt;ref name= Mullarney/&gt; kun [[enverguro]] de ĉirkaŭ 21&amp;nbsp;cm kaj pezo de 24 g,&lt;ref name =BTO&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob15980.htm|titolo=Tree Sparrow ''Passer montanus'' [Linnaeus, 1758]|alirdato=30a de Januaro 2009|verko=Bird facts|eldoninto=British Trust for Ornithology}}&lt;/ref&gt; kio faras ĝin ĉirkaŭ 10 % pli malgranda ol la Dompasero.&lt;ref name = BWP&gt;{{Harvnb|Snow|Perrins|1998|pp=1513–1515}}&lt;/ref&gt; Ĉe plenkreskuloj '''krono kaj nuko estas tre brunaj, kaj estas renforma nigra orelmakulo en ĉiu purblanka vango'''; mentono kaj gorĝo estas nigraj, dum supraj partoj estas helbrunaj, nigre striecaj, kaj la brunaj flugiloj havas du distingajn mallarĝajn blankajn flugilstriojn. La kruroj estas palbrunaj, kaj la beko estas plumboblua somere, kaj iĝas preskaŭ nigra vintre.&lt;ref name= Clement/&gt;

Tiu pasero distingas eĉ ene de sia genro ĉar ĝi ne havas plumardiferencojn inter seksoj, tio estas, ne estas [[seksa duformismo]] malkutime en la genro; ankaŭ junuloj similas al plenkreskuloj, kvankam la koloroj tendencas esti pli senkoloraj.&lt;ref name= Mullarney2&gt;{{Harvnb|Mullarney|Svensson|Zetterstrom|Grant|1999| p=343}}&lt;/ref&gt; Ties kontrasta vizaĝobildo faras tiun specion facile identigebla en ĉiuj plumaroj;&lt;ref name= BWP/&gt; la pli malgrando kaj la bruna, ne griza, krono estas aldonaj diferencoj el masklo de Dompasero.&lt;ref name= Mullarney&gt;{{Harvnb|Mullarney|Svensson|Zetterstrom|Grant|1999| p=342}}&lt;/ref&gt; Plenkreskuloj kaj junuloj de Kampopasero faras malrapidan kompletan [[plumoŝanĝado]]n aŭtune, kaj montras pliiĝon en korpomaso spite malpliiĝon en stokita graso. La ŝanĝo en maso estas kaŭzata de pliiĝo en sangovolumo por elteni aktivan plumokreskon, kaj ĝenerale de pli alta akvoenhavo en korpo.&lt;ref name= lind2&gt;{{Cite journal | last= Lind | first= Johan | coauthors= Gustin, Marco; Sorace, Alberto | year= 2004 | title= Compensatory bodily changes during moult in Tree Sparrows ''Passer montanus'' in Italy | journal= Ornis Fennica | volume= 81 | pages= 1–9 | url= http://www.zoologi.su.se/research/anti-predator/LindEtAl2004OrnFenn.pdf | format= PDF | doi=  }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151107052833/http://www.zoologi.su.se/research/anti-predator/LindEtAl2004OrnFenn.pdf |date=2015-11-07 }}&lt;/ref&gt;

La Kampopasero ne havas verajn kantojn, sed ties voĉoj inkludas ekscititan serion de alvokoj ''cĉip'' fare de neparigataj aŭ pariĝantaj maskloj. Alia unusilaba ĉirpado estas uzata en sociaj kontaktoj, kaj la flugalvoko estas akra ''tek''.&lt;ref name= BWP/&gt; Studo kompare la voĉojn de la [[enmetita populacio]] de [[Misurio]] kun tiuj de birdoj el Germanio montris, ke la usonaj birdoj havas malmultajn kunhavatajn silabotipojn ([[memeo]]) kaj pli da strukturo ene de la populacio ol la eŭropaj paseroj. Tio povas esti rezulto el la malgrando de la troviĝanta nordamerika populacio kaj el la sekva perdo de [[genetika diverseco]].&lt;ref name=lang&gt;{{Cite journal| last= Lang | first= A. L. | coauthors= Barlow J. C.| year=1997 | title= Cultural evolution in the Eurasian Tree Sparrow : Divergence between introduced and ancestral populations | journal= The Condor | volume=99 | issue= 2| pages=413–423 | url = | doi = }}&lt;/ref&gt;

== Taksonomio ==
[[Dosiero:Linnaeuspage183.jpg|eta|alt = page from an old book|Priskribo de la Dompasero kaj la Kampopasero el la ''Systema naturae''&lt;ref&gt;Kvankam Linnaeus donis lokigon tiom simple kiom ''en Eŭropo'', la tipa specimeno venis el [[Bagnacavallo]], Italio ({{Citaĵo el gazeto|familia nomo=Clancy|persona nomo=Philip Alexander|jaro=1948|gazeto=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volumo=68|paĝoj=135}})&lt;/ref&gt;]]

La malnovmonda genro de [[paseroj]] aŭ ''[[Passer]]'' estas grupo de malgrandaj [[paserina]]j birdoj kiuj verŝajne originiĝis en Afriko, kaj kiu enhavas 15–25 speciojn depende de la fakulo.&lt;ref name= anderson&gt;{{Harvnb|Anderson|2006| p=5}}&lt;/ref&gt; Ties membroj troviĝas tipe en malfermaj, maldensaj arbaraj habitatoj, kvankam kelkaj specioj, notinde la [[Dompasero]] (''P. domesticus'') adaptiĝis al homaj setlejoj. Plej parto de specioj de la genro estas tipe 10–20&amp;nbsp;cm longaj, ĉefe brunecaj aŭ grizecaj birdoj kun mallongaj kvadrataj vostoj kaj fortikaj konusformaj bekoj. Ili estas ĉefe surgrunde [[semomanĝantoj|semomanĝantaj]], kvankam ili konsumas ankaŭ senvertebrulojn, ĉefe dum reproduktado.&lt;ref name= Clement2&gt;{{Harvnb|Clement|Harris|Davis|1993| pp=442–467}}&lt;/ref&gt;
Genetikaj studoj montras ke la Eŭrazia kampopasero diverĝis el aliaj eŭraziaj membroj de sia genro relative frue, antaŭ la [[speciigo]] de la Dompasero, de la [[Flava pasero]] kaj de la [[Hispana pasero]].&lt;ref name=Allende&gt;{{Cite journal | last= Allende | first= Luis M. | coauthors= Rubio, Isabel; Ruíz-del-Valle, Valentin; Guillén, Jesus; Martínez-Laso, Jorge; Lowy, Ernesto; Varela, Pilar; Zamora, Jorge; Arnaiz-Villena, Antonio | year= 2001 | title= The Old World sparrows (genus ''Passer'') phylogeography and their relative abundance of nuclear mtDNA pseudogenes | journal= Journal of Molecular Evolution | volume= 53 | pages= 144–154 | url= http://chopo.pntic.mec.es/~biolmol/publicaciones/Passer.pdf | format= PDF }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721034443/http://chopo.pntic.mec.es/~biolmol/publicaciones/Passer.pdf |date=2011-07-21 }}&lt;/ref&gt; La eŭrazia specio ne estas proksime rilata al la [[Nordamerika arbopasero]] (''Spizella arborea''), kiu estas membro de la grupo de [[Amerikaj paseroj]].&lt;ref name= Byers&gt;{{Harvnb|Byers|Curson|Olsson|1995| pp=267–268}}&lt;/ref&gt;

La scienca nomo de la Kampopasero devenas el du [[latina]]j vortoj: nome ''passer'', &quot;pasero&quot;, kaj ''montanus'', &quot;montana&quot; (el ''mons'' &quot;monto&quot;).&lt;ref name =BTO/&gt; La Kampopasero estis [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] de [[Carl Linnaeus]] en sia verko de [[1758]] ''[[Systema Naturae]]'' kiel ''Fringilla montana'',&lt;ref name = linn&gt;{{Harvnb|Linnaeus|1758| p=183}} ''F. remigibus rectricibusque fuscis, corpore griseo nigroque, alarum fascia alba gemina''&lt;/ref&gt; sed, kun la Dompasero, ĝi estis tuj movata el la familio de [[Fringedoj]] al la nova genro ''Passer'' kreita de franca zoologo [[Mathurin Jacques Brisson]] en 1760.&lt;ref name= brisson&gt;{{Harvnb|Brisson|1760|p=36}}&lt;/ref&gt; La komuna nomo de la Kampopasero devenas el ties preferata habitato kie ĝi uzas truojn de arbo por nestumado, kio havigas al si en la angla nomon ''Tree sparrow'' (Arbopasero), kiu same kiel la scienca nomo ''montanus'' ne taŭgas por priskribi la habitatajn preferojn de la specio, dum la [[germana]] nomo ''Feldsperling'' (&quot;Kampopasero&quot;) pli taŭgas.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Summers-Smith|1988|p=217}}&lt;/ref&gt;

=== Subspecioj ===
[[Dosiero:Tree-Sparrow-2009-16-02.jpg|eta|Nomiga ''P. m. montanus''&lt;br /&gt;[[:File:Tree-Sparrow.jpg|Origina bildo]] renversita]]
Tiu specio varias malmulte laŭ aspekto tra sia granda teritorio, kaj la diferencoj inter la ok [[subspecio]]j agnoskataj de Clement estas malmultaj. Almenaŭ 15 aliaj subspecioj estis proponitaj, sed estas konsiderataj intermezaj inter la listitaj [[raso (biologio)|rasoj]].&lt;ref name= Clement&gt;{{Harvnb|Clement|Harris|Davis|1993|pp=463–465}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://hdl.handle.net/2246/2345|titolo=Notes on some Ploceidae from western Asia|familia nomo=Vaurie|persona nomo=Charles|jaro=1949|gazeto=American Museum Novitates|volumo=1406|paĝoj=22–26}}&lt;/ref&gt;
* ''P. m. montanus'', la [[Subspecio#nomiga subspecio|nomiga subspecio]], havas teritorion tra Eŭropo escepte sudokcidenta [[Iberia duoninsulo|Iberio]], suda [[Grekio]], kaj iama [[Jugoslavio]]. Ĝi reproduktiĝas ankaŭ en Azio orienten al rivero [[Leno]] kaj suden al la nordaj regionoj de [[Turkio]], la [[Kaŭkazo]], [[Kazaĥio]], [[Mongolio]] kaj [[Koreio]].
* ''P. m. transcaucasicus'', priskribita de [[Sergei Aleksandroviĉ Buturlin]] en 1906, reproduktiĝas el suda Kaŭkazo orienten al norda [[Irano]]. Ĝi estas pli senkolora kaj griza ol la nomiga raso.&lt;ref name = Clement/&gt;
* ''P. m. dilutus'', priskribita de [[Charles Wallace Richmond]] en 1856, loĝas en pleja nordorienta Irano, norda [[Pakistano]] kaj nordokcidenta [[Barato]]. Ĝi ĉeestas ankaŭ pli norde, el [[Uzbekio]] kaj [[Taĝikio]] orienten al [[Ĉinio]]. Kompare al ''P. m. montanus'', ĝi estas pli pala, kun sablobrunaj supraj partoj.&lt;ref name = Clement/&gt;
* ''P. m. tibetanus'', la plej granda raso, priskribita de [[E. C. Stuart Baker|Stuart Baker]] en 1925. Ĝi troviĝas en norda [[Himalajo]], el [[Nepalo]] orienten tra [[Tibeto]] al nordokcidenta Ĉinio. Ĝi similas al ''P. m. dilutus'', sed ĝi estas pli malhela.&lt;ref name = Clement/&gt;
* ''P. m. saturatus'', priskribita de [[Leonhard Hess Stejneger]] en 1885, reproduktiĝas en [[Saĥalino]], [[Kuriloj]], [[Japanio]], [[Tajvano]] kaj [[Sudkoreio]]. Ĝi estas pli bruna ol la nomiga subspecio kaj havas pli grandan bekon.&lt;ref name = Clement/&gt;
* ''P. m. malaccensis'', priskribita de [[Alphonse Joseph Charles Dubois|Alphonse Dubois]] en 1885, troviĝas el suda [[Himalajo]] orienten al [[Hajnano]] kaj [[Indonezio]]. Ĝi estas malhela raso, kiel ''P. m. saturatus'', sed ĝi estas pli malgranda kaj pli strieca en ties supraj partoj.&lt;ref name = Clement/&gt;
* ''P. m. hepaticus'', priskribita de [[Sidney Dillon Ripley]] en 1948, reproduktiĝas el nordorienta [[Asamo]] al nordokcidenta [[Birmo]]. Ĝi estas simila al ''P. m. saturatus'', sed pli ruĝa en kapo kaj supraj partoj.&lt;ref name = Clement/&gt;

== Distribuado kaj [[biotopo]] ==
[[Dosiero:Tree of sparrows.jpg|eta|upright|Arboj en malferma kamparo estas ofte uzataj kiel ripozejoj]]
La natura reprodukta teritorio de la Kampopasero enhavas plej parton de la moderklimataj Eŭropo kaj Azio suden de ĉirkaŭ la 68a paralelo norde (norde de tiu someroj estas tro malvarmaj, kies juliaj averaĝaj temperaturoj estas sub {{GdC|12}}) kaj tra [[Sudorienta Azio]] al [[Javo]] kaj [[Balio]]. Ĝi iam reproduktiĝis en la [[Ferooj]], [[Malto]] kaj [[Gozo]].&lt;ref name= BWP/&gt;&lt;ref name= Clement/&gt; En Suda Azio ĝi troviĝas ĉefe en moderklimata zono.&lt;ref name = raju&gt;Raju, K.; Krishna, S. R.; Price, Trevor D. (1973) &quot;Tree Sparrow ''Passer montanus'' (L.) in the Eastern Ghats.&quot; ''Journal of the Bombay Natural History Society'' '''70'''(3): 557–558.&lt;/ref&gt;&lt;ref name = Rasmussen&gt;{{Harvnb|Rasmussen|Anderton|2005|location=Volume 2. p.576}}&lt;/ref&gt; Temas pri [[loĝantaj birdoj]] ĉe plej parto de ties etenda teritorio, sed plej norde reproduktantaj populacioj [[birdomigrado|migras]] suden vintre,&lt;ref name=Arlott&gt;{{Harvnb|Arlott|2007|p=222}}&lt;/ref&gt; kaj malgrandaj nombroj eliras el suda Eŭropo al Nordafriko kaj Mezoriento.&lt;ref name= BWP/&gt; La orienta subspecio ''P. m. dilutus'' atingas marbordan Pakistanon vintre kaj miloj da birdoj de tiu raso moviĝas tra orienta Ĉinio aŭtune.&lt;ref name= Clement/&gt;

La Kampopasero estis [[enmetita specio|enmetita]] for de sia indiĝena teritorio, sed ĝi ne ĉiam setlis, eble pro konkurenco kun la Dompasero. Ĝi estis sukcese enmetita en [[Sardinio]], orienta Indonezio, [[Filipinoj]] kaj [[Mikronezio]], sed enmetoj en [[Novzelando]] kaj [[Bermudo]] ne enradikiĝis. Perŝipe enportitaj birdoj koloniigis [[Borneo]]n. Tiu pasero ĉeestis kiel natura [[vaganteco (biologio)|vaganto]] en [[Ĝibraltaro]], [[Tunizio]], [[Alĝerio]], [[Egiptio]], [[Israelo]] kaj [[Dubajo]].&lt;ref name= Clement/&gt;

En [[Nordameriko]] [[populacio]] de ĉirkaŭ 15,000 birdoj setlis ĉe [[Sankta Luiso]], [[Misurio]], kaj najbaraj partoj de [[Ilinojso]] kaj sudorienta [[Iovao]].&lt;ref name=Cocker/&gt; Tiuj paseroj descendas el 12 birdoj importitaj el [[Germanio]] kaj liberigitaj fine de aprilo de [[1870]] kiel parto de projekto por plibonigo de indiĝena nordamerika birdofaŭno. En tiu limigita usona teritorio la Kampopasero devas konkurenci kun la Dompasero en urbaj centroj, kaj troviĝas ĉefe en parkoj, farmoj kaj ruraj arbaroj.&lt;ref name=lang/&gt;&lt;ref name = barlow&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/560/articles/introduction|titolo=Eurasian Tree Sparrow (''Passer montanus'')|alirdato=30a de Januaro 2009|aŭtoro=Barlow, Jon C; Leckie, Sheridan N|verko=The Birds of North America Online (A. Poole, Ed.)|eldoninto=Ithaca: Cornell Laboratory of Ornithology|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150607121553/http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/560/articles/introduction|arkivdato=2015-06-07}}&lt;/ref&gt; La usona populacio estas foje menciata kiel &quot;Germana pasero&quot;, por distingi ĝin el kaj la indiĝena Amerika kampopasero kaj la multe pli disvastigata &quot;angla&quot; Dompasero.&lt;ref name= forbush&gt;{{Harvnb|Forbush|1907|p=306}}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Nest of Passer montanus B.jpg|eta|maldekstre|Urba nesto sub tegmento de ligna domo en Japanio]]
En Aŭstralio la Kampopasero ĉeestas en [[Melburno]], urboj de centra kaj norda [[Viktorio (Aŭstralio)|Viktorio]] kaj kelkaj centroj de la regiono [[Riverina]] de [[Novsudkimrio]]. Ĝi estas malpermesata specio en [[Okcidenta Aŭstralio]], kie ĝi ofte alvenas per ŝipoj el Sudorienta Azio.&lt;ref name = oz&gt;{{cite web | author = Massam, Marion | title = Sparrows | work = Farmnote No. 117/99 | url = http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/f11799.pdf | format = PDF | publisher = Agriculture Western Australia | accessdate = 1a Februaro 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080812133121/http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/f11799.pdf | archivedate = 2008-08-12 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2010-08-13 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20080812133121/http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/f11799.pdf | arkivdato = 2008-08-12 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080812133121/http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/f11799.pdf |date=2008-08-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/f11799.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080812133121/http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/f11799.pdf |arkivdato=2008-08-12 }}&lt;/ref&gt;

Spite sia scienca nomo, ''Passer montanus'', tiu ne estas tipe monta specio, kaj atingas nur 700 m en [[Svisio]], kvankam ĝi reproduktiĝis je 1,700 m en norda [[Kaŭkazo]] kaj tiom alte kiom ĝis 4,270 m en [[Nepalo]].&lt;ref name= BWP/&gt;&lt;ref name= Clement/&gt; En Eŭropo, ĝi troviĝas ofte ĉe marbordoj kun klifoj, en malfermaj konstruaĵoj, ĉe pritonditaj [[saliko]]j ĉe malrapidaj akvofluoj, aŭ en malferma kamparo kun malgrandaj izolataj makuloj de arbaro.&lt;ref name= BWP/&gt; La Kampopasero montras fortan preferon por nestolokoj ĉe [[Malsekejo|humidaj]] habitatoj, kaj evitas reproduktadon en intensivaj farmejoj.&lt;ref name= field&gt;{{Cite journal| last= Field | first= Rob H. | coauthors= Anderson, Guy | year= 2004| title= Habitat use by breeding Tree Sparrows ''Passer montanus'' | journal= Ibis | volume=146 | issue= 2| pages=60–68 | url = |format = | doi = }}&lt;/ref&gt;

Kiam la Kampopasero kaj la pli granda Dompasero koincidas en la sama areo, la Dompasero ĝenerale reproduktiĝas en urbaj areoj dum la pli malgranda Kampopasero nestumas kampare.&lt;ref name= Clement/&gt; Kie ne estas multaj arboj, kiel en Mongolio, ambaŭ specioj povas uzi homfaritajn strukturojn kiel nestolokojn.&lt;ref name= Melville&gt;{{cite journal | last= Melville | first= David S. | coauthors= Carey, Geoff J. | year= 1998 | title= Syntopy of Eurasian Tree Sparrow ''Passer montanus'' and House Sparrow ''P. domesticus'' in Inner Mongolia, China | journal= Forktail | volume= 13 | url= http://www.orientalbirdclub.org/publications/forktail/13pdfs/Melville-Sparrows.pdf | format= PDF | issue=  | page= 125 | doi=  | archiveurl= http://web.archive.org/web/20081011235642/http://www.orientalbirdclub.org/publications/forktail/13pdfs/Melville-Sparrows.pdf | archivedate= 2008-10-11 | titolo= Arkivita kopio | alirdato= 2010-08-13 | arkivurl= https://web.archive.org/web/20081011235642/http://www.orientalbirdclub.org/publications/forktail/13pdfs/Melville-Sparrows.pdf | arkivdato= 2008-10-11 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081011235642/http://www.orientalbirdclub.org/publications/forktail/13pdfs/Melville-Sparrows.pdf |date=2008-10-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.orientalbirdclub.org/publications/forktail/13pdfs/Melville-Sparrows.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081011235642/http://www.orientalbirdclub.org/publications/forktail/13pdfs/Melville-Sparrows.pdf |arkivdato=2008-10-11 }}&lt;/ref&gt; La Kampopasero estas rura en Eŭropo, sed estas urba birdo en orienta Azio; en suda kaj centra Azio, ambaŭ specioj de ''Passer'' povas troviĝi ĉe urboj kaj vilaĝoj.&lt;ref name = Clement/&gt; En partoj de Mediteraneo, kiel en Italio, kaj la Kampopasero kaj la Itala aŭ la [[Hispana pasero]]j povas troviĝi ĉe setlejoj.&lt;ref name=&quot;Summers-Smith 1988 220&quot;&gt;{{Harvnb|Summers-Smith|1988|p=220}}&lt;/ref&gt; En Aŭstralio la Kampopasero estas ege urba birdo, kaj estas la Dompasero kiu uzas pli naturajn habitatojn.&lt;ref name = oz/&gt;

== Kutimaro kaj ekologio ==
=== Reproduktado ===
[[Dosiero:Passer montanus montanus MHNT.ZOO.2010.11.209.jpg|eta|''Passer montanus'']]
[[Dosiero:Nest of Passer montanus A.jpg|eta|200px|Nesto kaj ovoj]]
Ili nestumas en agrikultura tero kun aleoj, ĝardenoj, arbareroj, arbustoj kaj sole starantaj arboj, dum aprilo ĝis aŭgusto, 2 – 3 foje jare. Nesto estas de pajloj, tigoj kaj plumoj. Ĝi faras nestojn en kavoj de muroj, arboj kaj nestbudetoj. Ino demetas 5 - 6 blankajn forte makulitajn ovojn, kiujn kovas ambaŭ gepatroj dum 13 – 14 tagoj. Idoj estas nutrataj dum 14 – 16 tagoj.

[[Dosiero:TreeSparrow 20080703.JPG|eta|Junulo]]
La Kampopasero atingas reproduktan maturecon unu jaron post eloviĝo,&lt;ref name = anage/&gt; kaj tipe konstruas sian neston en kavaĵo en malnova arbo aŭ rokaro. Kelkaj nestoj ne estas en truoj, sed konstruitaj inter radikoj de pendantaj [[ulekso]]j aŭ similaj arbustoj.&lt;ref name=Coward/&gt; Ili uzas ankaŭ kavaĵojn sub tegmentoj,&lt;ref name=Coward/&gt; kaj en tropikoj, la kronon de palmoj aŭ la plafonon de portikaro.&lt;ref name= robinson&gt;{{Harvnb|Robinson|Chasen|1927–1939|loc=[http://rmbr.nus.edu.sg/biblio/robinson_chasen/vol1/55_True%20Finches.pdf Chapter 55] (PDF) 284–285}}&lt;/ref&gt; Tiu specio povas nestumi en jam neuzita kupolnesto de [[Eŭropa pigo|pigo]],&lt;ref name=Coward&gt;{{Harvnb|Coward|1930|pp=56–58}}&lt;/ref&gt; aŭ en ĉu ankoraŭ uzata ĉu neuzata elbastoneta nesto de granda birdo kiaj la [[Blanka cikonio]],&lt;ref name= bochenski&gt;Bochenski, Marcin ”[http://www.wnb.uz.zgora.pl/assets/files/iss/iss_vol30_04.pdf Nesting of the sparrows ''Passer'' spp. in the White Stork ''Ciconia ciconia'' nests in a stork colony in Klopot (W Poland)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110924000607/http://iss.wnb.uz.zgora.pl/assets/files/prints/iss/iss_vol30.pdf |date=2011-09-24 }} (PDF) en {{Citaĵo el gazeto|titolo=International Studies on Sparrows|familia nomo=Pinowski|persona nomo=Jan (ed.)|jaro=2005|volumo=30|paĝoj=39–41}}&lt;/ref&gt; la [[Blankvosta maraglo]], [[Fiŝaglo]], [[Nigra milvo]] aŭ [[Griza ardeo]]. Ili foje klopodas preni la neston de aliaj birdoj kiuj reproduktiĝas en truoj aŭ fermitaj lokoj, kiaj la [[Kamphirundo]], [[Murhirundo]], [[Bordhirundo]] aŭ la [[Eŭropa abelmanĝulo]].&lt;ref name= Czechowski&gt;Czechowski, Pawel. ”Nesting of Tree Sparrow ''Passer montanus'' in the nest of Barn Swallow ''Hirundo rustica'' in {{Citaĵo el gazeto|url=http://www.wnb.uz.zgora.pl/assets/files/iss/iss_vol32.pdf|titolo=International Studies on Sparrows|familia nomo=Pinowski|persona nomo=Jan (ed.)|jaro=2007|volumo=32|aranĝo=PDF|paĝoj=33–35}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Paroj povas reproduktiĝi ĉu izole ĉu en izolaj kolonioj,&lt;ref&gt;Hegyi, Z.; Sasvári, L. (1994) &quot;[http://kornel.zool.klte.hu/pub/ornis/articles/OrnisHungarica_vol4_p9-18.pdf Alternative reproductive tactics as viable strategies in the Tree Sparrow (''Passer montanus'').] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721110450/http://kornel.zool.klte.hu/pub/ornis/articles/OrnisHungarica_vol4_p9-18.pdf |date=2011-07-21 }}&quot; (PDF) ''Ornis Hungaria'' '''4''': 9–18&lt;/ref&gt; kaj pretas uzi [[nestoskatolo]]jn. Laŭ hispana studo, skatoloj faritaj el miksaĵo de ligno kaj ia cemento (lignocemento) havis multe pli altan okupadindicon ol la lignaj skatoloj (76.5% respektive 33.5%), kaj birdoj kiuj nestumas en lignocementaj lokoj havis pli fruajn ovodemetadojn, pli mallongan kovadoperiodon kaj pli da reproduktoklopodoj por jaro. Ovokvanto kaj idokondiĉoj ne diferencas inter tipoj de nestoskatoloj, sed reprodukta sukceso estis pli alta en lignocementaj skatoloj, eble ĉar la sintetikaj nestoj estis {{GdC|1.5}} pli varmaj ol la lignaj.&lt;ref name= garcia&gt;{{cite journal | last= García-Navas | first= Vicente | coauthors= Arroyo, Luis; Sanz, Juan José; Díaz, Mario | year= 2008 | title= Effect of nestbox type on occupancy and breeding biology of tree sparrows ''Passer montanus'' in central Spain | journal= Ibis | volume= 150 | issue=  | pages= 356–364 | url= http://www.ccma.csic.es/index.php/es/def/pdf1330?modelo=publicacion | format= PDF | doi=  | titolo= Arkivita kopio | alirdato= 2010-08-14 | arkivurl= https://web.archive.org/web/20100930134423/http://www.ccma.csic.es/index.php/es/def/pdf1330?modelo=publicacion | arkivdato= 2010-09-30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100930134423/http://www.ccma.csic.es/index.php/es/def/pdf1330?modelo=publicacion |date=2010-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ccma.csic.es/index.php/es/def/pdf1330?modelo=publicacion |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100930134423/http://www.ccma.csic.es/index.php/es/def/pdf1330?modelo=publicacion |arkivdato=2010-09-30 }}&lt;/ref&gt;

Masklo alvokas el ĉenesta loko printempe por proklami posedon kaj allogi inon. Li povas ankaŭ alporti nestomaterialon al la nestotruo.&lt;ref name= Clement/&gt; Memmontrado kaj nestokonstruado ripeatiĝas aŭtune. La preferataj lokoj por la aŭtuna memontrado estas malnovaj nestoj de Kampopasero, ĉefe tiuj kies idoj eloviĝis. Aŭtune rare oni uzas nestoskatolojn kaj lokojn uzatajn de la Dompaseroj aŭ aŭ de aliaj trunestaj birdoj, kiaj [[paruoj]], [[Blanknigra muŝkaptulo|muŝkaptulo]] aŭ [[Ĝardenruĝvostulo]].&lt;ref name= Pinowski&gt;{{Cite journal| last= Pinowski | first= Jan | coauthors= Pinowska, Barbara; Barkowska, Miloslawa; Jerzak, Leszek; Zduniak, Piotr; Tryjanowski, Piotr | month= June | year=2006 | title= Significance of the breeding season for autumnal nest-site selection by Tree Sparrows ''Passer montanus'' | journal= Acta Ornithologica | volume=41 | issue= 1| pages= 83–87| url = |format = | doi = }}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Passer montanus 050526.jpg|Lignocementa [[nestoskatolo]]|eta|maldekstra]]
La nesto konstruiĝas el herbo, [[lano]] aŭ aliaj materialoj kaj kovriĝas per [[plumo]]j,&lt;ref name=Coward/&gt; kiuj plibonigas la temperaturan izoladon.&lt;ref&gt;Pinowski, Jan; Haman, Andrzej; Jerzak, Leszek; Pinowska, Barbara; Barkowska, Miloslawa; Grodzki, Andrzej; Haman, Krzysztof (2006) &quot;[http://www.wnb.uz.zgora.pl/assets/files/ljerzak/pinowski_jerzak_thermal.pdf The thermal properties of some nests of the Eurasian Tree Sparrow ''Passer montanus'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;. (PDF) ''Journal of Thermal Biology'' '''31''': 573–581&lt;/ref&gt; Tipa ovodemetado estas de 5 aŭ 6 ovoj (rare pli da 4 en Malajzio),&lt;ref name= robinson/&gt; blankaj al palgrizaj kaj tre markitaj per punktoj aŭ malgrandaj makuloj;&lt;ref name = Cornell2&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Eurasian_Tree_Sparrow_dtl.html|titolo=Eurasian Tree Sparrow ''Passer montanus''|alirdato=30a de Januaro 2009|verko=Bird guide|eldoninto=Cornell Laboratory of Ornithology|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081211205404/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Eurasian_Tree_Sparrow_dtl.html|arkivdato=2008-12-11}}&lt;/ref&gt; ili estas 20 al 14&amp;nbsp;mm grandaj kaj pezas 2.1 g, el kiuj 7 % estas konko.&lt;ref name =BTO/&gt; La ovoj estas kovataj de ambaŭ gepatroj dum 12–13 tagoj antaŭ kiam la senkapablaj nudaj idoj eloviĝas kaj pluaj 15–18 tagoj antaŭ [[elnestiĝo]]. Ili povas plenumi 2 aŭ 3 ovodemetadojn ĉiujare;&lt;ref name =BTO/&gt; birdoj kiuj reproduktiĝas en kolonioj produktas pli da ovoj kaj idoj ekde la unua ovodemetado ol la solemaj paroj, sed reverso veras por la dua kaj tria ovodemetadoj.&lt;ref name=Sasvari&gt;{{Cite journal| last= Sasvari | first= L. | coauthors= Hegyi Z. | month= | year=1994 | title= Colonial and solitary nesting choice as alternative breeding tactics in tree sparrow ''Passer montanus'' | journal= Journal of animal ecology | volume= 63| issue= 2| pages=265–274 | url = |format = | doi = 10.2307/5545| quotes = }}&lt;/ref&gt; Inoj kiuj seksumas ofte tendencas ovodemeti pli da ovoj kaj havas pli mallongan kovadon, tiele seksumofteco povus esti indikilon de la para reprodukta kapableco.&lt;ref name= heeb&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=Pair copulation frequency correlates with female reproductive performance in Tree Sparrows ''Passer montanus''|familia nomo=Heeb|persona nomo=P.|jaro=2001|monato=junio|gazeto=Journal of Avian Biology|volumo=32|numero=2|paĝoj=120–126}}&lt;/ref&gt; Estas grava nivelo de promiskueco; en hungara studo, pli da 9 % de idoj estis zorgataj de eksterparaj maskloj, kaj 20 % de ovaroj enhavis almenaŭ unu eksterparan junulon.&lt;ref name= Seress&gt;{{cite journal | last= Seress | first= G. | coauthors= Szabó, K.; Nagy, D.; Liker, A.; Pénzes, Zs. | month=  | year= 2007 | title= Extra-pair paternity of tree sparrow (''Passer montanus'') in a semi-urban population | journal= TISCIA | volume= 36 | issue=  | pages= 17–21 | url= http://expbio.bio.u-szeged.hu/ecology/tiscia/t_36_3_seress.pdf | format= PDF | doi=  | archiveurl= http://web.archive.org/web/20081209103039/http://expbio.bio.u-szeged.hu/ecology/tiscia/t_36_3_seress.pdf | archivedate= 2008-12-09 | titolo= Arkivita kopio | alirdato= 2010-08-14 | arkivurl= https://web.archive.org/web/20081209103039/http://expbio.bio.u-szeged.hu/ecology/tiscia/t_36_3_seress.pdf | arkivdato= 2008-12-09 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081209103039/http://expbio.bio.u-szeged.hu/ecology/tiscia/t_36_3_seress.pdf |date=2008-12-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://expbio.bio.u-szeged.hu/ecology/tiscia/t_36_3_seress.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081209103039/http://expbio.bio.u-szeged.hu/ecology/tiscia/t_36_3_seress.pdf |arkivdato=2008-12-09 }}&lt;/ref&gt;

[[Hibrido (biologio)|Hibridado]] inter la Kampopaseroj kaj la Dompaseroj konstatiĝis en multaj partoj de la mondo kaj masklaj hibridoj tendencas simili al la Kampopaseroj, dum inoj havas pli da simileco kun la Dompasero.&lt;ref name= Cordero&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=Phenotypes of adult hybrids between House Sparrows ''Passer domesticus'' and Tree Sparrow ''Passer montanus''|familia nomo=Cordero|persona nomo=P.|jaro=1991|gazeto=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volumo=111|paĝoj=44–46.}}&lt;/ref&gt; Ankaŭ reprodukta populacio de [[Orientaj Ghatoj]] de Barato,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=Tree Sparrow ''Passer montanus'' (L.) in the Eastern Ghats|aŭtoro=Raju, K. S. R. Krishna; Price,Trevor D|jaro=1973|gazeto=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volumo=70|numero=3|paĝoj=557–558}}&lt;/ref&gt; eble enmetita,&lt;ref name=Clement/&gt; povas hibridiĝi kun la Dompaseroj.&lt;ref name = Rasmussen/&gt; Almenaŭ unufoje estis konstatita miksita paro kiu havis fertilan idon.&lt;ref&gt;{{cite journal | last= Solberg | first= Erling Johan | coauthors= Ringsby, Thor Harald; Altwegg, Andreas; Sæther, Bernt-Erik | month= January | year= 2000 | title= Fertile House Sparrow X Tree Sparrow (''Passer domesticus'' X ''Passer montanus'') hybrids? | journal= Journal of Ornithology | volume= 141 | issue= 1 | pages= 10–104 | url= http://www.nt.ntnu.no/users/thorhr/Publications/pdf/solberg%20et%20al%202000%20hybrid_2.pdf | format= PDF | doi= 10.1007/BF01651777 | quotes=  | titolo= Arkivita kopio | alirdato= 2010-08-14 | arkivurl= https://web.archive.org/web/20120215010440/http://www.nt.ntnu.no/users/thorhr/Publications/pdf/solberg%20et%20al%202000%20hybrid_2.pdf | arkivdato= 2012-02-15 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120215010440/http://www.nt.ntnu.no/users/thorhr/Publications/pdf/solberg%20et%20al%202000%20hybrid_2.pdf |date=2012-02-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nt.ntnu.no/users/thorhr/Publications/pdf/solberg%20et%20al%202000%20hybrid_2.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120215010440/http://www.nt.ntnu.no/users/thorhr/Publications/pdf/solberg%20et%20al%202000%20hybrid_2.pdf |arkivdato=2012-02-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Solberg, E. J.; Jensen, H.; Ringsby, T. H; Sæther, B.-E. (2006) &quot;[http://www.nt.ntnu.no/users/thorhr/Publications/pdf/solberg%20et%20al%202006%20hybridization%20fitness_3.pdf Fitness consequences of hybridization between house sparrows (''Passer domesticus'') and tree sparrows (''P. montanus'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120215010452/http://www.nt.ntnu.no/users/thorhr/Publications/pdf/solberg%20et%20al%202006%20hybridization%20fitness_3.pdf |date=2012-02-15 }}&quot;. (PDF) ''Journal of Ornithology'' '''147''': 504–506.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Solberg, E. J.; Ringsby, T. H. (1996). &quot;[http://www.nt.ntnu.no/users/thorhr/Publications/pdf/solberg%20et%20al%201996%20hybridisation_1%20.pdf Hybridisation between house sparrow ''Passer domesticus'' and tree sparrow ''Passer montanus''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120215010503/http://www.nt.ntnu.no/users/thorhr/Publications/pdf/solberg%20et%20al%201996%20hybridisation_1%20.pdf |date=2012-02-15 }}&quot;. (PDF) ''Journal für Ornithologie'' '''137''' (4): 525–528.&lt;/ref&gt; Natura hibridado kun la [[Hispana pasero]], ''P. hispaniolensis'' estis konstatita en Malto en 1975.&lt;ref name =Clement/&gt;

=== Manĝo ===
Precipe semoj, grajnoj, fruktoj kaj insektoj.

[[Dosiero:Passer montanus bl.jpg|eta|Ĉe [[birdomanĝejo]].]]
La Kampopasero estas ĉefe semo- kaj grenomanĝanta birdo kiu nutras sin surgrunde en aroj, ofte en miksitaj kunmanĝantaroj kun la Dompaseroj, [[fringedoj]] aŭ [[emberizedoj]]. Ili manĝas herbosemojn, kiaj tiuj de [[Kariofilacoj]] kaj [[Chenopodium]], disa greno,&lt;ref name = Clement/&gt; kaj ili povas ankaŭ viziti [[Birdomanĝejoj|manĝejojn]], ĉefe pro [[arakido]]j. Ili povas ankaŭ manĝi [[senvertebrulo]]jn, ĉefe dum la reprodukta sezono kiam idoj estas manĝigataj ĉefe per animala manĝo; ili kaptas insektojn, ekzemple [[Oniscidea]], [[Milpieduloj]], [[Centpieduloj]], [[araneo]]j kaj [[Opilionuloj]].&lt;ref name = naturalengland&gt;{{cite web | author= | title= Tree sparrow – ''Passer montanus'' – Family: Fringillidae/Passeridae | work= | url= http://www.plantpress.com/wildlife/o52-treesparrow.php | publisher= Natural England | accessdate= 31a Januaro 2009 | titolo= Arkivita kopio | alirdato= 2010-08-15 | arkivurl= https://web.archive.org/web/20110720013056/http://www.plantpress.com/wildlife/o52-treesparrow.php | arkivdato= 2011-07-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.plantpress.com/wildlife/o52-treesparrow.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720013056/http://www.plantpress.com/wildlife/o52-treesparrow.php |arkivdato=2011-07-20 }}&lt;/ref&gt;

Plenkreskuloj uzas varion de humidejoj por kaptado de senvertebruloj por idomanĝigado, kaj akvaj lokoj ludas gravan rolon en havigo de taŭga diverseco kaj disponeblo de taŭga senvertebrula predaro por permesi sukcesan idozorgadon dum la longa reprodukta sezono de tiu multreprodukta specio. Grandaj areoj de iam okupata farmejo ne plu havigas tiun disponeblon de senvertebruloj pro sekvo de [[intensa agrikulturo]], kaj disponeblo de kroma semomanĝo en 1&amp;nbsp;km de la nestoloko ne influas la nestolokan elekton, aŭ la nombron de ido zorgataj.&lt;ref name= field/&gt;

Vintre semoresursoj estas plej verŝajne ŝlosila limiga faktoro.&lt;ref name= field/&gt; Je tiu jarepoko, individuoj de aro formas stirpan dominan hierarkion, sed ne estas forta rilato inter la grando de la gorĝomakulo kaj la situo en tiu hierarkio. Tio kontrastas kun la kazo de la Dompasero; ĉe tiu specio, la lukto por starigi dominon estas limigita al montrado de la gorĝomakulo, kies grando funkcias kiel [[signalo]] aŭ &quot;marko&quot; de [[Bonfarto (biologio)|bonfarto]].&lt;ref&gt;Torda, G.; Liker, A.; Barta, Z. (2004) [http://actazool.nhmus.hu/50/1/torda.pdf Dominance hierarchy and status signalling in captive tree sparrow (''Passer montanus'') flocks.] (PDF) ''Acta Zoologica Academiae Scientiarum Hungaricae'' '''50'''(1): 35–44&lt;/ref&gt;

La risko de predado influas manĝostrategiojn. Studo montris pliiĝantan distancon inter ŝirmo kaj manĝodisponeblo kaj ke birdoj vizitis manĝejon en pli malgrandaj aroj, pasis malpli da tempo tie kaj estis pli viglaj kiam ili estis pli malproksime de ŝirmo. Tiuj paseroj povas manĝi kiel &quot;produktantoj&quot;, serĉe manĝon rekte, aŭ kiel &quot;profitantoj&quot;, ĝuste per aliĝo al membroj de alia aro kiuj jam estis malkovrintaj manĝon. Profitantoj estis 30 % pli ofte ĉe eksponitaj manĝolokoj, kvankam tio ne ĉar malpliiĝo de kontraŭpredanta viglo. Ebla klarigo povus esti ke pli riskaj lokoj estas uzataj de individuoj kun pli malaltaj grasorezervoj.&lt;ref name= barta&gt;{{Cite journal| last= Barta | first= Zoltán | coauthors= Liker, András; Mónus, Ferenc | month= February | year=200 | title=The effects of predation risk on the use of social foraging tactics | journal=Animal Behaviour | volume=67, | issue= 2 | pages=301–308 | url = |format = | doi = }}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Passer montanus2.jpg|eta|250px|maldekstre|Kampopasero.]]

=== Survivado ===
Predantoj de la Kampopasero inkludas varion de [[akcipitro]]j, [[falko]]j kaj [[strigo]]j, kiaj la [[Nizo]],&lt;ref name = naturalengland/&gt; [[Turfalko]],&lt;ref&gt;Costantini, David; Casagrande, Stefania; Di Lieto, Giuseppe; Fanfani, Alberto; Dell’Omo, Giacomo (2005) &quot;[https://web.archive.org/web/20070710091202/http://www.birdcam.it/files/Behaviour2005.pdf Consistent differences in feeding habits between neighbouring breeding kestrels]&quot; (PDF) ''Behaviour'' '''142''': 1409–1421&lt;/ref&gt; [[Noktuo]],&lt;ref&gt;Shao, M.; Hounsome, T.; Liu, N. (2007) &quot;The summer diet of the Little Owl (''Athene noctua'') in the desert of north-west China.&quot; ''Journal of Arid Environments'' '''68'''(4): 683–687&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Obuch, Ján; Kristin, Anton (2004) &quot;[http://www.ivb.cz/folia/53/1/65-79.pdf Prey composition of the little owl ''Athene noctua'' in an arid zone (Egypt, Syria, Iran)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718173849/http://www.ivb.cz/folia/53/1/65-79.pdf |date=2011-07-18 }}&quot;. ''Folia Zoologica'' '''53'''(1): 65–79&lt;/ref&gt; kaj foje [[Orelstrigo]] kaj eĉ [[Blanka cikonio]].&lt;ref&gt;Berthold, Peter (2004) &quot;Aerial “flycatching”: non-predatory birds can catch small birds in flight&quot;. ''Journal of Ornithology'' '''145'''(3): 271–272&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bertolino, Sandro; Ghiberti, Elena; Perrone, Aurelio (2001) &quot;Feeding ecology of the long-eared owl (''Asio otus'') in northern Italy: is it a dietary specialist? ''Canadian Journal of Zoology'' '''79'''(12): 2192–2198&lt;/ref&gt;

Ŝajne ĝi ne suferas gravan riskon de predado dum la aŭtuna plumoŝanĝado, spite havo de malpliaj flugilplumoj tiam.&lt;ref name= lind&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.zoologi.su.se/research/anti-predator/Lind2001_Funct_Ecol.pdf|titolo=Escape flight in moulting Eurasian Tree Sparrows (''Passer montanus'')|familia nomo=Lind|persona nomo=J.|jaro=2001|gazeto=Functional Ecology|volumo=15|aranĝo=PDF|paĝoj=29–35}}&lt;/ref&gt; Nestoj povas esti rabataj de eŭraziaj pigoj, [[Eŭrazia garolo|garoloj]], [[neĝmustelo]]j, ratoj, katoj kaj konstriktaj serpentoj kiaj la [[Hufuma serpento]].&lt;ref name= veiga&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=A comparative study of reproductive adaptations in house and tree sparrows|url=https://archive.org/details/sim_auk_1990-01_107_1/page/45|familia nomo=Veiga|persona nomo=J. P.|jaro=1990|gazeto=The Auk|volumo=107|paĝoj=45–59}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = CorderoSalaet&gt;Cordero, P. J.; Salaet, M. &quot;Breeding season, population and reproduction rate of the tree sparrow (''Passer montanus'', L.) in Barcelona, NE Spain.&quot; in {{Harvnb|Pinowski|Summers-Smith|1990|pp=169–177}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= cordero2&gt;Cordero, P. J. &quot;Predation in House Sparrow and Tree Sparrow (''Passer'' sp.) nests&quot; in Pinowski et al. (1991) pp.111–120.&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Sparrowhawk-Male.JPG|eta|Nizo estas disvastigata predanto.]]
Multaj specioj de [[laŭso]]j estas en tiuj birdoj kaj en ties nestoj,&lt;ref&gt;Skoracki, Maciej (2002) &quot;[http://www.paru.cas.cz/folia/pdfs/showpdf.php?pdf=20561 Three new species of the ectoparasitic mites of the genus ''Syringophiloidus'' Kethley, 1970 (Acari: Syringophilidae) from passeriform birds from Slovakia.] (PDF) ''Folia Parasitologica'' '''49''': 305–313&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Suthasanee Boonkong; Wina Meckvichai (1987) &quot;[http://www.scienceasia.org/1987.13.n4/v13_231_237.pdf Arthropod parasites of the tree sparrow (''Passer montanus'' Linnaeus, 1758) in Bangkok, Thailand]. (PDF) ''Journal of the Scientific Society of Thailand'' '''13''': 231–237&lt;/ref&gt; kaj oni konstatis akarojn de la genro ''Knemidocoptes'' infestantajn populaciojn, rezulte en vundoj en kruroj kaj fingroj.&lt;ref&gt;Mainka, S.A.; Melville D. S.; Galsworthy A.; Black, S. R. (1994) &quot;[http://www.jwildlifedis.org/cgi/reprint/30/2/254.pdf ''Knemidocoptes'' sp. on wild passerines at the Mai Po nature reserve, Hong Kong] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721203848/http://www.jwildlifedis.org/cgi/reprint/30/2/254.pdf |date=2011-07-21 }}&quot;.(PDF) ''Journal of Wildlife Diseases'' '''30'''(2): 254–256&lt;/ref&gt; Parazitado de idoj fare de la larvoj de kaliforedoj ''Protocalliphora'' estas grava faktoro en idomortindico.&lt;ref&gt;Puchala, Peter (2004) &quot;Detrimental effects of larval blow flies (''Protocalliphora azurea'') on nestlings and breeding success of Tree Sparrows (Passer montanus)&quot;. ''Canadian Journal of Zoology'' '''82'''(8): 1285–1290 {{doi|10.1139/z04-111}}&lt;/ref&gt; Ovogrando ne influas idomortindicon, sed idoj el grandaj ovoj kreskas pli rapide.&lt;ref name= Pinowska&gt;{{Cite journal| last= Pinowska | first= Barbara | coauthors= Barkowska, Miloslawa; Pinowski, Jan; Bartha, Andrzej; Hahm, Kyu-Hwang; Lebedeva, Natalia | year=2004 | title= The effect of egg size on growth and survival of the Tree Sparrow ''Passer montanus'' nestlings | journal= Acta Ornithologica| volume=39 | issue=2 | pages=121–135 | url = |format = | doi = | quotes = }}&lt;/ref&gt;

Kampopaseroj suferas ankaŭ bakteriajn kaj virusajn infektojn. Bakterioj montriĝis kiel grava faktoro en malsukceso ĉe eloviĝo kaj ĉe idomortindico,&lt;ref&gt;Pinowksi, J.; Barkowska M.; Kruszewicz A. H.; Kruszewicz A. G. (1994) [http://www.ias.ac.in/jarch/jbiosci/19/441-451.pdf The causes of the mortality of eggs and nestlings of ''Passer'' spp]. (PDF) ''Journal of Bioscience''. '''19''': 441–451&lt;/ref&gt; kaj amasmortoj pro infektoj de ''[[Salmonella]]'' konstatiĝis en Japanio.&lt;ref&gt;Yumi Une; Asuka Sanbe; Satoru Suzuki; Takeshi Niwa; Kazuto Kawakami; Reiko Kurosawa; Hidemasa Izumiya; Haruo Watanabe; Yukio Kato (2008) &quot;[https://web.archive.org/web/20110717210014/http://www.nih.go.jp/JJID/61/166.pdf ''Salmonella enterica'' Serotype Typhimurium Infection Causing Mortality in Eurasian Tree Sparrows (Passer montanus) in Hokkaido]. (PDF) ''Japan Journal of Infectious Diseases'' '''61''': 166–167&lt;/ref&gt; Oni trovis parazitojn de [[birda gripo]] en sango de multaj populacioj,&lt;ref&gt;Shurulinkov, Peter; Golemansky, Vassil (2003) &quot;[https://web.archive.org/web/20040613141733/http://www.nencki.gov.pl/pdf/ap/ap688.pdf Plasmodium and Leucocytozoon (Sporozoa: Haemosporida) of wild birds in Bulgaria]. (PDF) ''Acta Protozoolica'' '''42''': 205–214&lt;/ref&gt; kaj birdoj de Ĉinio portis stamon de [[H5N1|gripo H5N1]] kiu estis ege mortiga por kokidoj.&lt;ref&gt;Z. Kou; F. M. Lei; J. Yu; Z. J. Fan; Z. H. Yin; C. X. Jia; K. J. Xiong; Y. H. Sun; X. W. Zhang; X. M. Wu; X. B. Gao; T. X. Li (2005) &quot;[http://jvi.asm.org/cgi/reprint/79/24/15460.pdf New genotype of Avian Influenza H5N1 Viruses isolated from Tree Sparrows in China]{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. (PDF) ''Journal of Virology'' '''79'''(24): 15460–15466&lt;/ref&gt;

La imuna reago de Kampopaseroj estas malpli forta ol tiu de la Dompaseroj kaj tio proponiĝis kiel faktoro por la pli granda invada povo de tiu lasta.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Lee |first=Kelly A. |coauthors=Martin II, Lynn B.; Wikelski, Martin C. |year=2005 |url=http://www.princeton.edu/~wikelski/Publications/2005%20lee%20et%20al.pdf |title=Responding to inflammatory challenges is less costly for a successful avian invader, the house sparrow (''Passer domesticus''), than its less-invasive congener |format=PDF |journal=Oecologia |volume=145 |issue=2 |pages=244–251 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060921034010/http://www.princeton.edu/~wikelski/Publications/2005%20lee%20et%20al.pdf |arkivdato=2006-09-21 }}&lt;/ref&gt; La Dompaseroj kaj la Kampopaseroj estas la plej oftaj viktimoj de [[ŝoseomorto]] sur ŝoseoj de Centra, Orienta kaj Suda Eŭropo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.birdresearch.dk/unilang/articles/traffic.pdf|titolo=Bird casualties on European roads — a review|aŭtoro=Erritzoe J.; Mazgajski T. D.; Rejt L.|jaro=2003|gazeto=Acta Ornithologica|volumo=38|numero=2|paĝoj=77–93}}&lt;/ref&gt; La maksimuma konstatita aĝo estis de 13.1 jaroj,&lt;ref name = anage&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://genomics.senescence.info/species/entry.php?species=Passer_montanus|titolo=An Age entry for ''Passer montanus''|alirdato=30a de Januaro 2009|verko=AnAge, the animal ageing and longevity database}}&lt;/ref&gt; sed tri jaroj estas la tipa vivodaŭro.&lt;ref name =BTO/&gt;

== Statuso ==
[[Dosiero:Stubble below Tinto.jpg|eta|maldekstre|Vintraj stoplejoj estas sezona manĝoresurso.&lt;ref name = europea/&gt;]]
La Kampopasero havas grandan nune nekvantigatan teritorion; ties monda populacio estas ankoraŭ nekonata, sed inkludas ĉirkaŭkalkulite '''52–96 milionojn da individuoj en Eŭropo'''. Kvankam ankaŭ la populacitendenco ne estis pritaksita, tiu specio supozeble ne alproksimiĝas al sojloj de la kriterioj por malpliiĝo de populacioj fare de la [[IUCN Ruĝa Listo]] (tio estas, malpliiĝo plia ol 30 % en dek jaroj aŭ tri generacioj). Sekve la [[konservostatuso]] de tiu specio estas taksita je tutmonda nivelo kiel &quot;Malplej Zorgiga&quot;.&lt;ref&gt;iucn&lt;/ref&gt;

Kvankam la Kampopasero etendis sian teritorion en [[Fenoskandio]]n kaj orientan Eŭropon, la populacioj ege malpliiĝis en multe de okcidenta Eŭropo,&lt;ref name = BWP/&gt;&lt;ref name = birdseurope&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdlife.org/datazone/species/BirdsInEuropeII/BiE2004Sp8385.pdf|titolo=Eurasian Tree Sparrow ''Passer montanus''|alirdato=31a de Januaro 2009|formato=PDF|verko=Birds in Europe|eldoninto=BirdLife International}}&lt;/ref&gt; tendenco kiu similas ĉe aliaj farmobirdoj kiaj la [[Alaŭdo]], [[Grenemberizo]] kaj la [[Vanelo]]. El 1980 al 2003, nombroj de komunaj farmobirdoj falis je 28%.&lt;ref name = europea&gt;{{cite web | author = | title = Research highlights decline of farm and forest birds | work = News, 8 June 2005 | url = http://www.birdlife.org/news/news/2005/06/european_indicators.html | publisher = [[BirdLife International]] | accessdate = 3a Februaro 2009 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2010-08-17 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20070607155029/http://www.birdlife.org/news/news/2005/06/european_indicators.html | arkivdato = 2007-06-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.birdlife.org/news/news/2005/06/european_indicators.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070607155029/http://www.birdlife.org/news/news/2005/06/european_indicators.html |arkivdato=2007-06-07 }}&lt;/ref&gt; Falo de populacioj ŝajne estis klare akra en Britio, kie estis malpliiĝo de 95% inter 1970 kaj 1998,&lt;ref name = rspb&gt;{{cite web | author= | title= Tree sparrow | work= Conservation case studies | url= http://www.rspb.org.uk/ourwork/conservation/species/casestudies/treesparrow.asp | publisher= Royal Society for the Protection of Birds | accessdate= 3a Februaro 2009 | titolo= Arkivita kopio | alirdato= 2010-08-17 | arkivurl= https://web.archive.org/web/20100115014620/http://www.rspb.org.uk/ourwork/conservation/species/casestudies/treesparrow.asp | arkivdato= 2010-01-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.rspb.org.uk/ourwork/conservation/species/casestudies/treesparrow.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100115014620/http://www.rspb.org.uk/ourwork/conservation/species/casestudies/treesparrow.asp |arkivdato=2010-01-15 }}&lt;/ref&gt; kaj Irlando, kiu pluhavas nur 1,000–1,500 parojn.&lt;ref name =BWP/&gt; En la Britia Insularo, tiaj malpliiĝo povas respondi al naturaj fluktuoj, al kiuj Kampopaseroj klinas.&lt;ref name=&quot;Summers-Smith 1988 220&quot;/&gt; Reproduktado tamen iom pliboniĝis dum populacioj malpliiĝis, sugeste ke malpliiĝo en produktiveco ne responsas pro malpliiĝo kaj tiu survivado estis la plej grava faktoro.&lt;ref name =BTO2&gt;{{cite web | author=  | title= Tree Sparrow ''Passer montanus'' | work= Breeding Birds in the Wider Countryside | url= http://www.bto.org/birdtrends2006/wcrtresp.htm | publisher= British Trust for Ornithology | accessdate= 3a Februaro 2009 | titolo= Arkivita kopio | alirdato= 2010-08-17 | arkivurl= https://web.archive.org/web/20080227005542/http://www.bto.org/birdtrends2006/wcrtresp.htm | arkivdato= 2008-02-27 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080227005542/http://www.bto.org/birdtrends2006/wcrtresp.htm | archivedate= 2008-02-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.bto.org/birdtrends2006/wcrtresp.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080227005542/http://www.bto.org/birdtrends2006/wcrtresp.htm |arkivdato=2008-02-27 }}&lt;/ref&gt; La granda malpliiĝo ĉe Kampopaseroj probable rezultas el agrikulturaj intensigo kaj specialigo, ĉefe pro pliiĝa uzado de herbicidoj kaj tendenco al aŭtunaj rikoltoj (kontraŭ printempaj rikoltoj kiuj produktas stoplejojn vintre). Ŝanĝo el miksa al specialigita farmado kaj pliiĝanta uzado de insekticidoj malpliiĝis la kvanton de insekta manĝodisponeblo por idoj.&lt;ref name = europea/&gt;

== Rilatoj kun homoj ==
[[Dosiero:Crioceris asparagi.jpg|eta|Hortikultura plago, nome la [[Asparaga skarabo]] estas kutima predaĵo]]
La Kampopasero estas konsiderata plago en kelkaj areoj. En Aŭstralio, ĝi damaĝas multajn cerealajn kaj fruktajn rikoltojn kaj difektas cerealajn rikoltojn, animalan manĝon kaj stokitan grenon per siaj fekaĵoj. Regularo malpermesas la transporton de tiu specio en Okcidentan Aŭstralion.&lt;ref name = oz/&gt;

Prezidento [[Mao Zedong]] de Ĉinio klopodis aprile de 1958 malpliigi la rikoltodamaĝon fare de la Kampopaseroj, ĉirkaŭkalkulita je 4.5&amp;nbsp;kg de greno por birdo ĉiujare, per movilizado de tri milionoj da homoj kaj multaj birdotimigiloj por forpeli la birdojn al morto pro lacego. Kvankam dekomence sukcesa, la &quot;[[Granda paserkampanjo]]&quot; ne pritaksis la nombrojn de lokustoj kaj aliaj plaginsektoj konsumataj de tiuj birdoj, kaj la rikoltokvanto falis, pliigante la malsategon kiu kaŭzis morton de 30 milionoj da homoj inter 1959 kaj 1961.&lt;ref name= Cocker&gt;{{Harvnb|Cocker|Mabey|2005|pp=442–443}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= independent&gt;{{cite news | first = Michael | last = McCarthy | title = The secret life of sparrows | newspaper = The Independent | url = http://www.independent.co.uk/environment/the-secret-life-of-sparrows-410252.html | date = 2a Aŭgusto 2006 | accessdate = 30a Januaro 2009 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2010-08-17 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20101220145154/http://www.independent.co.uk/environment/the-secret-life-of-sparrows-410252.html | arkivdato = 2010-12-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101220145154/http://www.independent.co.uk/environment/the-secret-life-of-sparrows-410252.html |date=2010-12-20 }}&lt;/ref&gt; La konsumo de insektoj fare de Kampopaseroj kondukis al ties uzado en agrikulturo por kontroli fruktarbajn plagojn kaj ĉefe ĉe la [[Asparaga skarabo]], ''Crioceris aspergi''.&lt;ref name= dix&gt;{{Cite journal| last= Dix | first= M. E. | coauthors= Johnson, R. J.; Harrell, M. O.; Case, R. M.; Wright R. J.; Hodges, L.; Brandle, J. R.; Schoeneberger, M. M.; Sunderman, N. J; Fitzmaurice, R. L ,; Young, L. J.; Hubbard, K. G. |month= March | year= 1995| title= Influences of trees on abundance of natural enemies of insect pests: a review | journal= Agroforestry Systems| volume=29 | issue= 3| pages= 303–311| url = |format = | doi =10.1007/BF00704876 }}&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Suzume Odori.jpg|eta|maldekstre|300px|Detalo el verko de [[Hokusai]] nome ''Suzume Odori'']]

La Kampopasero estis pentrita en ĉina kaj japana arto, ofte sur planta tigo aŭ en fluganta aro,&lt;ref name= independent/&gt; kaj reprezentoj de orientaj artistoj kiaj [[Hiroŝige]] aperis en poŝtmarkoj de [[Antigvo kaj Barbudo]], [[Centrafrika Respubliko]], Ĉinio kaj [[Gambio]]. Pli simplaj ilustraĵoj aperis en poŝtmarkoj de [[Belorusio]], [[Belgio]], [[Kamboĝo]], [[Estonio]] kaj [[Tajvano]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdtheme.org/mainlyimages/index.php?spec=2203|titolo=Stamps showing Eurasian Tree Sparrow ''Passer montanus''|alirdato=18a de Februaro 2009|eldoninto=Birdtheme.org}}&lt;/ref&gt; La flugilfrapado de tiu birdo inspiris tradician japanan dancon, nome ''Suzume Odori'', kiu estis pentrita de artistoj kiaj [[Hokusai]].&lt;ref name = japan&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://web-japan.org/nipponia/nipponia27/en/feature/feature04.html|titolo=Sketches by Hokusai (''Hokusai Manga'')|alirdato=6a de Februaro 2009|verko=Nipponia No.27 [[15a de decembro]] 2003}}&lt;/ref&gt;

En [[Filipinoj]], kie ĝi estas konata kiel ''maja'', la Kampopasero estas la plej komuna birdo en urboj, kaj multaj urbaj filipinanoj konsideras ke ĝi estas la nacia birdo. La iama nacia birdo de Filipinoj (estis la [[Filipina aglo]] ekde 1995)&lt;ref name=&quot;Inquirer&quot;&gt;{{cite news |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/regions/view_article.php?article_id=77631 |title=2 Philippine eagles spotted in Leyte forest |last=Labro |first=Vicente |date=19a Julio 2007 |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]] |accessdate=21a Novembro 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-17 |arkivurl=https://www.webcitation.org/67XrmQfv1?url=http://www.inquirer.net/specialfeatures/theenvironmentreport/view.php?db=1&amp;article=20070719-77631 |arkivdato=2012-05-10 }} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20240525234159/https://www.webcitation.org/67XrmQfv1?url=http://www.inquirer.net/specialfeatures/theenvironmentreport/view.php%3Fdb=1&amp;article=20070719-77631 |date=2024-05-25 }}&lt;/ref&gt; estas fakte la [[Nigrakapa lonĥuro]], alia specio ankaŭ konata kiel ''maja'',&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kennedy|Gonzales|Dickinson|Miranda|2000|p=343}}&lt;/ref&gt; sed specife diferencigita en la popolaj nomoj kiel &quot;mayang pula&quot; (&quot;ruĝa maja&quot;).

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==&lt;!-- FieldMusNatHistZoolSer18:343. Forktail16:147. --&gt;
* {{Citaĵo el libro|titolo=Biology of the Ubiquitous House Sparrow: From Genes to Populations|familia nomo=Anderson|persona nomo=Ted R.|jaro=2006|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19530411-X|referenco=harv}}
* {{Citaĵo el libro|titolo=Birds of the Palearctic: Passerines|familia nomo=Arlott|persona nomo=Norman|jaro=2007|loko=Londono|eldoninto=Collins|ISBN=0-00714705-8|referenco=harv}}
* {{Citaĵo el libro|titolo=Ornithologie ou méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes &amp; leurs variétés. A laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms qu'ils leur ont donnés, ceŭ que leur ont donnés les différentes nations, &amp; les noms vulgaires. Ouvrage enrichi de figures en taille-douce|familia nomo=Brisson|persona nomo=Mathurin Jacques|jaro=1760|loko=Parizo|eldoninto=Bauche|referenco=harv|lingvo=fr}}
* {{cite book |last1=Byers |first1=Clive |last2=Curson |first2=Jon |last3=Olsson |first2=Urban |title=Sparrows and Buntings: a Guide to the Sparrows and Buntings of North America and the World |year=1995 |publisher=Pica Press |isbn=1-87340319-4|ref=harv}}
* {{cite book |last1=Clement |first1=Peter |last2=Harris |first2=Alan |last3=Davis |first3=John |title=Finches and Sparrows: an Identification Guide |year=1993 |publisher=Christopher Helm |isbn=0-71368017-2|ref=harv}}
* {{cite book |last1=Cocker |first1=Mark |last2=Mabey |first2=Richard |title=Birds Britannica |year=2005 |location=London |publisher=Chatto &amp; Windus |isbn=0-70116907-9|ref=harv}}
* {{Citaĵo el libro|titolo=The Birds of the British Isles and Their Eggs|familia nomo=Coward|persona nomo=Thomas Alfred|jaro=1930|volumo=I|eldono=3|eldoninto=Frederick Warne|referenco=harv}}
* {{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/details/usefulbirdstheir00forbiala|titolo=Useful Birds and Their Protection|familia nomo=Forbush|persona nomo=Edward Howe|jaro=1907|loko=Boston|eldoninto=Massachusetts State Board of Agriculture|referenco=harv}}
* {{cite book |last=Kennedy |first=Robert S. |last2=Gonzales |first2=Pedro C. |last3=Dickinson |first3=Edward C. |last4=Miranda |first4=Hector |last5=Fisher |first5=Timothy H |title=A Guide to the Birds of the Philippines |publisher=Oxford University Press |isbn= 0198546688 |year=2000|ref=harv}}
* {{Citaĵo el libro|titolo=[[Systema Naturae|Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata]]|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=Carolus|aŭtoroligilo=Carl Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|referenco=harv|lingvo=la}}
* {{cite book |last = Mullarney |first = Killian |last2=Svensson |first2=Lars |last3=Zetterstrom |first3=Dan |last4=Grant |first4=Peter |title=Collins Bird Guide |year=1999 |location=London |publisher =HarperCollins |isbn = 0-00219728-6|ref=harv}}
* {{cite book |last=Pinowski |first=Jan |last2=Kavanagh |first2=P. P. |last3=Górski |first3=W. (eds.). |title=Nestling mortality of granivorous birds due to microorganisms and toxic substances |year=1991 |publisher=Polish Scientific Publishers |location=Varsovia |isbn=830110476-7|ref=harv}}
* {{cite book |last=Pinowski |first=Jan |last2=Summers-Smith |first2=J. Denis (eds.) | title = Granivorous birds in the agricultural landscape |year=1990 |publisher=Polish Academy of Sciences |location=Lomianki |isbn =830108460-X |ref=harv}}
* {{cite book |last=Rasmussen |first=Pamela C. |last2=Anderton |first2=John C. |year=2005 |title=Birds of South Asia: The Ripley Guide |publisher=Smithsonian Institution Press kaj Lynx Edicions |location=Washington |isbn=8487334679|ref=harv}}
* {{Cite book|last=Robinson|first=Herbert C.|last2=Chasen|first2=Frederick Nutter|title=Birds of the Malay Peninsula|year=1927–1939 |publisher=H. F. &amp; G. Witherby|location=London|url=http://rmbr.nus.edu.sg/biblio/robinson_chasen/|ref=harv}}{{Webarchiv| url=https://web.archive.org/web/20090201062009/http://rmbr.nus.edu.sg/biblio/robinson_chasen/ |date=2009-02-01 }}
* {{cite book |last=Snow |first=David |last2=Perrins |first2=Christopher M (editors) |title=The Birds of the Western Palearctic |edition=concise |volume=I-II |publisher=Oxford University Press |year=1998 |location=New York |isbn = 0-19854099-X |ref=harv}}
* {{Citaĵo el libro|titolo=The Sparrows|url=https://archive.org/details/sparrowsstudyofg0000summ|familia nomo=Summers-Smith|persona nomo=J. Denis|aliaj=illustrated by Robert Gillmor|jaro=1988|loko=Calton, Staffs, England|eldoninto=T. &amp; A. D. Poyser|ISBN=0-85661-048-8|referenco=harv}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
&quot; [http://www.thailex.info/wikipedia/THAILEX/THAILEXENG/LEXICON/tree%20sparrow%20(นกกระจอกบ้าน).htm Pariĝantaj Kampopaseroj]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Passer_montanus/ ARkive] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080605225239/http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Passer_montanus/ |date=2008-06-05 }} Fotoj, filmeto.
* [http://www.skullsite.com/completelist/speciesinfo.cfm?spec=255 Krania bildo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071110124032/http://www.skullsite.com/completelist/speciesinfo.cfm?spec=255 |date=2007-11-10 }}
* [http://www.ibercajalav.net/img/421_TreeSparrowP.montanus.pdf Aĝoj kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131112143641/http://www.ibercajalav.net/img/421_TreeSparrowP.montanus.pdf |date=2013-11-12 }}
* [http://ibc.lynxeds.com/species/eurasian-tree-sparrow-passer-montanus Filmetoj, fotoj kaj sonoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110715224438/http://ibc.lynxeds.com/species/eurasian-tree-sparrow-passer-montanus |date=2011-07-15 }} ĉe Internet Bird Collection

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

{{Leginda|2023|4|11}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Paseredoj]]
[[Kategorio:Palearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>o291s0ochl8kaqg4ayz5fbf4pmsjd5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haina (apud Hildburghausen)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176983</id>
    <revision>
      <id>9503372</id>
      <parentid>9495961</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T06:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gefiloj */</comment>
      <origin>9503372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1231" sha1="k5apl3b9ut8an44hs3wb4cbffiwd8la" xml:space="preserve">{{Informkesto germania komunumo
|nomo = Haina
|blazono = DEU Haina (Römhild) COA.svg
|zomo = 10
|situo-bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
|federacia_lando = [[Turingio]]
|distrikto = [[Distrikto Hildburghausen]]
|komunumo = [[Römhild]]
|alto = 315
|areo = 19,71
|loĝantaro = 998
|loĝantaro-dato = fine de 2011
|poŝtkodo = 98631
|tel_antaŭkodo = 036948
|aŭtokodo = HBN
|adreso-komunumestraro = Griebelstr. 28&lt;br /&gt;98631 Römhild
}}
'''Haina''' estas vilaĝo kaj parto de la urba komunumo [[Römhild]] en [[Germanio]]; ĝis la 31-a de decembro 2012 la loĝloko estis memstara administra komunumo. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Hildburghausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. La 30-an de junio [[2006]] la komunumo havis 1068 loĝantojn, fine de 2011 ankoraŭ estis 998.

==Gefiloj==
*[[Adam Steinschaber]], libropresisto
*[[Christian Heurich]], bierfaristo kaj mecenato

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo|https://www.stadt-roemhild.de}} de la urbo Römhild ({{de}})

[[Dosiero:Haina-Kirchgemeindehaus.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|luterana kunvenejo}}]]

{{Projektoj}}
{{Ĝermo|Germanio}}

[[Kategorio:Distrikto Hildburghausen]]
[[Kategorio:Eksaj komunumoj de Turingio]]</text>
      <sha1>k5apl3b9ut8an44hs3wb4cbffiwd8la</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503373</id>
      <parentid>9503372</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T06:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1279" sha1="b18odgyv5ooiwrvx9jvdn8tsyat0zdh" xml:space="preserve">{{Informkesto germania komunumo
|nomo = Haina
|blazono = DEU Haina (Römhild) COA.svg
|zomo = 10
|situo-bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
|federacia_lando = [[Turingio]]
|distrikto = [[Distrikto Hildburghausen]]
|komunumo = [[Römhild]]
|alto = 315
|areo = 19,71
|loĝantaro = 998
|loĝantaro-dato = fine de 2011
|poŝtkodo = 98631
|tel_antaŭkodo = 036948
|aŭtokodo = HBN
|adreso-komunumestraro = Griebelstr. 28&lt;br /&gt;98631 Römhild
}}
'''Haina''' estas vilaĝo kaj parto de la urba komunumo [[Römhild]] en [[Germanio]]; ĝis la 31-a de decembro 2012 la loĝloko estis memstara administra komunumo. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Hildburghausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. La 30-an de junio [[2006]] la komunumo havis 1068 loĝantojn, fine de 2011 ankoraŭ estis 998. De 2013 ĝi estas urbokvartalo de [[Römhild]].

==Gefiloj==
*[[Adam Steinschaber]], libropresisto
*[[Christian Heurich]], bierfaristo kaj mecenato

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo|https://www.stadt-roemhild.de}} de la urbo Römhild ({{de}})

[[Dosiero:Haina-Kirchgemeindehaus.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|luterana kunvenejo}}]]

{{Projektoj}}
{{Ĝermo|Germanio}}

[[Kategorio:Distrikto Hildburghausen]]
[[Kategorio:Eksaj komunumoj de Turingio]]</text>
      <sha1>b18odgyv5ooiwrvx9jvdn8tsyat0zdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Römhild</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185034</id>
    <revision>
      <id>9503370</id>
      <parentid>9340607</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T06:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="bhry7i9b7ywwl3p5cdxyi45b5rdm7pg" xml:space="preserve">{{Informkesto germania komunumo
|urborajtoj = Urbo (''Stadt'')
|blazono = DEU Römhild COA.svg
|zomo = 10
|situo-bildo = {{paĝonomo}} in HBN.png
|federacia_lando = [[Turingio]]
|distrikto = [[Distrikto Hildburghausen]]
|alto = 300
|areo = 20,34
&lt;!-- loĝantaro el metadatuma listo --&gt;
|poŝtkodo = 98628–98631
|tel_antaŭkodo = 036948
|aŭtokodo = HBN
|oficiala_kodo = 16 0 69 038
|adreso-komunumestraro = Griebelstraße 28&lt;br /&gt;98631 Römhild
|retpaĝaro = [https://www.stadt-roemhild.de/ www.stadt-roemhild.de]
|komunumestro = Klaus-Jürgen Theilig
|komunumestro-partio = KIR e.V.
}}
'''Römhild''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Hildburghausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn.

== Vidindaĵoj ==
*[[Muzeo Steinsburg (Römhild)|Muzeo Steinsburg]]
*[[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]

==Famuloj==
*[[Adam Steinschaber]], libropresisto (el la kvartalo Haina)
== Vidu ankaŭ ==
* [[Saksio-Römhild]], duklandeto kiu ekzistis nur tri jardekojn, de 1680 ĝis 1710.

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{de}})

[[Dosiero:Romhild-Glucksburg.jpg|eta|maldekstre|Kastelo Glücksburg]]

{{projektoj}}
{{distrikto Hildburghausen}}
{{Bibliotekoj}}
{{Ĝermo|Germanio}}

[[Kategorio:Distrikto Hildburghausen]]
[[Kategorio:Urboj de Turingio]]</text>
      <sha1>bhry7i9b7ywwl3p5cdxyi45b5rdm7pg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503391</id>
      <parentid>9503370</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1643" sha1="ng41le5tzc2b836ovj8ki5lc67uptqe" xml:space="preserve">{{Informkesto germania komunumo
|urborajtoj = Urbo (''Stadt'')
|blazono = DEU Römhild COA.svg
|zomo = 10
|situo-bildo = {{paĝonomo}} in HBN.png
|federacia_lando = [[Turingio]]
|distrikto = [[Distrikto Hildburghausen]]
|alto = 300
|areo = 20,34
&lt;!-- loĝantaro el metadatuma listo --&gt;
|poŝtkodo = 98628–98631
|tel_antaŭkodo = 036948
|aŭtokodo = HBN
|oficiala_kodo = 16 0 69 038
|adreso-komunumestraro = Griebelstraße 28&lt;br /&gt;98631 Römhild
|retpaĝaro = [https://www.stadt-roemhild.de/ www.stadt-roemhild.de]
|komunumestro = Klaus-Jürgen Theilig
|komunumestro-partio = KIR e.V.
}}
'''Römhild''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Hildburghausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn.

== Vidindaĵoj ==
*[[Muzeo Steinsburg (Römhild)|Muzeo Steinsburg]]
*[[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]

==Famuloj==
*[[Adam Steinschaber]], libropresisto (el la kvartalo Haina)
== Vidu ankaŭ ==
* [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacia Ceramika Simpozio]], artista evento ekde 1975
* [[Saksio-Römhild]], duklandeto kiu ekzistis nur tri jardekojn, de 1680 ĝis 1710.

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{de}})

[[Dosiero:Romhild-Glucksburg.jpg|eta|maldekstre|Kastelo Glücksburg]]

{{projektoj}}
{{distrikto Hildburghausen}}
{{Bibliotekoj}}
{{Ĝermo|Germanio}}

[[Kategorio:Distrikto Hildburghausen]]
[[Kategorio:Urboj de Turingio]]</text>
      <sha1>ng41le5tzc2b836ovj8ki5lc67uptqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503499</id>
      <parentid>9503391</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famuloj */</comment>
      <origin>9503499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1698" sha1="ii2f0d80ilr3uymirl12apx4o0kcila" xml:space="preserve">{{Informkesto germania komunumo
|urborajtoj = Urbo (''Stadt'')
|blazono = DEU Römhild COA.svg
|zomo = 10
|situo-bildo = {{paĝonomo}} in HBN.png
|federacia_lando = [[Turingio]]
|distrikto = [[Distrikto Hildburghausen]]
|alto = 300
|areo = 20,34
&lt;!-- loĝantaro el metadatuma listo --&gt;
|poŝtkodo = 98628–98631
|tel_antaŭkodo = 036948
|aŭtokodo = HBN
|oficiala_kodo = 16 0 69 038
|adreso-komunumestraro = Griebelstraße 28&lt;br /&gt;98631 Römhild
|retpaĝaro = [https://www.stadt-roemhild.de/ www.stadt-roemhild.de]
|komunumestro = Klaus-Jürgen Theilig
|komunumestro-partio = KIR e.V.
}}
'''Römhild''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Hildburghausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn.

== Vidindaĵoj ==
*[[Muzeo Steinsburg (Römhild)|Muzeo Steinsburg]]
*[[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]

==Famuloj==
*[[Adam Steinschaber]], libropresisto (el la kvartalo Haina)
*[[Siegfried Gramann]], ceramikisto kaj entreprenisto

== Vidu ankaŭ ==
* [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacia Ceramika Simpozio]], artista evento ekde 1975
* [[Saksio-Römhild]], duklandeto kiu ekzistis nur tri jardekojn, de 1680 ĝis 1710.

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{de}})

[[Dosiero:Romhild-Glucksburg.jpg|eta|maldekstre|Kastelo Glücksburg]]

{{projektoj}}
{{distrikto Hildburghausen}}
{{Bibliotekoj}}
{{Ĝermo|Germanio}}

[[Kategorio:Distrikto Hildburghausen]]
[[Kategorio:Urboj de Turingio]]</text>
      <sha1>ii2f0d80ilr3uymirl12apx4o0kcila</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503519</id>
      <parentid>9503499</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9503519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1652" sha1="s10gspy99fk7mlyo1r9sgtmfrg5iib6" xml:space="preserve">{{Informkesto germania komunumo
|urborajtoj = Urbo (''Stadt'')
|blazono = DEU Römhild COA.svg
|zomo = 10
|situo-bildo = {{paĝonomo}} in HBN.png
|federacia_lando = [[Turingio]]
|distrikto = [[Distrikto Hildburghausen]]
|alto = 300
|areo = 20,34
&lt;!-- loĝantaro el metadatuma listo --&gt;
|poŝtkodo = 98628–98631
|tel_antaŭkodo = 036948
|aŭtokodo = HBN
|oficiala_kodo = 16 0 69 038
|adreso-komunumestraro = Griebelstraße 28&lt;br /&gt;98631 Römhild
|retpaĝaro = [https://www.stadt-roemhild.de/ www.stadt-roemhild.de]
|komunumestro = Klaus-Jürgen Theilig
|komunumestro-partio = KIR e.V.
}}
'''Römhild''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Hildburghausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn.

== Vidindaĵoj ==
*[[Muzeo Steinsburg (Römhild)|Muzeo Steinsburg]]
*[[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]

==Famuloj==
*[[Adam Steinschaber]], libropresisto (el la kvartalo Haina)
*[[Siegfried Gramann]], ceramikisto kaj entreprenisto

== Vidu ankaŭ ==
* [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacia Ceramika Simpozio]], artista evento ekde 1975
* [[Saksio-Römhild]], duklandeto kiu ekzistis nur tri jardekojn, de 1680 ĝis 1710.

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{de}})

[[Dosiero:Romhild-Glucksburg.jpg|eta|maldekstre|Kastelo Glücksburg]]

{{projektoj}}
{{distrikto Hildburghausen}}
{{Bibliotekoj}}
{{Ĝermo|Germanio}}

[[Kategorio:Römhild|!]]</text>
      <sha1>s10gspy99fk7mlyo1r9sgtmfrg5iib6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503529</id>
      <parentid>9503519</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1697" sha1="71qdhuzi7t12f6r7vv4temgxeim0qeo" xml:space="preserve">{{Informkesto germania komunumo
|urborajtoj = Urbo (''Stadt'')
|blazono = DEU Römhild COA.svg
|zomo = 10
|situo-bildo = {{paĝonomo}} in HBN.png
|federacia_lando = [[Turingio]]
|distrikto = [[Distrikto Hildburghausen]]
|alto = 300
|areo = 20,34
&lt;!-- loĝantaro el metadatuma listo --&gt;
|poŝtkodo = 98628–98631
|tel_antaŭkodo = 036948
|aŭtokodo = HBN
|oficiala_kodo = 16 0 69 038
|adreso-komunumestraro = Griebelstraße 28&lt;br /&gt;98631 Römhild
|retpaĝaro = [https://www.stadt-roemhild.de/ www.stadt-roemhild.de]
|komunumestro = Klaus-Jürgen Theilig
|komunumestro-partio = KIR e.V.
}}
'''Römhild''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Hildburghausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn.

== Vidindaĵoj ==
*[[Muzeo Steinsburg (Römhild)|Muzeo Steinsburg]]
*[[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]

==Famuloj==
*[[Adam Steinschaber]], libropresisto (el la kvartalo Haina)
*[[Siegfried Gramann]], ceramikisto kaj entreprenisto

== Vidu ankaŭ ==
* [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacia Ceramika Simpozio]], artista evento ekde 1975
*[[Plezurkastelo je Mertzelbach]] (pereinta)
* [[Saksio-Römhild]], duklandeto kiu ekzistis nur tri jardekojn, de 1680 ĝis 1710.

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{de}})

[[Dosiero:Romhild-Glucksburg.jpg|eta|maldekstre|Kastelo Glücksburg]]

{{projektoj}}
{{distrikto Hildburghausen}}
{{Bibliotekoj}}
{{Ĝermo|Germanio}}

[[Kategorio:Römhild|!]]</text>
      <sha1>71qdhuzi7t12f6r7vv4temgxeim0qeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197054</id>
    <revision>
      <id>9503266</id>
      <parentid>9490095</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T20:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rémi sim</username>
        <id>205328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mortoj */</comment>
      <origin>9503266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8048" sha1="q8dof1cmxnjs5nekfqh4dnpvsxd0nxo" xml:space="preserve">{{Futuro}}
{{Jaroj}}
{{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=2026}}
'''2026''' estas [[normala jaro komenciĝanta ĵaŭde|normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (vidu ĉi tie kalendaron)]].

Dum la jaro 2026 post Kristo okazis, interalie:

== Eventoj ==

=== Januaro ===
* [[1-a de januaro]]: [[Bulgario]] ekuzis [[eŭro|eŭron]]
* [[3-a de januaro]]: [[Usono]] lanĉis plurajn aviadilajn atakojn sur pluraj lokoj tra norda [[Venezuelo]], kaptante la venezuelan prezidanton [[Nicolás Maduro]] kaj la prezidentedzinon [[Cilia Flores]]

=== Februaro ===
* [[28-a de februaro]]: Israelo kaj Usono atakis Iranon

=== Marto ===

* [[6-a de marto|6-a]] ĝis [[15-a de marto]]: La [[Vintra Paralimpiko 2026|Vintraj Paralimpiko 2026]] okazis en [[Milano]] kaj [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italio]]

=== Aprilo ===
* [[1-a de aprilo]]: [[NASA]] lanĉis la mision Artemis II, markante la unuan lunan preterflugon kun pilotata kosmoŝipo ekde [[Apollo 17]] en 1972
* [[10-a de aprilo]]: Artemis II sukcese revenis al la [[Tero]], ŝprucigante sekure en la [[Pacifiko|Pacifika Oceano]] proksime de [[San-Diego]]
* [[12-a de aprilo]]
** [[Hungario|hungara]] parlamenta elekto
** [[Peruo|Perua]] ĝenerala elekto
** [[Benino|benina]] prezidanta elekto
*[[13-a de aprilo]]: Blokado de [[Irano|iranaj]] havenoj fare de [[Usono]] ekvalidas, kaj prezidanto [[Donald Trump|Trump]] avertas, ke ĉiuj iranaj ŝipoj provantaj defii ĝin estos &quot;tuj eliminitaj&quot;. Maraj aŭtoritatoj konsilas ŝipojn en la regiono atendi pliigitan militan agadon kaj eblajn interkaptoprocedurojn

== Naskiĝoj ==
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

== Mortoj ==
{{Projektoj}}

* [[1-a de januaro]]: [[Mohamed Harbi]], alĝeria historiisto (n. [[1933]])
* [[5-a de januaro]]: [[Ĵak Lepŭil']], franca esperantisto (n. [[1940]])
* [[6-a de januaro]]: [[Béla Tarr]], hungara reĝisoro (n. [[1955]])
* [[10-a de januaro]]: [[Erich von Däniken]], svisa aŭtoro (n. [[1935]])
* [[13-a de januaro]]: [[Scott Adams]], usona bildstriisto (n. [[1957]])
* [[19-a de januaro]]: [[Valentino Garavani]], itala mododesegnisto (n. [[1932]])
* [[24-a de januaro]]: [[Michael Parenti]], usona historiisto kaj politikologo (n. [[1933]])
* [[25-a de januaro]]: [[Lee Hae-chan]], ĉefministro de Sud-Koreio 2004-2006 (n. [[1952]])
* [[26-a de januaro]]: [[Richard Beirach]], usona ĵazpianisto (n. [[1947]])
* [[30-a de januaro]]: [[Catherine O'Hara]], usona aktorino kaj scenaristino (n. [[1954]])
* [[31-a de januaro]]: [[Wolfgang Schwanzer]], germana esperantisto (n. [[1953]])
* [[11-a de februaro]]: [[Cees Nooteboom]], nederlanda verkisto (n. [[1933]])
* [[11-a de februaro]]: [[James Van Der Beek]], usona aktoro (n. [[1977]])
* [[15-a de februaro]]: [[Robert Duvall]], usona aktoro (n. [[1941]])
* [[16-a de februaro]]: [[Frederick Wiseman]], usona filmreĝisoro (n. [[1930]])
* [[17-a de februaro]]: [[Jesse Jackson]], usona politika aktivulo (n. [[1941]])
* [[25-a de februaro]]: [[Antonio Tejero]], hispana puĉisto (n. [[1932]])
* [[28-a de februaro]]: [[Ali Ĥamenei]], prezidanto kaj plej Supera Gvidanto de Irano (n. [[1939]])
* [[5-a de marto]]: [[António Lobo Antunes]], portugala verkisto (n. [[1942]])
* [[8-a de marto]]: [[Anthony Leggett]], brit-usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1938]])
* [[8-a de marto]]: [[Radojica Petrović]], serba esperantisto (n. [[1949]])
* [[10-a de marto]]: [[Susan Haack]], usona filozofino (n. [[1945]])
* [[13-a de marto]]: [[Paul R. Ehrlich]], usona biologo kaj demografo (n. [[1932]])
* [[14-a de marto]]: [[Jürgen Habermas]]: germana filozofo (n. [[1929]])
* [[15-a de marto]]: [[Len Deighton]], brita verkisto (n. [[1929]])
* [[17-a de marto]]: [[Ilia la 2-a]], patriarko de Kartvelio (n. [[1933]])
* [[19-a de marto]]: [[Umberto Bossi]], itala politikisto (n. [[1941]])
* [[19-a de marto]]: [[Chuck Norris]], usona lukt-artisto kaj aktoro (n. [[1940]])
* [[23-a de marto]]: [[Lionel Jospin]], ĉefministro de Francio 1997-2002 (n. [[1937]])
* [[24-a de marto]]: [[Birutė Galdikas]], kanada primatologo (n. [[1946]])
* [[25-a de marto]]: [[Alexander Kluge]], germana kinoreĝisoro (n. [[1932]])
* [[9-a de aprilo]]: [[Afrika Bambaataa]], usona repisto (n. [[1957]])
* [[9-a de aprilo]]: [[Stephen M. Schwebel]], usona juristo, prezidanto de la Internacia Kortumo (n. [[1929]])
* [[11-a de aprilo]]: [[Sonja Barend]], nederlanda televidoprezentistino (n. [[1940]])
* [[12-a de aprilo]]: [[Aŝa Bhosle]], barata kantistino (n. [[1933]])
* [[17-a de aprilo]]: [[Nathalie Baye]], franca aktorino (n. [[1948]])
* [[19-a de aprilo]]: [[Desmond Morris]], brita zoologo kaj etologo (n. [[1928]])
* [[29-a de aprilo]]: [[Craig Venter]], usona biologo (n. [[1946]])
* [[30-a de aprilo]]: [[Georg Baselitz]], germana pentristo (n. [[1938]])
* [[6-a de majo]]: [[Ted Turner]], usona amaskomunikila entreprenisto (n. [[1938]])
* [[8-a de majo]]: [[Festus Mogae]], prezidanto de Bocvano 1998-2008 (n. [[1939]])
* [[15-a de majo]]: [[Edmund S. Phelps]], usona ekonomikisto (n. [[1933]])
* [[25-a de majo]]: [[Sonny Rollins]], usona saksofonisto (n. [[1930]])
* [[29-a de majo]]: [[Edgar Morin]], franca filozofo (n. [[1921]])
* [[4-a de junio]]: [[Marjane Satrapi]], iran-franca bildliteraturistino (n. [[1969]])
* [[11-a de junio]]: [[David Hockney]], brita pentristo (n. [[1937]])
* [[11-a de junio]]: [[Ivo Osibov]], kroata esperantisto (n. [[1937]])
* [[18-a de junio]]: [[François Englert]], belga fizikisto Nobelpremiita (n. [[1932]])
* [[20-a de junio]]: [[Slavenka Drakulić]], kroata verkistino (n. [[1949]])
* [[21-a de junio]]: [[Yaacov Agam]], israela artisto (n. [[1928]])
* [[22-a de junio]]: [[Alan Greenspan]], usona bankisto, Prezidanto de la [[Federacia Rezerva Sistemo (Usono)|Federacia Rezerva Sistemo]] (n. [[1926]])
* [[3-a de julio]]: [[Ŝahrnuŝ Parsipur]], irana verkistino (n. [[1946]])
* [[8-a de julio]]: [[Bonnie Tyler]], kimra kantistino (n. [[1951]])
* [[11-a de julio]]: [[Susumu Tonegawa]], japana sciencisto Nobelpremiita (n. [[1939]])
* [[12-a de julio]]: [[Hamad bin Ĥalifa Al Thani]], emiro de Kataro (n. [[1952]])
* [[13-a de julio]]: [[Sam Neill]], novzelanda aktoro (n. [[1947]])
* [[14-a de julio]]: [[Hans Michael Maitzen]], aŭstra astronomo kaj esperantisto (n. [[1943]])
* [[16-a de julio]]: [[Rudolph A. Marcus]], usona kemiisto Nobelpremiita (n. [[1923]])
* [[20-a de julio]]: [[Kevin Keegan]], angla futbalisto (n. [[1951]])
* [[28-an de julio]]: [[Raoul Vaneigem]], belga verkisto kaj filozofo (n. [[1934]])
* [[4-a de aŭgusto]]: [[Klaus Hänsch]], germana politikisto, prezidanto de Eŭropa Parlamento (n. [[1938]])
* [[7-a de aŭgusto]]: [[Lucienne Stassaert]], belga poeto, eseisto kaj pentristo (n. [[1936]])
* [[11-a de aŭgusto]]: [[Aljaksandr Milinkeviĉ]], belorusa politikisto (n. [[1947]])
* [[12-a de aŭgusto]]: [[Zhu Rongji]], ĉefministro de Ĉinio (n. [[1928]])
* [[14-a de aŭgusto]]: [[Yayoi Kusama]], japana artistino (n. [[1929]])
* [[22-a de aŭgusto]]: [[Siim Kallas]], ĉefministro de Estonio (n. [[1948]])
* [[25-a de aŭgusto]]: [[Tim Curry]], brita aktoro (n. [[1946]])
* [[25-a de aŭgusto]]: [[Dolly Parton]], usona kantistino (n. [[1946]])
* [[26-a de aŭgusto]]: [[Péter Nádas]], hungara verkisto (n. [[1942]])
* [[27-a de aŭgusto]]: [[Ratko Mladić]], serba militkrimulo (n. [[1942]])
* [[28-a de aŭgusto]]: [[Harald la 5-a (Norvegio)|Harald la 5-a]], reĝo de Norvegio (n. [[1937]])
* [[31-a de aŭgusto]]: [[Édouard Balladur]], ĉefministro de Francio 1993-1995 (n. [[1929]])
* [[1-a de septembro]]: [[Cassandra Wilson]], usona ĵazkantistino (n. [[1955]])
* [[2-a de septembro]]: [[Gloria Steinem]], usona feministino (n. [[1934]])
* [[3-a de septembro]]: [[Milan Ohnisko]], ĉeĥa poeto (n. [[1965]])
* [[4-a de septembro]]: [[Geoffrey Sutton]], brita esperantisto (n. [[1947]]
* [[11-a de septembro]]: [[Emma Bonino]], itala politikistino (n. [[1948]])
* [[5-a de oktobro]]: [[Jeffrey Archer]], brita verkisto kaj politikisto (n. [[1940]])
* [[6-a de oktobro]]: [[Eva Marie Saint]], usona aktorino (n. [[1924]])
* [[28-a de oktobro]]: [[Patrick Stewart]], angla aktoro (n. [[1940]])</text>
      <sha1>q8dof1cmxnjs5nekfqh4dnpvsxd0nxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koluma ŝtonturnulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197134</id>
    <revision>
      <id>9503321</id>
      <parentid>9130656</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6354" sha1="0pb4rrk11z0so1ye2olgzsdvqf7zymm" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Koluma ŝtonturnulo
|koloro = pink
|dosiero = Arenaria interpres (habitus).jpg
|priskribo de dosiero = Reprodukta plumaro
|dosiero2=Arenaria interpres 2 - Boat Harbour (cropped).jpg
|priskribo de dosiero2 = Nereprodukta plumaro
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Ĥaradrioformaj]] ''Charadriiformes''
|familio = [[Skolopedoj]] ''Scolopacidae''
|genro = [[Ŝtonturnulo]]j ''Arenaria''
|specio = '''Koluma ŝtonturnulo''' ''A. interpres''
|statuso = NT
|dunomo = ''Arenaria interpres''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
|vikispecio = 
|komunejo = 
| dosiero larĝo=250px
| dosiero2 larĝo=250px
|mapo de vivoteritorioj =Arenaria interpres map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
[[Dosiero:Arenaria interpres MHNT.jpg|eta|Ovo de ''Arenaria interpres'' ]]

La '''Koluma ŝtonturnulo''' (''Arenaria interpres'') estas unu el la du specioj de birdoj de la genro ''Arenaria'', tio estas [[Ŝtonturnulo]]j, de la familio de [[Skolopedoj]] kaj ordo de [[Karadrioformaj]] birdoj, tre parencaj al kalidroj.

La '''Koluma ŝtonturnulo''' (aŭ simple '''Ŝtonturnulo''' en [[Eŭropo]], ĉar tie estas konata tiu specio per la nomo de la genro), ''Arenaria interpres'', estas pli bunta birdo ol la la [[Nigra ŝtonturnulo]] (''Arenaria melanocephala''), kun ruĝbruna kaj nigra dorso kaj blankonigraj kapo, kolo kaj brusto.

== Disvastiĝo ==
Ĝi reproduktiĝas ĉirkaŭ la [[Norda poluso]], tio estas en nordaj [[Alasko]], [[Kanado]], [[Gronlando]], [[Skandinavio]], [[Rusio]] kaj [[Siberio]]. Ĝi estas tre longdistanca migranto, kiu vintras en marbordaj tiom sude kiom ĝis [[Fuegio]], [[Sudafriko]] kaj [[Aŭstralio]]. Estas sufiĉe komuna en marbordoj de la tuta mondo.

== Aspekto ==
Temas pri mezgranda vadbirdo, ĉirkaŭ 23 cm longa kaj kun enverguro de 43 ĝis 49 cm kaj pezo de ĉirkaŭ 120 g, krom promigraj ŝanĝoj.

Dum [[reprodukta plumaro]], tiu estas belbunta birdo, kun ruĝbruna kaj nigra dorso kaj blanknigraj kapo, kolo kaj brusto kaj blankaj subaj partoj. Pli precize la blanknigraj antaŭaj partoj bildiĝas tiele: oni povus diri, ke estas ĉio blanka parto kiu poste pluos en blanka ventro, sed desupre estas griza krono (aŭ kun nigraj punktetoj); inter suba fronto kaj supra bekobazo eliras mallarĝa nigra strio ĝis la okulo, sed tiu ne plusekvas kiel en [[kalidro]]j, sed turnas suben iome pli larĝe kaj finas en suba bekobazo (ankaŭ la beko estas nigra krom fortika kaj pintakra); tio lasas blankan makulon en supra brido. Poste eliras pli larĝa nigra strio el la nuko al centra brusto kaj tie plilarĝiĝas, plusekvas suben kaj poste iras ĝis komenco de flugiloj; tio lasas blankan makuleton en supra gorĝo kaj blankan strion ene de tiu nigra larĝa brusta ringo kiu kuniĝas kun tiu de la mala flanko. Tiuj nigraj kaj blankaj partoj havas difinitajn limojn. Respekte la bruna dorso montras almenaŭ du nigrajn partojn: makulo en komenco de flugiloj sub la nuko kaj alia pli larĝa strio laŭlonge de la dorso. La pli senkolora vintra plumaro estas ĉefe grizbruna supre (la tuta kapo kaj brusto escepte blanka gorĝo) kaj blanka sube. La kruroj estas flavoranĝaj kaj ne tre longaj.

Ties aspekto estas rimarkinda dumfluge, kun blankaj makuloj inter la nigrabruna dorso (laŭlonge ĝis la pugo inter nigraj partoj), en flugiloj (horizontala laŭlonge inter nigraj partoj kaj vertikala pli malgranda kaj malpli rimarkebla en kuniĝo kun dorso inter brunaj kaj nigraj partoj) kaj vosto (antaŭ nigra fino). Pli precize la vosto montras larĝan blankan horizontalan strion inter du simillarĝajn nigrajn kaj finborde mallarĝegan blankan strieton.

== Kutimoj ==
Tiu estas ĝenerale maltimida birdo kaj profitema manĝanto. Male kiel plej granda parto de vadbirdoj, tiu povas manĝi tre diversajn manĝaĵojn kaj putraĵojn de tre diversegaj eroj kiel ovoj aŭ [[kokoso]]j aŭ eĉ homajn kadavrojn. Spite tiun ĉiomanĝantecon, ili manĝas ĉefe [[molusko]]jn, [[krustulo]]jn kaj marvermojn. En la tundra reproduktejo kaj en internaj teritorioj ili manĝas semojn, [[insekto]]jn kaj larvojn.

Por konstrui neston, ili revenas al la sama reproduktejo de pasintaj jaroj. La nesto estas surgrunda truo en roka insuleto aŭ inter tundra herbo kovrita de planta materialo. La ino demetas 4 ovojn. La kovado daŭras pli ol 3 semajnoj. La idoj rapide elnestiĝas kaj ekflugas post la tria semajno.

Voĉo estas akuta &quot;tuk-tuk-tuk&quot;.

== Aliaj ==
La koluma ŝtonturnulo estas unu el la specioj protektitaj de la ''Traktato por la Konservado de afrikaeŭraziaj migrantaj akvobirdoj'' ([[AEWA]]).

La loĝantaro estas nur en Norda Ameriko de 235.000 birdoj.

== Referencoj ==
* '''Thomas''', Gavin H.; Wills, Matthew A. &amp; Székely, Tamás (2004): A supertree approach to shorebird phylogeny. ''BMC Evol. Biol.'' '''4''': 28. {{doi|10.1186/1471-2148-4-28}} [http://www.pubmedcentral.org/picrender.fcgi?artid=515296&amp;blobtype=pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160411191831/http://www.pubmedcentral.org/picrender.fcgi?artid=515296&amp;blobtype=pdf |date=2016-04-11 }} [http://www.pubmedcentral.org/articlerender.fcgi?artid=515296#supplementary-material-sec Kroma Materialo]

== Bildaro ==
&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;140&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Orange stockings (3401903165).jpg
Ave de playa 12.jpg
Arenaria interpres - Graveleauiledere.jpg
Arenaria interpres P4233847.jpg
Vuelvepiedras Común, (Arenaria interpres) (6241364141).jpg
Vuelvepiedras Común, (Arenaria interpres) (4141164846).jpg
Arenaria interpres flock.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commons|Arenaria interpres|Koluma ŝtonturnulo}}
* [https://web.archive.org/web/20090411233356/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Ruddy_Turnstone.html Koluma ŝtonturnulo] - Laboratorio Cornell pri Ornitologio
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i2830id.html Koluma ŝtonturnulo ''Arenaria interpres''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070429153524/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i2830id.html |date=2007-04-29 }} - Birdidentigejo USGS Patŭent
* [http://www.sdakotabirds.com/species/ruddy_turnstone_info.htm Informaro pri Koluma ŝtonturnulo] - Birdoj kaj Birdumo ĉe Suda Dakoto

{{Ĥaradrioformaj birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Skolopedoj]]</text>
      <sha1>0pb4rrk11z0so1ye2olgzsdvqf7zymm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niccolò Paganini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199741</id>
    <revision>
      <id>9503504</id>
      <parentid>8916523</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3205" sha1="dvm2g7e9hgj8tbaftznrkvoeaczicdw" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
   | nomo                = Niccolò Paganini
   | dosiero             = NiccoloPaganini.jpeg
   | priskribo           = itala violonisto kaj komponisto
   | grandeco de dosiero =
   |background          =
   | dato de naskiĝo    = [[27-a de oktobro]] [[1782]]
   | loko de naskiĝo    = [[Ĝenovo]], [[Italio]]
   | dato de morto       = [[27-a de majo]] [[1840]]
   | loko de morto       = [[Nizza]], [[Francio]]
 }}
'''Niccolò PAGANINI''' (n. [[27-an de oktobro]] [[1782]], [[Ĝenovo]], [[Italio]] – m. [[27-an de majo]] [[1840]], [[Nizza]], [[Francio]]) estis [[Italio|itala]] [[komponisto]], la plej grava violonartisto de la 19-a jarcento. Lia [[virtuozo|virtuoza]] ludo kaŭzis revolucion en la violonludo.

Komence instruis al li la violonludon lia patro, poste la loka violonisto Servetto kaj la renoma Giacomo Costa, pli poste li studis ĉe Alessandro Rolla kaj Gaspare Ghiretti en Parma.

Li aperis antaŭ publiko en 1793, en 1797 (kun akompano de lia patro)faris koncertan rondvojaĝon en Lombardio. Li akiris pli kaj pli da famo per la publikaj prezentoj kaj baldaŭ li ekvivis apartan, sendependan vivon, li iĝis fervora kartludisto kaj trafis lin romantikaj amaferoj. Unufoje, li donis sian violonon kiel garantiaĵon pro la kartludaj ŝuldoj, al li pruntis franca komercisto Guarneri-violonon por la koncerto, sed post kiam li aŭdis la ludon, li donacis la violonon.

Li verkis inter 1801 kaj 1807 por soloviolono 24 Capriccio [kapriĉojn(?)] . Tiam verkis li du seriojn de la ses violon-gitaraj sonatoj. Li aperis en 1805 kiel violonartisto en Italio, li iĝis kortega dirigento en la Princlando Piombino, danke al [[Elisa Bonaparte Baciocchi]], fratino de Napoleon. Li konatiĝis en 1815 kun dancistino Antonia Bianchi, kun kiu li havis longan amrilaton.

Paganini en 1828 koncertis en Vieno, en 1831 en Parizo kaj Londono. Li faris en 1832 koncertan rondvojaĝon en [[Anglio]] kaj [[Skotlando]], kiu alportis por li riĉecon. Li setlis en 1833 en Parizo kaj komisiis [[Louis Hector Berlioz|Hector Berlioz]] verki simfonion (Harold en Italie), sed li ne ludis tion, ĉar trovis ne defia. Post kiam bankrotis lia kasino, li translokiĝis en [[1839]] al [[Marseille]], poste al [[Nice]].

Lia romantika, ekstrema personeco, liaj aventuroj donis bazon por legendoj pri li. Liatempe kalkulis historietoj, ke li estas amiko de la diablo, ke oni enprizonigis lin en prizonon. Pro lia misfamo, la eklezio ne permesis – dum kvin jaroj – entombigi lin en sanktigitan grundon. Oni opiniis lin avara, sed fakte li apogis per 20.000 frankoj Berlioz-on, en kiu li rimarkis kapablulon.

== Sondosieroj ==
* [https://web.archive.org/web/20070706215821/http://www.houslista.wz.cz/music/NPaganini-Capricio-11.mp3 Capriccio op. 11]
* [http://www.miroslavambros.com/N.Paganini-%20Fantazie%20Mojzis%20na%20G%20strune.mp3 Fantazio &quot;Moseo&quot; sur la kordo G]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Italaj komponistoj|Paganini, Niccolo]]
[[Kategorio:Italaj violonistoj|Paganini, Niccolo]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 27-an de oktobro|Paganini, Niccolo]]
[[Kategorio:Mortintoj la 27-an de majo|Paganini, Niccolo]]</text>
      <sha1>dvm2g7e9hgj8tbaftznrkvoeaczicdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kronologio de la malkovroj de la sunsistemaj planedoj kaj de ties naturaj satelitoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201892</id>
    <revision>
      <id>9503344</id>
      <parentid>9170891</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81116" sha1="bylo4pt3zbmlxy5qmulvcpnddyk71tj" xml:space="preserve">Tiu ĉi artikolo prezentas tabelan [[kronologio]]n de malkovroj de [[planedo]]j, [[nana planedo|preskaŭplanedoj]] (&quot;nanaj planedoj&quot;) kaj ties [[natura satelito|naturaj satelitoj]] en [[sunsistemo]].

En la subaj tabeloj la nomoj de lunoj estas skribitaj '''dike''' kaj nomoj de planedoj kaj preskaŭplanedoj estas skribitaj per ''kurzivo''. Indikoj en la tabeloj estas notitaj laŭ unuaj publikoj pri la malkovro. Datoj estas skribitaj per literoj:
* ''f:'' dato de la unua eternigo surbaze de grafikaĵo (sur ''fotografio'', desegnaĵo ktp.)
* ''o:'' dato de la unua ''observado'' de homo pere de teleskopo aŭ pere de fotografa aparato
* ''p:'' dato de la unua ''publikado'' pri la malkovro

== Tabelo de koloroj ==
Planedoj, preskaŭplanedoj kaj ankaŭ ties naturaj satelitoj estas priskribitaj sub donitaj koloroj:
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=2 cellspacing=2
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|''Planedoj''
| align=&quot;center&quot;|''Preskaŭplanedoj''
|-
| width=&quot;266&quot; bgcolor=#D2B48C | '''''[[Merkuro (planedo)|Merkuro]]'''''
| width=&quot;266&quot; bgcolor=#FFE8E8 | '''''[[Jupitero (planedo)|Jupitero]]''''' kaj ties [[Naturaj satelitoj de Jupitero|lunoj]]
| width=&quot;266&quot; bgcolor=#FFFF99 | '''''[[Cereso]]'''''
|-
| bgcolor=#98FB98 | '''''[[Venuso (planedo)|Venuso]]'''''
| bgcolor=#FFFFCC | '''''[[Saturno (planedo)|Saturno]]''''' kaj ties [[Naturaj satelitoj de Saturno|Lunoj]]
| bgcolor=#F5DEB3 | '''''[[Plutono]]''''' kaj ties [[Naturaj satelitoj de Plutono|lunoj]]
|-
| bgcolor=#CCCC99 | '''''[[Tero]]''''' kaj ties [[Luno]]
| bgcolor=#CCFFCC | '''''[[Urano (planedo)|Urano]]''''' kaj ties [[Naturaj satelitoj de Urano|lunoj]]
| bgcolor=#D8BFD8 | '''''[[Eriso]]''''' kaj ties [[Disnomio (luno)|luno]]
|-
| bgcolor=#E9967A | '''''[[Marso (planedo)|Marso]]''''' kaj ties [[Naturaj satelitoj de Marso|lunoj]]
| bgcolor=#DDEEFF | '''''[[Neptuno (planedo)|Neptuno]]''''' kaj ties [[Naturaj satelitoj de Neptuno|lunoj]]
|
|}

== Antaŭ la 17-a jarcento ==
&lt;onlyinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=2 cellspacing=2
|-
!colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;Antaŭ la 17-a jarcento&quot;| Antaŭ la 17-a jarcento
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
!width=20%| nomo
!bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|atentigoj
|-
|align=center rowspan=&quot;6&quot;| Nekonata
| bgcolor=#D2B48C| ''[[Merkuro (planedo)|Merkuro]]''
|bgcolor=black| [[Dosiero:Mercuryglobe1.jpg|50px|center]]
|bgcolor=#D2B48C| ''unua planedo''
|rowspan=&quot;6&quot;| [[Tercentra teorio]] asertas, ke la nemoviĝanta [[tero]] troviĝas en la centro de la universo kaj la ceteraj orbitoj ĉirkaŭflugas ĉirkaŭ ĝi en distanco ekde la plej malgranda de ĝi: Luno, Merkuro, Venuso, la suno, Marso, Jupitero kaj Saturno. Du el ili ne plu estas konsiderataj kiel planedoj.
&lt;br /&gt;
[[Suncentra teorio]] de [[Koperniko]], (''[[De revolutionibus orbium coelestium]]'', 1543) diris, ke Tero inkluzive de aliaj planedoj ĉirkaŭflugis ĉirkaŭ [[suno]] en sekvanta distanco de suno: Merkuro, Venuso, Tero, Marso, Jupitero kaj Saturno. Suno, nun en la centrejo, ne plu estis konsiderata kiel planedo.
|- bgcolor=#98FB98
| ''[[Venuso]]'' ||bgcolor=black| [[Dosiero:Venus-real.jpg|50px|center]] || ''dua planedo''
|- bgcolor=#CCCC99
| ''[[Tero]]'' ||bgcolor=black| [[Dosiero:The Earth seen from Apollo 17.jpg|50px|center]] || bgcolor=#CCCC99 | ''tria planedo''
|-
| bgcolor=#E9967A| ''[[Marso (planedo)|Marso]]''
| bgcolor=black| [[Dosiero:Mars Valles Marineris.jpeg|50px|center]]
| bgcolor=#E9967A| ''kvara planedo''&lt;includeonly&gt;
|}&lt;/includeonly&gt;&lt;/onlyinclude&gt;
|-
|bgcolor=#FFE8E8| ''[[Jupitero (planedo)|Jupitero]]''
|bgcolor=black| [[Dosiero:Jupiter.jpg|50px|center]] ||bgcolor=#FFE8E8| ''kvina planedo''
|-
| bgcolor=#FFFFCC| ''[[Saturno (planedo)|Saturno]]''
|bgcolor=black| [[Dosiero:Saturn-cassini-March-27-2004.jpg|100px|center]] ||bgcolor=#FFFFCC| ''sesa planedo''
|-
|align=center rowspan=&quot;1&quot;| Nekonata
|bgcolor=#CCCC99 | ''[[Luno]]''
| bgcolor=black| [[Dosiero:Moon merged small.jpg|50px|center]]
|bgcolor=#CCCC99 | Tero I
|bgcolor=#CCCC99 | En teorio de [[Koperniko]], luno estis ne plu konsiderata kiel planedo, sed kiel [[natura satelito]] de Tero kaj ĝi ne rondflugis ĉirkaŭ Suno.
|}

== La 17-a jarcento ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=2 cellspacing=2
!colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;La 17-a jarcento&quot;| La 17-a jarcento
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
!width=20%|nomo
!bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|-
|colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1610s&quot;| 1610
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;3&quot;| o: [[7-a de januaro]] [[1610]]&lt;br /&gt;p: [[13-a de marto]] [[1610]]
| '''[[Kalisto (luno)|Kalisto]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Callisto.jpg|50px|center]] || Jupitero IV
|rowspan=&quot;4&quot;| [[Galileo Galilei|Galilejo]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.physics.emich.edu/jwooley/chapter9/Chapter9.html |titolo=Voyages Through Space and Time – Satellite and Ring Systems |alirdato=2007-06-02 |arkivurl=https://archive.is/20010223011934/http://www.physics.emich.edu/jwooley/chapter9/Chapter9.html |arkivdato=2001-02-23 }}&lt;/ref&gt; ([[Galilejaj satelitoj|Lunoj de Jupitero de Galileo]])&lt;ref&gt;Unu el la lunoj povis esti verŝajne malkovrita de ĉina astronomo [[Gan De]] en 364 a.K. [[Galilejaj satelitoj|Lunoj de Galileo]] estis la unuaj objektoj, kiuj ĉirkaŭflugis sur [[orbito]] de alia planedo ol Tero.&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Iono (luno)|Iono]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Io highest resolution true color.jpg|50px|center]] || Jupitero I
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Eŭropo (luno)|Eŭropo]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Europa-moon.jpg|50px|center]] || Jupitero II
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[11-a de januaro]] [[1610]]&lt;br /&gt;p: [[13-a de marto]] [[1610]]
| '''[[Ganimedo (luno)|Ganimedo]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Ganymede g1 true.jpg|50px|center]] || Jupitero III

|-
|colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1650s&quot;| 1650-1659

|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[25-a de marto]] [[1655]]&lt;br /&gt;p: [[5-a de marto]] [[1656]]
| '''[[Titano (luno)|Titano]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Titan in natural color Cassini.jpg|55px|center]] || Saturno VI
| [[Christiaan Huygens|Huygens]] &lt;ref&gt;[http://www.phys.uu.nl/~huygens/saturni_luna_en.htm De Saturni luna observatio nova]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Huygens unuafoje ''publikigis'' siajn malkovrojn kiel [[anagramo]], sendita [[13-a de junio]] [[1655]]; pli poste li publikigis ilin en formo de broŝuro ''De Saturni luna Observatio Nova'' ankaŭ en la plena versio: [http://www.sil.si.edu/DigitalCollections/HST/Huygens/huygens.htm Systema Saturnium] (lipiec [[1659]]).&lt;/ref&gt;

|-
|colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1670s&quot;| 1670-1679
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[25-a de oktobro]] [[1671]]&lt;br /&gt;p: [[1673]]
| '''[[Japeto (luno)|Japeto]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Iapetus by Voyager 2 - enhanced.jpg|50px|center]] || Saturn VIII
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Giovanni Cassini|Cassini]]&lt;ref&gt;Cassini publikigis tiujn du malkovrojn en [http://wwwnt.unifi.it/biblio/libri_studio/indice.asp?flag=2&amp;tipo=lib&amp;id=8 ''Découverte de deux nouvelles planètes autour de Saturne''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060513070412/http://wwwnt.unifi.it/biblio/libri_studio/indice.asp?flag=2&amp;tipo=lib&amp;id=8 |date=2006-05-13 }} (Sébastien Mabre-Cramoisy, Parizo 1673).&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[23-a de decembro]] [[1672]]&lt;br /&gt;p: [[1673]]
| '''[[Reo (luno)|Reo]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Rhea (moon) thumb.jpg|50px|center]] || Saturn V

|-
|colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1680&lt;&quot;| 1680-1689

|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|o: [[21-a de marto]] [[1684]]&lt;br /&gt;p: [[22-a de aprilo]] [[1686]]
| '''[[Tetiso (luno)|Tetiso]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Tethys cassini.jpg|50px|center]] || Saturn III
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Giovanni Cassini|Cassini]] &lt;ref&gt;Cassini publikigis tiujn du malkovrojn la [[22-a de aprilo]] [[1686]]. Komune kun liaj du antaŭaj malkovroj li nomigis ilin ''Sidera Lodoicea''.
''En sia laboro [http://www.phys.uu.nl/~huygens/cosmotheoros_en.htm Kosmotheôros] (eldonita post lia morto en 1698), Christiaan Huygens skribas: &quot;Jupiter you see has his four, and Saturn his five Moons about him, all plac’d in their Orbits.&quot;'' ''(Jupitero, vi vidas, havas siajn kvar, Saturno havas kvin lunojn, ĉiuj lokitaj en iliaj orbitoj.)''&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Diono (luno)|Diono]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Dione.jpg|50px|center]] || Saturno IV
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
!width=20%| nomo
!bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|}

== La 18-a jarcento ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=2 cellspacing=2
!colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;La 18-a jarcento&quot;| La 18-a jarcento
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
!width=20%|nomo
!bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|-
|colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1780s&quot;| 1780-1789

|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[13-a de marto]] [[1781]]&lt;br /&gt;p: [[26-a de aprilo]] [[1781]]
| ''[[Urano (planedo)|Urano]]'' || bgcolor=black| [[Dosiero:Uranus.jpg|50px|center]] || ''sepa planedo'' || [[William Herschel|Herschel]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1781RSPT...71..492H&amp;amp;db_key=AST&amp;amp;high=42273fa47501031 Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Herschel unuafoje klarigis pri malkovro de Saturno la [[26-a de aprilo]] [[1781]] opiniante, ke ĝi estis [[kometo]]: [http://links.jstor.org/sici?sici=0261-0523%281781%2971%3C492%3AAOACBM%3E2.0.CO%3B2-0 ''Account of a Comet. By Mr.'' Herschel, ''F. R. S.; communicated by Dr.'' Watson, ''Jun. of'' Bath, ''F. R. S.'']&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|o: [[11-a de januaro]] [[1787]]&lt;br /&gt;p: [[15-a de februaro]] [[1787]]
|'''[[Titanjo (luno)|Titanjo]]''' || bgcolor=black| || Urano III
|rowspan=&quot;2&quot;| [[William Herschel|Herschel]] &lt;ref&gt;''An Account of the Discovery of Two Satellites revolving round the'' Georgian ''Planet.'' [http://links.jstor.org/sici?sici=0261-0523%281787%2977%3C125%3AAAOTDO%3E2.0.CO%3B2-3]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| '''[[Oberono (luno)|Oberono]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Voyager 2 picture of Oberon.jpg|50px|center]] || Urano IV

|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[28-a de aŭgusto]] [[1789]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cosmovisions.com/SaturneChrono02.htm |titolo=Imago Mundi – La découverte des satellites de Saturne |alirdato=2007-06-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200611235835/http://www.cosmovisions.com/SaturneChrono02.htm |arkivdato=2020-06-11 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;p: [[12-a de novembro]] [[1789]]
| '''[[Encelado (luno)|Encelado]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Enceladus from Voyager.jpg|50px|center]] || Saturno II
|rowspan=&quot;2&quot;| [[William Herschel|Herschel]] &lt;ref&gt;''Account of the Discovery of a Sixth and Seventh Satellite of the Planet Saturn; with Remarks on the Construction of its Ring, its Atmosphere, its Rotation on an Axis, and its spheroidical Figure'' [http://links.jstor.org/sici?sici=0261-0523%281790%2980%3C1%3AAOTDOA%3E2.0.CO%3B2-X]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[17-a de septembro]] [[1789]]&lt;br /&gt;p: [[12-a de novembro]] [[1789]]
| '''[[Mimaso (luno)|Mimaso]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Mimas moon.jpg|50px|center]] || Saturno I

|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
!width=20%| nomo
!bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|}

== La 19-a jarcento ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=2 cellspacing=2
!colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;La 19-a jarcento&quot;| La 19-a jarcento
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
! width=13%|dato de malkovro
! width=20%|nomo
! bildo
! width=14%|alia nomo
! width=50%|malkovrintoj
|-
|colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1800&quot;| 1801
|-bgcolor=#FFFF99
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[1-a de januaro]] [[1801]]&lt;br /&gt;p: [[1801]]
| ''[[Cereso]]''
| bgcolor=black| [[Dosiero:Ceres Hubble sing.jpg|50px|center]]
| ''ósma [[planedo]]&amp;nbsp;(1801)&lt;br /&gt;[[asteroido]]&amp;nbsp;(1851)&lt;br /&gt;[[nana planedo|preskaŭplanedo]]&amp;nbsp;(2006)'' || [[Giuseppe Piazzi]] &lt;ref&gt;Unuafoje li klarigis pri malkovro la [[24-a de januaro]] [[1801]] en leteroj al konataj astronomoj. La unua formala publikaĵo okazis en septembra eldono de ''Monatliche Correspondenz'' en la jaro [[1801]].&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1840&quot;| 1840-1849
|- bgcolor=#DDEEFF
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[23-a de septembro]] [[1846]]&lt;br /&gt;p: {{dato|13|novembro|1846}}
| ''[[Neptuno (planedo)|Neptuno]]''
| bgcolor=black| [[Dosiero:Neptune Voyager2 color calibrated.png|50px|center]]
| ''dek tria planedo&amp;nbsp;(1846)&lt;br /&gt;oka planedo&amp;nbsp;(1851)''
| [[Johann Gottfried Galle|Galle]] kaj [[Urbain Le Verrier|Le Verrier]] &lt;ref&gt;[http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000121.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000153.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#DDEEFF
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | o: [[10-a de oktobro]] [[1846]]&lt;br /&gt;p: [[13-a de novembro]] [[1846]]
| '''[[Tritono (luno)|Tritono]]'''
| bgcolor=black| [[Dosiero:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|50px|center]] || Neptuno I
| [[William Lassell|Lassell]] &lt;ref&gt;[http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1846MNRAS...7..157L Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;!-- No. 9, 13-a de novembro 1846 --&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[16-a de septembro]] [[1848]]&lt;br /&gt;p: [[oktobro]] de [[1848]]
| '''[[Hiperiono (luno)|Hiperiono]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Hyperion.jpg|50px|center]] || Saturno VII || [[William Cranch Bond|Bond]], [[George Phillips Bond|Bond]], [[William Lassell|Lassell]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1848MNRAS...8..195L&amp;amp;db_key=AST&amp;amp;data_type=HTML&amp;amp;format=&amp;amp;high=44b52c369004724 Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0008//0000163.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-data_query?bibcode=1848MNRAS...9....1B&amp;db_key=AST&amp;link_type=ABSTRACT&amp;high=44b52c369020538 Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;!---a de novembro 10 1848 --&gt;
|-
|colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1850&quot;| 1851
|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|o: [[24-a de oktobro]] [[1851]]
| '''[[Arielo (luno)|Arielo]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Ariel in monochrome.jpg|50px|center]] || Urano I
|rowspan=&quot;2&quot;| [[William Lassell|Lassell]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0002//0000070.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| '''[[Umbrielo (luno)|Umbrielo]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Umbriel (moon).jpg|50px|center]] || Uran II

|-
|colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1870&quot;| 1877

|- bgcolor=#E9967A
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[12-a de aŭgusto]] [[1877]]
| '''[[Dejmo (luno)|Dejmo]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Deimos-viking1.jpg|50px|center]] || Marso II
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Asaph Hall|Hall]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/Obs../0001//0000181.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AN.../0091//0000013.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AN.../0091//0000014.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/MNRAS/0038//0000205.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;!-- note that the times are [[Washington mean time]] with the old astronomical convention of starting a day at noon (so add 12 + 05:08:12 to get GMT) --&gt;
|- bgcolor=#E9967A
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[18-a de aŭgusto]] [[1877]]
| '''[[Fobo (luno)|Fobo]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Phobos moon (large).jpg|50px|center]] || Marso I

|-
|colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1890&quot;| 1890-1899

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |o: [[9-a de septembro]] [[1892]] &lt;br /&gt;p: [[4-a de oktobro]] [[1892]]
| '''[[Amalteo (luno)|Amalteo]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Amalthea PIA02532.png|50px|center]] || Jupitero V
| [[Edward Emerson Barnard|Barnard]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0012//0000081.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[16-a de aŭgusto]] [[1898]] &lt;br /&gt;o: [[17-a de marto]] [[1899]]
| '''[[Febo (luno)|Febo]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Phoebe cassini.jpg|50px|center]] || Saturno IX
| [[William Henry Pickering|Pickering]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/BHarO/0049//0000001.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/ApJ../0009//0000274.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;

|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
!width=20%| nomo
!bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|}

== La 20-a jarcento ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=2 cellspacing=2
!colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;La 20-a jarcento&quot;| La 20-a jarcento
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
!colspan=&quot;2&quot;| nomo

!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|-
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1900s&quot;| 1900-1909
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[3-a de decembro]] [[1904]] &lt;br /&gt;p: [[6-a de januaro]] [[1905]]
|colspan=&quot;2&quot;| '''[[Himalio (luno)|Himalio]]''' &lt;ref&gt;Pli antaŭe konata kiel ''Hestia.''&lt;/ref&gt;|| bgcolor=black|[[Dosiero:Himalia.png|50px|center]] || Jupitero VI || [[Charles Dillon Perrine|Perrine]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/BHarO/0173//0000001.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0017//0000022.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0024//0000160.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;adsabs.harvard.edu&quot;&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AN.../0169//0000027.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[2-a de januaro]] [[1905]]&lt;br /&gt;p: [[27-a de februaro]] [[1905]]
|colspan=&quot;2&quot;| '''[[Elaro (luno)|Elaro]]''' &lt;ref&gt;Pli antaŭe konata kiel ''Hera'', ''Heracles'' kaj ''Danaë''.&lt;/ref&gt;|| || Jupitero VII || [[Charles Dillon Perrine|Perrine]] &lt;ref name=&quot;adsabs.harvard.edu&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/BHarO/0178//0000001.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0017//0000062.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[27-a de januaro]] [[1908]] &lt;br /&gt;o: [[28-a de februaro]] [[1908]]&lt;br /&gt;p: [[1-a de marto]]-6 [[1908]]
|colspan=&quot;2&quot;| '''[[Pazifao (luno)|Pazifao]]''' &lt;ref&gt;Pli antaŭe konata kiel ''Poseidon'', ''Proserpine'' kaj ''Helena''.&lt;/ref&gt;|| || Jupitero VIII || [[Philibert Jacques Melotte|Melotte]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0020//0000184.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1908MNRAS..68..373.]&lt;/ref&gt;&lt;!-- 13-a de marto 1908 --&gt;
|-
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1910s&quot;| 1910-1919
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[21-a de julio]] [[1914]]
|colspan=&quot;2&quot;| '''[[Sinopo (luno)|Sinopo]]''' &lt;ref&gt;Pli antaŭe konata kiel ''Hades'', ''Cerberus'' kaj ''Ida''.&lt;/ref&gt;|| || Jupitero IX || [[Seth Barnes Nicholson|Nicholson]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0026//0000197.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1930s&quot;| 1930-1939
|- bgcolor=#F5DEB3
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[23-a de januaro]] [[1930]]&lt;br /&gt;o: [[18-a de februaro]] [[1930]]&lt;br /&gt;p: [[13-a de marto]] [[1930]]
|colspan=&quot;2&quot;| ''[[Plutono]]'' || bgcolor=black| || ''naŭa planedo &amp;nbsp;(1930)''&lt;br /&gt;''[[nana planedo|preskaŭplanedo]]&amp;nbsp;(2006)'' || [[Clyde W. Tombaugh|Tombaugh]] &lt;ref&gt;[http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1946ASPL....5...73T]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[6-a de julio]] [[1938]]
|colspan=&quot;2&quot;| '''[[Lizito (luno)|Lizito]]''' &lt;ref&gt;Pli antaŭe konata kiel ''Demeter'', ''Prometeuso'' kaj ''Latono''.&lt;/ref&gt;|| || Jupitero X || [[Seth Barnes Nicholson|Nicholson]] &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0050//0000292.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[30-a de julio]] [[1938]]
|colspan=&quot;2&quot;| '''[[Karmeo (luno)|Karmeo]]''' &lt;ref&gt;Pli antaŭe konata kiel ''Pan'', ''Daedalus'' kaj ''Leda''.&lt;/ref&gt;|| || Jupitero XI || [[Seth Barnes Nicholson|Nicholson]] &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;
|-
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1940s&quot;| 1940-1949
|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[16-a de februaro]] [[1948]]
|colspan=&quot;2&quot;| '''[[Mirando (luno)|Mirando]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Miranda.jpg|50px|center]] || Uran V || [[Gerard P. Kuiper|Kuiper]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0061//0000129.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#DDEEFF
| f: [[1-a de majo]] [[1949]]
|colspan=&quot;2&quot;| '''[[Nereido (luno)|Nereido]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:Nereid-Voyager2.jpg|50px|center]] || Neptun II || [[Gerard P. Kuiper|Kuiper]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0061//0000175.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/01200/01212.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1950s&quot;| 1950-1959
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[28-a de septembro]] [[1951]]
|colspan=&quot;2&quot;| '''[[Ananko (luno)|Ananko]]''' &lt;ref&gt;Pli antaŭe konata kiel ''Adrastea'', ''Hephaestus'' kaj ''Semele''.&lt;/ref&gt;|| || Jupitero XII || [[Seth Barnes Nicholson|Nicholson]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0063//0000297.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1960s&quot;| 1960-1969
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
! nomo
! laŭtempa nomo
!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[15-a de decembro]] [[1966]]
| '''[[Jano (luno)|Jano]]''' &lt;ref&gt;Ĝi estis malkovrita de A. Dollfus, sed certecon rilate al ĝia ekzisto konfirmis nur sondilo Voyager 1&lt;/ref&gt; || S/1966 S 2 || bgcolor=black| [[Dosiero:Janus cassini.jpg|50px|center]] || Saturn X || [[Audouin Dollfus|Dollfus]] &lt;ref&gt;Dollfus ekvidis Januson aŭ Epimeteuson.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/01900/01987.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/01900/01995.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03417.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Minor Planet Electronic Circular&quot;&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03454.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03456.html#Item3 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cfa-www.harvard.edu&quot;&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03497.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[18-a de decembro]] [[1966]]
| '''[[Epimeteo (luno)|Epimeteo]]''' &lt;ref&gt;Ĝi estis malkovrita sur bildoj senditaj pere de sondilo Voyager 1, propran interpretadon de tiuj ĉi bildoj donis ankaŭ Walker&lt;/ref&gt; || S/1980 S 3 || bgcolor=black| [[Dosiero:Epimetheus.jpg|50px]] || Saturn XI || [[Richard Walker|Walker]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/01900/01991.html#Item2 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1970s&quot;| 1970-1979
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[11-a de septembro]] [[1974]]&lt;br /&gt;p: [[20-a de septembro]] [[1974]]
| colspan=&quot;2&quot;| '''[[Ledao (luno)|Ledao]]''' || || Jupitero XIII || [[Charles T. Kowal|Kowal]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0080//0000460.000.html Smithsonian/NASA Astrophysics Data System]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/02700/02702.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/02700/02703.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/02700/02711.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[30-a de septembro]] [[1975]]&lt;br /&gt;p: [[3-a de oktobro]] [[1975]]
| '''[[Temisto (luno)|Temisto]]''' &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Malkovrita, perdita kaj denove remalkovrita.&lt;/ref&gt; || S/1975 J 1 || || Jupitero XVIII || [[Charles T. Kowal|Kowal]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://cfa-www.harvard.edu/iauc/02800/02845.html |titolo=Minor Planet Electronic Circular |alirdato=2002-09-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20020916000548/http://cfa-www.harvard.edu/iauc/02800/02845.html |arkivdato=2002-09-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://cfa-www.harvard.edu/iauc/02800/02855.html |titolo=Minor Planet Electronic Circular |alirdato=2006-05-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060501030849/http://cfa-www.harvard.edu/iauc/02800/02855.html |arkivdato=2006-05-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://cfa-www.harvard.edu/iauc/02800/02899.html |titolo=Minor Planet Electronic Circular |alirdato=2006-05-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060501030849/http://cfa-www.harvard.edu/iauc/02800/02899.html |arkivdato=2006-05-01 }}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#F5DEB3
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[13-a de aprilo]] [[1978]]&lt;br /&gt;o: [[22-a de junio]] [[1978]]
| '''[[Ĥarono (luno)|Ĥarono]]''' || S/1978 P 1 || bgcolor=black| || Pluton I || [[James W. Christy|Christy]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03200/03241.html |titolo=Minor Planet Electronic Circular |alirdato=2006-04-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060422081730/http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03200/03241.html |arkivdato=2006-04-22 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1978AJ.....83.1005C&amp;amp;db_key=AST&amp;amp;high=40daf3f6f915047]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[8-a de julio]] [[1979]]&lt;br /&gt;p: [[23-a de novembro]] [[1979]]
| '''[[Adrasteo (luno)|Adrasteo]]''' || S/1979 J 1 || bgcolor=black| [[Dosiero:Adrastea.jpg|50px|center]] || Jupitero XV || [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[G. Edward Danielson|Danielson]] / [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1979Sci...206..951J&amp;amp;db_key=AST&amp;amp;high=40daf3f6f916660]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03454.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03470.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03500/03507.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.solarviews.com/cap/jup/adraste2.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://ringmaster.arc.nasa.gov/galileo/vgr_data/2063053.html |titolo=Voyager 2 Jupiter Image 20630.53 |alirdato=2007-06-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040813111237/http://ringmaster.arc.nasa.gov/galileo/vgr_data/2063053.html |arkivdato=2004-08-13 }}&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1980s&quot;| 1980-1989
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[19-a de februaro]] [[1980]]
| '''[[Jano (luno)|Jano]]''' || S/1980 S 1 || bgcolor=black| [[Dosiero:Janus cassini.jpg|50px|center]] || Saturn X || [[Voyager 1]] &lt;ref name=&quot;Minor Planet Electronic Circular&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cfa-www.harvard.edu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03483.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03496.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03500/03534.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[26-a de februaro]] [[1980]]
| '''[[Epimeteo (luno)|Epimeteo]]''' || S/1980 S 3 || bgcolor=black| [[Dosiero:Epimetheus.jpg|50px|center]] || Saturn XI || [[Voyager 1]] &lt;ref name=&quot;cfa-www.harvard.edu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03457.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03496.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03500/03534.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[1-a de marto]] [[1980]]
| '''[[Heleno (luno)|Heleno]]''' || S/1980 S 6 || bgcolor=black| [[Dosiero:Helene - Voyager 2.jpg|50px|center]] || Saturn XII || [[Pierre Laques|Laques]], [[Jean Lecacheŭ|Lecacheŭ]] &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03457.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03496.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03500/03534.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[13-a de marto]] [[1980]]
| '''[[Kalipso (luno)|Kalipso]]''' || S/1980 S 25 || bgcolor=black| [[Dosiero:Calypso - Voyager 2.jpg|50px|center]] || Saturn XIV || [[Dan Pascu|Pascu]], [[P. Kenneth Seidelmann|Seidelmann]], [[William A. Baum|Baum]], [[Douglas Currie|Currie]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03496.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03500/03534.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[8-a de aprilo]] [[1980]]
| '''[[Telesto (luno)|Telesto]]''' || S/1980 S 13 || bgcolor=black| [[Dosiero:Telesto cassini closeup.jpg|50px|center]] || Saturn XIII || [[Bradford A. Smith|Smith]], [[Harold J. Reitsema|Reitsema]], [[Stephen M. Larson|Larson]], [[John W. Fountain|Fountain]], [[Voyager 1]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03466.html#Item2 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03500/03534.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[5-a de marto]] [[1979]]&lt;br /&gt;p: [[28-a de aprilo]] [[1980]]
| '''[[Tebo (luno)|Tebo]]''' || S/1979 J 2 || bgcolor=black| [[Dosiero:Thebe.jpg|50px|center]] || Jupitero XIV || [[Stephen P. Synnott|Synnott]], [[Voyager 1]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03400/03470.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03500/03507.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f:[[4-a de marto]] [[1979]]&lt;br /&gt;p: [[26-a de aŭgusto]] [[1980]]
| '''[[Metiso (luno)|Metiso]]''' || S/1979 J 3 || bgcolor=black| [[Dosiero:Metis.jpg|50px|center]] || Jupitero XVI || [[Stephen P. Synnott|Synnott]], [[Voyager 1]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03500/03507.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot;|o: [[oktobro]] de [[1980]]
| '''[[Atlaso (luno)|Atlaso]]''' || S/1980 S 28 || bgcolor=black| [[Dosiero:Atlas - Voyager 1.jpg|50px|center]] || Saturn XV || [[Richard J. Terrile|Terrile]], [[Voyager 1]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03500/03539.html#Item2 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|o: [[oktobro]] [[1980]]&lt;br /&gt;p: [[31-a de oktobro]] [[1980]]
| '''[[Prometeo (luno)|Prometeo]]''' || S/1980 S 27 || bgcolor=black| [[Dosiero:Prometheus - Voyager 2.jpg|50px|center]] || Saturn XVI || [[Stewart A. Collins|Collins]], [[Voyager 1]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03500/03532.html#Item2 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Pandoro (luno)|Pandoro]]''' || S/1980 S 26 || bgcolor=black| [[Dosiero:Pandora moon.jpg|50px|center]] || Saturn XVII || [[Stewart A. Collins|Collins]], [[Voyager 1]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03500/03532.html#Item2 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#DDEEFF
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[24-a de majo]] [[1981]]&lt;br /&gt;p: [[29-a de majo]] [[1981]]
| '''[[Lariso (luno)|Lariso]]'''&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; || S/1981 N 1 &lt;br /&gt; = S/1989 N 2|| bgcolor=black| [[Dosiero:Larissa.jpg|50px|center]] || Neptun VII || [[Harold J. Reitsema|Reitsema]], [[William B. Hubbard|Hubbard]], [[Larry A. Lebofsky|Lebofsky]], [[David J. Tholen|Tholen]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03600/03608.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04800/04824.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[30-a de decembro]] de [[1985]]
| '''[[Puko (luno)|Puko]]''' || S/1985 U 1 || bgcolor=black| [[Dosiero:Uranus' moon puck.gif|50px|center]] || Uran XV || [[Stephen P. Synnott|Synnott]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04159.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|f: [[3-a de januaro]] [[1986]]
| '''[[Julieto (luno)|Julieto]]''' || S/1986 U 2 || bgcolor=black| [[Dosiero:Uranus-Juliet-NASA.gif|50px|center]] || Uran XI || [[Stephen P. Synnott|Synnott]], [[Voyager 2]] &lt;ref name=&quot;web.archive.org&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04164.html |titolo=Minor Planet Electronic Circular |alirdato=2007-08-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070812060812/http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04164.html |arkivdato=2007-08-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04165.html#Item6 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| '''[[Porcio (luno)|Porcio]]''' || S/1986 U 1 || bgcolor=black| [[Dosiero:Uranus-Portia-Cressida-Ophelia-NASA.gif|50px|center]]|| Uran XII || [[Stephen P. Synnott|Synnott]], [[Voyager 2]] &lt;ref name=&quot;web.archive.org&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04165.html#Item6 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[9-a de januaro]] [[1986]]
| '''[[Kresido (luno)|Kresido]]''' || S/1986 U 3 || bgcolor=black| [[Dosiero:Uranus-Portia-Cressida-Ophelia-NASA.gif|50px|center]]|| Uran IX || [[Stephen P. Synnott|Synnott]], [[Voyager 2]] &lt;ref name=&quot;web.archive.org&quot;/&gt;
&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04165.html#Item6 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;3&quot;|f: [[13-a de januaro]] [[1986]]
| '''[[Dezdemono (luno)|Dezdemono]]''' || S/1986 U 6 || bgcolor=black| [[Dosiero:Uranus-Desdemona-NASA.gif|50px|center]]|| Uran X || [[Stephen P. Synnott|Synnott]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04164.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04165.html#Item6 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| '''[[Rozalindo (luno)|Rozalindo]]''' || S/1986 U 4 || bgcolor=black| [[Dosiero:Rosalind.jpg|50px|center]]|| Uran XIII || [[Stephen P. Synnott|Synnott]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04164.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04165.html#Item6 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| '''[[Belindo (luno)|Belindo]]''' || S/1986 U 5 ||bgcolor=black| [[Dosiero:Belinda.gif|50px|center]] || Uran XIV || [[Stephen P. Synnott|Synnott]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04164.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04165.html#Item6 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|f: [[20-a de januaro]] [[1986]]
| '''[[Kordelio (luno)|Kordelio]]''' || S/1986 U 7 || bgcolor=black| [[Dosiero:Uranus rings and two moons.jpg|50px|center]] || Uran VI || [[Richard J. Terrile|Terrile]], [[Voyager 2]]
&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04168.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| '''[[Ofelio (luno)|Ofelio]]''' || S/1986 U 8 || bgcolor=black| [[Dosiero:Uranus-Portia-Cressida-Ophelia-NASA.gif|50px|center]]|| Uran VII || [[Richard J. Terrile|Terrile]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04168.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[23-a de januaro]] [[1986]]
| '''[[Bianko (luno)|Bianko]]''' || S/1986 U 9 || bgcolor=black| [[Dosiero:Inset-ura bianca-large.gif|50px|center]]|| Uran VIII || [[Bradford A. Smith|Smith]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04100/04168.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#DDEEFF
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[16-a de junio]] [[1989]]&lt;br /&gt;p: [[7-a de julio]] [[1989]]
| '''[[Proteo (luno)|Proteo]]''' || S/1989 N 1 || bgcolor=black| [[Dosiero:Proteus Voyager 2 (big).jpg|50px|center]] || Neptun VIII || [[Stephen P. Synnott|Synnott]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04800/04806.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#DDEEFF
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|f: [[28-a de julio]] [[1989]]&lt;br /&gt;p: [[2-a de aŭgusto]] [[1989]]
| '''[[Despino (luno)|Despino]]''' || S/1989 N 3 || bgcolor=black| [[Dosiero:Despina.jpg|50px|center]] || Neptun V || [[Stephen P. Synnott|Synnott]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04800/04824.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#DDEEFF
| '''[[Galateo (luno)|Galateo]]''' || S/1989 N 4 || bgcolor=black| [[Dosiero:Galatea moon.jpg|50px|center]]|| Neptun VI || [[Stephen P. Synnott|Synnott]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04800/04824.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#DDEEFF
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|f: [[18-a de septembro]] [[1989]]&lt;br /&gt;p: [[29-a de septembro]] [[1989]]
| '''[[Talaso (luno)|Talaso]]''' || S/1989 N 5 || bgcolor=black| [[Dosiero:Thalassa.jpg|50px|center]]|| Neptun IV || [[Richard J. Terrile|Terrile]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04800/04867.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#DDEEFF
| '''[[Najado (luno)|Najado]]''' || S/1989 N 6 || bgcolor=black| [[Dosiero:Naiad.jpg|50px|center]] || Neptun III || [[Richard J. Terrile|Terrile]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04800/04867.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;1990s&quot;| 1990-1999
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
! nomo
! laŭtempa nomo
!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[22-a de aŭgusto]] [[1981]]&lt;br /&gt;p: [[16-a de julio]] [[1990]]
| '''[[Pajno (luno)|Pajno]]''' &lt;ref&gt;Malkovrita surbaze de analizo de fotoj devenantaj el sondiloj Voyager&lt;/ref&gt; || S/1981 S 13 || bgcolor=black| [[Dosiero:Pan Rev09.2x.jpg|50px|center]] || Saturn XVIII || [[Mark R. Showalter|Showalter]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/05000/05052.html#Item2 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[23-a de aŭgusto]] [[1981]]&lt;br /&gt;p: [[14-a de aprilo]] [[1995]]
| '''[[Paleno (luno)|Paleno]]''' &lt;ref&gt;Malkovrita sur fotoj senditaj de sondilo Cassini el flugo el la jaro 2004.&lt;/ref&gt; || '''S/1981 S 14''' || &amp;nbsp; || || [[Mitchell K. Gordon|Gordon]], [[Carl D. Murray|Murray]] i [[Kevin Beurle|Beurle]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/06100/06162.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://icarus.cornell.edu/journal/ToC/1996/contents_9605.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040812052041/http://icarus.cornell.edu/journal/ToC/1996/contents_9605.html |arkivdato=2004-08-12}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|f: [[6-a de septembro]] [[1997]]&lt;br /&gt;p: [[31-a de oktobro]] [[1997]]
| '''[[Kalibano (luno)|Kalibano]]''' || S/1997 U 1 || || Uran XVI || [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[Philip D. Nicholson|Nicholson]], [[Joseph A. Burns|Burns]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/06700/06764.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| '''[[Sikorakso (luno)|Sikorakso]]''' || S/1997 U 2 || || Uran XVII || [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[Philip D. Nicholson|Nicholson]], [[Joseph A. Burns|Burns]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/06700/06764.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
|f: [[18-a de januaro]] [[1986]]&lt;br /&gt;p: [[18-a de majo]] [[1999]] || '''[[Perdito (luno)|Perdito]]''' &lt;ref&gt;La unuaj fotografioj faritaj perede sondilo Voyager 2 en 1986, sed ne ekkonita sur fotoj ĝis la jaro 1999 fare de [[Erich Karkoschka|Karkoschka]], poste perdita kaj en 2003 remalkovrita pere de teleskopo Hubble&lt;/ref&gt; || S/1986 U 10 || || Uran XXV || [[Erich Karkoschka|Karkoschka]], [[Voyager 2]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07100/07171.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;3&quot;|f: [[18-a de julio]] [[1999]]
| '''[[Setebo (luno)|Setebo]]''' || S/1999 U 1 || || Uran XIX || [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[Matthew J. Holman|Holman]], [[Jean-Marc Petit|Petit]], [[Hans Scholl|Scholl]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07200/07230.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| '''[[Stefano (luno)|Stefano]]''' || S/1999 U 2 || || Uran XX || [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[Matthew J. Holman|Holman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Jean-Marc Petit|Petit]], [[Hans Scholl|Scholl]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07200/07230.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| '''[[Prospero (luno)|Prospero]]''' || S/1999 U 3 || || Uran XVIII || [[Matthew J. Holman|Holman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[Jean-Marc Petit|Petit]], [[Hans Scholl|Scholl]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07200/07248.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;2000s&quot;| 2000
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
! nomo
! laŭtempa nomo
!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[6-a de oktobro]] [[1999]]&lt;br /&gt;p: [[20-a de julio]] [[2000]] /&lt;br /&gt;
| '''[[Kaliro (luno)|Kaliro]]''' || S/1999 J 1 || || Jupiter XVII || [[James V. Scotti|Scotti]], [[Timothy B. Spahr|Spahr]], [[Robert S. McMillan|McMillan]], [[Jeffrey A. Larsen|Larsen]], [[Joseph Montani|Montani]], [[Arianna E. Gleason|Gleason]], [[Tom Gehrels|Gehrels]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07400/07460.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/cfa/ps/pressinfo/S1999J1.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;3&quot;|f: [[7-a de aŭgusto]] [[2000]]
| '''[[Imio (luno)|Imio]]''' || S/2000 S 1 || || Saturn XIX || [[Brett J. Gladman|Gladman]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07512.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y15.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Paliako (luno)|Paliako]]''' || S/2000 S 2 || || Saturn XX || [[Brett J. Gladman|Gladman]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07512.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y15.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Kiviuko (luno)|Kiviuko]]''' || S/2000 S 5 || || Saturn XXIV || [[Brett J. Gladman|Gladman]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07521.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y14.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;8&quot;|f: [[23-a de septembro]] [[2000]]
| '''[[Siarnako (luno)|Siarnako]]''' || S/2000 S 3 || || Saturn XXIX || [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07513.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y14.html]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Tarvo (luno)|Tarvo]]''' || S/2000 S 4 || || Saturn XXI || [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Brett J. Gladman|Gladman]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07513.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y14.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Iĵirako (luno)|Iĵirako]]''' || S/2000 S 6 || || Saturn XXII || [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Brett J. Gladman|Gladman]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07521.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y14.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Trimo (luno)|Trimo]]''' || S/2000 S 7 || || Saturn XXX || [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07538.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y15.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Skadio (luno)|Skadio]]''' || S/2000 S 8 || || Saturn XXVII || [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Brett J. Gladman|Gladman]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07538.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y15.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Mundilfaro (luno)|Mundilfaro]]''' || S/2000 S 9 || || Saturn XXV || [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07538.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y15.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Eriapo (luno)|Eriapo]]''' || S/2000 S 10 || || Saturn XXVIII || [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Brett J. Gladman|Gladman]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07539.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y14.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Sutungo (luno)|Sutungo]]''' || S/2000 S 12 || || Saturn XXIII || [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07548.html#Item2 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y33.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[9-a de novembro]] [[2000]]&lt;br /&gt;p: [[19-a de decembro]] [[2000]]
| '''[[Albiorikso (luno)|Albiorikso]]''' || S/2000 S 11 || || Saturn XXVI || [[Matthew J. Holman|Holman]], [[Timothy B. Spahr|Spahr]]
&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07545.html#Item4 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y13.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[21-a de novembro]] [[2000]]&lt;br /&gt; p: [[25-a de novembro]] [[2000]]
| '''[[Temisto (luno)|Temisto]]'''&lt;ref&gt;Malkovrita en la jaro 1975, perdita kaj denove remalkovrita en 2000.&lt;/ref&gt; || S/2000 J 1 || || Jupitero XVIII || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]], [[Eugene A. Magnier|Magnier]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07525.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K00/K00Y16.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
! nomo
! laŭtempa nomo
!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|}

== La 21-a jarcento ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=2 cellspacing=2
!colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:silver;text-align:center;&quot; id=&quot;La 21-a jarcento&quot;|La 21-a jarcento
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
! nomo
! laŭtempa nomo
!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;6&quot;|
f: [[23-a de novembro]] [[2000]]&lt;br /&gt;p: [[5-a de januaro]] [[2001]]
| '''[[Kaliko (luno)|Kaliko]]''' || S/2000 J 2 || &amp;nbsp; || Jupitero XXIII
|rowspan=&quot;6&quot;| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]], [[Eugene A. Magnier|Magnier]], [[Scott Dahm|Dahm]], [[Aaron Evans|Evans]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07555.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K01/K01A28.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K01/K01A29.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Jokasto (luno)|Jokasto]]''' || S/2000 J 3 || &amp;nbsp; || Jupitero XXIV
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Erinomo (luno)|Erinomo]]''' || S/2000 J 4 || &amp;nbsp; || Jupitero XXV
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Harpaliko (luno)|Harpaliko]]''' || S/2000 J 5 || &amp;nbsp; || Jupitero XXII
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Isono (luno)|Isono]]''' || S/2000 J 6 || &amp;nbsp; || Jupitero XXVI
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Praksidiko (luno)|Praksidiko]]''' || S/2000 J 7 || &amp;nbsp; || Jupitero XXVII

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| f: [[25-a de novembro]] [[2000]]&lt;br /&gt;p: [[5-a de januaro]] [[2001]]
| '''[[Megaklito (luno)|Megaklito]]''' || S/2000 J 8 || &amp;nbsp; || Jupitero XIX
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]], [[Eugene A. Magnier|Magnier]], [[Scott Dahm|Dahm]], [[Aaron Evans|Evans]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07555.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K01/K01A29.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Tajgeto (luno)|Tajgeto]]''' || S/2000 J 9 || &amp;nbsp; || Jupitero XX

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[26-a de novembro]] [[2000]]&lt;br /&gt; p: [[5-a de januaro]] [[2001]]
| '''[[Kaldeno (luno)|Kaldeno]]''' || S/2000 J 10 || &amp;nbsp; || Jupitero XXI || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]], [[Eugene A. Magnier|Magnier]], [[Scott Dahm|Dahm]], [[Aaron Evans|Evans]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07555.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K01/K01A29.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[5-a de decembro]] [[2000]]&lt;br /&gt;p: [[5-a de januaro]] [[2001]]
| &amp;nbsp; || '''[[S/2000 J 11]]''' || &amp;nbsp; || || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]], [[Eugene A. Magnier|Magnier]], [[Scott Dahm|Dahm]], [[Aaron Evans|Evans]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07500/07555.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K01/K01A29.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
! nomo
! laŭtempa nomo
!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;4&quot;| f: [[9-a de decembro]] [[2001]]&lt;br /&gt;p: [[16-a de majo]] [[2002]]
| '''[[Hermipo (luno)|Hermipo]]''' || S/2001 J 3 || &amp;nbsp; || Jupitero XXX
|rowspan=&quot;4&quot;| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07900/07900.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K02/K02J54.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| ''' [[Eŭridomo (luno)|Eŭridomo]]''' || S/2001 J 4 || &amp;nbsp; || Jupitero XXXII
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Spondeo (luno)|Spondeo]]''' || S/2001 J 5 || &amp;nbsp; || Jupitero XXXVI
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Kaleo (luno)|Kaleo]]''' || S/2001 J 8 || &amp;nbsp; || Jupitero XXXVII

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[10-a de decembro]] [[2001]]&lt;br /&gt;p: [[16-a de majo]] [[2002]]
| '''[[Aŭtono (luno)|Aŭtono]]''' || S/2001 J 1 || &amp;nbsp; || Jupitero XXVIII || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07900/07900.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K02/K02J54.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;6&quot; | f: [[11-a de decembro]] [[2001]]&lt;br /&gt;p: [[16-a de majo]] [[2002]]
| '''[[Tiono (luno)|Tiono]]''' || S/2001 J 2 || &amp;nbsp; || Jupitero XXIX
|rowspan=&quot;6&quot;| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07900/07900.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K02/K02J54.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Paziteo (luno)|Paziteo]]''' || S/2001 J 6 || &amp;nbsp; || Jupitero XXXVIII
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Evanteo (luno)|Evanteo]]''' || S/2001 J 7 || &amp;nbsp; || Jupitero XXXIII
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Ortosio (luno)|Ortosio]]''' || S/2001 J 9 || &amp;nbsp; || Jupitero XXXV
|- bgcolor=#FFE8E8
| ''' [[Eŭporio (luno)|Eŭporio]]''' || S/2001 J 10 || &amp;nbsp; || Jupitero XXXIV
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Ajtno (luno)|Ajtno]]''' || S/2001 J 11 || &amp;nbsp; || Jupitero XXXI

|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[13-a de aŭgusto]] [[2001]]&lt;br /&gt;p: [[30-a de septembro]] [[2002]]
| '''[[Trinkulo (luno)|Trinkulo]]''' || S/2001 U 1 || &amp;nbsp; || Uran XXI || [[Matthew J. Holman|Holman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Dan Milisavljevic|Milisavljevic]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07900/07980.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K02/K02S64.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[31-a de oktobro]] [[2002]]&lt;br /&gt;p: [[18-a de decembro]] [[2002]]
| '''[[Arkeo (luno)|Arkeo]]''' || S/2002 J 1 || &amp;nbsp; || Jupitero XLIII || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[Karen J. Meech|Meech]], [[Henry H. Hsieh|Hsieh]], [[David J. Tholen|Tholen]], [[John L. Tonry|Tonry]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08000/08035.html#Item2 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K02/K02Y22.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
! nomo
! laŭtempa nomo
!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|- bgcolor=#DDEEFF
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot;|f: [[23-a de julio]] [[2002]]&lt;br /&gt;p: [[13-a de januaro]] [[2003]]
| '''[[Sao (luno)|Sao]]''' || S/2002 N 2 ||rowspan=&quot;3&quot;| &amp;nbsp;
|Neptun XI
|rowspan=&quot;3&quot;| [[Matthew J. Holman|Holman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Tommy Grav|Grav]], [[Wesley Fraser|Fraser]], [[Dan Milisavljevic|Milisavljevic]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08000/08047.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03A75.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#DDEEFF
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; |f: [[10-a de aŭgusto]] [[2002]]&lt;br /&gt;p: [[13-a de januaro]] [[2003]]
| '''[[Halimedo (luno)|Halimedo]]''' || S/2002 N 1 || Neptun IX
|- bgcolor=#DDEEFF
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[11-a de aŭgusto]] [[2002]]&lt;br /&gt;p: [[13-a de januaro]] [[2003]]
| '''[[Laomedeo (luno)|Laomedeo]]''' || S/2002 N 3 || Neptun XII
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;4&quot;| f: [[5-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[4-a de marto]] [[2003]]
| '''[[Eŭcelado (luno)|Eŭcelado]]''' || S/2003 J 1 || &amp;nbsp; || Jupitero XLVII
|rowspan=&quot;4&quot;| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]], [[Henry H. Hsieh|Hsieh]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08000/08087.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03E11.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
|rowspan=&quot;3&quot;| &amp;nbsp; || '''[[S/2003 J 2]]''' ||rowspan=&quot;3&quot;| &amp;nbsp; ||rowspan=&quot;3&quot;|
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[S/2003 J 3]]'''
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[S/2003 J 4]]'''

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| f: [[6-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[4-a de marto]] [[2003]]
| &amp;nbsp; || '''[[S/2003 J 5]]''' || &amp;nbsp; ||
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]], [[Henry H. Hsieh|Hsieh]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08000/08087.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03E11.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Helikeo (luno)|Helikeo]]''' || S/2003 J 6 || || Jupitero XLV

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| f: [[8-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[4-a de marto]] [[2003]]
| '''[[Aedo (luno)|Aedo]]''' || S/2003 J 7 || || Jupitero XLI || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]], [[Henry H. Hsieh|Hsieh]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08000/08087.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03E11.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Hegemono (luno)|Hegemono]]''' || S/2003 J 8 || || Jupitero XXXIX || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08000/08088.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03E15.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;3&quot;| f: [[6-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[7-a de marto]] [[2003]]
|rowspan=&quot;2&quot;| &amp;nbsp; || '''[[S/2003 J 9]]'''
|rowspan=&quot;2&quot;| &amp;nbsp; ||rowspan=&quot;2&quot;|
|rowspan=&quot;3&quot;| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08000/08089.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03E29.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[S/2003 J 10]]'''
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[Kalikoro (luno)|Kalikoro]]''' || S/2003 J 11 || &amp;nbsp; || Jupitero XLIV

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[8-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[8-a de marto]] [[2003]]
| &amp;nbsp; || '''[[S/2003 J 12]]''' || &amp;nbsp; || || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08000/08089.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03E29.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[5-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[11-a de aprilo]] [[2003]]
| '''[[Narvo (luno)|Narvo]]''' || S/2003 S 1 || &amp;nbsp; || Saturn XXXI || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08100/08116.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[9-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[11-a de aprilo]] [[2003]]
| '''[[Cileno (luno)|Cileno]]''' || S/2003 J 13 || &amp;nbsp; || Jupitero XLVIII || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08100/08116.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[8-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[11-a de aprilo]] [[2003]]
| '''[[Koreo (luno)|Koreo]] ''' || S/2003 J 14 || &amp;nbsp; || Jupitero XLIX || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08100/08116.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| f: [[6-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[11-a de aprilo]] [[2003]]
|rowspan=&quot;2&quot;| &amp;nbsp; || '''[[S/2003 J 15]]'''
|rowspan=&quot;2&quot;| &amp;nbsp; ||rowspan=&quot;2&quot;| || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08100/08116.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFE8E8
| '''[[S/2003 J 16]]''' || [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Jean-Marc Petit|Petit]], [[Lynne Allen|Allen]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08100/08116.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[8-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[11-a de aprilo]] [[2003]]
| '''[[Herseo (luno)|Herseo]]''' || S/2003 J 17 || &amp;nbsp; || || [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Jean-Marc Petit|Petit]], [[Lynne Allen|Allen]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08100/08116.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[6-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[11-a de aprilo]] [[2003]]
| &amp;nbsp; || '''[[S/2003 J 18]]''' || &amp;nbsp; || || [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Jean-Marc Petit|Petit]], [[Lynne Allen|Allen]], [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08100/08116.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[6-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[30-a de aprilo]] [[2003]]
| &amp;nbsp; || '''[[S/2003 J 19]]''' || &amp;nbsp; || || [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Jean-Marc Petit|Petit]], [[Lynne Allen|Allen]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08100/08125.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03G64.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[9-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[30-a de aprilo]] [[2003]]
| '''[[Karpo (luno)|Karpo]]''' || S/2003 J 20 || || Jupitero XLVI || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Jean-Marc Petit|Petit]], [[Lynne Allen|Allen]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08100/08125.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03G67.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[6-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[30-a de majo]] [[2003]]
| '''[[Mnemo (luno)|Mnemo]]''' || S/2003 J 21 || || Jupitero XL || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Jean-Marc Petit|Petit]], [[Lynne Allen|Allen]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08100/08138.html#Item3 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03K45.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[18-a de januaro]] [[1986]]&lt;br /&gt;p: [[25-a de aŭgusto]] [[2003]]
| '''[[Perdito (luno)|Perdito]]''' || S/1986 U 10 || || Uran XXV || [[Erich Karkoschka|Karkoschka]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08100/08194.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[13-a de aŭgusto]] [[2001]]&lt;br /&gt;p: [[29-a de aŭgusto]] [[2003]]
| '''[[Ferdinando (luno)|Ferdinando]]''' &lt;ref&gt;Ĝi estis malkovrita de Matthew J. Holman, Johna J. Kavelaars, Dan Milisavljevia kaj Brett J. Gladman la 13-an de aŭgusto 2001. Poste ĝi estis perdita kaj parte remalkovrita en 2003.&lt;/ref&gt;|| S/2001 U 2 || || Uran XXIV || 2001: [[Matthew J. Holman|Holman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Dan Milisavljevic|Milisavljevic]];&lt;br /&gt;2003: [[Scott S. Sheppard]], [[David C. Jewitt]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08200/08213.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03SA5.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#DDEEFF
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[14-a de aŭgusto]] [[2002]]&lt;br /&gt;p: [[29-a de aŭgusto]] [[2003]]
| '''[[Nezo (luno)|Nezo]]''' &lt;ref&gt;Malkovrita en la jaro 2003 laŭ fotoj faritaj en la jaro 2002.&lt;/ref&gt;|| S/2002 N 4 || &amp;nbsp; || Neptun XIII || [[Matthew J. Holman|Holman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Tommy Grav|Grav]], [[Wesley Fraser|Fraser]], [[Dan Milisavljevic|Milisavljevic]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08200/08213.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03SA7.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#DDEEFF
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[29-a de aŭgusto]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[3-a de septembro]] [[2003]]
| '''[[Psamathe (luno)|Psamathe]]''' || S/2003 N 1 || &amp;nbsp; || Neptun X || [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[Matthew J. Holman|Holman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08100/08193.html#Item2 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03R19.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| f: [[25-a de aŭgusto]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[25-a de septembro]] [[2003]]
| '''[[Mabo (luno)|Mabo]]''' || S/2003 U 1 || &amp;nbsp; || Uran XXVI
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Mark R. Showalter|Showalter]], [[Jack J. Lissauer|Lissauer]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08200/08209.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#CCFFCC
| '''[[Kupido (luno)|Kupido]]''' || S/2003 U 2 || &amp;nbsp; || Uran XXVII

|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[13-a de aŭgusto]] [[2001]]&lt;br /&gt;p: [[8-a de oktobro]] [[2003]]
| '''[[Francisko (luno)|Francisko]]''' &lt;ref&gt;Malkovrita laŭ fotoj faritaj en la jaro 2001.&lt;/ref&gt; || S/2001 U 3 || &amp;nbsp; || Uran XXII || [[Matthew J. Holman|Holman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Dan Milisavljevic|Milisavljevic]], [[Brett J. Gladman|Gladman]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08200/08216.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#CCFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[29-a de aŭgusto]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[9-a de oktobro]] [[2003]]
| '''[[Margareto (luno)|Margareto]]''' || S/2003 U 3 || &amp;nbsp; || Uran XXIII || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08200/08217.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K03/K03T58.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
! nomo
! laŭtempa nomo
!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[9-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[25-a de januaro]] [[2004]]
| '''[[Thelxinoe (luno)|Thelxinoe]]'''&lt;ref&gt;Malkovrita laŭ fotoj faritaj en la jaro 2003.&lt;/ref&gt; || S/2003 J 22 || &amp;nbsp; || Jupitero XLII || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Brett J. Gladman|Gladman]], [[John J. Kavelaars|Kavelaars]], [[Jean-Marc Petit|Petit]], [[Lynne Allen|Allen]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08200/08276.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ing.iac.es/~library/IAUC/8000/8276.txt&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K04/K04B41.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFE8E8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[6-a de februaro]] [[2003]]&lt;br /&gt;p: [[4-a de februaro]] [[2004]]
| &amp;nbsp; || '''[[S/2003 J 23]]''' &lt;ref&gt;Malkovrita laŭ fotoj faritaj en la jaro 2003.&lt;/ref&gt; || &amp;nbsp; || || [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Yanga R. Fernández|Fernández]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08200/08281.html#Item1 Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K04/K04B81.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| f: [[1-a de junio]] [[2004]]&lt;br /&gt;p: [[16-a de aŭgusto]] [[2004]]
| '''[[Methone (luno)|Methone]]''' || S/2004 S 1 || bgcolor=black| [[Dosiero:Methone (frame 15).jpg|50px|center]] || Saturn XXXII
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Carolyn Porco|Porco]], [[Sébastien Charnoz|Charnoz]], [[André Brahic|Brahic]], [[Luke Dones|Dones]] / [[Cassini-Huygens]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-releases-04/20040816-pr-a.cfm |titolo=NASA – Jet Propulsion Laboratory |alirdato=2007-06-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080808173020/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-releases-04/20040816-pr-a.cfm |arkivdato=2008-08-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08300/08389.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Pallene (luno)|Pallene]]''' || S/2004 S 2&lt;br /&gt;=S/1981 S 14 || bgcolor=black| [[Dosiero:S2004s2 040601.jpg|50px|center]] || Saturn XXXIII

|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[21-a de junio]] [[2004]]&lt;br /&gt;p: [[9-a de septembro]] [[2004]]
| &amp;nbsp; || '''[[S/2004 S 3]]''' || bgcolor=black| [[Dosiero:S2004 S 3 - PIA06115.png|50px|center]] || || [[Carl Murray|Murray]], [[Carolyn Porco|Porco]] kaj aliaj / [[Cassini-Huygens]] &lt;ref name=&quot;NASA – Jet Propulsion Laboratory&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2004-222 |titolo=NASA – Jet Propulsion Laboratory |alirdato=2007-06-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061021000107/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2004-222 |arkivdato=2006-10-21 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08400/08401.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[21-a de junio]]? [[2004]]&lt;br /&gt;p: [[9-a de septembro]] [[2004]]
| &amp;nbsp; || '''[[S/2004 S 4]]''' || &amp;nbsp; || || [[Joseph Spitale|Spitale]], [[Carolyn Porco|Porco]] kaj aliaj / [[Cassini-Huygens]] &lt;ref name=&quot;NASA – Jet Propulsion Laboratory&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08400/08401.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[21-a de oktobro]] [[2004]]&lt;br /&gt; o: [[24-a de oktobro]] [[2004]]&lt;br /&gt; p: [[8-a de novembro]] [[2004]]
| '''[[Polideukes (luno)|Polideukes]]''' || S/2004 S 5 || || Saturn XXXIV || [[Carolyn Porco|Porco]] kaj aliaj / [[Cassini-Huygens]]
&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08400/08432.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[28-a de oktobro]] [[2004]]&lt;br /&gt;p: [[8-a de novembro]] [[2004]]
| &amp;nbsp; || '''[[S/2004 S 6]]''' || bgcolor=black|[[Dosiero:S2004 S6.jpg|50px|center]] || || [[Carolyn Porco|Porco]] kaj aliaj / [[Cassini-Huygens]]
&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08400/08432.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;

|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
! nomo
! laŭtempa nomo
!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj

|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;9&quot;| f: [[12-a de decembro]] [[2004]]&lt;br /&gt;p: [[4-a de majo]] [[2005]]
| &amp;nbsp; || '''[[S/2004 S 7]]'''
|rowspan=&quot;9&quot;| &amp;nbsp;
||
|rowspan=&quot;9&quot;| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Brian G. Marsden|Marsden]] &lt;ref name=&quot;Twelve New Moons for Saturn&quot;&gt;''[https://web.archive.org/web/20060831052821/http://www.planetary.org/news/2005/0503_Twelve_New_Moons_for_Saturn.html Twelve New Moons for Saturn]'' – The Planetary Society&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ifa.hawaii.edu&quot;&gt;http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/saturn2005.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08500/08523.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K05/K05J13.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Fornjoto (luno)|Fornjoto]]'''
| S/2004 S 8 || Saturn XLII
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Farbaŭto (luno)|Farbaŭto]]'''
| S/2004 S 9 || Saturn XL
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Egio (luno)|Egio]]'''
| S/2004 S 10 || Saturn XXXVI
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Beviono (luno)|Beviono]]'''
| S/2004 S 11 || Saturn XXXVII
|- bgcolor=#FFFFCC
| rowspan=&quot;2&quot; |
| '''[[S/2004 S 12]]''' || rowspan=&quot;2&quot; |
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[S/2004 S 13]]'''
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Hatio (luno)|Hatio]]'''
| S/2004 S 14 || Saturn XLIII
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Bergelmiro (luno)|Bergelmiro]]'''
| S/2004 S 15 || Saturn XXXVIII
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;3&quot;| f: [[13-a de decembro]] [[2004]]&lt;br /&gt;p: [[4-a de majo]] [[2005]]
| '''[[Fenrio (luno)|Fenrio]]'''
| S/2004 S 16
|rowspan=&quot;3&quot;| &amp;nbsp;
|Saturn XLI
|rowspan=&quot;3&quot;| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]], [[Brian G. Marsden|Marsden]]
&lt;ref name=&quot;Twelve New Moons for Saturn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ifa.hawaii.edu&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08500/08523.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K05/K05J13.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| || '''[[S/2004 S 17]]''' ||
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Bestlo (luno)|Bestlo]]'''
| S/2004 S 18 || Saturn XXXIX
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[1-a de majo]] [[2005]]&lt;br /&gt;p: [[6-a de majo]] [[2005]]
| '''[[Dafno (luno)|Dafno]]''' || S/2005 S 1 || bgcolor=black| [[Dosiero:PIA06237.jpg|50px|center]] || Saturn XXXV || [[Carolyn Porco|Porco]] kaj aliaj / [[Cassini-Huygens]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08500/08524.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#D8BFD8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot;| f: [[21-a de oktobro]] [[2003]]&lt;br /&gt;o: [[5-a de januaro]] [[2005]]&lt;br /&gt;p: [[29-a de julio]] [[2005]]
| '''[[Eriso]]''' || 2003 UB&lt;sub&gt;313&lt;/sub&gt;|| bgcolor=black| [[Dosiero:Eris and Dysnomia (captured by the Hubble Space Telescope).jpg|50px|center]] || ''[[nana planedo|preskaŭplanedo]]'' || [[Michael E. Brown|Brown]], [[Chad Trujillo|Trujillo]] kaj [[David L. Rabinowitz|Rabinowitz]]
|- bgcolor=#D8BFD8
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot;| f: [[10-a de septembro]] [[2005]]&lt;br /&gt;p: [[3-a de oktobro]] [[2005]]
| '''[[Disnomio (luno)|Disnomio]]''' || S/2005 (2003 UB&lt;sub&gt;313&lt;/sub&gt; 1)|| || Eris I || [[Michael E. Brown|Brown]], [[Marcos A. van Dam|van Dam]], [[Antonin H. Bouchez|Bouchez]], [[David Le Mignant|Le Mignant]], [[Randall D. Campbell|Campbell]], &lt;br /&gt;[[Jason C. Y. Chin|Chin]], [[Al Conrad|Conrad]], [[Scott K. Hartman|Hartman]], [[Erik M. Johansson|Johansson]], [[Robert E. Lafon|Lafon]], [[David L. Rabinowitz|Rabinowitz]], &lt;br /&gt;[[Paul J. Stomski, Jr.|Stomski]], [[Douglas M. Summers|Summers]], [[Chadwick A. Trujillo|Trujillo]] kaj [[Peter L. Wizinowich|Wizinowich]] &lt;ref&gt;http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#F5DEB3
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[15-a de majo]] [[2005]]&lt;br /&gt;o: [[15-a de junio]] [[2005]]&lt;br /&gt;p: [[31-a de oktobro]] [[2005]]
| '''[[Nikso (luno)|Nikso]]''' || S/2005 P 2 || &amp;nbsp; || Pluton II
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Hal A. Weaver|Weaver]], [[S. Alan Stern|Stern]], [[Max J. Mutchler|Mutchler]], [[Andrew J. Steffl|Steffl]], [[Marc W. Buie|Buie]], [[William J. Merline|Merline]],&lt;br /&gt;[[John R. Spencer|Spencer]], [[Eliot F. Young|Young]], [[Leslie A. Young|Young]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iau/special/08625.pdf Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#F5DEB3
|'''[[Hidro (luno)|Hidro]]''' || S/2005 P 1 || &amp;nbsp; || Pluton III
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
! nomo
! laŭtempa nomo
!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|- bgcolor=#FFFFCC
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot;| f: [[12-a de decembro]] [[2004]]&lt;br /&gt;o: [[6-a de marto]] [[2006]](?)&lt;br /&gt;p: [[26-a de junio]] [[2006]]&lt;!-- MPEC data; IAUC to 30-a de junio--&gt;
| '''[[Hyrokkin (luno)|Hyrokkin]]'''
| S/2004 S 19
| &amp;nbsp;
| Saturn XLIV
| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K06/K06M44.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nine New Satellites of Saturn&quot;&gt;[http://www.ifa.hawaii.edu/~sheppard/satellites/saturn2006.html Nine New Satellites of Saturn] – Scott Sheppard's Giant Planet Satellite Page&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
|style=&quot;white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| f: [[4-a de januaro]] [[2006]]&lt;br /&gt;o: [[6-a de marto]] [[2006]](?)&lt;br /&gt;p: [[26-a de junio]] [[2006]]&lt;!-- MPEC datoj; IAUC datoj al 30-a de junio --&gt;
|&amp;nbsp;
| '''[[S/2006 S 1]]'''
|rowspan=&quot;8&quot;| &amp;nbsp;
|
|rowspan=&quot;8&quot;| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]] &lt;ref name=&quot;Nine New Satellites of Saturn&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K06/K06M45.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Kario (luno)|Kario]]'''
| S/2006 S 2 || Saturn XLV
|- bgcolor=#FFFFCC
|rowspan=&quot;6&quot;| f: [[5-a de januaro]] [[2006]]&lt;br /&gt;o: [[6-a de marto]] [[2006]] (?)&lt;br /&gt;p: [[26-a de junio]] [[2006]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
| '''[[S/2006 S 3]]''' || rowspan=&quot;2&quot; |
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[S/2006 S 4]]'''
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Logeo (luno)|Logeo]]'''
| S/2006 S 5 || Saturn XLVI
|- bgcolor=#FFFFCC
| || '''[[S/2006 S 6]]''' ||
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Surtur (luno)|Surtur]]'''
| S/2006 S 7 || Saturn XLVIII
|- bgcolor=#FFFFCC
| '''[[Skoll (luno)|Skoll]]'''
| S/2006 S 8 || Saturn XLVII
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro

! nomo
! laŭtempa nomo
!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|- bgcolor=#FFFFCC
| f: [[5-a de januaro]] [[2006]]&lt;br /&gt;o: [[16-a de januaro]] [[2007]] (?)&lt;br /&gt;p: [[13-a de aprilo]] [[2007]]&lt;!-- MPEC date --&gt;
|
| '''[[S/2007 S 1]]'''
|
|
| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K07/K07G38.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | f: [[18-a de januaro]] [[2007]]&lt;br /&gt;o: &amp;nbsp;&lt;br /&gt;p: [[1-a de majo]] [[2007]]
| &amp;nbsp; || '''[[S/2007 S 2]]''' || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Scott S. Sheppard|Sheppard]], [[David C. Jewitt|Jewitt]], [[Jan Kleyna|Kleyna]] &lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K07/K07J09.html Minor Planet Electronic Circular]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#FFFFCC
| &amp;nbsp; || '''[[S/2007 S 3]]''' || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|- style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;
!width=13%| dato de malkovro
! nomo
! laŭtempa nomo
!width=10%|bildo
!width=14%| alia nomo
!width=50%|malkovrintoj
|}

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Astronomio}}
* [http://www.hudsonfla.com/space.htm City of Hudson's Natural Satellite Page]
* [http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html Gazetteer of Planetary Nomenclature]
* [http://www.ifa.hawaii.edu/~sheppard/satellites Scott Sheppard's Giant Planet Satellite Page]
* [http://ssd.jpl.nasa.gov/sat_discovery.html JPL Natural Satellite Discovery Data]
* James L. Hilton, [http://aa.usno.navy.mil/hilton/AsteroidHistory/minorplanets.html When Did the asteroids Become Minor Planets?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060520185324/http://aa.usno.navy.mil/hilton/AsteroidHistory/minorplanets.html |date=2006-05-20 }}

{{SunSistemo}}

[[Kategorio:Listoj]]
[[Kategorio:Sunsistemo]]
[[Kategorio:Historio de astronomio]]
[[Kategorio:Kronologioj|Malkovro]]</text>
      <sha1>bylo4pt3zbmlxy5qmulvcpnddyk71tj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalifornia mevo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203593</id>
    <revision>
      <id>9503110</id>
      <parentid>9438194</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9518" sha1="8aohcuhvm0ay1h8usvq28erbe6n119c" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kalifornia mevo
|koloro = pink
|dosiero = Larus californicus Palo Alto May 2011 009.jpg
|dosiero larĝo = 250px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Ĥaradrioformaj]] ''Charadriiformes''
|familio = [[Laredoj]] ''Laridae''
|genro = [[Mevo]]j ''[[Larus]]''
|specio = '''Kalifornia mevo''' ''L. californicus''
|statuso = LC
|dunomo = ''Larus californicus''
|dunomo aŭtoritato = [[George Newbold Lawrence|Lawrence]], [[1854]]
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 = * ''L. c. californicus'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Grandbasena Kalifornia Mevo&lt;/small&gt;
* ''L. c. albertaensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Grandebenaĵa Kalifornia Mevo&lt;/small&gt;
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kalifornia mevo''', ''Larus californicus'', estas mezgranda [[mevo]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Laredoj]] kaj ordo de [[Ĥaradrioformaj]].

== Disvastiĝo ==
La reprodukta medio de tiu specio estas lagoj kaj [[marĉo]]j de okcidenta [[Norda Ameriko]], pli precize nordokcidenta [[Usono]] kaj centra suda [[Kanado]]. Ili migras kaj la plej parto translokiĝas al usonaj marbordoj de la [[Pacifiko]] vintre, ĉefe de [[Brita Kolumbio]] suden foje eĉ ĝis [[Gvatemalo]]. Fakte nur tiam tiu specio troviĝas regule en [[Kalifornio]]. Pli malofte ili videblas en orienta marbordo, [[Grandaj Lagoj]] aŭ marbordo de la [[Meksika Golfo]].

== Aspekto ==
Temas pri mezgranda mevo pli eta ol la [[Arĝentmevo]] sed pli granda ol la [[Ringobeka mevo]] aŭ [[Delavara mevo]], 55 cm longa kaj 600 g peza.

Plenkreskuloj estas similaspektaj kun la [[Arĝentmevo]], sed ili havas pli malgrandan flavan bekon kun nigra kaj ruĝa makuletoj antaŭ pinto en suba makzelo, flavajn aŭ verdoflavecajn krurojn, brunajn okulojn kaj pli rondoforman kapon. La korpo estas mevotipa kun grizaj dorso kaj suprajflugiloj kaj blankaj vosto, kapo, kolo, brusto kaj ventro. Ili havas nigrajn flugilpintojn kun blankaj speguloj. Maskloj kaj inoj estas similaj, sed ŝanĝiĝas laŭ sezono: vintre la blanka kapo malheliĝas per brunaj strioj ĉefe malantaŭe.

Nematuruloj estas ankaŭ similaspektaj al nematuruloj de [[Arĝentmevo]], kun nigra bekopinto, grizecaj kruroj, malhela vosto kaj pli bruna plumaro (ĉefe dum la unua vintro) ol la nematuruloj de la [[Ringobeka mevo]] aŭ [[Delavara mevo]] kaj ili atingas plenkreskan plumaron post kvar jaroj.

== Kutimoj ==
Kvankam laŭ aspekto temas pri tute tipa mevo, laŭ kutimoj kaj reprodukta teritorio ne estas tia, ĉar reproduktiĝas en internaj teritorioj, tute ne marborda, kaj manĝas insektojn en interna kamparo.

Tiuj birdoj manĝas dumfluge aŭ plukas manĝaĵojn dum naĝado, piedirado surgrunda aŭ enakve. Ili manĝas ĉefe insektojn, fiŝojn, etajn mamulojn, birdidojn kaj ovojn. Ili ankaŭ manĝas putraĵojn aŭ rubaĵojn, sed ankaŭ plukas en terkulturejoj insektojn movigitajn de tia agado.

Antaŭ pariĝado okazas ceremonioj per kiuj masklo alportas manĝaĵon al la ino. Plej ofte ili estas monogamaj. Ili nestas en kolonioj, foje kun aliaj birdoj. Ili nestas en neprofunda engrunda truo kovrita el plantaro kaj plumoj, sed ankaŭ el rubaĵoj, kio endanĝerigas kaj la idojn kaj la patrosanon. La ino demetas 2 aŭ 3 ovojn. Ambaŭ gepatroj zorgas la idojn.

Ili povas vivi el 4 ĝis 24 jarojn.

== Aliaj ==
Tiu ĉi estas la blazona birdo de la ŝtato [[Utaho]], rememorita ĉar ili helpis [[Mormon]]ajn setlintojn kontraŭ plago de [[Saltulo]]j en 1848. Monumento al la mevo en [[Salt Lake City, Utaho|Salt Lake City]] rememorigas la okazaĵon konata kiel la &quot;[[Miraklo de la Mevoj]]&quot;.

== Subspecioj kaj populacioj ==
Estas du subspecioj agnoskitaj, nome la ''Larus c. californicus'', el la [[Granda Baseno]] ĝis centra [[Montano]] kaj [[Wyoming]], kaj la pli granda, pli pala ''L. c. albertaensis'' kun pli interna distribuo, kies teritorio estas el la lago [[Granda Slave]] en la [[Grandaj Ebenaĵoj]] de okcidenta [[Manitobo]] kaj [[Suda Dakoto]] (Jehl, 1987). Tiuj subspecioj ne multe diferenciĝas pro la variado de [[DNA]] (Karl ''et al.'', 1987), kaj tiu malalta genetika diverseco povas estis klarigata pro apartiĝo dum la [[Pleistoceno]] kaj poste ili rekontaktis en Montano dum pli malfruaj epokoj (Jehl ''et al.'', 1990).

En Kalifornio, la Kalifornia mevo, ''Larus californicus'', estas [[protektata specio]] pro la malpliiĝinta nombrado ĉe sia historia kalifornia reproduktejo kolonia ĉe [[Lago Mono]]. Tamen laŭ paradoksa turniĝo la specio koloniigis la sudan parton de la golfeto [[San Francisco]], kie ĝi ne nestis historie, kaj pliigis sian populacion draste. Tiuj Kaliforniaj mevoj nun loĝas grandajn, malproksimajn sal-produktejojn kaj rezervejojn kaj verŝajne ĝuas senfinajn manĝaĵojn el la novaj [[ebenaĵo]]j de [[San Francisco]], [[San Jose]] kaj aliaj urbaj areoj, ĝis [[Sakramento]]. La populacio de la Suda Golfeto kreskiĝis el malpli ol mil reproduktukuloj en 1982 ĝis pli ol 33 000 en 2006. Tiu populacia eksplodo en loĝantaj mevaroj kiuj oportuneme rabas aliajn speciojn, ĉefe la ovojn kaj idojn de aliaj birdoj. Tre minacataj birdoj kiuj kunloĝas en la sama [[Suda Golfeto de San Francisco]] inkludas la speciojn [[Marborda pluvio]] kaj [[Kalifornia eta ŝterno]], dum malpli minacataj birdoj inkludas speciojn kiel [[Nigrokola himantopo]], [[Amerika avoceto]], [[Forstera ŝterno]], kaj [[Kaspia ŝterno]] kiuj estas subpremataj de la nekutime grandaj aroj de Kalifornia mevo. Ĉar ili estas protektataj en Kalifornio ne estas facile trovi metodojn malhelpi la pliigon de la specio. (Ackerman ''et al''. 2006)

== Referencoj ==
* {{IUCN2006|assessors='''[[BirdLife International]]'''|year=2004|id=49217|title=Larus californicus|downloaded=11a de Majo 2006}}
* Ackerman, J. T., J. Y. Takekawa, C. Strong, N. Athearn, and A. Rex. 2006. California Gull distribution, abundance, and predation on waterbird eggs and chicks in South San Francisco Bay. Final Report, U. S. Geological Survey, Western Ecological and Research Center, Davis kaj Vallejo, CA. 61pp.
* '''Burger''', Joanna &amp; '''Gochfeld''', Michael (1996): 13. California Gull. ''In:'' del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew &amp; Sargatal, Jordi (editors): ''[[Handbook of Birds of the World]], Volume 3: Hoatzin to Auks'': 604-605, plate 50. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-20-2
* '''Harrison''', Peter (1991): ''Seabirds: An Identification Guide''. Houghton Mifflin.
* '''Jehl''', Joseph R. Jr. (1987): Geographic variation and evolution in the California Gull (''Larus californicus''). ''[[Auk (gazeto)|Auk]]'' '''104'''(3): 421–428. [http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v104n03/p0421-p0428.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080308182021/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v104n03/p0421-p0428.pdf |date=2008-03-08 }}
* '''Jehl''', Joseph R. Jr.; Francine, J; Bond, S. I. (1990): Growth patterns of two races of California Gulls raised in a common environment. ''[[Condor]]'' '''92'''(3): 732–738. [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v092n03/p0732-p0738.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080308182023/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v092n03/p0732-p0738.pdf |date=2008-03-08 }}
* '''Karl''', S. A.; Zink, R. M.; Jehl, Joseph R. Jr. (1987): Allozyme analysis of the California Gull (''Larus californicus''). ''[[Auk (journal)|Auk]]'' '''104'''(4): 767–769. [http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v104n04/p0767-p0769.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080308182025/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v104n04/p0767-p0769.pdf |date=2008-03-08 }}
* '''[[National Geographic Society]]''' (2002): ''Field Guide to the Birds of North America''. National Geographic, Washington DC. ISBN 0-7922-6877-6
* '''Sibley''', David Allen (2000): ''The Sibley Guide to Birds''. Alfred A. Knopf, New York. ISBN 0-679-45122-6
* '''Winkler''', D. W. (1996): California Gull (''Larus californicus''). ''In:'' Poole, A. &amp; Gill, F.: ''The Birds of North America'' '''259'''. The Academy of Natural Sciences, Philadelphia, PA &amp; The American Ornithologists' Union, Washington, D.C.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/Infocenter/i0530id.html Patŭent Birdidentigejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200729195419/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/Infocenter/i0530id.html |date=2020-07-29 }}: Informaro kaj bildoj de Kalifornia mevo. Reprenita [[2006-09-27]]
* [https://web.archive.org/web/20090219230213/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/California_Gull.html Informaro pri specio Kalifornia mevo] - Laboratorio Cornell pri Ornitologio
* [http://www.sdakotabirds.com/species/california_gull_info.htm California Gull Informaro kaj fotoj de Kalifornia mevo] - Birdoj kaj Birdumo ĉe Suda Dakoto

* [http://www.stanfordalumni.org/birdsite/text/species/California_Gull.html Faktoj kaj ligoj pri Kalifornia mevo] Eble nevalida
* [http://www.aquatic.uoguelph.ca/BirdS/speciesacc/accounts/gulls/californ/account.htm Anglalingva ejo pri mevo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070625153745/http://www.aquatic.uoguelph.ca/birds/speciesacc/accounts/gulls/californ/account.htm |date=2007-06-25 }}
* [http://bss.sfsu.edu/holzman/courses/Spring%2005%20projects/CA_Gull_files/CA_Gull.htm Anglalingva ejo pri mevo]

{{Ĥaradrioformaj birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Mevoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>8aohcuhvm0ay1h8usvq28erbe6n119c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kataluna Esperanto-Asocio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210541</id>
    <revision>
      <id>9503260</id>
      <parentid>9455034</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T20:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8422" sha1="nab7ov02e4ndiwhxrbho6d70ho8tmo3" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
| nomo              = 
| eonomo            = Kataluna Esperanto Asocio
| bildo             = Logo-kea-vector.svg
| bildo_priskribo   = 
| grandeco de bildo =355 
| tipo              = 
| celo              = 
| moto              = 
| agareo            = [[Katalunaj Landoj]]
| agmetodo          = 
| fondodato         = [[Septembro]] [[1980]]
| latitudo          = 
| longitudo         =
| regiono-ISO       = 
| situo sur mapo    = 
| mapo              = 
| mteksto           = 
| sidejo            = [[Sabadell]], [[Katalunio]]
| estro             = 
| estro1            = Alfons Tur
| estro1_tipo       = [[Prezidanto]]
| fondintoj         = Manuel Casanoves i Casals, Pere Nuez Pérez, Maria Garcés i Coll, Joan Ramon Guiñón i Roset, Joan Moretó Reventós i Maria Nogués i Comas 
| elstaruloj        = 
| buĝeto            = 
| buĝetfonto        = 
| dungitaro         = 
| lingvoj           = [[Esperanto]] kaj [[Kataluna]]
| TTT-ejo           = http://esperanto.cat
| twitter           = 
| notoj             = 
| ĝisdatigo         = 
| Mapo en angulo    = 
| angula mapo       = 
| aldono            = 
| dosiero           = 
| stilo             = 
| angulo            = 
| angula stilo      = 
| angula larĝo      = 
}}
La '''Kataluna Esperanto-Asocio''', '''KEA''', ([[Kataluna lingvo|katalune]]: ''Associació Catalana d'Esperanto'') estas grupo por esperantistoj en la [[Katalunaj landoj|Katalunaj Landoj]]. Ĝi estis kreita por daŭrigi la laboron de la [[Kataluna Esperantista Federacio]] (KEF), kiu ekzistis de 1910 ĝis 1939 kaj estis fermita de la [[frankisma reĝimo]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;SETEMBRE. «​[https://www.elsetembre.cat/noticia/1517/associacio-catalana-esperanto-commemora-amb-exposicio-centenari-congr-catala-esperanto-vic L’Associació Catalana d’Esperanto commemora amb una exposició el centenari del Congrés Català d’Esperanto a Vic | SETEMBRE] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240602154645/https://www.elsetembre.cat/noticia/1517/associacio-catalana-esperanto-commemora-amb-exposicio-centenari-congr-catala-esperanto-vic |date=2024-06-02 }}».   elsetembre.cat.&lt;/ref&gt; La asocio estis refarita en [[Sabadell]] en 1980 kaj oficiale rekonita de la [[Generalitato de Katalunio|Ĝeneralitato de Katalunio]] en 1982.&lt;ref&gt;«[https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/kataluna-esperantista-federacio Kataluna Esperantista Federacio | enciclopedia.cat]». Enciclopèdia Catalana.&lt;/ref&gt; KEA estas membro de la [[Federacio de Internacie Agnoskitaj Katalunaj Organizoj]] (FOCIR).&lt;ref&gt;«[http://focir.cat/ca/entitats-membres/ Entitats membres] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240602154643/http://focir.cat/ca/entitats-membres/ |date=2024-06-02 }}». focir.cat&lt;/ref&gt; La ĉefaj celoj de la asocio estas antaŭenigi kaj uzi la internacian lingvon en la katalunaj landoj, kaj ankaŭ disvastigi la katalunan lingvon, literaturon kaj kulturon tra la mondo per Esperanto.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;«L'Esperanto». ''Avui'', 16-03-1986 [Consulta: 27 juliol 2014]. [https://web.archive.org/web/20141017163253/http://streaming.ajgirona.org/pandora/cgi-bin/Pandora.exe?xslt=show_pdf;publication=Punt,%20El;sort_publication=punt.el;day=16;month=10;year=1984;page=011;id=0000630535;filename=19841016;collection=pages;url_high=pages/Punt,%20El/1984/198410/19841016/19841016011.pdf;lang=ca;pdf_parameters=search=%22associacio%20catalana%20d%27esperanto%22&amp;view=FitH;encoding=utf-8 Arxivat] 17 October 2014&lt;sup&gt;[Date mismatch]&lt;/sup&gt; a Wayback Machine. «Còpia arxivada». Arxivat de l'[http://streaming.ajgirona.org/pandora/cgi-bin/Pandora.exe?xslt=show_pdf%3Bpublication%3DPunt%2C%20El%3Bsort_publication%3Dpunt.el%3Bday%3D16%3Bmonth%3D10%3Byear%3D1984%3Bpage%3D011%3Bid%3D0000630535%3Bfilename%3D19841016%3Bcollection%3Dpages%3Burl_high%3Dpages%2FPunt%2C%20El%2F1984%2F198410%2F19841016%2F19841016011.pdf%3Blang%3Dca%3Bpdf_parameters%3Dsearch%3D%22associacio%20catalana%20d%27esperanto%22&amp;view=FitH%3Bencoding%3Dutf-8 original] el 2014-10-17.&lt;/ref&gt;

== Historio ==
La Kataluna Esperantista Federacio (KEF) estis la ĝermo de la Kataluna Esperanto-Asocio. Ĝi estis fondita en [[Barcelono]] en 1910 kaj kunigis plurajn esperantistajn grupojn de [[Katalunio]] kaj la [[Balearoj]]. KEF ludis gravan rolon en la disvastigo de Esperanto ĝis ĝi estis devigita fermiĝi en 1939. Post refondiĝo en Sabadell kiel Kataluna Esperanto-Asocio, ĝi denove komencis eldoni la revuon ''[[Kataluna Esperantisto]]'' en 1983 kaj organizis [[Kongreso|kongresojn]] kaj [[Floraj Ludoj|florajn ludojn]].

[[Manuel Casanoves i Casals]], [[pastro]] kaj [[kultura aktivisto]], estis tre grava por refondi la asocion kaj fariĝis ĝia unua prezidanto en 1980.&lt;ref&gt;«[https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/manuel-casanoves-i-casals Manuel Casanoves i Casals | enciclopedia.cat]». Enciclopèdia Catalana.&lt;/ref&gt; [[Llibert Puig i Gandia]], kiu lernis [[Esperanto|Esperanton]] en 1950, estis unu el la fondintoj de la [[Esperanto-Grupo de Sabadell]], la unua grupo en Katalunio post 1939. Puig laboris en la estraro de la Kataluna Esperanto-Asocio dum multaj jaroj kaj instruis Esperanton al multaj homoj.&lt;ref&gt;«Llibert Puig i Gandia | enciclopedia.cat».   Enciclopèdia Catalana.&lt;/ref&gt;

La unua kongreso de la nova etapo de la Kataluna Esperanto-Asocio estis la XIX-a Kataluna Kongreso de Esperanto, kiu okazis en Sabadell en novembro 1983.&lt;ref&gt;''L'Olotí. Setmanari d'informació i opinió de la Garrotxa'', 27-10-1983.&lt;/ref&gt;

Kelkaj el ĝiaj plej konataj estraranoj estas [[Javier Alcalde|Xavier Alcalde]], [[Hèctor Alòs i Font|Hèctor Alòs]], [[Gemma Armadans i Gil|Gemma Armadans]], [[Manuel Casanoves i Casals|Manuel Casanoves]], [[Mon Cardona]], [[Ruben Fernandez]], [[Josep Franquesa i Solé|Josep Franquesa]], [[Montserrat Franquesa]], [[Joan Inglada]], [[Ferriol Macip i Bonet|Ferriol Macip]], [[Neus Moly i Martí|Neus Moly]], [[Ramon Perera]], [[Llibert Puig i Gandia|Llibert Puig]], [[Òscar Puig i Cánovas|Oscar Puig]], [[Ĝermolisto de hispanaj esperantistoj|Alfons Tur]] kaj [[Carles Vela Aulesa|Carles Vela]].

== Biblioteko-Arkivo ==
La [[Biblioteko-Arkivo Petro Nuez]] estas la biblioteko kaj arkivo de la Asocio, kreita en 1997 honore al la esperanto-instruisto [[Pere Nuez Pérez]], bazita sur la donaco de lia vidvino [[Maria Garcés i Coll]]. La arkiva sekcio enhavas diversajn administrajn kaj regadajn dokumentojn post la fondo de la Kataluna Esperanto-Asocio. Ankaŭ estas gravaj dokumentoj pri konataj katalunaj esperantistoj kaj pri urboj kie okazis katalunaj esperantaj kongresoj.&lt;ref&gt;Puig i Gandia, Llibert «[https://www.esperanto.cat/wp-content/uploads/2023/11/KE2007-343.pdf Malkovru la bibliotekon de KEA]» ''Kataluna Esperantisto'', 343, setembre 2007&lt;/ref&gt;

== Katalunaj Esperanto-Kongresoj organizitaj de KEA ==
[[Dosiero:Inauguració del 40è CCE.jpg|eta|277x277ra|Malfermo de la 40-a Kataluna Kongreso de Esperanto en [[Vic]].]]
La listo sube montras la [[Katalunaj Kongresoj de Esperanto|Katalunajn Esperanto-kongresojn]] ekde kiam KEA (Kataluna Esperanto-Asocio) estis fondita. 

* 19-a Kongreso: Sabadell, 1983
* 20-a Kongreso: [[Olot]], 1984 (en tiu kongreso oni faris komunikon por postuli respekton por la minoritataj lingvoj)
* 21-a Kongreso: [[Sant Cugat del Vallès]], 1985 
* 22-a Kongreso: [[Lleida]], 1986 
* 23-a Kongreso: Barcelono, 1987
* 24-a Kongreso: [[Perpinjano]], 1989 
* 25-a Kongreso: [[Taragono|Tarragono]], 1991 
* 26-a Kongreso: [[Alcúdia]], 1993 
* 27-a Kongreso: [[Mataró]], 1995 
* 28-a Kongreso: [[Figueres]], 1997 
* 29-a Kongreso: [[Manresa]], 1999 
* 30-a Kongreso: [[Ĝirono]], 2001 
* 31-a Kongreso: [[Sóller]], 2002
* 32-a Kongreso: [[Céret|Ceret]], 2004
* 33-a Kongreso: Amposta, 2006
* 34-a Kongreso: Sabadell, 2008
* 35-a Kongreso: Barcelono, 2011
* 36-a Kongreso: Salardú, 2013 (tiufoje la kongreso fariĝis katalun-ocitana kongreso)
* 37-a Kongreso: [[Mataró]], 2015
* 38-a Kongreso: [[Àger]], 2017 
* 39-a Kongreso: [[Castelldefels]], 2022 
* 40-a Kongreso: [[Vic]], 2024
* 41-a Kongreso: [[Reus]], 2026

La 39-a Kataluna Esperanto-Kongreso devis okazi en 2020 en Lluc ([[Majorko]]), sed ĝi estis prokrastita pro la [[pandemio de KOVIM-19]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{projektoj|n=Kategorio:Kataluna Esperanto-Asocio}}
* [[Kataluna Esperanto-Junularo]]

{{Eŭropaj Esperanto-asocioj}}

[[Kategorio:Katalunaj Esperanto-asocioj]]</text>
      <sha1>nab7ov02e4ndiwhxrbho6d70ho8tmo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karolina sito</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210818</id>
    <revision>
      <id>9503209</id>
      <parentid>9453431</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:49:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6550" sha1="2d2guh3rx27wh877dbzs54yj6ocr60j" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Karolina sito
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|dosiero = [[Dosiero:Sitta-carolinensis-001.jpg|300px|Kanada sito (''Sitta canadensis'')]]
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|regno aŭtoritato = 
|regno2 = animalo
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|filumo aŭtoritato = 
|klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves''
|klaso aŭtoritato = 
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|ordo aŭtoritato = 
|familio = [[Sitedoj]] ''Sittidae''
|familio aŭtoritato = 
|genro = [[Sito]] ''Sitta''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Karolina sito''' ''Sitta carolinensis''
|specio aŭtoritato = [[John Latham]] [[1790]]
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La '''Karolina sito''' estas eta [[paseroforma birdo]], amerika kantbirdo, de la familio de [[Sitedoj]] kaj genro de [[Sitoj]]. Ili estas kune kun la azia [[Blankvanga sito]] la ununuraj membroj de la sitoj kiuj ne havas nigran traokulan strion, sed la tutan vizaĝon blankan.

== Aspekto ==
Ĝi aspektas kiel aliaj [[birdo]]j de ĉi grupo. Ĝi estas pli granda ol [[eŭropa sito]] aŭ [[kanada sito]]. Matura birdo havas longecon proksimume de 155&amp;nbsp;mm. [[Krono]], frunto kaj nuko estas nigraj. Ankaŭ pli larĝa zono je la nuko estas [[nigra]]. Resto de supra parto de ĝia [[korpo]] estas helblugriza. Koloro de [[plumo]]j de [[flugilo]]j kaj ankaŭ [[vosto|vostaj]] plumoj estas nigrecaj kun pli helaj bordoj. La vizaĝo kaj subo estas [[blanka]]j. La birdo estas nur unua sito de [[Nordameriko]], kiu havas ĉirkaŭ [[okulo]] blankan koloron. Eksteraj plumoj de la vosto estas nigraj kun blanka strieto. La birdo havas mallongan voston kaj fortajn [[piedo]]jn.

== Disvastiĝo ==
[[Dosiero:Treesbyriver.JPG|eta|maldekstra|Decidua arbaro estas la preferata habitato nordoriente]]
Ĝia troviĝo estas ligita kun foliaj kaj miksitaj arbaroj en Nordameriko el suda [[Kanado]] al [[Florido]] kaj norda [[Meksiko]]. La birdo estas [[loĝantaj birdoj|nemigranta birdo]] sed neregule migradas suden de [[Usono]]. Oriente de la teritorio la specio loĝas ankaŭ en fruktoĝardenoj, parkoj, ĝardenoj kaj tombejoj, sed okcidente plie en malfermaj arbaroj de [[pino]]j kaj [[kverko]]j.

=== Geografia variado ===
La '''Karolina sito''' havas 9 subspeciojn, kvankam la diferencoj estas malgrandaj kaj ŝanĝas laŭgrade tra la teritorio. La subspecioj estas foje traktataj kiel tri grupoj bazitaj en proksimaj similaĵoj laŭ [[morfologio (biologio)|morfologio]], habitato, kaj voĉo. Tiuj grupoj kovras orientan Nordamerikon, la Grandan Basenon kaj la centran Meksikion, kaj la regionojn de la marbordo de Pacifiko.&lt;ref name=&quot;Sibley&quot;&gt;Sibley&lt;/ref&gt; La subspecioj de la okcidenta interno havas pli malhelajn suprajn partojn, kaj la orienta ''S. c. carolinensis'' havas pli palan dorson.&lt;ref name=&quot;Harrap&quot;&gt;Harrap&lt;/ref&gt; La orienta formo ankaŭ havas pli dikan bekon kaj pli larĝan malhelan kronon strion ol la interna kaj pacifika rasoj. La voĉoj de la tri grupoj diferencniĝas.&lt;ref name=&quot;Sibley&quot;/&gt;

{| width=98% class=&quot;wikitable&quot;
!width=20% | Subspecio &lt;ref name=&quot;Harrap&quot;/&gt;
!width=35% | Teritorio
!width=43% | Aspekto
|-
| ''S. c. carolinensis''
| Nomiga subspecio, nordorienta Nordamerica okcidente al [[Saskaĉevano]] kaj orienta [[Teksaso]]
| Pli palaj dorso kaj krono
|-
| ''S. c. nelsoni''
| Roka Montaro, el norda [[Montano]] suden al pleja nordokcidenta [[Chihuahua]]
| Pli malgranda ol la nomiga, pli malhelaj grizaj supraj partoj, pli malhela krono, malpli da kontrasto en flugiloj
|-
| ''S. c. tenuissima''
| El [[Brita Kolumbio]] tra la [[Kaskada Montaro]] al suda [[Kalifornio]]
| Pli malgranda ol ''S. c. nelsoni'', kun iome pli palaj supraj partoj kaj pli svelta beko
|-
| ''S. c. aculeata''
| Okcidentaj partoj de [[Vaŝingtonio]], [[Oregono]] kaj Kalifornio, plej norda [[Baja California]]. 
| Pli malgranda ol ''S. c. tenuissima'', kun pli okraj subaj partoj, iom pli palaj supraj partoj kaj pli svelta beko
|-
|''S. c. alexandrae'' 
| Norda ''Baja California''
| Pli granda ol ''S. c. aculeata'', kun marĝene pli malhelaj supraj partoj. La plej longbeka raso
|-
|''S. c. lagunae'' 
| Plej suda [[Baja California]]
| Pli malgranda ol ''S. c. alexandrae'' kun pli malhelaj subaj partoj kaj pli okraj. Beko relative fortika
|-
|''S. c. oberholseri'' 
| Sudokcidenta Teksaso kaj orienta Meksikio
| Tre similar al ''S. c. nelsoni'', sed supraj partoj kaj subaj partoj iom pli malhelaj
|-
|''S. c. mexicana''
| Okcidenta Meksikio 
| Pli sablokolora ol la ''S. c. oberholseri'' kun pli grizaj flankoj
|-
|''S. c. kinneari''
| Suda Meksikio en [[Guerrero]] kaj [[Oaxaca]]
| Plej malgranda subspecio, simila al ''S. c. mexicana'' sed la ino havas pli etendajn oranĝokrajn subajn partojn. Mallonga, fortika beko
|-
|}

== Nutrado ==
Ĝi manĝas ĉefe [[insekto]]jn kaj kelkajn [[specio]]jn de [[semo]]j.

== Vivmaniero ==
Ĝi havas kapablecon, kiel aliaj sitoj - grimpi &quot;kaposuben&quot; sur la [[trunko]]j de [[arbo]]j kaj ofte frapetas trunkojn kaj branĉojn ĉe serĉado de manĝaĵo. Post la nestado ĝi ofte vagadas kun aliaj kantbirdoj tra lando, kie kreas t.n. etajn vintrajn bird-arojn.
== Nestado ==
Ĝi estas teritoriema birdo kaj nestas simile kiel aliaj rilatoj en kavoj de trunko naturaj aŭ faritaj per [[pegedoj]].

== Voĉo ==
Ĝia voĉo estas ''jeh-jeh-jeh'' oriente kaj '' jididit'' okcidente. Ankaŭ &quot;kri-kri-kri&quot;.
== Libroj ==
* ''Tits, Nuthatches and Treecreepers'', Harrap and Quinn, (angle) ISBN 0-7136-3964-4
* ''The Nuthatches'', Erik Matthysen, Academic Press 1998, (angle) ISBN 0-85661-101-8

{{commons|Sitta carolinensis}}
&lt;gallery&gt;
Image:White-Breasted_Nuthatch.jpg |
Image:White-Breasted Nuthatch Lunch.jpg|Serĉado de manĝaĵo
&lt;/gallery&gt;

== Notoj ==
{{referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* (angle) - [https://web.archive.org/web/20070816134302/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/White-breasted_Nuthatch.html White-breasted Nuthatch Species Account] - Informacioj pri la specio
* (angle) - [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i7270id.html White-breasted Nuthatch - ''Sitta carolinensis''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171207085039/https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i7270id.html |date=2017-12-07 }} -informacioj pri identifikacio de la birdo
* (angle) - [http://www.sdakotabirds.com/species/white_breasted_nuthatch_info.htm White-breasted Nuthatch Information and photos] - Suda Dakoto informacioj pri birdo kaj nutrado, ankaŭ aliaj bildoj.

{{commons|Sitta carolinensis}}

[[Kategorio:Sitedoj]]</text>
      <sha1>2d2guh3rx27wh877dbzs54yj6ocr60j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katenado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214638</id>
    <revision>
      <id>9503382</id>
      <parentid>9464479</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="c94dzp70ge6jxyh5igq1qhksadfhgh3" xml:space="preserve">{{Sen fontoj|sekseco|2012}}
{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:CSD 2006 Cologne BDSM 07.jpg|eta|dekstra|Publike elmontrita katenita viro en [[Kolonjo]], [[Germanio]]]]

'''Katenado''' estas praktiko kiu konsistas de senigo de iu je iuj movoj, per diversaj katenigaj iloj, kaj tiel subigi onin. Tio estis uzita en ĉiuj kulturoj por malhelpi iun uzi [[forto]]n aŭ por malebligi kaptiton eskapi. La plej komunaj estas [[mankateno]] aŭ, pli malnove, piedligoj.

Sed katenado ankaŭ fariĝis [[parafilio]], eventuale nomebla katenumado. Katen(um)i ies korpoparton estas pero pruve efekta por veki [[fantasmo]]jn ĉe [[homo]]j. Ĉu por seksa [[antaŭludo (sekseco)|antaŭludo]], ĉu por [[Estetiko|estetika]] [[arto]] kun [[Erotismo|erotikaj]] subkomprenaĵoj, ĉu simple por [[sadismo|sad]][[Masoĥismo|masoĥista]] ludo, katenado estas unika sed polemika sperto.

Nekonfirmitaj studoj en [[Usono]] indikis ke 75[[%]] de [[viro]]j kaj multaj [[virino]]j opinias katenumadon erotika. {{Mankas fonto}} Kiel pri plejpartoj el la studoj pri [[seksa fantasmo]] kaj konduto, la disponeblaj studoj ne estas bone kontrolita kaj la plej fidindaj el ili estas malfreŝdataj. Tiu emo pri katenumado estas verŝajne pli grava en [[Japanio]], kie la praktiko naskiĝis, kaj kie [[sadismo|sadism]]-[[Masoĥismo|masoĥista]] ludo estas relative populara.

== Formoj ==
Ekzistas du malsamaj [[skolo]]j de katenado.

La okcidenta, praktikata en [[Ameriko]] kaj [[Eŭropo]], vaste konata laŭ la angla nomo ''bondage'' (''to bind'' signifas ''ligi'') disvolviĝis surbaze de la Japana skolo.

[[Japana lingvo|Japanlingve]] ''kinbaku'' (緊縛) signifas ''katenado''. De tie ''Kinbaku-bi'' estas ''bela katenado''. ''Kinbaku'' (aŭ ''sokobaku'') estas japana formo de katenado en kiu subulo estas katenita aŭ ligita per simplaj, kvankam vide implikaj, ŝablonoj de maldika ŝnureto (ĝenerale 6&amp;nbsp;[[mm]] aŭ 8&amp;nbsp;[[mm]]). En Japanio diversaj uzoj de [[ŝnuro]]j almenaŭ datiĝas de la [[15-a jarcento]]. Moderna katenado originas en fine de la [[Edo-epoko]], kiam kelkaj japanaj erotikaj bildoj aperis. Ne ekzistas historiaj pruvoj pri pli frua katenado.

&lt;gallery&gt;
Image:Model in vertical hogtie.jpg|Japana virino arte ligita laŭ la kodoj de 緊縛 (Kinbaku)
Image:Eros and Amore Bondage 03.JPG|
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==
{{Commons|Bondage}}
* [[BDSM]]
* [[Sinkatenado]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://03.sabajp.net/~creamy/art.html Japana retejo pri katenumado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070922232133/http://03.sabajp.net/~creamy/art.html |date=2007-09-22 }}
* [http://www2u.kagoya.net/~park/gay/gana/common/shibari/galshibari.html Japanlingva retejo pri vira katenumado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070309210354/http://www2u.kagoya.net/~park/gay/gana/common/shibari/galshibari.html |date=2007-03-09 }}
* [http://www.londonfetishscene.com/wipi/index.php/Shibari Artikolo pri ''Kinbaku'' en la vikio pri sadmasoĥista anglalingva vikio ''Wipipedia''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071006100338/http://www.londonfetishscene.com/wipi/index.php/Shibari |date=2007-10-06 }}

{{Praktikoj de BDSM}}

[[Kategorio:BDSM]]
[[Kategorio:Punoj]]
[[Kategorio:Parafilio]]</text>
      <sha1>c94dzp70ge6jxyh5igq1qhksadfhgh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flipero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226558</id>
    <revision>
      <id>9503088</id>
      <parentid>9304704</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>== Tradukfonto == {{Trad|de|Flipperautomat}}</comment>
      <origin>9503088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13474" sha1="m2chpzgue28b30oguyvfwc5wcnwqrvg" xml:space="preserve">{{Informkesto ludo}}
[[Dosiero:Flipperkast.jpg|eta|370ra|Flipero de [[1985]].]]
'''Flipero''' estas amuzaparato sen mongajnebleco.

La [[celo]] de tiu ludo estas teni sur dekliva grundo metalan [[globo]]n en la ludo por kiel eble plej longa tempo kaj batpuŝi la globon al celoj per du [[puŝilo]]j. Trafitaj celoj donas [[poento]]jn kaj/aŭ ebligas aliajn [[reĝimo]]jn (ekz. pliaj globoj, pliaj ludoj, pluraj globoj k.t.p.). Unu ludo kutime daŭras ĝis la difinita nombro da globoj forlasis la ludfakon aŭ – vere malofte – ĝis la horloĝo, kontraŭ kiu oni ludas, finiĝas. Hodiaŭ ĉiu ludisto ricevas po tri kaj la gajnotajn [[globo]]jn por unu ludo. Ĝis dum la [[1960-a jaroj]] kutime estis kvin ricevitaj globoj, kvankam la luddaŭro estis klare malplilonga ol la luddaŭro de hodiaŭaj fliperaŭtomatoj.

== Evoluo ==
En la antaŭuloj de la nunaj fliperoj [[ŝtalo|ŝtalaj]] [[globo]]j estas batpuŝata sur deklina ludkampo plej ofte de dekstre malsupre supren. Post tio, tiuj batpuŝataj globoj trafas sur sia [[vojo]] malsupren multajn obstaklojn aŭ ili estas kaptataj en limigitaj kampoj. Pro tio oni ricevas [[poento]]jn. Tiaj ludoj jam ekzistis de post la 19-a jarcento kiel [[moneraŭtomatoj]].

Je la [[1920-aj jaroj]] kaj [[1930-aj jaroj]] tiuj ankoraŭ tre malgrandaj aŭtomatoj, kiuj ankoraŭ ne havis kapsurmetaĵon, travivis haŭson. Je tiu tempo la kontraŭ-skua [[meĥanismo]] estis evoluigata. Ĝi malhelpas ekskui aŭ levi la [[ingo]]n por tiel influi la ludon. Ankaŭ estiĝis turoj kaj puŝturoj, kiuj donas poentojn je globkontakto kaj eventuale puŝas la globon, celobjektoj kaj elĵetaperturoj.

Mallonge post la dua mondmilito la globpuŝiloj estis inventataj. La ĉefa celo nun estis teni la [[globo]]n dum kiel eble plej longa tempo sur la ludkampo kaj tiel kolekti poentojn. La globa elĵeto perdis gravecon. En tiaj veraj fliperoj nur tre malofte troviĝas pluraj globoj samtempe sur la ludkampo.

Ĉiam denove novaj ecoj evoluis. Post kiam la [[elektroniko]] estis enigata je la malfruaj [[1970-aj aroj]], evoluis novaj kompleksaj ludsistemoj, kiuj atingis zeniton je la [[1990-aj jaroj]]. Per tiuj ludsistemoj riceveblas multe da poentoj, se oni trafas celojn laŭ difinita vico. Tiuj aŭtomatoj estis multe tro kompleksaj por averaĝa ludisto kaj nur interesas fliper[[ŝatanto]]jn.

Hodiaŭ la flipero ne estas pli dekliva ol 10° (kutime nur 6,5°) kaj ili surhavas kapsurmetaĵon.

== La [[plurludista reĝimo]] ==
Preskaŭ ĉiuj fliperaŭtomatoj samtempe (alterne) toleras ĝis kvar ludistojn.

Post ke la unua ludisto perdis la globon, la vico venas al la dua ludisto [[k.t.p.]]. Kiam perdis la lasta ludisto la globon, la vico revenas al la unua ludisto kaj post li la aliaj sekvas.

== Ludecoj ==
[[Dosiero:typical_pinball_machine.png|eta|maldekstra|Tipa flipera dezajno: Aŭtomata Katapulto (Auto-Plunger), Ekstera kaj interna irejo (Out- &amp; In-Lane), Ŝotiloj (Slingshots), fliperiloj (Flipper)]]

=== Fliperiloj (puŝiloj) ===
La tri aŭ sep [[centimetro|cm]] longaj fliperiloj estas la ĉefaj iloj por ludi. Ili estas preskaŭ la nura [[ebleco]] por influi la ludon. Ili estas uzataj per la du butonoj ĉe la ingaj flankoj.

Per la fliperiloj, kiuj kutime troviĝas inter du [[#Ŝotiloj|ŝotiloj]] en la suba [[regiono]] de la [[ludkampo]], la ludisto povas repuŝi la [[globo]]n en la ludo. Tio ĉi bezonas rapidan reagon kaj ankaŭ grandan lertecon por direkti la [[globo]]n laŭ la dezirita direkto.

Ĉirkaŭ dum la fruaj [[1970-aj jaroj]] pli longaj fliperiloj venkis. Ili eblas al la ludistoj multe pli precizan celadon ol la pli mallongaj fliperiloj.

Kiel ĉiuj aliaj [[aĵo]]j sur la [[ludkampo]] la fliperiloj estas impulsata per subkampa [[Solenoido]] (cilindra [[induktilo]]).

[[Dosiero:Pinball Flippers - Demolition Man.JPG|eta|Fliperiloj aŭ Puŝiloj]]

Por nedaŭra malhelpo de interfliperila foriro de la globo ekzistis ĉe la mallongaj fliperiloj eventualaĵo, je kiu la du fliperiloj ŝoviĝas mezen kaj kuniĝas tiamaniere ke la globo ne estas kaptata inter la fliperiloj, se ili estas ne movataj. Ĉe la longaj fliperiloj &quot;[[#Centra fosto|centra fosto]]&quot;-eco estis uzata: ebena lumigata [[plasto|plasta]] [[cilindro]], kiu estas samnivela kiel la [[ludkampo]] en neaktiva [[stato]], leviĝas ĉirkaŭ du [[centimetro]]j supren. Ambaŭ sistemoj estis popularaj je la [[1970-aj jaroj]]. De post la [[1980-aj jaroj]] ili jam nur malofte aplikiĝis.

=== Katapulto ===
La [[katapulto]] katapultas la [[globo]]n de la dekstra flanko [[ludkampo|ludkampen]] je la ludkomenco aŭ post globforiro. Plej multaj fliperoj permesas al la ludisto reguli la katapultan fortecon per tiri la [[katapulto]]n je certa [[interspaco]], por ke la tira [[risorteco]] ŝanĝiĝas. Kelkfoje aŭtomataj katapultoj estas uzataj. Ili ĉiam samforte katapultas la [[globo]]n.

=== Interna kaj Ekstera Irejo ===
La internaj kaj eksteraj irejoj kutime ĉiam samloke troviĝas ĉe la hodiaŭaj fliperoj. En ili preskaŭ ĉiam troveblas [[#Transrulareaĵo|transrulareaĵo]].
* La interna irejo estas la vojo kiu gvidas la [[globo]]n al la fliperiloj. Ĝi plej ofte troviĝas malantaŭ la respektiva ŝotilo.
* La ekstera irejo estas la vojo kiu gvidas la [[globo]]n el la [[ludkampo]] kaj tiel kaŭzos globperdon. Ĉe kelkaj fliperoj la globo estas savata je la unua ruliĝado laŭ la ekstera irejo. Ĝi estas rekatapultota per la aŭtomata katapulto. Sed je la dua fojo la [[globo]] estas perdota.

=== Puŝturoj ===
[[Dosiero:Pinball_Bumper.jpg|eta|75ra|maldekstra|Puŝturo]]

Tiuj fungformaj formitaĵoj donas [[poento]]jn kaj forte repuŝas la [[globo]]n je globa tuŝado kun la [[elasto|elasta]] [[plasto|plasta]] [[ringo]].

La repuŝado estas kaŭzata per la [[metalo|metala]] [[ringo]] en la puŝturo, kiu troviĝas super la globo je neaktiva [[stato]]. Je perceptado de kontakto kun la [[globo]] la ringo estas rapide kaj forte subentirata per [[solenoido]] (cilindra [[induktilo]]) troviĝanta sub la puŝturo kaj tiel la globo estas forpuŝata de la puŝturo.

Ene de la puŝturo kutime troviĝas inkandeska lampo. Pli frue tiuj lampoj indikis la gajnitajn [[poento]]jn. Ĉe nunaj fliperoj la gajnitaj [[poento]]j pro la puŝturoj estas tro malmultaj se komparata kun la tuteco de poentoj. Pro tio la lampoj kutime ne plu indikas [[poento]]jn, sed ili estas nur uzata pro dekoraciaj kialoj.

Interesaj efikoj rezultas per aranĝaĵo de pluraj puŝturoj kun malgranda [[interspaco]] inter ili. Tiel la globo estas plurajn fojojn puŝata tien kaj reen antaŭ ol forlasi tiun ludkampan [[regiono]]n. Precipe malnovaj fliperoj havas specialan fascinon pro kvin tiaj puŝturoj. Ĉe nunaj aŭtomatoj la puŝturoj ofte nur estas malgrava (kroma) aperaĵo.

Speciala [[fasono]] de tiaj puŝturoj estas turoj sen la repuŝa ringo. Ili nur ĉeestas por doni [[poento]]jn aŭ por la aktivigo de lud-ecoj. La haŭso de tiuj &quot;nurturoj&quot; okazis dum la [[1950-aj jaroj|1950-aj]] kaj [[1960-aj jaroj]], plej ofte kune kun puŝturoj.

=== Ŝotilo ===
[[Dosiero:Pinball Slingshot - The Machine.JPG|eta|100ra|Ŝotilo]]

La ŝotiloj reŝotas la [[globon]] sur la [[ludkampon]] je globkontakto kun la [[plasto|plasta]] [[bendo]].
Kontraste de la puŝturmoj temas pri [[levilo|levila]] [[meĥaniko]] nevidebla por la ludisto. Je globkontakto la [[globo]] ne nur respuŝiĝas pro la [[plasto|plasta]] [[bendo]], sed ankaŭ pro la [[levilo]] impulsata per subludkamponivela [[solenoido]] (cilindra [[indukilo]]). La [[levilo]] efektas la tuta larĝo de la [[plasto|plasta]] [[bendo]].

Preskaŭ ĉiu flipero havas tiajn ŝotil[[meĥaniko]]jn ĉe la kutime [[triangulo|triangulaj]] ludkamplimoj flanke de la fliperiloj. Nur malmultaj fliperoj havas ceteraj ŝotiloj sur siaj [[ludkampo]]j.

Por la ludisto la ŝotilo estas malakorda. Unuparte ili kaŭzas [[rapideco]], aliaparte la ludisto ne povas influi la [[direkto]]n laŭ kiu la [[globo]] estas forŝotata. Pro la [[fakto]] ke la subaj ŝotiloj estas aranĝata je 45-grada angulo, eblas ke la [[globo]] estas ŝotita rekte sur la [[#Interna kaj Ekstera Irejo|eksteran irejon]].

=== Celaĵoj ===
[[Dosiero:Pinball Target - Demolition Man.jpg|eta|130ra|maldekstra|Celaĵoj]]
* La '''lokfiksitaj celaĵoj''' estas vulgara celtabuloj kiuj nur regigstras trafojn.
* La '''bovokulaj celaĵoj''' taksas pli multe da [[poento]]jn se oni trafas ilin preciza meze.
* La ''sinkantaj celaĵoj'' sinkas en la [[ludkampo]]n post ili estas trafita. Ili ofte aperas kun ceteraj tiaj celaĵoj - ili malsinkas post ĉiuj sinkantaj celaĵoj ankaŭ estis trafita. Foje ili malsinkas pro aliaj [[meĥanismo]]j.
* La '''movantaj celaĵoj''' moviĝas sur la ludkampo tien kaj reen.
* La '''rotaciantaj celaĵoj''' konsistas el pluraj cirklaj celaĵoj kiuj rotacias laŭ la sama akso. Se ili estas traifta ili rotacias unufoje. Plej ofte ĝi estas decida por la ludo kiu estas la trafita celaĵo.
* La '''propeleraj celaĵoj''' kiuj ekrotacias kiam [[globo]]n sube preterpasas. Ju pli longe ili rotacias, des pli multajn [[poento]]jn ricevas la ludisto.
* Ju pli forte oni trafas '''sentemaj celaĵoj''', des pli multajn [[poento]]jn ricevas la ludisto.

[[Dosiero:Pinball Roll Over Targets - Demolition Man.JPG|eta|70ra|Transrulaeraĵo]]

=== Transrulareaĵo ===
Transrulareaĵo aktiviĝas kiam [[globon]] transrulas tiun areaĵon.

=== Pordego ===
Pordego estas folieto aŭ dratoj sub kiu(j) la [[globo]] paseblas nur unudirekten.

=== Truoj kaj batiloj ===
[[Truo]]j estas en la ludkampo aŭ la muro. Se truoj troviĝantaj en muro, foje ekzistas &quot;[[trulo]]jn&quot; (vertikalajn kurbajn [[plato]]jn), kiujn gvidas la [[globo]]n en la truon. Se globo restas en truo, la ludisto ricevas [[poento]]jn. Ekzistas tri truajn specojn.
* La '''horizontalaj batiloj''' ŝotas la kaptitan globon per [[solenoido]] laŭ difinita direkto.
* La '''ortaj batiloj''' ŝotas la kaptitan globon per [[solenoido]] supren en dratan ramplon.
* La '''glutantaj truoj''' kaptas la globon kaj donas tre multajn poentojn aŭ ceteran ludon. Sed ili ne malkaptas la globon. Ili precipe uziĝis ĉe malnovaj lingaj fliperoj.

[[Dosiero:Pinball Wire Ramp - Demolition Man.JPG|eta|70ra|Drata ramplo]]

=== Ramploj ===
* La '''drataj ramploj''' konsistas el kvar aŭ ses paralelaj metalaj stangoj, inter kiuj la globo precize spaceblas. Ili gvidas la [[globo]] plej ofte de ortaj batiloj al ludkampeto, la fliperiloj aŭ ien ajn sur la ludkampo.
* La '''vulgaraj ramploj''' estas [[plasto|plasta]] aŭ [[metalo|metala]] kaj plej ofte pli granda ol la [[globo]]. Ili gvidas al ludkampeto aŭ ili gvidas unue supren kaj tiam suben.
* Ekzistas ankaŭ pliaj specialaj ramploj

=== Centra fosto ===
La centra fosto estas fosto inter la [[#fliperilo|fliperilo]]j. Ĝi kutime estas neaktiva kaj ludkampnivele. Post la trafado de difinitajn celojn ĝi estas suprenigita kaj malhelpas la pasado de la [[globo]] inter la [[#fliperilo|fliperilo]]j.

=== Gvidiloj ===
Gvidiloj estas [[levilo]]j kiuj gvidas la [[globon]] en eblan el pluraj vojon. Ili estas agortata per la trafado de difinitaj celoj.

=== Ludkampetoj ===
La ludkampetoj plej ofte troviĝas supre la normala ludkampo kaj atingeblas per [[#ramploj|ramploj]]. En ili ankaŭ ekzistas diversaj celoj. Ofte ŝotiloj estas uzata en tiaj ludkampetoj.

=== Elektromagneto ===
[[Elektromagneto]]j foje estas instalataj sub la [[ludkampo]]. Ili aliigas la globa movado.

=== Kaptataj globoj ===
Kaptataj globoj moveblas nur en difinita areaĵo sur la [[ludkampo]]

=== Ludaĵoj ===
La ludaĵoj estas figuro aŭ aĵo rilataj al la aŭtomata temo. Funkcioj:
* Kelkaj ludaĵoj influas la ludon.
* Kelkaj ludaĵoj anstataŭigas lud-ecojn.
* Kelkaj ludaĵoj estas unika luda ero.

=== La malskuema meĥanismo (malskuemaĵo) ===
La malskuema meĥanismo punas aŭtomatbatado kaj -levado per malaktivigi ĉiuj lud-ecojn (inkluziva la fliperiloj) kaj tiel kaŭzas la globperdado. Pli novaj fliperoj laute bruas kiam malskuemaĵo estas aktivigata por provoki malbona atento ĉirkaŭ la ludisto. Pli maljunaj aŭtomatoj eĉ finigis la tutan ludon de tiu ludisto.

Ekzistas diversaj [[sensilo]]j kaŭzantaj malskuemaĵon.
* [[konuso|Konusa]] [[pendolo]] ene de [[metalo|metala]] ringo: Se la pendolo tuŝas la ringo malskuemaĵon estas provokota. Plej multaj fliperoj averas antaŭ ol aktivigi la malskuemaĵon. Per levigi kaj subigi la pendolon agordeblas la sensivecon, ĉar la spaco inter pendolo kaj ringo ŝanĝas.
* [[Ŝtalo|Ŝtala]] globo sur vojo ene de la flankaj vandoj: La [[kliniteco]] estas tiele agordita ke la globo ruliĝas ludisten kaj kuŝas tie. Se globo tuŝas la transa vando, malskuemaĵon estas aktivigata. La ĉefa intenco de tiu [[meĥanismo]] estas la malhelpo de fiksa fliperlevado (ekz. per meti aĵojn sub la fliperpiedoj).
* [[Hidrargo|Hidrarga]] [[ŝaltilo]]: Je fliperlevado la hidrargo en eta vitra ingo fluas antaŭen kaj kaŭzas kontakton inter du [[elektrodo]]j kiu influas la malskuemaĵan [[relajso]]n. Tiu ĉi [[meĥanismo]] estis anstataŭigata per la globa malskuemaĵo dum la [[1970-aj jaroj]].
* Ankaŭ ekzistas sensiloj kiuj perceptas batado blufanta monerenĵeto. Se tia malskuemaĵo estas aktivigita la ludo tuj finiĝas. [[elektrmeĥaniko|Elektrmeĥanikaj]] aŭtomatoj ofte estas tute senfluigita. Mehanike, ĝi estas du kontakt[[lado]]j el kiuj la pli longa portas etan pezilon.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Paĉinko]]

== Tradukfonto ==
{{Trad|de|Flipperautomat}}

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Fliperoj| ]]
[[Kategorio:Hazardludoj]]
[[Kategorio:Lertecludoj]]</text>
      <sha1>m2chpzgue28b30oguyvfwc5wcnwqrvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipedio:Alinomendaj artikoloj</title>
    <ns>4</ns>
    <id>227735</id>
    <revision>
      <id>9503355</id>
      <parentid>9498549</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergio</username>
        <id>46486</id>
      </contributor>
      <comment>/* Teoremoj de nekompleteco → Teoremoj pri nekompleteco */ farite</comment>
      <origin>9503355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="355150" sha1="erbzzeotxldvebvzoasbpsyoz5z6u1x" xml:space="preserve">__LIGILOALNOVASEKCIO__
'''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon.

Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj.

'''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]].

Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj.
*{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]]

Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj.
{{/Enkonduko}}

== Ne plu aktivaj ==

Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston &quot;Malnovaj diskutoj&quot; ĉi-supre. Dankon!

== Aktivaj (de 2022) ==
=== [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 ===
La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC)

Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno&quot;) ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon.
Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC)
:Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC)
::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC)
:::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC)
::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC)
:::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu  piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC)
::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC)

=== [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 ===

[[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC)
:Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC)
:{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC)
:{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC)

== Aktivaj (de 2023) ==
{{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}}

=== &quot;Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto&quot; → &quot;Vikipedio:Mempatrolantoj&quot; + &quot;Vikipedio:Kontrolantoj&quot; → &quot;Vikipedio:IP-kontrolantoj&quot; 2023 02 14 ===
&quot;[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]&quot; → &quot;[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]&quot; kaj &quot;[[Vikipedio:Kontrolantoj]]&quot; → &quot;[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]&quot;. Vorto &quot;kontrolanto&quot; estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC)

=== [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 ===
Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC)

:{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — &lt;span style=&quot;background-color:LightYel;&quot;&gt;[[User:Super nabla|&lt;span style=&quot;font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;&quot;&gt;'''Super '''&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue&quot;&gt;'''Nabla'''&lt;/span&gt;]][[User talk:Super nabla|🪰]]&lt;/span&gt; 15:51, 16 maj. 2023 (UTC)
:{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC)
:{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC)
:{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC)
:{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC)
:{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC)
:{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas &quot;senvalora enhavo nur kopiita el PIV&quot; - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri &quot;kabineto (registaro)&quot; eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon &quot;kabineto&quot;, ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon &quot;kabineto&quot; ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC)
:{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri &quot;Kabineto&quot;.
:La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel:
::''Kabineto havas plurajn signifojn:
::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj.
::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj.
::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj.
::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. 
:Pro la unua defino de la signifo &quot;ĉambro&quot; en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. &quot;Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]&quot;).--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC)

=== [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 ===
La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias &quot;kaj&quot; kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong).

Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC)

:{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—&lt;span style=&quot;background-color:LightYel;&quot;&gt;[[User:Super nabla|&lt;span style=&quot;font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;&quot;&gt;'''Super '''&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue&quot;&gt;'''nabla'''&lt;/span&gt;]][[User talk:Super nabla|🪰]]&lt;/span&gt; 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC)
:{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo &quot;ngk&quot; indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC)
::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|&lt;span style=&quot;font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46&quot;&gt;'''Super'''&lt;/span&gt; • &lt;span style=&quot;font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em&quot;&gt;'''''nabla'''''&lt;/span&gt;]][[User talk:Super nabla|&lt;sup&gt;🪰&lt;/sup&gt;]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC)
:::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC)
:{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC)
::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC)

=== :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 ===

En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC)

:mi malsamopinias, uskegoj ne utilas
:Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC)
:: &gt; ''uskego''&lt;br&gt;mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC)
::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC)
: Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC)
::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC)

=== [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 ===

[[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC)

{{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto &quot;unio&quot; puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto &quot;kooperativa&quot;. Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC)
: {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 
: {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana.
: Aliflanke, la karakterizo &quot;kredita&quot; por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, &quot;kredita kooperativo&quot; estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC)
:{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton &quot;kredito&quot; en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo &quot;kredita unio&quot; (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo &quot;kredita kooperativo&quot;. Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ &quot;kredita kooperativo&quot;. Tial, malgraŭ ke la formo &quot;kredita kooperativo&quot; laŭ Filozofo &quot;estus tro limiga&quot;, ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj &quot;kredita unio&quot; aŭ &quot;kredita unuiĝo&quot; - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC)
::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por &quot;kredita kooperativo&quot;}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC)
:::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al &quot;kredita kooperativo&quot;, kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC)
::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo &quot;kredita unio&quot;, kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC)

== Aktivaj (de 2024) ==
{{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}}

== [[Homa spirado]] =&gt; [[Spirado]] 2024 09 20 ==
El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC)
:{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC)
::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono.
::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al &quot;[[Homa spirado]]&quot; ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC)

:::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon &quot;Homa spirado&quot;, la franca kaj germana uzas &quot;Pulma ventolo&quot;, kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus &quot;Homa spirado&quot; aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon.

:::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC)

:{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC)
::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras &quot;ne ni devas tordi la situacion.&quot; Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo.
::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson &quot;havenda&quot; al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC)
:Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al &quot;Spiro&quot;. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC)
::Ve, vere la &quot;diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula&quot;, do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon &quot;spiro&quot; kaj alian &quot;spiro&quot; estas iom stranga, sed havi artikolon &quot;'''homa''' spirado&quot;, kiu temas pri &quot;animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj&quot; estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin &quot;pulma ventilado&quot; ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte &quot;pulma ventilado&quot; '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter &quot;spirado&quot; kaj &quot;spirado (fiziologio)&quot; same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston &quot;pulma spirado&quot; kaj la duan, pli vastan simple &quot;spirado&quot;, laŭplaĉe ankaŭ sen &quot;-ad-&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC)
:::Mi povas akcepti ke &quot;Homa spirado&quot; fariĝu &quot;Pulma spirado&quot;. Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon &quot;Spiro&quot;. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC)
:{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]].
:Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC)

:{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC)
::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo &quot;Spirado&quot; origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas &quot;[[Spiro]]&quot;, ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis &quot;Spirado&quot; al &quot;Spiro&quot; kaj kreis la duan artikolon &quot;Spirado&quot; ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC)
::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC)
:::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute &quot;ne zorgos&quot; pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC)

Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj.

'''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, &quot;Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)&quot;. Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke &quot;estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo.&quot; Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, &quot;ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia,&quot; mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion.

'''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema.

'''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed &quot;Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj&quot; ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke &quot;mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj&quot; ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li.

Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC)
:Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso &quot;havenda artikolo&quot; ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] &gt; [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] &gt; [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC)

== [[Ig-Nobel-premio]] =&gt; ? 2024 09 26 ==

La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.&lt;br&gt;
Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. &lt;br&gt;
Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.&lt;br&gt;
Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC)
:{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel &quot;Nobelpremiigo,&quot; ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC)
: Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. &lt;small&gt;Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''':
:# ni bone prezentas la anglalingvan nomon
:# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj
:# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon &quot;Igo-Nobel-premio&quot;
:# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp.
: [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC)
::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti &quot;Ig-Nobel&quot; kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti &quot;Ignobel&quot;. Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de &quot;Ig-Nobel&quot; kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC)
:{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC)
::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC)
:: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso &quot;mal-&quot; havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC)

::: {{komento}} Kara - la vorto &quot;mal/nobel/a&quot; estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko &quot;nobel-&quot; ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&amp;s=Nobelo&amp;kap=1&amp;der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC)

: {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume &quot;Ig&quot; en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso &quot;ig-&quot; en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun &quot;nobel-&quot;. Eble &quot;Ig-Nobel premio&quot; povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC)

::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo &quot;Ig-Nobel premio&quot;, stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan &quot;vorton&quot; &quot;Ig-Nobel&quot; aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ &quot;Nobel premio&quot; en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel &quot;Nobel-premio&quot;, &quot;premio Nobel&quot;, &quot;premio de Nobel&quot; aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo &quot;premio&quot;, estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC)

:{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al &quot;Nobel-premio&quot; kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel &quot;premio&quot; pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC)
:: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC)

:{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC)
:Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC)
::Mi ne certas ke &quot;estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan&quot;. Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto &quot;bobel-premio&quot;, ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri &quot;bobel-premioj&quot; sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo &quot;malnobela premio&quot; aŭ prefere malnobla premio&quot; estas pli akceptebla kaj klara - &quot;malnobela premio&quot; tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd &quot;Nobelo&quot;=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon &quot;nobela&quot; al &quot;grafa, princa&quot;, kaj ne kiel &quot;iel rilata al s-ro Nobel&quot;. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC)
:::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]=&quot;fara?? Nobel-premio&quot; de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|&quot;Ig Nobel Prize&quot;}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn &quot;esperantigon&quot; por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur &quot;grafa, princa&quot;, sed ankaŭ &quot;iel rilata al s-ro Nobel&quot;. Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo &quot;Kvalito de la artikolo estas aparta temo&quot;). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom &quot;aparta&quot; de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC)
::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono &quot;Bobel-premio&quot; nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono &quot;mal-Nobela premio&quot; estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo &quot;Ig-Nobel-premio&quot; havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo &quot;mal-Nobela premio&quot;/&quot;malnobela premio&quot; je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo &quot;mal-Nobela premio&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC)

== [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] =&gt; [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] ==
La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC)
:{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC)

:{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto &quot;'''[[epopeo]]'''&quot; estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed &quot;epiko&quot; ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de &quot;epopeo&quot;, kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC)
::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile.
::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de &quot;epoka&quot;! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli &quot;epoka&quot; ol &quot;epika&quot;, kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC)
::: &quot;Kategorio:E...filmoj laŭ landoj&quot; estas en kategorio &quot;Kategorio:E...filmoj&quot; kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial &quot;Kategorio:Eposaj filmoj&quot; kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol &quot;Kategorio:Epopeaj filmoj&quot; kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} &quot;Kategorio:'''Eposaj filmoj'''&quot; kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto &quot;epiko&quot; ''&quot;ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos&quot;'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] &lt;sup&gt;[[Zamenhof|Z]]&lt;/sup&gt; kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon &quot;epopeo&quot; kiu nepre bezonas prikanti &quot;heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto&quot;.&lt;sup&gt;[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]&lt;/sup&gt; Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' &lt;sup&gt;©&lt;/sup&gt; estis produktita el ''&quot;patruja, religia, mora vidpunkto&quot;'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC)
::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter &quot;epopeo&quot; kaj &quot;eposo&quot; estas, ke &quot;epopeo&quot; havas certan specon de enhavo (&quot;rakontanta la aventurojn de herooj&quot;), dum &quot;eposo&quot; estas nur forma kategorio (&quot;La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo&quot;). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi &quot;epos-&quot; estas malpli taŭga radiko ol &quot;epope-&quot;, kvankam pli taŭga ol &quot;epok-&quot;. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC)
:::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke &quot;la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el &quot;patruja, religia, mora vidpunkto&quot;. Kaj ŝajnas al mi ke &quot;epos-&quot; simple estas pli vasta difino ol &quot;epope-&quot;, despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio &quot;eposoj&quot; (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC)
::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de &quot;epope-&quot; kaj &quot;epos-&quot; en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC)

== [[Afrikanso]] -&gt; [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 ==

Oni ŝanĝis la titolon al &quot;Afrikanso&quot; antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo &quot;la afrikansa&quot; estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol &quot;afrikanso&quot;, ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al &quot;afrikansa&quot; por la lingvo kaj &quot;afrikanso&quot; por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC)

:Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de &quot;afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj&quot; al &quot;la afrikansa&quot;, kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. &quot;La afrikansa&quot; ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke &quot;Afrikanso&quot;&lt;sup&gt;&lt;small&gt;©&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; estus substantiva &quot;markonomo&quot; kiel Esperanto&lt;sup&gt;&lt;small&gt;©&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;, Volapuko&lt;sup&gt;&lt;small&gt;©&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;, Interlingvao&lt;sup&gt;&lt;small&gt;©&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; aŭ Sanskrito&lt;sup&gt;&lt;small&gt;©&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino&lt;sup&gt;&lt;small&gt;©&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo &quot;la latina&quot;, kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita (&quot;Kamasutro estas sanskrita libro&quot;&lt;sup&gt;&lt;small&gt;PIV&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al &quot;afrikansa poezio, gramatiko, literaturo&quot; kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri &quot;la afrikansa lingvo&quot;, do koncize pri &quot;la afrikansa&quot;. Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, &quot;mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan&quot;, sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, &quot;mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n&quot;. Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar &quot;Afrikanso&quot; estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la &quot;o&quot; de &quot;Afrikanso&quot; tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon &quot;la afrikansa&quot; samkiel la antikvan romian lingvon &quot;la latina&quot;. 

:'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo &quot;mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto&quot;, aŭ &quot;mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'&quot;. Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple &quot;La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo&quot;), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton &quot;la afrikansa&quot; kaj noti kiel referencon &quot;tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa&quot;. Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC)

::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC)

:::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri &quot;afrikanso&quot; kaj &quot;afrikansa&quot;] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas &quot;la afrikansa&quot; por la lingvo kaj &quot;afrikansoj&quot; por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC)

:: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel &quot;la sveda&quot;. Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC)

:::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''&quot;esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso&quot;'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC)

::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke &quot;ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV&quot; estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke &quot;Afrikanso&quot; estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al &quot;Afrikanso&quot;. Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke &quot;la afrikansa&quot; estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol &quot;afrikanso&quot;. Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de &quot;la afrikansa&quot;. Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri &quot;afrikansa&quot; en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC)

:::::Mi tute ne opinias, ke ''&quot;ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV&quot;'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC)
::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de &quot;PIV post 2020&quot;, '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo &quot;afrikansa lingvo&quot;, ne nur &quot;Afrikanso&quot; en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC)

:{{Por}} &quot;'''Afrikansa lingvo'''&quot;. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC)
::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo &quot;afrikansa lingvo&quot;. Referenco kiu notas &quot;Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon &quot;afrikansa lingvo&quot;, egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso.&quot; estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC)
:::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas &quot;afrikansa&quot; ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&amp;uzistreketojn=0&amp;tipo=&amp;sekcio=revuo-esperanto-2008-10&amp;antauasekcio=1&amp;postasekcio=1&amp;id=dl1799&amp;ignorifremdajhojn=1&amp;uskle=1&amp;serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC)
::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC)
:::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC)
::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de &quot;afrikansa lingvo&quot; en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke &quot;Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado&quot; ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas &quot;tro da originala esploro&quot;, male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC)
:{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke &quot;afrikanso&quot; estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al &quot;afrikansa&quot;. La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC)
:::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis &quot;ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV&quot;, tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al &quot;'''afrikansa lingvo'''&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC)
[[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC)

:Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto &quot;afrikanso&quot;, sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC)

== Taroko (kartoj) -&gt; Tarokoj 2025 01 13 ==

La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC)

:La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC)
::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC)
::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC)
{{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC)
:La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) &gt; Taroko &gt;  Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC)

== &quot;Sulaveso&quot; 2025 02 03 ==
Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo &quot;[[Sulaveso]]&quot;, sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe:

En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo &quot;Sulaveso&quot; estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj

* ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj

* alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero &quot;aŭ&quot; estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita &quot;ŭ&quot;.

Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, &quot;Sulaveso&quot;, estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron &quot;Sulaveso&quot; - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas &quot;ĝustigi la vortarojn&quot;. 

Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto &quot;Celebes&quot; (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto &quot;Sulawesi&quot; (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&amp;year_start=1800&amp;year_end=2020&amp;corpus=15&amp;smoothing=3&amp;share=&amp;direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri &quot;Celebeso&quot; aŭ pli moderna &quot;Sulaŭesio&quot;: sed la eraro &quot;Sulaveso&quot; ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton &quot;Celebeso&quot;, kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC)

: Ne temas pri eraro aux &quot;Vikipedia vortokreaĵo&quot;, sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por &quot;[[Sulaveso]]&quot; sed NUL por &quot;Celebeso&quot;. {{kontraŭ}} koloniisma &quot;Celebeso&quot;, {{por}} &quot;[[Sulaveso]]&quot; aux &quot;[[Sulawesi]]&quot;. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC)

:: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto &quot;Sulaveso&quot; kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj,  &quot;[[Sulaveso]]&quot; kaj &quot;[[Sulawesi]]&quot;, ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj &quot;Sulaveso&quot; estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo &quot;Sulaŭesio&quot; de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon &quot;Sulaŭesio&quot; en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC)

:::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el &quot;Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010&quot;, kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto &quot;Sulaveso&quot; en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon &quot;Celebes&quot; - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis &quot;en la reto&quot;... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC)

:::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. &quot;[[Sulaveso]]&quot; certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de &quot;Sulawesi&quot;. Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC)

::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri &quot;duono germanuloj duono rusuloj&quot;... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC)

:::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al &quot;Sulaŭesio&quot; pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu &quot; '''Sulaŭesujo''' &quot; pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC)

:::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi &quot;simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso&quot;, tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto &quot;Sulaveso&quot;, kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la &quot;plej natura esperantigo&quot; forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la &quot;beta-versio de reta PIV&quot; kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto &quot;Sulaveso&quot;, krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton &quot;Sulaŭesio&quot; oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton &quot;Sulaveso&quot;, kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]])

Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo &quot;Sulaveso&quot;, ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon &quot;Sulaŭesio&quot;, kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la &quot;aŭ&quot; en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC)

{{komento}} &quot;'''[[Sulaveso]]'''&quot; estas natura maniero esperantigi fremdan vorton &quot;Sulawesi&quot; [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo &quot;Okinavo&quot; (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&amp;apa=1&amp;s=Okinavo&amp;kap=1&amp;der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo &quot;Okinawa&quot; [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC)
:Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC)

:: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto &quot;Sulaveso&quot;, nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la &quot;[[15-a regulo]]&quot; de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam.  Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto &quot;Celebeso&quot;, kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, &quot;Sulaŭesio&quot;, elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova &quot;plej natura esperantigo&quot; aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi &quot;vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV&quot;, kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto &quot;Sulaveso&quot;, kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en &quot;Le monde diplo...&quot; el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento &quot;kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002&quot; kaj estas plia oficiala vorto &quot;Sulaveso&quot; kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC)

{{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]],
:: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' (&quot;island&quot;) and ''besi'' (&quot;iron&quot;)…
— do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/.
Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version.

Cetere, guglante pri «&quot;Sulaveson&quot; OR &quot;Sulaveso&quot; kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «&quot;Sulaŭesion&quot; OR &quot;Sulaŭesio&quot; kiu kaj».

Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC)

: Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&amp;oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC)

:La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas &quot;Celebeso&quot;. Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke &quot;celebesaj&quot; aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. 
:Mi pensas ke la afero pri &quot;Tokorozava&quot; ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC)
::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo &quot;Sulaŭesio&quot; de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo &quot;Sulaveso&quot;, kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton &quot;Sulaŭesio&quot; de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto &quot;Sulaveso&quot;, ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas &quot;natura maniero esperantigi fremdan vorton&quot; (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta &quot;PIV 2030&quot;! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC)
:::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo &quot;Sulaŭesio&quot;, sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon &quot;Sulaŭesio&quot; de PIV, nomante ĝin nur &quot;persona propono&quot; de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin &quot;malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio&quot;, kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo &quot;Celebeso&quot;. Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo &quot;Sulaŭesio&quot;, duarange por la malnova formo &quot;Celebeso&quot;, kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo &quot;Sulaveso&quot;, pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC)
:{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html &quot;Deklaro pri la Esperanta litero ŭ&quot;]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: &quot;'''[[Sulaveso]]'''&quot;. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC)
::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon &quot;Sulaŭesio&quot; kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la &quot;Deklaro pri la Esperanta litero ŭ&quot; (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj &quot;aŭ&quot; kaj &quot;eŭ&quot;»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj &quot;aŭ&quot; kaj &quot;eŭ&quot;, tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas &quot;Vikipedio:Alinomendaj artikoloj&quot;, niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC)
:::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;)
:::Unue, la esprimo ''sonkombinoj &quot;aŭ&quot; kaj &quot;eŭ&quot;'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj &quot;aŭ&quot; kaj &quot;eŭ&quot;'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino &quot;aŭe&quot; en &quot;Sulaŭesi&quot; enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo &quot;aŭ&quot;!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ &quot;ŭa&quot; kaj &quot;ŭe&quot; estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo &quot;baldaŭa&quot; (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj &quot;antaŭe&quot; estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via &quot;refuto&quot;, do, estas tre lerta, sed nevalida ;)
:::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela  fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila &quot;Okinavo&quot; (ne &quot;Okinaŭo&quot;!) tute klare montras la ĝustan vojon.
:::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC)
::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva &quot;Okinavo&quot; estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&amp;tl=eo&amp;text=Sulawesi&amp;op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la &quot;fidinda fonto&quot; Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas &quot;bojkoti la voĉon de PIV&quot; ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis &quot;Celebeso&quot; (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita &quot;Celebo&quot; (&quot;Poŝatlaso de la mondo&quot;, Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas &quot;ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV&quot;, ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la &quot;insulo Sulaveso&quot; en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en &quot;PIV 2030&quot;. Do plej saĝos simple lasi la formon &quot;Celebeso&quot; el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al &quot;Sulaŭesio&quot; en 3 PIV-oj kaj al &quot;Sulaveso&quot; 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC)
:::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel &quot;norma vortaro&quot;. Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj.
:::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso.
:::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo.
:::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC)
:Kiel promesite:

::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo &quot;[[Sulaveso]]&quot; al &quot;Sulaŭesio&quot;:

::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun &quot;v&quot; (sed ne &quot;ŭ&quot;) estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo (&quot;Sulawesi&quot; [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/).

::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj &quot;Sulaŭeso&quot; aŭ &quot;Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero &quot;v&quot; prononcata kiel [v]). 

::2.  Iom alia sepopo  (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de &quot;i&quot; (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto &quot;Tbilis'''o'''&quot; [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo.

::Tial ni forte preferas la formon &quot;'''[[Sulaveso]]'''&quot;.

::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio.

:Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC)
::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje &quot;Sulavesi&quot; kaj dufoje &quot;Sulavesio&quot;. Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC)
:::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu &quot;lasta numero de ''Esperanto''&quot;, kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco &quot;vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'&quot; laŭ mia kompreno ne nomeblas &quot;ekstervikipedia&quot;... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto &quot;Sulaveso&quot; nun kaj pri samtempa malvalidigo de &quot;PIV 2002, 2005, 2020&quot; kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC)
::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur &quot;paĝo 23&quot;, klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC)
::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]],
::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj):
:::: 
::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo &quot;'''Sulaveso'''&quot; en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj;
::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?];
::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso'''];
::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo];
::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio];
::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto &quot;Sulaveso&quot; en Esperanto.
::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC)

:::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel &quot;fidindaj, ekstervikipediaj referencoj&quot;, kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' &quot;Mapado de Tradicia Teritorio&quot; ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton &quot;hejpaĝo&quot; sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la &quot;pluajn referencojn&quot; plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo &quot;Sulaveso&quot; en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el &quot;plumo&quot; de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom &quot;Mapado de Tradicia Teritorio&quot;?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por &quot;Sulaveso&quot; (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de &quot;PIV 2002, 2005 kaj 2020&quot; por &quot;Sulaŭesio&quot; kaj bone, unu de &quot;revuo Esperanto 2025&quot; por &quot;Sulavesio&quot;. Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto &quot;Celebeso&quot;, oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por &quot;Sulaveso&quot;, ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], &quot;bonŝance&quot; ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC)
::::::Al la referencoj por &quot;Sulaveso&quot; eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC)
:::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo &quot;la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas&quot;. Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]  21:22, 15 apr. 2025 (UTC)
:Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas &quot;Sulaveso (antaŭe Celebeso)&quot;. Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por &quot;Sulaveso.&quot;

:Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC)
::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo &quot;Sulaveso&quot;, ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas
:::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj &quot;Celebeso&quot; kaj &quot;Sulaŭesio&quot; en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo &quot;Sulaveso&quot; kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo &quot;Sulaveso&quot; en la tekston?  Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC)
:::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo &quot;Sulaveso&quot; estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en aliaj paĝokreoj mi diligente kontribuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove &quot;Sulaŭesio&quot;, kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo &quot;Sulaveso&quot;. Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi &quot;superpezi&quot; la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto &quot;Sulaveso&quot;. Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne &quot;memkompreneblan vorton&quot; en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC)

== [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] &gt; [[Kaĉa]] ==
Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo &quot;[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]&quot;, iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo &quot;Kaĉo&quot; ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo &quot;Kaĉo&quot; estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo &quot;Kaĉa (Sebastopola municipo)&quot; kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC)

:Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por &quot;simpla esperanta latinliterigo&quot; sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la &quot;Poŝatlaso de la mondo&quot; (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|&quot;Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj.&quot;]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC)
::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]].
::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC)
:::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj &quot;purigoj&quot; de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon &quot;Qaçı&quot; ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la &quot;vera vivo&quot;, kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris &quot;ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron&quot; (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko &quot;Kaĉ'&quot; ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos &quot;Kača&quot; (lt), tutcerte ne &quot;Qaçı&quot; kaj ne &quot;Качa&quot;, ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike &quot;virina nomo&quot;). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas &quot;originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn&quot; - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo &quot;[[Londono]]&quot; eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo &quot;ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton&quot;, kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, &quot;Kaĉ'&quot; ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC)
: Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo &quot;Kaĉa&quot; en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ &quot;Kaĉo&quot; (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC)

:{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo &quot;Kaĉ/o&quot; ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo &quot;Kaĉa&quot;.

:La argumento, ke oni evitu geografian formon &quot;Kaĉo&quot;, ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto &quot;kaĉo&quot;, ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo &quot;Kaĉa&quot; ne estas pli homonim-imuna.

:Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo &quot;'''Kaĉo'''&quot; kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo).
:Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;)

:: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC)
::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC)

:{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC)

::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon &quot;Tomsko&quot;), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon &quot;Barnaŭlo&quot;, sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC)

Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo &quot;Kaĉo&quot;? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la &quot;poŝatlaso&quot; la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la &quot;tekstaro&quot; havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel &quot;multajn jarojn perfekte funkciis&quot;, sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC)

:Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo &quot;Kaĉa&quot; anstataŭ la plene esperantigitan formon &quot;Kaĉo&quot;. Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ &quot;elita&quot; projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC)

::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti &quot;{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn&quot; ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. 

::Do la demando de Aidas, ''&quot;Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?&quot;'', evidente respondiĝas per: ''&quot;Neniu ĝis nun trovis iun ajn!&quot;''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''&quot;Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj.&quot;'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC)
:::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion &quot;ŝulcismo&quot;, laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC)

==[[Humanismaj sciencoj]] -&gt; [[Homaj sciencoj]] -&gt; [[Homsciencoj]]==
Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC)
:{{komento}}La titolo &quot;Humanismaj sciencoj&quot; estas ankaŭ miaopinie erara. &quot;Homaj sciencoj&quot; estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo &quot;Homsciencoj&quot;, t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon &quot;'''[[Homsciencoj]]'''&quot;, sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: &quot; '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ...&quot;  Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj &quot;homsciencoj&quot; kaj &quot;homscienca&quot; jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC)
::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC)
::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan.
::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC)
:::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC)
::::Mi tre subtenus movon de &quot;humanismaj sciencoj&quot; al &quot;homaj sciencoj&quot; , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj &quot;homa scienco&quot; (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj &quot;homaj sciencoj&quot; (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al &quot;ekzaktaj sciencoj&quot; (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de &quot;humanismo&quot; ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, &quot;homa&quot; kaj &quot;homaj&quot;. Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC)
:::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC)
::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC)

== [[Homa scienco]] &gt; [[Humanismaj studoj]] == 
La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC)

:Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus &quot;humaniaro&quot;), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC)

== [[Kombinaŭto]] &gt; [[Bienaŭto]] ==

Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC)

:Mi iritiĝas pri la vorto &quot;bienaŭto&quot;, ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus &quot;kombio aŭ kombia&quot;??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo &quot;bienaŭto&quot;, egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC)


::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti &quot;pluruza&quot;? Eĉ se oni komprenus &quot;plurajn uzmanierojn&quot;, la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC)

:::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|&lt;small&gt;forko+kulero&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt;&quot;forkulero&quot;?&lt;/small&gt;}}]]


:::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon=&quot;spork&quot;, germane Gabel+Löffel=&quot;Göffel&quot;, esperante forko+kulero=&quot;forkulero&quot;?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus &quot;kombinaŭto&quot;: temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. 

:::Jes ja ''&quot;la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto&quot;'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto &quot;bienaŭto&quot;. Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC)

== [[Adiga lingvo]] &gt; [[Ĉerkesa lingvo]] ==
La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas &quot;pli ofte&quot;. En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe &quot;Kunigendaj artikoloj&quot;, do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo &quot;ĉu lingvoj aŭ dialektoj&quot;). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC)

:Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen
:# la formo ''ĉerkes-''&amp;nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]);
:# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a.
:Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''.
:Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC)
::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko &quot;ĉerkes' &quot; ĉi tie.&quot; [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC)
:::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC)
::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] &gt; [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon &quot;Ĉerkesaj lingvoj&quot;, ne &quot;Ĉerkesa lingvo&quot;, kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri &quot;Ĉerkesaj lingvoj&quot; mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] &gt; [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo &quot;Ĉerkesaj lingvoj&quot; plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo &quot;[[Ĉerkesaj lingvoj]]&quot; plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC)
:::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC)
::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri &quot;lingva familio&quot;, kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC)
:::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC)

== [[Neceloj]] &gt; [[Incel]] -&gt; [[Nevola ĉastulo]] ==

&quot;Necelo&quot; estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC)
:{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC)
:{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per &quot;incelo&quot; aŭ &quot;inselo&quot; ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon.
:Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon &quot;c&quot; en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, &quot;incesto&quot;, &quot;inciti&quot;, &quot;incidento&quot; ktp.
: 
:Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC)

:{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per &quot;necelo&quot;, &quot;incelo&quot; aŭ &quot;inselo&quot; egale konsternigas min. Ankaŭ &quot;Incel&quot; ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj &quot;necelo&quot;, &quot;incelo&quot; aŭ &quot;inselo&quot;. Tial {{Por|Por}} la usonismo &quot;Incel&quot;, se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo &quot;senvola ĉastulo&quot; (6 silaboj) plej mallongus, &quot;kontraŭvola ĉastulo&quot; jam estus 7, &quot;senĉastulo&quot; jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel &quot;mizog&quot; por mizogineco, &quot;mizan&quot; por mizantropio, &quot;memko&quot; por memkompato kaj &quot;memmal&quot; por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo &quot;Incel&quot;, por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC)
::&quot;Nevola ĉastulo&quot; estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de &quot;nevola&quot; kaj &quot;senvola&quot; en PIV). Cetere, la vorto &quot;nevola&quot; estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC)
:::&quot;Nevola&quot; ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi &quot;nevola ĉastulo&quot; perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas &quot;kontraŭvola&quot;, rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun &quot;nevola ĉastulo&quot; ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC)
::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon &quot;nevola ĉastulo&quot; de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon &quot;Incel&quot;. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC)
::::{{por}} &quot;'''[[nevola ĉastulo]]'''&quot;, se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC)
:::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo &quot;[[nevola ĉastulo]]&quot;, kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC)
::::{{por}} &quot;nevola ĉastulo&quot;. Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC)
{{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo &quot;nevola ĉastumo&quot; anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC)
:{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti &quot;[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]&quot;... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC)

==Homaj vivetapoj==
Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: 
*[[Maljunaĝo]] &gt; [[Maljunulo]] 
*[[Junaĝo]] &gt; [[Junulo]]. 

Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: 
*[[Plenkreskeco]] &gt; [[Plenkreskulo]] (&quot;Plenskreskeco&quot; estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) 
* [[Adolesko]] &gt; [[Adoleskanto]] (&quot;Adoleskanto&quot; estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed &quot;Adolesko&quot; estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) 

Krome mi proponas [[Preadolesko]] &gt; [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC)

:{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC)
::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC)

::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC)
::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC)
::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC)

:::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -&gt; Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC)

Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas:

* [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) &lt;span style=&quot;color:grey&quot;&gt;(ne bebaĝo)&lt;/span&gt;, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj 
* [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]])
* [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) &lt;small&gt;''kun antaŭadolesko kaj adolesko''&lt;/small&gt; &lt;span style=&quot;color:grey&quot;&gt;(ne plu junaĝo / juneco)&lt;/span&gt; ([[d:Q190007|d]])
* &lt;span style=&quot;color:grey&quot;&gt;(ne antaŭadoleskulo)&lt;/span&gt; [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]])
* &lt;span style=&quot;color:grey&quot;&gt;(ne adoleskulo, &lt;/span&gt;[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]])
* [[plenkreskulo|&lt;span style=&quot;color:grey&quot;&gt;(plenkreskulo)&lt;/span&gt;]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]])
* [[maljunulo]] &lt;span style=&quot;color:grey&quot;&gt;(ne plu maljunaĝo / maljuneco)&lt;/span&gt; ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC)
:Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri &quot;plenkreskulo&quot;, nur alidirektilon. &quot;Viro&quot; kaj &quot;Virino&quot; ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas &quot;Infano&quot;/&quot;Infanaĝo&quot;. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC)
::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC)

== teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo ==
La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas &quot;'''[[edoj]]'''&quot;, kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la &quot;'''[[edoa]]'''&quot; kaj vivas en la niĝeria subŝtato &quot;'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''&quot;. Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas &quot;edoa&quot;, tiam etno devas nomiĝi &quot;edooj&quot; kaj lando iom ekzotike &quot;Edoio&quot; aŭ &quot;Edolando&quot; '''aŭ''' la lando &quot;Edoo&quot; kaj etno plus diversetnaj civitanoj &quot;edoanoj&quot;. '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon &quot;Edo&quot;, kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti &quot;edanoj&quot;, kaj la lingvo rajtas nomiĝi &quot;eda&quot; '''aŭ''' &quot;edana&quot; sed '''ne''' &quot;edoa&quot;. Do simple devas ekesti interkonsento.

Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj?

PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda &quot;eda&quot;] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti &quot;edanoj&quot; (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). 

Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon &quot;eda&quot;, la teritorion &quot;Edo&quot; kaj la etnanojn &quot;edanoj&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC)
:Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] &gt; [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC)
::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio &quot;Edo&quot; en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion &quot;Edo&quot; (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn &quot;edanoj&quot; ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn &quot;edoj&quot; kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion &quot;Edio&quot;, &quot;Edujo&quot; aŭ &quot;Edlando&quot;, kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas &quot;Edo&quot;, ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn &quot;[[edoj]]&quot; '''kaj''' la landon &quot;[[Edo (subŝtato)|Edo]]&quot; laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti &quot;etna '''AŬ''' landa radiko&quot;, ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC)
:::Mia rekomendo ne estas ke &quot;ed-&quot; estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon &quot;Edo&quot;, kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do &quot;Edoj&quot; kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed &quot;edanoj&quot; jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon &quot;edoj&quot; kaj la ŝtaton &quot;Edujo&quot;/&quot;Edio&quot; - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se &quot;Edo&quot; estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri &quot;edanoj&quot; temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC)
::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke &quot;edo&quot;, unu etnano, kaj &quot;Edo&quot;, la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri &quot;eda kuirarto&quot;, &quot;eda pentrado&quot; aŭ &quot;eda muziko&quot;). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: &quot;Cappuccino&quot; kaj &quot;Latte Macchiato&quot;, &quot;Pernambuco&quot; aŭ &quot;Ribeirão Preto&quot; pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol &quot;Edo&quot;. Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC)
:::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj &quot;edoj&quot;, sendepende ke &quot;Edo&quot; majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu &quot;nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo&quot;. Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la &quot;ne-esperanta vorto Edo&quot;, sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC)

== Voĉdon... 2025-05-27 ==
* [[Elekto]] -&gt; [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon
* [[Voĉdono]] -&gt; [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto)
* [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo
[[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC)
:{{por}} [[Elekto]] -&gt; [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -&gt; [[Elekto]], ĉar &quot;voĉdono&quot; estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj &quot;elekto&quot; estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). 
:Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun &quot;Voĉdono&quot; temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC)

:: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri &quot;elekto&quot; aŭ &quot;ŝtata elekto&quot; aŭ &quot;ĝenerala elekto&quot; mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble &quot;elekto&quot; estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri &quot;elekto&quot; aŭ &quot;ŝtata elekto&quot; aŭ &quot;ĝenerala elekto&quot; nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ &quot;Voĉdono (elekto)&quot; pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC)
:::{{kom}} Mi apogas &quot;drastan ŝanĝon de la enhavo&quot; fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC)
:{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, &quot;parlamentaj elektoj&quot;, &quot;prezidentaj elektoj&quot;), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto &quot;elekto&quot;. Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC)

== [[Ĉukotko]] &gt; [[Ĉukĉio]] ==
Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan:

Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu &quot;Ĉukĉio&quot;? Kp. &quot;[[sameoj]]&quot; (Samee ''sámi'') kaj &quot;[[Sameio]]&quot; (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC)

:{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) 

::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC)

:::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la &quot;Vrangela insulo&quot;, &quot;Ĉukĉa Maro&quot;, kio estas ne-rekta subteno de la vortumo &quot;Ĉukĉio&quot; por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC)

:::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri &quot;Ĉukotko&quot; mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon &quot;Chukotka&quot;, poste ĝis aŭg. 2004 &quot;Ĉukotka&quot;, nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita &quot;Ĉukotko&quot; en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC)
::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo &quot;Ĉukĉa duoninsulo&quot; en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC)
::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC)
::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC)

:{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC)
::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon &quot;Ĉukĉio&quot;, dum &quot;Ĉukotko&quot; estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC)

:: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al &quot;Ĉukotko&quot; ĉar tio ŝajne estas proksime al &lt;big&gt;Чуко́тка&lt;/big&gt;, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC)

:{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC)

== [[Raspaĵo]] -&gt; [[Paneroj]] -&gt; [[Panraspaĵo]] ==

Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|&quot;paneroj&quot;}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan &quot;breadcrumbs&quot;, nederlandan &quot;broodkruim&quot;, japanan &quot;パン粉&quot;, ĉinan &quot;麵包屑&quot;, vjetnaman &quot;vụn bánh mì&quot;, indonezian &quot;tepung roti&quot;, ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi &quot;panraspaĵo&quot; aŭ &quot;raspita pano&quot; aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC)
:{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC)
:{{por}} &quot;paneroj&quot;. &quot;Raspaĵo&quot; ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC)
:{{por}} &quot;paneroj&quot;. Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC)
: {{kontraŭ}} &quot;paneroj&quot;. Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke &quot;raspaĵo&quot; ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono &quot;paneroj&quot; estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC)
: {{kontraŭ}} &quot;paneroj&quot;. [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp.
::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton &quot;panero&quot; kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto &quot;panraspaĵo&quot; en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por &quot;panero&quot; '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri &quot;panero&quot; estas 22 trafoj, pri &quot;panraspaĵo&quot; estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC)
:::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas &quot;farliloj&quot;??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC)
::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC)
:::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC)
::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC)
:::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC)
::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton &quot;ĝi kreas la t.n. tripakumon&quot;. De kie estas la vortumo '''&quot;tripakumo&quot;'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC)
:::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC)
:::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj &quot;tripakumo&quot; ŝajnas esti rekta traduko de la vorto &quot;trojobal&quot;, kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC)
:::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo &quot;panumi&quot;], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas &quot;tripakumo&quot;, sed &quot;panumaĵo&quot;. Mi sume havas suspekton, ke la vorto &quot;tripakumo&quot; estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare &quot;originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto&quot;. Tial mi proponas forigi la &quot;ĉeĥismon&quot;, eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon &quot;panum'i/panum'o&quot; por la kuireja proceduro: hispane &quot;empanado&quot;, germane &quot;panieren&quot;, itale &quot;panatura&quot;, litove &quot;paniravimas&quot;, nederlande &quot;paneren&quot;, pole &quot;panierowanie&quot;, slovene &quot;paniranje&quot;, svede &quot;paneringde&quot; ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto &quot;panis&quot; resp. esperanta &quot;pano&quot; kaj &quot;paneroj&quot;, same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de &quot;panumo&quot; perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC)

== [[Ortodoksismo]] -&gt; [[Ortodoksa kristanismo]] ==

Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp.

Ĉu do &quot;'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''&quot; ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo?

Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC)

:{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC)
:{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC)
:{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC)
::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC)

== Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj ==

Saluton al ĉiuj,&lt;br&gt;
Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.&lt;br&gt;
Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] (&quot;Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto&quot;), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.&lt;br&gt;
Samtempe, ĉar la sekcio &quot;Esperantigo de nomoj&quot; en [[VP:TA]] specife postulas, ke &quot;Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj,&quot; ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.&lt;br&gt;
Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.&lt;br&gt;
Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC)

Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: 

* [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]]
* [[Gubernio Akita]]
* [[Gubernio Aomori]]
* [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]]
* [[Gubernio Ehime]]
* [[Gubernio Fukui]]
* [[Gubernio Fukuoka]]
* [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]]
* [[Gubernio Gifu]]
* [[Gubernio Gunma]]
* [[Gubernio Hiroŝimo]]
* [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]]
* [[Gubernio Ibaraki]]
* [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]]
* [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]]
* [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]]
* [[Gubernio Kagoŝimo]]
* [[Gubernio Kanagavo]]
* [[Gubernio Kioto]]
* [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]]
* [[Gubernio Kumamoto]]
* [[Gubernio Mie]]
* [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]]
* [[Gubernio Mijazako]]
* [[Gubernio Nagano]]
* [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]]
* [[Gubernio Nara]]
* [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]]
* [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]]
* [[Gubernio Okajamo]]
* [[Gubernio Okinavo]]
* [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]]
* [[Gubernio Saga]]
* [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]]
* [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]]
* [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]]
* [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]]
* [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]]
* [[Gubernio Tokuŝimo]]
* [[Gubernio Totoro]]
* [[Gubernio Tojamo]]
* [[Gubernio Vakajamo]]
* [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]]
* [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]]
* [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]]
* [[Hokajdo]]
* [[Tokio]]

Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC)

:{{farite}} Saluton al ĉiuj,
:La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras.
:Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn.
:Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo.
:Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco.
:Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio.
:Dankon pro via kunlaboro kaj subteno.
:--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC)

== [[La Klaŭno]] ==
Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno».
Prefere traduki la originalan titolon (&quot;Ansichten eines Clowns&quot;), ol tiun de la angla traduko (&quot;The Clown&quot;). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC)
:Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC)
::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC)

== (film) -&gt; (filmo) ==
Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono &quot;(film)&quot; - tiel, sen -o. Ili alinomendas al &quot;(filmo)&quot;. (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC)
:Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC)

:: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&amp;search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&amp;ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC)
:::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC)

::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC)

== [[Naziismo]] -&gt; [[Nacisocialismo]] ==

Karaj,

La vorto &quot;naziismo&quot; estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo.

Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj.

Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. 

Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto.

Krome, &quot;nazio&quot; ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel &quot;nazi&quot; en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ...

Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo.

Tial mi proponas alinomi artikolon jene: &quot;'''[[Nacisocialismo]]'''&quot; kaj krom mencio de la formoj &quot;nazio&quot; kaj &quot;naziismo&quot; regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn &quot;nacisocialisto&quot; kaj &quot;nacisocialismo&quot;.

Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC)
:{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto &quot;nazio&quot; ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol &quot;nacisocialisto&quot; - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por &quot;nacisocial&quot;, kredeble kelkcent por &quot;nazi&quot;). 
:Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas &quot;nazi&quot; sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri &quot;faŝismo&quot;, ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC)
::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo &quot;i&quot; en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio &quot;iiiiiiiiii!&quot; - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC)
:::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC)
::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC)

== [[Rozfrukto]] -&gt; [[Rozbero]] ==

Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de &quot;Rozbero&quot; al &quot;Rozfrukto&quot; en 2015 kun la komento &quot;la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto&quot;. Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ &quot;rozbero&quot; kaj &quot;rozfrukto&quot; troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, &quot;rozbero&quot; ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton &quot;rozfrukto&quot; plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. &quot;Rozfrukto&quot; ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton &quot;Rozbero&quot; en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC)
: Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto &quot;Rozbero&quot; en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC)

== [[Boise (Idaho)]] -&gt; [[Bojsio]] ==

Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC)
:{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi &quot;Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte&quot;. Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas &quot;kazo de dubo&quot; kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de &quot;Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte&quot;... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo &quot;Boise (Idaho)&quot;: notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ &quot;historio de NOREK&quot; de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno &quot;Esperanto USA&quot;, aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC)
::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC)
:::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC)
:::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo &quot;Boise&quot;'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu &quot;tute aliprincipa ''Wikipedia''&quot; vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn &quot;de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo&quot;, nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la &quot;esperantista kosmo&quot; ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo &quot;Bojsio&quot; estas &quot;nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte&quot;, tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere &quot;uziĝas ofte&quot;, sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel &quot;Bojsio&quot;, &quot;Kuna&quot;, &quot;Ŝtelo&quot;, aŭ imageblaj nomoj &quot;Fotlodedejlo&quot;. &quot;Eŭklandpako&quot; aŭ &quot;Kverkuja Parko&quot;, &quot;Ŭiltenmanezo&quot; (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus &quot;multe uzata&quot;, kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la &quot;vera mondo&quot;. 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]])

== [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro ==

La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''.

(Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC)

:{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC)
:{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC)
:{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC)
::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC)
: {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC)

== [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino ==

«Meritrico» estas tute nekonvena:

# La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga.
# «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast&lt;u&gt;ul&lt;/u&gt;ino›? ĉu profesia ‹malĉast&lt;u&gt;ist&lt;/u&gt;ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio).
# La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n?

Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC)
:{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas &quot;malĉastistino&quot; kaj &quot;Babel&quot;. Pri la elekto inter &quot;Babela&quot; kaj &quot;de Babel&quot; mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC)

:{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC)
:{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC)
:{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC)
{{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC)

== [[Plinio la Maljuna]] ==

Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo.

La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-(

Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova».

Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC)
:{{kontraŭ}} &quot;Plinio la juna&quot; eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC)
:{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min &quot;maljuna&quot; kaj ne &quot;malnova&quot;, kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC)
::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon.
:: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio.
:: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]:
::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...&lt;br&gt; 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco.
::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC)
:Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj &quot;juna&quot; kaj &quot;maljuna&quot; efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga.

:Tamen la ''relativa'' karakterizo &quot;pli juna&quot; kaj &quot;pli maljuna&quot; (aŭ &quot;malpli juna&quot;, se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon.

:Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj.

:Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter &quot;pli juna&quot; kaj &quot;malpli maljuna&quot;, sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo &quot;Plinio la pli juna&quot;.

:[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon &quot;pli juna&quot; evitinda?

:Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC)
::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC)
:::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC)
::::Kara,

::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. &quot;Nova amiko&quot; kaj &quot;malnova amiko&quot; estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn &quot;juna amiko&quot; kaj &quot;nova amiko&quot;.

::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj &quot;nova amiko&quot; kaj &quot;malnova amiko&quot; dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de &quot;(mal)nova&quot;.

::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas  tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde...

::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC)

{{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie &quot;juna&quot;. Supozeble ili faras tion
* ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ
* ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas &quot;juna&quot;.
Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol &quot;juna&quot;, tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas &quot;logika&quot; aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC)

== [[Fendo (gimnastiko)]] &gt; [[Spagato]] ==

Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC)
:{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC)
:{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC)
:{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC)
{{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo &quot;spagato&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC)

==[[Bonfarto]] &gt; [[Bonvivado]]==
La artikolo prezentas &quot;bonfarto&quot; kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' &quot;sano&quot; ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe &quot;alternativaj&quot; metodoj. Tamen &quot;bonfarti&quot; en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: &quot;esti en bona stato, esti sana&quot;. Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. 

Kiam la titolo &quot;Bonfarto&quot; estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla &quot;Well-being&quot;. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC)
:Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC)
::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC)
:::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon &quot;Bonvivado&quot; en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo &quot;Bonfarto&quot; estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla &quot;Well-being&quot;.»'' Ĝuste tiel estu! &quot;Farto&quot; estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC)
::::Mi plu alinomis ''[[Wellness]]'' &gt; [[Bonvivado]], laŭ la juĝo de ThomasPusch ke ĝi estas tradukebla tiel. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:12, 1 jul. 2026 (UTC)

== [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --&gt; « El la pafilo venas ŝtatpotenco » ==

{{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC)

:Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: &quot;povo kreskas el pafilo&quot; klarigas la fonton de povo; &quot;el pafilo venas potenco&quot; klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.)

:Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, &quot;la potenco fontas el pafiltubo&quot;.

:Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie].
:Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC)
::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC)

: {{Sindetena}} al &quot;[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]&quot;. {{Kontraŭ}} specialaj citiloj &lt;big&gt;«&amp;nbsp;»&lt;/big&gt;. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC)
:{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC)
:{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC)
::{{Por}} &quot;[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]&quot;, fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC)
:::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al &quot;El la pafilo venas ŝtatpotenco&quot;, ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC)

== Kapostacio -&gt; ?? ==
NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -&gt; [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC)
:{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC)
::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC)
:{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC)
:{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC)
:::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC)
: {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri &quot;finstacio&quot; laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC)
::Mi ne komprenas la distingon inter &quot;linio&quot; kaj &quot;trako&quot;, nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu &quot;linio&quot;. (Mi ne vidas mencion de &quot;linio&quot; en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke &quot;finstacio&quot; egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj &quot;kap(o)stacio&quot; povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC)

== [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -&gt; [[Nordorienta Barato]] ==
Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC)
: {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC)
:{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC)
: {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC)
: Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC)

== [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -&gt; [[Donostia Internacia Kinfestivalo]]  -&gt; [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] ==
Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas &quot;de kino&quot; kaj ne &quot;de filmoj&quot;. Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC)

:{{sindetena}} Fakte &quot;filmarto&quot; kaj &quot;kino&quot; jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj (&quot;filmfestivalo&quot; kaj &quot;kinfestivalo&quot;) estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al &quot;kino&quot; aŭ &quot;filmarto&quot; ol rekte &quot;filmo&quot;, do tio estas malforta apogo por &quot;Kinfestivalo&quot; por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC)

:{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de &quot;filmfestivalo&quot; en Esperanto per &quot;kinfestivalo&quot;, sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto &quot;cine&quot;, en la eŭska klare la vorto &quot;zine&quot;, kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero &quot;kin'&quot; estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial &quot;filmfestivalo&quot; neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo &quot;kinfestivalo&quot;. Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter &quot;filmfestivalo&quot; kaj &quot;kinfestivalo&quot;, kaj inter &quot;eko&quot; kaj &quot;komenco&quot; ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC)

:{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon &quot;kinofestivalo&quot;. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC)
::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por &quot;kinfestivalo&quot; por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto &quot;filmfestivalo&quot; per &quot;kin(o)festivalo&quot;. Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo &quot;kinofestivalo&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC)

== [[HEC Paris en Kataro]] -&gt; HEC Paris, Doha ==

Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2025-37808-99|&amp;#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC)
:{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC)
::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras &quot;pingan&quot; notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo &quot;HEC Paris en Kataro&quot; je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC)

==[[Stikado]] -&gt; [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]==
Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas &quot;Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj.&quot; Mi taksas ke derivaĵo &quot;fortranĉ-&quot; estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko &quot;stik-&quot;. En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de &quot;fortranĉ-&quot; en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de &quot;stik-&quot;.

Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC)
:{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC)

== [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --&gt; [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --&gt; [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --&gt; [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]]  ==

En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC)
[[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]]

:{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC)
:forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto &quot;ellandigo&quot; ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC)
:aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC)
::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC)
:::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC)
::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC)
:::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj  7 634 bitokoj +234  →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC)
::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC)

Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia &quot;deportado de germanoj&quot; en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC)
:Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC)
:{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC)
::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC)

::: Vi &quot;kiel sciencisto&quot; evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC)
::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC)

: {{kontraŭ}} &quot;ellandigo&quot; kaj {{kontraŭ}} &quot;deportado&quot; pro malĝusta uzo afikso &lt;code&gt;-ad-&lt;/code&gt;. {{por}} &quot;'''amasforpelo'''&quot; aŭ &quot;'''forpelo'''&quot; por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj.
:* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&amp;title=Special:Search&amp;ns0=1 &quot;ellandigo&quot; 4 trafoj]
:* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&amp;title=Special:Search&amp;ns0=1 &quot;forpelo&quot; 4 trafoj]
:* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&amp;title=Special:Search&amp;ns0=1 &quot;amasforpelo&quot; 0 trafoj]
:* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&amp;title=Special:Search&amp;ns0=1 &quot;deporto&quot; 1...2 trafoj]
:* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&amp;title=Special:Search&amp;ns0=1 &quot;deportado&quot; 2...4 trafoj]
: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC)

Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de &quot;trafoj&quot;. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC)
::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} &quot;forpelo&quot; laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC)

::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC)
::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino &quot;forpelo&quot; (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC)

== [[Germanaj baltoj]] =&gt; [[Baltaj germanoj]] ==

Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC)
:{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC)
:{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al &quot;Germanaj baltoj&quot; volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius &quot;Iru hejmen&quot;, ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC)

== Ŝablono:Informkesto programaro -&gt; Ŝablono:Informkesto programo ==
[[Ŝablono:Informkesto programaro]] -&gt; [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per:
:&gt; 7-Zip estas libera programo
kaj ne
:&gt; 7-Zip estas libera programaro
7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC)

:{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC)
:{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon &quot;informkesto programaro&quot;, sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston &quot;programoj&quot;, tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj &quot;informkesto monto&quot; KAJ &quot;informkesto montaro&quot;, &quot;informkesto insulo&quot; KAJ &quot;informkesto insularo&quot;, do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC)
: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC)

== [[Oktopieduloj]] =&gt; [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] =&gt; [[Oktopodo]] ==
En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto &quot;oktopiedulo&quot; ekzistas. Male, ĝi uzas &quot;oktopodo&quot; por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke &quot;polpoj&quot; estas Octopoda. 

En la Tekstaro evidentas, ke &quot;polpo&quot; estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke &quot;polpo&quot; signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC)

:Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]].

:Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel &quot;pelaga polpo&quot;. --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj.

:Vi tamen pravas, ke &quot;Oktopieduloj&quot; ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). &quot;Oktopod-o&quot;, kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo &quot;Okpieduloj&quot; estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''.

:Pri via propono uzi &quot;Polpoj&quot; (aŭ &quot;Polpo&quot;) pri ''Octopoda'' kaj &quot;Oktopodo&quot; pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton &quot;genro&quot; por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC)
::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni!
::En kiu senco &quot;oktopodo&quot; povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC)
:::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC)
::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke &quot;aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon&quot;. Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC)

== Turo de la Pucelo &gt; Virgulina turo ==

La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de &quot;juna virgulino&quot;] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus &quot;aparte juna&quot;: ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por &quot;pucelo&quot;, tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom &quot;tre malofte&quot; uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas &quot;alternativa nomo&quot;: &quot;Turo de la Pucelino&quot;, tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto &quot;virgulino&quot;. La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li &quot;mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas&quot; ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC)
:Forte {{por}} &quot;pucelo&quot; estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC)
:{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:31, 19 apr. 2026 (UTC)

== [[Komunlingva nomo]] =&gt; [[Ordinara nomo]] ==
Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta &quot;'komuna&quot; ne samsignifas kun angla &quot;common&quot;, franca &quot;commun&quot; ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon &quot;tradicia termino Esperanta&quot;. Kaj eĉ laŭ la logika flanko, &quot;komunlingva&quot; ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC)

== Kondensilo -&gt; Kapacitilo ==
@[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -&gt; [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC)

== Fabeloj de H.C. Andersen ==
Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj:
* [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] =&gt; [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}}
* [[La marvirineto]] =&gt; [[La virineto de maro]]
Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC)
:Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC)
Ankoraŭ pliaj:
* [[La knabineto kun la alumetoj]] =&gt; [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}}
* [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] =&gt; [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}}
* [[La princino sur pizo]] =&gt; [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}}
* [[La malbela anasido]] =&gt; [[Malbela anasido]] {{farite}}
[[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC)
:Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC)

:Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos &quot;imperiestro&quot;, dum ĉe ni kaprice &quot;reĝo&quot;, sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC)

:{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC)
:{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC)

== Kategorio:Vikipedio:Vikipedio ==
[[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -&gt; [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC)
:{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC)
:{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 01:42, 19 apr. 2026 (UTC)

:: {{farite}} @[[User:Salatonbv]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:22, 19 apr. 2026 (UTC)

== [[Transbajkalo]]  =&gt; [[Transbajkalio]]  ==

Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC)
:{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, &quot;Zabajkala regiono&quot;. Ĉu la geografia regiono iĝu &quot;Transbajkalio&quot; kaj la subjekto iĝu &quot;Transbajkala regiono&quot; (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC)
::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al &quot;Transbajkala regiono&quot;. La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC)
:::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC)

== [[:Kategorio:Orkestrestroj]] =&gt; [[:Kategorio:Dirigentoj]] ==

Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC)
:{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC)
:{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC)
:{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC)
:{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 01:40, 19 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:50, 19 apr. 2026 (UTC)

:: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:34, 19 apr. 2026 (UTC)

== [[Vizelo]] =&gt; [[Neĝmustelo]] ==

'''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC)
:{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC)
:{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por &quot;neĝmustelo&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC)

'''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC)

== [[Irana milito de 2026]] =&gt; [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] ==
La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC)
:{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed &quot;Irana milito de 2026&quot; '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 &quot;Irana milito ekde 2026&quot;, sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC)
::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC)
:: {{por}} alinomigo, la milito estas kreajxo de Usono. Tamen eblus konservi la jaron &quot;2026&quot; en la titolo. La sola kaŭzo kial Irano ataketas 30 (?!) kalifatojn estas ke ili gastigas usonajn teroristojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:02, 19 apr. 2026 (UTC)

== Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ &quot;Doho&quot;? ==
La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris:

La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas &quot;Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao&quot;. La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo &quot;Doho&quot;, kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 &quot;produktis&quot; kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo.

Pri &quot;'''Daŭho'''&quot; la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj:
* La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), 
* la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007)
* kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho''
* [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon &quot;Daŭho&quot;, ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: &quot;Gravas agoj, ne paroladoj&quot; de 2013]
* [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn &quot;Daŭho&quot;, &quot;Doho&quot; kaj &quot;Dohao&quot;.

&quot;'''Doho'''&quot; laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&amp;sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018].

:&lt;small&gt;Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon &quot;Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho&quot; de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon &quot;Doho&quot; kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.&lt;/small&gt;

Pri la teorie inventebla formo &quot;'''Dohao'''&quot; ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne &quot;ekstervikipedia&quot; (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto &quot;Chaetodipus&quot; el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo &quot;Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao&quot;] el &quot;China Interreta Informa Centro&quot; estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. 

Sume la referencoj pri &quot;Daŭho&quot; daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon &quot;Doho&quot; ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar &quot;normalaj esperantistoj&quot; kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo &quot;Daŭho&quot; en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC)

La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC)

:Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, &quot;Dohao&quot;: https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por &quot;Dohao&quot;, du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por &quot;Doho&quot;, kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por &quot;Daŭho&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC)
:::Do, por &quot;Daŭho&quot;, fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC)

== [[Minĵetilo]] =&gt; [[Bombokanono]] ==

[https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC)

:{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC)

{{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC)
:''Mortiro'' (''mortero'' estas &quot;Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks&quot;[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC)

{{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] =&gt; [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de &quot;[[minĵetilo]]&quot; estu kopiita al &quot;[[bombokanono]]&quot;, kaj fine &quot;[[minĵetilo]]&quot; sendu al &quot;[[bombokanono]]&quot;. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC)
:Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC)

{{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko.
Laŭ PIV &quot;ĵetilo&quot; estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC)
:Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC)

:Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto.
:Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo &quot;minĵetilo&quot; por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie.

:En Esperanto la vorto &quot;bombo&quot; evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC)

Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC)

Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC)
:La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC)

:{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke &quot;bombokanono&quot; uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke &quot;minĵetilo&quot; uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon &quot;bombokanono&quot;, sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC)

Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas.

Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC)
:Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC)

{{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC)

{{kontraŭ}} '''bombokanono''' estas ne malpli fuŝa ol '''minĵetilo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC)

{{komento}} «'''Kanono'''» estas pafilego kies pafoj havas platan, preskaŭ rektan trajektorion. La koncerna pafilego pafas preskaŭ verikale, kaj tute malsimilas kanonon. '''Kanono''' estas miskvalita vorto kun 3 senrilataj kaj malkonvenaj signifoj. Ankaŭ '''mino''' havas 3 diversajn signifojn. La bona termino estas en ReVo:
: [https://revaj.steloj.de/revo/dlg/index-2p.html#bomb.0opafilo '''bomb·o·paf·il·o'''] MIL Pafilego, plej ofte glattuba, por pafi bombojn laŭ alta, arkforma trajektorio, uzata ekz-e por pafi trans monto aŭ alia vertikala baro. Tipa bombopafilo konsistas el tubo, dukrura afusto, apoga plato kaj celilo. La kutimaj kalibroj estas 50–60mm (rota bombopafilo), 81–90mm (bataliona), 105mm (aŭ pli, regimenta). Kp haŭbizo.
Estas mirinde, kiel la esperantistoj malvolas uzi klarajn kaj koterajn terminojn.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC)

== [[Batalo de Slavkov]] =&gt; [[Batalo ĉe Austerlitz]] ==

Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC)

{{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:19, 29 apr. 2026 (UTC)
{{kom}} Kiel oni elektas inter &quot;Batalo ĉe ...&quot; kaj &quot;Batalo de ...&quot;? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC)
:Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC)

{{por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''', '''Aŭsterlica batalo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:36, 29 apr. 2026 (UTC)

{{Por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''' – kaj la batalo, kaj la histotia nomo de la loko, kie ĝi okazis, estas internacie konataj kaj famaj por meriti uzadon de esperantigita lokonomo, kiu ja estas atestita en Esperanto. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:07, 29 apr. 2026 (UTC)

== [[Mortero (armilo)]] =&gt; [[Bombokanono]] ==

PIV havas la vorton '''bombokanono''': &quot;Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon&quot; laŭ PIV 2020, aŭ &quot;mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo&quot; laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne &quot;mortero&quot;, kiu laŭ PIV estas &quot;miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo&quot;. Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC)

{{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC)

{{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC)
: {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro &quot;Daŭho&quot;. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC)

{{komento}} «Mortero» certe estas ŝanĝenda, ĉar laŭ la Fundamento ĝi havas alian signifon. Tamen mi preferus ŝanĝi ĝin al '''mortiro''' (kun historia signifo diferenca disde tiu de bombopafilo). En Esperanto oni povas paroli pri la nuntempo aŭ pri historio. En la 2ª mondmilito ankoraŭ ekzistis '''mortiroj''', kiel la jena germana:
&lt;gallery caption=&quot;Mortiro kaj bombopafilo&quot;&gt;
Mörser Karl 'Adam' at the Tank Museum, Kubinka pic5.JPG|Mortiro (60 cm)
Mortar M29.jpg|Bombopafilo
&lt;/gallery&gt;
sed nun ilin anstataŭis haŭbizoj kaj bombopafiloj. La angla lingvo ne distingas inter ili; en aliaj lingvoj ili havas apartajn nomojn, kaj la termino sone simila al '''mortiro''' indikas ĝuste la malnovan pafilegon (ekz‑e la rusa [[:ru:Мортира]])--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:19, 27 apr. 2026 (UTC)

== Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar ==
Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj:

Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC)
::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC)
:::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo &quot;...(drumisto)&quot; aŭ &quot;[[Péter Magyar (muzikisto)]]&quot; por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC)
::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC)
:{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun &quot;... (muzikisto)&quot; aŭ &quot;... (drumisto)&quot;. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC)
:{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 23:20, 17 apr. 2026 (UTC)
:: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:41, 18 apr. 2026 (UTC)

== [[Agonia kutimaro]] =&gt; [[Luktema kutimaro]] ==
Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} &quot;Luktema&quot; aŭ prefere &quot;lukta&quot;, kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, &quot;agonia&quot; havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC)
:{{komento}} Eble &quot;lukta konduto&quot; anstataŭ &quot;kutimaro&quot;? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:46, 18 apr. 2026 (UTC)
::Mi ne volis diri tion por ne komplikigi la aferon, sed ankaŭ mi pensas ke &quot;konduto&quot; estas pli trafa ol &quot;kutimaro&quot;. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:20, 18 apr. 2026 (UTC)
:::Mi preferus &quot;konkurenca konduto&quot; aŭ &quot;rivaleca konduto&quot;. {{por}} &quot;[[konduto]]&quot;. {{Kontraŭ}} &quot;kutimaro&quot;, &quot;agonia&quot; kaj &quot;lukt(em)a&quot;. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:07, 18 apr. 2026 (UTC)
::::Ĉu ne prefere &quot;konkura&quot; ol &quot;konkurenca&quot;, ĉar laŭ PIV &quot;konkurenco&quot; estas specife ekonomia konkuro? Krom tio, ankaŭ &quot;konkura&quot; kaj &quot;rivaleca&quot; ŝajnas al mi tute bonaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 18 apr. 2026 (UTC)
:::::Do, ''[[konkura konduto]]''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:42, 20 apr. 2026 (UTC)
::::::Laŭ mi jes (oni jam povas kalkuli min {{por}} iu ajn esprimo kun &quot;konkura&quot;, &quot;rival(ec)a&quot;, &quot;lukt(-)a&quot;). Mi esperas ke la diskuto pri la plej bona vortumo ne forgesigos nin, ke verŝajne ĉiuj konsentas ke la nuna vortumo estas la malplej bona. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:25, 21 apr. 2026 (UTC)

== [[Cimo (insekto)]] =&gt; [[Litocimo]] ==

&quot;Cimo (insekto)&quot; ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto &quot;cimo&quot; povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri &quot;litocimoj&quot;, ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al &quot;Litocimo&quot;, kaj ŝanĝi &quot;cimo (insekto)&quot; al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC)

:{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC)

:{{kontraŭ}} La sola vaste uzata insekta senco, kiun (miascie) havas la Esperanta vorto &quot;cimo&quot; estas identa al la rusa vorto &quot;клоп&quot; (en zamenhofa tempo skribata kiel &quot;клопъ&quot;, kaj tion klare indikas Fundamento!) aŭ la angla &quot;bedbug&quot;.

:Miaopinie estus prudente uzi la nomon &quot;'''Cimo'''&quot; por tiu ci artikolo, ĉar tio estas kerna vorto, de kiu estis adoptita por la komputista slangaĵo &quot;'''Cimo (komputado)'''&quot; kiel kompakta traduko de la simile mallonga anglalingva &quot;bug&quot;, kaj la apartigila artikolo nomiĝu &quot;'''Cimo (apartigilo)'''&quot;.

:Tia estus, miaopinie, prudenta nomado de la artikoloj.

:Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:25, 19 apr. 2026 (UTC)
::Tamen, laŭ [[Wiktionary:ru:клоп]], la rusa vorto &quot;клоп&quot; signifas kaj litocimo kaj [[hemiptero]]. (Temas pri grupo, kiu inkluzivas heteropterojn.)
::Kaj krome la Fundamento klare indikas ankaŭ la germanan &quot;[[Wiktionary:de:Wanze|Wanze]]&quot; kaj la francan &quot;[[Wiktionary:fr:punaise|punaise]]&quot;, kiuj senambigue indikas heteropterojn (laŭ la sinonimaj sekcioj de la ligitaj paĝoj). La angla fundamenta traduko &quot;[[Wiktionary:en:bug|bug]]&quot; havas plurajn bestajn signifojn, sed interalie ankaŭ hemiptero (aŭ plej ofte heteroptero laŭ la artikolo ĉe &quot;[[Wiktionary:en:true bug|true bug]]), kaj ne litocimo. Aliflanke, la pola fundamenta traduko &quot;[[Wiktionary:pl:pluskwa|pluskwa]]&quot; ja signifas nur litocimo (aŭ pli precize ''Cimex lectularius'').
::Do entute estas unu lingvo en la Fundamento, kiu sugestas, ke oni interpretu &quot;клопъ&quot; kiel litocimo, kaj tri lingvoj, kiuj sugestas, ke la ĝusta interpreto de &quot;клопъ&quot; estas &quot;hemiptero/heteroptero&quot;.
::Cetere, laŭ mi verŝajne indus lasi la titolon de la apartiga artikolo senŝanĝa pro tio, ke kaj PIV kaj ReVo indikas du malsamajn taksonomiajn grupojn por la vorto &quot;cimo&quot;. Do almenaŭ laŭ tiuj vortaroj, eĉ la kerna insekta signifo de la vorto ne estas senambigua. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 12:02, 19 apr. 2026 (UTC)
:::{{por}} Laŭ argumentoj de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 19 apr. 2026 (UTC)
:::Mi ne estas zoologo kaj ne povas juĝi fakan uzadon, sed komunlingve la sola senco kaj de la rusa vorto &quot;клоп&quot; kaj la Esperanta vorto &quot;cimo&quot; (kiun mi renkontis centojn, eble milojn da fojoj kaj en tekstoj, kaj en parola uzado) estas ĝuste la koncerna sangosuĉa parazito de homo (angle: &quot;bed bug&quot;).
:::Tio ne malebligas fakan uzadon de la nomo &quot;''Kлопы''&quot;/&quot;Cimoj&quot; por diversampleksaj kaj daŭre reklasigataj zoologiaj taksonoj, sed tia uzado estas tro marĝena en komunlingva uzado por uzurpi la oftegan kaj kutiman nomon &quot;клоп&quot; kiel artikolnomon.
:::Kompromise oni ja povas havi artikolon &quot;Cimo&quot; pri la komunlingva nocio kaj artikolon &quot;Cimoj&quot; pri la koncerna fake uzata taksono (verŝajne ''Heteroptera'').
:::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:27, 19 apr. 2026 (UTC)
:::Ne temas pri &quot;''Kлопы''&quot;/&quot;Cimoj&quot;, sed pri &quot;''Bettwanze''/''Cimex lectularius''/''Cimex lectularius''/...&quot;. Rigardu la aliajn lingvojn! Kaj la artikolo mem komenciĝas per la vorto '''Litocimo'''! Do ankaŭ ĝia titolo estus &quot;[[Litocimo]]&quot;. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:23, 19 apr. 2026 (UTC)
::::Temas pri tio, kio jam en Fundamento nomiĝas cimo/''клоп''. Do ankaŭ la titolo estu &quot;клоп&quot;. Tio, ke la zoologia nomenklaturo estas pli komplika kaj zigzage evoluis post la tempo de Fundamento, estas flanka detalo.
::::La ordinaran, normalan, atendeblan formon de la vorto ilustras, ekzemple, la teatraĵo pri socia &quot;parazito&quot;, kiun verkis [[Vladimir Majakovskij]] kaj kiu nomiĝas simple kaj klare &quot;Клоп&quot;, en la franca kaj angla tradukoj respektive &quot;La punaise&quot; kaj &quot;The bedbug&quot; (vidu la artikolojn en la koncernaj vikioj), kaj en Esperanto, nature, &quot;La cimo&quot; (vidu la artikolon &quot;[[Vladimir Majakovskij]]&quot;.
::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:48, 20 apr. 2026 (UTC)
:::::Titolo de teatraĵo estas tute alia afero ol titolo de enciklopedia artikolo. La titolo de la teatraĵo estas malpreciza, kaj tio estas tute akceptebla: oni povas diveni, ke temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo. Titolo de enciklopedia artikolo estu pli preciza. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:55, 20 apr. 2026 (UTC)
::::::La titolo de teatraĵo kaj ĝiaj tradukoj konvinke (ĉar oni zorge teadukas verkotitolojn) konfirmas tion, kion oni observas en normala, ĉiutaga kaj literatura, lingvouzado. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:37, 20 apr. 2026 (UTC)
:Mi ĵus kontrolis en ''tekstaro.com'': la vorto &quot;cimo&quot; en la pridiskutata senco (kutima sangosuĉa insekto) aperas en diversepokaj tekstoj (eĉ de Zamenhof); la formoj &quot;litocimo&quot; aŭ &quot;litcimo&quot; ne aperas eĉ unufoje. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:59, 20 apr. 2026 (UTC)
::Tamen, ''cimo'' aperas nur 6-foje en tekstaro.com kun insekta senco, do ĝi apenaŭ estas ofta vorto, eĉ tiam, kaj en la hodiaŭa mondo litocimoj estas malpli oftaj ol en la tempo de Zamenhof, mi supozas. (Cetere, ''cimo'' aperas 4-foje kun la senco &quot;eraro&quot; kaj unufoje kun la dubinda senco &quot;subaŭskultilo&quot;, kaj ŝajnas al mi ne tute certe, ke ĉe Szathmari temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo; la kunteksto ne estas tute klara.) Do mi restas tute ne konvinkita, ke ''cimo'' en Esperanto estu pli specifa ol ĝiaj angla, franca kaj germana tradukoj en la Fundamento. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:14, 20 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} [[Litocimo]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 15:26, 29 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi ligis l'artikolon al &quot;''bed bug''&quot; kaj ne al ''Cimex lactularius''. Tiele ''Cimex lactularius'' kaj ''Cimex hemipterus'' povus esti traktota en la sama artikolo [[Litocimo]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 09:55, 1 sep. 2026 (UTC)
:{{Farite}} Mi ne estas administranto, sed oni diris al mi, kiam evidentas mi rajtas alinomi artikolojn.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:04, 2 sep. 2026 (UTC)
::Nu, vi ŝajne ne alinomis la artikolon, sed movis ĝian enhavon al alia artikolo, kiu estis nur alidirektilo. Laŭ mia kompreno tio estas malrekomendinda (kaj verŝajne malfarinda), ĉar tio ne konservas la historion de la artikolo en la ĝusta loko. Ni bezonas la helpon de administrantoj, ĉar nur ili povas forigi la artikolon ĉe [[Litocimo]] por ebligi ĝustamanieran alinomadon de [[Cimo (insekto)]]. (Vidu ankaŭ la helpajn informojn ĉe [[Helpo:Alinomi paĝon#Problemo: ne funkcias]].) {{re|ThomasPusch|Salatonbv}} eble unu el vi povus helpi aŭ konsili ĉi-rilate. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 18:30, 2 sep. 2026 (UTC)
:::{{farite}} Nun la enhavo kun la tuta redaktohistorio estas movita de Cimo (insekto) al [[Litocimo]]. Bonvolu kontroli ankoraŭ ĉu mi ion malkaptis, sed laŭ mi aspektas bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:02, 2 sep. 2026 (UTC)

== [[Ruĝa cimo]] =&gt; [[Fajrocimo]] ==

La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas &quot;ruĝa cimo&quot; kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj &quot;fajrocimo&quot; kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke &quot;ruĝa cimo&quot; estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur &quot;fajrocimo&quot; kaj ne &quot;ruĝa cimo&quot;. Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por &quot;fajro&quot; kaj &quot;cimo&quot;, kaj ''apterus'' signifas &quot;senflugila&quot;. Do la nomo &quot;ruĝa cimo&quot; ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC)

:{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC)

{{farite}} Ĉi tie post la 3 voĉdonoj de la diurno vespero de la 17-a ĝis posttagmezo de la 18-a de aprilo laŭ grenviĉa tempo moviĝis ekzakte nenio. Do: Me leviĝis ajn kontraŭa aŭ duba voĉo. Sendube jam komence de majo eblintus movi la tekston, despli post pliaj 4 atendaj monatoj komence de septembro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:14, 2 sep. 2026 (UTC)

== [[:Kategorio:Animala fiziologio]] =&gt; [[:Kategorio:Besta fiziologio]] ==
La koncerna vikipedia artikolo en Esperanto nomiĝas &quot;'''[[besta fiziologio]]'''&quot;, ne &quot;animala fiziologio&quot;, kaj ŝajnas al mi ke bonus se baza teksto kaj baza kategorio havas saman titolon. Tial mi proponas alinomigon de la kategorio al la (pli sendiskute akceptebla nomo) &quot;besta fiziologio&quot;. Tio kaŭzus remeton de 24 eroj al nova kategorio, tial pli bonas diskuti kaj laŭeble havi konsenton, antaŭ ol procedi pri la translokigo... Kompreneblas ke la esperanta koncepto de [[Bestoj]] en la latina lingvo estas ''Animalia'', tial por parolantoj de romanidaj lingvoj kaj de la angla la vorto ''&quot;animal'-&quot;'' povas ŝajni pli hejmeca, sed tamen en Esperanto la vorto Bestoj signifas ĝuste tion, kaj Esperanto ne estas romanida lingvo, ne estas dialekto de la itala aŭ de la angla (kvankam foje aspektas tiel)... Tial estas bone ke la vikipedia artikolo en Esperanto jam nomiĝas &quot;'''[[besta fiziologio]]'''&quot;, nur la kategorio ĝis nun iras alian vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} ĉiutaga prefere ol teknika lingvaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:21, 18 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:44, 18 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:44, 18 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 01:38, 19 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:50, 19 apr. 2026 (UTC)
{{farite}} per 6 poraj voĉoj kaj neniu duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 maj. 2026 (UTC)

== [[Natura historio]] =&gt; [[Biontologio]] ==
PIV ne havas &quot;natura historio&quot;; ĝi havas nur &quot;naturhistorio (arĥaismo) = natursciencoj&quot;. La esprimo &quot;natura historio&quot; ŝajnas laŭvorta traduko el la angla/franca kaj mallogika en Esperanto. Do kial ne uzi la PIV-an vorton '''biontologio'''. (PIV indikas &quot;arĥaismo&quot;, sed mi kredas, ke ĝi estas arkaika ĝuste tiel, kiel &quot;natural history&quot; en la angla estas arkaika: ĝi ne plu estas scienca fako.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:48, 19 apr. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} PIV indikas ke &quot;biontologio&quot; estas arkaika sinonimo de &quot;biologio&quot;. [[Natura historio]] ne temas pri biologio ĝenerale (se ĝi temus, ĝi estus kunigenda kun [[biologio]]) sed specife pri observa anstataŭ eksperimenta metodaro por biologio. Kaj tiu koncepto ne estas arkaika nek eksa, kvankam la scienca sistemo malpli rekompencas ĝin nun ol antaŭ cent jaroj. (En mia kantono, preskaŭ ĉiu biologo kaj multaj ĉiĉeronoj havas en sia domo libregon ''Costa Rican Natural History'', jam kvardek jarojn aĝan sed neniel eksmodan.)
:Aliflanke povas esti, ke la vortumo &quot;natura historio&quot; estas etnolingvismo. Sed ŝanĝo al alia misa vortumo ne helpos nin trovi la ĝustan. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:31, 19 apr. 2026 (UTC)
:Ĉu iu havas alian proponon? La difino ŝajnas esti io simila al &quot;Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca&quot;. (&quot;Biontologio&quot; tute ne ŝajnas al mi &quot;misa&quot;: vortaroj agnoskas, ke &quot;bionto&quot; signifas &quot;vivulon&quot;.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:27, 20 apr. 2026 (UTC)
::Slavaj (kaj iuj aliaj) lingvoj uzas por tiu ĉi scienca kampo la nomon forme kaj sence similan al &quot;'''Naturscienco'''&quot;. Tia memklariga kaj regula formo ŝajnas al mi akceptebla kaj trafa. Ĝi, krome, estas paralela al aliaj regulaj formoj por nomi sciencojn kaj sciencajn fakojn kiel, ekzemple, &quot;lingvoscienco&quot; kaj &quot;komputoscienco&quot;. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:30, 20 apr. 2026 (UTC)
:::Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. Cetere, la Esperanta Vikipedio jam uzas la PIV-an sencon de [[naturscienco]]. Do tiu propono apenaŭ havas ŝancon, laŭ mi. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:19, 20 apr. 2026 (UTC)
::::Kial? &quot;Naturscienco&quot;, miakomprene, tute konformas kun la nocio, kiun difinas PIV kaj tiu ĉi artikolo: en iu stadio ĝi estis tuteca studado de la naturo; poste eiaj brancoj specialiĝis kaj iĝis apartaj sciencoj kaj sciencaj fakoj (biologio, fiziko, ĥemio, geologio, astronomio; zoologio, botaniko, nuklea fiziko, kvantuma teorio, fizika ĥemio kaj ĥemia fiziko, tektoniko, astrofiziko, fiziologio ktp) kaj daŭre disbranĉiĝas. Eblas rigardi tian tuton &quot;naturscienco&quot; (iam antaŭe tute nature, nun kun ioma streĉo, ĉar ne ekzistas fakuloj pri la enorme kreskinta tuto, kvankam enkondukan bazan studobjekton en lernejo principe eblas nomi tiel kaj eble oni ankoraŭ faras tion en iuj lingvoj) aŭ kiel kunigon de ĝiaj konsistigaj partoj, kiuj estas konsiderebla kiel &quot;natursciencoj&quot;.
::::&quot;Biontologio&quot; evidente ne taŭgas por tiu celo, speciale, se oni ĝin derivas de &quot;bionto&quot;  = vivulo aŭ interpretad kiel kunfando de ''bio-'' kaj &quot;ontologio&quot;, ĉar temas ne nur pri vivuloj, kaj ne nur pri bio[logio]: fiziko, ĥemio, geologio, astronomio apenaŭ estas koncepteblaj kiel sciencoj pri vivuloj aŭ limigitaj al bio-... en ia ajn senco.
::::Cetere, la naiva paŭsaĵo &quot;natura historio&quot; kiel ĉia &quot;falsa amiko&quot;  estas miskomprenebla sen klarigo, ke temas pri sklava imito de alilingva idiotismo.
::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:26, 21 apr. 2026 (UTC)
:::::Eble vi estas konfuzita. Ni serĉas esprimon por la senco &quot;Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca&quot;. Pri tio temas la koncerna artikolo. (Nu, la Esperanta artikolo mencias &quot;scienca&quot;, sed tio ŝajnas miskompreno, se oni komparas kun la nacilingvaj artikoloj.) Ĉiuokaze, fiziko apartenas al natursciencoj, sed ne al tio, pri kio temas pri artikolo, kaj kion mi preferus nomi &quot;biontologio&quot;. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:34, 21 apr. 2026 (UTC)
::::::Ŝajnas, ke konfuzitaj estas ankaŭ la aŭtoroj de la artikolo, kiuj skribis, interalie: &quot;Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj [tiel!] kaj organismoj&quot;.
::::::Simile konfuzitaj estas ankaŭ alilingvaj ligitaj artikoloj:
::::::Franclingva vikio: «c'est l'enquête, la description de tout ce qui est visible dans le monde naturel : animal, végétal, minéral.» ktp
::::::Eĉ la anglalingva vikio ne konsentas kun vi: «In antiquity, &quot;natural history&quot; covered essentially anything connected with nature, or used materials drawn from nature, such as Pliny the Elder's encyclopedia of this title, published c. 77 to 79 AD, which covers astronomy, geography, humans and their technology, medicine, and superstition, as well as animals and plants.», «A slightly different framework for natural history, covering a similar range of themes, is also implied in the scope of work encompassed by many leading natural history museums, which often include elements of anthropology, geology, paleontology, and astronomy along with botany and zoology, or include both cultural and natural components of the world.» ktp
::::::La ruslingva vikio estas eĉ pli kategoria pri la vasteco de la fako: «совокупность знаний о природных объектах, явлениях и процессах» (la tuto da scioj pri naturaj objektoj, fenomenoj kaj procezoj)
::::::kaj simile en aliaj lingvoj.
::::::Alternativa interpreto estas, ke konfuzita estas vi – per unu el la mallarĝigaj difinoj en la angla lingvo, kiun vi iukiale preferas. Nu, Esperantaj terminoj estu pli internaciaj kaj malpli efemeraj, ol tio...
::::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:48, 21 apr. 2026 (UTC)
:::::::Nia nuna artikolo klare difinas sian temon kiel nur certan specon de naturscienco, &quot;kline pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado, kaj ampleksas precipe tiajn esplorojn, kiuj estas eldonataj ne en striktasence sciencaj revuoj sed en revuoj pli vastatemaj.&quot; Nia artikolo ne ''jam'' estas samtema kun [[naturscienco]], ĉar la observa stilo de naturscienco ne estas la sola stilo. La cito &quot;Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj kaj organismoj&quot; ne kontraŭdiras tion - &quot;natura historio&quot; estas difinita laŭ metodoj kaj ne laŭ esplortemo. 
:::::::La franca artikolo ŝajne estas pri iom alia koncepto kaj eble devus ne esti ligita al la sama vikidatumero. La ŝajne kontraŭdiraj citoj el la anglalingva vikipedio ne estas en nia artikolo, do striktasence ne rilatas al la diskuto. Kaj unu (''In antiquity . . .'') klare estas celita kiel historia, malaktuala difino (tial ĝi estas en subsekcio &quot;Before 1900&quot;) kaj la alia klare estas markita kiel malsama de la kutimaj difinoj (''A slightly different framework . . .''). Do ili ne difinas la temon de la artikolo. Dume la difino ''leaning more towards observational than experimental methods of study'' estas en la unua frazo de la artikolo, klare intencita kiel temdifina, ne kiel nur unu inter pluraj mallarĝigaj difinoj.
:::::::Ĉiuj vikipedio malrespektetas la principon &quot;Vikipedio ne estas vortaro&quot; ĉe plursencaj titoloj kiel ĉi tiu. Tio ne estas imitinda.
:::::::Do la demandoj estas 1) Ĉu la specife observa stilo de naturscienco meritas artikolon, aŭ ĉu ĝi estas kunigenda kun [[naturscienco]]? (Mi pensas ke ĝi estas memstare menciinda temo, sed oni povus racie malkonsenti.) 2) Ĉu titolo &quot;Natura historio&quot; estas tolerinda, aŭ kiun alian titolo ĝi havu?--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:57, 21 apr. 2026 (UTC)
::::@[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]]:
::::: @[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] diris:
:::::: Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca.
::::: La vorto '''naturscienco''' evidente venas el la tradicio germana (kaj pli ĝenerale orienteŭropa), kaj la angla-latinidaj aŭtoroj de PIV ĝin miskomprenis. Naturscienco estas la tuto da sci(enc)oj pri la naturo, kiel la germana {{lang|de|'''Natur·kunde'''}} aŭ la rusa {{lang|ru|'''естество·знание'''}}. Tiu tegmenta signifo povas rilati al la historia periodo kiam la studoj de la naturo ankoraŭ ne disfakiĝis en apartajn sciencojn; tiu signifo restas aktuala ekz‑e en la instruado: en la elementa lernejo ni havas studfakon {{lang|ru|природоведение}}, en kiu la lernantoj ricevas la unuajn sciojn pri fiziko, ĥemio, biologio, astronomio… Supozeble tiusence la revuo «Esperanto» informas nin, ke
:::::: «André Cherpillod (1930) estas emerita mezlerneja instruisto pri '''naturscienco'''.»
::::: En la sistemo germana-orienteŭropa estas do klara diferenco inter '''naturscienco''' ĝenerale kaj '''(pri)natura scienco''' speciale (ekz‑e geologio, zoologio ktp). Simile '''lingvoscienco''' ({{lang-ru|языкознание}}) ĝenerale kaj prilingvaj sciencoj speciale (gramatiko, leksikografio, dialektologio ktp). Simile '''[[sociscienco]]''' ({{lang-ru|обществознание}}) ĝenerale kaj ''sociaj sciencoj'' speciale (historio, ekonomiko, etnografio…). En tiu sistemo estas kohera diferencigo de la klasifikaj niveloj, malsamaj nocioj estas esprimataj per malsamaj vortoj.
::::: En la tradicio angla-latinida tiun diferencon oni esprimas per la nombro de unu sama termino:
:::::: Les '''[[:fr:sciences sociales]]''' sont un ensemble de disciplines académiques&amp;nbsp;…
:::::: '''[[:en:Social science]]''' (or the '''social sciences''') is one of the branches of science,…
::::: T.e. la nocioj ekzistas, sed estas esprimataj konfuze kaj malkohere. La germana sistemo estas pli logika kaj imitinda, tiom pli ke ĝi utiligas la rimedon disponeblan en Esperanto: la diferencon inter ‹umo·scienco› kaj ‹uma scienco›. La PIVa difino estas misa.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:55, 29 apr. 2026 (UTC)
::::::Mi sincere dirite tute konfuziĝis per la longa argumenado tien reen. Ĉiukaze mi ne estas konvinkita pri la propono ŝovi la nocion al nova &quot;laŭ PIV arkaika&quot; titolo &quot;biontologio&quot;, kaj laŭ mi ankaŭ tre malmultaj aliaj voĉoj varmiĝis subteni tiun alinomigon. Pri natura historo kaj natura scienco/naturscienco mi estus malferma, sed se la diskutantoj ne povas interkonsenti, tiam probable nenio okazos pri alinomigo, kaj tio estos fakta voĉdono por &quot;natura historio&quot;... Aŭ ĉu vi tamen sukcesos interkonsenti je klara, voĉdonebla propono? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:25, 2 sep. 2026 (UTC)

==Subŝtatoj de Meksiko==
Nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]] diras ke &quot;nomoj de subŝtatoj&quot; &quot;ĉiam estu Esperantigitaj&quot;. Mi supozas ke tio ne ĉiam estas aplikebla en praktiko, ĉar Esperantigoj en multaj federaj landoj ne ekzistas. Tamen la federitaj [[subŝtatoj de Meksiko|ŝtatoj de Meksiko]] jam havas esperantigojn menciitajn en la artikoloj. Ĉar la lando estas granda kaj havas sufiĉe longan historion de Esperanto-aktivado, mi atendas ke tiuj Esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj, kaj ke fontoj estas troveblaj por la plej multaj aŭ ĉiuj. Sed la artikoltitoloj estas en la hispana.

Do - ĉu ni ŝanĝu la titolojn en Esperantajn, aŭ ĉiujn aŭ minimume tiujn, por kiuj fontoj rapide troveblos? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:37, 27 apr. 2026 (UTC)
:Plejparte {{farite}}. [[Chiapas]], [[Tabasco]], [[Veracruz]] bezonas administranton. [[Ĉiŭaŭo]], [[Gvanaĥŭato]], [[Pŭeblo]] estas suspektindaj pro malnormala uzado de ''ŭ'' kaj eble bezonas plian kontrolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:44, 9 maj. 2026 (UTC)

{{re|Arbarulo}} Nia titolpolitiko ke &quot;nomoj de subŝtatoj&quot; laŭeble &quot;ĉiam estu Esperantigitaj&quot;, jes estas saĝa laŭ pure praktikaj konsideroj de redaktado. Tamen mi intertempe tre favoras iun fidindan referencon aŭ plurajn pri ĉiuj esperantigoj, kaj ne entuziasmas pri pure vikipediaj kreaĵoj - sekve la ideala deziro vere &quot;ne ĉiam estas aplikebla en praktiko&quot;. Mi ĵus kontrolis en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] de 1971, kiu en la vasta mapo 35 havas liston pri ĉiuj [[subŝtatoj de Meksiko]], sed preskaŭ ĉiujn nomas hispane. Nur [[Kampeŝo]] (tiel!!!, ĉe ni ''Campeche'' resp. [[Kampeĉo]] sen referenco, PIV2020 ne havas vorton), [[Meksikio]] (tiel!!, laŭ PIV2020 zamenhofa vorto, ĉe ni [[Meksikŝtato]]) + [[Jukatano]] (ĉe ni kaj laŭ PIV2020 [[Jukatanio]]) tie dokumentiĝas kiel pure esperantaj, aldone [[Hidalgo]] + [[Durango]] estas aŭtomate esperantaj kaj hispanaj. Mi forte supozas ke la poŝatlasa komisiono de 1971 elektis formon kampeŝo ĉar [[kampeĉo]] jam estas biologia vorto. Sed tio tamen estas aŭdaca ideo. Tamen ĉiukaze nur [[Jukatanio]], [[Hidalgo]] + [[Durango]] konsidereblas sendiskute klaraj esperantigoj. La supozo ke ĉiuj &quot;esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj&quot; estas naiva. Se ili estas &quot;bone enradikiĝintaj&quot; esperantigoj, kion mi volonte volus kredi, tiam devos esti eble almenaŭ unu ekstervikipedian referencon alporti pri ĉiu - kaj en tio la poŝatlaso de 1971 ne estos granda helpo. Sed ĝi jes ne estas la sola ebla fonto... Tial mi ankoraŭ ne volus movi la tekstojn al esperantaj titoloj Ĉiapaso, Tabasko kaj Verakruco, sen ke ni individue dokumentigas nian ekstervikipedian referencadon - pri Verakruco ĉiukaze klaras ke ĝi estas meksika urbo en PIV2020, do la paŝo argumenti ke ni povas uzi la urbonomon ankaŭ por la subŝtato estas malgranda. Do mi postulas ke ni ne pigru kaj serĉu ekstervikipediajn fontojn pri la novaj esperantaj nomoj, en PIV, Reta vortaro aŭ iu ajn alia vortaro, tekstaro.com aŭ iu simpla reta serĉado. Ĉar bazigi enciklopedion sur &quot;pure vikipediaj vortokreaĵoj&quot; estas koncepto tre dubinda, kaj se la novaj vortoj estas &quot;bone enradikiĝintaj&quot; esperantigoj, tiam devas ebli trovi pruvon pri tio (almenaŭ unusolan). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:52, 18 maj. 2026 (UTC)
:Verŝajne ThomasPusch pravas pri ĉi tiu afero. Mi emas restarigi la hispanlingvajn titolojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:09, 30 maj. 2026 (UTC)

==Artefaritaj planedoj==
Mi faras diskuton ĉe [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]] pri tio, kiel distingi la titolojn de ekzistanta artikolo [[Artefarita planedo]] kaj nova artikolo kun [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&amp;oldid=9366370 jena enhavo]. Mi kopias ĉi tien mian ĵusan komenton: 
::::La nomoj de niaj artikoloj estas konfuzaj, sed mi pensas ke la temoj estas koncepte malsamaj: [[Satelito]] estas pri io ajn, kio orbitas ĉirkaŭ io ajn; [[artefarita satelito]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ planedo'' aŭ ĉirkaŭ satelito de planedo; [[artefarita planedo]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ la Suno'' aŭ teorie ĉirkaŭ aliaj steloj.
::::Ŝajnas al mi ke la ekzistanta artikolo povus nomiĝi [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]] kaj via povus nomiĝi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Kion vi pensas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 5 maj. 2026 (UTC)

Laŭ mi, &quot;planedo&quot; estas objekto tiel granda, ke ĝi iĝas proksimume sfera pro gravito, kaj kiu forigas aliajn objektojn el sia orbito. Se eĉ [[Plutono]] ne estas planedo, nomi Luna-1 planedo, eĉ &quot;artefarita planedo&quot;, ŝajnas ridinde. Cetere, neniu nomas artefaritajn satelitojn &quot;artefaritaj lunoj&quot;. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:00, 6 maj. 2026 (UTC)
:{{re|Lingvano}} Mi komprenas tion kiel voĉon, ke la nova artikolo estu [[Artefarita planedo]] sen interkrampaĵo. Kion vi volas fari al la ekzistanta artikolo? Alinomi, forigi aŭ kunigi kun alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 6 maj. 2026 (UTC)
::Eble oni provizore alinomu ĝin al [[Artefarita planedo (satelito)]], sed oni povus ankaŭ forviŝi ĝin. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:41, 6 maj. 2026 (UTC)
:::Mi apenaŭ sukcesas orientiĝi, tiom konfuziga iĝis la movado de la tekstoj. Iusence ŝajnas domaĝe forĵeti la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&amp;oldid=9334784 novan version] de 19 mar. 2026 farita de uzanto Piotrus, sed aliflanke la nova traduko el la angla al Esperanto estis nur duonfarita kaj havas multajn fuŝajn ruĝajn ligilojn, ekz. [[The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy]], kvankam ekzistas teksto [[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]], kaj simple anglalingve nomi novajn ruĝajn ligilojn en [[Vikipedio en Esperanto]] kiel [[Atmospheric escape]] (por vorto &quot;eskapon de atmosfero&quot;) aŭ [[Science fiction on television]] (por simpla vorto &quot;sciencfikcion&quot;) ankaŭ ne ŝajnas aparte saĝe. Do probable tamen ne indas je ĉiu kosto savi la ektradukon de Piotrus, nur por esti afabla al li, kaj poste havi amason da plia laboro en tio fari veran fintradukon el la malneto. {{re|Arbarulo|Lingvano}} Eble vi du simple povas fari komisionon kaj ordigi la mison, ĉar pli da kuiristoj kiuj kirlas en la poto ne plifaciligas la ordigon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 20 maj. 2026 (UTC)
::::Eble Piotrus ankoraŭ volos fari tion mem. Mi petos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC)
:::::Inter ĉiuj aliaj problemoj, kiuj okazas en Vikipedio, mi forgesis atentigi Piotrus pri la progreso de ĉi tiu diskuto. Nun li reafiŝis sian tradukon kiel [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Mi alinomis la antaŭan [[Artefarita planedo]] --&gt; [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]], sed bezoniĝas administranto por alinomi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]] --&gt; [[Artefarita planedo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:53, 8 jul. 2026 (UTC)
::::::Se estas nur tio: alinomigon Artefarita planedo (megastrukturo) --&gt; Artefarita planedo mi povas fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:33, 2 sep. 2026 (UTC)
:::::::Efektive, nur tio estas farenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:53, 3 sep. 2026 (UTC)
== [[Katorgo]] =&gt; [[Punlaboro en Rusio]] ==

La novvorto ''katorgo'' aspektas dubinda, ĉar mi ne trovis ĝin en vortaroj, nek trovas bezonon je aparta vorto por komuna fenomeno de punlaboro, konata ekde antikva epoko kaj ekzistinta ankaŭ en Britio, Francio kaj multaj aliaj landoj. En Rusio ĝi aperis en la epoko de Rusa carlando kaj daŭris en la Rusia imperio, la termino mem estis renaskita por mallonge eĉ en Stalin-tempo. Do mi proponas uzi simplan kaj klaran vortumon [[Punlaboro en Rusio]]. Espereble poste aperos [[Punlaboro en Francio]], [[Punlaboro en Britio]] ktp. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:21, 7 maj. 2026 (UTC)

:&lt;s&gt;{{por}}&lt;/s&gt; Vere. La novvorton &quot;katorgo&quot; ankaŭ mi ne trovis ĝin en vortaroj, gazetoj, literaturo - ankaŭ [https://tekstaro.com/?s=6a0b0ce727a57 tekstaro.com] malhavas ĝin. Do mi estas tre por ŝovo al titolo [[Punlaboro en Rusio]]. Kvankam vikidatumoj proponas tradukon &quot;Ekziligo&quot;, kio estas grava atentigo pri nuanco: la ekziligo estis almenaŭ same grava puno kiom deviga laboro. Sed mi dubemas ĉu sencas la kondamnon je punlaboro kaj je ekziligo ŝtopi en la saman titolon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:28, 18 maj. 2026 (UTC)

::{{kontraŭ|tamen kontraŭ, post rekonsidero}} Tamen, mi nun ankoraŭ konsciis pri la historia libreto de 1912 nomata &quot;[https://arkivo.esperanto-france.org/katalogo.htm Politika malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero «la Katorgon»]&quot; de [[Zygmunt Marek]], Krakovo, kiu jes ja jam estis menciita en la teksto (la fina parto de la titolo &quot;konsidero «la Katorgon»&quot; en akuzativo nuntempe impresas nekutima, sed tiel ekzakte oni titoligis la libron en 1912, kaj la vorto «Katorgo» estas sendube tie menciita). Kaj recenzo pri la libro, same mencianta la vorton Katorgo, troveblas en [https://dn790003.ca.archive.org/0/items/BelgaEsperantisto_1912_n050_dec/BelgaEsperantisto_(1912)_n050_dec.pdf la Belga Esperantisto, dec. 1912, p. 31]. Per tiu trovo mia antaŭa argumento, ke &quot;mi ne trovis ĝin en ... gazetoj, literaturo&quot; ne plu validas - nun mi tamen trovis ĝin, kaj en literaturo kaj en la gazetaro. Tial mi retiras mian voĉdonon. Mi ĵus faris esperantan tekston pri la historia esperantista socialdemokrato [[Zygmunt Marek]] kaj pensas, ke se la homo plantis la novan vorton en 1912 en la esperantan literaturon kaj gazetaron, ke tiam jam ne plu eblas nomi ĝin &quot;nova vorto&quot; en 2026, 114 post la enkonduko. Cetere, mi atentigas ke la vortradiko estas antikva greka termino, ne estis inventaĵo nur de la cara Rusio kaj ne nur &quot;makulus la memoron de historia Rusio&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:11, 18 maj. 2026 (UTC)
:::Ni verkas la enciklopedion, do ni prezentu la science pruvitajn faktojn kaj ne gravas ĉu ili makulas ies historion aŭ ne. La fakto estas ke punlaboro en Rusio estis la sama sistemo, kiun aplikis Britio, Francio kaj pluraj aliaj landoj, do uzado de malliberuloj por plej pezaj laboroj, kutime en foraj lokoj. Tio estis konsiderata samtempe ilo de punado kaj koloniado (Siberio, Aŭstralio, Franca Gujano ktp). En Rusio post la revolucio ĝi estis abolita (kvankam dum la Stalin-periodo aperis [[GULAG]]-sistemo, ekzistinta du jardekojn), en Francio ĝi funkciis eĉ post la Dua mondmilito ([[Papilio (libro)|jen ekzemplo]]). Se ni uzas vortumon [[Prizonkolonio]] (ne ''Penal colony'' aŭ ''Colonie pénale''), kial ni elpensu specialan vorton por la sama institucio en Rusio? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:37, 3 jun. 2026 (UTC)

:Cetere, mi mem videble ne multe okupiĝis pri punlaboroj en interŝtata komparo. Kiuj estas la vikidatumaj eroj por [[Punlaboro en Francio]] kaj [[Punlaboro en Britio]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 20 maj. 2026 (UTC)
:{{komento}} &quot;Katorgo&quot; estas naiva paŭsa &quot;esperantigo&quot; de la rusa vorto (каторка [kátorga]), kiu signifas punlaborejo. Mi vidas nenian bezonon uzi en Esperanto tian balastaĵon.
:Krome, mi havas la impreson, ke, elimininte la vorton &quot;katorgo&quot;, estus prudente movi la enhavon de tiu ĉi artikolo en apartan sekcion &quot;Punlaboro en Rusujo&quot; en la artikolo &quot;[[Punlaboro]]&quot;. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:34, 7 jul. 2026 (UTC)
::Tamen tio malekvilibrigus la artikolon - [[Katorgo]] estas tre detala kaj [[Punlaboro]] apenaŭ pli ol ĝermo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 7 jul. 2026 (UTC)
:::Tio, ke la artikolo ne plu estos ĝermo, ŝajnas al mi bona paŝo, kiu krome montros kiamaniere eblos aldoni similajn partojn pri aliaj landoj (ekzemple, la jam menciitaj Aŭstralio, Britujo, Francujo k.a.).
:::Ĉu ekzistas bonaj kialoj por eternigi ĝermecon de artikolo &quot;[[Punlaboro]]&quot; aŭ por divido de artikolo pri unu temo en apartajn artikolojn pri ĉiu lando?
:::Se vi insistas, la artikolo &quot;[[Punlaboro]]&quot; povas enhavi sekcion aŭ simplan koncizan klarigon forsendantan al la artikolo &quot;Punlaboro en Rusujo&quot; (la alinomita nuna &quot;[[Katorgo]]&quot;).
:::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:45, 8 jul. 2026 (UTC)
::::En [[Punlaboro]] jam estas ligilo al [[katorgo]]. Kompreneble tiu ligilo konserviĝu. Mi volus aŭdi aliajn opiniojn pri kunigo, sed mem restas kontraŭa, ĉar ŝajnas al mi malpli malbona se la artikola &quot;punlaboro&quot; estas ĝermo ol se ĝi estas fakte artikolo pri rusa punlaboro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:31, 8 jul. 2026 (UTC)
	
{{kom}} [[:d:Q17089987|Punlaboro en Usono]] estas sufiĉe grava temo en usona politiko, kaj punlaboro en Ĉinujo estas ofta riproĉo de usonanoj (hipokrita sed verŝajne prava, ŝajne ankoraŭ sen vikidatumero) al la registaro de tiu lando. Ambaŭ estus bonaj kandidatoj por artikoloj. Alilingvaj artikoloj rilataj al punlaboro troviĝas en la kategorioj ligitaj kun ĉi tiuj eroj: [[:d:Q8719629]], [[:d:Q8864536]] (esperante [[:Kategorio:Trudlaboro]]). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC)

== [[Anglikana Komunio]] &gt; Anglikana Komunumo ==
Ni ĉiuj scias ke [[komunio]] estas &quot;[[sakramento]], kiu estas [[rito|rita]] [[ofero]] de [[pano]] kaj [[vino]]&quot; en iuj kristanismaj diservoj, kaj la verbo komunii laŭ [https://vortaro.net/#komunio_kd PIV] estas &quot;doni al iu por manĝi, eventuale trinki, la panon kaj vinon&quot; en tia renkontiĝo. Do, la titolo &quot;Anglikana Komunio&quot; por '''tiu teksto estas misa'''. Kaj efektive, en [[vikidatumoj]] la temo en Esperanto nomiĝas Anglikana '''Komunumo''' = internacia grupo de anglikanaj eklezioj. La vorto [[komunumo]] ĉi-tie estas la ĝusta. Mi proponas alinomiĝon. Eĉ se tute ne necesas esti anglikana, aŭ esti kristana por juĝi en tiu demando, ankaŭ ne necesas havi la pezan vortaron PIV hejme, sed sufiĉas havi aliron al komputilo por povi rigardi en ''vortaro.net'', kaj tute klaras ke &quot;komunio&quot; estas ago kiun praktikas plej diversaj kristanoj, kaj '''ne estas nomo''' por organizaĵo aŭ federacio de diversaj organizaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 20 maj. 2026 (UTC)
:{{por}} Evidente. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:36, 20 maj. 2026 (UTC)
&lt;s&gt;:{{kontraŭ}}&lt;/s&gt; Laŭ mia kompreno la Anglikana Komunio ne estas organizaĵo aŭ federacio de organizaĵoj, sed aro da eklezioj difinitaj de tio, ke ili sufiĉe bone interkonsentas pri doktrinoj por reciproke agnoski la validecon de sia komunia rito. Tial oni nomas ĝin angle ''Communion'', kio estas la angla vorto por komunio, aŭ pli ĝenerale komuniko aŭ samsenteco, sed neniam por komunumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC)
::El tiu respondo kaj el la artikolo mi ne vidas, kiel tio diferencas disde «[[Anglikanismo]]». La franca Vikipedio same opinias, kaj pludrektas [[:fr:Communion_anglicane]] → [[:fr:Anglicanisme]], kio ŝajnas tre logika.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:16, 22 maj. 2026 (UTC)
:::Fakte la artikolo «[[Anglikana Komunio]]» nesufiĉe klare diras, ke temas pri ''[[:en:Full communion|Communio in sacris]]'', kaj misgvide uzas la vorton «komunumeco». Se oni ial vols lasi tiun artikolon, ĝin necesas iom reverki. Cetere, kial majusklo en «Komunio»? Ĉiel ajn, antaŭ ol verki pri speciale «Anglikana komunio», necesas havi pli ĝeneralan artikolon pri «Eŭĥaristia komunikado» (la ortodoksa ekvivalento por ''Communio in sacris'').--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:03, 22 maj. 2026 (UTC)
::::Laŭ la anglalingvaj artikoloj, anglikanismo estas la tradicio deveninta de la [[Eklezio de Anglio]] (Eklezio de Anglujo). Pluraj eklezioj apartiĝis de la Anglikana Komunio, interalie pro disputoj pri la rajtoj de virinoj kaj GLAT-uloj, sed restas anglikanaj. Ĉio ĉi bedaŭrinde ne estas klarigita en niaj artikoloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:53, 22 maj. 2026 (UTC)
:::::Se Arbarulo en sia unua noto aludas ke komunio pli ĝenerale estus komuniko aŭ samsenteco, li malpravas. [https://vortaro.net/#komunio_kd Komunio] en Esperanto klare estas la rita manĝado de iom da [[pano]] kaj [[vino]] en kristanaj kunvenoj. Se lasi la artikolon je tiu nomo, necesus klarigi kial kaj kiel la anglikana rita manĝado de pano kaj vino diferencas de la restaj kristanaj grupiĝoj. Kompreneble pri majusklo de la dua vorto estas tute neniu klarigo. Do se lasi la artikolon je la nuna nomo, necesas tute teologie koncentriĝi pri la rito kaj neniel pri &quot;la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo kaj estas en komunumeco inter si&quot;. Tio bezonas pli ol nur iom da reverkado. Tial laŭ mi la ŝanĝo for de vorto &quot;komunio&quot; en la titolo estas pli praktika solvo de la dilemo, ĉar tiu ĉi teksto klare ne temas pri priskribo de rito, sed pri grupigo de kristanaj organizaĵoj. Eblas bone proponi alian novan vortumon por la titolo, sed tiu ĉi teksto maltaŭgas sub la nuna titolo &quot;[[Anglikana Komunio]]&quot;. Mi suferas per iom da kapdoloro, kiam mi legas iujn de la tekstoj, kiujn la antaŭa tre maljuna kaj intertempe longe mortinta uzanto Ludovica verkis, ofte en nebulaj vortumoj, ĉiam sen referencoj, kaj certe ne estas la ĝusta por reverkado de la ekzistanta teksto. Tial mi ankaŭ subtenus entute forigi la tekston kaj anstataŭigi ĝin per alidirektigo al la esperantlingva teksto [[anglikanismo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 23 maj. 2026 (UTC)

PS: La sama miso, mi ĵus konstatis, validas ankaŭ por la teksto &lt;big&gt;'''[[Komunio de Porvoo]]'''&lt;/big&gt;, kie same ne temas pri la maniero kiel manĝi panon, sed pri ''«unio inter la anglikana kaj evangelia luterana eklezioj farita en 1992»'' - do same pri iu organiza grupigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:29, 23 maj. 2026 (UTC)

:Kiom mi komprenas, temas ne pri organizaĵo aŭ komunumo, sed pri reciproka '''agnosko''' aŭ '''akcepto''' de eŭĥaristio inter iuj konfesioj. T.e. ekz‑e ke anglikano povas komunii en luterana diservo (kaj inverse); en ortodoksismo tio ankaŭ signifas, ke pastroj de la koncernaj konfesioj rajtas '''kuncelebri''' unu saman eŭĥaristian diservon. Tamen la terminoj de la tipo «komunio de NN» impresas min kiel tre fuŝaj. Ili pensigas pri ia speco de liturgio (kiel la «liturgio de Johano la Orbuŝa» aŭ«[[Trenta meso]]»), dum fakte temas pri interagnosko. Tiajn interagnoskojn oni prefere menciu ĉe la artikoloj pri la konfesioj (kun kiuj aliaj konfesioj la koncerna konfesio estas en la eŭĥaristiaj rilatoj) prefere ol en apartaj artikoloj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 16:23, 23 maj. 2026 (UTC)
::ThomasPusch miskomprenas min. Mi neniam diris ke &quot;komunio&quot; signifas komunikon aŭ samsentecon. Tio estas signifoj de ''communion'', kiujn mi menciis nur por pruvi, ke ''communion'' ne signifas &quot;komunumo&quot;. 
::La argumento estas: la normala etnolingva nomo de la afero signifas &quot;komunio&quot;, do ni fidele traduku tion kaj ne provu renomi ne-Esperantajn aferojn laŭ tio, kio ŝajnas al ni pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 23 maj. 2026 (UTC)
:::Angle [[:en:Christian communion]] '''ne estas''' la Esperanta [[komunio]], ili estas [[ŝajnamikoj]], kaj traduki tion per «komunio» estas mistraduki kaj konfuzi. Pli ĝusta termino angla estas [[:en:koinonia]] ← {{lang-el|κοινωνία}}, la reponda Esperanta artikolo estas [[Komuneco (kristanismo)]]. La teologoj kutime citas ĉi-rilate ''Agojn'' 2:42, kie la Londona Biblio havas «kunuleco»n (Kaj ili persistis en la instruo de la apostoloj kaj en la '''kunuleco''', en la dispecigo de pano kaj en preĝoj). Resume, la meĥanika paŭsaĵo per «Anglikana &lt;s&gt;komunio&lt;/s&gt;» estas kontraŭesperanta eraro.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:11, 25 maj. 2026 (UTC)
::La malsameco inter &quot;Anglikana Komunio&quot; kaj &quot;anglikanismo&quot; estas menciita en la artikolo [[Anglikana Komunio]]: &quot;La Anglikana Komunio estas la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo '''kaj estas en &lt;s&gt;komunumeco&lt;/s&gt; komunio inter si'''&quot;. Do ĉiuj membroj de la Anglikana Komunio estas anglikanoj, sed ne ĉiuj anglikanoj estas membroj de la Anglikana Komunio. Kaj la enhavo de la artikolo spegulas la distingon: [[Anglikana Komunio]] temas pri tio, kiuj anglikanaj eklezioj inkludiĝas en la komunio kaj kiuj ne; [[Anglikanismo]] temas pri la doktrinaj kaj kulturaj aferoj, kiuj distingas la anglikanojn de aliaj kristanaj tradicioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:45, 23 maj. 2026 (UTC)
:::Laŭ [[:en:Anglican Communion]], &quot;The Anglican Communion (AC) is a Christian communion consisting of the autocephalous national and regional churches '''historically''' in '''full communion''' with the Archbishop of Canterbury.&quot; En la ortodoksa terminaro, temas pri la ''eklezioj-filinoj'' de la Brituja eklezio (histiorio) kaj ''eŭĥaristia kuneco'' (=[[Komuneco (kristanismo)|Komuneco]]). Ambaŭ trajtojn eblas esprimi la sufikso -ism; kp la difinon de ''katolikismo'' en NPIV:
:::«2 (ss) La kristana religio, bazita sur la dogmaro k ritaro difinitaj de ĉiuj ĝisnunaj koncilioj, k agnoskanta la aŭtoritaton k neerarivecon de la papo.»
:::Tie enestas kaj doktrino-kulturo (dogmaro kaj ritaro), kaj la administra aŭtoritato de la papo. Simile ''anglikanismo'' povas kombini (kaj en la reala lingvuzo reale kombinas) doktrina-kulturan kaj la historian aspektojn. Internacie '''anglikanismo''' estas la plej klara kaj taŭga esprimo; «Anglikana Komunio» estas misgvida kaj lingve erara mistraduko.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:02, 25 maj. 2026 (UTC)
::::Mi hezitemas tial, ke se ''communion'' ne signifas &quot;komunio&quot; ĉi tie, estas tiel stranga hazardaĵo ke tiom gravas ĝuste la reciproka agnosko de komunio inter la eklezioj. Tamen mi provizore fidas ke Sergio scias pli pri eklezia terminologio ol mi. Kalkulu min {{sindetena}} pri la titolo.

::::Pri la dueco de la artikoloj, ŝajnas evidente ke estas du konceptoj, do kunigo nur estus en ordo se montriĝus, ke niaj artikoloj kaj la ligitaj anglalingvaj artikoloj misprezentas siajn fontojn. La distingo inter la konceptoj sendependas de la artikolaj titoloj, do ankaŭ sendependas de la signifo de &quot;-ismo&quot;, &quot;komunio&quot; aŭ aliaj elementoj de Esperanto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:54, 30 maj. 2026 (UTC)

== [[Stelhalmao]] =&gt; [[Stelhalmo]] ==

Temas pri speco de [[halmo]] ludata sur stelforma tabulo, do kial ne [[stelhalmo]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:28, 30 maj. 2026 (UTC)
:{{kom}} Laŭ [[Halmo]], &quot;halmo&quot; kaj &quot;halmao&quot; estas variantoj por la sama koncepto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:56, 30 maj. 2026 (UTC)
:{{kom}} Jes, certe, sed estus preferinde havi nur unu formon de la vorto. Ŝajnas al mi, ke oni inkluzivas la finan vokalon, esperantigante vorton, nur kiam necesas distingi ĝin de alia radiko. Mi ne vidas motivon por esperantigi ''halma'' alie ol per '''halmo'''. Ĉiuokaze, estus bone, se la artikoloj pri '''halm(a)o''' kaj '''stelhalm(a)o''' uzus la saman formon en siaj titoloj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]])

== [[Literatura salono]] =&gt; [[Salono (kunvenejo)]] / [[Salono (rondeto)]] ==

La aktuala nomo akcentas sole literaturajn kunvenojn, sed fakte tio estis ankaŭ lokoj, kie oni priparolis politikajn, sociajn, filozofiajn, religiajn aferojn. Do ni adaptu la titolon al pli larĝa origina senco de la fenomeno, kiel tion faris la aliaj vikioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:40, 3 jun. 2026 (UTC)

:Bona ideo! &quot;Salono (kunvenejo)&quot; ŝajnas al mi tute taŭga anstataŭo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:49, 6 jun. 2026 (UTC)

:{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]])
:{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 6 jul. 2026 (UTC)

== [[Ŝajna heredanto]] -&gt; [[Heredonto]]==
La vorto &quot;ŝajna&quot; havas alian sencon, ne trafan ĉi tie: &quot;ŝajna. Erariga pro sia ekstera aspekto, kiu ne estas konforma al la interna kerna esenco; prezentanta nur eksteran supraĵan similecon kun io alia&quot;. Tiu ĉi heredanto ja klare ne estas &quot;erariga&quot;, sed estas &quot;verŝajna, probabla, antaŭvidebla&quot; k.s. La paĝo estas alinomenda al io pli taŭga. Pli bona nomo povus esti, ekz-e &quot;Verŝajna heredanto&quot; aŭ &quot;Probabla heredanto&quot; aŭ simile. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:11, 6 jun. 2026 (UTC)

:Verdire, la nuna titolo estas misgvida, eĉ erara.
:Miaopinie, la ĝusta termino estas &quot;heredonto&quot;. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:45, 6 jun. 2026 (UTC)

:{{por}} '''Heredonto'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:27, 7 jun. 2026 (UTC)
:{{por}} '''Heredonto'''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:09, 7 jun. 2026 (UTC)
::Mi baze konsentas pri la propono '''Heredonto''', sed ŝatus iom pli precizigi: Tial {{por}} '''Tronheredonto'''. Heredi oni ankaŭ povas monon, aŭ librojn, aŭ supkuleron, sed ĉi tie temas pli specife pri '''trono''' en hereda monarĥio.- [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:05, 9 jun. 2026 (UTC)
:::La nuna teksto diras, interalie: &quot;la termino estas ĝenerala por iu ajn titolo de nobeleco&quot;. Evidente do, ne temas nur pri tronheredado.
:::Memkompreneble, oni povas mallarĝigi la temon de la artikolo. Aliflanke, oni povas, male, plilarĝigi ĝin, ĉar kial heredado de trono, nobela titolo, bieno, privata kapitalo ktp estu traktataj malsame (havi apartan terminon kaj artikolon) en Esperanta Vikipedio? Eblas difini la terminon &quot;heredonto&quot; ĝenerale, sed dediĉi grandan parton de la artikolo al la obskuraj lokaj reguloj kaj tradicioj de tronheredado (kaj eventuale titolheredado), laŭbezone.
:::Tio permesos havi prudentan nivelon de lingva reguleco kaj sistemeco kaj, tamen, reteni ligitecon al tiuj lingvaj vikioj, kiuj traktas esence paŭsaĵojn de la anglalingva idiomaĵo ''heir apparent''.
:::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:26, 9 jun. 2026 (UTC)
::::Grava diferenco estas, ke heredadon de bieno aŭ mono normale decidas la testamento, sed reĝo aŭ duko normale (almenaŭ laŭ mia limigita scio pri Eŭropo) ne povas mem decidi, kiu heredos la titolon. Eble do '''titolheredonto'''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:55, 11 jun. 2026 (UTC)
:::::Eĉ en la feŭdisma Okcidenta Eŭropo ekzistis majorato, kiu malebligis libere testamenti bienojn. Kaj en diversaj landoj de la mondo la reganto povis (kaj probable plu povas) libere elekti sian heredonton – ekz‑e tiel estis en Romio kaj Bizancio kaj Rusio (ĝis [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]]). Pli oportunas havi la universalan terminon.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:55, 12 jul. 2026 (UTC)
:{{por}} '''Titolheredonto'''. Ĉar l'artikolo temas pri iu ajn titolo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:50, 1 jul. 2026 (UTC)

== [[:Kategorio:Poligenistoj]] -&gt; [[:Kategorio:Polenigistoj]] --&gt; [[:Kategorio:Polenantoj]] ==
Estis konfuzo inter du ŝajnaj terminoj. Temas pri [[polenado]] per [[polenigisto]] pri kiu estu ligita al la bona &quot;kategorio:Polenigistoj&quot; kiu domaĝe aperas ruĝe, kiel kategorio de tiu artikolo. ''Poligenistoj'' rilatas al [[poligenismo]], kiu rilatas al tuta alia afero. Atentu, ke ŝanĝi la nomon de tiu kategorio necesas ŝanĝi la kategorion en ĉiuj artikoloj rilatantaj al la malbona kategrio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:55, 1 jul. 2026 (UTC)

{{Komento}} Sen kontraǔdiro, ĉu povbas mi alinomi tiun kategorion ?-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:10, 7 jul. 2026 (UTC)
:Ŝajnas al mi ke la intencata titolo dekomence estis &quot;Kategorio:Polenigistoj&quot;, ĉar ĝi estas en [[:Kategorio:Polenado]] kaj ankaŭ enhavas neniun poligeniston. Temas nur pri tajperaro. Do mi pensas ke vi devas senti vin libera korekti kaj ne nepre devis eĉ averti aŭ peti konsilon. Mi nur rekomendas (tamen ne volante trudi) pluan korekton al [[:Kategorio:Polenantoj]], laŭ la PIV-a vorto &quot;poleni&quot; kaj sento, ke estas strange esprimi neelektitan biologian funkcion per &quot;-isto&quot;. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 10 jul. 2026 (UTC)

:Mi pli-malpli konsentas. Mi ne povas aprobi ŝanĝon al [[:Kategorio:Polenigistoj]], ĉar ankaŭ tio estus erara, sed mi opinias, ke vi povus korekti la evidentan tajperaron sen ies aprobo. Estu [[:Kategorio:Polenantoj]]: ''ist'' estas malbona, kaj ankaŭ ''ig'' estas malbona. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:50, 10 jul. 2026 (UTC)

:{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] pro la ĉi-supraj klarigoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:13, 12 jul. 2026 (UTC)
:{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:52, 13 jul. 2026 (UTC)
:{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:00, 13 jul. 2026 (UTC)
::{{Farite}}.- Sed [[:Kategorio:Poligenistoj]] donas longan liston da [[Kolibro]]j. Normale?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:47, 15 jul. 2026 (UTC)
:::Por ke artikolo aperu en la ĝusta kategorio, necesas korekti la kategorion en la artikolo mem. Ĝi ne aŭtomate transiras kiam oni alinomas la kategorion.
:::Fakte ŝajnas al mi pli simple, se oni metus [[:Kategorio:Kolibroj]] en [[:Kategorio:Polenantoj]] anstataŭ ĉiu unuopa specio. Ankaŭ ŝajnas al mi erare, ke ni havas du kategoriojn [[:Kategorio:Kolibroj]] kaj [[:Kategorio:Trokiledoj]], ĉar &quot;kolibro&quot; kaj &quot;trokiledo&quot; estas sinonimoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 15 jul. 2026 (UTC)
::::Fakte [[:Kategorio:Kolibroj]] estas jam subkategorio de [[:Kategorio:Trokiledoj]], do laŭ mi sufiĉas nuligi la fuŝan karegorion [[:Kategorio:Poligenistoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:08, 16 jul. 2026 (UTC),

== [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]] (= [[Gestlingvo]])  ==

Verkante artikolon pri komputada «signaro» mi puŝiĝis kontraŭ la jam ekzistanta «[[Signaro]]» alispeca. Intervikie ĝi estas ligita al unu sola lingvo (la hungara [[:hu:Jelbeszéd (kommunikációs eszköz)]]), kaj ŝajnas al mi, ke ĝi temas pri [[Signolingvo]] = [[Gestlingvo]], kiu havas pli da ilustraĵoj kaj intervikiaj ligiloj. Mi ne kompetentas pri la afero, sed mi vidas unuj samajn nomojn menciitajn en ambaŭ artikoloj. Mi proponas konsideri la eblon kunigi la du artikolojn; se konvenas, sub la titoloj de la dua, kiuj titoloj estas pli klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:26, 3 jul. 2026 (UTC)

:Mi preferus la vorton ''[[gestolingvo]]''. Ĉiuj lingvoj uzas signojn, sed parolaj lingvoj uzas sonojn, dum gestolingvoj uzas gestojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:45, 3 jul. 2026 (UTC)
::Estas du senrilataj proponoj ĉi tie: kunigi [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]], kaj alinomi [[Signolingvo]] --&gt; [[Gestlingvo]].
::La kunigopropono vere devus esti ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Ĉiuokaze kunigo ne estas en ordo, ĉar la plej unua frazo de [[Signaro]] klare diras ke ĝi &quot;estas '''nelingva''' komunika kodo&quot; kaj la cetera artikolo konsekvence laŭas tion. 
::[[Signaro]] estas tre ĝenerala vorto sen evidente ĉefa senco, do mi pensas ke estus bone havi apartigilon sub tiu titolo kaj uzi interkrampan klarigon en la titoloj de veraj artikoloj. 
::Alinomado [[Signolingvo]] --&gt; [[Gestlingvo]] estas bona ideo. Mi supozas ke la modo diri &quot;signolingvo&quot; venas konscie de supozo, ke &quot;gesto&quot; havas iun insultan nuancon kaj ke &quot;signo&quot; estas pli ĝentila sinonimo, kaj subkonscie de deziro fari nomon (supraĵe) similan al la nomo uzata en la angla, hispana, franca kaj aliaj nuntempe prestiĝaj lingvoj. Kiel bonege resumis Lingvano, tio estas mallogika laŭ la signifoj de &quot;gesto&quot; kaj &quot;signo&quot; en Esperanto.
::Resume, {{kontraŭ}} kunigo kaj {{por}} [[Gestlingvo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 6 jul. 2026 (UTC)
:::{{re|Arbarulo}} Bone. Tiam por liberigi la nudan «Signaro»n por apartigilo necesas precizigi la titolon de la nuna «[[Signaro]]». La hungara precizigo (=&amp;nbsp;komunikilo) precizigas nenion, ĉar ĉia ajn signo estas komunika rimedo. Kiom mi komprenas, tiu artikolo temas pri signoj esprimantaj mesaĝon ''malrekte'' — per aludo, sekreta kodo, per deca ŝarado. Mi do proponas precizigi «Signaro (implica)». Ĉu?--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:34, 8 jul. 2026 (UTC)
::::La artikolo traktas ĉiujn nelingvajn komuniksistemojn. Mi pensas ke &quot;malrekta&quot; aŭ &quot;implica&quot; ne bone komprenigas la signifon &quot;nelingva&quot;. Ĉu &quot;Signaro (komunikteorio)&quot; estas akceptebla? Aŭ eble &quot;Nelingva signaro&quot; estus pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:22, 8 jul. 2026 (UTC)
:::::{{re|Arbarulo}}Nu jes, kvankam mi iom preferus «Eksterlingva signaro».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:30, 9 jul. 2026 (UTC)
::::::Kaj mi ankoraŭ &quot;iom preferus&quot; miajn proponojn, ĉar la distingo estas inter signaroj, kiuj konsistigas lingvon kaj signoj, kiuj ne konsistigas lingvon, ne inter signaroj, kiuj estas &quot;en&quot; lingvo kaj signaroj, kiuj estas ekster ĝi. Tamen mi taksas ankaŭ &quot;eksterlingva signaro&quot; akceptebla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 10 jul. 2026 (UTC)
:{{por}} [[Gestlingvo]]. (Verdire, mi dirus &quot;gestOlingvo&quot;)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC)
:{{komento}} Ŝajnas ke neniu obĵetas, ke la nuda &quot;Signaro&quot; iĝu apartigilo, kaj ke la titolo de la nuna [[Signaro]] ricevu precizigilon. Tamen decidaj voĉoj mankas. Sed estas ja tre ĝena, ke la vorton tre gravan por komputiko senrezerve okupas signifo konata nur al 1 alilingva Vikipedio. Do, se dum la semajno de 19 jul ĝis 25 jul neniu protestos, mi alinomos la nunan «[[Signaro]]»n al «Nelingva signaro» (kiel proponis Arbarulo), kaj la titolon «Signaro» faros apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC)
:::{{Farite}} pri Signaro→‹[[Nelingva signaro]]› kaj [[Signaro]] = apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:12, 28 jul. 2026 (UTC)

== [[Vitikulturado en Marko]] -&gt; [[Vinkultivado en Markio]] -&gt; [[Vitkultivado en Markio]] ==
Ne estas mi kiu proponis tiun alinomadon, sed DidCORN; fakte mi proponas la forigon de la artikolo, kiel parto de lavango metata de anonimuloj kun kiu ne eblas diskuti la grandan kvanton de fuŝaĵoj kiun lia kontribuo alportas. Ĉiuokaze la proponinto argumentis, ke Vitikulturo estas barbarismo kaj Markio (Italio) estas la regiono, dum Marko estas tute alia afero. Pri la dua parto mi ttue konsentas, sed ne pri la unua ĉar Vitkulturo ja estas ĝusta vorto (sen i), do la rezulto povus esti ĉu Vitkultivado en Marko aŭ Vinproduktado en Marko, se vere la decido estas konservi tiajn fuŝaĵojn. Estis jam dekoj da ili.
:{{kontraŭ}} la proponita kaj {{por}} unu el la du alternativoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:53, 6 jul. 2026 (UTC)
:{{komento}}Same pri [[Vitikolturado en Umbrio]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:33, 6 jul. 2026 (UTC)
:{{Por}} Mi konsentas pri [[Vitkultivado en Markio]], sed mi proponis la terminon [[Vinkultivado]] kiu ekzistas kaj en Vikipedo mem kaj en ĉiuj esperantaj votaroj, dum *Vitkultivado&quot; estas tutkomprenebla sed tamen neologismo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:06, 7 jul. 2026 (UTC)
:{{komento}}.-Stranĝe la rilatanta ŝablono [[Ŝablono:Vitikulturo en Italio]] kaj ĉiuj artikoloj kiuj jam ekzistis ene malaperis. Kion faru ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 07:52, 20 jul. 2026 (UTC)
::{{re|DidCORN}} Rigardu en la paralela forumo [[VP:FA]]. Tie okazis diskuto de pluraj esperantistaj vikipedianoj pri ebla forigo de ĉiuj 12 tekstoj kaj ankaŭ la principe senkulpa ŝablono, kiu nur ne plu havas vivcelon, se ĉiuj tekstoj en ĝi estas for. Vi principe povus ankaŭ mem vidi tion, se vi klakas sur la nun ruĝan unuan ligilon [[Vitikulturado en Marko]], vi devus vidi keston kun palruĝa fono en kiu estas inter alie la indiko &quot;Averto: Vi rekreas paĝon, kiu estis antaŭe forigita. [Je la momento] 12:49, 13 jul. 2026 [la vikipedia administranto] Kani forigis [la] paĝon Vitikulturado en Marko [- kialo:] Rezulto de [[VP:FA]]&quot;. Elprovu! Tiam vi ekde nun povos mem ekscii kio okazis... Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:35, 24 jul. 2026 (UTC)
:::Sed kiel restari la antaŭan situacion ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:40, 27 jul. 2026 (UTC)
:::: {{farite}} la pagxo [[Vitikulturado en Marko]] estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:09, 30 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)]] -&gt; [[Sigismundo (Sankta Romia Imperio)]] ==
La formo ''[[Sigismundo]]'' ŝajnas preferinda. Mi ĵus trakontrolis la 66 aliajn lingvojn: 45 havas la vokalon U, 5 havas O (belorusa, franca, hungara, itala, kataluna), unu havas A (litova), kaj la aliaj havas skribon nek latinan, nek cirilan, nek grekan, do mi ne estas certa! [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:01, 7 jul. 2026 (UTC)
:{{sindetena}} Normale esperantigo de historia germana nomo sekvus la latinan formon aŭ la originalan germanan. Ambaŭ havas ''u''. Aliflanke, PIV registras nur &quot;Sigismondo&quot;. En la tekstaro ŝajnas ke ambaŭ variantoj uziĝas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:06, 7 jul. 2026 (UTC)
:{{Por}} Sigismundo… La PIV-a francaĵo ''–mondo'' estas klare malpli internacia. El la 54 alinaciaj aritikoloj Vikipediaj, kies titolojn mi povas legi (latinliteraj kaj Cirilaj) nur 4 havas la o-formon. Krome, la artikolo pri la antaŭnomo en nia Vikipedio estas [[Sigismundo]]. Kaj cetere en tiaj nomoj la ĝermana ''–mund'' signifas ne ‹mondo›, sed ‹protekto›. Kp «[[Edmundo]]»n: «PIV1970 havis la Esperantan formon ''Edmondo'', imitante la francan, sed en PIV2002 ĝi estis korektita al la pli internacia kaj etimologie ĝusta formo ''Edmundo''»--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:04, 8 jul. 2026 (UTC)
:{{komento}} Fakte la testa versio de PIV havas la vorton ''Sigismundo'' en ekzemplo sub ''regento'': &quot;Frato Georgo [...], la regento de la infana reĝo Johano Sigismundo&quot;. Mi supozas, ke PIV iam korektos la kapvorton, same kiel ĝi korektis la kapvorton ''Edmundo''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:02, 8 jul. 2026 (UTC)
:{{komento}} Persone mi preferus &quot;Sigismundo&quot;. Sed PIV estas grava aŭtoritato, kaj ni ne deviu de PIV sen grava kialo. La ĝisnunaj artikoloj pri diversaj [[Sigismondo]]j nomiĝas tiel ĝuste pro la aŭtoritato de PIV. Vikipedio sekvu la fakte ekzistantan lingvon (kie PIV ludas gravan rolon), kaj ne inventu alternativajn formojn, eĉ se tiuj ŝajnas &quot;pli logikaj&quot; aŭ &quot;pli ĝustaj&quot;. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:11, 8 jul. 2026 (UTC)
::Neniu en ĉi tiu diskuto inventas alternativajn formojn. La formo ''Sigismundo'' estas de longe uzata. Kiel menciite, eĉ PIV citas frazon, en kiu la vorto ''Sigismundo'' aperas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 8 jul. 2026 (UTC)
:::{{por}} Se iu dum respektive tuj post la alinomigo post la unua mencio &quot;Sigismundo&quot; en la artikola unua frazo enmetas piednoton kiu klarigas la situacion, aparte avertas ke en PIV 2020 ankoraú estas la formo &quot;Sigismondo&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 24 jul. 2026 (UTC)
:{{farite}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:56, 7 aŭg. 2026 (UTC)
::Ne forgesu ankaŭ la aliajn Sigismondojn (vidu ekz-e en paĝo [[Sigismundo]]) kaj tie plu, interalie [[Universitato Reĝo Sigismondo]]. Ĉiam rekontrolu ke vi ne akcidente ruĝigis bluajn ligilojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:54, 7 aŭg. 2026 (UTC)

== Lingvoŝablono pri la jida ==

Pardonu, se tio estas malbona loko por tiu demando.

Ĉu iu povus ŝanĝi la ŝablonon &lt;nowiki&gt;{{lang-yi}}&lt;/nowiki&gt; tiel ke ĝi montros &quot;jide&quot; anstataŭ &quot;judgermane&quot;?
Ĝi estas multe uzata en artikoloj pri jidlingvaj verkoj, aŭtoroj, organizaĵoj. Preskaŭ ĉie tie estas uzata la vorto &quot;jid-&quot;, preskaŭ neniam &quot;judgerman-&quot;. Estus bone harmoniigi la lingvouzon.

Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:58, 30 jul. 2026 (UTC)
:Mi provis ŝanĝi tion mem, sed mi tute ne sukcesas trovi kie tio estas difinita. {{U|Tlustulimu}}, ĉu vi povas helpi? Verŝajne vi estas la sola kiu kapablas. Antaŭdankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:17, 9 aŭg. 2026 (UTC)

==Kernoj kaj nukleoj==
Ĉe [[Ĉelkerno]] [[Uzanto:DidCORN]] afiŝis alinomigan ŝablonon kun propono por [[Ĉelnukleo]] kaj kialo &quot;Prefereblas NPIV pri anatomio kaj fiziologio.&quot; Ankaŭ ĉe [[Nukleo]] li metis frazon &quot;Nukleo aŭ kerno ne estas ĉiam sinonimoj&quot;, sen pliaj klarigoj. Tamen en NPIV la sesa difino de &quot;kerno&quot; estas &quot;nukleo&quot;, kaj la du plej gravaj difinoj de &quot;nukleo&quot; komenciĝas per &quot;kerno de . . .&quot;. Do ŝajnas ke &quot;nukleo&quot; estas ne vere bezonata sinonimo de iuj sencoj de &quot;kerno&quot;.

Do mi pensas ke la artikoltitoloj estas lasendaj kiel ili estas, sed ni devas certigi ke ambaŭ terminoj menciiĝas en ĉiuj artikoloj, por kiuj ambaŭ taŭgas. Ankaŭ la aserto &quot;ne estas ĉiam sinonimoj&quot; estas aŭ forigenda aŭ pliklarigenda, ĉar kvankam teknike ĝi veras, en sia nuna stato ĝi pli misgvidas ol helpas - ne utilas scii ke du vortoj ne estas sinonimoj se oni ne scias, kiel ili malsamas; kaj ili ja plejparte estas sinonimoj, kaj &quot;nukleo&quot; ŝajne ĉiam estas anstataŭigebla per &quot;kerno&quot;, kvankam ne inverse. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:57, 30 jul. 2026 (UTC)

:Por klarigi la aferon mi ĵus nigrigis la taŭgan terminon pri ĉiu kazo. Amike.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:56, 3 aŭg. 2026 (UTC)--

== [[Adversus Haereses]] → Kontraŭ herezoj ==

Strangas ke greklingva libro en Esperanta Vikipedio estas menciata per Latina titolo. Kvankam tia tradicio ekzistas en multaj Okcidentaj landoj, tamen Esperanto havas pli vastajn horizontojn. Kaj pluraj Vikipedioj, eĉ en la lingvoj de landoj tradicie romkatolikaj, uzas tradukitan titolon:

: [[:en:Against Heresies]]
: [[:es:Contra las herejías]]
: [[:fi:Harhaoppeja vastaan (Irenaeus)]]
: [[:fr:Contre les hérésies]]
: [[:id:Melawan Ajaran Sesat]]
: [[:pt:Contra Heresias]]
: [[:ru:Против ересей]]
: [[:sh:Protiv jeresi]]
: [[:sv:Mot heresierna]]
: [[:uk:Проти єресей]]

Tikla punkto estas la artikolo. Ŝajne la libro ne pretendas trakti ''ĉiujn'' herezojn, kaj la angla traduko estas senartikola. Do laŭ la rekomendo «en dubaj okazoj artikolon prefere ne uzu», mi proponas imiti la anglan tradukon senartikolan.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 11:53, 8 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} Mi konsentas kun tiu prezento de la situacio. Aldone, ni jam havas kutimon traduki titolojn de skribaj verkoj, se tio nekomplike eblas. 
:Por tuta travideblo estas bone mencii, ke ''Kontraŭ herezoj'' estas traduko de la latina titolo, ne la greka, sed tio ŝajnas esti norma inter ĉiuj lingvoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 8 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi volonte akceptas vian proponitan alinomadon. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:46, 8 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:53, 8 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:06, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:{{farite}}--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:40, 12 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Malpruvebleco]] → [[Refutebleco]] ==
Ĉar &quot;malpruvebleco&quot; (la ebleco malpruvi, ebleco refuti) estas facile mis-analizata (malo de pruvebleco). - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:53, 8 aŭg. 2026 (UTC)

:{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:52, 8 aŭg. 2026 (UTC)

:{{komento}} Mi konsentas, ke «refuteblo» (kial aldoni la redundan ‑ec?) estas malpli ambigua ol «malpruveblo»; tamen mi iom dubas pri la verboj. «Pruvi», «malpruvi», «refuti» precipe temas pri (mal)pruvo ''logika'', per ''argumentado''; dum la koncerna artikolo temas, kiom mi komprenas, pri empiria ''kontraŭekzemplo''. Tiurilate pli taŭgus la verboj ''konfirmi / malkonfirmi''. Bedfaŭrinde ''malkonfirmeblo'' estas same ambigua, kiel ''malpruveblo''. Tamen estas malofta simpla verbo '''dementi''', kiun ReVo kaj NPIV difinas per la egaligo «dementi = malkonfirmi»; kaj la ReVaj ekzemploj parolas ĝuste pri empiria malkonfirmo:
&lt;blockquote&gt;
* nur reviviĝintaj dinosaŭroj eble povos veni iutage dementi [3];
* la rasa teorio estis konvinke dementita danke al la malkovro de la civilizo de la indusa valo…
&lt;/blockquote&gt;
{{ReVo|dement|dementi}} {{ReVo|refut|refuti}}

«Malkonfirmi» certe estus la plej trafa vorto; sed ĝia egaleco al «dementi» estas malpli evidenta. Kaj la francoj ial preferis la terminon «Réfutabilité»…--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:41, 9 aŭg. 2026 (UTC)

:Cetere, ni povus malambiguigi per malkompono de la termino: «'''la eblo malkonfirmi'''»:
:: por ke teorio rajtu pretendi je ''scienceco'' necesas ke ekzistu eblo ĝin ''malkonfirmi'' per empiria fakto.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:56, 9 aŭg. 2026 (UTC)
:::: Aŭ eble «'''eventualo malkonfirmi'''» --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:06, 9 aŭg. 2026 (UTC)
:::::Aŭ ni povus malambiguigi per divida streketo: '''malkonfirm-ebleco'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:51, 9 aŭg. 2026 (UTC)
:::Al mi ŝajnas, ke pli natura kaj klara estus proksimume jena vortumo: &quot;Teorio estas ''scienca'', se principe eblas ĝin ''malkonfirmi'' per empiria fakto nekongrua kun ĝi.&quot; Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:27, 9 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Kano]] → [[Arundo (planto)]] ==

La artikolo temas nur pri la genro ''Arundo'', sed laŭ PIV kaj ReVo la signifo de la vorto estas multe pli larĝsenca. PIV eĉ specife mencias, ke kanoj inkluzivas [[fragmito]]jn, [[arundo]]jn, [[bambuo]]jn, [[kanao (planto)|kanao]]jn, [[sukerkano|sakaro]]jn. Laŭ mi, ĉe la titolo [[Kano]] troviĝu apartigilo, kiu klarigas pri la fundamenta/PIV-a/ReVo-a signifo kaj direktas al diversaj koncernaj artikoloj (i.a. ''[[Phragmites australis]]'', kiu komunlingve nomiĝas &quot;kano&quot; aŭ &quot;ordinara kano&quot; en multaj lingvoj). [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:29, 11 aŭg. 2026 (UTC)
:Ĝenerale {{por}}, sed mi preferus [[Arundo]] sen interkrampaĵo, ĉar ĝi ŝajnas al mi pli baza temo por tutmonda legantaro ol [[Arundo (urbo)]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:30, 11 aŭg. 2026 (UTC)
:La artikolo certe havu la titolon '''Arundo''', sed ankaŭ mi ne estas certa pri la parentezo. Eble [[Arundo (genro)]], simile kiel [[Ambrozio (genro)]], [[Driado (genro)]], [[Oleo (genro)]], ... [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 18:51, 11 aŭg. 2026 (UTC)
::Jes, se ni aldonos parentezaĵon, [[Arundo (genro)]] ŝajnas tute bona. Sed ankaŭ sen parentezaĵo, kiel sugestis Arbarulo, povus eble tamen esti preferinda. (Cetere, mi elektis [[Arundo (planto)]] laŭ [[Kanao (planto)]] listigita en la apartigilo [[Kanao]], sed mi rimarkas nun, ke tiu ligilo plusendas al artikolo, kiu fakte ne nomiĝas tiel sed &quot;[[Kanaacoj]]&quot;.) [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 20:52, 11 aŭg. 2026 (UTC)
:Post du semajnoj ĉiuj komentintoj opinias, ke la artikolo &quot;Kano&quot; moviĝu. Ne necesas administraj rajtoj por tio, do mi decidis [[Vikipedio:Redaktu kun kuraĝo|redakti kun kuraĝo]] kaj mem fari la ŝanĝon: {{farite}} movi [[Kano]] al [[Arundo (genro)]], kaj krei novan apartigilon ĉe [[Kano]].
:Ankoraŭ ne estas decidite, ĉu la artikolo troviĝu ĉe [[Arundo (genro)]] aŭ [[Arundo]], do ankoraŭ necesas pli da opinioj pri tio. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:22, 27 aŭg. 2026 (UTC)

== Natura historio, Naturscienco, Empiriaj sciencoj ==

Ĉi tiu demando jam estis levita (62. «Natura historio =&gt; Biontologio» ĉi-supre), sed senrezulte. Pli ĝuste, sekve de tiu diskuto mi reverkis la artikolon [[Naturalis Historia]] kaj klarigis, kiel estiĝis la mistermino [[Natura historio]] — taŭga Latine, erara Esperante.

Tamen ni plu havas la artikolon [[Natura historio]], malaprobatan {{ReVo|histor.natur0o|naturhistorio}} kaj en NPIV ([http://vortaro.net/#naturhistorio naturhistorio]). Ambaŭ egaligas ĝin al «naturscienco(j)» — ReVo ununombre, NPIV plurnombre. Mi opinias, ke NPIV fuŝas: temas pri ''unu'' integra, sinteza, tegmenta fako.

Ni ankaŭ havas la artikolon [[Naturscienco]], ununombran titole, sed plurnombran en la teksto. La samon mi vidas en [[:en:Natural science]]. Ruse estas pli honeste: [[:ru:Естествознание]] (Naturscienco) kunmetite kaj ununombre; [[:ru:Естественные науки]] (naturaj sciencoj) duvorte kaj plurnombre.

La franca Vikipedio provis analizi tiun kaĉon (mi tradukas la unuajn 3 alineojn de [[:fr:Science de la nature]], kie vi povas trovi la originalon):
&lt;blockquote&gt;
La '''sciencoj pri la naturo''', aŭ '''naturaj sciencoj''', studas la naturan mondon. Ĉi tiuj terminoj estas ĉefe uzataj en la kunteksto de lerneja edukado.

La terminoj «natursciencoj», «naturaj sciencoj» kaj «naturhistorio» estas praktike ekvivalentaj kaj emfazas la diversecon de la sciencoj, ĉiu specialigita, studantaj la naturon.

La ununombra formo «'''naturscienco'''» estas lastatempa modernigo de «naturhistorio», la plej malnova el la tri terminoj. Ĉi tiu modernigo enkondukas semantikan nuancon: la ununombra formo esprimas la unuecon (kunecon??) de la sciencoj studantaj la naturon.
&lt;/blockquote&gt;

Mi ne tute konsentas kun tiu analizo. Naturscienco (ununombra) estas
# stadio en la historio (!) de la scienco, precipe en la 17ª–19ª jarcentoj;
# studobjekto en la elementa lernejo, kiam oni ankoraŭ de apartigas fizikon, biologion ktp.

Dum la plurnombra formo «'''natursciencoj'''» fakte priskribas ''sciencan metodon'', propran al la koncernaj sciencoj. Tute alia afero.

Mi opinias fuŝaĵo karakterizi metodon per la studobjekto kaj diferencigi la sencojn per la gramatika nombro. Fakte temas pri '''empiriaj sciencoj''', kiuj uzas eksperimentojn kajaŭ observatajn fenomenojn kiel kriterion. Kaj la angla artikolo ja diras: “'''Natural science''' or '''Empirical science''' is a branch of science …”

'''Empiriaj sciencoj''' estas multe pli trafa termino. Empiriaj sciencoj estas kontrastigataj al la sciencoj spekulativaj — antaŭe al [[Naturfilozofio]], nun al [[Formalaj sciencoj]].

Resume mi proponas:
* [[Naturscienco]] (la artikolo) iĝu «Empiriaj sciencoj»
* [[Natura historio]] iĝu «Naturscienco»
--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:41, 13 aŭg. 2026 (UTC)

:{{por}} Tio ŝajnas al mi taŭga solvo. Estus bone ripari la lamajn paŭsaĵojn, kiuj ne reflektas la nunan staton kaj rolojn de koncernaj sciencaj kampoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:17, 13 aŭg. 2026 (UTC)

:{{komento}} La esprimo ''natura historio'' kelkfoje estas mistraduko de la angla esprimo ''natural history'', kiu hodiaŭ plej ofte signifas specon de malmoderna biologio, kiun mi preferus nomo biontologio. Jen mia traduko de la unua frazo de https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_history: &quot;Biontologio estas fako de esplorado pri organismoj, inkluzive de bestoj, fungoj kaj plantoj, en ilia natura medio, pli inklina al observado ol eksperimentado.&quot; [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:13, 13 aŭg. 2026 (UTC)
::«Naurhistorio» estas mistraduko ne el la angla, sed el Latino (''Naturalis historia''). Kaj ne ĉie ĝi tiel malvastiĝis, kiel en la angla. Ekz‑e en Francio, kies lingvo egale suferas je tiu mallogikaĵo, ĝi restas tradicie vasta (samkiel «naturscienco» en Rusio), kiel atestas la artikolo [[:fr:Histoire naturelle]]:
::: «En la 21-a jarcento, la Nacia Muzeo pri Naturhistorio proponas jenan difinon de la termino &quot;„naturhistorio“ (''histoire naturelle''):
:::: „Historie ĝi estas esplorado kaj priskribo de ĉio videbla en la natura mondo: animala, vegetala kaj minerala.“
::: La ''Manifesto de la Muzeo'' (2017)[2] indikas, ke la studo de la diverseco de homaj socioj estas integra parto de naturhistorio: la ''Musée de l'Homme'' (Muzeo de la Homo), muzeo pri antropologio, estas parto de la Nacia Muzeo pri Naturhistorio, kiu havas plurajn katedrojn pri antropologio. La Muzeo notas, ke konceptoj pri naturhistorio konstante evoluis laŭlonge de la tempo, citante laŭvice sciencistojn kiaj [[Karlo Lineo]], Georges-Louis Leclerc de Buffon, Jean-Baptiste Lamarck kaj Charles Darwin, por konkludi, ke:
:::: „Naturhistorio hodiaŭ estas la studo de la diverseco de la vivantaj kaj mineralaj mondoj kaj iliaj interagoj kun la homaro. Temas pri kompreno, kiel ĉi tiu diverseco disvolviĝis kaj kia estas ĝia dinamiko.“»
::--&amp;nbsp;[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:39, 13 aŭg. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} Ĉi tiu propono aĉetas iom da plilogikeco ĉe la nuna [[Natura historio]] per granda malplilogikeco ĉe la nuna [[Naturscienco]]. Ni ne povas nomi tion &quot;empiria scienco&quot; ĉar ankaŭ la sociaj sciencoj estas empiriaj. Fakte ankaŭ la angla lingvo tion agnoskas, malgraŭ la menciita aserto de la anglalingva vikipedio egaliganta ''natural science'' kaj ''empirical science'' - tiu aserto ne havas fonton kaj fakte kontraŭdiras la normalan vortuzon de la angla lingvo, ekzemple vidu [https://criticalthinking.pressbooks.tru.ca/chapter/formal-vs-empirical-sciences/]
:Aliflanke, la PIV-a difino de &quot;natursciencoj&quot; ŝajnas pli bone respondi al nia [[Natura historio]] ol nia [[Naturscienco]]. Plej frape ĝi ekskludas fizikon kaj ĥemion. Do mi povus apogi [[Natura historio]] --&gt; [[Naturscienco]] se pli bona solvo estos trovita por la nuna [[Naturscienco]]. (Tamen mi dubas, ĉu tiu PIV-a difino efektive sekvas la kutiman uzon.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 13 aŭg. 2026 (UTC)
::{{Respondo al|Arbarulo}} Viaj argumentoj estas tute pravaj … kaj favoraj al mia propono&lt;code&gt; ;-)&lt;/code&gt;
::La angla artikolo [[:en:Natural science]] kombinas (por ne diri «konfuzas») la molan kaj la varman, la studobjekton (naturo) kaj la metodon (empirian). Tiel okazis, ke la empiria metodo unue sukcesis en fiziko (kaj aliaj prinaturaj sciencoj), kaj dum longa tempo nur tie ĝi estis aplikata; sed nun oni aplikas ĝin ankaŭ ekz‑e en psiĥologio kaj sciencoj sociaj; tial ''necesas'' trakti ĝin en aparta artikolo, sendependa disde la naturscienco. Kaj ni en nia Vikipedio tian artikolon havas, kvankam sub malkonvena titolo [[Naturscienco]]. Necesas alinomi tiun artikolon al «empiriaj sciencoj», kaj iom ĝin redakti. Intervikie ĝi plu ligiĝu al [[:en:Natural science]], ĉar ŝajne tiu estas la ĉefa loko kie la angla Vikipedio iom detale parolas pri «empiriaj sciencoj»; dum la studobjektan parton ni traktu en la eksa [[Natura historio]], kiu ricevu la liberigitan titolon «Naturscienco».
::En tia aranĝo estos nenia surprizo ke ankaŭ la sociaj sciencoj havos lokon sub la titolo «empiriaj sciencoj». Ĝuste tion mi celis, en la Esperanta Vikipedio la du apartajn nociojn traktu apartaj artikoloj.
::La NPIV-a difino estas fuŝega:
::: '''natursciencoj'''. Tuto de la sciencoj pri la naturo (biologio, anatomio, fiziologio, ekologio k geologio).
::Kial plurnombro? Ĉu eblas «naturscienco» ununombra? Kaj fakte, internacie kaj en Esperanto, tiun tegmentan signifon havas ĝuste la ''ununombra'' «naturscienco» — kp la francan «''Science de la nature'' '''au singulier'''» en la ĉi-supra citaĵo, la difinon kaj la realajn uzojn Esperantajn ekzemple cititajn ĉe {{ReVo|scienc.natur0o|naturscienco}}.
::Min tamen surprizas ke viaj pravaj argumentoj favoraj al mia propono igis vin voĉdoni «kontraŭ».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:07, 14 aŭg. 2026 (UTC)
:::[[Naturscienco]] estas pri &quot;sciencoj, kiuj okupiĝas pri la viva kaj neviva naturo.&quot; Tio estas alia koncepto ol empiriaj sciencoj.--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:01, 14 aŭg. 2026 (UTC)
::::{{Respondo al|Arbarulo}} Prave. «Empiriaj sciencoj» karakterizas sciencojn per ''metodo''. «Naturaj sciencoj», per ''studobjekto''. Ĉiuj modernaj naturaj sciencoj estas empiriaj, sed ne ĉiuj empiriaj sciencoj estas prinaturaj. '''Tial''' mi proponis alinomi ''kaj disigi'', ke la nuna [[Naturscienco]] ne plu estu «Naturscienco», sed iĝu, laŭ la ĉefa parto de ĝiaj teksto kaj skemo, «Empiriaj sciencoj»; kaj iom redakti la tekston tiel, ke ĝi pli emfaze prezentu la empirian metodon, kaj la «naturaj sciencoj» restu nur kiel ''unu el la ekzemploj'' pri la empiriaj sciencoj (prefere apud aliaj ekzemploj, ekz‑e el la sociaj sciencoj). Kaj tio ebligos uzi la titolon «Naturscienco» por alia artikolo (por la nuna «[[Natura historio]]», cetere ankaŭ iom redaktenda).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:17, 15 aŭg. 2026 (UTC)
:::::Prefere do ni klare distingu inter proponoj ''alinomi'' artikolon kaj proponoj ''ŝanĝi ĝian temon''. Laŭ mia kompreno, la nuna propono estas eltranĉi grandan parton de [[Naturscienco]] (verŝajne ĉion krom &quot;Principoj de la naturscienco&quot;) kaj kunigi ĝin kun [[Natura historio]]. Tiel la temoj de ambaŭ artikoloj ŝanĝiĝus.
:::::Mi restas {{kontraŭ}} ĉar ambaŭ konceptoj, pri kiuj temas niaj nunaj artikoloj, klare estas menciindaj kaj almenaŭ al mi ŝajnas distingindaj, ĉu per la nunaj nomoj aŭ aliaj. Ankaŭ &quot;Principoj de la naturscienco&quot; ne estas tiel taŭga por artikolo pri empiriaj sciencoj (inklude sociajn) ol en sia nuna situo, ĉar ĝi tute temas pri eksperimentado, kaj en sociaj sciencoj eksperimentado ne tiom superregas. Ĉiuokaze, se malgraŭ tio oni decidos favore al la propono, la kunigo [[Natura historio]] + parto de [[Naturscienco]] devos havi la intervikiojn de [[Naturscienco]], ĉar la alilingvaj artikoloj estas pri studado de la naturo, kaj la stumpo pri empiriaj sciencoj devos ligiĝi kun [[:nl:Empirische wetenschap]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:51, 15 aŭg. 2026 (UTC)
::::::(aŭ kun [[:en:Empirical research]] ktp.; ne klaras al mi kial la nederlanda vikipedio havas du artikolojn.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:00, 15 aŭg. 2026 (UTC)
::::::Nu, mi rekte vin demandu:
::::::Ĉu vi konsentas, ke en Esperanto la vorto «historio» ne havas la anglan signifon
::::::: 7. a systematic account of any set of natural phenomena without particular reference to time (Random House Webster’s Unabridged Dictionary)?
::::::Ke sekve «natura historio» por la senco “natural history” estas kruda eraro, mistraduko kiu kompromitas Esperanton kiel racian lingvon internacian (ĉar en diversaj lingvoj tiusenca «natura historio» ja estas agnoskita kiel termino arkaika kaj evitinda; kp &quot;ark&quot; in NPIV, &quot;ark evi&quot; en ReVo)?
::::::Ke sekve ni korektu la vortuzon en nia Vikipedio?
::::::Se jes, do kiel?—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:24, 16 aŭg. 2026 (UTC)
:::::::Eble ĝi kompromitas Esperanton kiel racian lingvon, sed nur en senco, en kiu Esperanto delonge kaj pli grave kompromitiĝas de vortoj kiel ekzemple &quot;[[terpomo]]&quot; por afero kiu malmulte similas al pomo. Tial mi pensas ke la elekto de la artikolkreinto paŭsi la enradikiĝintajn nacilingvajn terminojn estis laŭdinde singarda, kaj la decido ŝanĝi ĝin prefere venus de konstato, ke oni efektive nomas ĝin alie en Esperanto, ne de teoriumado.
:::::::Tamen mi ankaŭ komprenas la volon plilogikigi la nomon. Se oni elektos tiel, la malplej malbona ideo, kiu venas en mian kapon, estas distingi [[Naturscienco]] --&gt; [[Naturscienco (temaro)]] kaj [[Natura historio]] --&gt; [[Naturscienco (metodaro)]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:07, 21 aŭg. 2026 (UTC)
::::::::{{re|Arbarulo}} Oni efektive preferas la pli modernan kaj pli logikan formon. En la [[Tekstaro de Esperanto]] estas
::::::::* '''24''' trafoj por 'natursciencon?\b' (ununombra ''natursienco'') — vd https://tekstaro.com/?s=6a8ac5796a2c8 ;
::::::::* '''6''' trafoj por 'naturhistorion?\b' (''naturhistorio'') vd https://tekstaro.com/?s=6a8ac631db288 ;
::::::::* '''6''' trafoj por 'naturan? historion?\b' (''natura historio'') vd  https://tekstaro.com/?s=6a8acc594b575 .
::::::::Krome, kaj NPIV, kaj ReVo preferas la pli logikan formon. [[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:26, 23 aŭg. 2026 (UTC)
:::::::::Neniam estis disputate, ĉu la vorto &quot;naturscienco&quot; ekzistas, sed estas disputate ''kion ĝi signifas''. Kaj tiuj serĉrezultoj indikas, ke regas malunueco pri tio. 
:::::::::Pluraj trafoj de &quot;naturscienco&quot; evidente celas la koncepton, kiu jam havas tiun titolon en Vikipedio, ekzemple [https://tekstaro.com/t?nomo=malgranda-revuo&amp;uzistreketojn=0&amp;tipo=&amp;sekcio=malgranda-revuo-1944-2&amp;antauasekcio=1&amp;postasekcio=1&amp;id=ds671&amp;ignorifremdajhojn=0&amp;uskle=0&amp;serchesprimo=natursciencon%3F%5Cb#ds671]. La recenzo pri ''Lingvo kaj menso'', kiu aperas en la serĉrezultoj, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&amp;uzistreketojn=0&amp;tipo=&amp;sekcio=revuo-esperanto-2010-12&amp;antauasekcio=1&amp;postasekcio=1&amp;id=dl7260&amp;ignorifremdajhojn=0&amp;uskle=0&amp;serchesprimo=naturhistorion%3F%5Cb#dl7260] eksplice pruvas ke laŭ [[Jens S. Larsen]] ''natural history'' estas &quot;naturhistorio&quot;, ne &quot;naturscienco&quot; nek &quot;biontologio&quot;. Kompreneble iuj aliaj rezultoj montras, ke aliaj homoj uzas tiujn samajn vortojn alie. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:42, 23 aŭg. 2026 (UTC)
::::::::::{{re|Arbarulo}} Ne, la signifo de «naturscienco» estas pli klara, stabila kaj unuece komprenata ol tiu de «naturhistorio», kies laŭvorta signifo en la modernaj lingvoj (krom en la angla) estas alia ol la celata (ĉar ne temas pri «historio»).
:::::::::::: {Natural history}, in its broadest sense, a history or description of nature as a whole, incuding the sciences of {botany}, {zoology}, {geology}, {mineralogy}, {paleontology}, {chemistry}, and {physics}. In recent usage the term is often restricted to the sciences of botany and zoology collectively, and sometimes to the science of zoology alone. [Webster1913]
::::::::::Dum du jarmiloj ''naturalis historia'' inkludis «la mineralan regnon»; nun evidente en la angla lingvo ĝi malvastiĝis ĝis biologio; sed «naturscienco» plu kovras la tutan kampon. Tial Jens S. Larsen, protestante kontraŭ la bizara «biontologio», proponas la angle stumpigitan «naturhistorio»n; «naturscienco» ne taŭgus, ĉar ĝi ja restas pli vasta.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:03, 24 aŭg. 2026 (UTC)
:::::::::::Ĉu vi rimarkas, ke la temo de [[natura historio]] ne estas &quot;pli vasta?&quot; --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:14, 24 aŭg. 2026 (UTC)
::::::::::::{{re|Arbarulo}} Ĉar tiu artikolo esprimas specife anglalingvan signifon. France, germane, ruse (kaj laŭ ReVo kaj NPIV) tiu termino restas arkaikiĝinta sinonimo de «naturscienco» — vd la koncernajn Vikipediojn. La angla signifo estas neinternacia. Krome, malklaras kiel ĝi diferencas disde la nemiskomprenebla [[biologio]].—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 00:45, 25 aŭg. 2026 (UTC).
:::::::::::::Vikipedia artikolo komencas de koncepto, kaj la titolo sekvas de tio, ne inverse. Ĉi tie la koncepto estas &quot;scienca esplorado de plantoj aŭ animaloj, '''klin[a] pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado'''&quot;. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 25 aŭg. 2026 (UTC)
::::::::::::::{{re|Arbarulo}} Do, ne nur la titolo de artikolo estas tradukeraro, sed ankaŭ la prezento de ĝia signifo estas anglece neinternacia, malaktuala kaj historie malĝusta.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:40, 26 aŭg. 2026 (UTC)
:::::::::::::::La fakto, ke koncepto ne havas nomon en iuj lingvoj, estas neniu kialo forigi ĝian artikolon de Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:14, 26 aŭg. 2026 (UTC)
: {{kontraŭ}} Mi certe estas kontraŭ &quot;[[Natura historio]] → [[Naturscienco]]&quot;. Kiel menciite, mi preferus &quot;[[Natura historio]] → Biontologio&quot;. Eble vi faru apartan proponon pri &quot;[[Naturscienco]] → Empiriaj sciencoj&quot;, ĉar tiun ŝanĝon eblus fari sendepende. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 12:04, 14 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Alexander von Humboldt]] ==
Novulo alinomis la paĝon (malgraŭ antaŭaj konsiloj). Bonvolu tuj malfari (kaj ŝlosi la paĝon kontraŭ tio?). Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 14 aŭg. 2026 (UTC)

:{{re|Moldur}} Mi realinomigis la paĝon, klarigis mian paŝon diskutpaĝe kaj ŝlosis la paĝon je daŭro de unu jaro... provizore. Tamen, tiu ŝloso signifas ke nun nur administrantoj povas redakti la paĝon. Tio ŝajnas al mi tro drasta. Sed alternativo nur estas malebligi redaktojn de anonimuloj - estas nenio inter tiuj du protektoŝtupoj. Malebligi redaktojn de anonimuloj ĉi tie ne sufiĉus, sed serioze komplete enfrostigi la paĝon nun por plena jaro ŝajnus al mi mem tro drasta kaj radikala ago. Ankoraŭ eblus frostigi la esperantlingvan titolon kontraŭ redaktoj. Mi pensas ke mi faros tion morgaŭ... Kvankam tio ne malebligus ŝanĝi la titolon al iom variigita vortumo... Sed eblas ankaŭ pedagogie lasi la malebligon de redakto por nur simbola monato - monato rapide pasas, tio ne ŝajnus al mi tro radikala ago. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 17 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] =&gt; [[Meslibro]] ==
Mi profunde reviziis kaj prilaboris la paĝojn [[Misalo]] kaj [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]], kiuj estis duoblaĵoj, ambaŭ kreitaj de {{u|Ludovica}}. Nun restas nur unu artikolo, ne duobligita, sub la titolo [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]].
Tamen la preferinda titolo estas nek tiu nek [[Misalo]] sed '''[[Meslibro]]'''. Mi mem ne rajtas alinomi, do mi petas ke iu administranto ({{u|ThomasPusch}} aŭ iu alia) faru tion. Dankon!

Unu plia paŝo en ordigo de Ludovikaĵoj.

Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:33, 17 aŭg. 2026 (UTC)

:Koran dankon pro via energia ordigado. {{Farite}} la alinomigo [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] =&gt; [[Meslibro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 17 aŭg. 2026 (UTC)
::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:43, 18 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Pano kaj ludoj]] → Panon kaj cirkludojn  ==

La latinaĵo ''panem et circenses'' estas akuzativa, kaj objektokazaj estas ĝiaj tradukoj en la lingvojn posedantajn tian kazon:&lt;br&gt;
la amaso postulas ''panon kaj cirkludojn!'', la imperiestro provizas ''panon kaj cirkludojn'' (tamen ne al la «romianoj» kiel asertas la artikolo, sed nur al la ''romanoj'', enloĝantoj de Romo).

Kp en aliaj akuzativohavaj Vikipedioj:
: [[:el:Άρτον και θεάματα]]
: [[:pl:Chleba i igrzysk]]
: [[:ru:Хлеба и зрелищ]]
: [[:sh:Hljeba i igara]], [[:sr:Хлеба и игара]]
: [[:uk:Хліба та видовищ]]
Nu, Esperanto havas akuzativon.

Krome, ekster kunteksto «ludoj» estas malklara kaj eĉ misgvida. Resume, la ĝusta esperantigo estas '''Panon kaj cirkludojn'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 12:14, 21 aŭg. 2026 (UTC)
:{{sindetena}} pri akuzativigo. Ŝajnas al mi ke nia artikolo ne estas pri la cito, sed pri la politika taktiko kiun ĝi nomis, do la ĝenerala principo ke artikoltitoloj estu nominativaj aplikindas. Tamen la fakto, ke alilingvaj vikipedioj uzas akuzativon, eble indikas ke mia opinio estas misa. (Ĝi eble anstataŭe indikas, ke iliaj artikoloj estas malsimilaj de nia.)
:{{por}} &quot;cirkludoj&quot; anstataŭ &quot;ludoj&quot;, kiel pli bona traduko. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:47, 21 aŭg. 2026 (UTC)
::{{re|Arbarulo}} Jes, estas enhava diferenco.
::La artikolo Esperanta (samkiel ĝia probabla anglalingva fonto) prezentas la kurantan uzon Usonan: popolismo.
::La Vikipedio pola priskribas la frazon alie: «la slogano de la roma plebo postulanta distron kaj kontentigon de materiaj bezonoj».
::Evidente, la akuzativo markas la frazon kiel sloganon kaj sugestas ĝian originalan sencon (ŝajne perditan por la anglalingvanoj).
::Kvankam la franca lingvo malhavas akuzativon, la franca Vikipedio estas pli klera ol la Esperanta:
::: «Hodiaŭ, ĝi estas uzata por signifi la rilaton, kiu povas disvolviĝi inter:
:::: 1. popolo, kiu lasas sin konduki, kontenta sin nutri kaj distri, sen zorgi pri pli gravaj aferoj aŭ la kolektiva destino;
:::: 2. potenco, kiu profitas ĉi tiun tendencon…».
::Evidente, la du flankoj estas interrilataj, kaj unu implicas la alian. Tamen ''rektasence'' la frazo priskribas la flankon (1), kaj nur implice la flankon (2); dum la Vikipedioj angla kaj Esperanta reduktas ĉion al (2). Tio estas maĝusta historie kaj neracia: por (2) ja ekzistas la termino «[[popolismo]]»; por (1), la koncerna frazo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:26, 22 aŭg. 2026 (UTC)
:::Ĉu inter la 400 000 artikoloj de la esperanta vikipedio entute estas iu plia artikola titolo en akuzativo, krom la kvar paĝoj pri [[Saluton]] (ne kalkulante iujn librotitolojn kiel ''[[Kredu min, Sinjorino!]]'')? Se vere temus pri titolo de esperanta libro, kiu havas akuzativon en sia librotitolo, mi senhezite estus por tia titolo ankaŭ por enciklopedia artikolo, sed mi ne konas esperantan libro, filmon aŭ kanzonon &quot;Panon kaj cirkludojn&quot;, kaj por simpla ĝenerala principo, ne nur en la mondo de jaro 2026 sed ankaŭ jam en tiu de jaro 26 aŭ minus -226, same por la preteco de la popolo distriĝi kiel por la preteco de la potencoj profiti de tio, mi preferas simplan nominativon. Mi ne sufiĉe profundiĝis en la politikon de la greka, rusa, serba aŭ ukraina vikipedioj pri kvanto de akuzativaj titoloj, sed povus esti malsamaj politikoj ol en nia projekto. Do {{por}} &quot;cirkludoj&quot; sed {{kontraŭ}} &quot;Panon kaj cirkludojn&quot; aŭ &quot;Panon kaj cirkludojn!&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:57, 5 okt. 2026 (UTC)
::::{{Re|ThomasPutsch}} Tio nur pruvas nesufican lingvoposedon de la esperantaj vikipediistoj, kiuj verkas artikolojn sub kriplaj titoloj kia «[[Turing kompleteco]]» anstataŭ «Kompleteco laŭ Turing».Por slogano estas tute normala havi formon akuzativan aŭ imperativan kajaŭ elipsan (For la neŭtralismon!). Kaj artikolo dediĉita al tia slogano normale havas ne vortara-nominativan, sed sian efektivan formon sloganan. Interalie la koncerna latina slogano estas listigita en la [[Listo de latinaj eldiroj#P|Listo de latinaj eldiroj#P]] (kaj en la koncerna artikolo) ĝuste en la formo akuzativa (pan''em'' et circenses), ne nominativa (pan''is''…). Simile la sloganon de la Franca revolucio ''Paix aux chaumières, guerre aux châteaux'' la [https://tekstaro.com/?s=6acc64886c7e2 Monde diplomatique en Eo] tradukas akuzative: «''Pacon'' al la pajlodomoj, ''militon'' al la palacoj!», ĉar tion postulas la lingvo Esperanto. Simile, «La kristanoj'''n''' al leonoj!» (Quo vadis: «Christian'''os''' ad leones!», ne «Christian'''i''' ad leones») estas pli klara ol «La kristanoj al leonoj!» (ĉu &quot;la kristanoj&quot; estas la subjekto aŭ la objekto?)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:27, 12 okt. 2026 (UTC)
:Sergio bone argumentis, ke la uzo de akuzativo estas tute en ordo ĉi-okaze, sed min ĝenetas kaj &quot;ludoj&quot; kaj &quot;cirkludoj&quot;. Laŭ mia kompreno, en la Romiaj cirkoj oni faris ĉefe ĉarajn vetkurojn kaj gladiatorajn batalojn. Ilin mi ne nomus ludoj, mi do proponas {{por}} &quot;Panon kaj (cirkan) spektaklon&quot; aŭ &quot;Panon kaj cirkaĵon&quot;. [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 02:17, 22 okt. 2026 (UTC)

== [[Kalkulebla aro]] → [[Numerebla aro]] ; [[Nekalkulebla aro]] → [[Nenumerebla aro]]==

{{Projektoj|ReVo=numer.0ebla}}
Jam delonge la Esperanta termino por ĉi tiu nocio estas '''numerebla aro'''. Tiel estis jam en [[PIV1970]], en [[Komputada Leksikono]], en [[ReVo]], en [[NPIV]], en la [[Matematika vortaro (Bavant 2003)]] k.a. «Numerebla aro» estas pli trafa kaj pli preciza: «kalkulebla aro» estas konfuzebla kun «[[komputebla aro]]», kio estas alia afero.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:19, 28 aŭg. 2026 (UTC)
::Tiu alinomado valoras ankaŭ pri [[Nekalkulebla aro]]. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:22, 5 sep. 2026 (UTC)
:{{por}} laŭ la rezonoj de la proponinto. Dankinda korekto! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 28 aŭg. 2026 (UTC)
:{{Por}} [[numerebla aro]]. Mi jam plurfoje emis proponi tion, pensante, ke tia estus pli rekonebla termino... Dankon, Sergio, ke vi faris tion! Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:28, 3 sep. 2026 (UTC)
:{{Por}} [[numerebla aro]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 15:25, 5 sep. 2026 (UTC)
:{{farite}}: [[Numerebla aro]], [[Nenumerebla aro]]—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:42, 7 sep. 2026 (UTC)

== [[Preciza malsupra rando]], [[Preciza supra rando]] → [[infimo]], [[supremo]] ==

La tradiciaj matematikaj terminoj estas [[infimo]], [[supremo]]. Tiel estas en la PIV-oj, en ReVo, en la matematika vortaro de M.Bavant. Krome, en matematiko [[rando (topologio)]] estas nocio topologia (la nunaj titoloj ŝajne paŭsas la terminojn rusajn, en kiuj «грань» tamen signifas ne «edro/rando», sed «граница» t.e. «[[baro (matematiko)]]»). Mi ne konas Esperantan fontojn por la nunaj titoloj. — Nun la normaj titoloj aperas kiel alidirektiloj, kune kun aliaj same fantaziaj kaj malnecesaj variantoj (Preciza malsupera rando, Preciza suba rando ktp). Mi proponas tute forigi tiujn fantaziaĵojn, kaj titoli per la tradiciaj [[infimo]] kaj [[supremo]] (tamen ĉar ĉi tiuj jam ekzistas kiel alidirektiloj, tion probable faru iu administranto?).—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:26, 3 sep. 2026 (UTC)

:{{por}} infimo, supremo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:29, 3 sep. 2026 (UTC)
::{{por}} laŭ la enketado de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:53, 3 sep. 2026 (UTC)

== [[Teoremoj de nekompleteco]] → Teoremoj pri nekompleteco ==
La prepozicio ''de'' estas troŝarĝita en la lingvoj latinidaj (kaj certagrade, ankaŭ en Esperanto). Tial ni profitu je ĉia eblo uzi prepozicion pli precizan. Ĉi-okaze tio facilas: se la nomo indikas la temon, uzu '''''pri''''' :
* [[Teoremo pri bonordigo]],
* [[Teoremo pri resto de polinomo]]
ktp; kaj '''''de''''' indiku la aŭtoron: [[Teoremo de Pitagoro]], [[Teoremo de Bézout]] ktp. Tiel ni evitos la ambiguecon de ekz‑e [[:it:Teoremi di incompletezza di Gödel]] (t.e. «Teoremoj de Godelo pri nekompleteco», aŭ «Godelaj teoremoj pri nekompleteco»).—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:35, 14 sep. 2026 (UTC)

:{{por}} &quot;pri&quot; por indiki temon. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 07:49, 14 sep. 2026 (UTC)
:{{farite}}.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:17, 30 okt. 2026 (UTC)

== [[Indikilo]] → (?) [[Indikilo (scienco kaj administrado)]] ==
Ĉe [[Diskuto:Indikilo]] mi proponas ŝanĝon de la enhavo de tiu artikolo, kiu eble implicus titolŝanĝon. Se vi havas opinion, bonvolu esprimi ĝin tie. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:11, 14 sep. 2026 (UTC)

:Tion, kion oni mezuras (la datumon) mi nomus ne «indikilo», sed «indikaĵo», aŭ eventuale pli abstrakte «indiko». Ĝi ne estas ilo, ĝi estas simptomo, objektiva realaĵo kiun oni povas uzi por ion diagnozi.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:50, 15 sep. 2026 (UTC)
{{ne farite}} Ne tute klaras al mi, kion volas Sergio, sed ĝi ŝajnas pli simila al la nuna stato ol mia propono. Mi metos la novan enhavon kiel novan artikolon [[Indikaĵo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:51, 4 okt. 2026 (UTC)

== [[Kanalo de Bristol]] → [[Bristola Golfo]] ==
Ĝi ja estas golfo, ne kanalo, kaj [[Bristola Golfo]] estas en [[PIV 2020]]. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:20, 29 sep. 2026 (UTC)

:Efektive, estas [https://vortaro.net/#Bristola%20Golfo_kd kapvorto Bristola Golfo] en [[PIV 2020]], kaj la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiajn objektojn, sed ne ĉiuj, kaj nomas la golfan nacilingve &quot;Bristol Channel&quot;, ne esperantigite, en la vasta paĝo 9. Do la Poŝatlaso sindetenas pri esperantigo. Kvankam laŭlitera traduko de &quot;Bristol Channel&quot; estus [[Kanalo de Bristol]], la nemiskomprenebla fonto en PIV sufiĉas por alinomigo. {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:26, 5 okt. 2026 (UTC)
: {{por}} [[Bristola golfo]].--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 08:53, 12 okt. 2026 (UTC)
Farite. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:41, 24 okt. 2026 (UTC)

== [[Pigmalion-efekto]] kaj [[Golem-efekto]] → [[Pigmalion-efiko]] kaj [[Golem-efiko]] ==
Ĉu «Pigmalion-efiko» kaj «Golem-efiko» ne estus pli ĝustaj? La termino «efiko» estas uzata por priskribi fenomenojn kaj tio estas ja fenomenoj. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 10:55, 4 okt. 2026 (UTC)

:{{Por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:57, 4 okt. 2026 (UTC)
::{{Por}} [https://vortaro.net/#efekto_kd PIV 2020 estas klara en sia rimarko pri la kapvorto &quot;efekto&quot;: &quot;Evitinda estas la uzo de efekto en la signifo «fenomeno». ➞ efiko&quot;.] Do, kvankam la vortoj Pigmalion-efekto kaj Golem-efekto ankaŭ ekstremokaze tolereblus kiel nefeliĉaj tradukoj el naciaj lingvoj, ĉi tie ne estas ekstrema kazo kaj &quot;Pigmalion-efiko&quot; kaj &quot;Golem-efiko&quot; estas pli elegantaj kaj pli ĝustaj. Ni atentu lasi noton pri teorie imageblaj, sed evitindaj vortoj Pigmalion-efekto kaj Golem-efekto en la unuaj frazoj, por havi klaran rekonendon por postaj legantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:34, 5 okt. 2026 (UTC)
:::Ĉu mi lasu la noton en artikolo «[[Efekto]]»? [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:20, 5 okt. 2026 (UTC)
::::Laŭ mi, tio estus utila por preventi pluan konfuzon pri tiuj ĉi paronimoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 5 okt. 2026 (UTC)
:{{farite}}. Dankon al [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 11:15, 7 okt. 2026 (UTC)
::Dankon pro la ordigo. Mi lastsemajne estis vojaĝanta post mia lasta rimarko, tial mi silentiĝis ĉi tie, sed daŭre kompreneble la opinioj kaj klarigoj ĝustas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:08, 12 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>erbzzeotxldvebvzoasbpsyoz5z6u1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kamphirundo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228692</id>
    <revision>
      <id>9503146</id>
      <parentid>9460334</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44016" sha1="akvfhb4n1n49au62o5q23b01ieg1ym4" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kamphirundo
|koloro = pink
|dosiero2 = Landsvale.jpg
|dosiero=BarnSwallow cajay.jpg
| dosiero larĝo=300px
| dosiero2 larĝo=300px
|priskribo de dosiero = Eŭropa subspecio,&lt;br /&gt; ''H. r. rustica'' en Danio
|priskribo de dosiero2 =[[Dosiero:JMJ-20110717-070140-000392-USA-MN-OldCedar-BARS.ogg]]
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Hirundedoj]] ''Hirundinidae''
|genro = ''[[Hirundo (genro)|Hirundo]]''
|specio = '''''H. rustica'''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Hirundo rustica''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]])
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj2 =HirundoRusticaIUCN.svg
|mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = 
{{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}}
{{Priskribo|#008000|Ĉiujare prezencoj}}
{{Priskribo|#00FFFF|Migrado}}
{{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}}

}}
'''Domhirundo''' aŭ '''kamphirundo''' (''Hirundo rustica'') estas malgranda [[birdmigrado|migranta]] [[paseroforma birdo]] trovebla en [[Eŭropo]], [[Azio]], [[Afriko]] kaj [[Ameriko]] kaj pro tio la plej disvastigita specio de hirundo en la mondo.&lt;ref name=Turner/&gt; Oni uzas ambaŭ nomojn, '''domhirundo''' kaj '''kamphirundo''': la unuan pro tio, ke tiu ĉi specio tre ofte konstruas siajn nestojn ĉe kornicoj de domoj; la duan pro tio, ke la specio preferas kampojn aŭ etajn vilaĝojn al urboj, kio reflektiĝas ankaŭ en la latina scienca specifa nomo ''rustica'', kio signifas kampa.

Temas pri distingebla [[Paseroformaj birdoj|paseroforma]] [[birdo]] kun bluaj supraj partoj, longa, ege forkoforma [[vosto]] kaj kurbaj, pintoformaj [[flugilo]]j.&lt;ref name=Turner&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Swallows &amp; martins: an identification guide and handbook|url=https://archive.org/details/swallowsmartinsi00turn|familia nomo=Turner|persona nomo=Angela K|kunaŭtoroj=Rose, Chris|jaro=1989|loko=Boston|eldoninto=Houghton Mifflin|ISBN=0-395-51174-7}} p164–169&lt;/ref&gt; En granda parto de Eŭropo ĝi estas nomita simple ''hirundo''; ĉar ĉefe en [[Nordeŭropo]] ĝi estas la ununura komuna specio nomita tiel ĉar ne estas [[murhirundoj]].&lt;ref&gt;See Gill, Frank, and Wright, Minturn, ''Birds of the World: Recommended English Names'' (Princeton 2006), ISBN 978-0-691-12827-6&lt;/ref&gt;

== Disvastiĝo ==
Pluraj subspecioj ekzistas nome ses komune kaj ĝenerale agnoskataj, kiuj reproduktiĝas tra la tuta [[Norda Hemisfero]]. Kvar el ili estas ege [[birdomigrado|migrantaj]], kaj ties vintrejoj kovras multe de la [[Suda Hemisfero]] tiom sude kiom ĝis centra [[Argentino]], la [[Kabprovinco]] de [[Sudafriko]], kaj norda [[Aŭstralio]].&lt;ref name= Turner/&gt; Tiu tiom ampleksa teritorio estas kialo ke la specio ne estas endanĝerita, kvankam povas esti lokaj populacioj malpliiĝantaj pro specifaj minacoj, kiel la konstruo de internacia flughaveno ĉe [[Durban]].&lt;ref&gt;Guardian&lt;/ref&gt;

La kamphirundo estas birdo de malferma kamparo kiu plej ofte uzas artefaritajn strukturojn por reproduktiĝi kaj sekve disvastiĝis laŭ la homa etendiĝo. Ĝi konstruas [[nesto]]n pokalforman el kotobuletoj en kamparaj konstruaĵoj aŭ similaj strukturoj kaj manĝas [[insekto]]jn prenitajn dumfluge.&lt;ref name=BWP/&gt; Tiu ĉi specio vivas asocie al homoj, kaj ties insektomanĝa kutimaro kialas toleron de homoj, plifortigita pasintece de superstiĉoj en literaturaj kaj religiaj verkoj pro kaj proksimeco al homoj kaj pro rimarkebla jarmigrado.&lt;ref&gt;Cocker&lt;/ref&gt; La kamphirundo estas la [[listo de naciaj birdoj|nacia birdo]] de [[Estonio]].

== Priskribo ==
[[Dosiero:Barn Swallow 800.jpg|eta|maldekstra|''H. r. rustica'' en Anglio]]
Maskla plenkreskulo de kamphirundo de la nomiga subspecio ''H. r. rustica'' estas 17–19&amp;nbsp;cm longa inklude 2–7&amp;nbsp;cm de longaj eksteraj vostoplumoj. Ĝi havas enverguron de 32–34.5&amp;nbsp;cm kaj pezas 16–22 g. Ĝi havas ŝtalbluajn suprajn partojn kaj ruĝajn frunton, mentonon kaj gorĝon, kiuj estas separataj el la blankaj subaj partoj de larĝa malhelblua brustozono. La eksteraj vostoplumoj estas longegaj, farante la distingan treforkoforman &quot;hirundovoston.&quot; Estas linio de blankaj punktoj ĉe la fino de la supra vosto.&lt;ref name=BWP&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumoj)|familia nomo=Snow|persona nomo=David|kunaŭtoroj=Perrins, Christopher M (editors)|jaro=1998|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-854099-X}} p1061–1064&lt;/ref&gt;

La ino estas simila laŭ aspekto, sed la vostodirektiloj estas iom pli mallongaj, bluo de la supraj partoj kaj brustozono estas malpli brila, kaj la subaj partoj estas pli palaj. La junulo estas pli bruna kaj havas pli palan ruĝecan vizaĝon kaj pli blankajn subajn partojn. En ĝi mankas ankaŭ la longaj vostodirektiloj de la plenkreskulo.&lt;ref name=Turner/&gt;

Tiu ĉi specio estas ege silenta en vintrejoj, sed printempe en reproduktejoj triladas ege melodie el ripozejoj.&lt;ref name = Hilty/&gt;

La distinga kombino de ruĝa vizaĝo kaj blua brustozono faras ke la plenkreskulo de kamphirundo estas facile distingebla el la afrikaj specioj ''Hirundo'' kaj el la [[Aŭstralia hirundo]] (''Hirundo neoxena'') kun kies teritorio ĝi koincidas en [[Aŭstralazio]].&lt;ref name = Turner/&gt; En Afriko la mallongaj vostodirektiloj de la junuloj de kamphirundo ebligas konfuzon kun junuloj de [[Ruĝbrusta hirundo]] (''Hirundo lucida''), sed tiu lasta havas pli mallarĝan brustostrion kaj pli da blanko en la vosto.&lt;ref name= Barlow/&gt;

== Taksonomio ==
La kamphirundo estis priskribita de [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] en sia ''Systema Naturae'' en [[1758]] kiel ''Hirundo rustica'', karakterizita kiel ''H. rectricibus, exceptis duabus intermediis, macula alba notatîs''.&lt;ref&gt;{{la icon}} {{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii).|paĝoj=191}}&lt;/ref&gt; ''Hirundo'' signifas kiel en Esperanto; ''rusticus'' signifas &quot;de kamparo.&quot;&lt;ref name=name&gt;uk.rec.birdwatching, scientific bird names explained. [http://www.xs4all.nl/~sbpoley/scinames.htm#examples 28a novembro 2007]&lt;/ref&gt; Tiu ĉi specio estas la ununura de sia [[Hirundo (genro)|genro]] kiu havas teritorion etende ĝis [[Ameriko]], ĉar plej parto de la specioj de ''Hirundo'' estas indiĝenaj de Afriko.

Estas kelkaj [[taksonomio|taksonomiaj]] problemoj en la genro, sed la Ruĝbrusta hirundo, nemigranta loĝanto de [[Okcidenta Afriko]], [[Rivero Kongo|Konga baseno]] kaj [[Etiopio]], estis iam traktata kiel subspecio de kamphirundo. La Ruĝbrusta hirundo estas iom pli malgranda ol sia migranta parenco, havas pli mallarĝan bluan brustozonon, kaj la plenkreskulo havas pli mallongajn vostodirektilojn. Dum [[birdoflugo|flugo]], ĝi ŝajnas ankaŭ iom pli pala sube ol la kamphirundo.&lt;ref name= Barlow&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=A Field Guide to birds of The Gambia and Senegal|familia nomo=Barlow|persona nomo=Clive|kunaŭtoroj=Wacher, Tim; Disley, Tony|jaro=1997|loko=Robertsbridge|eldoninto=Pica Press|ISBN=1-873403-32-1}} p279&lt;/ref&gt; [[Dosiero:Hirundo rustica beentree.jpg|eta|''H. r. rustica'' en Pollando]]

=== Subspecioj ===
Estas ĝenerale agnoskataj ses subspecioj de kamphirundo. En orienta Azio, oni proponis kelkajn aldonajn aŭ alternativajn formojn, inklude ''saturata'' de [[Robert Ridgway]] en [[1883]],&lt;ref name= ssp/&gt; ''kamtschatica'' de Benedykt Dybowski en [[1883]],&lt;ref name=Dickinson/&gt; kaj ''mandschurica'' de Wilhelm Meise en [[1934]].&lt;ref name= ssp/&gt; Pro necerto pri valideco de tiuj formoj,&lt;ref name=Dickinson&gt;{{cite journal |last=Dickinson |first=Edward C. |coauthors=René Dekker |year=2001 |title=Systematic notes on Asian birds. 13. A preliminary review of the Hirundinidae |journal=[[Zoologische Verhandelingen, Leiden]] |volume=335 |pages=127–144 |issn=0024-1652| url=http://www.repository.naturalis.nl/document/46434| accessdate=2007-11-17}}&lt;/ref&gt; tiu artikolo sekvas la traktadon de Turner kaj Rose.&lt;ref name=Turner/&gt;

* ''H. r. rustica'', la nomiga eŭropa subspecio, reproduktiĝas en Eŭropo kaj Azio, tiom norde kiom ĝis la [[Arkta Cirklo]], sude al [[Nordafriko]], [[Mezoriento]] kaj [[Sikimo]], kaj orienten ĝis la rivero [[Jenisejo]]. Ĝi migras laŭ larĝa zono vintrumi al Afriko, [[Arabio]], kaj la [[Hindia subkontinento]].&lt;ref name=Turner/&gt; Tiu kamphirundo kiu vintrumas en suda Afriko estas el Eŭrazio almenaŭ ĝis 91°Or,&lt;ref name =safring&gt;{{cite web |title=European Swallow ''Hirundo rustica'' |work=SAFRING results |url=http://web.uct.ac.za/depts/stats/adu/safring/results/0493.htm |publisher=Avian Demography Unit, Department of Statistical Sciences, University of Cape Town |accessdate=2007-12-01 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-12-27 |arkivurl=https://archive.is/20071211102131/http://web.uct.ac.za/depts/stats/adu/safring/results/0493.htm |arkivdato=2007-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211102131/http://web.uct.ac.za/depts/stats/adu/safring/results/0493.htm |archivedate=2007-12-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://web.uct.ac.za/depts/stats/adu/safring/results/0493.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-12-27 |arkivurl=https://archive.is/20071211102131/http://web.uct.ac.za/depts/stats/adu/safring/results/0493.htm |arkivdato=2007-12-11 }}&lt;/ref&gt; kaj oni scias, ke faras ĝis 11,660&amp;nbsp;km en sia ĉiujara migrado.&lt;ref name =euring2&gt;{{cite web |title=Bird ringing across the world |work=EURING Newsletter - Volume 1, November 1996 |url=http://www.euring.org/about_euring/newsletter1/ringing_across_world.htm |publisher=Euring |accessdate=2007-12-01 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121115094221/http://www.euring.org/about_euring/newsletter1/ringing_across_world.htm |arkivdato=2012-11-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121115094221/http://www.euring.org/about_euring/newsletter1/ringing_across_world.htm |archivedate=2012-11-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.euring.org/about_euring/newsletter1/ringing_across_world.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071203210454/http://www.euring.org/about_euring/newsletter1/ringing_across_world.htm |arkivdato=2007-12-03 }}&lt;/ref&gt;
* ''H. r. transitiva'' estis priskribita de Ernst Hartert en [[1910]].&lt;ref name=ssp&gt;{{cite journal |last=Dickinson |first=Edward C. |coauthors=Eck, Siegfried; Christopher M. Milensky |year=2002 |title=Systematic notes on Asian birds. 31. Eastern races of the barn swallow ''Hirundo rustica'' Linnaeus, 1758 |journal=Zoologische Verhandelingen, Leiden |volume=340 |pages=201–203 |issn=0024-1652 |url=http://www.repository.naturalis.nl/document/46729 |accessdate=2007-11-17}}&lt;/ref&gt; Ĝi reproduktiĝas en Mezoriento el suda [[Turkio]] al [[Israelo]] kaj estas parte nemigranta, kvankam kelkaj birdoj vintrumas en Orienta Afriko. Ĝi havas oranĝecruĝajn subajn partojn kaj rompitan brustozonon.&lt;ref name=Turner/&gt;
[[Dosiero:BarnSwallowJapan.jpg|eta|maldekstra|''H. r. gutturalis'' en Japanio]]
* ''H. r. savignii'', la subspecio loĝanta en [[Egiptio]], estis priskribita de [[James Francis Stephens|James Stephens]] en 1817 kaj nomita tiel pro la [[Francio|franca]] [[zoologio|zoologo]] Marie Jules César Savigny.&lt;ref name= Decker&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.repository.naturalis.nl/document/43413|titolo=Type specimens of birds. Part 2.|alirdato=2001-11-24|familia nomo=Dekker|persona nomo=René|jaro=2003|gazeto=NNM Technical Bulletin|volumo=6|paĝoj=20}}&lt;/ref&gt; Ĝi similaspektas al ''transitiva'', kiu havas ankaŭ oranĝecruĝajn subajn partojn, sed ''savignii'' havas kompletan larĝan brustozonon kaj pli klaran ruĝan nuancon en la subaj partoj.&lt;ref&gt;Mullarney&lt;/ref&gt;
* ''H. r. gutturalis'', priskribita de [[Giovanni Antonio Scopoli]] en [[1786]],&lt;ref name= ssp/&gt; havas blankecajn subajn partojn kaj rompitajn brustozonon. La brusta bruneco kaj pli subaj partoj estas pli rozkolorecaj.&lt;ref name=rasmussen&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Birds of South Asia: The Ripley Guide|aŭtoro=Rasmussen PC &amp; JC Anderton|jaro=2005|eldoninto=Smithsonian Institution and Lynx Edicions|ISBN=8487334679}}&lt;/ref&gt; Ĝi reproduktiĝas el centra kaj orienta [[Himalajo]] al [[Japanio]] kaj [[Koreio]]. Ĝi vintras tra tropika Azio el Barato kaj [[Srilanko]] oriente ĝis [[Indonezio]] kaj [[Novgvineo]]. Pliiĝantaj aroj estas vintrantaj en Aŭstralio. Ĝi hibridiĝas kun ''H. r. tytleri'' ĉe la areo de la rivero [[Amuro]]. Oni supozas, ke la du orientaj aziaj formoj estis iam geografie separataj, sed la nestolokoj havigitaj de la etendo de homa loĝado permesis la teritoriojn koincidi.&lt;ref name=Turner/&gt; ''H. r. gutturalis'' estas vaganta al [[Alasko]] kaj [[Vaŝingtonio]],&lt;ref name=Sibley&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The North American Bird Guide|familia nomo=Sibley|persona nomo=David|jaro=2000|eldoninto=Pica Press|ISBN=1-873403-98-4}}&lt;/ref&gt; sed ĝi estas facile distingebla el la nordamerika reproduktanta subspecio, ''H. r. erythrogaster'', pro la ruĝecaj subaj partoj de tiu lasta.&lt;ref name=Turner/&gt;
* ''H. r. tytleri'', [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] de Thomas C. Jerdon en [[1864]], kaj nomita tiel pro la britia soldato, naturalisto kaj fotisto Robert Christopher Tytler,&lt;ref name=ssp/&gt; havas tre oranĝruĝecajn subajn partojn kaj nekompletan brustozonon. La vosto estas iom pli longa.&lt;ref name=rasmussen/&gt; Ĝi reproduktiĝas en centra [[Siberio]] sude al norda [[Mongolio]] kaj vintrumas el orienta [[Bengalo]] oriente al [[Tajlando]] kaj [[Malajzio]].&lt;ref name=Turner/&gt;
[[Dosiero:BarnSwallow cajay.jpg|eta|''H. r. erythrogaster'' en Vaŝingtonio, Usono]]

* La subspecio de [[Nordameriko]] ''H. r. erythrogaster'', priskribita de Pieter Boddaert en 1783,&lt;ref name= ssp/&gt; diferenciĝas el la eŭropa subspecio pro tio, ke havas pli ruĝajn subajn partojn kaj pli mallarĝan, ofte nekompletan, bluan brustozonon. Ĝi reproduktiĝas tra Nordameriko, el [[Alasko]] al suda [[Meksiko]], kaj migras al la [[Malgrandaj Antiloj]], [[Kostariko]], [[Panamo]] kaj [[Sudameriko]] por vintrumi.&lt;ref name=Hilty&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Birds of Venezuela|familia nomo=Hilty|persona nomo=Steven L|jaro=2003|loko=Londono|eldoninto=Christopher Helm|ISBN=0-7136-6418-5}} p691&lt;/ref&gt; Kelkaj povas vintrumi en la plej sudaj partoj de la reprodukta teritorio. Tiu ĉi subspecio trapasas [[Centrameriko]]n en mallarĝa fronto kaj estas abundan dum la pasado en la malaltaj teroj de ambaŭ marbordoj.&lt;ref name=Stiles&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=A guide to the Birds of Costa Rica|url=https://archive.org/details/guidetobirdsofco0000stil|familia nomo=Stiles|persona nomo=Gary|kunaŭtoroj=Skutch, Alexander|jaro=2003|loko=Ithaca, New York|eldoninto=Cornell University Press|ISBN=0-8014-2287-6}} p343&lt;/ref&gt;

Neatendite, analizoj de [[DNA]] montris, ke la kamphirundoj de Nordameriko koloniigis la regionon de la lago [[Bajkal]] en [[Siberio]], disdirekto mala al plej parto de ŝanĝoj en distribuo inter Nordameriko kaj Eŭrazio.&lt;ref name = Williams&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=Swallows track human moves|familia nomo=Williams|persona nomo=Nigel|jaro=2006|monato=aprilo|gazeto=Current Biology|volumo=16|numero=7|COI=10.1016/j.cub.2006.03.031|paĝoj=R231}}&lt;/ref&gt;

== Kutimaro ==
=== Habitato kaj teritorio ===
La preferata habitato de la Kamphirundo estas malferma kamparo kun malalta vegetaĵaro, kiel paŝtejoj, herbejoj kaj farmoj, prefere ĉe akvo. Tiu hirundo evitas densajn arbarojn aŭ dense konstruitajn lokojn. Gravas atingeblaj malfermaj strukturoj kiel grenejoj, staloj aŭ magazenoj por havigo de nestolokoj, kaj videblaj lokoj kiel kabloj, tegmentobordoj aŭ nudaj branĉoj por ripozo por la birdoselekto de la reprodukta teritorio.&lt;ref name=BWP/&gt; [[Dosiero:Barn Swallow (Hirundo rustica) in Kolkata W IMG 3419.jpg|eta|maldekstra|Ĉe Kolkato, Barato]]

Ĝi reproduktiĝas en la Norda Hemisfero el marnivelo al kutimaj 2,700 m,&lt;ref name=BirdLife2&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&amp;sid=7116&amp;m=1|titolo=BirdLife International Species factsheet: ''Hirundo rustica''|alirdato=2007-12-06|eldoninto=BirdLife International}}&lt;/ref&gt; sed ĝis 3,000 m en [[Kaŭkazo]]&lt;ref name=BWP/&gt; kaj Nordameriko, kaj ne ĉeestas nur dezertojn kaj la malvarmajn kaj plej nordajn partojn de la kontinentoj. Kutime evitas urbojn, kaj en Eŭropo estas anstataŭita en urbaj areoj de la [[Murhirundo]]. Tamen, en [[Honshū]], la kamphirundo estas pli urba birdo, dum la [[Ruĝpuga hirundo]] (''Cecropis daurica'') anstataŭas ĝin kiel rura specio.&lt;ref name= Turner/&gt;

Vintre, la kamphirundo estas pli diversa, evitante nur la densajn arbarojn kaj la dezertojn.&lt;ref name=SASOL&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=SASOL Birds of Southern Africa|url=https://archive.org/details/sasolbirdsofsout0000sinc_ed03|familia nomo=Sinclair|persona nomo=Ian|kunaŭtoroj=Hockey, Phil; Tarboton, Warwick|jaro=2002|loko=Cape Town|eldoninto=Struik|ISBN=1-86872-721-1}} p294&lt;/ref&gt; Ĝi estas plej komuna en habitatoj de malferma, malalta vegetaĵalaro, kiel [[savano]]j kaj ranĉoj, kaj en [[Venezuelo]], [[Sudafriko]] kaj [[Trinidado kaj Tobago]] ĝi estas priskribita kiel specife allogata de la restaĵoj de la rikolto de [[sukerkano]].&lt;ref name = Hilty/&gt;&lt;ref name = ffrench&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago|url=https://archive.org/details/guidetobirdsoftr0000ffre_h0u7|familia nomo=ffrench&lt;!--this name should not be capitalized--&gt;|persona nomo=Richard|jaro=1991|eldono=2|loko=Ithaca, New York|eldoninto=Comstock Publishing|ISBN=0-8014-9792-2}} p315–6&lt;/ref&gt; Individuaj birdoj kutime revenas al sama vintrejo ĉiujare&lt;ref name= burton/&gt; kaj ariĝas el ampleksa areo al komuna ripozejo en kanejoj. Tiuj ripozejoj povas esti ege grandaj, unu en Niĝerio havis ĉirkaŭ 1.5 milionon da birdoj.&lt;ref&gt;Bijlsma, B &amp; B van den Brink (2003) &quot;[http://ardeajournal.natuurinfo.nl/ardeapdf/a93-037-048.pdf A Barn Swallow ''Hirundo rustica'' roost under attack: timing and risks in the presence of African Hobbies ''Falco cuvieri''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081031130906/http://ardeajournal.natuurinfo.nl/ardeapdf/a93-037-048.pdf |date=2008-10-31 }}&quot;. ''Ardea'' '''93''' (1): 37-48&lt;/ref&gt; Tiuj ripozejoj estas supozeble protekto el predantoj. Estas certigita, ke la kamphirundo reproduktiĝas en la plej mezvarmaj partoj de sia vintra teritorio, kiel la montaroj de [[Tajlando]] kaj en centra Argentino.&lt;ref name= Turner/&gt;&lt;ref name= Lekagul&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=A Guide to the Birds of Thailand|url=https://archive.org/details/guidetobirdsofth0000buns|familia nomo=Lekagul|persona nomo=Boonsong|kunaŭtoroj=Round, Philip|jaro=1991|loko=Bangkok|eldoninto=Saha Karn Baet|ISBN=974-85673-6-2}} p234&lt;/ref&gt;

Migrado de kamphirundoj inter Britio kaj Sudafriko estis jam kontrolita ekde 1912 per ringita birdo de James Masefield.&lt;ref name=MigrationAtlas&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Migration Atlas: Movements of the Birds of Britain and Ireland|jaro=2002|eldoninto=T &amp; AD Poyser|ISBN=0-7136-6514-9}} p462&lt;/ref&gt;

Kiel esperebla por longdistanca migranto, tiu birdo estis kiel vaganto en tiom malproksimaj areoj kiel [[Havajo]], [[Bermudo]], [[Gronlando]], [[Tristan da Cunha]] kaj la insuloj [[Malvinoj]].&lt;ref name= Turner/&gt;

=== Manĝado ===
Ili ĉefe manĝas [[insekto]]jn.
[[Dosiero:HirundoRusticaFlight-cropped.jpg|eta|Dumfluge]]
Kamphirundoj estas similaj laŭ kutimaro al aliaj aeraj [[insektovorulo]]j, inklude aliajn hirundojn kaj eĉ nerilatajn [[apuso]]jn. Ĝi ne estas specife rapida fluganto, kun supozata rapido de ĉirkaŭ 11&amp;nbsp;m/s kaj flugilfrapado de ĉirkaŭ 7–9 fojoj ĉiusekunde,&lt;ref name= Park&gt;{{cite journal |last=Park |first=Kirsty |coauthors=Rosén, Mikael; Hedenström, Anders |month=August |year=2001 |title=Kinematics of the barn swallow (''Hirundo rustica'') over a wide range of speeds in a wind tunnel |journal=The Journal of Experimental Biology |volume=204 |issue=15 |pages=2741–2750 |url=http://jeb.biologists.org/cgi/content/full/204/15/2741 |accessdate=2007-12-01 |pmid=11533124}}&lt;/ref&gt; sed ĝi havas lertecon necesan por manĝi flugintajn [[insekto]]jn dumfluge kaj eĉ por akrobati inter irantaj aŭtoj surstrate aŭ je malaltega alteco de ĉirkaŭ 10&amp;nbsp;cm supergrunde, ĉefe antaŭ aŭ post pluvo. Ĝi estas ofte vidata flugante relatively malalte en malfermaj aŭ duonmalfermaj areoj.

Kamphirundoj tipe manĝas je 7–8 m super malprofunda akvo aŭ grundo, ofte sekvante animalojn, homojn aŭ terkulutran maŝinaron por kapti ĝenitajn insektojn, sed eventuale prenas ankaŭ erojn el la akvosurfaco, muraj aŭ plantoj. En la reproduktaj areoj, grandaj [[muŝo]]j komponas ĉirkaŭ 70% de la dieto.&lt;ref name=BWP/&gt; En vintrejoj, [[Hymenoptera]], ĉefe flugantaj [[formiko]]j, estas gravaj manĝeroj. Dum ovodemetado, Kamphirundoj ĉasas laŭ paroj, sed formas ofte grandajn arojn alitempe.&lt;ref name=Turner/&gt;

Kamphirundoj trinkas per surfaca ŝvebado super lagoj aŭ riveroj kaj englutante akvon per sia malferma buŝo. Tiu birdo banas sin per simila metodo, plonĝante en akvon dum momento dumfluge.&lt;ref name= burton&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Bird behaviour|url=https://archive.org/details/birdbehaviour0000burt|familia nomo=Burton|persona nomo=Robert|jaro=1985|loko=Londono|eldoninto=Granada|ISBN=0-24-612440-7}}&lt;/ref&gt;

Kamphirundoj ariĝas en komunaj ripozejoj post reproduktado, foje ĝis de milo. Kanejoj estas regule elektataj.&lt;ref name= Mullarney &gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Collins Bird Guide|familia nomo=Mullarney|persona nomo=Killian|kunaŭtoroj=Svensson, Lars; Zetterstrom, Dan; Grant, Peter|jaro=1999|loko=Londono|eldoninto=HarperCollins|ISBN=0-00-219728-6}} p242&lt;/ref&gt; Tiuj kanejoj estas grava manĝofonto antaŭ aŭ dum migrado; kvankam Kamphirundoj estas tagaj migrantoj kiuj povas manĝi dum fluge dum veturado.&lt;ref name = Euring&gt;{{cite web |last=Pilastro |first=Andrea |title=The EURING Swallow Project in Italy |url=http://www.euring.org/about_euring/newsletter2/euring_swallows_italy.htm |month=December |year=1998 |work=Euring Newsletter, Volume 2 |accessdate=2007-12-01 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071203210458/http://www.euring.org/about_euring/newsletter2/euring_swallows_italy.htm |arkivdato=2007-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629192459/http://www.euring.org/about_euring/newsletter2/euring_swallows_italy.htm |archivedate=2015-06-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.euring.org/about_euring/newsletter2/euring_swallows_italy.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150629192459/http://www.euring.org/about_euring/newsletter2/euring_swallows_italy.htm |arkivdato=2015-06-29 }}&lt;/ref&gt;

=== Reproduktado ===
[[Dosiero:Nest41.JPG|eta|maldekstra|Idoj kaj ovoj en nesto kovrita de ĉevalharoj]]
[[Dosiero:Hirundo rustica MHNT.jpg|eta|'' Hirundo rustica '']]
Maskloj de Kamphirundoj revenas al la reprodukta teritorio antaŭ inoj kaj selektas nestolokon, kiu estas rimarkata de inoj per cirkla flugo kaj kanto. La reprodukta sukceso de masklo rilatas al longo de siaj vosto direktiloj, ĉar longaj plej allogas inojn.&lt;ref name=BWP/&gt;&lt;ref name = Saino&gt;{{cite journal |last=Saino |first=Nicola|coauthors=Romano, Maria; Sacchi; Roberto; Ninni, Paola; Galeotti, Paolo; Møller, Anders Pape |month=September |year=2003 |title=Do male barn swallows (''Hirundo rustica'') experience a trade-off between the expression of multiple sexual signals? |journal=Behavioral Ecology and Sociobiology |volume=54 |issue=5 |pages=465–471 |doi=10.1007/s00265-003-0642-z}}&lt;/ref&gt; Maskloj kun pli longaj vostoplumoj estas ĝenerale pli longvivaj kaj sanaj, kaj tiel inoj atingas per tiu formo de selekto pli sanajn idojn.&lt;ref name= Moller/&gt;

Maskloj kun longaj direktiloj havas ankaŭ pli grandajn blankajn vostopunktojn, kaj ĉar plumomanĝantaj [[laŭso]]j preferas blankajn plumojn, grandaj blankaj vostopunktoj sen damaĝo de [[Parazitismo|parazitoj]] denove pruvas reproduktan kvaliton; tiele estas pozitiva asocio inter punktogrando kaj la nombro de ĉisezonaj idoj.&lt;ref name= Kose&gt;{{cite journal |last=Kose |first=Mati |coauthors=Mänd, Raivo: Møller, Anders Pape |month=December |year=1999 |title=Sexual selection for white tail spots in the barn swallow in relation to habitat choice by feather lice |journal=Animal Behaviour |volume=58 |issue=6 |pages=1201–1205 |doi=10.1006/anbe.1999.1249}}&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Hirundo rustica 14105.JPG|Idoj en nesto|eta]]
Ambaŭ seksoj defendas la neston, sed la masklo estas precize agresa kaj teritoria.&lt;ref name=Turner/&gt; Paroj restas kune por reproduktiĝi dumvive, sed eksterpara [[sekspariĝado]] estas komuna, ĉar tiu specio estas genetike poligama, spite esti socie [[monogamio|monogama]].&lt;ref&gt;
{{Cite journal |last=Møller |first=Anders Pape |coauthors=Tegelstrom, Håkan |month=November |year=1997 |title=Extra-pair paternity and tail ornamentation in the barn swallow |journal=Behavioral Ecology and Sociobiology |volume=41 |issue=5 |pages=353–360 |doi=10.1007/s002650050395}}&lt;/ref&gt; Masklo viglas inan aktivon por eviti perfidon.&lt;ref&gt;
{{Citaĵo el gazeto|titolo=Mixed reproductive strategy and mate guarding in a semi-colonial passerine, the swallow ''Hirundo rustica''|url=https://archive.org/details/sim_behavioral-ecology-and-sociobiology_1985-10_17_4/page/401|familia nomo=Møller|persona nomo=Anders Pape|jaro=1985|monato=oktobro|gazeto=Behavioral Ecology and Sociobiology|volumo=17|numero=4|COI=10.1007/BF00293220|paĝoj=401–408}}&lt;/ref&gt; Masklo povas uzi diskonvinkajn alarmvoĉojn por interrompi eksterpara pariĝado al sia partnero.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=Deceptive use of alarm calls by male swallows, Hirundo rustica: a new paternity guard|url=https://archive.org/details/sim_behavioral-ecology_summer-1990_1_1/page/n18|familia nomo=Møller|persona nomo=Anders Pape|jaro=1990|gazeto=Behavioral Ecology|volumo=1|numero=1|COI=10.1093/beheco/1.1.1|paĝoj=1–6}}&lt;/ref&gt;

Kiel la alternativa nomo ''Domhirundo'' implicas, Kamphirundoj tipe nestumas en atingeblaj konstruaĵoj kiel grenejoj kaj staloj, aŭ sub pontoj aŭ havenetoj. La pokalforma nesto estas lokita ĉe trabo aŭ kontraŭ taŭga vertikala surfaco. Ĝi estas konstruita de ambaŭ seksoj, kvankam plej ofte de la ino, per kotobuletoj kolektitaj en sia beko kaj kovrita de herberoj, plumoj, algoj &lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=Barn Swallows use freshwater and marine algae in nest construction|familia nomo=Duffin|persona nomo=K.|jaro=1973|gazeto=Wilson Bull.|volumo=85|paĝoj=237–238}}&lt;/ref&gt; aŭ aliaj mildaj materialoj.&lt;ref name=Turner/&gt; Kamphirundoj povas nesti kolonie kie estas sufiĉe bonkvalitaj nestolokoj, kaj ene de kolonio, ĉiu paro defendas teritorion ĉirkaŭ la nesto kio, ĉe eŭropa subspecio, estas 4 al 8 m. Kolonioj estas pli grandaj en Nordameriko.
[[Dosiero:Juvenile barn swallow being fed1.jpg|Junulo manĝigata|eta|maldekstra]]
Almenaŭ en Nordameriko, Kamphirundoj foje engaĝiĝas en [[mutualismo|mutualisma]] rilato kun [[fiŝaglo]]j. Kamphirundo konstruas sian neston ĉe fiŝagla nesto, ricevante protekton el aliaj rabobirdoj kiuj estas forpelitaj de la nure fiŝomanĝanta fiŝaglo. Fiŝaglo estas alarmita de eventuala ĉeesto de tiuj predantoj per la alarmvoĉo de la hirundoj.

Antaŭ manfaritaj nestolokoj iĝis komunaj, Kamphirundoj nestis en klifoj aŭ kavoj, sed tio estas nuntempe rara. La ino demetas 2 al 7, sed plej ofte 4 aŭ 5, ruĝecpunktitajn blankajn ovojn. En Eŭropo, ino faras preskaŭ la tutan kovadon, sed en Nordameriko masklo povas kovi ĝis 25 % de la tempo. La kovado daŭras kutime 14–19 tagojn, kun aliaj 18–23 tagoj antaŭ [[elnestiĝo]]. Junuloj restas kaj estas manĝigataj de la gepatroj dum unu semajno post elnestiĝo. Eventuale la unujaraĝaj birdoj el la unua ovodemetado povas helpi en la manĝigado de la idoj de la dua ovodemetado.&lt;ref name=Turner/&gt;
[[Dosiero:Chicks swallow.jpg|Manĝigotaj idoj|eta|dekstra]]
Kamphirundoj ĉikanas entrudulojn kiel [[kato]]j aŭ [[akcipitro]]j kiuj alvenas tro proksime de sia nesto, ofte flugante tre proksime de la minaco.&lt;ref name = Moller&gt;
{{Citaĵo el libro|titolo=Sexual Selection and the Barn Swallow|url=https://archive.org/details/sexualselectionb0000mlle|familia nomo=Møller|persona nomo=Anders Pape|jaro=1994|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-854028-0|paĝoj=[https://archive.org/details/sexualselectionb0000mlle/page/245 245]}}&lt;/ref&gt; Plenkreskaj Kamphirundoj havas malmulte da predantoj, sed kelkaj estas prenataj de akcipitroj, [[falko]]j kaj [[strigo]]j. [[Nestoparazitado]] de [[bovobirdo]]j en Nordameriko aŭ de [[kukolo]]j en Eŭrazio estas rara.&lt;ref name=BWP/&gt;

Okazas kutime du ovodemetadoj, kaj la origina nesto estas reuzata por la dua ovodemetado kaj eĉ estas riparita kaj reuzata por venontaj jaroj. Reprodukta sukceso de ovoj estas de 90 % kaj de idoj 70–90 %. Averaĝa morteco estas de 70–80 % en la unua jaro kaj de 40–70 % ĉe plenkreskuloj. Kvankam oni atingas aĝojn de pli ol 11 jaroj, plej parto survivas malpli de 4.&lt;ref name=Turner/&gt;

Kamphirundoj [[hibrido (biologio)|hibridiĝas]] kun la [[Klifhirundo]] (''Petrochelidon pyrrhonota'') kaj la [[Kavhirundo]] (''P. fulva'') en Nordameriko, kaj kun la Murhirundo (''Delichon urbicum'') en Eŭrazio, kun kiu oni faras unu el la plej komunaj paserinaj hibridoj.&lt;ref name = Moller/&gt;

== Statuso ==
[[Dosiero:Dymówka.jpg|maldekstra|2o0px|eta|Kamphirundo]]
Kamphirundoj havas enorman teritorion, kun ĉirkaŭ totala etendo de 10 milionoj da km kaj populacio de 190 milionoj da individuoj. Pro tio la specio estas konsiderata kiel &quot;malplej zorgiga&quot; de la Ruĝa Listo de 2007 IUCN Red List,&lt;ref name=BirdLife2/&gt; kaj ne havas specialan statuson laŭ la Konvencio CITES, kiu reguligas internacian komercon de specimenoj de sovaĝaj animaloj kaj plantoj.&lt;ref name= umich&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Hirundo_rustica.html|titolo=''Hirundo rustica''|alirdato=2007-11-19|familia nomo=Dewey|persona nomo=Tanya|kunaŭtoroj=Roth, Chava|jaro=2002|verko=Animal Diversity Web|eldoninto=University of Michigan Museum of Zoology}}&lt;/ref&gt;

Tiu ĉi estas specio kiu historie profitis el arbarklarigado, kiu kreis malfermajn habitatojn, kaj el homa loĝado, kiu havigis al ili abundon de sekuraj manfaritaj nestolokoj. Estis lokaj malpliiĝoj pro uzado de [[DDT]] en [[Israelo]] en la 1950-aj jaroj, pro konkurenco por nestolokoj kun [[pasero]]j en Usono en la 19a jarcento, kaj pliiĝanta malpliiĝo en multaj partoj de Eŭropo kaj Azio pro agrikultura intensigo, reduktanta la disponeblon de insektoj manĝotaj. Tamen, estis pliiĝoj en la populacio de Nordameriko dum la 20a jarcento pro la granda disponeblo de nestolokoj kaj sekva etendo de teritorio, inklude la koloniigo de norda [[Alberta]].&lt;ref name=Turner/&gt;

Specifa minaco al vintrumantaj birdoj el eŭropaj populacioj estas la transformado fare de sudafrika registaro de surterigejo de malgrandaj aviadiloj ĉe [[Durban]] en [[internacia flughaveno]] por la [[Futbala Mondpokalo 2010]]. La malgranda kanejo de 250 m2 de Monto Moreland estas nokta ripozejo por pli da 3 milionoj da Kamphirundoj, kio estas 1 % de la monda populacio kaj 8 % de la eŭropa populacio. Oni volas forigi la kanejon pro tio, ke la birdoj povus minaci la sekurecon de la aviadiloj.&lt;ref name = BirdLife2&gt;{{cite press release
| title = 'World Cup 2010' development threatens millions of roosting Barn Swallows.
| publisher = BirdLife International
| date = November 16, 2006
| format = HTML
| url = http://www.birdlife.org/news/pr/2006/11/La_Mercy_BarnSwallows.html
| accessdate = 2007-11-27
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= Guardian&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.guardian.co.uk/travel/2006/nov/16/travelnews.conservationandendangeredspecies.environment|titolo=World Cup airport 'threatens swallow population'|alirdato=2007-11-27|dato=2006-11-16|verkaĵo=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Tamen, sekvante detalan evaluon, radarteknologio permesus aviadilojn uzi la flughavenon kaj esti avertitaj de la birdomovojn kaj, se necese, agi por eviti la birdarojn.&lt;ref name=mercy&gt;{{cite news |last=Froneman |first=Albert |coauthors=Bortle, Jon; Merritt, Ron |title=Draft swallow monitoring and bird aircraft interaction |url=http://eia.dubetradeport.co.za/Documents/Documents/2007Apr23/Draft%20Swallow%20Monitoring%20%26%20Bird%20Aircraft%20Interaction%20Apr%202007.pdf |format=PDF |date=April 2007 |work=Environmental Impact Assessment Report |publisher=Dube TradePort Environmental Impact Assessment Information Center |accessdate=2007-11-29 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080216073644/http://eia.dubetradeport.co.za/Documents/Documents/2007Apr23/Draft+Swallow+Monitoring+%26+Bird+Aircraft+Interaction+Apr+2007.pdf |arkivdato=2008-02-16 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080625075752/http://eia.dubetradeport.co.za/Documents/Documents/2007Apr23/Draft%20Swallow%20Monitoring%20%26%20Bird%20Aircraft%20Interaction%20Apr%202007.pdf |date=2008-06-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://eia.dubetradeport.co.za/Documents/Documents/2007Apr23/Draft+Swallow+Monitoring+%26+Bird+Aircraft+Interaction+Apr+2007.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080216073644/http://eia.dubetradeport.co.za/Documents/Documents/2007Apr23/Draft+Swallow+Monitoring+%26+Bird+Aircraft+Interaction+Apr+2007.pdf |arkivdato=2008-02-16 }}&lt;/ref&gt;

== Rilato kun homoj ==
[[Dosiero:Hirundo rustica young male spring NRM.jpg|eta|dekstra|Masklo]]
Kamphirundoj estas alloga birdo kiu manĝas flugantajn insektojn kaj estis tolerataj de homoj kies konstruaĵojn ili uzas por nestumi. Kiel unu el la plej fruaj migrantoj, tiu rimarkinda specio estis vidata ankaŭ kiel frua pruvo de la alproksimo de somero.&lt;ref name=Welldon/&gt;

En la [[Malnova Mondo]], Kamphirundoj ŝajne uzis homfaritajn strukturojn kaj pontojn ekde senmemora tempo.&lt;ref name=Turner2&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Barn Swallow|familia nomo=Turner|persona nomo=Angela K|jaro=2006|loko=Londono|eldoninto=T. &amp; A. D. Poyser|ISBN=0-7136-6558-0}}&lt;/ref&gt; Frua referenco de [[Vergilio]] en la ''[[Georgiko]]'' (29 BC) ''...garrula quam tignis nidum suspendat hirundo'' (...la trilanta hirundo pendas sian neston el la traboj).&lt;ref name=Virgil&gt;{{la icon}} Virgil, ''The Georgics'' [http://www.sacred-texts.com/cla/virgil/geo/geol04.htm Tekstolibro 4a linio 307]. konsultita la [[28an de novembro]] 2007&lt;/ref&gt;

Oni supozas, ke Kamphirundoj ekpendis siajn nestojn al loĝejoj de [[Usonaj indianoj|Usonaj indiĝenoj]] en la frua [[19a jarcento]], kaj la sekva disvastiĝo de setlejoj tra Nordameriko kaŭzis mirindan populacietendon de la specio tra la tuta kontinento.&lt;ref name = Williams/&gt;

=== En literaturo ===
Multaj literaturaj referencoj estas bazita sur la nordena migrado de Kamphirundoj kiel simbolo de printempo aŭ somero. La [[proverbo]] pri neceso de pli ol unu pruvero estas tiom antikva kiom ĝis [[Aristotelo]] en sia ''Nikomakea Etiko'': &quot;Kiel ununura hirundo aŭ tago ne faras printempon, tiel ununura fojo ne faras fortunan aŭ feliĉan homon.&quot;&lt;ref name=Welldon&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Nicomachean Ethics of Aristotle|url=https://archive.org/details/nicomacheanethic0000aris_k5m5|familia nomo=Welldon|persona nomo=James Edward Cowell (translator)|originjaro=1897|jaro=1987|ĉapitro=Book 1, chapter 6|loko=Buffalo|eldoninto=Prometheus|ISBN=0-87975-378-1}}&lt;/ref&gt;

Kamphirundoj simbolas la venon de printempo kaj pro tio de amo en ''[[Pervigilium Veneris]]'', malfrua [[Latina]] poemo. En &quot;[[The Waste Land]],&quot; [[T. S. Eliot]] citis la linion ''&quot;Quando fiam uti chelidon [ut tacere desinam]?&quot;'' (&quot;Kiam mi estos kiel la hirundo, por ĉesi esti silenta?&quot;) Tio aludas al versio de la mito de [[Filomela (princino de Ateno)|Filomela]] kie ŝi iĝas [[najtingalo]] kaj ŝia fratino Prokne iĝas [[hirundo]]; en malpli familiaj versioj, la du specioj estas revertitaj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Harper Anthology of Poetry|url=https://archive.org/details/harperanthologyo00nims|familia nomo=Nims|persona nomo=John Frederick|aŭtoroligilo=John Frederick Nims|jaro=1981|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Harper and Row|ISBN=0-06-044846-6}}&lt;/ref&gt; Aliflanke, imago de la asembleo de hirundoj por ilia sudena migrado konkludas la odon de [[John Keats]] nome &quot;To Autumn.&quot;

Estas mencioj de Kamphirundoj en la [[Biblio]], kvankam ĝi ŝajnas konfuze kun [[apuso]]j en multaj tradukoj,&lt;ref name = bible&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.bible-history.com/isbe/S/SWALLOW/|titolo=Swallow|alirdato=2007-11-18|eldoninto=Bible History Online|verkaĵo=International Standard Bible Encyclopedia}}&lt;/ref&gt; aŭ eble kun aliaj [[hirundo|hirundaj specioj]] kiuj reproduktiĝas en [[Israelo]].&lt;ref name= Mullarney/&gt; Tamen, &quot;La pasero trovis por ŝi hejmon kaj la hirundo neston al si, kie ŝi povas zorgi siajn idojn&quot; el Biblio Psalmoj 84, 3, ŝajne aludas la kamphirundon.&lt;ref name = bible/&gt;

Kamphirundoj estas ankaŭ cititaj en kelkaj verkoj de [[William Shakespeare]] pro la rapido de ties flugo; ekzemple: &quot;True hope is swift, and flies with swallow's wings ...&quot; (La vera espero estas rapida kaj flugas per flugiloj de hirundo” el Akto 5a de ''[[Rikardo Tria (Shakespeare)|Rikardo Tria]]'', kaj &quot;I have horse will follow where the game Makes way, and run like swallows o'er the plain.&quot; (Mi havas ĉevalon kiu sekvos kiam la ludo pluos kaj kuros kiel hirundoj super la ebenaĵo) el la dua akto de ''[[Titus Andronicus]]''. Shakespeare referencas ankaŭ la ĉiujaran migradon de la specio poezie en ''[[The Winter's Tale]]'', Akto 4a: &quot;Daffodils, That come before the swallow dares, and take The winds of March with beauty; violets dim, ...&quot;. (Narciso, kiuj venas antaŭ kiam la hirundo kuraĝas kaj prenas la martajn ventojn per belo; malhelaj violoj...).

[[Dosiero:Nederlandsche_vogelen_(KB)_-_Hirundo_rustica_(030b).jpg|eta|180px|Kamphirundo in ''Nederlandsche Vogelen'' 1770]]

=== Ĉe kulturo ===
[[Gilbert White]] fine de la [[18a jarcento]] jam studis la Kamphirundojn detale en sia pionira verko ''The Natural History of Selborne'', sed eĉ tiu ĉi zorgema observanto estis necerta ĉu hirundoj migras aŭ hibernas vintre.&lt;ref name= white&gt;{{Citaĵo el libro|url=http://www.gutenberg.org/files/20933/20933-h/20933-h.htm|titolo=The Natural History and Antiquities of Selborne|familia nomo=White|persona nomo=Gilbert|originjaro=1789|jaro=1887|loko=Londono|eldoninto=Cassell &amp; Company|OCLC=3423785|paĝo=38–39}}&lt;/ref&gt; Krome, ties longaj veturadoj estas konataj, kaj [[tatuo]] de hirundo estas populara inter maristoj kiel simbolo de sekura reveno; la tradicio sugestas, ke maristo havu tian tatuon post marveturi 5,000 [[marmejlo]]j (9,260&amp;nbsp;km, 5,755 mejlojn). Dua hirundo estu aldonata post kromaj 10,000 marmejloj (18,520&amp;nbsp;km, 11,510 mejlojn).&lt;ref name =mmbc&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://mmbc.bc.ca/downloads/educational_materials/Tatoos/tattoo%20activity%20text.pdf|titolo=Hardtack and marlinspikes – life and work aboard ship|alirdato=2007-12-01|formato=PDF|verko=Sailors' tattoos post-visit activity, teachers' handout|eldoninto=Maritime Museum of British Columbia|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080216073643/http://mmbc.bc.ca/downloads/educational_materials/Tatoos/tattoo%20activity%20text.pdf|arkivdato=2008-02-16}}&lt;/ref&gt;

Pasintece, tolero al tiu bonfara [[insektomanĝanto]] estis plifortigita per superstiĉoj rilate damaĝon al hirundonesto. Tio estus kialo por ke bovoj produktu ĉu filakton ĉu nenian lakton aŭ por ke kokinoj ĉesu ovodemeti.&lt;ref name= Cocker &gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Birds Britannica|url=https://archive.org/details/birdsbritannica0000cock|familia nomo=Cocker|persona nomo=Mark|kunaŭtoroj=Mabey, Richard|jaro=2005|loko=Londono|eldoninto=Chatto &amp; Windus|ISBN=0-7011-6907-9}}&lt;/ref&gt; Tio povas esti kialo de longvivdaŭro de hirundonestoj. Survivo, per ĉiujara taŭga riparado, por 10–15 jaroj estas kutima, kaj oni konas neston kiu estis okupita dum 48 jaroj.&lt;ref name= Cocker/&gt;

En [[heraldiko]] tiu birdo reprezentas plej junajn idojn kiuj ne havas terojn. Ĝi estas, kiel apusoj, reprezentata senpieda, kio estis iam komuna kredo.&lt;ref name = &quot;Cooper92&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Symbolic and Mythological Animals|url=https://archive.org/details/symbolicmytholog0000coop|familia nomo=Cooper|persona nomo=JC|jaro=1992|loko=Londono|eldoninto=Aquarian Press|ISBN=1-85538-118-4|paĝoj=[https://archive.org/details/symbolicmytholog0000coop/page/218 218]–19}}&lt;/ref&gt; Kiel sekvo de kampanjo de [[ornitologio|ornitologoj]], Kamphirundoj estis deklaritaj kiel nacia birdo de [[Estonio]] ekde la 23a de junio de 1960.&lt;ref name = Estonia&gt;{{cite web |title=The State - Structure and Symbols |work=Estonia |url=http://www.estonia.gov.uk/estonia/state |publisher=Estonian Embassy in London |accessdate=2007-11-27 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-12-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071115000710/http://www.estonia.gov.uk/estonia/state |arkivdato=2007-11-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071115000710/http://www.estonia.gov.uk/estonia/state |archivedate=2007-11-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.estonia.gov.uk/estonia/state |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-12-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071115000710/http://www.estonia.gov.uk/estonia/state |arkivdato=2007-11-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = Estonia2&gt;{{cite web |title=National symbols of Estonia |url=http://www.einst.ee/publications/symbols/ |date= |publisher=The Estonia Institute |accessdate=2007-11-27 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-12-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071109221700/http://www.einst.ee/publications/symbols/ |arkivdato=2007-11-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.einst.ee/publications/symbols/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-12-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071109221700/http://www.einst.ee/publications/symbols/ |arkivdato=2007-11-09 }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|commonscat=Hirundo rustica}}
* [http://www.tippinst.ie/swallowsnest.html Hirundonesto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090429014634/http://www.tippinst.ie/swallowsnest.html |date=2009-04-29 }} reala hirundonesto en Tipperary, Irlando.
* [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=5356 Hirundofilmoj] ĉe Interreta Birdokolekto.
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6130id.html Speciinformaro ĉe USGS Patŭent Birdidentigejo kaj Informejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161210113000/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6130id.html |date=2016-12-10 }}.
* [https://web.archive.org/web/20090416024127/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Barn_Swallow.html Speciinformaro ĉe Laboratorio Cornell de Ornitologio.] Inkludas mapon de Ameriko
* [http://www.sdakotabirds.com/species/barn_swallow_info.htm Speciinformaro ĉe Suddakotaj Birdoj]. Informaro kaj fotoj.
* [http://www.birdlife.org/datazone/species/BirdsInEuropeII/BiE2004Sp7116.pdf BirdLife specimapo de Eŭropo (pdf)].
* [http://www.nasmus.co.za/ORNITHOL/Swallows/index.html The Bloemfontein swallow project] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090212154152/http://www.nasmus.co.za/ORNITHOL/Swallows/index.html |date=2009-02-12 }} Pri vintrejoj
* [http://www.ibercajalav.net/img/307_BarnSwallowHrustica.pdf (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131228182328/http://www.ibercajalav.net/img/307_BarnSwallowHrustica.pdf |date=2013-12-28 }}

{{Birdoj}}
{{Elstara}}
{{ADLS|2010|02}}

[[Kategorio:Hirundedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Azio]]
[[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Oceanio]]</text>
      <sha1>akvfhb4n1n49au62o5q23b01ieg1ym4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kvar noblaj veroj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234299</id>
    <revision>
      <id>9503377</id>
      <parentid>9448093</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T06:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4809" sha1="pcovbjfoyxs3sv8yvxl9dpyb8vcjpbl" xml:space="preserve">{{Polurinda}}
{{Budhismo}}
La '''kvar noblaj veroj''' ([[sanskrito]]: ''catvary āryasatyāni'', [[palia lingvo|pali]]: ''cattari āriya saccani'' [[japana lingvo]]: ''shisotai'') estas rigardata kiel la centra kaj fundamenta instruo de [[Budho]]. Ĝi enhavas la plej gravajn konceptojn de [[budhismo]] kiel [[filozofio]] kaj kiel [[religio]].&lt;ref&gt;Edward J. Thomas. ''La vida de Buda''. Ĉapitro XIII: ''El budismo como religión'' (Budhismo kiel religio), kaj Ĉapitro XIV: ''El budismo como filosofía'' (Budhismo kiel filozofio). Eldonis Editorial Lectorum, S.A. de C.V., Meksikurbo, 2007. ISBN 970-732-196-2. ISBN 978-970-732-196-0.&lt;/ref&gt; La instruo de la kvar noblaj veroj troviĝas en multaj partoj de la [[Palia Kanono]], sed la diskurso, kiu verŝajne registris la unuan fojon de la parolado de ĉi tiu diskurso fare de Budho estas la diskurso nomita ''Unua Prediko de [[Varanasi]]'', aŭ la ''Darmo-rada Ekmova Diskurso'' (''Dhamma-cakka-ppavatthana-sutta'' en [[Palia lingvo|palio]]).&lt;ref&gt;Jean Boisselier. ''La sabiduría de Buda. Testimonios y Documentos: La Puesta en Movimiento de la Rueda de la Ley''. p.130-132. Eldonis Ediciones B, S.A. Barcelono, 1998. ISBN 84-406-8820-2.&lt;/ref&gt;

En la Palia Kanono la kvar noblaj veroj estas menciitaj aŭ priskribitaj en multaj lokoj, ekzemple en ''Digha Nikaya 16'', ''Majjhima Nikaya 18'' kaj ''Samyutta Nikaya 56.11''.&lt;ref&gt;[https://www.accesstoinsight.org/ptf/dhamma/sacca/index.html &quot;Four Noble Truths: ''cattari ariya saccani''&quot;], redaktita de Access to Insight. ''Access to Insight (BCBS Edition)'', la 5-an de novembro 2013.&lt;/ref&gt;

== La kvar noblaj veroj ==
# [[Dosiero:Gradigita instruo de Budho Kvar Noblaj Veroj.png|alternative=La Kvar Noblaj Veroj laŭ la Palia Kanono.|eta|La Kvar Noblaj Veroj laŭ la Palia Kanono.]]La '''unua''' nobla vero estas la vero pri [[dukkha]] aŭ la [[sufero]]. Ĝi instruas ke la kondiĉita ekzisto, la ekzistado kiel oni konas ĝin, estas sufero : naskiĝo estas sufero, kaj same maljunuleco, malsano kaj morto estas sufero, esti unuigita kun io kion oni malamas estas sufero, esti separita de io kion oni amas estas sufero, malatingo de sia celo estas sufero - kaj, fine, la ĉiam ŝanĝantaj kvin [[skandhas|agregaĵoj]] de aligeteco, kune kreantaj nian personon (nome la formo, la sentoj, la perceptoj, la voluntoj kaj la konsciencoj) estas la sufero per sia malcerteco. La vorto &quot;sufero&quot; povas ankaŭ esti utile tradukita kiej ''nekontenteco'', ĉar ĝi iras pli profunde ol la fizika doloro.
# La '''dua''' nobla vero estas la vero pri la [[origino de la sufero]] ([[samudaja]]). Ĝi estas la volupto kaj nekonateco kiuj kreas la tri radikojn de la malo: la avidon, la haton kaj la eraron; ĉiu akto (de la mento, de la korpo aŭ de la parolo), bona aŭ malbona, produktas sian frukton ([[phala]]), pozitivan aŭ negativan por sia aŭtoro.
# La '''tria''' nobla vero estas la vero pri la [[halto de la sufero]] ([[nirodha]]). Ĝi vortiĝas ke ekzistas fino de volupteco, kiu nomiĝas [[nirvano]].
# La '''kvara''' nobla vero estas la vero pri la [[vojo kondukanta al la fino de la sufero]] (''magga''). La vojo nomiĝas la &quot;[[nobla okparta pado|nobla okobla vojo]]&quot; aŭ &quot;sankta vojo kun ok brakoj&quot;: la ĝusta opinio, la ĝusta intuicio, la ĝusta parolo, la ĝusta korpa agado, la ĝustaj vivmedioj, la ĝusta eforto, la ĝusta atenco kaj la ĝusta mentala koncentrado. Tiu vojo permesas atingi la [[nirvano]]n.

=== Parabolo de kuracisto ===
La kvar noblaj veroj estas ofte komparataj kun la instruado de iu kuracisto. Budho sanigas la homaron de ĝiaj malsanoj. Li unue diras la diagnozon, poste serĉas la kaŭzon, poste rigardas ĉu la malsano estas sanigebla, kaj finfine proponas la rimedon.

== La unua sutta ==
La sermo (aŭ sutta) kiu enhavas la unuan instruon de la Buddho estas konita laŭ la palia nomo ''[[Dhamma-cakka-ppavatthana-sutta]]'', aŭ ''La instruo kiu enmoviĝas la radon de la [[dharmo]]'', kaj troveblas en la sekcio ''[[Samyutta-nikaya]]'' de la kolekto ''[[Sutta-pitaka]]''.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.budhano.cn/vikio/index.php/BONA_DEMANDO_KAJ_BONA_RESPONDO Bona demando kaj bona respondo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131024135637/http://www.budhano.cn/vikio/index.php/BONA_DEMANDO_KAJ_BONA_RESPONDO |date=2013-10-24 }}. Libro de Res. S. Dhammika, kiu respondas la plej oftajn demandojn pri la instruoj de Budho.
* [https://web.archive.org/web/20131024135656/http://www.budhano.cn/vikio/index.php/La_vivo_de_la_Budho La vivo de la Budho]. Biografia libro pri la Budho Gotamo verkita de Res. Miaohui.
* [https://www.accesstoinsight.org/ptf/dhamma/sacca/index.html La kvar noblaj veroj: citaĵoj de la Palia Kanono en la portalo ''Access to Insight''] (anglalingve).

[[Kategorio:Terminaro de Budhismo]]</text>
      <sha1>pcovbjfoyxs3sv8yvxl9dpyb8vcjpbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daniela Tagliafico</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234622</id>
    <revision>
      <id>9503414</id>
      <parentid>9347195</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="905" sha1="lhenypf8ez4iqkuduiealfjkbny0crj" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Daniela TAGLIAFICO''' (naskiĝis la {{daton|13|junio|1977}} en [[Ĝenovo]])&lt;ref name=&quot;labont&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.labont.it/tagliafico/ |titolo=University of Turin, Laboraty for Ontology: ''Daniela Tagliafico.'' |alirdato=2008-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080516104537/http://www.labont.it/tagliafico/ |arkivdato=2008-05-16 }}&lt;/ref&gt; estas itala esperantistino. Ŝi estis prezidantino de [[IEJ]].&lt;ref&gt;&lt;!--rete ne plu, sed ĉiukaze papere https://www.tejo.org/vikio/Cirk_N12--&gt;TEJO-vikio: ''Cirkulero'' 12.&lt;/ref&gt;

Ĝis 2003 Daniela studis filozofion en la [[Universitato de Torino]].&lt;ref name=&quot;labont&quot;/&gt; En 2009 ŝi doktoriĝis pri [[filozofio de lingvo]] en la [[Universitato de Orienta Piemonto]].

== Notoj ==
{{Referencoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Tagliafico, Daniela}}

[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>lhenypf8ez4iqkuduiealfjkbny0crj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503421</id>
      <parentid>9503414</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="lvxwvlaouc4m915urnsynij0mh8x2id" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Daniela TAGLIAFICO''' (naskiĝis la {{daton|13|junio|1977}} en [[Ĝenovo]])&lt;ref name=&quot;labont&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.labont.it/tagliafico/ |titolo=University of Turin, Laboratory for Ontology: ''Daniela Tagliafico.'' |alirdato=2008-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080516104537/http://www.labont.it/tagliafico/ |arkivdato=2008-05-16 }}&lt;/ref&gt; estas itala esperantistino. Ŝi estis prezidantino de [[IEJ]].&lt;ref&gt;&lt;!--rete ne plu, sed ĉiukaze papere https://www.tejo.org/vikio/Cirk_N12--&gt;TEJO-vikio: ''Cirkulero'' 12.&lt;/ref&gt;

Ĝis 2003 Daniela studis filozofion en la [[Universitato de Torino]].&lt;ref name=&quot;labont&quot;/&gt; En 2009 ŝi doktoriĝis pri [[filozofio de lingvo]] en la {{{{QQ1235561}} ({{l-it|Università del Piemonte Orientale}}).

== Notoj ==
{{Referencoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Tagliafico, Daniela}}

[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>lvxwvlaouc4m915urnsynij0mh8x2id</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503422</id>
      <parentid>9503421</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:58:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="931" sha1="77mwva3ha4cs06crlbjcbgv5z8eg6nq" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Daniela TAGLIAFICO''' (naskiĝis la {{daton|13|junio|1977}} en [[Ĝenovo]])&lt;ref name=&quot;labont&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.labont.it/tagliafico/ |titolo=University of Turin, Laboratory for Ontology: ''Daniela Tagliafico.'' |alirdato=2008-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080516104537/http://www.labont.it/tagliafico/ |arkivdato=2008-05-16 }}&lt;/ref&gt; estas itala esperantistino. Ŝi estis prezidantino de [[IEJ]].&lt;ref&gt;&lt;!--rete ne plu, sed ĉiukaze papere https://www.tejo.org/vikio/Cirk_N12--&gt;TEJO-vikio: ''Cirkulero'' 12.&lt;/ref&gt;

Ĝis 2003 Daniela studis filozofion en la [[Universitato de Torino]].&lt;ref name=&quot;labont&quot;/&gt; En 2009 ŝi doktoriĝis pri [[filozofio de lingvo]] en la {{Q|Q1235561}} ({{l-it|Università del Piemonte Orientale}}).

== Notoj ==
{{Referencoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Tagliafico, Daniela}}

[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>77mwva3ha4cs06crlbjcbgv5z8eg6nq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503424</id>
      <parentid>9503422</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="979" sha1="q5qhuswpkyi5zdb113wlkwuk6bn7k3u" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Daniela TAGLIAFICO''' (naskiĝis la {{daton|13|junio|1977}} en [[Ĝenovo]])&lt;ref name=&quot;labont&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.labont.it/tagliafico/ |titolo=University of Turin, Laboratory for Ontology: ''Daniela Tagliafico.'' |alirdato=2008-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080516104537/http://www.labont.it/tagliafico/ |arkivdato=2008-05-16 }}&lt;/ref&gt; estas itala esperantistino. Ŝi estis prezidantino de [[IEJ]].&lt;ref&gt;&lt;!--rete ne plu, sed ĉiukaze papere https://www.tejo.org/vikio/Cirk_N12--&gt;TEJO-vikio: ''Cirkulero'' 12.&lt;/ref&gt;

Ĝis 2003 Daniela studis filozofion en la [[Universitato de Torino]].&lt;ref name=&quot;labont&quot;/&gt; En 2009 ŝi doktoriĝis pri [[filozofio de lingvo]] en la {{Q|Q1235561}} en [[Alessandria]], [[Novara]] kaj [[Verĉelo]] ({{l-it|Università del Piemonte Orientale}}).

== Notoj ==
{{Referencoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Tagliafico, Daniela}}

[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>q5qhuswpkyi5zdb113wlkwuk6bn7k3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kuniklostrigo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238811</id>
    <revision>
      <id>9503365</id>
      <parentid>9468374</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T06:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24481" sha1="oc4mj10e8zy1k9oaqxudavtp6brpgk2" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kuniklostrigo
|koloro = pink
|dosiero=Brazilian burrowing owl (Athene cunicularia grallaria) Rio Negro.jpg
|priskribo de dosiero = Brazila kuniklostrigo
|regno = [[Animaloj]], ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]], ''Aves''
|ordo = [[Strigoformaj]], ''Strigiformes''
|familio = [[Strigedoj]], ''Strigidae''
|genro = ''[[Athene]]''
|specio = '''Kuniklostrigo''', ''A. cunicularia''
|statuso = LC
|dunomo = ''Athene cunicularia''
|dunomo aŭtoritato = ([[Juan Ignacio Molina|Molina]], 1782)
|sinonimo = &lt;br /&gt;
''Strix cunicularia'' &lt;small&gt;Molina, 1782&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Speotyto cunicularia''&lt;br /&gt;
''Spheotyto cunicularia''
|vikispecio =
|komunejo =
| dosiero larĝo=250px
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj =
}}
La '''Kuniklostrigo''' (''Athene cunicularia'') estas eta longkrura [[strigo]], tio estas birdospecio parto de pli granda grupo de noktaj [[rabobirdo]]j konataj kiel [[Strigedoj]], kiuj enhavas plej parton de la specioj nomataj strigoj. La alia grupo estas la [[turstrigo]]j, nome [[Titonedoj]].

== Disvastiĝo ==
Ĝi troviĝas tra malfermaj pejzaĝoj de [[Nordameriko|Norda]] kaj [[Sudameriko]]. Kuniklostrigoj povas troviĝi en [[herbejo]]j, [[paŝtejo]]j, [[agrikulturo|agrikulturaj]] areoj, [[dezerto]]j, aŭ aliaj sekaj, malfermaj areoj kun malalta vegetalaro&lt;ref name = lewis2005&gt;Lewis (2005)&lt;/ref&gt;. Ili nestumas kaj ripozas en ternestoj, kiel tiuj fositaj de [[prerihundo]]j. Kiel plej parto de strigoj, kuniklostrigoj estas ofte aktivaj ankaŭ dumtage, kvankam ili kutime evitas la meztagan varmon. Plej parto de ties ĉasado okazas dum krepusko aŭ noktiĝo, kiam ilia adaptiĝo de strigoj estas plej avantaĝa.

Kuniklostrigoj povas vivi almenaŭ ĝis naŭ jarojn en naturo kaj ĉirkaŭ 10 jarojn en kaptiveco. Ili estas ofte mortigitaj de aŭtoj kiam trapasas ŝoseojn kaj havas multajn naturajn malamikojn, inkludante [[musteledoj]]n, [[kojoto]]jn kaj [[serpento]]jn. Ili estas mortigitaj ankaŭ de kaj sovaĝaj kaj hejmaj [[kato]]j kaj [[hundo]]j.

== Aspekto ==
[[Dosiero:Flickr - Dario Sanches - CORUJA-BURAQUEIRA ( Athene cunicularia ) (1).jpg|eta|maldekstra|200px|Kuniklostrigo]]
Kuniklostrigo havas brilflavajn okulojn. La beko povas esti flava aŭ verdeca depende de la subspecio. La kruroj estas nekomplete plumohavaj kaj grizaj. Ili ne havas oreltufojn kaj havas ebenan vizaĝan diskon. Tiuj strigetoj havas elstarajn blankajn brovojn kaj &quot;mentonan&quot; makulon kiun ili ampleksigas kaj montras dum montroceremonioj kiel [[etologio|kutimaro]].

Plenkreskuloj havas brunajn suprajn partojn kun blankaj punktoj. La brusto kaj ventro estas blankaj kun varia bruna punktado aŭ strieco. Junuloj estas similaj laŭ aspekto, sed ili ne havas plej parton de la blanka punkteco supre nek brunan striecon sube. Krome la junuloj havas sablokoloranan strion tra la supraflugilo kaj ties brusto povas esti sablokolora pli ol blanka.

Maskloj kaj ino estas similaj laŭ grando kaj aspekto. Tamen, plenkreskaj maskloj foje ŝajnas pli helaj laŭ koloro ĉar ili pasas pli da tempo for de la ternesto dumtage kaj iliaj plumoj iĝas pli flavnuancaj. La mezaveraĝa plenkreskulo estas iomete pli granda ol [[migroturdo]], ĉar ĝi estas 25 cm longa, kun enverguro de 53 cm kaj pezo de 170g &lt;ref name = lewis2005 /&gt;.

Ĉar ili estas surgrundaj birdoj, ofte streĉiĝas sur siaj kruroj, kiuj aspektas kvazaŭ pli longaj.

=== Voĉo ===
La tipa kanto de strigo &quot;hu hu&quot; asociiĝas kun defendo de la teritorio kaj reproduktado, kaj ofte estas produktita de plenkreskaj maskloj kiuj klopodas allogi inojn al promesa ternesto. Ili povas fari ankaŭ aliajn sonojn, kiuj estas priskribitaj kiel ''chucks'', ''chattering'' kaj krioj. Tiuj sonoj estas kutime akompanataj de leviĝo kaj malleviĝo de la kapo. Dum alarmo, junuloj fajfas kiel [[krotalo]]j, kiel kazo de sona Batesa kamuflo&lt;ref&gt;Haug ''et al.'' (1993)&lt;/ref&gt;.

== Taksonomio ==
Kuniklostrigoj estas foje apartigitaj en unutipa [[genro]] ''Speotyto''. Tio estas bazita sur diferencaj [[Morfologio (biologio)|morfologio]] kaj kariotipo. Aliflanke, [[osteologio]] kaj informo pri [[DNA]] sugestas, ke la Kuniklostrigo estas ĝuste terema versio de la strigetoj ''Athene'' kaj estas lokita nuntempe en tiu genro fare de plej parto de fakuloj.

Konsiderinda nombro de [[subspecio]]j estis priskribita, sed ili diferencas malmulte en aspekto kaj la [[taksonomio]] de kelkaj necesas esti validata&lt;ref name = holtetal1999&gt;Holt ''et al.'' (1999)&lt;/ref&gt;. Plej parto de subspecioj troviĝas en aŭ ĉe [[Andoj]] kaj en [[Karibio]]. Nur ''A. c. hypugaea'' kaj ''A. c. floridana'' troviĝas en Nordameriko. Kvankam distingaj unu disde alia, la rilato inter la florida subspecio kun (kaj ties distingeco el) la karibiaj birdoj ne estas klaraj&lt;ref name = korfantaetal2005&gt;Korfanta ''et al.'' (2005)&lt;/ref&gt;.

=== Listo de subspecioj ===
* ''A. c. cunicularia'' &lt;small&gt;([[Juan Ignacio Molina|Molina]], [[1782]])&lt;/small&gt;: Suda Kuniklostrigo; Malaltaj teroj de S [[Bolivio]] kaj S [[Brazilo]] sude al Tierra del Fuego.
* ''A. c. grallaria'' &lt;small&gt;([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], [[1822]])&lt;/small&gt;: Brazila Kuniklostrigo; Centra kaj Or Brazilo.
* ''A. c. hypugaea'' &lt;small&gt;([[Charles Lucien Jules Laurent Bonaparte|Bonaparte]], [[1825]])&lt;/small&gt;: Norda (aŭ okcidenta) Kuniklostrigo; S Kanado tra [[Grandaj Prerioj]] sude al Centrameriko.
* ''A. c. floridana'' &lt;small&gt;([[Robert Ridgway|Ridgway]], [[1874]])&lt;/small&gt;: Florida Kuniklostrigo; Florido kaj [[Bahamoj]] ([[Karibio]]).
* ''A. c. guadeloupensis'' &lt;small&gt;(Ridgway, 1874)&lt;/small&gt;: Gvadelupa Kuniklostrigo; iame insuloj [[Gvadelupo]] kaj [[Marie-Galante]]: [[formortinta]] (ĉ. [[1890]])
* ''A. c. amaura'' &lt;small&gt;([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], [[1878]])&lt;/small&gt;: Antigva Kuniklostrigo; iame insuloj [[Antigvo]], [[Sankta-Kito kaj Neviso]]: formortinta (ĉ. [[1905]])
* ''A. c. troglodytes'' &lt;small&gt;([[Alexander Wetmore|Wetmore]] &amp; Swales, [[1886]])&lt;/small&gt;: Hispaniola Kuniklostrigo; [[Hispaniola]], [[Gonave]], kaj [[Beata]].
* ''A. c. rostrata'' &lt;small&gt;([[Charles Haskins Townsend|C. H. Townsend]], 1890)&lt;/small&gt;: Revilagigeda Kuniklostrigo; insuloj [[Klariono]] kaj [[Revillagigedo]].
* ''A. c. nanodes'' &lt;small&gt;([[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] &amp; [[Jean Stanislaus Stolzmann|Stolzmann]], [[1892]])&lt;/small&gt;: Sudokcidenta Perua Kuniklostrigo; SOkc [[Peruo]].
* ''A. c. brachyptera'' &lt;small&gt;([[Charles Wallace Richmond|Richmond]], [[1896]])&lt;/small&gt;: Margarita Kuniklostrigo; insulo [[Margarita]].
* ''A. c. tolimae'' &lt;small&gt;(Stone, [[1899]])&lt;/small&gt;: Okcidentkolombia Kuniklostrigo; Okc [[Kolombio]].
* ''A. c. juninensis'' &lt;small&gt;(Berlepsch &amp; Stolzmann, [[1902]])&lt;/small&gt;: Sudanda Kuniklostrigo; Andoj el centra Peruo al NOkc [[Argentino]].
* ''A. c. punensis'' &lt;small&gt;(Chapman, [[1914]])&lt;/small&gt;: Puna Kuniklostrigo; regiono [[Altiplano]] ĉirkaŭ landlimo inter Peruo kaj [[Ekvadoro]]. Probable junula sinonymo de ''A. c. juninensis''.
* ''A. c. arubensis'' &lt;small&gt;([[Charles B. Cory|Cory]], [[1915]])&lt;/small&gt;: Aruba Kuniklostrigo; [[Arubo]].
* ''A. c. intermedia'' &lt;small&gt;(Cory, 1915)&lt;/small&gt;: Okcidentperua Kuniklostrigo; Okc Peruo. Ebla sinonimo de ''A. c. nanodes''.
* ''A. c. minor'' &lt;small&gt;(Cory, [[1918]])&lt;/small&gt;: Gujana Kuniklostrigo; S [[Gujano]] kaj regiono [[Roraima]].
* ''A. c. carrikeri'' &lt;small&gt;(Stone, [[1922]])&lt;/small&gt;: Orientkolombia Kuniklostrigo; Or Kolombio. (Ebla junula sinonimo de ''A. c. tolimae'')
* ''A. c. pichinchae'' &lt;small&gt;([[Hans von Boetticher|Boetticher]], [[1929]])&lt;/small&gt;: Okcidentekvadora Kuniklostrigo; Okc Ekvadoro.
* ''A. c. boliviana'' &lt;small&gt;(L. Kelso, [[1939]])&lt;/small&gt;: Bolivia Kuniklostrigo; Bolivia altiplano.
* ''A. c. apurensis'' &lt;small&gt;(Gilliard, [[1940]])&lt;/small&gt;: Venezuela Kuniklostrigo; NOkc [[Venezuelo]]. Ebla sinonimo de ''A. c. brachyptera''.
* ''A. c. partridgei'' &lt;small&gt;(Olrog, [[1976]])&lt;/small&gt;: Korienta Kuniklostrigo; [[Corrientes]], Argentino. Probabla sinonimo de ''A. c. cunicularia''.
* ''A. c. guantanamensis'' &lt;small&gt;(Garrido, [[2001]])&lt;/small&gt;: Kuba Kuniklostrigo; [[Kubo]] kaj [[Isla de la Juventud]].

La [[paleosubspecio]], ''A. c. providentiae'', estis priskribita el [[fosilio|fosiliaj]] restaĵoj el [[Pleistoceno]] de Bahamoj. Oni ne scias kiel tiuj birdoj rilatas al nunaj ''A. c. floridana'' – tio estas, ĉu ili estis inter la prauloj de tiu subspecio, aŭ ĉu ili reprezentas pli malproksiman stirpon jam tute malaperitan poste.

Aldone, prahistoriaj fosilioj de similaj strigoj estis malkovritaj el multaj insuloj de Karibio ([[Barbudo]], [[Kajmanoj]], [[Jamajko]], [[Mona]] kaj [[Puerto-Riko]]). Tiuj birdoj formortiĝis ĉirkaŭ fino de la Pleistoceno, probable pro ekologiaj ŝanĝoj kaj pri [[marnivelo]] fine de la [[lasta glaciepoko]] pli ol pro homa aktivado. Tiuj fosiliaj strigetoj diferenciĝas en grando el nuntempaj kuniklostrigoj, kaj ties rilato kun la moderna [[taksono]] ne estis ankoraŭ solvita.

== Distribuado ==
[[Dosiero:Burrowing Owl (Athene cunicularia).jpg|eta|desktre|220ra|]]
Antaŭ la eŭropa koloniigo, kuniklostrigoj probable loĝis ĉiun taŭgan areon de la [[Nova Mondo]], sed en Nordameriko ili spertis ian malpliiĝon ekde tiam. Tamen, en partoj de Sudameriko ili pliigas siajn teritorion pro [[senarbarigo]].

Ili loĝas el sudaj partoj de okcidentaj provincoj de Kanado tra suda [[Meksiko]] kaj okcidenta Centrameriko. Ili troviĝas ankaŭ en Florido kaj multaj insuloj de Karibio. En Sudameriko, ili estas sur makuloj en nordokcidento kaj tra Andoj, sed amplekse distribuitaj el suda Brazilo al [[Patagonio]] kaj [[Fuegio]].

Kuniklostrigo estas tutjaraj loĝantoj en plej parto de sia teritorio. Birdoj kiuj reproduktiĝas en [[Kanado]] kaj norda [[Usono]] kutime [[birdomigrado|migras]] sude al Meksiko kaj suda Usono dum vintraj monatoj.

== Dieto ==
La tre varia dieto inkludas etajn [[mamulo]]jn, etajn [[birdo]]jn, [[serpento]]jn, [[lacerto]]jn, [[rano]]jn, [[insekto]]jn kaj [[skorpio]]jn. Sed tiuj strigetoj manĝas ĉefe grandajn insektojn kaj etajn [[rodulo]]jn. Kvankam kuniklostrigo ofte loĝas en proksimeco al grundosciuroj, ili rare predas ilin. Malkiel aliaj strigoj, ili manĝas ankaŭ fruktojn kaj semojn, ĉefe de ''Cylindropuntia leptocaulis'' kaj de aliaj [[kakto]]j. En [[insulo Klarjono]], kie mankas [[mamulo|mamulaj]] predoj, ili manĝas ĉefe [[grilo]]jn kaj fruktojn de kaktoj, krom [[klarjona troglodito|klarjonajn trogloditojn]] kaj idojn de [[Plorturto]] eventuale&lt;ref&gt;Brattstrom &amp; Howell (1956)&lt;/ref&gt;. Por ĉasado ili gvatas sur ripozejo ĝis kiam ili vidas predon. Tial ili saltoflugas sur la predon aŭ kaptas insektojn dumfluge. Foje ili ĉasas predojn surpiede surgrunde.

== Reproduktado ==
[[Dosiero:Zico e filhotes 2.jpg|eta|maldekstra|200px|Familio de kuniklostrigoj.]]
La [[reprodukta sezono]] komencas en malfrua marto aŭ aprile en Nordameriko. Kuniklostrigoj estas kutime [[monogamio|monogamaj]], sed eventuale masklo povas havi du partnerojn&lt;ref name = lewis2005 /&gt;. Paroj de strigetoj foje nestumas en izolaj kolonioj. Ties tipa reprodukta habitato estas malferma herbejo aŭ [[prerio]], sed ili povas eventuale adaptiĝi al aliaj malfermaj areoj kiel flughavenoj, golfejoj kaj terkulturejoj. Kuniklostrigoj estas sufiĉe toleraj de homa ĉeesto kaj ofte nestumas ĉe ŝoseoj, farmoj, domoj kaj poririgaciaj [[kanalo]]j.

Tiuj strigetoj nestumas en subtera ternesto, kaj de tie la nomo Kuniklostrigo, ĉar ili faras kiel [[kuniklo]]j. Ili uzas ternestojn keitajn de aliajn ternestaj animaloj kiel [[prerihundo]]j, [[grundosciuro]]j, aŭ musteledoj&lt;ref name = holtetal1999 /&gt;. Se ne estas ternestoj kaj la grundo ne estas tro dura aŭ roka, tiuj strigetoj povas fosi siajn proprajn nestojn. Kuniklostrigoj povas nestumi ankaŭ en neprofundaj, subteraj, artefaritaj strukturoj kiuj havas facilan aliron al la surfaco.

[[Dosiero:Burrowing Owl2.jpg|eta|maldekstra|200px|Priatenta kuniklostrigo.]]
Dum la nestosezono, kuniklostrigoj kolektas ampleksan varion de materialoj por kovri sian neston, kelkaj el kiuj estos lasataj ĉirkaŭ la enirejo al la ternesto. La plej ofta materialo estas mamula [[sterko]], kutime el grego. Unuflanke estis malĝuste supozi, ke [[sterko]] helpas maski la odoron de junuloj, sed pliserĉado nuntempa supozas, ke sterko helpas kontroli la mikroklimaton ene de la nesto kaj allogi insektojn, kiujn la strigidoj povas manĝi&lt;ref&gt;Levey ''et al.'' (2004)&lt;/ref&gt;.

La ino demetas 1 ovon ĉiun 1 aŭ 2 tagoj ĝis ŝi kompletas la ovodemetadon, kiu povas konsisti el 4-12 ovojn (kutime 9). Ŝi poste [[kovado|kovas]] la ovojn dum tri aŭ kvar semajnoj dum la masklo alportas la manĝaĵon. Post eloviĝo ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn. Kvar semajnoj post eloviĝo, la idoj kapablas fari mallongajn flugojn kaj ekelnestiĝas. La gepatroj povas helpi la idojn manĝi dum 1 ĝis 3 monatoj. Dum plej parto de la ovoj eloviĝas, nur kvar aŭ kvin el la idoj kutime survivas kaj elnestiĝas.

Fideleco al nestolokoj ŝajne varias inter [[populacio]]j. En kelkaj lokoj, tiuj strigetoj ofte reuzas neston kelkajn jarojn. Strigetoj en migrantaj nordaj populacioj estas malpli emaj reveni al la sama nesto ĉiun jaron. Krome, kiel ĉe multaj aliaj birdoj, inoj estas pli emaj disiĝi al diferenca loko ol maskloj&lt;ref&gt;Lutz &amp; Plumpton (1999)&lt;/ref&gt;.

== Konservado ==
[[Dosiero:Burrowing Owl 4354.jpg|eta|desktre|220ra|]]
Kuniklostrigo estas [[endanĝerita]] en Kanado&lt;ref&gt;Environment Canada (2006)&lt;/ref&gt;, [[minacata]] en Meksiko, kaj specio de specifa zorgo en [[Florido]] kaj plej parto de okcidenta Usono. Ĝi estas ofta kaj disvastigita en malfermaj regionoj de multaj novtropikaj landoj, kie ili foje loĝas eĉ kampojn kaj parkojn en urboj. En regionoj ĉe la [[Amazona arbaro|Amazona pluvarbaro]] ili estas disvastigantaj pro [[senarbarigo]]. Ĝi estas listita kiel [[Malplej zorgiga]] ĉe [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj]]&lt;ref&gt;BLI (2006)&lt;/ref&gt;. Kuniklostrigoj estas protektitaj laŭ la Traktato pri Migrantaj Birdoj en Kanado, Usono kaj Meksiko. Ili estas inkluditaj ankaŭ en la IIa apendico de [[CITES]].

Plej parto de kialoj por malpliiĝo de populacioj en Nordameriko estas la kontrolprogramoj por la prerihundoj kaj perdo de [[habitato]], kvankam kuniklostrigoj prete loĝas kelkajn homajn pejzaĝojn, kiel [[flughaveno]]j, herbejoj aŭ [[golfo|golfejoj]]. Genetikaj analizoj de la du nordamerikaj subspecioj indikas, ke enparenca reproduktado ne estas problemo en tiuj populacioj.&lt;ref name = korfantaetal2005 /&gt;

Kie la ĉeesto de kuniklostrigoj konfliktas kun disvolviĝaj interesoj, oni klopodas teknikan pasivan relokigon kiu estis praktikata sukcese: pli ol kapti la birdojn kaj transporti ilin al nova loko (kio povus esti stresiga kaj malsukcesa), la strigetoj estas duondevige kaj duonkuraĝige movigitaj laŭ sia propra emo. La preparo komencas antaŭ kelkaj monatoj per observado de la strigokolonio kaj per notado ĉefe de iliaj lokaj movoj kaj lokopreferoj. Post elekti taŭgan proksiman novan lokigon kun ankaŭ taŭga grundo, oni oferas tiun lokon al la kuniklostrigoj plibonigitan per aldono de ternestoj, gvatejoj, ktp. Kiam la strigetoj alkutimiĝis al la ŝanĝoj kaj oni supozas, ke ili interesiĝas pri la nova loko -se eblas, tio estu farita komence de printempo, antaŭ la komenco de la reprodukta sezono- ili estas malhelpitaj eniri en la malnovaj nestoj&lt;ref&gt;Clark &amp; Plumpton (2005)&lt;/ref&gt;. Se ĉio estis akurate preparita, la strigokolonio moviĝos al la nova loko dum kelkaj noktoj. Ĉiukaze ĉio estos kontrolita dum monatoj por certigi la novan homan konstruon.&lt;ref&gt;Trulio (1995)&lt;/ref&gt;

== Kuniklostrigo en popola kulturo ==
=== En fikcio ===
La romano por junuloj de [[Carl Hiaasen]] nome ''[[Hoot (romano)|Hoot]]'' ([[2002]]) temas pri grupo de lernantoj klopodantaj haltigi planitan konstruon de konstruaĵego kiu kunportus la detruon de kuniklostriga habitato en eta urbo de Florido. Vivaj kuniklostrigoj aperis en la [[Hoot (filmo)|kinadaptaĵo]] kaj en la filmafiŝo.

Estas kuniklostrigo nomita Digger ankaŭ en la serio ''Guardians of Ga'hoole'' de Kathryn Lasky.

=== En filmo ===
New Line kaj Walden Media produktoris ''[[Hoot (filmo)|Hoot]]'' kiu premieris la 5an de majo, [[2006]], historio pri tri knaboj savontaj populacion de Florida kuniklostrigo.

=== En muziko ===
La satireca grupo [[Dead Milkmen]] (Mortintaj laktistoj) de [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] de la [[1980-aj jaroj]] verkis &quot;Stuart&quot;, rakonta kanto kie la rakontisto espriams malkredon antaŭ la vidaĵo de najbara knabo rigardanta sian maskoton &quot;kuniklostrigo&quot; en arbo!:

Krom &quot;Stuart&quot;, la kuniklostrigo estis inkludita, foje subtile, foje ne, en aliaj kantoj de Dead Milkmen, inkludante la rekantaĵon de ties nomo per altatonaj voĉoj en la fono de la kanto &quot;Smokin' Banana Peels&quot;.

=== En sporto ===
Kuniklostrigo estas la oficiala maskoto de la interlerneja atleta teamo de [[Florida Atlantika Universitato]].

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==
{{Commons|Athene cunicularia}}
(En la angla)
&lt;!-- {{Wikispecies|Athene cunicularia}} [improving, but not good enough. Does not have proper citation of Molina's original name for example] --&gt;
* {{IUCN2006|assessors={{aut|BirdLife International (BLI)}}|year=2004|id=48586|title=Athene cunicularia|downloaded=11 Majo 2006}} Ne minacata
* {{aut|Brattstrom, Bayard H. &amp; Howell, Thomas R.}} (1956): The Birds of the Revilla Gigedo Islands, Mexico. ''[[Condor (gazeto)|Condor]]'' '''58'''(2): 107-120. &lt;small&gt;{{doi|10.2307/1364977}}&lt;/small&gt; [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v058n02/p0107-p0120.pdf plena teksto en dosierformo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060517033937/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v058n02/p0107-p0120.pdf |date=2006-05-17 }} [[Portebla dokumentformo|PDF]] [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/DJVU/v058n02/P0107-P0120.djvu plena teksto en dosierformo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070527173431/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/DJVU/v058n02/P0107-P0120.djvu |date=2007-05-27 }} [[DjVu]]
* {{aut|Clark, H.O. Jr. &amp; Plumpton, D.L.}} (2005): A simple one-way door design for passive relocation of Western Burrowing Owls. ''California Fish and Game'' '''91''': 286-289.
* {{aut|DeSante, D.F.; Ruhlen, E.D. &amp; Rosenberg, D.K.}} (2004): Density and abundance of burrowing owls in the agricultural matrix of the Imperial Valley, California. ''Studies in Avian Biology'' '''27''': 116-119. [http://oregonstate.edu/~rosenbed/articles/desante%20et%20al%20densitydis.pdf plena teksto en dosierformo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081029000211/http://oregonstate.edu/~rosenbed/articles/desante%20et%20al%20densitydis.pdf |date=2008-10-29 }} [[Portebla dokumentformo|PDF]]
* {{aut|Environment Canada}} (2006): [http://www.speciesatrisk.gc.ca/search/speciesDetails_e.cfm?SpeciesID=20 Species at Risk - Burrowing Owl]. Version of 2006-MAY-08. Retrieved 2007-AŬG-16.
* {{aut|Haug, E.A.; Milsap, B.A. &amp; Martell, M.S.}} (1993): Burrowing owl (''Speotyto cunicularia''). ''In:'' {{aut|Poole, A. &amp; Gill, F.}} (eds.): ''The Birds of North America'' '''61'''. [[Academy of Natural Sciences]], Philadelphia, PA &amp; [[American Ornithologists' Union]], Washington, D.C. Online version, retrieved 2006-DEC-26. &lt;small&gt;{{DOI|10.2173/bna.61}}&lt;/small&gt; (postulas aliĝon)
* {{aut|Holt, D.W.; Berkley, R.; Deppe, C.; Enríquez Rocha, P.L.; Petersen, J.L.; Rangel Salazar, J.L.; Segars, K.P. &amp; Wood, K.L.}} (1999): 155. Burrowing Owl. ''In:'' {{aut|del Hoyo, J.; Elliott, A.; and Sargatal, J. (eds.)}} (1999): ''[[Handbook of Birds of the World]]'' (Volume 5: Barn-owls to Hummingbirds): 227-228, plate 17. Lynx Edicions, Barcelona. &lt;small&gt;ISBN 84-87334-25-3&lt;/small&gt;
* {{aut|Konig, C.; Weick, F. &amp; Becking, J.-H.}} (1999): ''Owls: A guide to the owls of the world.'' Yale University Press, New Haven. &lt;small&gt;ISBN 0300079206&lt;/small&gt;
* {{aut|Klute, D.S.; Ayers, L.W.; Green, M.T.; Howe, W.H.; Jones, S.L.; Shaffer, J.A.; Sheffield, S.R. &amp; Zimmerman, T.S.}} (2003): ''Status assessment and conservation plan for the western burrowing owl in the United States.'' Fish and Wildlife Service Biological Technical Publication FWS/BTP-R6001-2003. US Dept of Interior, Washington, D.C. [http://www.r6.fws.gov/birds/WBO/Western%20Burrowing%20Owlrev73003a.pdf plena teksto en dosierformo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060926042818/http://www.r6.fws.gov/birds/WBO/Western%20Burrowing%20Owlrev73003a.pdf |date=2006-09-26 }} [[Portebla dokumentformo|PDF]]
* {{aut|Korfanta, N.M.; McDonald, D.B. &amp; Glenn, T.C.}} (2005): Burrowing owl (''Athene cunicularia'') population genetics: A comparison of North American forms and migratory habits. ''[[Auk (journal)|Auk]]'' '''122'''(2): 464-478. [English with Spanish abstract] &lt;small&gt;[[Digital Object Identifier|DOI]]:10.1642/0004-8038(2005)122[0464:BOACPG]2.0.CO;2&lt;/small&gt; [http://www.uwyo.edu/dbmcd/abstracts/KorfantaBuOwGenetics.pdf plena teksto en dosierformo] [[Portebla dokumentformo|PDF]]
* {{aut|Levey, D.J.; Duncan, R.S. &amp; Levins, C.F.}} (2004): Use of dung as a tool by burrowing owls. ''[[Nature (gazeto)|Nature]]'' '''431'''(7004): 39. &lt;small&gt;PMID 15343324 {{DOI|10.1038/431039a}}&lt;/small&gt; [http://www.umsl.edu/~biosrenn/PollenSlidingNature2Sep04.pdf plena teksto en dosierformo] [[Portebla dokumentformo|PDF]]
* {{aut|Lewis, D.P.}} (2005): [http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Athene&amp;species=cunicularia Burrowing Owl - ''Athene cunicularia'']. ''OwlPages.com Owl Species ID: 220.040.000''. Versio de 2005-APR-24; je 2006-DEC-26.
* {{aut|Lutz, R.S. &amp; Plumpton, D.L.}} (1999): Philopatry and nest site reuse by burrowing owls: implications for productivity. ''Journal of Raptor Research'' '''33''': 149-153.
* {{aut|Moulton, C.E.; Brady, R.S. &amp; Belthoff, J.R.}} (2005): A comparison of breeding season food habits of burrowing owls nesting in agricultural and nonagricultural habitat in Idaho. ''Journal of Raptor Research'' '''39''': 429-438. [http://rrc.boisestate.edu/Past%20Projects/Burrowing_Owl_Belthoff/A%20Comparison%20of%20Breeding%20Season%20Food%20Habits%20of%20Burrowing%20Owls%20Nesting%20in%20Argricultural%20and%20Non%20Argrcultural%20Habitat%20in%20Idaho.pdf plena teksto en dosierformo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070817023630/http://rrc.boisestate.edu/Past%20Projects/Burrowing_Owl_Belthoff/A%20Comparison%20of%20Breeding%20Season%20Food%20Habits%20of%20Burrowing%20Owls%20Nesting%20in%20Argricultural%20and%20Non%20Argrcultural%20Habitat%20in%20Idaho.pdf |date=2007-08-17 }} [[Portebla dokumentformo|PDF]]
* {{aut|Trulio, Lynne A.}} (1995): Passive relocation: A method to preserve burrowing owls on disturbed sites. ''Journal of Field Ornithology'' '''66'''(11): 99-106. [http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v066n01/p0099-p0106.pdf plena teksto en dosierformo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120813020532/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v066n01/p0099-p0106.pdf |date=2012-08-13 }} [[Portebla dokumentformo|PDF]] [http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v066n01/DJVU/p0099-p0106.djvu plena teksto en dosierformo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120813020537/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v066n01/DJVU/p0099-p0106.djvu |date=2012-08-13 }} [[DjVu]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&amp;sid=2290&amp;m=0 BirdLife Datumbazo]
* [http://www.fws.gov/rockymountainarsenal/wildlife/b%20owls/burrowing.htm Rocky Mountain Arsenal National Wildlife Refuge: Studo pri Kuniklostrigo ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121110161041/http://www.fws.gov/rockymountainarsenal/wildlife/b%20owls/burrowing.htm |date=2012-11-10 }}
* [http://www.slostateparks.com/nature/birds/burrowing_owl.asp State Parks of the San Luis Obispo Coast: Kuniklostrigo (''Athene cunicularia'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120205052922/http://www.slostateparks.com/nature/birds/burrowing_owl.asp |date=2012-02-05 }}
* [http://burrowingowlbc.org/ The Burrowing Owl Conservation Society of BC]
* [http://sdakotabirds.com/species/burrowing_owl_info.htm Suda Dakoto Birdumo - Informaro kaj fotoj de Kuniklostrigo ]
* [https://web.archive.org/web/20090413235219/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Burrowing_Owl_dtl.html Laboratorio Cornell de Ornitologio (inkludas distribuan mapon)]

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Strigoformaj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Neotropisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Brazilo]]</text>
      <sha1>oc4mj10e8zy1k9oaqxudavtp6brpgk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klimata ŝanĝo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240786</id>
    <revision>
      <id>9503204</id>
      <parentid>9338760</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5804" sha1="2fh594u8cewr2bw5gqljf9j1l9hqj2l" xml:space="preserve">{{PorA|la nuntempe progresanta klimatŝanĝo|tutmonda varmiĝo}}
{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Holocene Temperature Variations German.png|eta|dekstra|Temperaturaj ŝanĝiĝoj de malfruaj 12.000 jaroj]]
[[Dosiero:Temperature_reconstruction_last_two_millennia.svg|eta|Temperaturaj ŝanĝiĝoj de la lastaj 2000 jaroj]]
[[Dosiero:Kp197-klimata-krizo.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri tutmonda varmiĝo kaj klimata ŝanĝiĝo.]]
'''Klimata ŝanĝo''', '''klimata ŝanĝiĝo''' aŭ '''klimatŝanĝiĝo''' estas longedaŭra rimarkebla ŝanĝo de &quot;[[Aritmetika meznombro|averaĝa]] [[vetero]]&quot; kiun la tuta [[Tero]] aŭ iu regiono spertas, nuntempe aŭ iam ajn dum la [[Terhistorio|historio de la Tero]]&lt;ref&gt;(eo) Werner Fuß, [http://www.esperanto.qc.ca/wp-content/uploads/2021/01/Riverego142-144.pdf Kial varmiĝas la klimato? Vidpunkto de fiziko-kemiisto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210213043705/http://www.esperanto.qc.ca/wp-content/uploads/2021/01/Riverego142-144.pdf|date=2021-02-13}} (PDF), paĝoj 61-71, [[La Riverego]], n-ro 242-244, 2020&lt;/ref&gt;.

== Efektoj de la klimata ŝanĝiĝo ==
* Averaĝa [[vetero]] povas inkluzivi averaĝajn [[temperaturo]]n, [[Precipitaĵo|precipitadon]], kaj ventoskemojn.
* Ĝi temas pri ŝanĝiĝoj de la varieco aŭ averaĝa stato de la [[atmosfero]] dum daŭroj de [[jardekoj]] al jarmilionoj.
* Ĉi tiuj ŝanĝiĝoj povas esti kaŭzataj de la tera ŝanĝiĝemo, eksteraj fortoj (kiel varioj de [[suno|sunluma forteco]]), kaj, pli freŝdate, de homa agado.

Foje oni kalkulas inter la konsekvencoj de la klimata ŝanĝiĝo ĉiujn naturajn katastrofojn, eĉ ne rilatajn al ĝi. La proparolanto de la [[Monda Organizaĵo pri Meteologio]] Clare Nullis [[:n:Aŭstraliaj fajregoj ŝuldiĝas ne nur al klimata ŝanĝiĝo|atentigis]], ke al grandaj arbaraj incendioj en [[Aŭstralio]] en [[2019]] kontribuis ankaŭ klimata fenomeno, nome la [[Hinda Oceano|hindaoceana]] [[aerprema anomalio]], kiu fortiĝis tiujare. Alia faktoro estas [[Mediprotekto|medioprotektaj]] leĝoj, kiuj malpermesas forhaki arbojn eĉ por fari kontraŭfajrajn [[Senarba strio|senarbajn striojn]].

== Mildigo de la efikoj ==

Por etaj insulaj landoj, minacataj de subakviĝo, eventuala solvo povus esti konstruado de kontraŭinundaj barieroj kaj transloĝiĝo de la loĝantaro al pli sekuraj lokoj.

La {{daton|10|11|2023}} [[Tuvalo]] kaj [[Aŭstralio]] [[:n:Aŭstralio akceptos klimatajn rifuĝintojn de Tuvalo|subskribis traktaton]] nomitan ''Falepili Unio'', kadre de kiu interalie Aŭstralio promesis ĉiujare doni vizojn al 280 homoj trafitaj de klimataj minacoj. Aŭstralio promesis ankaŭ investi 350 milionojn da usonaj dolaroj je &quot;klimata infrastrukturo&quot; de la regiono. Interalie ĝi promesis investi 16,9 milionojn da dolaroj por kreskigi la tuvalan grundon je 6% kaj tiel kontraŭstari la subakviĝon.

== Moderna uzo de termino &quot;klimata ŝanĝiĝo&quot; ==
Freŝdate, precipe kuntekste de politiko pri naturmedio, la termino &quot;klimata ŝanĝiĝo&quot; ofte referencas ŝanĝiĝojn de la moderna klimato. La termino [[tutmonda varmiĝo]] estas pli taŭga tiuokaze.

== En Esperanto ==
* [[Amri Wandel]], ''La klimatŝanĝa kulminkonferenco: ĉu la interkonsentoj sufiĉos por bremsi la varmiĝon?''.&lt;ref&gt;[[Amri Wandel]], ''La klimatŝanĝa kulminkonferenco: ĉu la interkonsentoj sufiĉos por bremsi la varmiĝon?'', En [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]], 1364(1) Januaro 2022, pp. 20-21.&lt;/ref&gt;
* &quot;La efiko de klimatŝanĝiĝo sur arkeologiaj lokoj&quot; de Jørgen Hollesen, esperantigis Trefflé Mercier (Kanado), paĝoj 18-19 en [[Unesko-Kuriero]] &quot;''Arkeologio: vivanta pasinteco&quot;'' (53-paĝa) de la julio-septembro, 2025. senpage elŝutebla (en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]]) en la retejo de [[Unesko]].

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
* Rilex, Denis kaj Lewis Spolton,1987, ''[[Vetero kaj Klimato de la Mondo|Vetero kaj klimato de la mondo]]'' , [[UEA]] , [[Roterdamo]] , 131 paĝoj, ISBN 92 9017 035 2
* {{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=Paleoclimates: understanding climate change past and present|familia nomo=Cronin|persona nomo=Thomas N.|jaro=2010|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=978-0-231-14494-0|referenco=harv}}

== Eksteraj ligiloj ==
* Kurso en Esperanto pri [http://monda.eu/eo/modules/climate/1 klimata ŝanĝiĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160831192433/http://monda.eu/eo/modules/climate/1 |date=2016-08-31 }}, Monda.eu,
* (eo) Adrienne Pásztor, [http://verkoj.com/pdf/web/viewer.html?file=http%3A%2F%2Fverkoj.com%2Fverkistoj%2Fadrienne-pasztor%2Ftutmondaj-defioj.pdf Tutmondaj defioj de la klimatoŝanĝiĝo], verkoj.com
* {{eo}} [http://esperantaretradio.blogspot.com/2021/10/klimata-sango-estas-homfarita.html Klimata ŝanĝo estas homfarita], artikolo en Esperanta Retradio aperinta 21 oktobro 2021
* [https://unric.org/de/klimawandel/ UN klarigas la klimato-varmiĝon] '''('''germane kaj en multaj aliaj lingvoj)
* {{de}} [http://www.bgc-jena.mpg.de/mpg/websiteBiogeochemie/aktuelles/nachrichten/20101011/genPDF.pdf Pri akvo-cirkulado en la suda parto de tero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101104045533/http://www.bgc-jena.mpg.de/mpg/websiteBiogeochemie/aktuelles/nachrichten/20101011/genPDF.pdf |date=2010-11-04 }}
{{Projektoj|n=Kategorio:Klimata ŝanĝiĝo}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tutmonda varmiĝo]]
* [[Senarbarigo]]
* [[Marnivela leviĝo]]
* [[Karbona neŭtraleco]]
* [[Karbono-ciklo]]
* [[Mezepoka Varma Periodo]]
* [[Interregistara Spertularo pri Klimata Ŝanĝiĝo]]
* [[UNFCCC]]
* [[Rajtoj de la naturo]]
* [[Scienca interkonsento pri klimata ŝanĝo]]
* [[Vendredojn por la estonteco]]
* [[Greta Thunberg]]
* [[James Hansen]]
* [[Vanessa Natake]]
* [[Ekologia migrado]]
* {{Q|Q5133499}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Klimata ŝanĝo| ]]</text>
      <sha1>2fh594u8cewr2bw5gqljf9j1l9hqj2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kamenapuso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240935</id>
    <revision>
      <id>9503142</id>
      <parentid>9305390</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9471" sha1="2qk10hir5li5lbw12wa6xcynkdt4j94" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kamenapuso
|koloro = pink
|dosiero = Chaetura pelagica, by Lake Erie, Cleveland, Ohio, USA 339593191.jpg
|dosiero larĝo=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Apusedoj]] ''Apodidae''
|genro = ''[[Chaetura]]''
|specio = '''Kamenapuso''' ''Ch. pelagica''
|statuso = LC
|dunomo = ''Chaetura pelagica''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
|sinonimo = &lt;br /&gt;
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj =Chimney Swift range.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = flave, reproduktejoj; malhelblue, vintrejoj
}}
La '''Kamenapuso''' aŭ ''Kamentuba apuso'' (''Chaetura pelagica'') estas eta [[birdo]] de la familio de [[Apusedoj]], kiu enhavas ankaŭ la [[apusoj]]n, [[apusetoj]]n, [[salanganoj]]n, ktp.

==Taksonomio kaj sistematiko==
Kiam [[Carl Linnaeus]] unue priskribis la kamenapuson en 1758, li nomis ĝin ''Hirundo pelagica'', kredante ke ĝi estas [[hirundo]].&lt;ref&gt; Cory, Charles B. (Marto 1918). [https://books.google.es/books?id=T2RMAAAAYAAJ&amp;pg=PA137&amp;redir_esc=y Publication 197: Catalogue of Birds of the Americas.] Vol. 13, part 2. Chicago, IL, USA: Field Museum of Natural History. p. 137. &lt;/ref&gt; Ĉi tiu miskompreno daŭris bone en la 19-an jarcenton, kaj ornitologoj nomis ĝin &quot;Amerika Hirundo&quot; (ekz. [[Mark Catesby]])&lt;ref&gt; Feduccia, Alan, eld. (1999). [https://books.google.es/books?id=hVVNvPMBGEkC&amp;pg=PA78&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Catesby's Birds of Colonial America.] Chapel Hill, NC, USA: University of North Carolina Press. p. 78. ISBN 978-0-8078-4816-6. &lt;/ref&gt; aŭ &quot;Kamentuba Hirundo&quot; (ekz. [[John James Audubon]]).&lt;ref&gt; Audubon, John James (1840). [https://archive.org/details/birdsamerica00audgoog The Birds of America,] vol. 1. Philadelphia, PA, USA: J. B. Chevalier. p. 164. &lt;/ref&gt; En 1825, [[James Francis Stephens]] movis ĉi tiun kaj aliajn malgrandajn, mallongvostajn novmondajn apusojn al la genro ''[[Chaetura]]'', kie ĝi de tiam restis, kvankam kelkaj aŭtoritatoj en la 19-a jarcento asignis ĝin al diversaj nun malnoviĝintaj genroj.&lt;ref&gt; Ridgway, Robert; Friedmann, Herbert (1901). [https://books.google.es/books?id=WYgaAAAAYAAJ&amp;pg=PA714&amp;redir_esc=y ''The birds of North and Middle America''.] Washington, D.C.: Government Publishing Office. pp. 714–719. ISBN 978-0-598-37037-2. &lt;/ref&gt; Ĝi ne havas subspecion.&lt;ref&gt; Clements, James F.; Diamond, Jared; White, Anthony W.; Fitzpatrick, John W. (2007). ''The Clements Checklist of Birds of the World'' (6a eld.). Ithaca, NY, USA: Cornell University Press. p. 188. ISBN 978-0-8014-4501-9. &lt;/ref&gt; La plej proksima parenco de la kamenapuso estas la [[Vauksa pinglovostulo]] (''C. vauxi''). Sciencistoj kredas, ke la du specioj evoluis el [[komuna praulo]], kiu estis devigita al la sudorientaj kaj sudokcidentaj anguloj de Nordameriko pro glaciaj antaŭeniroj. Apartigitaj dum jarmiloj per vastaj glacitavoloj, la pluvivantoj evoluis en du speciojn, kiuj ankoraŭ estas apartigitaj per larĝa breĉo trans la meza sekcio de la kontinento.&lt;ref name = &quot;Newton&quot;&gt; Newton, Ian (2003). [https://books.google.es/books?id=HHzT7a8LzkgC&amp;pg=PA296&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Speciation and Biogeography of Birds.] London, UK: Academic Press. p. 296. ISBN 978-0-08-092499-1. &lt;/ref&gt; Ĝi ankaŭ estas proksime parenca al la [[Ĉapmana pinglovostulo]] (''C. chapmani''); en la pasinteco, la tri estis foje traktataj kiel ununura specio.&lt;ref name = &quot;HBW443&quot;&gt; Chantler (1999b), p. 443. &lt;/ref&gt;

La genronomo de la kamenapuso, ''Chaetura'', estas kombinaĵo de du malnovgrekaj vortoj: ''ĥaite'', kiu signifas &quot;haro&quot; aŭ &quot;spino&quot;, kaj ''oura'', kiu signifas &quot;vosto&quot;. Ĉi tio estas trafa priskribo de la vosto de la birdo, ĉar la ŝaftoj de ĉiuj dek vostoplumoj (''rectrices'') finiĝas per akraj, elstaraj pintoj.&lt;ref&gt; Kyle &amp; Kyle (2005), p. 15. &lt;/ref&gt; La [[specia epiteto]] ''pelagica'' devenas de la greka vorto ''pelagikos'', kiu signifas &quot;de la maro&quot;.&lt;ref&gt; Jobling, James A. (2010). [https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling Helm Dictionary of Scientific Bird Names.] London, UK: Christopher Helm. p. 295. ISBN 978-1-4081-2501-4. &lt;/ref&gt; Oni supozas, ke ĉi tio estas referenco al ĝia nomada vivstilo prefere ol al iu ajn referenco al la maro,&lt;ref&gt; Dunne, Pete (2003). [https://books.google.es/books?id=WfxnqueHQmEC&amp;pg=PA69&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Pete Dunne on Bird Watching: The How-to, Where-to, and When-to of Birding''.] New York, NY, USA: Houghton Mifflin. p. 69. ISBN 978-0-395-90686-6. &lt;/ref&gt; teorio plifortigita per la pli posta asigno de la specia nomo ''pelasgia'' (laŭ la nomada tribo [[Pelasgoj]] de [[antikva Grekio]]) al la sama specio fare de aliaj ornitologoj.&lt;ref&gt; Jobling, James A. (2010). [https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling ''Helm Dictionary of Scientific Bird Names''.] London, UK: Christopher Helm. p. 295. ISBN 978-1-4081-2501-4. &lt;/ref&gt; Ĝia ordinara nomo rilatas al ĝia preferata nestoloko kaj ĝia rapida flugo.&lt;ref name = &quot;Fergus&quot;&gt; Fergus, Charles (2000). [https://books.google.es/books?id=T4gLRnplhVwC&amp;pg=PA268&amp;redir_esc=y ''Wildlife of Pennsylvania and the Northeast''.] Mechanicsburg, PA, USA: Stackpole Books. p. 268. ISBN 978-0-8117-2899-7. &lt;/ref&gt;

== Fizika priskribo ==
Dumfluge, tiu birdo aspektas kiel fluganta cigaro kun longaj sveltaj kurbaj flugiloj. La plumaro estas malhelgrizbruna; la gorĝo, brusto, subflugiloj kaj pugo estas pli palaj. Ili havas mallongajn vostojn.

== Reproduktado ==
[[Dosiero:ChimneySwift23.jpg|maldekstra|eta|Kamenapuso ĉeneste]]
La reprodukta sezono de la Kamenapuso estas el Majo tra Julio. La reprodukta habitato estas ĉe urboj tra orienta [[Nordameriko]]. Origine, tiuj birdoj nestumis en grandaj arbotruoj, sed nune ili ĉefe nestumas en artefaritaj strukturoj kiel grandaj malfermaj kamenoj. La nesto estas farita el bastonetoj kungluitaj per [[salivo]] kaj lokita en akurata lokigo. La ino demetas 3 ĝis 7 blankajn ovojn, kiujn la ino kovas dumnokte. La kovado daŭras 19-20 tagojn, kaj la [[elnestiĝo]] okazas post unu monato. La kamenapusoj povas ovodemeti pli ol unufoje ĉiun sezonon.

== Kutimaro ==
Ili estas longdistance [[birdomigrado|migrantoj]] kaj vintras en orienta [[Peruo]]; povas ekzisti aliaj nestolokoj en [[Sudameriko]]. Ili migras en aroj. Tiu ĉi specio estis rara vaganto al okcidenta Eŭropo. La gregema naturo de tiu specio estis respegulata en la fakto, ke du individuoj de tiu specio revenis kune al la insuloj [[Scilly]].

=== Manĝokutimoj ===
Tiuj birdoj vivas fluge, manĝas fluge. Ili manĝas flugantajn [[insekto]]jn. Ili kutime manĝas laŭ aroj, flugante proksime kune kaj kriante altatonajn notojn. Zorga observanto povas vidi ilin enirantajn kaj elirantajn kamenojn je altega rapideco, kvazaŭ ili estus estintaj pafitaj. La flugo estas tre distinga: ili faras rapidajn angulajn turniĝojn malkiel plej parto de aliaj birdoj.

Ties populacio povis pliiĝi historie danke al la enmeto de grandaj kamenoj kiel nestolokoj. Kun akurata artefarita habitato malpliiĝanta, ties nombroj malpliiĝas en kelkaj areoj.

{{Commons|Chaetura pelagica}}

== Referencoj==&lt;!-- WilsonBull18:47 (compare to current Ohio checklist http://www.ohiobirds.org/publications/OBRClist.pdf) --&gt;
{{Referencoj}}
===Cititaj verkoj===
*{{ cite book
| title = Swifts: A Guide to the Swifts and Treeswifts of the World
| first = Phil
| last = Chantler
| year = 1999a
| edition = 2nd
| location = London, UK
| publisher = Pica Press
| isbn = 978-1-8734-0383-9 }}
*{{cite book
| contribution = Family Apodidae (Swifts)
| title = Handbook of Birds of the World, vol. 5: Barn-owls to Hummingbirds
| first = Phil
| last = Chantler
| location = Barcelona, Spain
| publisher = Lynx Edicions
| year = 1999b
| editor1-first = Josep
| editor1-last = del Hoyo
| editor2-first = Andrew
| editor2-last = Elliott
| editor3-first = Jordi
| editor3-last = Sargatal
| pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/388 388–466]
| isbn = 978-84-87334-25-2
| url = https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/388
}}
*{{ cite book
| first1 = Paul D.
| last1 = Kyle
| first2 = Georgean Z.
| last2 = Kyle
| title = Chimney Swifts: America's Mysterious Birds Above the Fireplace
| year = 2005
| location = College Station, TX, USA
| publisher = Texas A&amp;M University Press
| isbn = 978-1-58544-371-0
| url = https://books.google.com/books?id=weGvxoqYgjgC }}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Chaetura_pelagica.html Animal Diversity Web]
* [http://www.chimneyswifts.org Chimney Swift Conservation Project]--Driftwood Wildlife Association
* [https://web.archive.org/web/20060715150707/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Chimney_Swift_dtl.html All About Birds]--Cornell Laboratory of Ornithology
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/Infocenter/i4230id.html Chimney Swift] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516222615/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/Infocenter/i4230id.html |date=2008-05-16 }}--U.S. Geological Survey Patŭent Bird Identification InfoCenter

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apusedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]]
[[Kategorio:Birdoj de Peruo]]
[[Kategorio:Birdoj de Bolivio]]
[[Kategorio:Birdoj de Brazilo]]
[[Kategorio:Birdoj de Usono]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>2qk10hir5li5lbw12wa6xcynkdt4j94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kvadrata radiko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242178</id>
    <revision>
      <id>9503375</id>
      <parentid>8965660</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T06:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14688" sha1="566anr3n6i8554ui6k3x2p4lv6a8szd" xml:space="preserve">En [[matematiko]], '''kvadrata radiko''' (simbolo '''√''') de [[nombro]] ''x'' estas nombro ''r'' tia ke ''r&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = x'', aŭ alivorte, nombro ''r'' kies ''[[kvadrato (algebro)|kvadrato]]'' (rezulto de multipliko de la nombro per si) estas ''x''.

Ĉiu [[nenegativa]] [[reela nombro]] ''x'' havas unikan nenegativan kvadratan radikon, nomatan kiel la '''ĉefa kvadrata radiko''' kaj skribatan per [[radikala (matematiko)|radikala]] simbolo '''√x'''. Ekzemple, la ĉefa kvadrata radiko de 9 estas 3, √9=3, ĉar ''3&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 3 × 3 = 9''.

Ĉiu pozitiva nombro ''x'' havas du kvadratajn radikojn. Unu el ili, ''√x'', estas ''√x'' pozitiva, kaj la alia, ''(-√x)'', estas negativa. Kune, ĉi tiuj du radikoj estas skribataj kiel ''±√x''.

Se ne estas rekte alie skribite, kiel la kvadrata radiko de nombro estas komprenata la ĉefa kvadrata radiko.

Kvadrataj radikoj de negativaj reelaj nombroj estas {{J|imaginara nombro}} kaj estas diskutataj en la kadro de {{j|kompleksa nombro}}.

Kvadrataj radikoj ankaŭ de objektoj kiuj ne estas nombroj povas esti difinitaj.

Kvadrataj radikoj aperas dum solvado de {{J|kvadrata ekvacio}}, tio estas ekvacioj de formo ''ax&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;+bx+c=0''.

Kvadrataj radikoj de [[entjero]]j kiuj ne estas [[kvadrata nombro|perfektaj kvadratoj]] estas ĉiam {{J|neracionala nombro}}, do nombroj ne esprimeblaj kiel [[rilatumo]] de du entjeroj, do ili ne povas esti skribitaj akurate kiel ''m/n'', kie ''n'' kaj ''m'' estas entjeroj. (''Vidu en [[kvadrata radiko de 2]] por pruvo de neracionaleco de ĉi tiu nombro.'')

== Kvadrataj radikoj de nenegativaj nombroj ==
[[Dosiero:Graph of square roots.png|eta|400px|Grafikaĵo de funkcio ''f(x) = √x'', kiu havas formon de duono de [[parabolo (matematiko)]] kun vertikala [[direktanto]].]]
La ĉefa kvadrata radika funkcio ''f(x) = √x'' (kutime nomata simple kiel la &quot;kvadrata radika funkcio&quot;) estas [[funkcio (matematiko)|funkcio]] kiu bildigas la [[aro (matematiko)|aron]] de nenegativaj reelaj nombroj '''R'''&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ∪ {0} sur sin, kaj ĉiam redonas unikan valoron. La kvadrata radika funkcio ankaŭ bildigas {{N|racionala nombro}} enen {{JN|algebra nombro}} ([[superaro]] de la racionalaj nombroj); ''√x'' estas racionala se kaj nur se ''x'' estas racionala nombro kiu povas esti prezentita kiel rilatumo de du {{J|perfekta kvadrato}}. En [[geometrio|geometriaj]] terminoj, la kvadrata radika funkcio el [[areo (matematiko)|areo]] de [[kvadrato (geometrio)|kvadrato]] kalkulas ĝian longon de [[latero (geometrio)|latero]].

Por ĉiuj reelaj nombroj ''x'',
:&lt;math&gt;
\sqrt{x^2} = \left|x\right| =
\begin{cases}
 x, &amp; \mbox{se }x \ge 0 \\
 -x, &amp; \mbox{se }x \le 0
\end{cases}
&lt;/math&gt;

Por ĉiuj nenegativaj reelaj nombroj ''x'' kaj ''y'',

:&lt;math&gt;\sqrt{xy} = \sqrt x \sqrt y&lt;/math&gt;

kaj

:&lt;math&gt;\sqrt x = x^{1/2}.&lt;/math&gt;

La kvadrata radika funkcio estas [[kontinua funkcio]] por ĉiuj nenegativaj ''x'' kaj [[diferencialebla]] por ĉiuj pozitivaj ''x''. Ĝia [[derivaĵo (matematiko)|derivaĵo]] estas

:&lt;math&gt;f'(x) = \frac{1}{2\sqrt x}.&lt;/math&gt;

La [[serio de Taylor]] de ''√(1+x)'' ĉirkaŭ ''x'' = 0

:&lt;math&gt;\sqrt{1 + x} = 1 + \frac{1}{2}x - \frac{1}{8}x^2 + \frac{1}{16} x^3 - \frac{5}{128} x^4 + \dots\!&lt;/math&gt;

[[konverĝo|konverĝas]] por ''|x| &amp;lt; 1''.

== Kalkulado ==
{{Ĉefartikolo|Manieroj de komputantaj kvadrataj radikoj}}
Eblas kalkuli kvadratan radikon per la [[eksponenta funkcio]] kaj la [[natura logaritmo]]:

:&lt;math&gt;\sqrt{x} = e^{\frac{1}{2}\ln x}&lt;/math&gt; aŭ &lt;math&gt;\sqrt{x} = 10^{\frac{1}{2}\log x}&lt;/math&gt;

La sama idento estas uzata por komputi kvadratan radikon per [[logaritma baremo]] aŭ [[glitkalkulilo]].

La plej konata, sed malrapida, maniero de kalkulado de kvadrata radika estas nomata kiel la &quot;[[babilona maniero]]&quot;. Ĝi estas algoritmo, kiuj rezultoj proksimiĝas al la reala kvadrata radiko kun ripetoj.

* Starti kun ajna pozitiva starta valoro ''r'' (ju pli proksima al la kvadrata radiko de ''x'', des pli bonas).
* Anstataŭigi ''r'' per la [[averaĝo]] inter ''r'' kaj ''x/r''. Estas sufiĉe preni aproksimaĵon de la averaĝo, ne tro proksiman al la antaŭa valoro de ''r'' kaj ''x/r'' por [[konverĝo]].
* Ripeti se ''r'' kaj ''x/r'' ne estas sufiĉe proksimaj kiel deziratas.

Sciataj la plej bonaj laŭ [[komputa komplikeco]] algoritmoj por komputo de kvadrata radiko kun ''n'' ciferoj de precizeco estas la same komplikaj kiel tiuj por multipliko de du ''n''-ciferaj nombroj.

== Kvadrataj radikoj de negativaj kaj kompleksaj nombroj ==
[[Dosiero:Complex sqrt leaf1.jpg|dekstra|eta|Kompleksa kvadrata radiko]]
[[Dosiero:Complex sqrt leaf2.jpg|dekstra|eta|Dua folio de la kompleksa kvadrata radiko]]
[[Dosiero:Riemann surface sqrt.jpg|dekstra|eta|Uzante la rimanan surfacon de la kvadrata radiko, oni povas vidi kiel la du folioj kuniĝas]]
La kvadrato de ĉiu pozitiva aŭ negativa nombro estas pozitiva, kaj kvadrato de 0 estas 0. Pro tio, negativa nombro ne povas havi reelan kvadratan radikon.

Tamen, eblas labori kun pli granda aro de {{J|kompleksa nombro}}, kiuj enhavas kvadratan radikon de ĉiu reela negativa nombro.

La [[imaginara unuo]] ''i'' estas tia ke ''i&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = -1''. Tiel ''i'' estas kvadrata radiko de -1.

Sed ankaŭ ''(-i)&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = i&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = -1'', tiel ankaŭ ''-i'' estas kvadrata radiko de -1. Simile al la reelaj nombroj, la ĉefa kvadrata radiko de -1 estas ''i'', aŭ pli ĝenerale, se ''x'' estas pozitiva nombro, do la ĉefa kvadrata radiko de ''-x'' estas
:&lt;math&gt;\sqrt{-x} = i \sqrt x&lt;/math&gt;
ĉar
:&lt;math&gt;(i\sqrt x)^2 = i^2(\sqrt x)^2 = (-1)x = -x.&lt;/math&gt;

Por ĉiu ne-nula kompleksa nombro ''z'' tie ekzisti precize du nombroj ''w'' tiaj ke ''w&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = z''. Ekzemple, la kvadrataj radikoj de ''i'' estas:

:&lt;math&gt;\sqrt{i} = \frac{1}{\sqrt{2}}(1+i)&lt;/math&gt;

kaj

:&lt;math&gt;- \sqrt{i} = - \frac{1}{\sqrt{2}}(1+i).&lt;/math&gt;

La ''i'' estas nek pozitiva nek negativa. Tiel oni ne povas difini ''√z'' por kompleksa nombro ''z'' kiel la &quot;pozitiva&quot; kvadrata radiko de ''z''.

La kutima difino de ''√z'' estas per prezentanta jena [[branĉa tranĉo]]: se ''z'' estas prezentita en [[polusaj koordinatoj]] kiel ''z = r e&lt;sup&gt;iφ&lt;/sup&gt;'' kaj ''-π &lt; φ ≤ π'' , tiam la [[ĉefa valoro]] estas

:&lt;math&gt;\sqrt{z} = \sqrt{r} \, e^{i\phi \over 2}.&lt;/math&gt;

Tiel difinis, la kvadrata radika funkcio estas [[kontinua funkcio|kontinua]] kaj [[holomorfa funkcio|holomorfa]] ĉie escepte sur la nepozitivaj reelaj nombroj. La pli supre donita serio de Taylor por ''√(1+x)'' restas valida por kompleksaj nombroj ''x'' kun ''|x| &lt; 1''.

Se la nombro estas donita en [[ortangulaj koordinatoj]] jena formulo povas esti uzata por la ĉefa valoro:

:&lt;math&gt;\sqrt{x+iy} = \sqrt{\frac{r + x}{2}} + i \frac{y}{\sqrt{2 (r + x)}}&lt;/math&gt;

kie &lt;math&gt;r = |x + iy| = \sqrt{x^2+ y^2}&lt;/math&gt; estas la [[absoluta valoro]], se ne ''x = −r'' kaj ''y = 0''.

Signo de imaginara parto de la radiko estas la sama kiel signo de imaginara parto de la originala nombro. La reela parto de la ĉefa valoro estas ĉiam nenegativa.

Notu, ke pro la nekontinua naturo de la kvadrata radika funkcio en la kompleksa ebeno, la leĝo ''√(zw) = √z √w'' estas ĝenerale ''ne vera''. La problemo okazas pro la libereco en la elekto de [[kompleksa ebeno|branĉo]]. Tamen, veras ''√(zw) = √z √w'' aŭ ''√(zw) = -√z √w''

== Kvadrataj radikoj de matricoj kaj operatoroj ==
{{Ĉefartikolo|Kvadrata radiko de matrico}}
Se ''A'' estas [[pozitive difinita matrico]] aŭ operatoro, tiam ekzistas precize unu pozitive definitiva matrico aŭ operatoro ''B'' tia ke ''B&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = A''. Tiam oni difinas ke ''√A = B''.

Pli ĝenerale, por ĉiu [[normala operatoro|normala]] matrico aŭ operatoro ''A'' ekzistas normalaj matricoj aŭ operatoroj ''B'' tiaj ke ''B&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = A''. Ĝenerale, estas kelkaj tiaj ''B'' por ĉiu ''A'' kaj la kvadrata radika funkcio ne povas esti difinita por normalaj matricoj kaj operatoroj en kontentiga maniero.

== Ĉefaj kvadrataj radikoj de la unuaj 20 pozitivaj entjeroj ==
=== Kiel neperiodaj dekumaj frakcioj ===
{|
| &lt;math&gt;\sqrt {1}&lt;/math&gt;|| = || 1
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {2}&lt;/math&gt;|| ≈ || 1.4142135623 7309504880 1688724209 6980785696 7187537694 8073176679 7379907324 78462
|-
| &lt;math&gt;\!\sqrt {3}&lt;/math&gt;|| ≈ || 1.7320508075 6887729352 7446341505 8723669428 0525381038 0628055806 9794519330 16909
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {4}&lt;/math&gt;|| = || 2
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {5}&lt;/math&gt;|| ≈ || 2.2360679774 9978969640 9173668731 2762354406 1835961152 5724270897 2454105209 25638
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {6}&lt;/math&gt;|| ≈ || 2.4494897427 8317809819 7284074705 8913919659 4748065667 0128432692 5672509603 77457
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {7}&lt;/math&gt;|| ≈ || 2.6457513110 6459059050 1615753639 2604257102 5918308245 0180368334 4592010688 23230
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {8}&lt;/math&gt;|| ≈ || 2.8284271247 4619009760 3377448419 3961571393 4375075389 6146353359 4759814649 56924
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {9}&lt;/math&gt;|| = || 3
|-
| &lt;math&gt;\!\sqrt {10}&lt;/math&gt;|| ≈ || 3.1622776601 6837933199 8893544432 7185337195 5513932521 6826857504 8527925944 38639
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {11}&lt;/math&gt;|| ≈ || 3.3166247903 5539984911 4932736670 6866839270 8854558935 3597058682 1461164846 42609
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {12}&lt;/math&gt;|| ≈ || 3.4641016151 3775458705 4892683011 7447338856 1050762076 1256111613 9589038660 33818
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {13}&lt;/math&gt;|| ≈ || 3.6055512754 6398929311 9221267470 4959462512 9657384524 6212710453 0562271669 48293
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {14}&lt;/math&gt;|| ≈ || 3.7416573867 7394138558 3748732316 5493017560 1980777872 6946303745 4673200351 56307
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {15}&lt;/math&gt;|| ≈ || 3.8729833462 0741688517 9265399782 3996108329 2170529159 0826587573 7661134830 91937
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {16}&lt;/math&gt;|| = || 4
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {17}&lt;/math&gt;|| ≈ || 4.1231056256 1766054982 1409855974 0770251471 9922537362 0434398633 5730949543 46338
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {18}&lt;/math&gt;|| ≈ || 4.2426406871 1928514640 5066172629 0942357090 1562613084 4219530039 2139721974 35386
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {19}&lt;/math&gt;|| ≈ || 4.3588989435 4067355223 6981983859 6156591370 0392523244 4936890344 1381595573 28203
|-
| &lt;math&gt;\sqrt {20}&lt;/math&gt;|| ≈ || 4.4721359549 9957939281 8347337462 5524708812 3671922305 1448541794 4908210418 51276
|}

=== Kiel periodaj ĉenfrakcioj ===
Unu el la plej intrigantaj rezultoj de la studo de [[ĉenfrakcio]]j estis ricevita per [[Joseph-Louis de Lagrange]] en proksimume [[1780]]. Ĝi estas ke kvadrata radiko de ĉiu ne-kvadrata pozitiva entjero povas esti prezentita per [[periodeco|perioda]] [[ĉenfrakcio]].

{|
|&lt;math&gt;\sqrt {2}&lt;/math&gt;|| = || [1; 2, 2, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {3}&lt;/math&gt;|| = || [1; 1, 2, 1, 2, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {4}&lt;/math&gt;|| = || [2]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {5}&lt;/math&gt;|| = || [2; 4, 4, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {6}&lt;/math&gt;|| = || [2; 2, 4, 2, 4, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {7}&lt;/math&gt;|| = || [2; 1, 1, 1, 4, 1, 1, 1, 4, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {8}&lt;/math&gt;|| = || [2; 1, 4, 1, 4, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {9}&lt;/math&gt;|| = || [3]
|-
|&lt;math&gt;\!\sqrt {10}&lt;/math&gt;|| = || [3; 6, 6, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {11}&lt;/math&gt;|| = || [3; 3, 6, 3, 6, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {12}&lt;/math&gt;|| = || [3; 2, 6, 2, 6, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {13}&lt;/math&gt;|| = || [3; 1, 1, 1, 1, 6, 1, 1, 1, 1, 6, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {14}&lt;/math&gt;|| = || [3; 1, 2, 1, 6, 1, 2, 1, 6, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {15}&lt;/math&gt;|| = || [3; 1, 6, 1, 6, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {16}&lt;/math&gt;|| = || [4]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {17}&lt;/math&gt;|| = || [4; 8, 8, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {18}&lt;/math&gt;|| = || [4; 4, 8, 4, 8, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {19}&lt;/math&gt;|| = || [4; 2, 1, 3, 1, 2, 8, 2, 1, 3, 1, 2, 8, ...]
|-
|&lt;math&gt;\sqrt {20}&lt;/math&gt;|| = || [4; 2, 8, 2, 8, ...]
|}

La skribmaniero kun kvadrataj krampoj uzata pli supre estas ekvivalenta al pli tradicia skribmaniero de [[ĉenfrakcio]]. Ekzemple la kvadrata radiko de 11 skribata kiel [3; 3, 6, 3, 6, ...] aspektas kiel:

:&lt;math&gt;
\sqrt{11} = 3 + \cfrac{1}{3 + \cfrac{1}{6 + \cfrac{1}{3 + \cfrac{1}{6 + \cfrac{1}{\ddots}}}}}
&lt;/math&gt;

kie la du-nombra ŝablono {3, 6} ripetiĝas en la partaj [[denominatoro]]j.

== Geometria konstruado de kvadrata radiko ==
Kvadrata radiko povas esti konstruita kun [[cirkelo kaj liniilo]]. En liaj [[elementoj de Eŭklido|eroj]], [[Eŭklido]] donis konstruadon de la [[geometria meznombro]] de du longoj en du malsamaj lokoj. Pro tio ke la geometria meznombro de ''a'' kaj ''b'' estas ''√(ab)'', onu povas konstrui na ''√a'' per preno de ''b = 1''.

Alia maniero de geometria konstruado uzas {{JN|orta triangulo}} kaj [[matematika indukto|indukton]]: se 1=√1 estas donita, kaj se ''√x'' estas konstruita, do la orta triangulo kun [[kateto]]j 1 kaj ''√x'' havas [[hipotenuzo]]n ''√(x+1)''.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Manieroj de komputado de kvadrata radiko]]
* [[Kvadrata radiko de matrico]]
* [[Entjera kvadrata radiko]]
* [[Kvadrata radika principo]]
* [[Kvadrata restaĵo]]
* [[Kuba radiko]]
* [[n-a radiko|''n''-a radiko]]
* [[Radiko de unu]]
* [[Kvadrata radiko de 2]]
* [[Kvadrata radiko de 3]]
* [[Kvadrata radiko de 5]]
* [[Kvadrato (algebro)]]
* [[Kvadrata funkcio]]
* [[Funkcia kvadrata radiko]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://webhome.idirect.com/~totton/soroban/katoSq/ ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091201042632/http://webhome.idirect.com/~totton/soroban/katoSq/ |date=2009-12-01 }} maniero de Fukutaro Kato
* [http://webhome.idirect.com/~totton/soroban/KojimaSq/ ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090904001714/http://webhome.idirect.com/~totton/soroban/KojimaSq/ |date=2009-09-04 }} maniero de Takashi Kojima
* [http://www.azillionmonkeys.com/qed/sqroot.html Algoritmoj kaj realigoj]
* [https://web.archive.org/web/20020217105521/http://www.geocities.com/SiliconValley/Garage/3323/aat/a_sqrt.html Kvadrata radiko de pozitivaj reelaj nombroj] kun realigo en Rexx.
* [http://www.mathpath.org/Algor/squareroot/square.root.mediant.htm Kvadrataj radikoj je MATHPATH]
* [http://mipagina.cantv.net/arithmetic/rmdef.htm Kvadrato-radikaj manieroj de alta ordo]
* [http://math.arizona.edu/~kerl/doc/square-root.html Kiel kalkuli kvadratan radikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091016085908/http://math.arizona.edu/~kerl/doc/square-root.html |date=2009-10-16 }}
* [http://aleph0.clarku.edu/~djoyce/java/elements/bookII/propII14.html Propozicio II.14] - konstruado de la [[geometria meznombro]] per [[cirkelo kaj liniilo]] en [[elementoj de Eŭklido]]
* [http://aleph0.clarku.edu/~djoyce/java/elements/bookVI/propVI13.html Propozicio VI.13] - konstruado de la [[geometria meznombro]] per [[cirkelo kaj liniilo]] en [[elementoj de Eŭklido]]
* [https://web.archive.org/web/20110719180945/http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.math/docviewer?did=00570001&amp;seq=12&amp;frames=0&amp;view=50] konstruado de [[Kartezio]] en lia ''La Géométrie'', figuro 2.

[[Kategorio:Rudimentaj specialaj funkcioj]]</text>
      <sha1>566anr3n6i8554ui6k3x2p4lv6a8szd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kojsanoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244345</id>
    <revision>
      <id>9503313</id>
      <parentid>8837553</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1948" sha1="9pt8skk8uc2dq5f32hxs0sqx1jjgqos" xml:space="preserve">{{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Kojsanoj}}[[Dosiero:San lady botswana.jpg|eta|Juna San-triba virino]]
'''Kojsanoj''' estas komuna nomo de diversaj etnoj en la sudo kaj sudokcidento de [[Afriko]], kiuj apartenas al la etnoj [[kojoj]] (= homoj, ne plu uzata, ĉar pejorativa nomo: [[hotentotoj]]) aŭ [[sanoj]] (= popolo, &quot;[[boŝmanoj]]&quot;). Tiu algrupigo baziĝas unuflanke sur atentiga lingva parenceco, aliflanke sur korpaj karakterizaĵoj (flavece bruna, en maljunaĝo falda haŭto, korpa malateco, hararo je malgrandaj faskoj, palpebrofaldo), per kiu la kojkojoj distingiĝas de la aliaj malhelhaŭtaj loĝantoj de Afriko.

== Fontoj ==
* Pri la persistĉasado de la sanoj ankaŭ: [http://www.tdh.de/content/themen/weitere/oekologie/projekte/san.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100621072305/http://www.tdh.de/content/themen/weitere/oekologie/projekte/san.htm |date=2010-06-21 }}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20070815220912/http://instruct1.cit.cornell.edu/courses/ling700/gif/khoisan_map.jpg Mapo kun kojsanaj lingvoj]
* [http://www.lindenmuseum.de/html/deutsch/ausstellungen/sonderausstellungen/sonderausstellung/sonderausstellung_vorlage.php &quot;Von Kapstadt bis Windhuk: 'Hottentotten' oder Khoekhoen?&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080501011608/http://www.lindenmuseum.de/html/deutsch/ausstellungen/sonderausstellungen/sonderausstellung/sonderausstellung_vorlage.php |date=2008-05-01 }}Speciala ekspozicio en la Linden-Museum en Stuttgart, 29.11.2007 - 27.4.2008

{{Ĝermo|Afriko}}

[[Kategorio:Etnoj en Afriko|Kojsanoj]]
[[Kategorio:Etnoj en Namibio|Kojsanoj]]
[[Kategorio:Etnoj en Angolo|Kojsanoj]]
[[Kategorio:Etnoj en Bocvano|Kojsanoj]]
[[Kategorio:Etnoj en Sudafriko|Kojsanoj]]
[[Kategorio:Historio de Afriko]]
[[Kategorio:Historio de Namibio]]
[[Kategorio:Historio de Angolo]]
[[Kategorio:Historio de Bocvano]]
[[Kategorio:Historio de Sud-Afriko]]</text>
      <sha1>9pt8skk8uc2dq5f32hxs0sqx1jjgqos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amo per proverboj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245096</id>
    <revision>
      <id>9503187</id>
      <parentid>9496630</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4077" sha1="pl1cpfegz6a41u63pq8zq1iqed0uqw8" xml:space="preserve">{{Unua|kat=ne}}
{{informkesto Esperanto-libro
| titolo    = Amo per Proverboj &lt;br&gt; &lt;small&gt; unuakta komedio &lt;small&gt;
| aŭtoro   = Artur Azevedo
| eldonjaro = 1920
| eldonurbo = 
| eldoninto = Oskar Ziegler &amp; Co
| paĝoj    = 16
| isbn      = 
| bildo     = 1920 Amo per Proverboj.jpg
}}

'''''Amo per Proverboj''''' (en la [[portugala]] ''Amor por Anexins'') estas unuakta teatra [[komedio]] verkita de [[Artur Azevedo]] en [[1872]]. Ĝi estas unu el liaj plej famaj teatraĵoj.

Ĝi unuafoje aperis en Esperanton tradukita de [[Alberto Couto Fernandes]] en [[1920]]. Dua eldono aperis en [[1932]]. En [[1964]] la [[Brazila Esperanto-Ligo]] publikigis ĝin kune kun la ''Esperanta-Portugala Proverbaro'', ankaŭ preparita de Alberto Couto Fernandes. En [[1988]] [[SAT]] represis ĝin laŭ la dua eldono de 1932.

== La Esperanto-traduko ==
Oni konsideras ĝin oportuna por Esperanto, ĉar, krom sprita kaj gaja teatraĵeto, ĝi tute taŭgas al amatoraj prezentadoj pro sia mallongeco, facile uzebla vortstoko kaj malgranda nombro da personoj. Ĝi havas du virajn kaj unu virinan [[rolo]]jn. La [[traduko]] estas bona, en klasika modela lingvaĵo, kaj la tradukinto uzis kiom plej eble la proverbojn el la Zamenhofa ''[[Proverbaro Esperanta]]''. Oni konsideras ĝin taŭga por grupaj [[festo]]j.
==Recenzoj==
{{citaĵo|Tre amuza komedieto, kiu vekos ĉies ridon, prezentata antaŭ [[Esperanta rondo]]. Oni povas varme rekomendi ĝin al niaj ludemuloj, ĉar la stilo de l’ verko estas tiel bona kiel sprita estas la teatreto. Plie ĝi bezonas nur tri aktorojn, kaj tiuj lastaj estos rekompencataj de sia lernado, ĉar ili estos riĉigintaj sian memoron per arego da bonaj proverboj. Dank’ al tia scio, la heroo akiras edzinon! Kia allogaĵo!
El antaŭparolo ni ekscias pri la literaturaj meritoj de Azevedo, kiu tiun komedion verkis dekkvin-jara. Ĉar poste li tre simpatiis al nia movado, nia Esperantistaro kompensu per ŝato al lia teatraĵo; ĝi tiun ŝaton meritas; la traduko ankaŭ pro originaleco kaj senerareco. Nur mirigas la leganton kelkaj esprimoj kiel: &quot;frapego&quot; (kredeble daŭra fraŭlo), &quot;litero&quot; (anstataŭ skribmaniero), &quot;malbeni&quot; (anstataŭ blasfemi).|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n251-252 set. okt. 1921}}


{{citaĵo|Amuza komedieto por grupaj festoj. 2 viraj kaj 1 virina roloj. La [[verketo]] de la brazila teatra verkisto estas bonege tradukita en Esperanto. La tradukinto kiom eble plej uzis la proverbojn el «Proverbaro Esperanta» de D-ro Zamenhof.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}}

{{citaĵo|Jen reeldono de la facile ludebla kaj plaĉa teatrajeto kiun ni konsilas al ĉiuj teatraj sekcioj de niaj grupoj.|[[Belga esperantisto]] n198 (nov-dec 1932)}}

== Bildaro ==
&lt;Gallery&gt;
Dosiero:Amo per proverboj 1988 SAT.jpg|Represo de SAT el 1988.
&lt;/Gallery&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Literaturo}}
* [https://arkivo.esperanto-france.org/s/slipo.php?n=S5045&amp;r=ne Katalogo de] Biblioteko Hippolyte Sebert
* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Amo%20per%20Proverboj&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;vid=ONB&amp;lang=de_DE&amp;offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14803212/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] 
* [https://epo.librarything.com/work/5772007/details/205257570 Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
* [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=Amo+per+Proverboj&amp;branch_group_limit= Katalogo de]{{404|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kataluna Esperanto-Asocio]]

[[Kategorio:Esperanto-teatro]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1872]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita portugallingva literaturo]]
[[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1988]]
[[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]]
[[Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
[[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
[[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]]</text>
      <sha1>pl1cpfegz6a41u63pq8zq1iqed0uqw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koluma akvalciono</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245824</id>
    <revision>
      <id>9503319</id>
      <parentid>9476027</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:59:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18539" sha1="0iuu1sog4url55twrtb2rf1mmg27047" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Koluma akvalciono
|koloro = pink
|dosiero=Belted Kingfisher.jpg
|dosiero2 = Megaceryle_alcyon_femelle.jpg
|priskribo de dosiero = masklo
|priskribo de dosiero2 = ino
|regno2 = bestoj
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes''
|familio = [[Alcionoj]] ''Alcedinidae''
|subfamilio = [[Akvalcionoj]] ''Cerylinae''
|genro = ''[[Megaceryle]]''
|specio = '''Koluma akvalciono''' ''M. alcyon'' 
|statuso = LC
|statuso ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Megaceryle alcyon'' |volume=2016 |page=e.T22683623A92992287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683623A92992287.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Megaceryle alcyon''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|sinonimo = *''Alcedo alcyon'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}
*''Ceryle alcyon'' {{small|(Linnaeus,&amp;nbsp;1758)}}
|vikispecio =
|komunejo =
| dosiero larĝo=220px
| dosiero2 larĝo=220px
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = [[Arealo]] de koluma akvalciono.&lt;br&gt; Flave — reproduktejoj, blue — vintrejoj,&lt;br&gt; verde — tutjaraj loĝejoj
}}
'''Benda alciono'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt;, '''Koluma akvalciono''' aŭ simple '''kolumalciono''' (''Megaceryle alcyon'') estas granda, videblega kaj bruema [[birdo]] el [[subfamilio]] [[akvalcionoj]] de superfamilio de [[Alcededoj]], alivorte [[alcionoj]]. Ĝi apartenas al [[genro (biologio)|genro]] ''[[Megaceryle]]'' aŭ [[krestalcionoj]] kaj estas la ununura ĝia membro trovebla en norda [[Usono]] kaj [[Kanado]]. Ĝi estas la birdo reprezentata en la monbileto de [[1986]] de 5 [[Kanada dolaro|kanadaj dolaroj]].

==Taksonomio==
Koluma akvalciono estis unue formale priskribita en la [[10-a eldono de Systema Naturae|10-a eldono]] de klasika verko ''[[Systema Naturae]]'' far sveda natursciencisto kaj fondinto de moderna biologia sistematiko [[Karolo Lineo]] en [[1758]]. Li metis la specion en [[genro (biologio)|genron]] ''[[Alcedo]]'', kiu tiam enhavis ĉiujn alcionojn, kaj donis al ĝi [[dunomo]]n ''Alcedo alcyon''.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Linnaeus | first=C. | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturæ per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, Volume 1| volume=v.1 | edition=10th | page=115 | publisher=Holmiae:Laurentii Salvii  | language=la | url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/727020 }}&lt;/ref&gt; La nunan genron ''[[Megaceryle]]'' enkondukis germana natursciencisto [[Johann Jakob Kaup]] en [[1848]].&lt;ref&gt;{{cite journal | last=Kaup | first=Johann Jakob  | author-link=Johann Jakob Kaup  | year=1848 | title=Die Familie der Eisvögel (Alcedidae) | journal=Verhandlungen des Naturhistorischen Vereins für das Großherzogthum Hessen und Umgebung | volume=2 | page=68 | oclc=183221382 | language=de }}&lt;/ref&gt;

Ĝi estis disigita de ''[[Ceryle]]'' (kiu post la disigo havas nur unu specion, la {{N|blanknigra akvalciono}}), kaj ĝia nomo estas simple aldono de [[antikva greka]] radiko ''mega'', t.e. &quot;granda&quot;, al la nomo ''Ceryle''. La [[specia epiteto]] ''alcyon'' estas [[latina]] vorto por alciono.&lt;ref name=job&gt;{{cite book | last= Jobling | first= James A | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher= Christopher Helm | location = London | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages =[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n40 40], 245}}&lt;/ref&gt;

Kvankam la grandaj alcionoj de la genro ''[[Megaceryle]]'' estis iam lokitaj en ''Ceryle'' kun la [[Blanknigra alciono]], pli novaj esploroj pri [[molekula filogenetiko]] montras, ke tiu ĉi lasta estas pli proksima al la amerikaj verdaj alcionoj (genro ''[[Chloroceryle]]''). ''Megaceryle'', kutimnome [[krestalcionoj]], estas aparta branĉo en [[subfamilio]] [[akvalcionoj]]. Inter ili, la plej parenca al la koluma akvalciono estas la alia [[Amerikoj|Amerika]] specio [[ruĝventra akvalciono]] (''Megaceryle torquata''). Supozeble ilia [[komuna praulo]] estis iu [[Afriko|Afrika]] ''Megaceryle'' kiu koloniigis Amerikon.&lt;ref&gt;{{cite journal|last = Moyle|first = Robert G. |year = 2006|title = A molecular phylogeny of kingfishers (Alcedinidae) with insights into early biogeographic history | journal = Auk | volume = 123 | issue =2 | pages = 487–499 | doi=10.1642/0004-8038(2006)123[487:AMPOKA]2.0.CO;2 | url=https://www.researchgate.net/publication/232687720|hdl = 1808/16596 |s2cid = 84824051 | hdl-access = free }}&lt;/ref&gt;

==Priskribo==
[[Dosiero:Megaceryle alcyonAAP058CB.jpg|eta|maldekstra|270px|Ino (maldekstre) kaj masklo.]]

Koluma akvalciono estas korpulenta mezgranda birdo, averaĝe 28–35&amp;nbsp;cm longa kun [[enverguro]] de 48 ĝis 58&amp;nbsp;cm. Plenkreskuloj pezas de 133 ĝis 178&amp;nbsp;g.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Belted_Kingfisher.html|author=Cornell Laboratories of Ornithology|title=All About Birds: Belted Kingfisher|access-date=12 June 2008| archive-url= https://web.archive.org/web/20080614163939/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Belted_Kingfisher.html| archive-date= 14 June 2008 | url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.arkive.org/belted-kingfisher/megaceryle-alcyon/#text=Facts |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221074727/http://www.arkive.org/belted-kingfisher/megaceryle-alcyon/#text=Facts |archive-date=2010-12-21 |title=Belted kingfisher videos, photos and facts – ''Megaceryle alcyon'' |publisher=ARKive |date=2013-03-27 |access-date=2013-03-31}}&lt;/ref&gt;
Plenkreskaj inoj estas iom pli grandaj ol iĉoj.

Tiuj ĉi birdoj havas stereotipe alcionan korpotipon kun granda kapo kaj beko, mallongaj flugiloj kaj malgrandaj piedoj. Kiel ĉiuj [[krestalcionoj]], tiu ĉi specio havas rimarkeble grandan moveblan [[kresto (plumoj)|kreston]]. Ĝia [[beko]] estas nigra, grizeca ĉe la bazo. Malkutime por alcionoj, koluma akvalciono havas inversan {{N|seksa duformismo}}: ne nur la ino estas pli granda ol la iĉo, sed ŝi ankaŭ havas pli plurkoloran [[plumaro]]n. Ambaŭ seksoj havas bluece ardezkolorajn kapon, flugilojn kaj dorson kun blankaj punktoj, blankan ventron, bluecan bruston kaj vastan blankan kolumon, kiu donis al la specio ĝian {{N|ordinara nomo}}. Sed aldone al tio ĉi la ino havas rufan zonon sur supra ventro kaj flankoj de korpo, kiu ĉe iĉoj mankas. Junuloj de ambaŭ seksoj antaŭ la unua [[mudo]] similas al plenkreskaj inoj, sed ilia rufa zono estas pli pala kaj malvasta.&lt;ref&gt;{{cite book|editor-last=Alderfer|editor-first=Jonathan|year=2008|title=National Geographic Complete Birds of North America|publisher=National Geographic|location=Washington, D.C.|isbn=978-0-7922-4175-1|page=362}}&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==
En plejparto de sia [[arealo]] koluma akvalciono estas la sola [[alcededo]]. Ĝia reprodukta vivareo estas en plejparto de [[Nordameriko]], inklude [[Kanado]]n, [[Alasko]]n kaj nordan [[Usono]]n. La birdoj preferas nestumi laŭ marbordoj aŭ apud enlandaj akvejoj (lagoj, riveroj, fluoj, marĉoj ktp). Vintre kolumaj akvalcionoj [[birdomigrado|migras]] al suda Usono, [[Meksiko]], [[Centra Ameriko]], kaj [[Karibio]]. Ili estas raraj vizitantoj en nordaj partoj de [[Venezuelo]], [[Kolombio]], kaj la [[Gujanoj]].&lt;ref&gt;{{cite journal| last=Ridway| first= R.|year =1914|title= The birds of North and Middle America: A descriptive catalogue of the higher groups, genera, species, and subspecies of birds known to occur in North America, from the Arctic lands to the Isthmus of Panama, the West Indies and other islands of the Caribbean Sea, and the Galapagos Archipelago. Part VI|journal =  Bulletin of the United States National Museum|volume =50|pages = 1–902|url= https://www.biodiversitylibrary.org/ia/cu31924022528081}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal| last=Meyer de Schauensee| first= R.|year =1949|title= The birds of the Republic of Colombia [Accipitridae–Picidae]|journal = Caldasia|volume =5|issue=23|pages = 381–644| url=http://www.revistas.unal.edu.co/index.php/cal/article/view/32861}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal| last= Renaudier | first= A.|author2=Comite d'Homologation de Guyane|year =2010|title= Rare birds in French Guiana in 2005–07|journal = [[Cotinga (gazeto)|Cotinga]]|issue=32|pages = 95–104 |url=https://www.neotropicalbirdclub.org/wp-content/uploads/2016/10/C32-Renaudier-CHG.pdf}}&lt;/ref&gt;

Dum migrado individuaj birdoj povas forflugi en oceanon kaj vagi tre malproksime de la kontinento. Oni renkontis tiajn vagantojn en [[Pacifiko|Pacifikaj]] insuloj, kiel [[Kokosa insulo]], [[Insulo Malpelo|Malpelo]], [[Havajoj]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Henshaw|first=H.W.|date=April 1902 |title=Belted Kingfisher in the Island of Hawaii |journal=Auk |volume=19 |issue=2 |page=199 |jstor=4069320 |doi=10.2307/4069320 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
[[Azoroj]],&lt;ref name=Cisneros-Heredia2016Ecuador&gt;{{cite journal| last=Cisneros-Heredia| first= Diego F.|year =2016|title= First documented record of the Belted Kingfisher Megaceryle alcyon (Linnaeus, 1758) in mainland Ecuador.|journal = PeerJ Preprints|volume =4|issue=e1896v1|doi =10.7287/peerj.preprints.1896v1| publisher=PeerJ|url=https://checklist.pensoft.net/article/19613/download/pdf/|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; kaj [[Insulo Klarjono|Klarjono]].&lt;ref&gt;{{cite journal| last=Brattstrom| first= Bayard H.|author2=Howell, Thomas R.|year =1956|title= The Birds of the Revilla Gigedo Islands, Mexico|journal = [[Condor (gazeto)|Condor]]|volume =58|issue=2|pages = 107–120|doi =10.2307/1364977| publisher=Cooper Ornithological Society| jstor=1364977| url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v058n02/p0107-p0120.pdf}}&lt;/ref&gt;
Krome, [[vaganteco ĉe birdoj|vagantaj birdoj]] estis registritaj en [[Ekvadoro]], [[Gronlando]], [[Irlando]], [[Nederlando]], [[Portugalio]], kaj [[Unuigita Reĝlando]].&lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot; /&gt;
En tiu ĉi lasta, kolumaj akvalcionoj estis registritaj kvinfoje ekde [[1908]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Halliday |first=Josh |date=2022-01-05 |title=Rare kingfisher sighting in Preston draws thousands
 |url=https://www.theguardian.com/environment/2022/jan/05/rare-kingfisher-sighting-in-preston-draws-thousands |work=The Guardian |access-date=2022-01-06}}&lt;/ref&gt; La plej sudaj registroj de ''M. alcyon'' estas la [[Galapagoj]], kien ili migras en malgrandaj birdaroj sed, ŝajne, ne ĉiun jaron.&lt;ref&gt;{{cite journal| last=Lévêque| first= R.|author2=Bowman, R.I.|author3=Billeb, S.L.|year =1966|title= Migrants in the Galápagos area|journal = [[Condor (gazeto)|Condor]]|volume =68|issue=1|pages = 81–101|publisher=Cooper Ornithological Society| jstor=1365177| doi= 10.2307/1365177}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal| last=Harris| first= M.P.|year =1973|title= The Galápagos Avifauna|journal = [[Condor (gazeto)|Condor]]|volume =75|issue=3|pages = 265–278|publisher=Cooper Ornithological Society| jstor=1366166| doi=10.2307/1366166}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal| last=Wiedenfeld| first= D.A.|year =2006|title= Aves, The Galapagos Islands, Ecuador|journal = Check List|volume =2|issue=2|pages = 1–27|doi=10.15560/2.2.1|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

La migro estas kaŭzata de mediaj faktoroj: kolumaj akvalcionoj formigras suden kiam la apudaj akvejoj frostiĝas kaj kapti fiŝojn ne plu eblas. Se la akvejo ne frostas, la birdoj povas resti en siaj nordaj loĝejoj eĉ dum tre severa vintro. En pli varmaj areoj kolumaj akvalcionoj restas en la sama loko tutan jaron.&lt;ref&gt;{{cite journal| last=Henninger|first = W.F.|year =1906|title = A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio| journal =Wilson Bulletin|volume= 18|issue =2|pages= 47–60| url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf}}&lt;/ref&gt;

==Konduto kaj ekologio==
Koluma akvalciono estas ofte vidata ripoze elstare sur arboj, fostoj aŭ aliaj taŭgaj gvatejoj proksimaj al akvo antaŭ plonĝi al siaj [[fiŝo|fiŝa]] predo. Ĝuste fiŝoj formas pliparton de ilia [[dieto (biologio)|dieto]]. Ili manĝas ankaŭ etajn [[krustulo]]jn, [[rano]]jn, {{JN|akva insekto}}, etajn [[mamulo]]jn, etajn [[reptilo]]jn, kaj [[bero]]jn.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://animaldiversity.org/accounts/Megaceryle_alcyon/ | title=Megaceryle alcyon (Belted kingfisher) | website=[[Animal Diversity Web]] }}&lt;/ref&gt;

Kiam tiu ĉi birdo flugas ene de sia [[habitato]] ĝi komunikiĝas kun samspecianoj per tipaj raslaj vokoj.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Pro tio ĉi en la [[angla lingvo]], kiu estas la plej parolata lingvo en plejparto de arealo de koluma akvalciono, grupo de tiuj ĉi birdoj nomiĝas per onomatopeaj raslaj vortoj ''&quot;rattle&quot;'' aŭ ''&quot;kerfuffle&quot;''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Do You Know the Proper Names for Different Bird Flocks? |url=https://www.thespruce.com/flock-names-of-groups-of-birds-386827 |access-date=2022-02-26 |website=The Spruce |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220226163059/https://www.thespruce.com/flock-names-of-groups-of-birds-386827 |archivedate=2022-02-26 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Parnell |first=Marc |title=Birds of Alabama (The Birding Pro's Field Guides) |publisher=Naturalist &amp; Traveler Press |year=2022 |isbn=9781954228252 |location=Cleveland, Ohio |pages=114–115 |language=English |author-link=}}&lt;/ref&gt;

Iĉoj dum [[reprodukta sezono]] iĝas tre agresemaj kaj teritoriemaj. En ĉirkaŭo de sia nesto la iĉo sentime atakas kaj forpelas kaj samspecianojn, kaj ĉiujn vivajn estaĵojn, kiuj povas esti minaco. Kolumaj akvalcionoj nestas en horizontalaj tuneloj, kiujn ambaŭ gepatroj elfosas en sablaj deklinaĵoj aŭ riverbordoj. Kutime la tunelo zonas malsupren kaj poste supren, kaj pro tiu ĉi dezajno en okazo de inundigo en la malproksima parto de la ternesto restas aero kaj la idoj povas travivi. La ino metas 5–8 ovojn, kaj ambaŭ gepatroj kunkovas ilin, prizorgas kaj nutras la idojn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Belted_Kingfisher.html|author=Cornell Laboratories of Ornithology|title=All About Birds: Belted Kingfisher|access-date=19 June 2009| archive-url= https://web.archive.org/web/20090321144121/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Belted_Kingfisher.html| archive-date=21a de Marto, 2009| url-status= live}}&lt;/ref&gt;

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Belted Kingfisher with prey.jpg
Belted Kingfisher ibm4381.jpg
Belted Kingfisher.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Literaturo ==
* {{IUCN2006|assessors={{aut|BirdLife International}}|year=2004|id=47746|title=Megaceryle alcyon|downloaded=11a Majo 2006}} Ne minacata
* {{aut|Brattstrom, Bayard H. &amp; Howell, Thomas R.}} (1956): The Birds of the Revilla Gigedo Islands, Mexico. ''[[Condor (gazeto)|Condor]]'' '''58'''(2): 107-120. &lt;small&gt;{{doi|10.2307/1364977}}&lt;/small&gt; [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/DJVU/v058n02/P0107-P0120.djvu plena teksto en formo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070527173431/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/DJVU/v058n02/P0107-P0120.djvu |date=2007-05-27 }} [[DjVu]] [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v058n02/p0107-p0120.pdf kaj en dosierformo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060517033937/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v058n02/p0107-p0120.pdf |date=2006-05-17 }} [[Portebla dokumentformo|PDF]]
* {{aut|Henninger, W.F.}} (1906): A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio. ''Wilson Bulletin'' '''18'''(2): 47-60. [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/DJVU/v018n02/P0047-P0060.djvu plena teksto en formato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606161911/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/DJVU/v018n02/P0047-P0060.djvu |date=2011-06-06 }} [[DjVu]] [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf kaj en formo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606161920/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf |date=2011-06-06 }} [[Portebla dokumentformo|PDF]]
* {{aut|Moyle, Robert G.}} (2006): A Molecular Phylogeny of Kingfishers (Alcedinidae) with Insights into Early Biogeographic History. ''[[Auk (journal)|Auk]]'' '''123'''(2): 487–499. &lt;small&gt;[[Digital Object Identifier|DOI]]:10.1642/0004-8038(2006)123[487:AMPOKA]2.0.CO;2&lt;/small&gt; [https://archive.is/20120525175659/www.highbeam.com/library/docfree.asp?DOCID=1Y1:93480914&amp;ctrlInfo=Round20:Mode20a:DocG:Result&amp;ao= HTML plena teksto sen bildoj]

== Eksteraj ligiloj ==
{{commons|Megaceryle alcyon}}
* [http://depts.washington.edu/natmap/facts/belted_kingfisher_712.html Faktoj kaj Fotoj de Kolumalciono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080515024346/http://depts.washington.edu/natmap/facts/belted_kingfisher_712.html |date=2008-05-15 }} - NatureMapping Program
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3900id.html Kolumalciono - ''Ceryle alcyon''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230708085137/https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3900id.html |date=2023-07-08 }} - USGS Patuxent Birdidentigejo
* [https://web.archive.org/web/20080614163939/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Belted_Kingfisher.html Speciinformaro pri Kolumalciono] -Laboratorio Cornell de Ornitologio
* [http://www.sdakotabirds.com/species/belted_kingfisher_info.htm Informaro kaj Fotoj de Kolumalciono] -Birdoj kaj Birdumo ĉe Suda Dakoto
* [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3437 Filmoj de Kolumalciono]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Interreta Birdokolekto
* [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=belted+kingfisher&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de Kolumalciono ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110614145625/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=belted+kingfisher&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2011-06-14 }} VIREO
* [http://www.oiseaux.net/birds/photos/belted.kingfisher.html Oiseaux] Fotoj
* [http://www.oiseaux.net/oiseaux/martin-pecheur.d.amerique.html En la franca]

{{Birdoj}}
[[Kategorio:Alcededoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>0iuu1sog4url55twrtb2rf1mmg27047</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Narciso (floro)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246267</id>
    <revision>
      <id>9503196</id>
      <parentid>9330012</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2265" sha1="9lwhuqql9g974ueibdmhze3ricp4tvs" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Narcisoj
|koloro = lightgreen
|dosiero = Narcissus.radiiflorus.1658.jpg
|dosiero larĝo = 240px
|priskribo de dosiero = [[poetnarciso]]j en la [[Alpoj]]&lt;br /&gt;(alteco de ĉ. 1750 m, [[Stirio]], [[Aŭstrio]])
|regno = [[Plantoj]] ''Plantae''
|divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Unukotiledonaj plantoj]] ''Monocotyledones''
|ordo = [[Asparagaloj]] ''Asparagales''
|familio = [[Amarilidacoj]] ''Amaryllidaceae''
|genro = '''''Narcissus'''''
|genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|specioj de subdivizio = specioj
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
'''Narcisoj''' estas [[genro]] da bulboherboj el la [[familio (biologio)|familio]] de [[Amarilidacoj]]. Laŭ [[PIV]] narcisoj karakteriziĝas per linioformaj aŭ rondformaj-fadenformaj folioj kaj senfoliaj [[pedunklo]]j portantaj unu, malofte plurajn florojn, kiuj havas pelvoforman aŭ tuboforman kromkorolon (internan elkreskaĵon sur la [[korolo]]) kaj ses flavajn aŭ blankajn petalojn plejparte liberajn. Ekzistas multaj specioj ĝardene kulturataj, interalie [[jonkvilo]], [[tazeto]], [[dafodilo]] kaj [[poetnarciso]].

La natura regiono de disvastiĝo estas precipe en sudokcidenta [[Eŭropo]] kaj nordokcidenta [[Afriko]]. Nur malmultaj specioj ankaŭ ekzistas en la marbordaj teritorioj de la orienta [[Mediteranea Maro]].

== Nomo ==
La nomo narciso devenas de la [[greka]] [[verbo]] νάρκειν (''narkein''), kiu havas la signifon &quot;[[narkotaĵo|narkoti]]&quot; (komparu la vorton [[narkozo]]). La poetnarciso, kiu kreskas en [[Grekio]], fakte elradias tre intensan kaj narkotan odoron. La romianoj transprenis la grekan plantonomon en la [[latina]] formo ''narcissus''. [[Ovidio]] en sia verko ''Metamorfozoj'' rakontis la legendon de la memenamiĝinta junulo [[Narciso]], kiu estis transformita en la floron narciso. En sia libro Ovidio skizis la planton tiom detale, ke sendube eblas identigi la planton. 

Kiam [[Carl von Linné]] kreis sian sistemon de plantonomoj, li konservis la nomon narciso. La vorton ''narcissus poeticus'' por la poetnarciso tamen nur post tio kreis la biologo ''Matthias Lobelius''.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|ReVo=narcis}}
* [[Narcisomuŝkaptulo]]
* {{Q|Q19630478}}

[[Kategorio:Amarilidacoj]]
[[Kategorio:Naciaj simboloj de Kimrio]]</text>
      <sha1>9lwhuqql9g974ueibdmhze3ricp4tvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BDSM</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250184</id>
    <revision>
      <id>9503379</id>
      <parentid>9250008</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15102" sha1="54dkr4qh42kszvuk4act8f7070ouk17" xml:space="preserve">[[Dosiero:Man_Cuffed_to_Bedrail.jpg|eta|Viro, kiu estas submetiĝa al KDSM-a seksopraktiko, kun okulblindaĵoj kaj katenita al la malantaŭo de lito]]
[[Dosiero:BDSM collar back.jpg|eta|Kolrimeno estas ofta simbolo de BDSM.]]

'''BDSM''' (aŭ '''KDSM''') estas mallongigo, kiu devenas de la [[angla lingvo|angla]] ''bondage and discipline, domination and submission, sadism and masochism'' ([[katenado]] kaj [[disciplino]], [[Superregaj teknikoj|superrego]] kaj [[submetiĝo]], [[sadismo]] kaj [[masoĥismo]]). Temas pri preferoj kaj kondutoj, ofte seksaj, kiujn oni en la ĉiutaga lingvaĵo ankaŭ nomas per la malpli preciza esprimo &quot;sadomasoĥismo&quot;. Temas pri [[Libera volo|libervola]] konduto, do ne temas pri [[Seksperforto|seksa misuzo]].

== Ĝeneralaĵoj ==
Ekzistas multaj [[Fetiĉo (amoro)|fetiĉaj]] praktikoj, inter ili la [[fetiĉismo]] de pikkalkanumoj, tiu de la vestaĵaro el [[ledo]], kio nomigas tiujn praktikojn per la angla vorto &quot;leather&quot; kiel specifa kulturo, kaj la [[Rolludo|seksaj rolludoj]] kie ĉiu partoprenanto akceptas unu el la roloj, kiel tiuj de ''instruist(in)o-lernant(in)o'', ''doktor(in)o-malsanul(in)o'', ''infanvartist(in)o-bebo'', ludoj de ''trejnado'' de [[maskoto]], kaj aliaj.

Ĉiu agado enmarkitaj en la BDSM enhavas komunan elementon: la partoprenantoj konstruas, volonte kaj [[Konsento|konsentite]], rilatojn de rimarkinda povinterŝanĝo, [[Erotic Power Exchange]] ''(EPE aŭ [[Erotika Povinterŝanĝo]])'' kie unu parto ludas la [[domina(BDSM)|dominan]] aŭ aktivan seksrolon, kaj alia parto la submetitan aŭ pasivan.

Kelkaj el la praktikoj enhavataj en BDSM, kiel [[Erotiko|erotika]] [[humiligo]], [[doloro]], [[submeto(BDSM)|submeto]] kaj aliaj, ne estas kompreneblaj sen la impliko de specifa formo de reciproka [[plezuro]], sen kio la menciitaj praktikoj asociiĝus kun malagrablaj spertoj. Dum ''sesio'' (la tempo en kiu oni praktikas tiun povinterŝanĝon) la partoprenantaj interkonsentas specifan regularon por garantii la fakton, ke tiuj praktikoj realiĝas en etoso de kompleta interkonsento kaj libervolo.

== Historio ==
[[Dosiero:Model in classic Hogtie.jpg|eta|300px|&lt;center&gt;[[Katenado]]&lt;/center&gt;]]
La esprimo BDSM aperis unuafoje en aprilo de [[1991]], ĉe la [[Usenet|novaĵforumo]] per [[Interreto]] nome &lt;code&gt;alt.sex&lt;/code&gt;, kiel apudigo de du mallongigoj, BD (bondage kaj Dominado) kaj SM (Sadomasoĥismo), kiuj vere kreiĝis, precize, por diferencigi la sadomasoĥismon (kiu ĝis tiam ''ĝuis'' de konita maldeca bildo) disde la &quot;aliaj&quot; seksopreferoj. Paradokse, kiam oni klopodis unuigi ambaŭ tendencojn, la subkulturo kiu enhavas ambaŭ ekdisvolviĝis rapidege. Ĉar BDSM estas esprimo kiu enhavas tre diversajn konceptojn, ne estas facile havigi al ĝi historion pli transan ol ties uzo kiel siglaro, krom tiun de ĉiu el ties elementoj.

La BDSM, kiel ara koncepto, vivis nur kelkajn jardekojn kaj ekis kiam diversaj asocioj de samseksemaj aktivuloj [[S/M]] de [[Usono]] kaj [[Britio]] klopodis krei saman subkulturan spacon por agaderoj ĝistiame tiom distingaj, kiel [[Dominado]], [[Katenado]], [[Fetiĉismo]] aŭ [[Sadomasoĥismo]]. Estis la epoko de la ''Old Guard'' (Olda Gvardistaro), meze de [[1970-aj jaroj]], kaj ties ĉefa libro estis ''Leatherman's Handbook'' (Manlibro por ledoviroj). Dum tiu periodo, la movado konservis sian ligon al la maskla samseksema mondo, sen malfermo al la aliseksemaj medioj aŭ al tiuj de ina [[samseksemo]] kaj malakceptante la ideon permesi eniron al aktivuloj kiel ambaŭflankaj (tio estas, kiuj konfesis sin komfortaj en ambaŭ roloj kaj domina kaj submetita) inter ili. Ili malakceptis radikale ankaŭ tiujn kiuj konsiderus la rilatojn B/D kaj [[S/M]] kiel ''nur ludo''.&lt;ref&gt;''Leatherman's Handbook'', 1972 Larry Townsend&lt;/ref&gt;

Komence de la [[1980-aj jaroj]] la movado BDSM ekenhavis ankaŭ la kulturon de [[aliseksemo]] kaj lesbanismo, kies helpantoj estis grupoj kiel la lesba kolektivo ''[[Samois]]'' kaj aliaj.&lt;ref&gt;''Comming to Power'', Samois collective, 1981&lt;/ref&gt;

Komence de la [[1990-aj jaroj]], komenciĝis kion nun oni konas kiel periodo de ''New Guard'' (Nova Gvardistaro), kiu karakteras pro klara malfermo al malsamseksema mondo kaj al tiu de la ina [[samseksemo]], la akcepto de la fenomeno [[ambaŭflankeco (BDSM)|ambaŭflankeco]], la inkludo de elementoj de interna senteco (psikologia [[dominado]], rilatoj [[D/S|D/s]] sen inkludo de sadomasoĥismaj trajtoj, ktp. ), la akcepto de kiuj praktikis ''nur ludon'', kaj la aktiva partopreno de la [[malseksema]] ino en tiu asociadismo BDSM.&lt;ref&gt;''LeatherFolk'', Thompson, 2001&lt;/ref&gt;

''Robert Bienvenu'', fama fakulo de tiu temaro kaj profesoro de sociologio en la universitato de [[Indiana]], [[Usono]], montras alternativan vidpunkton de la historio de BDSM, kiun li baziĝas sur tri pilieroj: la eŭropa fetiĉismo de fine de la [[1920-aj jaroj]], la usona (ekde [[1934]]), kaj la ''ledmovado'' post la [[1950-aj jaroj]].&lt;ref&gt;''The Development of Sadomasochism as a Cultural Style in the Twentieth-Century United States'', Robert Bienvenu, 1994 &lt;/ref&gt;

== SSK kaj KKR ==
[[Dosiero:bonda2x.jpg|eta|300px|Katenado povas enhavi estetikan celon, festo BDSM en Madrido, 2006.]]

La internacia [[komunumo]] ligita al BDSM, emfazas, ke la praktikoj estu [[SSK]], tio estas '''''Sekuraj, Sanaj kaj Konsentitaj''''', esprimo formita origine anglalingve kiel ''Safe, Sane and Consensual'' en [[1983]] de David Stein. Tiu ideologo difinis ĝin jene:

La rilatoj BDSM devas sekvi '''''sekuran, sanan kaj konsentitan''''' sistemon rilate siajn praktikojn:
* '''''sekuran''''', pri la necesa kono pri ties disvolvigo kaj la uzata materialo, tiel kiel pri evitado de riskoj.
* '''''sanan (racian)''''', pri la racia kapablo decidi flanke de agantoj, ne perturbita de drogoj aŭ trinkaĵoj kaj laŭ la spertoj de ĉiu partoprenonta, kiu sciu diferencigi fantazion disde realo.
* '''''konsentitan''''', ĉar la agantoj devas interkonsenti pri la formo kaj intenso per kiu oni realigu tiujn praktikojn, kaj same ke tiu interkonsento povu esti nuligita ĉiam ajn.&lt;ref&gt;''Safe Sane Consensual: The Evolution of a Shibboleth'', David Stein, 1999&lt;/ref&gt;

Tamen, kio estis dekomence difino kreita por diferencigi la kampon de la konsentita [[sadomasoĥismo]] disde tiu de [[violento]] (pri kiu la usona socio havis akran kontraŭstaron), disvolvis en kelkaj etaj grupoj modelojn de maltoleremo tre malproksimajn de la komenca celo kaj de la metodologio de ties kreintoj. Tio kaŭzis ke David Stein mem distanciĝis el la troigo kiun kelkaj personoj faris el sia moto.&lt;ref&gt;''David Stein'', 2000&lt;/ref&gt;

Ekde la 1991-aj jaroj eliris nova koncepto, la [[KKR (BDSM)|KKRo]], kiu kunigas ĉirkaŭ sia difino altan nombron de aktivuloj. ''KKR'' aŭ ''RACK'' en la angla originale estas akronimo de ''Risk Aware Consensual Kink'', aŭ ''konscia kaj konsentita risko por praktikoj de alternativa sekseco''. Tiu KKRo fokusiĝas sur la propra respondeco de la partoprenantaj en agado BDSM, respondeco informita kaj interkonsentita por protaksi kaj ŝarĝi la riskojn de tiu agado. Pli ol diferenco semantika aŭ de koncepto, la partianoj de KKRo klopodas modernigi difinon (tiu de SSK) kiu ideiĝis ĉefe por diferenciĝi el normala violento aŭ el la ĝenra violento, sed la propraj fondintoj devis agnoski, ke la originala celo estis perturbita de la maltolerema, ekstremisma kaj malmulte inteligenta uzado far de kelkaj marĝenaj grupoj ene de la komunumo BDSM.&lt;ref&gt;''El uso indebido de un eslogan'', David Stein, 2000&lt;/ref&gt;

La plejparto de la aktivularo adoptas aktuale la sintenon montri la difinon SSK kiel taŭga por komunikiĝi kun la mondo de la konvencia aŭ milda sekseco, dum asertas, ke la esprimo KKR difinas pli rigore kaj precize la realajn praktikojn BDSM.&lt;ref name=&quot;daten&quot;&gt;Enzyklopädie des Sadomasochismus, Datenschlag, 2004 &lt;/ref&gt;

== Sekurvorto ==
Ĉar multaj situacioj dum sesio enhavas elementojn de [[fantazio]] aŭ ludo ĉar en kelkaj el ili oni ludas la &quot;proteston&quot; de la submetita partoprenanto, necesis krei komunikadsistemon kio permesus al tiu klarigi la momenton kiam ties protesto estus reala kaj egaligus sian deziron ne daŭrigu la ludon. Necesas ankaŭ ke la dominanto povu ricevi klarege la esprimon de tiu deziro kaj diferencigi ĝin el la escenigo de eventuala ludata protesto. Solvo estas la nomita ''Sekurvorto'', kiu devas esti facile direbla rapide (ankaŭ facile memorebla) kaj aŭdebla sendube. Oni supozas, ke la dominanto devas akcepti kaj obei tiun sekurvorton.

La unua mencio klara de la koncepto registriĝis fine de [[1992]] en germana grupo ''S/M-Szene''. Ekzistas la risko, ke la submetita partoprenanto forgesas uzi la sekurvorton pro koncentriĝo en la agado. La aktivuloj de la Malnova Gvardistaro malakceptas la uzadon de sekurvorto kiel limigo de la libereco submetiĝi.&lt;ref&gt;''Leatherman's Handbook'', Larry Townsend, 1972 &lt;/ref&gt;

== BDSM kaj kulturo ==
=== Teatro ===
Kvankam oni povus serĉi elementojn rilate la BDSM en la klazika teatro, je la apero de la moderna teatro eblas paroli ĝuste pri enmeto de tiu temaro en la scenan arton. Tiudirekte eblas mencii du verkojn, kaj aŭstran kaj germanan, en kiuj la BDSM ne nur aperas, sed eĉ skizas la historion de la teatraĵoj.

'''Worauf sich Körper kaprizieren''', [[Aŭstrio]]. [[Peter Kern]] reĝisoris kaj verkis la [[libreto]]n por tiu [[komedio]] kiu sin apogas en la filmo de [[Jean Genet]], ''[[Un chant d'amour]]'' (Amkanto), kino de aŭtoro de [[1950]], adaptante ĝin al nuntempa [[Vieno]]. Geedzeco kie malnova [[aktorino]] ([[Miriam Goldschmidt]]) submetas sub sia [[sadismo]] la edzon ([[Heinrich Herki]]) kaj la kelneron ([[Günter Bubbnik]]), ĝis kiam eniras en aranereto du novaj roluloj.&lt;ref&gt;''[[Der Standard]]'', eldono de 03.09.2006&lt;/ref&gt;

'''[[Ach, Hilde]]''' (''Ve, Hilda'' ), [[Germanio]]. Teatraĵo de [[Anna Schwemmer]], premierita en [[Berlino]]. La juna Hilde gravediĝas kaj post abandono de fianĉo, decidas iĝi profesia dominanto de BDSM. La tuta verko enhavas amuzan vidpunkton de la subkulturo de [[prostituado]] kiu imitas scenejojn BDSM.&lt;ref&gt;[[BILD]]-Zeitung, Berlino, 15a marto 1998&lt;/ref&gt;

=== Kino ===
Krom la filmoj de la komerca [[pornografio]], [[Kino]] pritraktis eĉ dekomence la rilatojn BDSM; ekde [[1909]] ĝis nun per abundaj ekzemploj: [[Sade]], [[Quills]], [[La pianinstruistino]], [[Beyond Vanilla]], [[Ichi- the Killer]], [[Secretary]], [[Wir leben... SM!]], [[Bettie Page: Dark Angel]], [[Ma Mére]], [[Ecstasy in Berlin 1926]], [[The Magdalene Sisters]], [[Gib´s uns a bissle]], [[24/7: The Passion of Life]], [[Surrender]], [[Bathory]], [[Besuch bei einer Dominam]], [[Futei no kisetsu- I Am an S/M Writer]], [[Shibari]], [[Hostel]], [[Jackass: la filmo]], [[The Isle]], [[Hwal]], [[Sin City]], [[Headspace]] kaj multaj aliaj.

Ekzistas krome miloj da filmoj kun sadomasoĥismaj nuancoj aŭ de BDSM, sed eĉ tiel tiuj ne povas esti konsiderataj entute filmoj de BDSM-scenaroj: ''[[Ultimo tango a Parigi|Lasta Tango en Parizo]], [[Emmanuelle]], [[Basic Instinct]], [[Eyes Wide Shut]], [[A Clockwork Orange (filmo)|A Clockwork Orange]] aŭ [[Personal Services]]'', estas tiaj filmoj sed ne konsiderindaj parto de filmaro de BDSM. Same okazas ĉe multaj filmoj de [[Federico Fellini]], [[Rainer Werner Fassbinder]], [[Stanley Kubrick]], [[Jan Svankmajer]], [[Carlos Saura]], [[Ingmar Bergman]], ktp.&lt;ref&gt;Sanchidrián, I (''IKARA'') Filmofilia, 1999&lt;/ref&gt;

=== Literaturo ===
Kiel okazas ĉe la [[historio]] de la BDSM, indas memori, ke por difini la [[literaturo]]n pri BDSM, ne eblas simpligi kaj konstrui liston de verkoj kie aperas ties elementoj, [[sadomasoĥismo]], [[vipado]], [[D/s]], ktp. Unuaflanke ĉar tiu listo estus materio de la artikoloj pri ĉiu el tiuj konceptoj, kaj duaflanke mankus la unuiga elemento kiu formas la BDSMon, la koncepto de la [[interkonsento]] kaj aktiva [[toleremo]] ĉe la praktikantoj de aliaj variantoj. Pro tio, kaj pro la propra difino de BDSM, ne eblas serĉi literaturajn ekzemplojn antaŭ la [[Dua Mondmilito]].

Elstara verko estas sendube [[Historio de O]], kun ''Reveno al Roissy'' ([[Pauline Réage]]), [[1954]], krom ''9 semajnoj kaj duono'', de [[Elizabeth McNeill]] ([[1978]]), ''Dezemberkind'' de [[Leander Sukov]] (2003, 2004), kelkaj verkoj de la verkistino [[Anne Rice]] (''Exit to Eden'', ''The Claiming of Sleeping Beauty'' (1983), ''[[Beauty's Punishment]]'' (1984) kaj ''[[Beauty's Release]]'' (1985)), '''[[Jeanne de Berg]] ''' (''L'Image'', 1956, dediĉita al [[Pauline Réage]]), la romano ''[[Topping from Below]]'' de '''[[Laura Reese]]''' (1999). Pli ĵuse, la romanoj de '''Marthe Blau''', ''Submission'' kaj ''Inter Liaj Manoj'' (2005). Kelkaj verkoj de la serio ''[[GOR]] '', de [[John Norman]]. Kaj la tuta verkaro de [[Pat Califia]], [[Gloria Brame]], de la kolektivo '''[[Samois]]''' kaj multaj de la verkisto [[Georges Bataille]] (''Histoire de l'œil'' -Historio de la okulo-, ''Madame Edwarda'', 1937), kaj '''Bob Flanagan''': ''Slave Sonnets'' (1986), ''Fuck Journal'' (1987), ''A Taste of Honey'' (1990).

=== Arto ===
Pro la forta bildeco de [[fetiĉismo]] ĉe la BDSM, estas logike ke plejparto de artistoj kiuj dediĉis parton aŭ la tuton de siaj verkoj al tiu temaro, faris ĝin en la kampo de

* la [[fotografio]]: [[Eric Kroll]] kaj [[Irving Klaw]] (kun la unua tre fama modelo de katenado, [[Bettie Page]]) kaj la monda fama [[fotisto]] japana '''[[Nobuyoshi Araki]]''', kies verkojn oni ekspozicias en kelkaj el la ĉefaj muzeoj de moderna arto,

* la [[Bildliteraturo]]: [[Guido Crepax]] kun ''Histoire d'O'' (1975), ''Justine'' (1979) kaj ''Venere in pelliccia'' (1984), inspiritaj en la verkoj de [[Pauline Réage]], [[Sade]] kaj [[Leopold von Sacher-Masoch]], respektive. '''[[John Willie]]''' kaj sia ''[[Adventures of Sweet Gwendoline]]'', kiu estis en 1984 la bazo por lia filmo ''Gwendolyn''.

* la [[grafismo]]: [[Eric Stanton]] kaj liaj indaj verkoj pri la ina [[dominado]] kaj la [[katenado]], '''[[Hajime Sorayama]]''', '''[[Robert Bishop]]''' kaj '''[[Dolcett]]'''.

=== Televido ===
La apero de la BDSM en la kanaloj de [[televido]] produktiĝis en la lasta jardeko. Granda nombro de kanaloj ekrealigis programojn pri BDSM aŭ sadomasoĥismo (plej ofte pri tiu lasta menciita) aŭ ene de la programoj de tipo ''dokudramo'' de ĉiu kanalo. Tiele en [[Germanio]], [[Francio]], ktp. multaj kanaloj reproduktis longajn [[Dokumenta filmo|dokumentajn filmojn]] (''Besuch bei einer Domina'', Germanio, ARD) kaj preskaŭ ĉiuj inkludis filmojn de temaro BDSM ([[Historio de O]]).

Elstaras favore la kanada kanalo ''Showcase'', kiu elsendas ĉiusemajne serion de [[dokudramo]], ''Kink'', entere dediĉita al BDSM kun totala nombro de 63 ĉapitroj.&lt;ref&gt;Stephen Cole, mayo 2005&lt;/ref&gt;
Multaj serioj de televido en multaj landoj, kiel [[El Comisario]] en [[Hispanio]] aŭ la fama usona [[CSI|CSI,]] filmis ĉapitrojn entere dediĉitaj al la rilatoj sadomasoĥismaj aŭ (malpli ofte) ĝenre al BDSM.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}

* [[Penetro (seksumo)|Penetro]]
* {{Q|Q4835382}}

{{Praktikoj de BDSM}}
{{Sekso}}

[[Kategorio:BDSM| ]]
[[Kategorio:Seksa konduto]]</text>
      <sha1>54dkr4qh42kszvuk4act8f7070ouk17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503380</id>
      <parentid>9503379</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15130" sha1="kazlsanewsuubu1l177b63zgwyz7ryn" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Man_Cuffed_to_Bedrail.jpg|eta|Viro, kiu estas submetiĝa al KDSM-a seksopraktiko, kun okulblindaĵoj kaj katenita al la malantaŭo de lito]]
[[Dosiero:BDSM collar back.jpg|eta|Kolrimeno estas ofta simbolo de BDSM.]]

'''BDSM''' (aŭ '''KDSM''') estas mallongigo, kiu devenas de la [[angla lingvo|angla]] ''bondage and discipline, domination and submission, sadism and masochism'' ([[katenado]] kaj [[disciplino]], [[Superregaj teknikoj|superrego]] kaj [[submetiĝo]], [[sadismo]] kaj [[masoĥismo]]). Temas pri preferoj kaj kondutoj, ofte seksaj, kiujn oni en la ĉiutaga lingvaĵo ankaŭ nomas per la malpli preciza esprimo &quot;sadomasoĥismo&quot;. Temas pri [[Libera volo|libervola]] konduto, do ne temas pri [[Seksperforto|seksa misuzo]].

== Ĝeneralaĵoj ==
Ekzistas multaj [[Fetiĉo (amoro)|fetiĉaj]] praktikoj, inter ili la [[fetiĉismo]] de pikkalkanumoj, tiu de la vestaĵaro el [[ledo]], kio nomigas tiujn praktikojn per la angla vorto &quot;leather&quot; kiel specifa kulturo, kaj la [[Rolludo|seksaj rolludoj]] kie ĉiu partoprenanto akceptas unu el la roloj, kiel tiuj de ''instruist(in)o-lernant(in)o'', ''doktor(in)o-malsanul(in)o'', ''infanvartist(in)o-bebo'', ludoj de ''trejnado'' de [[maskoto]], kaj aliaj.

Ĉiu agado enmarkitaj en la BDSM enhavas komunan elementon: la partoprenantoj konstruas, volonte kaj [[Konsento|konsentite]], rilatojn de rimarkinda povinterŝanĝo, [[Erotic Power Exchange]] ''(EPE aŭ [[Erotika Povinterŝanĝo]])'' kie unu parto ludas la [[domina(BDSM)|dominan]] aŭ aktivan seksrolon, kaj alia parto la submetitan aŭ pasivan.

Kelkaj el la praktikoj enhavataj en BDSM, kiel [[Erotiko|erotika]] [[humiligo]], [[doloro]], [[submeto(BDSM)|submeto]] kaj aliaj, ne estas kompreneblaj sen la impliko de specifa formo de reciproka [[plezuro]], sen kio la menciitaj praktikoj asociiĝus kun malagrablaj spertoj. Dum ''sesio'' (la tempo en kiu oni praktikas tiun povinterŝanĝon) la partoprenantaj interkonsentas specifan regularon por garantii la fakton, ke tiuj praktikoj realiĝas en etoso de kompleta interkonsento kaj libervolo.

== Historio ==
[[Dosiero:Model in classic Hogtie.jpg|eta|300px|&lt;center&gt;[[Katenado]]&lt;/center&gt;]]
La esprimo BDSM aperis unuafoje en aprilo de [[1991]], ĉe la [[Usenet|novaĵforumo]] per [[Interreto]] nome &lt;code&gt;alt.sex&lt;/code&gt;, kiel apudigo de du mallongigoj, BD (bondage kaj Dominado) kaj SM (Sadomasoĥismo), kiuj vere kreiĝis, precize, por diferencigi la sadomasoĥismon (kiu ĝis tiam ''ĝuis'' de konita maldeca bildo) disde la &quot;aliaj&quot; seksopreferoj. Paradokse, kiam oni klopodis unuigi ambaŭ tendencojn, la subkulturo kiu enhavas ambaŭ ekdisvolviĝis rapidege. Ĉar BDSM estas esprimo kiu enhavas tre diversajn konceptojn, ne estas facile havigi al ĝi historion pli transan ol ties uzo kiel siglaro, krom tiun de ĉiu el ties elementoj.

La BDSM, kiel ara koncepto, vivis nur kelkajn jardekojn kaj ekis kiam diversaj asocioj de samseksemaj aktivuloj [[S/M]] de [[Usono]] kaj [[Britio]] klopodis krei saman subkulturan spacon por agaderoj ĝistiame tiom distingaj, kiel [[Dominado]], [[Katenado]], [[Fetiĉismo]] aŭ [[Sadomasoĥismo]]. Estis la epoko de la ''Old Guard'' (Olda Gvardistaro), meze de [[1970-aj jaroj]], kaj ties ĉefa libro estis ''Leatherman's Handbook'' (Manlibro por ledoviroj). Dum tiu periodo, la movado konservis sian ligon al la maskla samseksema mondo, sen malfermo al la aliseksemaj medioj aŭ al tiuj de ina [[samseksemo]] kaj malakceptante la ideon permesi eniron al aktivuloj kiel ambaŭflankaj (tio estas, kiuj konfesis sin komfortaj en ambaŭ roloj kaj domina kaj submetita) inter ili. Ili malakceptis radikale ankaŭ tiujn kiuj konsiderus la rilatojn B/D kaj [[S/M]] kiel ''nur ludo''.&lt;ref&gt;''Leatherman's Handbook'', 1972 Larry Townsend&lt;/ref&gt;

Komence de la [[1980-aj jaroj]] la movado BDSM ekenhavis ankaŭ la kulturon de [[aliseksemo]] kaj lesbanismo, kies helpantoj estis grupoj kiel la lesba kolektivo ''[[Samois]]'' kaj aliaj.&lt;ref&gt;''Comming to Power'', Samois collective, 1981&lt;/ref&gt;

Komence de la [[1990-aj jaroj]], komenciĝis kion nun oni konas kiel periodo de ''New Guard'' (Nova Gvardistaro), kiu karakteras pro klara malfermo al malsamseksema mondo kaj al tiu de la ina [[samseksemo]], la akcepto de la fenomeno [[ambaŭflankeco (BDSM)|ambaŭflankeco]], la inkludo de elementoj de interna senteco (psikologia [[dominado]], rilatoj [[D/S|D/s]] sen inkludo de sadomasoĥismaj trajtoj, ktp. ), la akcepto de kiuj praktikis ''nur ludon'', kaj la aktiva partopreno de la [[malseksema]] ino en tiu asociadismo BDSM.&lt;ref&gt;''LeatherFolk'', Thompson, 2001&lt;/ref&gt;

''Robert Bienvenu'', fama fakulo de tiu temaro kaj profesoro de sociologio en la universitato de [[Indiana]], [[Usono]], montras alternativan vidpunkton de la historio de BDSM, kiun li baziĝas sur tri pilieroj: la eŭropa fetiĉismo de fine de la [[1920-aj jaroj]], la usona (ekde [[1934]]), kaj la ''ledmovado'' post la [[1950-aj jaroj]].&lt;ref&gt;''The Development of Sadomasochism as a Cultural Style in the Twentieth-Century United States'', Robert Bienvenu, 1994 &lt;/ref&gt;

== SSK kaj KKR ==
[[Dosiero:bonda2x.jpg|eta|300px|Katenado povas enhavi estetikan celon, festo BDSM en Madrido, 2006.]]

La internacia [[komunumo]] ligita al BDSM, emfazas, ke la praktikoj estu [[SSK]], tio estas '''''Sekuraj, Sanaj kaj Konsentitaj''''', esprimo formita origine anglalingve kiel ''Safe, Sane and Consensual'' en [[1983]] de David Stein. Tiu ideologo difinis ĝin jene:

La rilatoj BDSM devas sekvi '''''sekuran, sanan kaj konsentitan''''' sistemon rilate siajn praktikojn:
* '''''sekuran''''', pri la necesa kono pri ties disvolvigo kaj la uzata materialo, tiel kiel pri evitado de riskoj.
* '''''sanan (racian)''''', pri la racia kapablo decidi flanke de agantoj, ne perturbita de drogoj aŭ trinkaĵoj kaj laŭ la spertoj de ĉiu partoprenonta, kiu sciu diferencigi fantazion disde realo.
* '''''konsentitan''''', ĉar la agantoj devas interkonsenti pri la formo kaj intenso per kiu oni realigu tiujn praktikojn, kaj same ke tiu interkonsento povu esti nuligita ĉiam ajn.&lt;ref&gt;''Safe Sane Consensual: The Evolution of a Shibboleth'', David Stein, 1999&lt;/ref&gt;

Tamen, kio estis dekomence difino kreita por diferencigi la kampon de la konsentita [[sadomasoĥismo]] disde tiu de [[violento]] (pri kiu la usona socio havis akran kontraŭstaron), disvolvis en kelkaj etaj grupoj modelojn de maltoleremo tre malproksimajn de la komenca celo kaj de la metodologio de ties kreintoj. Tio kaŭzis ke David Stein mem distanciĝis el la troigo kiun kelkaj personoj faris el sia moto.&lt;ref&gt;''David Stein'', 2000&lt;/ref&gt;

Ekde la 1991-aj jaroj eliris nova koncepto, la [[KKR (BDSM)|KKRo]], kiu kunigas ĉirkaŭ sia difino altan nombron de aktivuloj. ''KKR'' aŭ ''RACK'' en la angla originale estas akronimo de ''Risk Aware Consensual Kink'', aŭ ''konscia kaj konsentita risko por praktikoj de alternativa sekseco''. Tiu KKRo fokusiĝas sur la propra respondeco de la partoprenantaj en agado BDSM, respondeco informita kaj interkonsentita por protaksi kaj ŝarĝi la riskojn de tiu agado. Pli ol diferenco semantika aŭ de koncepto, la partianoj de KKRo klopodas modernigi difinon (tiu de SSK) kiu ideiĝis ĉefe por diferenciĝi el normala violento aŭ el la ĝenra violento, sed la propraj fondintoj devis agnoski, ke la originala celo estis perturbita de la maltolerema, ekstremisma kaj malmulte inteligenta uzado far de kelkaj marĝenaj grupoj ene de la komunumo BDSM.&lt;ref&gt;''El uso indebido de un eslogan'', David Stein, 2000&lt;/ref&gt;

La plejparto de la aktivularo adoptas aktuale la sintenon montri la difinon SSK kiel taŭga por komunikiĝi kun la mondo de la konvencia aŭ milda sekseco, dum asertas, ke la esprimo KKR difinas pli rigore kaj precize la realajn praktikojn BDSM.&lt;ref name=&quot;daten&quot;&gt;Enzyklopädie des Sadomasochismus, Datenschlag, 2004 &lt;/ref&gt;

== Sekurvorto ==
Ĉar multaj situacioj dum sesio enhavas elementojn de [[fantazio]] aŭ ludo ĉar en kelkaj el ili oni ludas la &quot;proteston&quot; de la submetita partoprenanto, necesis krei komunikadsistemon kio permesus al tiu klarigi la momenton kiam ties protesto estus reala kaj egaligus sian deziron ne daŭrigu la ludon. Necesas ankaŭ ke la dominanto povu ricevi klarege la esprimon de tiu deziro kaj diferencigi ĝin el la escenigo de eventuala ludata protesto. Solvo estas la nomita ''Sekurvorto'', kiu devas esti facile direbla rapide (ankaŭ facile memorebla) kaj aŭdebla sendube. Oni supozas, ke la dominanto devas akcepti kaj obei tiun sekurvorton.

La unua mencio klara de la koncepto registriĝis fine de [[1992]] en germana grupo ''S/M-Szene''. Ekzistas la risko, ke la submetita partoprenanto forgesas uzi la sekurvorton pro koncentriĝo en la agado. La aktivuloj de la Malnova Gvardistaro malakceptas la uzadon de sekurvorto kiel limigo de la libereco submetiĝi.&lt;ref&gt;''Leatherman's Handbook'', Larry Townsend, 1972 &lt;/ref&gt;

== BDSM kaj kulturo ==
=== Teatro ===
Kvankam oni povus serĉi elementojn rilate la BDSM en la klazika teatro, je la apero de la moderna teatro eblas paroli ĝuste pri enmeto de tiu temaro en la scenan arton. Tiudirekte eblas mencii du verkojn, kaj aŭstran kaj germanan, en kiuj la BDSM ne nur aperas, sed eĉ skizas la historion de la teatraĵoj.

'''Worauf sich Körper kaprizieren''', [[Aŭstrio]]. [[Peter Kern]] reĝisoris kaj verkis la [[libreto]]n por tiu [[komedio]] kiu sin apogas en la filmo de [[Jean Genet]], ''[[Un chant d'amour]]'' (Amkanto), kino de aŭtoro de [[1950]], adaptante ĝin al nuntempa [[Vieno]]. Geedzeco kie malnova [[aktorino]] ([[Miriam Goldschmidt]]) submetas sub sia [[sadismo]] la edzon ([[Heinrich Herki]]) kaj la kelneron ([[Günter Bubbnik]]), ĝis kiam eniras en aranereto du novaj roluloj.&lt;ref&gt;''[[Der Standard]]'', eldono de 03.09.2006&lt;/ref&gt;

'''[[Ach, Hilde]]''' (''Ve, Hilda'' ), [[Germanio]]. Teatraĵo de [[Anna Schwemmer]], premierita en [[Berlino]]. La juna Hilde gravediĝas kaj post abandono de fianĉo, decidas iĝi profesia dominanto de BDSM. La tuta verko enhavas amuzan vidpunkton de la subkulturo de [[prostituado]] kiu imitas scenejojn BDSM.&lt;ref&gt;[[BILD]]-Zeitung, Berlino, 15a marto 1998&lt;/ref&gt;

=== Kino ===
Krom la filmoj de la komerca [[pornografio]], [[Kino]] pritraktis eĉ dekomence la rilatojn BDSM; ekde [[1909]] ĝis nun per abundaj ekzemploj: [[Sade]], [[Quills]], [[La pianinstruistino]], [[Beyond Vanilla]], [[Ichi- the Killer]], [[Secretary]], [[Wir leben... SM!]], [[Bettie Page: Dark Angel]], [[Ma Mére]], [[Ecstasy in Berlin 1926]], [[The Magdalene Sisters]], [[Gib´s uns a bissle]], [[24/7: The Passion of Life]], [[Surrender]], [[Bathory]], [[Besuch bei einer Dominam]], [[Futei no kisetsu- I Am an S/M Writer]], [[Shibari]], [[Hostel]], [[Jackass: la filmo]], [[The Isle]], [[Hwal]], [[Sin City]], [[Headspace]] kaj multaj aliaj.

Ekzistas krome miloj da filmoj kun sadomasoĥismaj nuancoj aŭ de BDSM, sed eĉ tiel tiuj ne povas esti konsiderataj entute filmoj de BDSM-scenaroj: ''[[Ultimo tango a Parigi|Lasta Tango en Parizo]], [[Emmanuelle]], [[Basic Instinct]], [[Eyes Wide Shut]], [[A Clockwork Orange (filmo)|A Clockwork Orange]] aŭ [[Personal Services]]'', estas tiaj filmoj sed ne konsiderindaj parto de filmaro de BDSM. Same okazas ĉe multaj filmoj de [[Federico Fellini]], [[Rainer Werner Fassbinder]], [[Stanley Kubrick]], [[Jan Svankmajer]], [[Carlos Saura]], [[Ingmar Bergman]], ktp.&lt;ref&gt;Sanchidrián, I (''IKARA'') Filmofilia, 1999&lt;/ref&gt;

=== Literaturo ===
Kiel okazas ĉe la [[historio]] de la BDSM, indas memori, ke por difini la [[literaturo]]n pri BDSM, ne eblas simpligi kaj konstrui liston de verkoj kie aperas ties elementoj, [[sadomasoĥismo]], [[vipado]], [[D/s]], ktp. Unuaflanke ĉar tiu listo estus materio de la artikoloj pri ĉiu el tiuj konceptoj, kaj duaflanke mankus la unuiga elemento kiu formas la BDSMon, la koncepto de la [[interkonsento]] kaj aktiva [[toleremo]] ĉe la praktikantoj de aliaj variantoj. Pro tio, kaj pro la propra difino de BDSM, ne eblas serĉi literaturajn ekzemplojn antaŭ la [[Dua Mondmilito]].

Elstara verko estas sendube [[Historio de O]], kun ''Reveno al Roissy'' ([[Pauline Réage]]), [[1954]], krom ''9 semajnoj kaj duono'', de [[Elizabeth McNeill]] ([[1978]]), ''Dezemberkind'' de [[Leander Sukov]] (2003, 2004), kelkaj verkoj de la verkistino [[Anne Rice]] (''Exit to Eden'', ''The Claiming of Sleeping Beauty'' (1983), ''[[Beauty's Punishment]]'' (1984) kaj ''[[Beauty's Release]]'' (1985)), '''[[Jeanne de Berg]] ''' (''L'Image'', 1956, dediĉita al [[Pauline Réage]]), la romano ''[[Topping from Below]]'' de '''[[Laura Reese]]''' (1999). Pli ĵuse, la romanoj de '''Marthe Blau''', ''Submission'' kaj ''Inter Liaj Manoj'' (2005). Kelkaj verkoj de la serio ''[[GOR]] '', de [[John Norman]]. Kaj la tuta verkaro de [[Pat Califia]], [[Gloria Brame]], de la kolektivo '''[[Samois]]''' kaj multaj de la verkisto [[Georges Bataille]] (''Histoire de l'œil'' -Historio de la okulo-, ''Madame Edwarda'', 1937), kaj '''Bob Flanagan''': ''Slave Sonnets'' (1986), ''Fuck Journal'' (1987), ''A Taste of Honey'' (1990).

=== Arto ===
Pro la forta bildeco de [[fetiĉismo]] ĉe la BDSM, estas logike ke plejparto de artistoj kiuj dediĉis parton aŭ la tuton de siaj verkoj al tiu temaro, faris ĝin en la kampo de

* la [[fotografio]]: [[Eric Kroll]] kaj [[Irving Klaw]] (kun la unua tre fama modelo de katenado, [[Bettie Page]]) kaj la monda fama [[fotisto]] japana '''[[Nobuyoshi Araki]]''', kies verkojn oni ekspozicias en kelkaj el la ĉefaj muzeoj de moderna arto,

* la [[Bildliteraturo]]: [[Guido Crepax]] kun ''Histoire d'O'' (1975), ''Justine'' (1979) kaj ''Venere in pelliccia'' (1984), inspiritaj en la verkoj de [[Pauline Réage]], [[Sade]] kaj [[Leopold von Sacher-Masoch]], respektive. '''[[John Willie]]''' kaj sia ''[[Adventures of Sweet Gwendoline]]'', kiu estis en 1984 la bazo por lia filmo ''Gwendolyn''.

* la [[grafismo]]: [[Eric Stanton]] kaj liaj indaj verkoj pri la ina [[dominado]] kaj la [[katenado]], '''[[Hajime Sorayama]]''', '''[[Robert Bishop]]''' kaj '''[[Dolcett]]'''.

=== Televido ===
La apero de la BDSM en la kanaloj de [[televido]] produktiĝis en la lasta jardeko. Granda nombro de kanaloj ekrealigis programojn pri BDSM aŭ sadomasoĥismo (plej ofte pri tiu lasta menciita) aŭ ene de la programoj de tipo ''dokudramo'' de ĉiu kanalo. Tiele en [[Germanio]], [[Francio]], ktp. multaj kanaloj reproduktis longajn [[Dokumenta filmo|dokumentajn filmojn]] (''Besuch bei einer Domina'', Germanio, ARD) kaj preskaŭ ĉiuj inkludis filmojn de temaro BDSM ([[Historio de O]]).

Elstaras favore la kanada kanalo ''Showcase'', kiu elsendas ĉiusemajne serion de [[dokudramo]], ''Kink'', entere dediĉita al BDSM kun totala nombro de 63 ĉapitroj.&lt;ref&gt;Stephen Cole, mayo 2005&lt;/ref&gt;
Multaj serioj de televido en multaj landoj, kiel [[El Comisario]] en [[Hispanio]] aŭ la fama usona [[CSI|CSI,]] filmis ĉapitrojn entere dediĉitaj al la rilatoj sadomasoĥismaj aŭ (malpli ofte) ĝenre al BDSM.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}

* [[Penetro (seksumo)|Penetro]]
* {{Q|Q4835382}}

{{Praktikoj de BDSM}}
{{Sekso}}

[[Kategorio:BDSM| ]]
[[Kategorio:Seksa konduto]]</text>
      <sha1>kazlsanewsuubu1l177b63zgwyz7ryn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karolina melanerpo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257157</id>
    <revision>
      <id>9503208</id>
      <parentid>9488369</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6436" sha1="2j3obbbk5o49o6tf1rimj9ndqqnqxad" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Karolina melanerpo
|koloro = pink
|dosiero = Red-bellied Woodpecker-27527.jpg
|dosiero larĝo=240px 
|priskribo de dosiero = Karolina melanerpo (masklo)
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Pegedoj]] ''Picidae''
|genro = ''[[Melanerpes]]''
|specio = '''Karolina melanerpo''' ''M. carolinus'' 
|statuso = LC
|dunomo = ''Melanerpes carolinus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj =Red-bellied Woodpecker-rangemap.jpg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Arealo
}}

La '''Karolina melanerpo''' aŭ '''Karolina pego'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] &lt;/ref&gt;, ''Melanerpes carolinus'', estas mezgranda [[melanerpo]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kiu reproduktiĝas en suda [[Kanado]] kaj centra kaj nordorienta [[Usono]], kun teritorio tiom sude kiom ĝis [[Florido]] kaj tiom okcidente kiom ĝis [[Teksaso]]. 

Ĝi estis [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] en la verko de [[Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]'', kiel ''Picus carolinus''.&lt;ref&gt;&quot;''[Picus] pileo nuchaque rubris, dorso fasciis nigris, rectricibus mediis albis nigro punctatis. [...] Ani regio rubra punctata.''&quot; - &quot;Pego kun ruĝa krono kaj nuko, dorso kun nigraj strioj, centraj vostoplumoj kun nigraj punktoj. Anusa regiono kun ruĝa punktaro.&quot; (Linneaus, 1758)&lt;/ref&gt;. La tipa loko estas dirata simple kiel &quot;''Ameriko septentriona''&quot; (Nordameriko).

[[Dosiero:Melanerpes_carolinusFPCSL11132B.jpg|eta|maldekstra|200ra|Plenkreska ino - notu malfacile videblan ruĝecan nuancon al ventro kaj facile videblan interrompitan ruĝan kronon.]]

== Priskribo ==
Plenkreskuloj estas ĉefe helgrizaj en vizaĝo kaj subaj partoj (aŭ alimaniere dirite blankaj kun helgrizbrunaj nuancoj); ili havas nigroblankan stribildon en dorso, flugiloj kaj vosto. Plenkreskaj maskloj havas ruĝan kronon el beko al nuko; inoj havas ruĝan makulon en nuko kaj alian super la beko (kaj eĉ ĉirkaŭ ties bazo kiel nuanca zono). La ruĝeca nuanco de la ventro estas malfacile videbla en kampidentigo.

=== Voĉo ===
Karolina melanerpo estas bruema birdo, kaj havas multajn variajn alvokojn. Tiuj estis priskribitaj kiel sonantaj kiel ''ĉurr-ĉurr-ĉurr'' aŭ ''ĉaf-ĉaf-ĉaf'' kun alternaj sonoj ''br-r-r-r-t''. Maskloj tendencas alvoki kaj tamburi pli ofte ol inoj, sed ambaŭ seksoj alvokas. Ofte, tiuj pegoj &quot;tamburas&quot; por allogi partnerojn. Ili tamburas sur aluminiaj tegmentoj, metalaj tegmentaj kanaletoj, arbotruoj aŭ eĉ transformilaj skatoloj, en urbaj medioj, por komuniki kun eventualaj partneroj.

== Ekologio ==
Tiuj birdoj manĝas ĉefe [[artropodo]]jn el arbotrunkoj. Ili povas ankaŭ kapti [[insekto]]jn dumfluge. Ili estas reale ĉiomanĝantaj, ĉar manĝas ne nur insektojn, sed ankaŭ [[frukto]]jn, nuksojn kaj semojn. Ties reprodukta habitato estas kutime [[konstanta]] arbaro. Ili nestumas en sekaj kavoj de mortaj arboj, oldaj arbostumpoj, aŭ eĉ en vivantaj arboj kiuj havas pli molan lignon kiel [[ulmo]]j, [[acero]]j, aŭ [[saliko]]j; ambaŭ seksoj helpas por elfosado de la nestokavaĵoj.

Kvankam la specio ne estas monde minacata, ĝi dependas de grandaj arboj por nestumado. En areoj kiuj estas ekstensive [[senarbarigo|senarbarigitaj]], tiuj birdoj foje uzas [[ĝardeno]]jn, sed ĉe plej parto simple ili jam ne ĉeestas nombre&lt;ref&gt;Henninger (1906)&lt;/ref&gt;.
[[Dosiero:Red bellied woodpecker nest.jpg|eta|maldekstra|Rigardante for de la nesto]]

[[Dosiero:Melanerpes carolinus cut.jpg|eta|210px|maldekstra|Ino ĉe birdomanĝejo]]

== Subspecioj ==
* ''Melanerpes carolinus carolinus''
* ''Melanerpes carolinus harpaceus''

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==
* {{aut|BirdHouses101.com}} (2007): [http://www.birdhouses101.com/red-bellied-woodpecker.asp Karolina melanerpo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080907123308/http://www.birdhouses101.com/red-bellied-woodpecker.asp |date=2008-09-07 }}. 2008-FEB-14a.
* {{IUCN2006|assessors={{aut|BirdLife International}}|year=2004|id=47302|title=Melanerpes carolinus|downloaded=11a Majo 2006}} Ne minacata
* {{aut|Henninger, W.F.}} (1906): A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio. ''Wilson Bulletin'' '''18'''(2): 47-60. [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/DJVU/v018n02/P0047-P0060.djvu DjVu plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606161911/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/DJVU/v018n02/P0047-P0060.djvu |date=2011-06-06 }} [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606161920/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf |date=2011-06-06 }}
* {{aut|[[Carl Linnaeus|Linnaeus, Carls]]}} (1758): 54.6. ''Picus carolinus. In: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis'' (10th ed., vol. 1): 113. Laurentius Salvius, Holmius (= Stockholm). [http://gdz-srv1.sub.uni-goettingen.de:8080/contentserver/contentserver?command=docconvert&amp;docid=D265100&amp;pdf.x=19&amp;pdf.y=8 PDF plena teksto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{aut|Terres, John K. &amp; [[National Audubon Society]] (NAS)}} (1991): ''The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds''. Wings Books, New York. Reprint of 1980 edition. &lt;small&gt;ISBN 0517032880&lt;/small&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commons|Melanerpes carolinus}}
* [https://www.webcitation.org/query?id=1256454579453089&amp;url=ca.geocities.com/woodpeck2006/redbellied.html Karolina melanerpo], bibliografia fontaro
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4090id.html USFWS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080916065708/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4090id.html |date=2008-09-16 }}
* [https://web.archive.org/web/20080611135328/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Red-bellied_Woodpecker.html Birdogvidilo], Laboratorio Cornell Lab de Ornitologio
* [http://www.sdakotabirds.com/species/red_bellied_woodpecker_info.htm Birdoj de Suda Dakoto - Informaro kaj Fotaro de la Karolina melanerpo]

{{Birdoj}}
[[Kategorio:Birdoj de Nordameriko]]
[[Kategorio:Pegedoj]]</text>
      <sha1>2j3obbbk5o49o6tf1rimj9ndqqnqxad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katolika Armena Eklezio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257941</id>
    <revision>
      <id>9503212</id>
      <parentid>9480074</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19430" sha1="d9o0gu6jfab9137b15qe9vx2m5w7dw3" xml:space="preserve">{{Ne konfuzu|Armena Apostola Eklezio}}
{{Informkesto kristana eklezio
|nomo = Armena Katolika Eklezio
|dosiero =Emblem_of_the_Armenian_Catholic_Church.svg
|priskribo = Eklezio ''[[sui iuris]]'' en plena komunio kun la Katolika Eklezio.
|klasifiko = [[Orienta Kristanismo]]
|orientiĝo =
|teologio =
|politiko = 
|direktado =
|strukturo = Eklezia hierarkio
|estro = [[Gregorio Petro la 20-a]]
|lokoj = [[Libano]], [[Nordameriko]], [[Orienta Eŭropo]] kaj la [[Armena diasporo]] ĝenerale
|fondinto = [[Abrahamo Petro la 1-a]]
|fondiĝa_dato = [[1742]]
|fondiĝa_loko = [[Orienta Armenio]] (nuna Turkio)
|apartigita de = [[Armena Apostola Eklezio]]
|membroj = 150 000
|aliaj_nomoj = 
|retpaĝaro = www.armeniancatholic.org
|piednotoj = 
}}
La '''Armena Katolika Eklezio''' ([[Armena lingvo|armene]]: '''Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի'''; [[Latina lingvo|latine]]: '''Ecclesia armeno-catholica''') estas unu el la [[Orientaj katolikaj eklezioj|orientaj apartaj eklezioj]] ''[[sui iuris]]'' de la [[Katolika Eklezio|Katolika eklezio]]. Ili akceptas la gvidadon de la [[Papo|Episkopo de Romo]], konata kiel la ''papa supereco'', kaj tial ĝi estas en plena komunio kun la Katolika eklezio, inkluzive de kaj la [[latina eklezio]] kaj de la 22 aliaj orientaj katolikaj eklezioj. La Armena Katolika Eklezio estas reguligita de orienta kanona juro, nome la [[Kodo de Kanona Juro|Kodo de Kanonoj]] de la Orientaj eklezioj.

La estro de la ''sui iuris'' Armena Katolika Eklezio estas la [[Patriarkejo de Kilikio|Armena Katolika Patriarko de Kilikio]], kies ĉefa katedralo kaj vera ĉefepiskopa sidejo estas la [[Katedralo de Sankta Elija kaj Sankta Gregorio la Iluminanto]], en [[Bejruto]], [[Libano]].&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Armenian-Catholic-Church Armenian Catholic Church Written by: The Editors of Encyclopaedia Britannica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://media.ascensionpress.com/2019/02/05/the-eastern-catholic-churches-part-2-the-armenian-rite/ |titolo=The Eastern Catholic Churches: Part 2, the Armenian Rite |alirdato=2020-09-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201207145604/https://media.ascensionpress.com/2019/02/05/the-eastern-catholic-churches-part-2-the-armenian-rite/ |arkivdato=2020-12-07 }}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Venice San Lazzaro degli Armeni.jpg|eta|250px| maldekstre |La insulo [[San Lazzaro degli Armeni|San Lazzaro degli armeni]], kun la katolika monaĥejo kaj preĝejo de la [[mekitarista kongregacio]].]]
Post la oficiala rompiĝo en la [[Koncilio de Kalcedono]], de la Armena Apostola Eklezio kune kun la aliaj orientaj ortodoksaj eklezioj, multnombraj armenaj episkopoj intencis starigi la komunion kun la Romia [[Katolika Eklezio]].
En [[1195]] dum la Krucmilitoj, la eklezio de la armena reĝlando de Kilikio unuiĝis al la romiaj katolikoj ĝis la konkero de Kilikio far la mamelukoj en [[1375]].

La unuiĝo estis restarigita dum la Florenca Koncilio en [[1439]], per la dekreto ''Exultate Deo'' de la [[22an de novembro]], sed ĝi ne estis praktike efektivigita ĝis la [[jaro]] [[1740]], kiam Abraham Bedros Ardzivian, kiu antaŭ konvertiĝis al katolikismo, estis nomumita patriarko de Kilikio (aŭ Sizo) kaj memnomiĝis Abrahamo Petro la 1-a, de tiam, ĉiuj armenaj katolikaj patriarkoj duenomiĝas '''Petro'''. Du jaroj antaŭe la [[papo]] [[Benedikto la 14-a]] formale starigis la Armenan Katolikan Eklezion. Estas ankaŭ notinde ke dum la antaŭaj jardekoj pluraj grupoj de armenoj jam serĉis tian unuiĝon; la plej grava el tiuj klopodoj estis verŝajne la fondo de la [[Mekitarista kongregacio]] en [[1700]], fare de la armena monaĥo [[Mekitar]].

La patriarkejo, kvankam konservis la nomon, estis translokita al [[Bejruto]], kiu jurisdikcias por ĉiuj armenaj katolikoj en la orientaj provincoj de la [[Otomana Imperio]], kaj la okcidentaj estas sub la jurisdikcio de la latina apostola vikario de [[Istanbulo]]. En [[1829]] estis starigita la Arkieparkio de [[Konstantinopolo]] kun jurisdikcio en la tuta iperio kaj ekde [[1846]] ricevis la civilan aŭtoritaton de ĉiuj katolikaj armenoj de la Otomana Imperio, dume la [[patriarko]] nur restis kun la spirita aŭtoritateco. Tial, la papo Pio la 9-a unuigis ambaŭ sidejojn translokiĝante la patriarkaton al Istanbulo en [[1867]]. Dum la [[armena genocido]] inter [[1915]] kaj [[1918]] la armena [[eklezio]] disiĝis inter la najbaraj landoj, ĉefe en [[Sirio]] kaj en [[1928]] realigita sinodo en [[Romo]] decidis translokiĝi la patriarkaton al Bejruto, kaj Konstantinopolo restis kiel arkidiocezo.

Post la jaro [[1828]] armenaj katolikaj komunumoj restis sub la kontrolo de la [[Rusa Imperio]] en [[Armenio]], tial la [[papo]] [[Pio la 9-a]] kreis por ili la eparkion de Artvino en [[1850]], kun jurisdikcio en la tuta [[imperio]]. La subpremo de la caroj kaŭzis dum la sekvaj [[40]] jaroj la abandonon de la [[diocezo]] kaj ekde [[1912]] la armenaj kredantoj restis sub jurisdikcio de la latina [[episkopo]] de [[Tiraspolo]].

== Liturgio kaj praktikoj ==
La eklezio apartenas al la grupo de [[orientaj katolikaj eklezioj]] kaj uzas la [[Armena rito|armenan riton]] kaj la [[Klasika armena lingvo|armenan lingvon]] en sia liturgio. La Armena rito estas uzata ankaŭ de la [[Armena Apostola Eklezio]] kaj de signifa nombro de orientaj katolikaj kristanoj en la [[Kartvelio|Kartvelia Respubliko]]. Ĝi estas strukturigita laŭ la gvidado de [[Sankta Gregorio la Iluminanto]], fondinto kaj patrono de la Armena Eklezio. Male al la [[Ortodoksismo|bizanca eklezio]], preĝejoj de la armena rito estas kutime sen ikonoj kaj havas kurtenon kaŝantan la pastron kaj la altaron de la homoj dum partoj de la liturgio. La uzo de episkopa [[mitro]] kaj de nefermentita pano rememorigas la influon, kiun iam havis okcidentaj misiistoj sur ambaŭ [[Miafizitismo|miafizitaj]] ortodoksaj armenoj kaj ankaŭ sur la armenaj ritkatolikoj.

== Katolik-armenaj komunumoj ==
Krom [[Armenio]], [[Kartvelio]] kaj [[Rusio]], Armena Katolika Eklezio troviĝas vaste en la [[armena diasporo]], precipe en [[Libano]] (kie la Armena Katolika Eklezio havas sian sidejon), [[Sirio]], [[Egiptio]], [[Turkio]], [[Irano]], [[Francio]], [[Usono]], [[Kanado]], [[Argentino]], [[Urugvajo]], [[Aŭstralio]].

=== Armenio, Kartvelio kaj Orienta Eŭropo ===
[[Dosiero:Gliwice St. Trinitatis.jpg|eta|250px|dekstra|Katolika preĝejo de [[Armena rito]] de la Sankta Triunuo [[Gliwice]], Pollando, konstruita inter 1836-38.]]
Armenaj katolikoj originis de kio hodiaŭ estas Armenio, Kartvelio kaj [[Orienta Eŭropo]]. Komenciĝante en la malfruaj 1920-aj jaroj, persekuto igis multajn armenajn katolikojn elmigri. En 1991, post la falo de [[Sovetunio]], la [[Papo|episkopo de Romo]], papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] kunfandis la komunumojn en Kartvelio kaj Rusio kun tiuj en Armenio, kreante novan ordinariejon de Armenio kaj Orienta Eŭropo, kun sia sidejo en [[Gjumri]]. La urbo ne estis elektita hazarde: Plej multaj katolikaj armenoj loĝas en la nordaj partoj de Armenio. Ĉi tio fariĝis ia bazo por barilo-riparado kun la samreligiuloj trans la limo.

Hodiaŭ katolikaj armenoj de [[Samcĥe-Javaĥeti]] loĝas kune en [[Aĥalciĥo|Aĥalciĥe]] kaj en la proksimaj vilaĝoj, same kiel en la regionoj [[Aĥalkalako|Aĥalkalaki]] kaj [[Ninocmindo|Ninotsminda]]. La komunumoj en la lastaj du regionoj, ĉefe kamparaj, estas en sufiĉe malproksimaj lokoj, sed la plej grava ligo estas la historia memoro pri [[katolikismo]].

Malgranda seminario estis establita en Gjumri, Armenio, en 1994; tie kandidatoj por la pastraro okupiĝas pri bazaj studoj antaŭ ol translokiĝi al la Pontifika Kolegio de Armenoj (establita en 1885) en Romo, kie ili okupiĝas pri filozofio kaj teologio.

Estas ankaŭ dekoj da miloj da armenaj katolikoj en Rusio, pro la granda kvanto de migrado de Armenio al Rusio okazinta de post la [[Dissolvo de Sovetunio|disfalo de Sovetunio]].

=== Usono kaj Kanado ===
[[Dosiero:Saint Gregory the Illuminator Armenian Catholic Church in Glendale , California (2001) crop.JPG|eta|250px|maldekstre | Armena-katolika katedralo en [[Glendale (Kalifornio)|Glendale]], [[Kalifornio]]]]
Nuntempe ĉirkaŭ 1,5 milionoj da armenoj loĝas en [[Nordameriko]], el kiuj 35 000 apartenas al la Armena Katolika Eklezio.

En la 19-a jarcento katolikaj armenoj de [[okcidenta Armenio]], ĉefe de la urboj Karin ([[Erzurum]]), [[Konstantinopolo]], [[Mardin]] ktp., venis al Usono serĉante dungadon. Fine de la sama jarcento, multaj postvivantoj de la [[Hamidaj masakroj]] koncentriĝis en pluraj usonaj urboj, ĉefe en [[Novjorko]]. Katolikaj armenaj komunumoj ankaŭ estis fonditaj en [[Nov-Ĵerzejo]], [[Bostono]], [[Detrojto]], [[Los-Anĝeleso]] kaj aliaj urboj de [[Kalifornio]].

Katolikaj armenaj edukaj organizaĵoj ankaŭ estis fonditaj en multaj urboj. En [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] kaj Bostono fondiĝis altlernejoj de armenaj fratinoj, edukantaj centojn da infanoj. Poste, simila kolegio fondiĝis en Los-Anĝeleso. [[Mekitarista kongregacio|Mekitaristoj]] zorgis pri la problemo konservi armenan identecon. Per la penoj de la mekitaristoj de [[San Lazzaro degli Armeni|Venecio]] kaj [[Vieno]], la Mekitarista Kolegio estis fondita en Los-Anĝeleso.

Multaj armenoj venis al Usono kaj Kanado el sudokcident-aziaj landoj kiaj [[Libano]] kaj [[Sirio]] en la 1970-aj jaroj kaj en postaj jaroj. Ankaŭ multaj armenoj enmigris el [[Argentino]], pro la ekonomia krizo. Samtempe multaj katolikaj armenoj en Usono translokiĝis al [[San-Francisko]], [[San-Diego]], [[Ĉikago]], [[Vaŝingtono]], [[Atlanto]], [[Miamo]] kaj [[Indianapolis|Indianapolo]].

En 2005, laŭ la decido de papo [[Benedikto la 16-a]], la Katolika Eksarkejo de Usono kaj Kanado progresis al la statuso de [[Episkopujo|diocezo]]. Ĝi servis 35 000 katolikajn armenojn en Usono kaj ĉirkaŭ 10 000 en Kanado. La episkopo, aŭ eparko, de la diocezo, kiu havas jurisdikcion super kanadaj kaj usonaj katolikoj, kiuj estas membroj de la Armena Katolika Eklezio, fariĝis Manuel Batakjan. Laŭ novaĵa komuniko de lundo, la 23-a de majo 2011 de la Usona Konferenco de Katolikaj Episkopoj, Papo Benedikto la 16-a nomumis ĉefepiskopon Mikaël Antoine Mouradian, superulon de la Episkopejo de Sia Sinjorino en Bzommar, Libano, kiel la novan episkopon de la Episkopujo de Nia Sinjorino de Nareg en Novjorko por armenaj katolikoj. La nomumo de liban-naskita episkopo Muradjan estis diskonigita en Vaŝingtono, la 21-an de majo, de ĉefepiskopo Pietro Sambi, [[apostola nuncio]] en Usono.

=== Francio ===
Kune kun Nordameriko, Francio posedas la plej grandan nombron de armenaj katolikoj ekster la regionoj de [[Mezoriento]] kaj [[Orienta Eŭropo]]. La Episkopujo de Sainte-Croix-de-Paris estis establita en 1960 kun episkopo Garabed Armadouni kiel episkopo. Ekde 1977, la episkopejo estas gvidata de episkopo Krikor Gabrojan.&lt;ref&gt;{{citaĵo el ĵurnalo|titolo=Cardinal Agagianian Succumbs|ĵurnalo=[[Times-News (Hendersonville, North Carolina)|Times-News]]|dato=15an de novembro 1971|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1665&amp;dat=19710515&amp;id=lDoaAAAAIBAJ&amp;sjid=WiYEAAAAIBAJ&amp;pg=5579,1324711&amp;hl=en|eldoninto=via [[United Press International|UPI]]}}&lt;/ref&gt;

Estas ĉirkaŭ 30.000 armenaj katolikoj en la franca episkopejo, kies sidejo estas en Parizo. La episkopejo havas ses preĝejojn krom la Katedralo de la Sankta Kruco en Parizo: [[Arnouville|Arnouville-lès-Gonesse]], [[Liono]], [[Marsejlo]], [[Saint-Chamond]], [[Sèvres]] kaj [[Valence]]. Komunumo de mekitaristoj loĝas en Sèvres kaj monaĥejo de armenaj fratinoj de la Senmakula koncipiĝo administras lernejon en Marsejlo.

== Demografio ==
[[Dosiero:Al Quds Patriarch.jpg|300px|eta|Kunveno de armenaj katolikaj episkopoj en Jerusalemo, ĉ. 1880]]
Laŭ artikolo de C. W. Russell el 1842 en ''[[The Dublin Review]]'' estis 150.000 armenaj katolikoj tutmonde. Tamen alia fonto, la Societo por la Disvastigo de la Kredo taksis ĉirkaŭ 40.000 katolikajn armenojn en 1847. En 1871 Roswell Dwight Hitchcock taksis 100.000 katolikajn armenojn el la entute 3-5 milionoj da armenoj.&lt;ref&gt;{{citaĵo el ĵurnalo|familinomo1=Russell|nomo1=C. W.|titolo=The Armenian Convent of San Lazzaro, at Venice|ĵurnalo=[[The Dublin Review]]|dato=Majo 1842|volumo=12|p=[https://books.google.am/books?id=ejUYAQAAIAAJ&amp;pg=PA375 375]}}&lt;/ref&gt;

Malakia Ormanjan, historiisto kaj [[Armena Patriarkato de Konstantinopolo|armena apostola patriarko de Konstantinopolo]], taksis 136 400 armenajn katolikojn tutmonde en sia libro de 1911: 83 500 (61%) en la [[Otomana Imperio]], 30 000 en la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], 15 000 en [[Eŭropo]] ([[Pollando]], [[Italio]], [[Aŭstrio]]), 5.000 en [[Bukovino]] kaj [[Hungario]], 1.500 en [[Egiptio]] kaj 1.400 en [[Persa Imperio|Persio]]. La imperia censo en 1897 en Rusio trovis 38,840 katolikajn armenojn, dum statistikoj de otomana registaro en 1914 disponigis 67,838 kiel la nombron de katolikaj armenoj.&lt;ref&gt;{{citaĵo el ĵurnalo|titolo=Reviews |ĵurnalo=Evangelical Christendom: Its State and Prospects |dato=1847 |volumo=I |paĝo=[https://archive.org/details/evangelicalchri03alligoog/page/n401 393] |eldoninto=[[Evangelical Alliance]] |loko=Londono}}&lt;/ref&gt;

Artikolo de United Press International de 1971 taksis la nombron de anoj de la Armena Katolika Eklezio je ĉirkaŭ 100.000.

Laŭ [[Pontifika Jarlibro|Annuario Pontificio]], la ĉiujara adresaro de la [[Apostola Seĝo|Sankta Seĝo]], la eklezio havis 142 853 anojn tutmonde en 1990. La nombro altiĝis al 736 956 en 2015 laŭ la sama fonto. Tamen la nombro estas ŝveligita pro supertakso de katolikoj en Orienta Eŭropo kaj Armenio (supozeble je 600.000). Laŭ la censo de 2011 en Armenio estis 13 247 katolikoj (de ajna etno) en la lando, multe sub la 600 000-cifero.&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro|familinomo=Karpat |nomo=K.H. |titolo=Ottoman population, 1830-1914: demographic and social characteristics |url=https://archive.org/details/ottomanpopulatio0000karp |eldoninto=University of Wisconsin Pres |loko=[[Madison (Viskonsino)|Madison]], Wis |jaro=1985 |paĝoj=[https://archive.org/details/ottomanpopulatio0000karp/page/189 189]–190, 242}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el ĵurnalo|nomo=Stanford J. |familinomo=Shaw |titolo=The Ottoman Census System and Population, 1831-1914 |journal=Nationalism and Ethnic Politics|volume=9|issue=3|pages=325–338 |doi=10.1017/s0020743800033602|alirdato=|dato=1978}}&lt;/ref&gt;

Sendependaj fontoj taksas la nombron de katolikaj armenoj en la frua 21-a jarcento je 150,000.

== Jurisdikcioj ==
[[Dosiero:Cathedral of the Holy Martyrs, Gyumri 2020.jpg|250px|maldekstre |thumb | Katolika [[katedralo de la Sanktaj Martiroj de Gjumri]]]]

La Sankta Sinodo de la Armena Katolika Eklezio estrita de la [[Patriarko]] havas rektan jurisdikcion por nomumi episkopojn kaj krei diocezojn ene de ĝia kanona teritorio: [[Libano]], [[Sirio]], [[Israelo]], [[Palestino]], [[Jordanio]], [[Egiptio]], [[Irako]], [[Turkio]] kaj [[Irano]]. La Armena Katolika Patriarkejo de la Seĝo de Kilikio estas la supera aŭtoritato de la Armena Katolika Eklezio. Gregorio Petro la 20-a Gabrojan estas la nuna katolikosa-patriarko.&lt;ref name=&quot;cnewa&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|titolo=The Eastern Catholic Churches 2-008|url=http://www.cnewa.org/source-images/Roberson-eastcath-statistics/eastcatholic-stat17.pdf|retejo=cnewa.org|eldoninto=[[Katolika Proksim-Orienta Bonfara Asocio]]|access-date=2018-12-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181024215818/http://www.cnewa.org/source-images/Roberson-eastcath-statistics/eastcatholic-stat17.pdf|arkivdato=2018-10-24}}&lt;/ref&gt;

La Eklezio estas prezidita de la Patriarko kiu portas la titolon ''Katolikosa Patriarko de [[Kilikio]] de la armenaj katolikoj''. La sidejo de la Patriarko estas la Metropolita Arkieparkio de [[Bejruto]], [[Libano]] (kun 7 parokoj)

[[Katolika eklezio en Armenio|Katolikoj en Armenio]] estas dividitaj en du apartajn teritoriajn jurisdikciojn. [[Latina ritaro|Latin-ritaj katolikoj]] estas parto de la [[Apostola administrantujo]], la Apostola Administrado de Kaŭkazo, kaj [[Armena rito|Armen-ritaj katolikoj]] apartenantaj al la Armena Katolika Eklezio kiu samtempe estas parto de ordinariato por la fideluloj de [[Orientaj katolikaj eklezioj|orienta rito]], kiu ankaŭ inkluzivas membrojn de Armena Katolika Eklezio en Orienta Eŭropo.

== Listo de [[Patriarko]]j-[[Katolikoso]]j de la Katolika Armena Eklezio ==
 [[Dosiero:Հուշամեդալ, հուշադրամ.jpg|250px|dekstre |thumb |  Memormedalo pri la unua armena katolika patriarko.]]
* Abrahamo Petro la 1-a Ardzivian (1737-1749)
* Jakob Petro la 2-a Hovsepjan (1749-1753)
* Mikaelo Petro la 3-a Kasparian (1753-1780)
* Parsegh Petro la 4-a Avkadjan (1780-1788)
* Gregorio Petro la 5-a Kupeljan (1788-1812)
* Gregorio Petro la 6-a Djeanjan (1815-1841)
* Jakobo Petro la 7-a Holasjan (1841-1843)
* Gregorio Petro la 8-a Derasdvazadourjan (1844-1866)
* Antono Petro la 9-a Hassun (1866-1881)
* Jakobo (c.1870-?)
* Stefano Petro la 10-a Azarian (1881-1899)
* Paŭlo Petro la 11-a Emmanueljan (1899-1904)
* Paŭlo Petro la 12-a Sabbagjan (1904-1910)
* Paŭlo Petro la 13-a Terzjan (1910-1931)
* Avedis Petro la 14-a Arpiarjan (1931-1937)
* [[Gregorio Petro la 15-a Agagianjan]] (1937-1962)
* Ignacio Petro la 16-a Batanian (1962-1976)
* Hemaiag Petro la 17-a Ghedighian (1976-1982)
* [[Johanon Petro la 18-a]] Kasparian (1983-1998)
* [[Nerses Petro la 19-a]] Tarmouni (1999-2015 )
* [[Gregorio Petro la 20-a]] Gabrojan (2015- )

== Publikaĵoj ==
La Armena Katolika Eklezio produktas kelkajn publikaĵojn:
* Avedik, la oficiala organo de la eklezio
* Avedaper Verelk, religia, spirita kaj kultura eldonaĵo de la katedralo Sankta Gregorio.
* Avedaper, semajna bulteno de la armenaj katolikaj diocezoj
* Gantch Hrechdagabedin, oficiala eldono de la monaĥejo Nia Sinjorino de Bzommar
* Massis, ĝenerala monata eldonaĵo
* Preĝejaj bultenoj

La Armena Katolika Eklezio havas gazetarojn, kiuj publikigas multajn liturgiajn, spiritajn librojn, publikaĵojn, broŝurojn kaj tradukojn de ĝeneralaj katolikaj publikaĵoj.

== Bildaro ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;Armen-katolikaj parokejoj&quot;&gt;
File:Armenian church Stanislawow.jpg|Interno de la armena kirko de Stanislaviv, Ukrainio (1763)
Image:St_Elie_-_St_Gregory_Armenian_Catholic_Cathedral.jpg|Kirko de Sankta Gregorio la Iluminanto kaj Sankta Elija, [[Bejruto]], Libano (1909)
Image:St Gregory Armenian Catholic Church in Glendale, California.JPG|Katedralo Sankta Gregorio la Iluminanto, [[Glendale (Kalifornio)|Glendale]], [[Kalifornio]] (2001)
Image:Armenian Catholic Church, Montevideo.jpg|[[Armenian Catholic Cathedral of Our Lady of Bzommar, Montevideo|Armena Katolika Katedralo Nia Sinjorino de Bzommar]], [[Montevideo]], [[Urugvajo]]
File:Armenian Catholic Patriarchate in Jerusalem.jpg|Armena Katolika Patriarkejo en [[Jerusalemo]], [[Israelo]]. (1996)
File:Armenian Catholic Church in Buenos Aires.jpg|Interna vido de la Armena Katolika Katedralo de [[Bonaero]], [[Argentino]].
File:Armenian Catholic Church in Sao Paulo.JPG|Armena Katolika Katedralo en [[San-Paŭlo]], [[Brazilo]].
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Katolika Eklezio]]
* [[Armena Apostola Eklezio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://web.archive.org/web/20091027133830/http://www.geocities.com/Athens/Delphi/9395/html/menu-fr.html Katolika Armena Eklezio](en la franca)

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Katolika Armena Eklezio| ]]
[[Kategorio:Orientaj katolikaj eklezioj|Armena]]
[[Kategorio:Kristanismo en Armenio]]</text>
      <sha1>d9o0gu6jfab9137b15qe9vx2m5w7dw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Afrikaj barbuloj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263894</id>
    <revision>
      <id>9503555</id>
      <parentid>9499070</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7570" sha1="7v01cfjyarr6z31e9hshww9gwznhw34" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Afrikaj barbuloj
|koloro = pink
|dosiero = Beardedbarbet.jpg
|dosiero larĝo = 240px
|priskribo de dosiero = [[Dudenta barbulo]]&lt;br /&gt;''Lybius bidentatus''
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|subordo = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastides''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''Lybius'' kaj 6 aliaj
|dunomo aŭtoritato = ([[]], [[]])
|subdivizio2 = ''[[Buccanodon]]''&lt;br /&gt;
''[[Gymnobucco]]''&lt;br /&gt;
''[[Lybius]]''&lt;br /&gt;
''[[Pogoniulus]]''&lt;br /&gt;
''[[Stactolaema]]''&lt;br /&gt;
''[[Trachyphonus]]''&lt;br /&gt;
''[[Tricholaema]]''&lt;br /&gt;
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}

La '''Libiedoj''' estas [[familio (biologio)|familio]] de birdoj, kiuj enhavas la '''Afrikajn barbulojn'''. Ili estis kutime unuigitaj al siaj sudamerikaj kaj aziaj parencoj en la [[Kapitonedoj]] dum tempo&lt;ref&gt;Short &amp; Horne (2002)&lt;/ref&gt;, sed tiu grupo estis konfirmita kiel limigita nur al la ĉefa sudamerika stirpo. Estas 44 specioj el la [[genro (biologio)|genro]] ''Lybius'' de internaj arbaroj ĝis la [[petolbirdoj]] (''Pogoniulus'') de kaj [[arbaro]]j kaj [[arbustejo]]j. Ili troviĝas tra [[subsahara Afriko]], kun la escepto de malproksima sudokcidenta [[Sudafriko]].

La afrikaj surteremaj barbuloj, nome ''Trakifonenoj'', havas teritorion el suda [[Saharo]] al [[Sudafriko]]. En ĝia [[genro]] ''Trachyphonus'' estas kelkaj el la specioj de barbuloj de plej malferma kamparo. La subfamilio '''Libienoj''' enhavas la afrikajn arboremajn barbulojn. Estas 37 [[specioj]] de Libienoj en 8 [[genro]]j.

== Taksonomio ==
La [[filogenetiko|filogenetika]] rilato inter la afrikaj barbuloj kaj la ok aliaj familioj en la ordo [[Pegoformaj]] estas montrita en la suba [[kladogramo]].&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Kuhl | first1=H. | last2=Frankl-Vilches | first2=C. | last3=Bakker | first3=A. | last4=Mayr | first4=G. | last5=Nikolaus | first5=G. | last6=Boerno | first6=S.T. | last7=Klages | first7=S. | last8=Timmermann | first8=B. | last9=Gahr | first9=M. | date=2021 | title=An unbiased molecular approach using 3′-UTRs resolves the avian family-level tree of life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=38 | issue=1 | pages=108–127 | doi=10.1093/molbev/msaa191 | doi-access=free | pmid=32781465 | pmc=7783168 | hdl=21.11116/0000-0007-B72A-C | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=Stiller | first1=J. | display-authors=etal | year=2024 | title=Complexity of avian evolution revealed by family-level genomes | journal=Nature | volume=629 | issue= 8013| pages=851–860 | doi=10.1038/s41586-024-07323-1 | doi-access=free | pmid=38560995 | pmc=11111414 | bibcode=2024Natur.629..851S }}&lt;/ref&gt; La nombro da specioj en ĉiu familio estas prenita el la taksonomio [[AviList]].&lt;ref name=avilist&gt;{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt;
{{Clade| style=font-size:100%;line-height:100%
|label1=[[Pegoformaj]]
|1={{clade
   |1={{clade
      |1=[[Galbuledoj]] – jakamaroj (18 specioj)
      |2=[[Bukonedoj]] – bukonoj (37 specioj)
       }}
   |2={{clade
      |1={{clade
         |1=[[Indikatoredoj]] – mielindikantoj (16 specioj)
         |2=[[Pegedoj]] – pegoj (237 specioj)
         }}
      |2={{clade
         |1=[[Megalaimedoj]] – Aziaj barbuloj (35 specioj)
         |2={{clade
            |1='''Libiedoj''' – Afrikaj barbuloj (43 specioj)
            |2={{clade
               |1=[[Kapitonedoj]] – Amerikaj barbuloj (15 specioj)
               |2={{clade
                  |1=[[Semnornitedoj]] – tukanbarbuloj (2 specioj)
                  |2=[[Ramfastedoj]] – tukanoj (37 specioj)
                  }}
               }}
            }}
         }}
      }}
   }}
}}

== Priskribo kaj ekologio ==
Ili estas kutime ĉirkaŭ 20–25 cm longaj, diketecaj, kun grandaj kapoj kaj iliaj fortikaj bekoj estas ĉirkaŭringitaj de harecplumaj [[brido]]j ege rimarkindaj en la [[Barbobarbulo]]; tamen la [[petolbirdo]]j estas pli malgrandaj, ĝis la [[Ruĝpuga petolbirdo]] (''Pogoniulus atroflavus'') kun nur 7 g kaj 9 cm longa.

Ili estas ĉefe solemaj birdoj, kiuj '''manĝas insektojn kaj frukton'''. Ili vizitas arbojn de [[figo]]j kaj de multnombraj aliaj specioj de fruktarboj aŭ arbustoj; individua barbulo povas manĝi la fruktojn de eĉ ĝis 60 diferencaj specioj en sia teritorio. Ili vizitas ankaŭ plantejojn kie manĝas kultivitajn fruktojn kaj vegetalojn. Fruktoj estas manĝitaj enteraj kaj la nedigestebla materialo kiel [[semo]]j estas regurgita poste (ofte antaŭ [[birdokanto]]). Regurgitado kutime ne okazas en la nesto (kiel okazas ekzemple ĉe [[tukano]]j), kvankam la [[petolbirdo]]j metas bastonetajn semojn de [[visko]] ĉirkaŭ la enirejoj de siaj nestoj, probable por mallogi eventualajn predantojn. Kial la aliaj barbuloj, oni supozas, ke ilia estas gravaj agentoj por la [[Biologia disiĝo|semodisiĝo]] en tropikaj arbaroj.

Krom manĝi fruktojn, afrikaj barbuloj manĝas ankaŭ [[artropodo]]jn, plukitajn el la branĉoj kaj trunkoj de arboj. Ili manĝas ampleksan gamon de insektoj, inkludante formikojn, cikadojn, libelojn, grilojn, lokustojn, skarabojn, tienojn kaj mantojn. Krome ili manĝopredas ankaŭ skorpiojn kaj skolopendrojn, kaj kelkaj specioj manĝopredas ankaŭ etajn vertebrulojn kiel lacertojn, ranojn kaj gekojn.

Oni ne konas ankoraŭ precizajn detalojn pri la reproduktado de afrikaj barbuloj, kvankam kiel eksterordinarre inter [[Pegoformaj]], kelkaj sociaj specioj nestumas en riverbordoj aŭ termitejoj. Kiel multaj membroj de sia ordo, Pegoformaj, iliaj nestoj estas en truoj elfositaj en arboj, kie la ino demetas kutime el 2 al 4 ovojn (escepte ĉe la flavbrusta barbulo, kiu demetas ĝis 6), kovataj dum 13–15 tagoj. Nestozorgo estas kunrespondeca de ambaŭ gepatroj.

Estis ĝenerale malmulte de interagado kun homoj. Kelkaj specioj kiuj postulas praarbarojn malpliiĝas pro [[senarbarigo]], eventuale por profito de la plej proksimaj parencoj, al kiuj ne tiom nepras praarbaroj. Ekzemple la perdo de arbaroj de altaj teroj en [[Kenjo]] preskaŭ malaperigis la specion de la [[Bridverda petolbirdo]] dum disvastigis tiun de la [[Ruĝfrunta petolbirdo]] kiu etendigis sian teritorion.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==
{{Projektoj}}
* Ballmann, Peter (1969): Les Oiseaux miocènes de la Grive-Saint-Alban (Isère) [The Miocene birds of Grive-Saint-Alban (Isère)]. ''[[Geobios]]'' '''2''': 157-204. [Franca kun angla resumo] &lt;small&gt;{{doi|10.1016/S0016-6995(69)80005-7}}&lt;/small&gt; (HTML abstract)
* Mlíkovský, Jirí (2002): ''Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe''. Ninox Press, Prague. &lt;small&gt;ISBN 80-901105-3-8&lt;/small&gt; [http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520101755/http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf |date=2011-05-20 }}&lt;!-- This should be treated with extreme caution as regards merging of species. Splits are usually good though. See also critical review in Auk121:623-627 here http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200404/ai_n9396879 --&gt;
* Short, L.L. &amp; Horne, J.F.M. (2002): Family Capitonidae. ''In:'' del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew &amp; Sargatal, Jordi (eds.) ''Handbook of the Birds of the World'' (Volume 7: Jacamars to Woodpeckers). Lynx Edicions, Barcelona. &lt;small&gt;ISBN 84-87334-37-7&lt;/small&gt;

[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>7v01cfjyarr6z31e9hshww9gwznhw34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503556</id>
      <parentid>9503555</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Priskribo kaj ekologio */</comment>
      <origin>9503556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11443" sha1="bcsztlol8xqf8z0vnufqckz2i4cnp0a" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Afrikaj barbuloj
|koloro = pink
|dosiero = Beardedbarbet.jpg
|dosiero larĝo = 240px
|priskribo de dosiero = [[Dudenta barbulo]]&lt;br /&gt;''Lybius bidentatus''
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|subordo = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastides''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''Lybius'' kaj 6 aliaj
|dunomo aŭtoritato = ([[]], [[]])
|subdivizio2 = ''[[Buccanodon]]''&lt;br /&gt;
''[[Gymnobucco]]''&lt;br /&gt;
''[[Lybius]]''&lt;br /&gt;
''[[Pogoniulus]]''&lt;br /&gt;
''[[Stactolaema]]''&lt;br /&gt;
''[[Trachyphonus]]''&lt;br /&gt;
''[[Tricholaema]]''&lt;br /&gt;
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}

La '''Libiedoj''' estas [[familio (biologio)|familio]] de birdoj, kiuj enhavas la '''Afrikajn barbulojn'''. Ili estis kutime unuigitaj al siaj sudamerikaj kaj aziaj parencoj en la [[Kapitonedoj]] dum tempo&lt;ref&gt;Short &amp; Horne (2002)&lt;/ref&gt;, sed tiu grupo estis konfirmita kiel limigita nur al la ĉefa sudamerika stirpo. Estas 44 specioj el la [[genro (biologio)|genro]] ''Lybius'' de internaj arbaroj ĝis la [[petolbirdoj]] (''Pogoniulus'') de kaj [[arbaro]]j kaj [[arbustejo]]j. Ili troviĝas tra [[subsahara Afriko]], kun la escepto de malproksima sudokcidenta [[Sudafriko]].

La afrikaj surteremaj barbuloj, nome ''Trakifonenoj'', havas teritorion el suda [[Saharo]] al [[Sudafriko]]. En ĝia [[genro]] ''Trachyphonus'' estas kelkaj el la specioj de barbuloj de plej malferma kamparo. La subfamilio '''Libienoj''' enhavas la afrikajn arboremajn barbulojn. Estas 37 [[specioj]] de Libienoj en 8 [[genro]]j.

== Taksonomio ==
La [[filogenetiko|filogenetika]] rilato inter la afrikaj barbuloj kaj la ok aliaj familioj en la ordo [[Pegoformaj]] estas montrita en la suba [[kladogramo]].&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Kuhl | first1=H. | last2=Frankl-Vilches | first2=C. | last3=Bakker | first3=A. | last4=Mayr | first4=G. | last5=Nikolaus | first5=G. | last6=Boerno | first6=S.T. | last7=Klages | first7=S. | last8=Timmermann | first8=B. | last9=Gahr | first9=M. | date=2021 | title=An unbiased molecular approach using 3′-UTRs resolves the avian family-level tree of life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=38 | issue=1 | pages=108–127 | doi=10.1093/molbev/msaa191 | doi-access=free | pmid=32781465 | pmc=7783168 | hdl=21.11116/0000-0007-B72A-C | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=Stiller | first1=J. | display-authors=etal | year=2024 | title=Complexity of avian evolution revealed by family-level genomes | journal=Nature | volume=629 | issue= 8013| pages=851–860 | doi=10.1038/s41586-024-07323-1 | doi-access=free | pmid=38560995 | pmc=11111414 | bibcode=2024Natur.629..851S }}&lt;/ref&gt; La nombro da specioj en ĉiu familio estas prenita el la taksonomio [[AviList]].&lt;ref name=avilist&gt;{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt;
{{Clade| style=font-size:100%;line-height:100%
|label1=[[Pegoformaj]]
|1={{clade
   |1={{clade
      |1=[[Galbuledoj]] – jakamaroj (18 specioj)
      |2=[[Bukonedoj]] – bukonoj (37 specioj)
       }}
   |2={{clade
      |1={{clade
         |1=[[Indikatoredoj]] – mielindikantoj (16 specioj)
         |2=[[Pegedoj]] – pegoj (237 specioj)
         }}
      |2={{clade
         |1=[[Megalaimedoj]] – Aziaj barbuloj (35 specioj)
         |2={{clade
            |1='''Libiedoj''' – Afrikaj barbuloj (43 specioj)
            |2={{clade
               |1=[[Kapitonedoj]] – Amerikaj barbuloj (15 specioj)
               |2={{clade
                  |1=[[Semnornitedoj]] – tukanbarbuloj (2 specioj)
                  |2=[[Ramfastedoj]] – tukanoj (37 specioj)
                  }}
               }}
            }}
         }}
      }}
   }}
}}

== Priskribo kaj ekologio ==
Ili estas kutime ĉirkaŭ 20–25 cm longaj, diketecaj, kun grandaj kapoj kaj iliaj fortikaj bekoj estas ĉirkaŭringitaj de harecplumaj [[brido]]j ege rimarkindaj en la [[Barbobarbulo]]; tamen la [[petolbirdo]]j estas pli malgrandaj, ĝis la [[Ruĝpuga barbuleto]] (''Pogoniulus atroflavus'') kun nur 7 g kaj 9 cm longa.

Ili estas ĉefe solemaj birdoj, kiuj manĝas insektojn kaj frukton. Ili vizitas arbojn de [[figo]]j kaj de multnombraj aliaj specioj de fruktarboj aŭ arbustoj; individua barbulo povas manĝi la fruktojn de eĉ ĝis 60 diferencaj specioj en sia teritorio. Ili vizitas ankaŭ plantejojn kie manĝas kultivitajn fruktojn kaj vegetalojn. Fruktoj estas manĝitaj enteraj kaj la nedigestebla materialo kiel [[semo]]j estas regurgita poste (ofte antaŭ [[birdokanto]]). Regurgitado kutime ne okazas en la nesto (kiel okazas ekzemple ĉe [[tukano]]j), kvankam la [[petolbirdo]]j metas bastonetajn semojn de [[visko]] ĉirkaŭ la enirejoj de siaj nestoj, probable por mallogi eventualajn predantojn. Kiel la aliaj barbuloj, oni supozas, ke ili estas gravaj agentoj por la [[Biologia disiĝo|semodisiĝo]] en tropikaj arbaroj.

Krom manĝi fruktojn, afrikaj barbuloj manĝas ankaŭ [[artropodo]]jn, plukitajn el la branĉoj kaj trunkoj de arboj. Ili manĝas ampleksan gamon de insektoj, inkludante formikojn, cikadojn, libelojn, grilojn, lokustojn, skarabojn, tineojn kaj mantojn. Krome ili manĝopredas ankaŭ skorpiojn kaj skolopendrojn, kaj kelkaj specioj manĝopredas ankaŭ etajn vertebrulojn kiel lacertojn, ranojn kaj gekojn.

Oni ne konas ankoraŭ precizajn detalojn pri la reproduktado de afrikaj barbuloj, kvankam kiel eksterordinare inter [[Pegoformaj]], kelkaj sociaj specioj nestumas en riverbordoj aŭ termitejoj. Kiel multaj membroj de sia ordo, Pegoformaj, iliaj nestoj estas en truoj elfositaj en arboj, kie la ino demetas kutime el 2 al 4 ovojn (escepte ĉe la flavbrusta barbulo, kiu demetas ĝis 6), kovataj dum 13–15 tagoj. Nestozorgo estas kunrespondeca de ambaŭ gepatroj.

Estis ĝenerale malmulte de interagado kun homoj. Kelkaj specioj kiuj postulas praarbarojn malpliiĝas pro [[senarbarigo]], eventuale por profito de la plej proksimaj parencoj, al kiuj ne tiom nepras praarbaroj. Ekzemple la perdo de arbaroj de altaj teroj en [[Kenjo]] preskaŭ malaperigis la specion de la [[Liphara barbuleto]] dum disvastigis tiun de la [[Natala barbuleto]] kiu etendigis sian teritorion.

==Systematics==
[[File:Flammenkopfbartvogelcele4.jpg|thumb|[[Red-and-yellow barbet]]&lt;br /&gt;''Trachyphonus erythrocephalus'']]
'''Subfamily Lybiinae'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Image !! Genus  !!  Living Species
|-
|[[File:Gray-throated Barbet - Kakamega Kenya 06 1744.jpg|175px]]||''[[Gymnobucco]]'' {{small|Bonaparte, 1850 }}|| 
* [[Naked-faced barbet]], ''Gymnobucco calvus''
* [[Bristle-nosed barbet]], ''Gymnobucco peli''
* [[Sladen's barbet]], ''Gymnobucco sladeni''
* [[Grey-throated barbet]], ''Gymnobucco bonapartei''
|-
|[[File:Barbatula olivacea Keulemans.jpg|175px]]||''[[Cryptolybia]]'' {{small|Clancey, 1979}}||
* [[Green barbet]], ''Cryptolybia olivacea''
|-
|[[File:White-eared Barbet RWD.jpg|175px]]||''[[Stactolaema]]'' {{small| Marshall &amp; Marshall, 1870}}|| 
* [[White-eared barbet]], ''Stactolaema leucotis''
* [[Anchieta's barbet]], ''Stactolaema anchietae''
* [[Whyte's barbet]], ''Stactolaema whytii''
|-
|[[File:Red-fronted Tinkerbird 2010 10 08 11998.jpg|175px]]||''[[Pogoniulus]]''  {{small|Lafresnaye, 1842 }} – tinkerbirds || 
* [[Speckled tinkerbird]], ''Pogoniulus scolopaceus''
* [[Green tinkerbird]], ''Pogoniulus simplex''
* [[Moustached tinkerbird]], ''Pogoniulus leucomystax''
* [[Western tinkerbird]], ''Pogoniulus coryphaea''
* [[Red-rumped tinkerbird]], ''Pogoniulus atroflavus''
* [[Yellow-throated tinkerbird]], ''Pogoniulus subsulphureus''
* [[Yellow-rumped tinkerbird]], ''Pogoniulus bilineatus''
* [[Northern red-fronted tinkerbird]], ''Pogoniulus uropygialis''
* [[Southern red-fronted tinkerbird]], ''Pogoniulus pusillus''
* [[Yellow-fronted tinkerbird]], ''Pogoniulus chrysoconus''
|-
|[[File:Yellow-spotted Barbet - Ghana S4E1896 (16382665796) (cropped).jpg|175px]]||''[[Buccanodon]]'' {{small|G.R. Gray, 1855 }}||
* [[Yellow-spotted barbet]], ''Buccanodon duchaillui''
|-
|[[File:Tricholaema leucomelas.jpg|175px]]||''[[Tricholaema]]'' {{small|Verreaux &amp; Verreaux, 1855 }}|| 
* [[Hairy-breasted barbet]], ''Tricholaema hirsuta''
* [[Red-fronted barbet]], ''Tricholaema diademata''
* [[Miombo pied barbet]], ''Tricholaema frontata''
* [[Acacia pied barbet]], ''Tricholaema leucomelas''
* [[Spot-flanked barbet]], ''Tricholaema lacrymosa''
* [[Black-throated barbet]], ''Tricholaema melanocephala''

|-
|[[File:Barbet_Black-collared_2011_10_22_12_24_19_4658.jpg|175px]]||''[[Lybius]]'' {{small|Hermann, 1783 }}|| 
* [[Banded barbet]], ''Lybius undatus''
* [[Vieillot's barbet]], ''Lybius vieilloti''
* [[White-headed barbet]], ''Lybius leucocephalus''
* [[Chaplin's barbet]] or Zambian barbet, ''Lybius chaplini''
* [[Red-faced barbet]], ''Lybius rubrifacies''
* [[Black-billed barbet]], ''Lybius guifsobalito''
* [[Black-collared barbet]], ''Lybius torquatus''
|-
|[[File:Lybius melanopterus Hamburg zoo 24.10.2012 (325).jpg|175px]]||''[[Pogonornis]]'' {{small|Billberg, 1828  }}|| 
* [[Brown-breasted barbet]], ''Pogonornis melanopterus''
* [[Black-backed barbet]], ''Pogonornis minor''
* [[Double-toothed barbet]], ''Pogonornis bidentatus''
* [[Bearded barbet]], ''Pogonornis dubius''
* [[Black-breasted barbet]], ''Pogonornis rolleti''
|-
|}

'''Subfamilio Trachyphoninae'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bildo !! Genro  !!  Vivantaj specioj
|-
|[[File:Yellow-billed Barbet 113ND500 DSC2014.jpg|175px]]||''[[Trachylaemus]]'' {{small|[[Jules Verreaux|Verreaux, J]] &amp; [[Édouard Verreaux|Verreaux, É]], 1851}}|| 
* [[Flavaventra barbulo]], ''Trachylaemus goffinii''
* [[Flavmaska barbulo]], ''Trachylaemus purpuratus''
|-
|[[File:Trachyphonus vaillantii -near Sand River Selous, Selous Game Reserve, Tanzania-8.jpg|175px]]||''[[Trachyphonus]]'' {{small|Ranzani, 1821 }}|| 
* [[Kresta barbulo]], ''Trachyphonus vaillantii''
* [[Flavbrusta barbulo]], ''Trachyphonus margaritatus''
* [[Ruĝflava barbulo]], ''Trachyphonus erythrocephalus''
* [[Makulkapa barbulo]], ''Trachyphonus darnaudii''
* [[Masaja barbulo]], ''Trachyphonus usambiro''
|-
|}

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==
{{Projektoj}}
* Ballmann, Peter (1969): Les Oiseaux miocènes de la Grive-Saint-Alban (Isère) [The Miocene birds of Grive-Saint-Alban (Isère)]. ''[[Geobios]]'' '''2''': 157-204. [Franca kun angla resumo] &lt;small&gt;{{doi|10.1016/S0016-6995(69)80005-7}}&lt;/small&gt; (HTML abstract)
* Mlíkovský, Jirí (2002): ''Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe''. Ninox Press, Prague. &lt;small&gt;ISBN 80-901105-3-8&lt;/small&gt; [http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520101755/http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf |date=2011-05-20 }}&lt;!-- This should be treated with extreme caution as regards merging of species. Splits are usually good though. See also critical review in Auk121:623-627 here http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200404/ai_n9396879 --&gt;
* Short, L.L. &amp; Horne, J.F.M. (2002): Family Capitonidae. ''In:'' del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew &amp; Sargatal, Jordi (eds.) ''Handbook of the Birds of the World'' (Volume 7: Jacamars to Woodpeckers). Lynx Edicions, Barcelona. &lt;small&gt;ISBN 84-87334-37-7&lt;/small&gt;

[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>bcsztlol8xqf8z0vnufqckz2i4cnp0a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503557</id>
      <parentid>9503556</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Systematics */</comment>
      <origin>9503557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11223" sha1="e93awtya9tbyzajlaayx2e8okx50k4h" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Afrikaj barbuloj
|koloro = pink
|dosiero = Beardedbarbet.jpg
|dosiero larĝo = 240px
|priskribo de dosiero = [[Dudenta barbulo]]&lt;br /&gt;''Lybius bidentatus''
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|subordo = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastides''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''Lybius'' kaj 6 aliaj
|dunomo aŭtoritato = ([[]], [[]])
|subdivizio2 = ''[[Buccanodon]]''&lt;br /&gt;
''[[Gymnobucco]]''&lt;br /&gt;
''[[Lybius]]''&lt;br /&gt;
''[[Pogoniulus]]''&lt;br /&gt;
''[[Stactolaema]]''&lt;br /&gt;
''[[Trachyphonus]]''&lt;br /&gt;
''[[Tricholaema]]''&lt;br /&gt;
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}

La '''Libiedoj''' estas [[familio (biologio)|familio]] de birdoj, kiuj enhavas la '''Afrikajn barbulojn'''. Ili estis kutime unuigitaj al siaj sudamerikaj kaj aziaj parencoj en la [[Kapitonedoj]] dum tempo&lt;ref&gt;Short &amp; Horne (2002)&lt;/ref&gt;, sed tiu grupo estis konfirmita kiel limigita nur al la ĉefa sudamerika stirpo. Estas 44 specioj el la [[genro (biologio)|genro]] ''Lybius'' de internaj arbaroj ĝis la [[petolbirdoj]] (''Pogoniulus'') de kaj [[arbaro]]j kaj [[arbustejo]]j. Ili troviĝas tra [[subsahara Afriko]], kun la escepto de malproksima sudokcidenta [[Sudafriko]].

La afrikaj surteremaj barbuloj, nome ''Trakifonenoj'', havas teritorion el suda [[Saharo]] al [[Sudafriko]]. En ĝia [[genro]] ''Trachyphonus'' estas kelkaj el la specioj de barbuloj de plej malferma kamparo. La subfamilio '''Libienoj''' enhavas la afrikajn arboremajn barbulojn. Estas 37 [[specioj]] de Libienoj en 8 [[genro]]j.

== Taksonomio ==
La [[filogenetiko|filogenetika]] rilato inter la afrikaj barbuloj kaj la ok aliaj familioj en la ordo [[Pegoformaj]] estas montrita en la suba [[kladogramo]].&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Kuhl | first1=H. | last2=Frankl-Vilches | first2=C. | last3=Bakker | first3=A. | last4=Mayr | first4=G. | last5=Nikolaus | first5=G. | last6=Boerno | first6=S.T. | last7=Klages | first7=S. | last8=Timmermann | first8=B. | last9=Gahr | first9=M. | date=2021 | title=An unbiased molecular approach using 3′-UTRs resolves the avian family-level tree of life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=38 | issue=1 | pages=108–127 | doi=10.1093/molbev/msaa191 | doi-access=free | pmid=32781465 | pmc=7783168 | hdl=21.11116/0000-0007-B72A-C | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=Stiller | first1=J. | display-authors=etal | year=2024 | title=Complexity of avian evolution revealed by family-level genomes | journal=Nature | volume=629 | issue= 8013| pages=851–860 | doi=10.1038/s41586-024-07323-1 | doi-access=free | pmid=38560995 | pmc=11111414 | bibcode=2024Natur.629..851S }}&lt;/ref&gt; La nombro da specioj en ĉiu familio estas prenita el la taksonomio [[AviList]].&lt;ref name=avilist&gt;{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt;
{{Clade| style=font-size:100%;line-height:100%
|label1=[[Pegoformaj]]
|1={{clade
   |1={{clade
      |1=[[Galbuledoj]] – jakamaroj (18 specioj)
      |2=[[Bukonedoj]] – bukonoj (37 specioj)
       }}
   |2={{clade
      |1={{clade
         |1=[[Indikatoredoj]] – mielindikantoj (16 specioj)
         |2=[[Pegedoj]] – pegoj (237 specioj)
         }}
      |2={{clade
         |1=[[Megalaimedoj]] – Aziaj barbuloj (35 specioj)
         |2={{clade
            |1='''Libiedoj''' – Afrikaj barbuloj (43 specioj)
            |2={{clade
               |1=[[Kapitonedoj]] – Amerikaj barbuloj (15 specioj)
               |2={{clade
                  |1=[[Semnornitedoj]] – tukanbarbuloj (2 specioj)
                  |2=[[Ramfastedoj]] – tukanoj (37 specioj)
                  }}
               }}
            }}
         }}
      }}
   }}
}}

== Priskribo kaj ekologio ==
Ili estas kutime ĉirkaŭ 20–25 cm longaj, diketecaj, kun grandaj kapoj kaj iliaj fortikaj bekoj estas ĉirkaŭringitaj de harecplumaj [[brido]]j ege rimarkindaj en la [[Barbobarbulo]]; tamen la [[petolbirdo]]j estas pli malgrandaj, ĝis la [[Ruĝpuga barbuleto]] (''Pogoniulus atroflavus'') kun nur 7 g kaj 9 cm longa.

Ili estas ĉefe solemaj birdoj, kiuj manĝas insektojn kaj frukton. Ili vizitas arbojn de [[figo]]j kaj de multnombraj aliaj specioj de fruktarboj aŭ arbustoj; individua barbulo povas manĝi la fruktojn de eĉ ĝis 60 diferencaj specioj en sia teritorio. Ili vizitas ankaŭ plantejojn kie manĝas kultivitajn fruktojn kaj vegetalojn. Fruktoj estas manĝitaj enteraj kaj la nedigestebla materialo kiel [[semo]]j estas regurgita poste (ofte antaŭ [[birdokanto]]). Regurgitado kutime ne okazas en la nesto (kiel okazas ekzemple ĉe [[tukano]]j), kvankam la [[petolbirdo]]j metas bastonetajn semojn de [[visko]] ĉirkaŭ la enirejoj de siaj nestoj, probable por mallogi eventualajn predantojn. Kiel la aliaj barbuloj, oni supozas, ke ili estas gravaj agentoj por la [[Biologia disiĝo|semodisiĝo]] en tropikaj arbaroj.

Krom manĝi fruktojn, afrikaj barbuloj manĝas ankaŭ [[artropodo]]jn, plukitajn el la branĉoj kaj trunkoj de arboj. Ili manĝas ampleksan gamon de insektoj, inkludante formikojn, cikadojn, libelojn, grilojn, lokustojn, skarabojn, tineojn kaj mantojn. Krome ili manĝopredas ankaŭ skorpiojn kaj skolopendrojn, kaj kelkaj specioj manĝopredas ankaŭ etajn vertebrulojn kiel lacertojn, ranojn kaj gekojn.

Oni ne konas ankoraŭ precizajn detalojn pri la reproduktado de afrikaj barbuloj, kvankam kiel eksterordinare inter [[Pegoformaj]], kelkaj sociaj specioj nestumas en riverbordoj aŭ termitejoj. Kiel multaj membroj de sia ordo, Pegoformaj, iliaj nestoj estas en truoj elfositaj en arboj, kie la ino demetas kutime el 2 al 4 ovojn (escepte ĉe la flavbrusta barbulo, kiu demetas ĝis 6), kovataj dum 13–15 tagoj. Nestozorgo estas kunrespondeca de ambaŭ gepatroj.

Estis ĝenerale malmulte de interagado kun homoj. Kelkaj specioj kiuj postulas praarbarojn malpliiĝas pro [[senarbarigo]], eventuale por profito de la plej proksimaj parencoj, al kiuj ne tiom nepras praarbaroj. Ekzemple la perdo de arbaroj de altaj teroj en [[Kenjo]] preskaŭ malaperigis la specion de la [[Liphara barbuleto]] dum disvastigis tiun de la [[Natala barbuleto]] kiu etendigis sian teritorion.

==Sistematiko==
'''Subfamilio ''Lybiinae'''''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bildo !! Genro  !!  Vivantaj specioj
|-
|[[File:Gray-throated Barbet - Kakamega Kenya 06 1744.jpg|175px]]||''[[Gymnobucco]]'' {{small|Bonaparte, 1850 }}|| 
* [[Kalva barbulo]], ''Gymnobucco calvus''
* [[Tufa barbulo]], ''Gymnobucco peli''
* [[Konga barbulo]], ''Gymnobucco sladeni''
* [[Grizgorĝa barbulo]], ''Gymnobucco bonapartei''
|-
|[[File:Barbatula olivacea Keulemans.jpg|175px]]||''[[Cryptolybia]]'' {{small|Clancey, 1979}}||
* [[Oliveca barbulo]], ''Cryptolybia olivacea''
|-
|[[File:White-eared Barbet RWD.jpg|175px]]||''[[Stactolaema]]'' {{small| Marshall &amp; Marshall, 1870}}|| 
* [[Blankorela barbulo]], ''Stactolaema leucotis''
* [[Flavkapa barbulo]], ''Stactolaema anchietae''
* [[Blankflugila barbulo]], ''Stactolaema whytii''
|-
|[[File:Red-fronted Tinkerbird 2010 10 08 11998.jpg|175px]]||''[[Pogoniulus]]''  {{small|Lafresnaye, 1842 }} – barbuletoj || 
* [[Punkta barbuleto]], ''Pogoniulus scolopaceus''
* [[Verda barbuleto]], ''Pogoniulus simplex''
* [[Liphara barbuleto]], ''Pogoniulus leucomystax''
* [[Monta barbuleto]], ''Pogoniulus coryphaea''
* [[Ruĝpuga barbuleto]], ''Pogoniulus atroflavus''
* [[Flavgorĝa barbuleto]], ''Pogoniulus subsulphureus''
* [[Flavpuga barbuleto]], ''Pogoniulus bilineatus''
* [[Ruĝfrunta barbuleto]], ''Pogoniulus uropygialis''
* [[Natala barbuleto]], ''Pogoniulus pusillus''
* [[Flavafrunta barbuleto]], ''Pogoniulus chrysoconus''
|-
|[[File:Yellow-spotted Barbet - Ghana S4E1896 (16382665796) (cropped).jpg|175px]]||''[[Buccanodon]]'' {{small|G.R. Gray, 1855 }}||
* [[Flavmakula barbulo]], ''Buccanodon duchaillui''
|-
|[[File:Tricholaema leucomelas.jpg|175px]]||''[[Tricholaema]]'' {{small|Verreaux &amp; Verreaux, 1855 }}|| 
* [[Harbrusta barbulo]], ''Tricholaema hirsuta''
* [[Diadema barbulo]], ''Tricholaema diademata''
* [[Mjomba barbulo]], ''Tricholaema frontata''
* [[Nigrablanka barbulo]], ''Tricholaema leucomelas''
* [[Makulflanka barbulo]], ''Tricholaema lacrymosa''
* [[barbulo]], ''Tricholaema melanocephala''

|-
|[[File:Barbet_Black-collared_2011_10_22_12_24_19_4658.jpg|175px]]||''[[Lybius]]'' {{small|Hermann, 1783 }}|| 
* [[Ondeta barbulo]], ''Lybius undatus''
* [[Sangobrusta barbulo]], ''Lybius vieilloti''
* [[Blankakapa barbulo]], ''Lybius leucocephalus''
* [[Zambia barbulo]], ''Lybius chaplini''
* [[Ruĝmaska barbulo]], ''Lybius rubrifacies''
* [[Nigrabeka barbulo]], ''Lybius guifsobalito''
* [[Nigrakoluma barbulo]], ''Lybius torquatus''
|-
|[[File:Lybius melanopterus Hamburg zoo 24.10.2012 (325).jpg|175px]]||''[[Pogonornis]]'' {{small|Billberg, 1828  }}|| 
* [[Brunbrusta barbulo]], ''Pogonornis melanopterus''
* [[Nigradorsa barbulo]], ''Pogonornis minor''
* [[Dudenta barbulo]], ''Pogonornis bidentatus''
* [[Ruĝbrusta barbulo]], ''Pogonornis dubius''
* [[Nigrabrusta barbulo]], ''Pogonornis rolleti''
|-
|}

'''Subfamilio ''Trachyphoninae'''''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bildo !! Genro  !!  Vivantaj specioj
|-
|[[File:Yellow-billed Barbet 113ND500 DSC2014.jpg|175px]]||''[[Trachylaemus]]'' {{small|[[Jules Verreaux|Verreaux, J]] &amp; [[Édouard Verreaux|Verreaux, É]], 1851}}|| 
* [[Flavaventra barbulo]], ''Trachylaemus goffinii''
* [[Flavmaska barbulo]], ''Trachylaemus purpuratus''
|-
|[[File:Trachyphonus vaillantii -near Sand River Selous, Selous Game Reserve, Tanzania-8.jpg|175px]]||''[[Trachyphonus]]'' {{small|Ranzani, 1821 }}|| 
* [[Kresta barbulo]], ''Trachyphonus vaillantii''
* [[Flavbrusta barbulo]], ''Trachyphonus margaritatus''
* [[Ruĝflava barbulo]], ''Trachyphonus erythrocephalus''
* [[Makulkapa barbulo]], ''Trachyphonus darnaudii''
* [[Masaja barbulo]], ''Trachyphonus usambiro''
|-
|}

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==
{{Projektoj}}
* Ballmann, Peter (1969): Les Oiseaux miocènes de la Grive-Saint-Alban (Isère) [The Miocene birds of Grive-Saint-Alban (Isère)]. ''[[Geobios]]'' '''2''': 157-204. [Franca kun angla resumo] &lt;small&gt;{{doi|10.1016/S0016-6995(69)80005-7}}&lt;/small&gt; (HTML abstract)
* Mlíkovský, Jirí (2002): ''Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe''. Ninox Press, Prague. &lt;small&gt;ISBN 80-901105-3-8&lt;/small&gt; [http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520101755/http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf |date=2011-05-20 }}&lt;!-- This should be treated with extreme caution as regards merging of species. Splits are usually good though. See also critical review in Auk121:623-627 here http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200404/ai_n9396879 --&gt;
* Short, L.L. &amp; Horne, J.F.M. (2002): Family Capitonidae. ''In:'' del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew &amp; Sargatal, Jordi (eds.) ''Handbook of the Birds of the World'' (Volume 7: Jacamars to Woodpeckers). Lynx Edicions, Barcelona. &lt;small&gt;ISBN 84-87334-37-7&lt;/small&gt;

[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>e93awtya9tbyzajlaayx2e8okx50k4h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503558</id>
      <parentid>9503557</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sistematiko */</comment>
      <origin>9503558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11233" sha1="h4lrqjmk2esetbchccsw5gou2pb0rui" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Afrikaj barbuloj
|koloro = pink
|dosiero = Beardedbarbet.jpg
|dosiero larĝo = 240px
|priskribo de dosiero = [[Dudenta barbulo]]&lt;br /&gt;''Lybius bidentatus''
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|subordo = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastides''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''Lybius'' kaj 6 aliaj
|dunomo aŭtoritato = ([[]], [[]])
|subdivizio2 = ''[[Buccanodon]]''&lt;br /&gt;
''[[Gymnobucco]]''&lt;br /&gt;
''[[Lybius]]''&lt;br /&gt;
''[[Pogoniulus]]''&lt;br /&gt;
''[[Stactolaema]]''&lt;br /&gt;
''[[Trachyphonus]]''&lt;br /&gt;
''[[Tricholaema]]''&lt;br /&gt;
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}

La '''Libiedoj''' estas [[familio (biologio)|familio]] de birdoj, kiuj enhavas la '''Afrikajn barbulojn'''. Ili estis kutime unuigitaj al siaj sudamerikaj kaj aziaj parencoj en la [[Kapitonedoj]] dum tempo&lt;ref&gt;Short &amp; Horne (2002)&lt;/ref&gt;, sed tiu grupo estis konfirmita kiel limigita nur al la ĉefa sudamerika stirpo. Estas 44 specioj el la [[genro (biologio)|genro]] ''Lybius'' de internaj arbaroj ĝis la [[petolbirdoj]] (''Pogoniulus'') de kaj [[arbaro]]j kaj [[arbustejo]]j. Ili troviĝas tra [[subsahara Afriko]], kun la escepto de malproksima sudokcidenta [[Sudafriko]].

La afrikaj surteremaj barbuloj, nome ''Trakifonenoj'', havas teritorion el suda [[Saharo]] al [[Sudafriko]]. En ĝia [[genro]] ''Trachyphonus'' estas kelkaj el la specioj de barbuloj de plej malferma kamparo. La subfamilio '''Libienoj''' enhavas la afrikajn arboremajn barbulojn. Estas 37 [[specioj]] de Libienoj en 8 [[genro]]j.

== Taksonomio ==
La [[filogenetiko|filogenetika]] rilato inter la afrikaj barbuloj kaj la ok aliaj familioj en la ordo [[Pegoformaj]] estas montrita en la suba [[kladogramo]].&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Kuhl | first1=H. | last2=Frankl-Vilches | first2=C. | last3=Bakker | first3=A. | last4=Mayr | first4=G. | last5=Nikolaus | first5=G. | last6=Boerno | first6=S.T. | last7=Klages | first7=S. | last8=Timmermann | first8=B. | last9=Gahr | first9=M. | date=2021 | title=An unbiased molecular approach using 3′-UTRs resolves the avian family-level tree of life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=38 | issue=1 | pages=108–127 | doi=10.1093/molbev/msaa191 | doi-access=free | pmid=32781465 | pmc=7783168 | hdl=21.11116/0000-0007-B72A-C | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=Stiller | first1=J. | display-authors=etal | year=2024 | title=Complexity of avian evolution revealed by family-level genomes | journal=Nature | volume=629 | issue= 8013| pages=851–860 | doi=10.1038/s41586-024-07323-1 | doi-access=free | pmid=38560995 | pmc=11111414 | bibcode=2024Natur.629..851S }}&lt;/ref&gt; La nombro da specioj en ĉiu familio estas prenita el la taksonomio [[AviList]].&lt;ref name=avilist&gt;{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt;
{{Clade| style=font-size:100%;line-height:100%
|label1=[[Pegoformaj]]
|1={{clade
   |1={{clade
      |1=[[Galbuledoj]] – jakamaroj (18 specioj)
      |2=[[Bukonedoj]] – bukonoj (37 specioj)
       }}
   |2={{clade
      |1={{clade
         |1=[[Indikatoredoj]] – mielindikantoj (16 specioj)
         |2=[[Pegedoj]] – pegoj (237 specioj)
         }}
      |2={{clade
         |1=[[Megalaimedoj]] – Aziaj barbuloj (35 specioj)
         |2={{clade
            |1='''Libiedoj''' – Afrikaj barbuloj (43 specioj)
            |2={{clade
               |1=[[Kapitonedoj]] – Amerikaj barbuloj (15 specioj)
               |2={{clade
                  |1=[[Semnornitedoj]] – tukanbarbuloj (2 specioj)
                  |2=[[Ramfastedoj]] – tukanoj (37 specioj)
                  }}
               }}
            }}
         }}
      }}
   }}
}}

== Priskribo kaj ekologio ==
Ili estas kutime ĉirkaŭ 20–25 cm longaj, diketecaj, kun grandaj kapoj kaj iliaj fortikaj bekoj estas ĉirkaŭringitaj de harecplumaj [[brido]]j ege rimarkindaj en la [[Barbobarbulo]]; tamen la [[petolbirdo]]j estas pli malgrandaj, ĝis la [[Ruĝpuga barbuleto]] (''Pogoniulus atroflavus'') kun nur 7 g kaj 9 cm longa.

Ili estas ĉefe solemaj birdoj, kiuj manĝas insektojn kaj frukton. Ili vizitas arbojn de [[figo]]j kaj de multnombraj aliaj specioj de fruktarboj aŭ arbustoj; individua barbulo povas manĝi la fruktojn de eĉ ĝis 60 diferencaj specioj en sia teritorio. Ili vizitas ankaŭ plantejojn kie manĝas kultivitajn fruktojn kaj vegetalojn. Fruktoj estas manĝitaj enteraj kaj la nedigestebla materialo kiel [[semo]]j estas regurgita poste (ofte antaŭ [[birdokanto]]). Regurgitado kutime ne okazas en la nesto (kiel okazas ekzemple ĉe [[tukano]]j), kvankam la [[petolbirdo]]j metas bastonetajn semojn de [[visko]] ĉirkaŭ la enirejoj de siaj nestoj, probable por mallogi eventualajn predantojn. Kiel la aliaj barbuloj, oni supozas, ke ili estas gravaj agentoj por la [[Biologia disiĝo|semodisiĝo]] en tropikaj arbaroj.

Krom manĝi fruktojn, afrikaj barbuloj manĝas ankaŭ [[artropodo]]jn, plukitajn el la branĉoj kaj trunkoj de arboj. Ili manĝas ampleksan gamon de insektoj, inkludante formikojn, cikadojn, libelojn, grilojn, lokustojn, skarabojn, tineojn kaj mantojn. Krome ili manĝopredas ankaŭ skorpiojn kaj skolopendrojn, kaj kelkaj specioj manĝopredas ankaŭ etajn vertebrulojn kiel lacertojn, ranojn kaj gekojn.

Oni ne konas ankoraŭ precizajn detalojn pri la reproduktado de afrikaj barbuloj, kvankam kiel eksterordinare inter [[Pegoformaj]], kelkaj sociaj specioj nestumas en riverbordoj aŭ termitejoj. Kiel multaj membroj de sia ordo, Pegoformaj, iliaj nestoj estas en truoj elfositaj en arboj, kie la ino demetas kutime el 2 al 4 ovojn (escepte ĉe la flavbrusta barbulo, kiu demetas ĝis 6), kovataj dum 13–15 tagoj. Nestozorgo estas kunrespondeca de ambaŭ gepatroj.

Estis ĝenerale malmulte de interagado kun homoj. Kelkaj specioj kiuj postulas praarbarojn malpliiĝas pro [[senarbarigo]], eventuale por profito de la plej proksimaj parencoj, al kiuj ne tiom nepras praarbaroj. Ekzemple la perdo de arbaroj de altaj teroj en [[Kenjo]] preskaŭ malaperigis la specion de la [[Liphara barbuleto]] dum disvastigis tiun de la [[Natala barbuleto]] kiu etendigis sian teritorion.

==Sistematiko==
'''Subfamilio ''Lybiinae'''''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bildo !! Genro  !!  Vivantaj specioj
|-
|[[File:Gray-throated Barbet - Kakamega Kenya 06 1744.jpg|175px]]||''[[Gymnobucco]]'' {{small|Bonaparte, 1850 }}|| 
* [[Kalva barbulo]], ''Gymnobucco calvus''
* [[Tufa barbulo]], ''Gymnobucco peli''
* [[Konga barbulo]], ''Gymnobucco sladeni''
* [[Grizgorĝa barbulo]], ''Gymnobucco bonapartei''
|-
|[[File:Barbatula olivacea Keulemans.jpg|175px]]||''[[Cryptolybia]]'' {{small|Clancey, 1979}}||
* [[Oliveca barbulo]], ''Cryptolybia olivacea''
|-
|[[File:White-eared Barbet RWD.jpg|175px]]||''[[Stactolaema]]'' {{small| Marshall &amp; Marshall, 1870}}|| 
* [[Blankorela barbulo]], ''Stactolaema leucotis''
* [[Flavkapa barbulo]], ''Stactolaema anchietae''
* [[Blankflugila barbulo]], ''Stactolaema whytii''
|-
|[[File:Red-fronted Tinkerbird 2010 10 08 11998.jpg|175px]]||''[[Pogoniulus]]''  {{small|Lafresnaye, 1842 }} – barbuletoj || 
* [[Punkta barbuleto]], ''Pogoniulus scolopaceus''
* [[Verda barbuleto]], ''Pogoniulus simplex''
* [[Liphara barbuleto]], ''Pogoniulus leucomystax''
* [[Monta barbuleto]], ''Pogoniulus coryphaea''
* [[Ruĝpuga barbuleto]], ''Pogoniulus atroflavus''
* [[Flavgorĝa barbuleto]], ''Pogoniulus subsulphureus''
* [[Flavpuga barbuleto]], ''Pogoniulus bilineatus''
* [[Ruĝfrunta barbuleto]], ''Pogoniulus uropygialis''
* [[Natala barbuleto]], ''Pogoniulus pusillus''
* [[Flavafrunta barbuleto]], ''Pogoniulus chrysoconus''
|-
|[[File:Yellow-spotted Barbet - Ghana S4E1896 (16382665796) (cropped).jpg|175px]]||''[[Buccanodon]]'' {{small|G.R. Gray, 1855 }}||
* [[Flavmakula barbulo]], ''Buccanodon duchaillui''
|-
|[[File:Tricholaema leucomelas.jpg|175px]]||''[[Tricholaema]]'' {{small|Verreaux &amp; Verreaux, 1855 }}|| 
* [[Harbrusta barbulo]], ''Tricholaema hirsuta''
* [[Diadema barbulo]], ''Tricholaema diademata''
* [[Mjomba barbulo]], ''Tricholaema frontata''
* [[Nigrablanka barbulo]], ''Tricholaema leucomelas''
* [[Makulflanka barbulo]], ''Tricholaema lacrymosa''
* [[Nigrakapa barbulo]], ''Tricholaema melanocephala''

|-
|[[File:Barbet_Black-collared_2011_10_22_12_24_19_4658.jpg|175px]]||''[[Lybius]]'' {{small|Hermann, 1783 }}|| 
* [[Ondeta barbulo]], ''Lybius undatus''
* [[Sangobrusta barbulo]], ''Lybius vieilloti''
* [[Blankakapa barbulo]], ''Lybius leucocephalus''
* [[Zambia barbulo]], ''Lybius chaplini''
* [[Ruĝmaska barbulo]], ''Lybius rubrifacies''
* [[Nigrabeka barbulo]], ''Lybius guifsobalito''
* [[Nigrakoluma barbulo]], ''Lybius torquatus''
|-
|[[File:Lybius melanopterus Hamburg zoo 24.10.2012 (325).jpg|175px]]||''[[Pogonornis]]'' {{small|Billberg, 1828  }}|| 
* [[Brunbrusta barbulo]], ''Pogonornis melanopterus''
* [[Nigradorsa barbulo]], ''Pogonornis minor''
* [[Dudenta barbulo]], ''Pogonornis bidentatus''
* [[Ruĝbrusta barbulo]], ''Pogonornis dubius''
* [[Nigrabrusta barbulo]], ''Pogonornis rolleti''
|-
|}

'''Subfamilio ''Trachyphoninae'''''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bildo !! Genro  !!  Vivantaj specioj
|-
|[[File:Yellow-billed Barbet 113ND500 DSC2014.jpg|175px]]||''[[Trachylaemus]]'' {{small|[[Jules Verreaux|Verreaux, J]] &amp; [[Édouard Verreaux|Verreaux, É]], 1851}}|| 
* [[Flavaventra barbulo]], ''Trachylaemus goffinii''
* [[Flavmaska barbulo]], ''Trachylaemus purpuratus''
|-
|[[File:Trachyphonus vaillantii -near Sand River Selous, Selous Game Reserve, Tanzania-8.jpg|175px]]||''[[Trachyphonus]]'' {{small|Ranzani, 1821 }}|| 
* [[Kresta barbulo]], ''Trachyphonus vaillantii''
* [[Flavbrusta barbulo]], ''Trachyphonus margaritatus''
* [[Ruĝflava barbulo]], ''Trachyphonus erythrocephalus''
* [[Makulkapa barbulo]], ''Trachyphonus darnaudii''
* [[Masaja barbulo]], ''Trachyphonus usambiro''
|-
|}

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==
{{Projektoj}}
* Ballmann, Peter (1969): Les Oiseaux miocènes de la Grive-Saint-Alban (Isère) [The Miocene birds of Grive-Saint-Alban (Isère)]. ''[[Geobios]]'' '''2''': 157-204. [Franca kun angla resumo] &lt;small&gt;{{doi|10.1016/S0016-6995(69)80005-7}}&lt;/small&gt; (HTML abstract)
* Mlíkovský, Jirí (2002): ''Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe''. Ninox Press, Prague. &lt;small&gt;ISBN 80-901105-3-8&lt;/small&gt; [http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520101755/http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf |date=2011-05-20 }}&lt;!-- This should be treated with extreme caution as regards merging of species. Splits are usually good though. See also critical review in Auk121:623-627 here http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200404/ai_n9396879 --&gt;
* Short, L.L. &amp; Horne, J.F.M. (2002): Family Capitonidae. ''In:'' del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew &amp; Sargatal, Jordi (eds.) ''Handbook of the Birds of the World'' (Volume 7: Jacamars to Woodpeckers). Lynx Edicions, Barcelona. &lt;small&gt;ISBN 84-87334-37-7&lt;/small&gt;

[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>h4lrqjmk2esetbchccsw5gou2pb0rui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marie-Josée Croze</title>
    <ns>0</ns>
    <id>264951</id>
    <revision>
      <id>9503213</id>
      <parentid>9021830</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5007" sha1="qa4zp7a7hcc5ofgt5iw17k7ia7h1p65" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Marie-Josée CROZE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1970|2|23}} en [[Montrealo (Kebekio)]]) estas [[Kanado|kanada]] aktorino.

== Biografio ==
Marie-Josée Croze kreskis kun kvar aliaj infanoj en modesta adopta familio de [[Longueuil]], ĉirkaŭurbo de Montrealo. Ŝi studis plastikajn artojn en [[Cégep du Vieux Montréal]] de 1986 ĝis 1987.

Ŝi komencis sian karieron en 1993 per longdaŭra filmo ''La Florida'' de [[George Mihalka]], kaj poste ekhavis plurajn rolojn en televido kaj kino, tiom en la angla, kiom en la franca. Ŝi interalie ludis en televidaj serioj ''Chambres en ville'', ''Le masque'', ''The Hunger'' kaj ''Urgence''. Ŝi ankaŭ partoprenis en pluraj kurtfilmoj kaj mezlongaj filmoj, el kiuj ''Le Rat des villes et le Rat des champs'', ''Femme de rêve'' kaj ''HLA Identique''.

En 2000, ŝi ekhavis ĉefrolon en la filmo ''Maelström'' de [[Denis Villeneuve]], verko kiu rimarkigis ŝin internacie. Fakte, ceremonioj de Premioj &quot;Jutra&quot; kaj Premioj &quot;Génie&quot;, same kiel Internacia film-festivalo de [[Vankuvero (Brita Kolumbio)|Vankuvero]] kaj Internacia film-festivalo de amo de [[Mons (Belgio)|Mons]] estis unuanimaj: ŝi estis konsekrita plej bona aktorino. En 2001, ŝi ludis en &quot;Arafat&quot;, filmo de [[Atom Egoyan]] pri [[armena genocido]].

En 2003, ŝi enkarnigis drogan dependulinon en ''Les Invasions barbares'' de [[Denys Arcand]], rolon kiu havigis al ŝi premion por virina interpretado en [[Festivalo de Cannes]]. Depost tiam, ŝi instalis sin en [[Parizo]] kaj rolis en pluraj francaj filmoj: ''Ordo'', ''Mensonges et trahisons'', ''La Petite Chartreuse'', ''[[Jacquou le Croquant (filmo)|Jacquou le Croquant]]'' kaj ''Ne le dis à personne''. Oni ankaŭ spektis ŝin en ''Munich'' de [[Steven Spielberg]].

Ŝi ankaŭ partoprenis en pli eksperimentaj projektoj, kia la reviziita foto-romano ''Mars et Avril'', hibrida verko publikigita en du volumoj ĉe éditions de la Pastèque, en 2006.

Antaŭ nelonge, ŝi ludis en ''Le Scaphandre et le Papillon'' de [[Julian Schnabel]]. Ŝi ankaŭ estas spektebla en ''[[Deux jours à tuer (filmo)|Deux jours à tuer]]'' de [[Jean Becker]], same kiel en ''Le Nouveau protocole'' de [[Thomas Vincent]].

== Filmografio ==
* 1992: ''[[La Postière]]'' de [[Gilles Carle]]
* 1993: ''[[La Florida]]'' de [[George Mihalka]]
* 1996: ''[[Le Rat des villes et le Rat des champs]]'' de [[James di Salvio]] (kurtfilmo)
* 1996: ''[[Femme de rêve]]'' de [[Nadia Simaani]] (kurtfilmo)
* 1998: ''[[HLA identique]]'' de [[Thomas Briat]] (kurtfilmo)
* 1998: ''[[Captive]]'' de [[Matt Dorff]]
* 2000: ''[[Terre champ de bataille]]'' (''[[Battlefield Earth]]'')
* 2000: ''[[Maelström]]'' de [[Denis Villeneuve]]
* 2002: ''[[Des chiens dans la neige]]'' de [[Michel Welterlin]]
* 2002: ''[[Ararat (filmo)|Ararat]]'' de [[Atom Egoyan]]
* 2002: ''[[Ascension (filmo)|Ascension]]'' de [[Karim Hussain]]
* 2003: ''[[Les Invasions barbares]]'' de [[Denys Arcand]]
* 2003: ''[[Nothing]]'' de [[Vincenzo Natali]]
* 2004: ''[[Taking Lives]]'' de [[DJ. Caruzo]]
* 2004: ''[[Ordo (filmo)|Ordo]]'' de [[Laurence Ferreira Barbosa]]
* 2004: ''[[Mensonges et trahisons et plus si affinités]]'' de [[Laurent Tirard]]
* 2004: ''[[Les Oiseaux du ciel]]'' de [[Eliane Latour]]
* 2005: ''[[La Petite Chartreuse]]'' de [[Jean-Pierre Denis]]
* 2005: ''[[Munich (filmo)|Munich]]'' de [[Steven Spielberg]]
* 2005: ''[[La Mémoire des autres]]'' de [[Pilar Anguita-McKay]]
* 2006: ''[[Ne le dis à personne]]'' de [[Guillaume Canet]]
* 2006: ''[[Le Scaphandre et le Papillon (filmo)|Le Scaphandre et le Papillon]]'' de [[Julian Schnabel]]
* 2007: ''[[Jacquou le Croquant (filmo)|Jacquou le Croquant]]'' de [[Laurent Boutonnat]]: Patrino de Jacquou
* 2007: ''[[Deux jours à tuer (filmo)|Deux jours à tuer]]'' de [[Jean Becker]]: Cécile
* 2007: ''[[Le Nouveau protocole]]'' de [[Thomas Vincent]]
* 2010: ''[[Murder on the Orient Express (TV-filmo, 2010)|Murder on the Orient Express]]'' (televida filmo) de Philip Martin: Greta Ohlsson
* 2011: ''[[Otros silencios]]''

== Rekompencoj ==
* 2001: Premio &quot;Jutra&quot;, plej bona aktorino en ''[[Maelström]]''
* 2001: Premio &quot;Génie&quot;, plej bona aktorino en ''Maelström''
* 2001: Internacia film-festivalo de [[Vankuvero (Brita Kolumbio)]], plej bona aktorino en ''Maelström''
* 2001: Internacia film-festivalo de Amo de [[Mons (Belgio)]], plej bona aktorino en ''Maelström''
* 2003: [[Festivalo de Cannes]], premio por virina interpretado en ''[[Les Invasions Barbares]]''
* 2003: Premio &quot;Jutra&quot;, plej bona aktorino en ''Les Invasions Barbares''

== Anekdotoj ==
* Ŝi eksciis, ke ŝi gajnas la premion por virina interpretado en [[Festivalo de Cannes]], rekte en televido, dum ŝi partoprenis elsendon ''[[Christiane Charette en direct]]'', per la ondoj de [[Radio-Canada]].

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://imdb.com/name/nm0189887/ Marie-Josée Croze en IMDb]
{{Portalo|Filmo}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Croze, Marie-Josee}}

[[Kategorio:Francaj kebekianoj]]
[[Kategorio:Kanadaj aktoroj]]</text>
      <sha1>qa4zp7a7hcc5ofgt5iw17k7ia7h1p65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klifhirundo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271947</id>
    <revision>
      <id>9503301</id>
      <parentid>9158106</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4891" sha1="1245thyttd27crte1fqp91v1zpp00sk" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Klifhirundo
|koloro = pink
|dosiero = Cliff_swallow_7427.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Klifhirundo (junulo)
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Hirundedoj]] ''Hirundinidae''
|genro = ''[[Petrochelidon]]''
|specio = '''''P. pyrrhonota''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Petrochelidon pyrrhonota''
|dunomo aŭtoritato = ([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1817]])
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

'''Klifhirundo''' (''Petrochelidon pyrrhonota'') estas eta [[paserina]] [[birdo]] el la familio de [[hirundedoj]] (''Hirundinidae''), kiu enhavas kaj la [[hirundoj]]n kaj la [[murhirundoj]]n.

Ĝi reproduktiĝas en [[Nordameriko]] kaj [[Meksiko]], kaj estas [[birdomigrado|migranta]], kiu vintrumas en okcidenta [[Sudameriko]] el [[Venezuelo]] suden al nordorienta [[Argentino]]. Tiu specio estas tre rara vaganto al okcidenta [[Eŭropo]].

Tiu birdospecio mezaveraĝe estas 13&amp;nbsp;cm longa kun eta beko. La plenkreskulo havas brilbluajn dorson kaj kronon, grizbrunajn flugilojn kaj voston, kaj sablokoloran pugon. La nuko kaj frunto estas blankaj. La subaj partoj estas blankaj escepte pro la ruĝa vizaĝo, kiu ĉirkaŭas la kapon kiel kolumo aŭ skarpo. La vosto finiĝas kvadratforme.

Junuloj estas ĉefe brunaj supre kaj blankecaj sube, escepte pro la sablokolora pugo kaj malhela vizaĝo.

La ununura konfuzebla specio estas la tre rilata [[Kavhirundo]], kiu estas pli rimarkinda laŭ koloro kaj havas cinamajn pugon kaj frunton.

Klifhirundo reproduktiĝas en grandaj [[kolonio]]j. Ili konstruas konusformajn kotajn nestojn, kie la ino demetas 3-6 ovojn. La naturaj nestolokoj estas en klifoj, prefere inter kornicoj, sed kiel ĉe la eŭrazia [[Murhirundo]], la homfaritaj strukturoj estas nuntempe la ĉefaj lokoj por reproduktiĝi. Oni scias, ke inoj de Klifhirundo demetas ovojn kaj poste forigas jam demetitajn ovojn el nestoj de aliaj birdoj el la kolonio.

Tiu specio estis ĉiam sukcesa en la okcidento de Nordameriko, kie estas multaj naturaj lokoj, sed la abundo en la oriento ŝanĝis. Homoj havigis multajn novajn nestolokojn en konstruaĵoj, sed la populacio malpliiĝis fine de la [[19a jarcento]] kaj komenco de la [[20a jarcento]] dum la disponeblo de nefarbitaj grenejoj malpliiĝis. Poste okazis repliiĝo, ĉar akvobaraĵoj kaj pontoj havigis denove taŭgajn nestolokojn. Estas tre famaj la hirundoj, kiuj revenas el Villa Ventana, Argentino ĉiujare al la [[Misiejo Sankta Johano Kapistrano]] en [[Kalifornio]] je (aŭ ĉirkaŭ) la [[19-a de marto]].

Kiel ĉiuj hirundoj kaj murhirundoj, la Klifhirundoj nutras sin ĉefe el [[insekto]]j kaptataj dumfluge.

== Referencoj ==
* {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=52186|title=Petrochelidon pyrrhonota|downloaded=6a Majo 2006}} Malplej zorgiga

''Swallows and Martins of the World'' de Turner kaj Rose, ISBN 0-7470-3202-5

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=5348 Filmoj de Klifhirundo]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Interreta Birdokolekto
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6120id.html Klifhirundo - ''Petrochelidon pyrrhonota'']{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - USGS Patuxent Birdidentigejo
* [https://web.archive.org/web/20090221023843/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Cliff_Swallow.html Informaro pri la Specio Klifhirundo] – Laboratorio Cornell Lab de Ornitologio
* [http://www.sdakotabirds.com/species/cliff_swallow_info.htm Informaro kaj fotoj de Klifhirundo] - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
* [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=cliff+swallow&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de Klifhirundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516172017/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=cliff+swallow&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO

&lt;gallery perrow=3&gt;
Image:Cliff Swallow Santa Cruz.jpg| Klifhirundo en [[Santa Cruz (Kalifornio)]]
Image:Cliff_swallow_nests.jpg|Nestoj ĉe klifoj en [[Utaho]]
Image:Cliff Swallow nest.jpg|Nesto en [[Nov-Meksiko]]
Image:Cliff_Swallow_near_a_nest_at_Mono_Lake_Visitor_Center-680px.jpg|Nestoj ĉe vizitejo de [[Lago Mono]], [[Kalifornio]]
Image:Cliff_swallows_nests_Novato_California.jpg|Klifhirundoj kaj nestoj en [[Novato, Kalifornio|Novato]], [[Kalifornio]]
&lt;/gallery&gt;

[[Kategorio:Hirundedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>1245thyttd27crte1fqp91v1zpp00sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lambda-kalkulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274559</id>
    <revision>
      <id>9503551</id>
      <parentid>9463616</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergio</username>
        <id>46486</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nedecidebleco de ekvivalenteco */ ligiloj</comment>
      <origin>9503551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37761" sha1="tosdajr8r2v4svgrysm0sdb009tac8w" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Lambda lc.svg|eta|dekstra|180px]]
En [[matematika logiko]] kaj [[komputoscienco]], '''Lambda-kalkulo''', ankaŭ skribata kiel '''λ-kalkulo''', estas [[formalismo|formalisma sistemo]] por esplori difinon de [[funkcio (matematiko)|funkcio]], ĝian aplikon kaj [[rikuro]]n. Ĝin enkondukis [[Alonzo Church]] kaj [[Stephen Cole Kleene]] en [[1930-aj jaroj]] dum esploro de [[bazoj de matematiko]], sed oni trovis ke ĝi estas utila ilo por solvo de problemoj de [[teorio de rikuro]] kaj eĉ povas esti bazo de nova paradigmo de komputila programado, la [[funkcia programado]]&lt;ref&gt;Henk Barendregt, [http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.26.7908 ''The Impact of the Lambda Calculus in Logic and Computer Science.''] ''The Bulletin of Symbolic Logic'', Volume '''3''', Number 2, June 1997.&lt;/ref&gt;.

Oni povas rigardi lambda-kalkulon kiel idealisma, minimumisma programa lingvo. Per ĝi oni povas esprimi iun ajn [[algoritmo]]n, kaj ĝuste tiu fakto faras modelon de funkcia programado tiel grava. Funkciaj programoj estas senstataj kaj zorgas nur pri funkcioj, kiuj akceptas kaj redonas datumojn (inkluzive aliaj funkcioj), sed ne produktas iujn ajn [[Kromefiko (programada)|kromefikojn]] en iu 'stato', kaj sekve ne ŝanĝas enirantan datumon. Modernaj funkciaj programlingvoj, kiuj realigas, plene aŭ parte, lambda-kalkulon estas [[Erlang]], [[Haskell]], [[Lisp]], [[ML (programlingvo)|ML]] kaj [[Scheme]], samkiel kelkaj pli novaj [[Agda]], [[Clojure]], [[Coq]], [[F Sharp|F#]], [[Idris]], [[Nemerle]] kaj [[Scala (programlingvo)|Scala]].

Ĝis nun lambda-kalkulo ludas gravan rolon en [[bazoj de matematiko]] tra [[korespondo de Curry-Howard]]. Tamen, kiel naiva bazo de matematiko, netipigita lambda-kalkulo ne povas eviti [[aroteorio|aroteoriajn]] paradoksojn (vidu, ekzemple, [[paradokso de Kleene-Rosser|paradokson de Kleene-Rosser]]).

La originala lambda-kalkulo, enkondukita fare de Church, estas &quot;netipigita lambda-kalkulo&quot;. Pli modernaj aplikoj koncernas [[tipigita lambda-kalkulo|tipigitan lambda-kalkulon]].

== Neformala priskribo ==
En lambda-kalkulo ''ĉiu'' esprimo estas ''unuopa funkcio'', t.e. funkcio kun nur unu enigo (argumento). Kiam la esprimo estas aplikita al alia esprimo ('vokita' kun alia esprimo kiel argumento), ĝi redonas unuopan valoron, kiu estas, do, ĝia rezulto.

Funkcio estas anonime difinita per lambda-esprimo, kiu esprimas agon de funkcio al ĝia argumento. Ekzemple, funkcio &quot;aldoni du&quot;, en kiu &lt;tt&gt;&amp;nbsp;''f''(''x'') = ''x'' + 2&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; en lambda-kalkulo estus esprimita kiel &lt;tt&gt;&amp;nbsp;λ ''x''. ''x'' + 2&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; (aŭ ekvivalente kiel &lt;tt&gt;&amp;nbsp;λ ''y''. ''y'' + 2&lt;/tt&gt;;&amp;nbsp; ĉar la nomo de formala parametro ne gravas (vidu &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt;-konverton)), kaj la apliko de sama funkcio al argumento &lt;tt&gt;''f''(3)&lt;/tt&gt; estus skribata kiel &lt;tt&gt;&amp;nbsp;(λ ''x''. ''x'' + 2) 3&lt;/tt&gt;.&amp;nbsp; Notu, ke tia priskribo estas fakte neformala, ĉar esprimo &lt;tt&gt;''x'' + 2&lt;/tt&gt; (aŭ eĉ numero 2) ne vere estas parto de lambda-kalkulo. Klarigo kiel numeroj kaj [[aritmetiko]] povas esti priskribata per vera lambda-kalkulo estos trovebla sube.

La funkcia apliko estas [[asocieco|maldekstre asocia]]: &lt;tt&gt;&amp;nbsp;''f'' ''x'' ''y'' = (''f'' ''x'') ''y''&lt;/tt&gt;.&amp;nbsp; Konsideru funkcion kiu uzas alian funkcion kiel argumenton kaj aplikas ĝin al numero &lt;tt&gt;3&lt;/tt&gt; tiumaniere:&lt;tt&gt;&amp;nbsp;λ ''f''. ''f'' 3&lt;/tt&gt;.&amp;nbsp; Tiu lasta funkcio povas esti aplikita al nia pli frua &quot;aldonu du&quot; funkcio tiel ĉi: &lt;tt&gt;&amp;nbsp;(λ ''f''. ''f'' 3) (λ ''x''. ''x'' + 2)&lt;/tt&gt;.&amp;nbsp; La tri esprimoj:
* &lt;tt&gt;(λ ''f''. ''f'' 3) (λ ''x''. ''x'' + 2)&lt;/tt&gt;
* &lt;tt&gt;(λ ''x''. ''x'' + 2) 3&lt;/tt&gt;
* &lt;tt&gt;3 + 2&lt;/tt&gt;
estas ekvivalentaj.

Funkcio kun du variabloj estas esprimita en lambda-kalkulo kiel funkcio de unu argumento, kiu redonas funkcion de unu argumento (vidu [[kariigo]]). Ekzemple, funkcio &lt;tt&gt;&amp;nbsp;''f''(''x'', ''y'') = ''x'' - ''y''&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; estus skribata kiel &lt;tt&gt;&amp;nbsp;λ ''x''. λ ''y''. ''x'' - ''y''&lt;/tt&gt;. Laŭ komuna konsento, oni mallongigas kariigitajn funkciojn kiel, en tiu ĉi ekzemplo, &lt;tt&gt;&amp;nbsp;λ ''x'' ''y''. ''x'' - ''y''&lt;/tt&gt;. Kvankam tio ne estas parto de formala difino de la lingvo,
: &lt;tt&gt;λ ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; ''x''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; … ''x''&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;. esprimo&lt;/tt&gt;
estas kutime uzata mallongigo por
: &lt;tt&gt;λ ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;. λ ''x''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;. … λ ''x''&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;. esprimo&lt;/tt&gt;
Ne ĉiun lambda-esprimon oni povas redukti tiamaniere ĝis iu difinita valoro. Konsideru, ekzemple
: &lt;tt&gt;(λ ''x''. ''x'' ''x'') (λ ''x''. ''x'' ''x'')&lt;/tt&gt;
kaj provu imagi kio okazos se oni aplikos unuan funkcion al la argumento. Notu ke ĉar en λ-kalkulo ĉio estas funkcio, '''x''' en la ĉi-supra esprimo estas funkcio, kaj tio signifas ke '''x x''' estu komprenita kiel: funkcio '''x''', kiu aplikiĝas al funkcio '''x'''.

Rezulte naskiĝas jeno:
: &lt;tt&gt;(λ ''x''. ''x'' ''x'') (λ ''x''. ''x'' ''x'')&lt;/tt&gt;

Kiu produktas jenon:

: &lt;tt&gt;(λ ''x''. ''x'' ''x'') (λ ''x''. ''x'' ''x'')&lt;/tt&gt;
:.
:.
:.
Kaj tiel plu al nefinio.

Simila situacio aperas por:
: &lt;tt&gt;(λ ''x''. ''x'' ''x'' ''x'') (λ ''x''. ''x'' ''x'' ''x'')&lt;/tt&gt;

&lt;tt&gt;&amp;nbsp;(λ ''x''. ''x'' ''x'')&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; estas ankaŭ konata kiel ω [[kombinatora logiko|kombinatoro]];
&lt;tt&gt;&amp;nbsp;((λ ''x''. ''x'' ''x'') (λ ''x''. ''x'' ''x''))&amp;nbsp;&lt;/tt&gt;
estas konata kiel Ω,
&lt;tt&gt;&amp;nbsp;((λ ''x''. ''x'' ''x'' ''x'') (λ ''x''. ''x'' ''x'' ''x''))&amp;nbsp;&lt;/tt&gt;
kiel Ω&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ktp.

Lambda-kalkulaj esprimoj povas enhavi ''liberajn variablojn'', t.e. variablojn ne ligitajn al iu &lt;tt&gt;λ&lt;/tt&gt;. Ekzemple, variablo &lt;tt&gt;&amp;nbsp;''y''&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; estas libera en esprimo &lt;tt&gt;&amp;nbsp;(λ ''x''. ''y'')&amp;nbsp;&lt;/tt&gt;, ĉar la funkcio ĉiam produktus rezulton &lt;tt&gt;''y''&lt;/tt&gt;. Iam tio bezonigas renomadon de formalaj argumentoj. Ekzemple, en la ĉi-suba formulo la litero &lt;tt&gt;''y''&lt;/tt&gt; unue estas formala parametro, kaj poste libera variablo:
: &lt;tt&gt;(λ ''x'' ''y''. ''y'' ''x'') (λ ''x''. '''''y''''')&lt;/tt&gt;.
Por redukti la esprimon, ni renomos unuan difinilon al ''z'', kaj do redukto ne miksos la nomojn:
: &lt;tt&gt;(λ ''x'' ''z''. ''z'' ''x'') (λ ''x''. ''y'')&lt;/tt&gt;
La redukto, do, estos:
: &lt;tt&gt;λ ''z''. ''z'' (λ ''x''. ''y'')&lt;/tt&gt;.

Necesas nur formaligi la esprimon kaj anstataŭigi lambda-esprimilojn per kombinatoroj por atingi [[kombinatora logiko|kombinatoran logikon]].

== Formala difino ==
=== Difino ===
Lambda-esprimoj konsistas de
:variabloj v&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, v&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, . . . v&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;
:abstraktadaj simboloj λ kaj .
:parentezoj ( )
Aro de lambda-esprimoj, Λ, povas esti difinita [[rikuro|rikure]]:
# Se x estas variablo, do x ∈ Λ
# Se x estas variablo kaj M ∈ Λ, do ( λ x . M ) ∈ Λ
# Se M, N ∈ Λ, do ( M N ) ∈ Λ
Instancoj de 2 estas ''abstraktadoj'' kaj instancoj de 3 estas ''aplikoj''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo de libro
 | familinomo = Barendregt
 | personnomo = Hendrik Pieter
 | author-link =
 | last2 =
 | first2 =
 | author2-link =
 | titolo = The Lambda Calculus: Its Syntax and Semantics
 | place =
 | eldoninto = North Holland, Amsterdam. [ftp://ftp.cs.ru.nl/pub/CompMath.Found/ErrataLCalculus.pdf Corrections]
 | jaro = 1984
 | volumo = 103
 | serio = Studies in Logic and the Foundations of Mathematics
 | eldono = Revised edition
 | url = http://www.elsevier.com/wps/find/bookdescription.cws_home/501727/description
 | doi =
 | id =
 | isbn = 0-444-87508-5}}
&lt;/ref&gt;

=== Notacio ===
Por pli facile legebla notacio, aplikiĝas jenaj konsentoj:
: Plej eksteraj parentezoj estas forlasataj: M N anstataŭ (M N).
: Aplikoj estas defaŭlte maldekstre asociaj: M N P signifas (M N) P.
: La abstraktado daŭriĝas kiom eblas plej dekstre: λ x . M N signifas λ x . (M N) kaj ne (λ x . M) N
: Sekvenco de abstraktadoj estas mallongataj: λ x . λ y . λ z . N mallongiĝas kiel λ x y z . N&lt;ref name=&quot;Selinger&quot;&gt;
{{Citaĵo de libro
 | personnomo = Peter
 | familinomo = Selinger
 | author-link =
 | first2 =
 | last2 =
 | author2-link =
 | editor-last =
 | editor-first =
 | editor2-last =
 | editor2-first =
 | contribution =
 | contribution-url =
 | titolo = Lecture Notes on the Lambda Calculus
 | year =
 | paĝoj = 9
 | place =
 | eldoninto = Department of Mathematics and Statistics, University of Ottawa
 | url = http://www.mathstat.dal.ca/~selinger/papers/lambdanotes.pdf
 | doi =
 | id = }}&lt;/ref&gt;

=== Liberaj kaj ligitaj variabloj ===
Abstraktada operatoro λ laŭdifine ligas ion ajn kio okazas en la abstraktado. Variabloj, kiuj okazas en diapazono de lambdo nomiĝas ''ligita''. Ĉiuj aliaj variabloj estas ''liberaj''. Ekzemple, en sekva esprimo y estas ligita variablo kaj x estas la libera:

:λ y . x x y

Ankaŭ notu, ke variablo ligiĝas al &quot;plej proksima'' lambdo. En sekva esprimo unu sola okuro de x ligiĝas al dua lambdo:

:λ x . y (λ x . z x)

Aro de ''liberaj variabloj'' en lambda-esprimo, M, estas skribata kiel FV(M) kaj difinita per rikuro al la strukturo de terminoj, kiel:
# FV( x ) = {x}, kie x estas variablo
# FV ( λ x . M ) = FV ( M ) - {x}
# FV ( M N ) = FV ( M ) &lt;math&gt;\cup&lt;/math&gt; FV ( N )&lt;ref name=&quot;BarendregtBarendsen&quot;&gt;{{Citaĵo de libro
 | familinomo = Barendregt
 | personnomo = Henk
 | author-link =
 | familinomo2 = Barendsen
 | personnomo2 = Erik
 | author2-link =
 | titolo = Introduction to Lambda Calculus
 | place =
 | publisher =
 | jaro = March 2000
 | volume =
 | edition =
 | url = ftp://ftp.cs.ru.nl/pub/CompMath.Found/lambda.pdf
 | doi =
 | id =
 | isbn = }}&lt;/ref&gt;

Esprimo kiu ne enhavas liberajn variablojn nomiĝas ''fermita''. Fermitaj lambda-esprimoj estas ekvivalentaj al ''kombinatoroj'' de [[kombinatora logiko]].

== Redukto ==
=== α-konverto ===
Alfa-konverto ebligas ŝanĝon de nomoj de ligitaj variabloj. Ekzemple, alfa-konverto de &lt;tt&gt;&amp;nbsp;λ''x''.''x''&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; estus &lt;tt&gt;&amp;nbsp;λ''y''.''y''&amp;nbsp;&lt;/tt&gt;. Ofte en lambda-kalkulo esprimoj, kiuj diferencas nur je alfa-konverto estas konsiderataj ekvivalentaj.

Precizaj reguloj por alfa-konverto estas ne tute trivialaj. Unue, dum alfa-konvertado licas renomigi nur variabloj ligitaj al la sama abstraktado. Ekzemple, alfa-konverto de &lt;tt&gt;&amp;nbsp;λ''x''.λ''x''.''x''&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; povas rezulti en &lt;tt&gt;&amp;nbsp;λ''y''.λ''x''.''x''&amp;nbsp;&lt;/tt&gt;, sed ''ne'' en &lt;tt&gt;&amp;nbsp;λ''y''.λ''x''.''y''&amp;nbsp;&lt;/tt&gt;. La lasta havus malsaman signifon.

Due, alfa-konverto ne eblas se ĝi rezultus en ligiĝo de variablo al alia abstraktado. Ekzemple, se ni anstataŭigos &lt;tt&gt;''x''&lt;/tt&gt; kun &lt;tt&gt;''y''&lt;/tt&gt; en &lt;tt&gt;λ''x''.λ''y''.''x''&lt;/tt&gt;, ni ricevus tute alian esprimon &lt;tt&gt;λ''y''.λ''y''.''y''&lt;/tt&gt;.

=== Anstataŭigo ===
Anstataŭigo, skribata kiel &lt;tt&gt;E[V := E′]&lt;/tt&gt;, signifas anstataŭigon de variablo &lt;tt&gt;V&lt;/tt&gt; per esprimo &lt;tt&gt;E′&lt;/tt&gt; ĉiam kiam ĝi estas libera ene de &lt;tt&gt;E&lt;/tt&gt;. La preciza difino devas esti bone pripensita por evito de religiĝo de variabloj.Ekzemple, estas malĝuste transformigi &lt;tt&gt;(λ x.y)[y := x]&lt;/tt&gt; en &lt;tt&gt;(λ x.x)&lt;/tt&gt;, ĉar la anstataŭigita &lt;tt&gt;x&lt;/tt&gt; originale estis libera, sed iĝis ligita. Ĝusta anstataŭigo ĉi-okaze estus, ekzemple, &lt;tt&gt;(λ z.x)&lt;/tt&gt;, kio estus α-ekvivalenta al la originala esprimo.

Anstataŭigo de terminoj de λ-kalkulo estas difininta per rikuro al strukturo de terminoj jene:
: &lt;tt&gt;x[x := N] &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; ≡ N&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;y[x := N] &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; ≡ y, se x ≠ y&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;(M&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)[x := N]&amp;nbsp; ≡ (M&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;[x := N]) (M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[x := N])&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;(λ y. M)[x := N] ≡ λ y. (M[x := N]), se x ≠ y kaj y∉fv(N)&lt;/tt&gt;

Notu, ke anstataŭigo estas difinita ĝis kiam rezulta esprimo estas α-ekvivalenta al la originala.

=== β-redukto ===
Beta-redukto esprimas ideon de apliko de la funkcio. La beta-redukto de &lt;tt&gt;&amp;nbsp;((λ ''V''. ''E'') ''E′'')&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; estas simple &lt;tt&gt;&amp;nbsp;''E''[''V'' := ''E′'']&amp;nbsp;&lt;/tt&gt;.

=== η-konverto ===
Eta-konverto esprimas ideon de [[ekstensionaleco]], kio ĉi-kunteskte signifas, ke du funkcioj estas la sama [[s.n.s.]] ili donas saman rezulton por ĉiuj argumentoj. Eta-konverto konvertas &lt;tt&gt;&amp;nbsp;λ ''x''. ''f'' ''x''&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; kaj &lt;tt&gt;&amp;nbsp;''f''&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; kaj male, kiam &lt;tt&gt;''x''&lt;/tt&gt; ne estas libera en &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt;.

La konverto ne ĉiam estas ĝusta, kiam oni rigardas lambda-esprimojn kiel programojn. Kalkulo de &lt;tt&gt;&amp;nbsp;λ ''x''. ''f'' ''x''&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; povas finiĝi eĉ kiam esploro ''f'' ankoraŭ daŭras.

== Bazoj de matematiko per lambda-kalkulo ==
=== Aritmetiko ===
Ekzistas kelkaj manieroj por difini [[naturalo]]jn per lambda-kalkulo, sed la plej kutima estas maniero de [[numeraloj de Church]]. Per ĝi la difino estas jena:
: &lt;tt&gt;0 := λ ''f'' ''x''. ''x''&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;1 := λ ''f'' ''x''. ''f'' ''x''&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;2 := λ ''f'' ''x''. ''f'' (''f'' ''x'')&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;3 := λ ''f'' ''x''. ''f'' (''f'' (''f'' ''x''))&lt;/tt&gt;
ktp. Numeralo de Church estas [[altnivela funkcio]] - ĝia argumento estas unuargumenta funkcio &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt; kaj la rezulto alia unuargumenta funkcio. Church-numeralo &lt;tt&gt;''n''&lt;/tt&gt; estas funkcio, kiu prenas funkcion &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt; kiel argumenton kaj redonas la &lt;tt&gt;''n''&lt;/tt&gt;-an kompozicion de &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt; kun si mem. Tion oni skribas kiel &lt;tt&gt;''f''&lt;sup&gt;(''n'')&lt;/sup&gt;&lt;/tt&gt; kaj fakte estas la &lt;tt&gt;''n''&lt;/tt&gt;-a potenco de &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt; (rigardata kiel operatoro); &lt;tt&gt;''f''&lt;sup&gt;(0)&lt;/sup&gt;&lt;/tt&gt; estas difinita kiel identeca funkcio. Tiaj rikuraj kompozicioj obeas leĝojn de eksponentoj, kaj, do, tiaj numeraloj estas aritmetikaj. Notu ke &lt;tt&gt;0&lt;/tt&gt; rezultas en &lt;tt&gt;''x''&lt;/tt&gt; mem, t.e. ĝi estas esence la identeca funkcio, kaj &lt;tt&gt;1&lt;/tt&gt; ''redonas'' la identecan funkcion. (Ankaŭ notu ke en originala lambda-kalkulo de Church, la formala parametro de la lambda-esprimo devis aperi almenaŭ unufoje ene de la funkcio, kio faris ĉi-supran difinon de &lt;tt&gt;0&lt;/tt&gt; neebla.)

Ni povas difini funkcion de &quot;sekva numero&quot;, kiu prenas numeron &lt;tt&gt;''n''&lt;/tt&gt; kaj redonas &lt;tt&gt;''n'' + 1&lt;/tt&gt; per aldono de unu apliko de &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt;:
: &lt;tt&gt;SUCC := λ ''n'' ''f'' ''x''. ''f'' (''n'' ''f'' ''x'')&lt;/tt&gt;
Ĉar la &lt;tt&gt;''m''&lt;/tt&gt;-a kompozicio de &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt; aplikata al &lt;tt&gt;''n''&lt;/tt&gt;-a kompozicio de &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt; donas &lt;tt&gt;''m+n''&lt;/tt&gt;-an kompozicion de &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt;, ni povas difini operacion de [[adicio]]:
: &lt;tt&gt;PLUS := λ ''m'' ''n'' ''f'' ''x''. ''n'' ''f'' (''m'' ''f'' ''x'')&lt;/tt&gt;
Funkcion &lt;tt&gt;PLUS&lt;/tt&gt; oni povas rigardi kiel funkcion de adicio de du naturaloj, kiu prenas du naturalojn kiel argumentojn kaj redonas unu naturalon kiel rezulton. Oni povas testi ke
: &lt;tt&gt;PLUS 2 3 &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; kaj &lt;tt&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; 5&lt;/tt&gt;
estas ekvivalentaj lambda-esprimoj. Ĉar aldono de &lt;tt&gt;''m''&lt;/tt&gt; al &lt;tt&gt;''n''&lt;/tt&gt; povas esti atingita per aldono de 1 &lt;tt&gt;''m''&lt;/tt&gt;-foje, ekvivalenta difino estas:
: &lt;tt&gt;PLUS := λ ''n'' ''m''. ''m'' SUCC ''n''&lt;/tt&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|url=http://www.cs.utah.edu/plt/publications/pllc.pdf|titolo=Programming Languages and Lambda Calculi|familia nomo=Felleisen|persona nomo=Matthias|kunaŭtoroj=Matthew Flatt|dato=2006|paĝoj=26}}&lt;/ref&gt;
Simile, [[multipliko]]n eblas difini kiel
: &lt;tt&gt;MULT := λ ''m'' ''n'' ''f'' . ''m'' (''n'' ''f'')&lt;/tt&gt;&lt;ref&gt;
{{Citaĵo de libro
 | personnomo = Peter
 | familinomo = Selinger
 | author-link =
 | first2 =
 | last2 =
 | author2-link =
 | editor-last =
 | editor-first =
 | editor2-last =
 | editor2-first =
 | contribution =
 | contribution-url =
 | titolo = Lecture Notes on the Lambda Calculus
 | year =
 | paĝoj = 16
 | place =
 | eldoninto = Department of Mathematics and Statistics, University of Ottawa
 | url = http://www.mathstat.dal.ca/~selinger/papers/lambdanotes.pdf
 | doi =
 | id = }}&lt;/ref&gt;
Alternative
: &lt;tt&gt;MULT := λ ''m'' ''n''. ''m'' (PLUS ''n'') 0&lt;/tt&gt;,
ĉar multipliko de &lt;tt&gt;''m''&lt;/tt&gt; kaj &lt;tt&gt;''n''&lt;/tt&gt; estas sama kiel rikuro de funkcio de &quot;adicio de &lt;tt&gt;''n''&lt;/tt&gt;&quot; &lt;tt&gt;''m''&lt;/tt&gt;-foje al [[nulo]].
La funkcio de &quot;antaŭa numero&quot; estas difinita per &lt;tt&gt;&amp;nbsp;PRED ''n'' = ''n'' - 1&amp;nbsp;&lt;/tt&gt; por a pozitiva [[entjero]] &lt;tt&gt;''n''&lt;/tt&gt; kaj &lt;tt&gt;&amp;nbsp;PRED 0 = 0&amp;nbsp;&lt;/tt&gt;. Tio estas noteble pli malfacile. La formulo
: &lt;tt&gt;PRED := λ ''n'' ''f'' ''x''. ''n'' (λ ''g'' ''h''. ''h'' (''g'' ''f'')) (λ ''u''. ''x'') (λ ''u''. ''u'')&amp;nbsp;&lt;/tt&gt;
povas esti testita per montro, ke se &lt;tt&gt;T&lt;/tt&gt; estas &lt;tt&gt;(λ ''g'' ''h''. ''h'' (''g'' ''f''))&lt;/tt&gt;, do &lt;tt&gt;T&lt;sup&gt;(''n'')&lt;/sup&gt;(λ ''u''. ''x'') = (λ ''h''. ''h''(''f''&lt;sup&gt;(''n''-1)&lt;/sup&gt;(''x'')) )&lt;/tt&gt; por &lt;tt&gt;''n'' &gt; 0&lt;/tt&gt;. Du aliaj difinoj de &lt;tt&gt;PRED&lt;/tt&gt; estos donitaj sube, unu per kondiĉaj operatoroj kaj unu per paroj.

Kiam funkcio de &quot;antaŭa numero&quot; estas difinita, la [[subtraho]] estas facila:
: &lt;tt&gt;SUB := λ ''m'' ''n''. ''n'' PRED ''m''&lt;/tt&gt;,
do &lt;tt&gt;SUB ''m'' ''n''&lt;/tt&gt; donas &lt;tt&gt;''m'' - ''n''&lt;/tt&gt; kiam &lt;tt&gt;''m'' &gt; ''n''&lt;/tt&gt; kaj &lt;tt&gt;0&lt;/tt&gt; aliokaze.

=== Logiko kaj predikatoj ===
Laŭ konsento, la sekvaj du difinoj estas uzataj por logikaj tipoj &lt;tt&gt;TRUE&lt;/tt&gt; ([[vero]]) kaj &lt;tt&gt;FALSE&lt;/tt&gt; ([[malvero]]):
: &lt;tt&gt;TRUE := λ ''x'' ''y''. ''x''&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;FALSE := λ ''x'' ''y''. ''y''&lt;/tt&gt;
::(Notu ke &lt;tt&gt;FALSE&lt;/tt&gt; estas ekvivalenta al Church-numera nulo, difinita sube)
Poste, per tiuj du λ-terminoj, ni povas difini logikaj operatoroj. Ĉi-sube estas nur kelkaj el eblaj difinoj, ekzistas ankaŭ aliaj variantoj de samaj funkcioj:
: &lt;tt&gt;AND := λ ''p q''. ''p q p''&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;OR := λ ''p q''. ''p p q''&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;NOT := λ ''p a b''. ''p b a''&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;IFTHENELSE := λ ''p a b''. ''p a b''&lt;/tt&gt;
Nun ni povas komputi logikajn funkciojn, ekzemple:

: &lt;tt&gt;AND TRUE FALSE&lt;/tt&gt;
::&lt;tt&gt;≡ (λ ''p q''. ''p q p'') TRUE FALSE →&lt;sub&gt;β&lt;/sub&gt; TRUE FALSE TRUE&lt;/tt&gt;
::&lt;tt&gt;≡ (λ ''x y''. ''x'') FALSE TRUE →&lt;sub&gt;β&lt;/sub&gt; FALSE&lt;/tt&gt;
kaj ni vidas ke &lt;tt&gt;AND TRUE FALSE&lt;/tt&gt; estas ekvivalenta al &lt;tt&gt;FALSE&lt;/tt&gt;.

''Predicato'' estas tiu funkcia, kiu rezultas en logika valoro. La plej fundamenta predikato estas &lt;tt&gt;ISZERO&lt;/tt&gt; kiu redonas &lt;tt&gt;TRUE&lt;/tt&gt; se ĝia argumento estas Church-numera &lt;tt&gt;0&lt;/tt&gt;, kaj &lt;tt&gt;FALSE&lt;/tt&gt; se ĝi estas io alia:
: &lt;tt&gt;ISZERO := λ ''n''. ''n'' (λ ''x''. FALSE) TRUE&lt;/tt&gt;
La sekva predikato testas ĉu la unua argumento estas ''ne pli granda'' ol la dua:
: &lt;tt&gt;LEQ := λ ''m n''. ISZERO (SUB ''m n'')&lt;/tt&gt;,
kaj ĉar &lt;tt&gt;''m'' = ''n''&lt;/tt&gt; [[s.n.s.]] &lt;tt&gt;LEQ ''m n''&lt;/tt&gt; kaj &lt;tt&gt;LEQ ''n m''&lt;/tt&gt;, eblas facile konstrui predikaton po por numera [[egaleco]].

La atingebleco de predikatoj kaj ĉi-subaj difinoj de &lt;tt&gt;TRUE&lt;/tt&gt; kaj &lt;tt&gt;FALSE&lt;/tt&gt; ebligas oportune skribi &quot;se-do-alie&quot;-esprimojn per labmda-kalkulo. Ekzemple, &quot;retrotransforman funkcion&quot; &lt;tt&gt;''f''(0)=0;''f''(n+1)=n&lt;/tt&gt; oni povas difini kiel:
: &lt;tt&gt;PRED := λ ''n''. ''n'' (λ ''g k''. ISZERO (''g'' 1) k (PLUS (''g k'') 1) ) (λ ''v''. 0) 0 &lt;/tt&gt;
kiun oni povas indukte testi, montrante ke &lt;tt&gt;''n'' (λ ''g k''. ISZERO (''g'' 1) k (PLUS (''g k'') 1) ) (λ ''v''. 0)&lt;/tt&gt; estas la &quot;aldonu &lt;tt&gt;''n''&lt;/tt&gt; - 1&quot; funkcio por &lt;tt&gt;''n''&lt;/tt&gt; &gt; 0.

=== Paroj ===
Paron (duopon de valoroj) oni povas difini per supre-difinitaj funkcioj &lt;tt&gt;TRUE&lt;/tt&gt; kaj &lt;tt&gt;FALSE&lt;/tt&gt;, uzante la [[Church-enkodo]]n por paroj. Ekzemple, funkcio &lt;tt&gt;PAIR&lt;/tt&gt; enkadrigas paron (&lt;tt&gt;''x''&lt;/tt&gt;,&lt;tt&gt;''y''&lt;/tt&gt;), dum &lt;tt&gt;FIRST&lt;/tt&gt; redonas unuan elementon el ĝi kaj &lt;tt&gt;SECOND&lt;/tt&gt; la duan.

: &lt;tt&gt;PAIR := λ ''x'' ''y'' ''f''. ''f'' ''x'' ''y''&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;FIRST := λ ''p''. ''p'' TRUE&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;SECOND := λ ''p''. ''p'' FALSE&lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;NIL := λ x. TRUE &lt;/tt&gt;
: &lt;tt&gt;NULL := λp. p (λx y.FALSE)&lt;/tt&gt;

Iu ajn ligita listo povas esti difinita kiel NIL por malplena listo aŭ kiel &lt;tt&gt;PAIR&lt;/tt&gt; de unua elemento kaj listo de ĉiuj aliaj elementoj. Predikato &lt;tt&gt;NULL&lt;/tt&gt; testas ĉu la valoro estas &lt;tt&gt;NIL&lt;/tt&gt;.

Kiel ekzemplon de uzo de paroj oni povas konsideri la la funkcion de &quot;movo laŭ la listo&quot;, kiu ŝanĝas paron &lt;tt&gt;(''m'', ''n'')&lt;/tt&gt; al &lt;tt&gt;(''n'', ''n''+1)&lt;/tt&gt;. Ĝi difiniĝas kiel
: &lt;tt&gt;Φ := λ ''x''. PAIR (SECOND x) (SUCC (SECOND ''x''))&lt;/tt&gt;
kaj tio ebligas krei pli legeblan varianton de supre-menciita funkcio de &quot;antaŭa elemento&quot;:
: &lt;tt&gt;PRED := λ ''n''. FIRST (''n'' Φ (PAIR 0 0)) &lt;/tt&gt;

=== Rikuro ===
[[Rikuro]] estas maniero difini funkcion per la funkcio mem. Je unua rigardo ŝajnas, ke lambda-kalkulo ne ebligas tion. Sed vere oni ja povas fari rikuran difinon per lambda-kalkulo. Konsideru ekzemple, kiel oni rikure difinas funkcion de [[faktorialo]] &lt;tt&gt;''f''(''n'')&lt;/tt&gt;

:&lt;tt&gt;''f''(''n'') = 1, se ''n'' = 0; kaj ''n''·''f''(''n''-1), se ''n''&gt;0&lt;/tt&gt;.

En lambda-kalkulo ne eblas difini funkcion, kiu inkluzivus sin mem kiel argumenton. Por fari similan difinon oni devas krei median funkcion &lt;tt&gt;''g''&lt;/tt&gt;, kiu prenas &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt; kiel argumenton kaj redonas alian funkcion kun argumento &lt;tt&gt;''n''&lt;/tt&gt;:

:&lt;tt&gt;''g'' := λ ''f'' ''n''. (1, if ''n'' = 0; and ''n''·''f''(''n''-1), if ''n''&gt;0)&lt;/tt&gt;.

La funkcio, kiun &lt;tt&gt;''g''&lt;/tt&gt; redonas estas aŭ la konstanto &lt;tt&gt;1&lt;/tt&gt;, aŭ ''n''-obla apliko de funkcio &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt; al &lt;tt&gt;''n''-1&lt;/tt&gt;. Per predikato &lt;tt&gt;ISZERO&lt;/tt&gt; kaj la aliaj supre-difinitaj logikaj kaj algebraj funkcioj, oni povas difini &lt;tt&gt;''g''&lt;/tt&gt; per lambda-kalkulo.

Tamen funkcio &lt;tt&gt;''g''&lt;/tt&gt; ankoraŭ ne estas rikura. Por ke oni povu uzi &lt;tt&gt;''g''&lt;/tt&gt; en rikura faktoriala funkcio, la funkcio &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt;, kiun oni donas al &lt;tt&gt;''g''&lt;/tt&gt; kiel argumenton devas havi specialajn ecojn. La funkcio &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt; devas ekspandiĝi al funkcio &lt;tt&gt;''g''&lt;/tt&gt; kun nur unu argumento, kaj tiu argumento devas ree esti &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt;!

En aliaj vortoj, &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt; devas ekspandiĝi al &lt;tt&gt;''g''(''f'')&lt;/tt&gt;. Per tio &lt;tt&gt;''g''&lt;/tt&gt; povus ekspandiĝi al ĉi-supra faktoriala funkcio kaj kalkuli ĝin ĝis nivelo de rikuro. En tiu ekspando &lt;tt&gt;''f''&lt;/tt&gt; reaperos kaj ree ekspandiĝos al &lt;tt&gt;''g''(''f'')&lt;/tt&gt; por daŭrigo de rikuro. Tia speco de funkcio, kie &lt;tt&gt;''f'' = ''g''(''f'')&lt;/tt&gt;, estas nomata ''fiksita punkto'' de &lt;tt&gt;''g''&lt;/tt&gt;, kaj aperas ke oni povas implementi ĝin per lambda-kalkulo per t.n. ''paradoksa operatoro'' aŭ ''operatoro de fiksita punkto'', kutime skribata kiel &lt;tt&gt;''Y''&lt;/tt&gt; -- la [[kombinatoro de fiksita punkto]]:

:&lt;tt&gt;''Y'' = λ ''g''. (λ ''x''. ''g'' (''x'' ''x'')) (λ ''x''. ''g'' (''x'' ''x''))&lt;/tt&gt;

En lambda-kalkulo &lt;tt&gt;''Y g''&lt;/tt&gt; estas fiksita punkto de &lt;tt&gt;''g''&lt;/tt&gt;, kaj ĝi ekspandiĝas al:

:&lt;tt&gt;''Y g''&lt;/tt&gt;
:&lt;tt&gt;λ ''h''. ((λ ''x''. ''h'' (''x'' ''x'')) (λ ''x''. ''h'' (''x'' ''x''))) g&lt;/tt&gt;
:&lt;tt&gt;(λ ''x''. ''g'' (''x'' ''x'')) (λ ''x''. ''g'' (''x'' ''x''))&lt;/tt&gt;
:&lt;tt&gt;''g'' ((λ ''x''. ''g'' (''x'' ''x'')) (λ ''x''. ''g'' (''x'' ''x''))&lt;/tt&gt; (Komparu kun antaŭa ŝtupo)
:&lt;tt&gt;''g'' (''Y'' ''g'')&lt;/tt&gt;.

Nun, por kompletigi la rikuron de nia faktoriala funkcio ni simple vokos &lt;tt&gt;&amp;nbsp;''g'' (''Y'' ''g'') ''n''&lt;/tt&gt;,&amp;nbsp; kie ''n'' estas numero, kies faktorialo ni kalkulas.

Se ''n'' = 5, tio ekspandiĝas al:

:&lt;tt&gt;(λ ''n''.(1, if ''n'' = 0; and ''n''·((''Y g'')(''n''-1)), if ''n''&gt;0)) 5&lt;/tt&gt;
:&lt;tt&gt;1, if 5 = 0; and 5·(''g''(''Y g'')(5-1)), if 5&gt;0&lt;/tt&gt;
:&lt;tt&gt;5·(''g''(''Y g'') 4)&lt;/tt&gt;
:&lt;tt&gt;5·(λ ''n''. (1, if ''n'' = 0; and ''n''·((''Y g'')(''n''-1)), if ''n''&gt;0) 4)&lt;/tt&gt;
:&lt;tt&gt;5·(1, if 4 = 0; and 4·(''g''(''Y g'')(4-1)), if 4&gt;0)&lt;/tt&gt;
:&lt;tt&gt;5·(4·(''g''(''Y g'') 3))&lt;/tt&gt;
:&lt;tt&gt;5·(4·(λ ''n''. (1, if ''n'' = 0; and ''n''·((''Y g'')(''n''-1)), if ''n''&gt;0) 3))&lt;/tt&gt;
:&lt;tt&gt;5·(4·(1, if 3 = 0; and 3·(''g''(''Y g'')(3-1)), if 3&gt;0))&lt;/tt&gt;
:&lt;tt&gt;5·(4·(3·(''g''(''Y g'') 2)))&lt;/tt&gt;
:&lt;tt&gt; ...&lt;/tt&gt;

Kaj tiel plu, rikure trapasante strukturon de algoritmo. Ĉiu rikure difinita funkcio povas esti rigardata kiel fiksita punkto de iu alia taŭga funkcio, kaj do per uzo de &lt;tt&gt;''Y''&lt;/tt&gt; ĉiu rikure difinita funkcio povas esti esprimita kiel lambda-esprimo. Interalie, nun ni povas koncize difini subtrahon, multiplikon kaj komparon de naturaloj per rikuro.

=== Komputeblaj funkcioj ===
Funkcio ''F'': '''N''' → '''N''' de [[naturalo]]j estas [[komputebla funkcio]] [[se kaj nur se]] ekzistas lambda-esprimo ''f'' en kiu por ĉiu paro (''x'', ''y'') en '''N''', ''F''(''x'')=''y'' se kaj nur se ''f'' &lt;tt&gt;x&lt;/tt&gt;&amp;nbsp;=&lt;sub&gt;β&lt;/sub&gt;&amp;nbsp;&lt;tt&gt;y&lt;/tt&gt;,&amp;nbsp; kie &lt;tt&gt;x&lt;/tt&gt; kaj &lt;tt&gt;y&lt;/tt&gt; estas Church-numeroj akordaj al ''x'' and ''y'' laŭorde kaj =&lt;sub&gt;β&lt;/sub&gt; signifas ekvivalentecon ĝis beta-redukto. Tio ĉi estas unu el multaj manieroj difini [[komputebleco]]n; aliaj variantoj kaj diskuto troveblas en [[tezo de Church-Turing]].

=== Nedecideblo de ekvivalenteco ===
Ne ekzistas algoritmo, kiu prenus du lambda-esprimojn kaj redonas &lt;tt&gt;TRUE&lt;/tt&gt; aŭ &lt;tt&gt;FALSE&lt;/tt&gt; depende de ĉu la esprimoj estas ekvivalentaj. Tio ĉi estis historie la unua problemo por kiu nedecidebleco povas esti [[rigora pruvo|rigore pruvita]]. Unue, la pruvo aperis, ke neniu [[komputebla funkcio]] povas decidi ekvivalentecon. Kaj sekve, laŭ la [[Ĉurĉa tezo]], tio kapablas neniu ajn algoritmo.

La pruvo de Church unue reduktas la problemon ĝis la demando ĉu donita lambda-esprimo havas ''normalan formon''. Normala formo estas ekvivalenta esprimo, kiun oni ne plu povas redukti. Poste li konjektis tiun esprimon komputebla kaj do esprimebla per lambda-kalkulo. Bazante sin je pli fruaj verkoj de Kleene kaj konstruante {{N|Godela numeraro}} por lambda-esprimoj, li konstruis lambda-esprimon &lt;tt&gt;''e''&lt;/tt&gt;, kiu rigore sekvas pruvon de [[Teoremoj de nekompleteco|unua nekompleteca teoremo de Gödel]]. Se oni aplikas &lt;tt&gt;''e''&lt;/tt&gt; al ĝia propra Godela numero, aperas kontraŭdiro.

== Lambda-kalkulo en programlingvoj ==
Kiel montris [[Peter Landin]] en sia klasika verko &lt;cite&gt;[http://portal.acm.org/citation.cfm?id=363749&amp;coll=portal&amp;dl=ACM A Correspondence between ALGOL 60 and Church's Lambda-notation]&lt;/cite&gt; de jaro [[1965]], oni povas kompreni sekvencajn [[procedura programado|procedurajn programlingvojn]] en terminoj de lambda-kalkulo, kaj tio donas bazajn mekanismojn por procedura abstraktado kaj procedura apliko.

Uzo de lambda-kalkulo en programado bezonas rigardon de &quot;funkcioj&quot; kiel [[objekto de unua klaso|objektoj de unua klaso]], kio envokas problemon pri implemento de [[stako|stak]]-bazitaj programlingvoj, konatan kiel [[Funarg-problemo]].

La plej uzata implemento de lambda-kalkulo en programado estas [[funkciaj programlingvoj]], kiuj plejparte baziĝas je lambda-kalkulo kun [[konstanto]]j kaj [[datumtipo]]j. [[Lisp]] uzas varianton de lambda-notacio por difino de funkcioj, sed nur ĝia pure funkcia varianto [[Lispkit Lisp]] estas vere ekvivalenta al lambda-kalkulo.

Ekzemplo de lambda-funkcio en [[Lisp]]:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Lisp&quot;&gt;
(lambda (x) (* x x))
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Ĉi-supra Lisp-ekzemplo disvolviĝas al funkcio de unua klaso. La termino ''lambda'' enkondukas la funkcion, kaj sekvas listo de argumentoj. Ĉi-funkcio havas nur unu argumenton ''x''. Poste sekvas la esprimoj, kiuj estas ekzekutitaj. Ĉi-tie estas nur unu esprimo (* x x) kiu multiplikas ''x'' je ''x''.

Funkciaj lingvoj ne estas la solaj kiuj subtenas funkciojn kiel objektojn de unua klaso. Sennombraj [[imperativaj programlingvoj]] kiel [[Paskalo (programlingvo)|Pascal]], antaŭlonge subtenas transdonon de subprogramoj kiel argumentoj al aliaj subprogramoj. En [[C (programlingvo)|C]] kaj C-similaj variantoj de [[C++]] ekvivalenta rezulto estas atingata per transdono de ''montriloj'' al kodo de funkcioj aŭ subprogramoj. Tiaj mekanismoj estas limigitaj al funkcioj skribataj speciale en la kodo kaj ne ebligas rektan subtenon de funkcioj de pli alta nivelo. Kelkaj imperativaj [[objekt-orientitaj programlingvoj]] havas apartajn notaciojn por reprezenti funkciojn de iu ajn klaso. Tiaj mekanismoj ekzistas en [[C++]], [[Smalltalk]] kaj pli moderne en [[Eiffel (programlingvo)|Eiffel]] (&quot;agentoj&quot;) kaj [[C dieso (programlingvo)|C#]] (&quot;delegatoj&quot;). Jen ekzemplo de realigo de tia funkcio per &quot;inline agent&quot;-esprimo de Eiffel
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;eiffel&quot;&gt;
agent (x: REAL): REAL do Result := x * x end
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Tiu ĉi objekto korespondas al lambda-esprimo λ x . x*x (kun ''voko per valoro''). Oni povas rigardi ĝin kiel iun alian esprimon, t.e. transdoni ĝin al iu ajn funkcio aŭ rutino. La valoro de &lt;var&gt;square&lt;/var&gt; estas esprimo de ĉi-supra &quot;agento&quot;, kaj la rezulto de apliko de &lt;var&gt;square&lt;/var&gt; al la valoro de (β-redukto) estas esprimata kiel &lt;var&gt;square&lt;/var&gt;.item ([a]), kien la argumento estas transdonita kiel [[opo|duopo]].

En [[Python (programlingvo)|Python]] tia ekzemplo uzas la [http://docs.python.org/ref/lambdas.html#lambda lambda] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070609115201/http://docs.python.org/ref/lambdas.html#lambda |date=2007-06-09 }}-formojn de funkcioj:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;python&quot;&gt;
func = lambda x: x ** 2
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Tio ĉi kreas novan anoniman funkcion kun nomo '''func''', kiun oni povas transdoni al aliaj funkcioj, variabloj ktp. Python ankaŭ povas rigardi iun ajn funkcion kreitan per standarda [http://docs.python.org/ref/function.html def] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070608221009/http://docs.python.org/ref/function.html |date=2007-06-08 }}-esprimo kiel [[objekto de unua klaso]].

Simile funkcias la Smalltalk-esprimo
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;smalltalk&quot;&gt;
[ :x | x * x ]
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Tio ĉi estas objekto de unua klaso (bloka [[fermo]]) kiun oni ankaŭ povas transdoni al variabloj, funkcioj ktp.

Simila ekzemplo de C++ (uzanta [[Boost C++ bibliotekoj|Boost]].Lambda bibliotekon):
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
std::for_each(c.begin(), c.end(), std::cout &lt;&lt; _1 * _1 &lt;&lt; std::endl);
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Tie ĉi standarda biblioteka funkcio '''for_each''' aplikiĝas al ĉiu membro de ujo 'c', kaj printas duan potencon de ĉiu elemento. La _1-notacio estas konsento de Boost.Lambda (originale devenanta de Boost.Bind) por reprezento de unua argumento '''x''' ie ajn aliloke.

Simpla C#-[[delegate (.NET)|delegato]], kiu prenas variablon kaj redonas duan potencon, pova poste transdoniĝi al aliaj funkcian aŭ delegatoj, aspektas jene:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;csharp&quot;&gt;
//Declare a delegate signature
delegate double MathDelegate(double i);
//Create a delegate instance
MathDelegate f = delegate(double i) { return Math.Pow(i, 2); };
&lt;/syntaxhighlight&gt;
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;csharp&quot;&gt;
/* Passing 'f' function variable to another method, executing,
 and returning the result of the function
 */
double Execute(MathDelegate f)
{
 return f(100);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Ekde C# 3.0, la lingvo enhavas lambda-esprimojn similan al tiu de Python aŭ Lisp. La esprimo disvolviĝas al supremenciita delegato, sed povas esti skribata pli facile:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;csharp&quot;&gt;
//Create a delegate instance
MathDelegate f = i =&gt; i * i;
Execute(f);
// or more simply put
Execute(i =&gt; i * i);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Strategioj de redukto ===
Ĉu eblas normaligi la terminon kaj kiom da laboro necesas por tio je grava parto dependas de uzata redukta strategio. La plej grava distingo inter reduktaj strategioj en funkciaj programlingvoj estas distingo inter [[rigora komputado]] kaj [[malloborema komputado]].

Ĉi-sube ni uzos terminon 'redex', kio estas mallongigo de 'reduktebla esprimo'. Ekzemple, &lt;tt&gt;(λ x. M) N&lt;/tt&gt; estas ''beta-redex'', ĉar ĝi estas reduktebla per beta-transformo; &lt;tt&gt;λ x. M x&lt;/tt&gt; estas ''eta-redex'' se &lt;tt&gt;x&lt;/tt&gt; ne estas libera en &lt;tt&gt;M&lt;/tt&gt;. La rezulto de redukto de ''redex'' estas ĝia reduktaĵo. En antaŭaj ekzemploj, iliaj reduktaĵoj estas, laŭvice, &lt;tt&gt;M[x:=N]&lt;/tt&gt; kaj &lt;tt&gt;M&lt;/tt&gt;.

;Plenaj beta-reduktoj: Iu ''redex'' povas esti reduktita iam ajn. Tio signifas, ke aparta redukta strategio, ĉar ordo de redukto estas rigardata negrava.
;Aplika ordo: La plej dekstra kaj plej ena ''redex'' estas ĉiam reduktita unuavice. Evidente, tio signifas, ke argumentoj de la funkcio estas reduktitaj antaŭ la funkcio mem. Aplika ordo ĉiam emas apliki funkciojn al normalaj formoj, eĉ kiam tio ne eblas.
:Plimulto de programlingvoj (inkluzive [[Lisp]], [[ML (programlingvo)|ML]] kaj imperativaj lingvoj kiel [[C (programlingvo)|C]] kaj [[Java]]) priskribiĝis kiel &quot;rigoraj&quot;, kio signifas ke la funkcioj estas aplikitaj al nenormaligaj argumentoj, restas nenoramligaj. Tion oni akiras per uzo de aplika ordo, kio nomiĝas &quot;strikta komputado&quot;.
;Normala ordo: La plej maldekstra kaj plej ekstera ''redex'' estas ĉiam reduktita unuavice. T.e. kiam eblas la strukturo de abstraktado estas anstataŭigita per la pli facila antaŭ ol dedukto de argumentoj.
;Voko per nomo: Sama, kiel normala ordo, sed reduktoj ne okazas ene de abstraktadoj. Ekzemple &lt;tt&gt;λ x.(λ x.x)x&lt;/tt&gt; laŭ tiu strategio estas rigardata kiel normala formo, kvankam ĝi enhavas ''redex'' &lt;tt&gt;(λ x.x)x&lt;/tt&gt;.
;Voko per valoro: Nur la plej eksteraj ''redex''-oj estas reduktitaj. La ''redex'' estas reduktata nur se ĝia plej dekstra parto havas reduktitan valoron (variablon aŭ lambda-abstrakton).
;Voko laŭ neceso: Kiel normala ordo, sed la argumentoj ne estas reduktataj ĝin oni vere tion bezonas - do, ĝis kiam necesas transdoni la rezulton. Tio ĉi en praktikaj kuntekstoj estas nomata &quot;malloborema komputado&quot;. La argumentoj, kiuj ne estas reduktitaj, akiras &quot;nomojn&quot; en formo de montrilo, kaj la ''redex'' estas reprezentita en formo de [[tunko]].

Aplika ordo ne estas normaliga strategio. La kutima kontraŭekzemplo estas jena: difinu &lt;tt&gt;Ω = ωω&lt;/tt&gt; kie &lt;tt&gt;ω = λ x. xx&lt;/tt&gt;. Ĉi-esprimo enhavas nur unu ''redex'', la tutan esprimon mem. Ĝia reduktaĵo ree estas &lt;tt&gt;Ω&lt;/tt&gt;. Ĉar tio ĉi estas nura ebla redukto, &lt;tt&gt;Ω&lt;/tt&gt; ne havas normalan formon en iu ajn redukta strategio. Per aplika ordo redukto de esprimo &lt;tt&gt;KIΩ = (λ x y . x)(λ x.x)Ω&lt;/tt&gt; komenciĝas je redukto de &lt;tt&gt;Ω&lt;/tt&gt;, ĉar ĝi estas plej dekstra ''redex'', sed ĉar &lt;tt&gt;Ω&lt;/tt&gt; ne havas normalan formon, la redukto haltas tie ĉi, kaj normala formo de &lt;tt&gt;KIΩ&lt;/tt&gt; ne estas trovita.

Kontraste, normala ordo ĉiam trovas normaligan redukton se tiu ekzistas. En ĉi-supra ekzemplo, &lt;tt&gt;KIΩ&lt;/tt&gt; reduktiĝas ĝis sia normala formo, kio estas &lt;tt&gt;I&lt;/tt&gt;. Malavantaĝo de tiu strategio estas ke la argumentoj povas kopiiĝi, kaj tio malfaciligas la komputon. Ekzemple, &lt;tt&gt;(λ x.xx)((λ x.x)y)&lt;/tt&gt; reduktiĝas al &lt;tt&gt;((λx.x)y)((λx.x)y)&lt;/tt&gt; per tiu strategio, pro kio aperas du pli ''redex''-oj. Do, plena redukto bezonas pluajn du etapojn. Kaj se la unua argumento estus reduktita unuavice, tio ne estus bezonata.

Avantaĝo de aplika ordo estas ke ĝi ne kaŭzas nenecesajn komputaĵojn, ĉar ĝi ne anstataŭigas argumentojn kun ''redex''-oj, kaj do ne bezonas kopii ilin, duobligante la laboron. En ĉi-supra ekzemplo, aplika ordo reduktas &lt;tt&gt;(λ x.xx)((λ x.x)y)&lt;/tt&gt; unue al &lt;tt&gt;(λ x.xx)y&lt;/tt&gt; kaj poste al normala ordo &lt;tt&gt;yy&lt;/tt&gt;, do, bezonas du etapojn anstataŭ tri.

La plej ''puraj'' funkciaj programlingvoj, aparte [[Miranda (programlingvo)|Miranda]] kaj ĝiaj posteuloj inkluzive [[Haskell]] kaj pruvaj lingvoj de [[aŭtomata pruvo de teoremoj]], uzas ''[[mallaborema komputado|mallaboreman komputadon]]'', kiu estas esence sama strategio kiel ''voko laŭ neceso''. Tio ĉi similas al normala ordo, sed ĝi sukcesas eviti duobligon de laboro per ''kvotigo''. En ĉi-supra ekzemplo, &lt;tt&gt;(λ x.xx)((λ x.x)y)&lt;/tt&gt; reduktiĝas al &lt;tt&gt;((λx.x)y)((λx.x)y)&lt;/tt&gt;, kiu havas du ''redex''-ojn, sed ĉar ili estas samaj, ''voko laŭ neceso'' reprezentas ilin ambaŭ per unu sama objekto. Do, kiam unu estas reduktita, la alia estas ankaŭ.

=== Rimarko pri komplikeco ===
Kvankam ideo de beta-redukto ŝajnas sufiĉe simpla, ĝi ne estas atoma operacio kaj do havas netrivian koston je [[komputada komplikeco]]&lt;ref&gt;R. Statman, &quot;[http://ieeexplore.ieee.org/xpl/freeabs_all.jsp?arnumber=4567929 The typed λ-calculus is not elementary recursive.]&quot; ''Theoretical Computer Science'', (1979) '''9''' pp73-81.&lt;/ref&gt;. Pli precize, oni devas aŭ trovi lokojn de ĉiuj aperoj de ligita variablo &lt;tt&gt;''V''&lt;/tt&gt; en esprimo &lt;tt&gt;''E''&lt;/tt&gt;, kiu bezonus malŝparon de tempo, aŭ konservi informon pri tiuj lokoj, kio malŝparus spacon. Naiva serĉo por lokoj de &lt;tt&gt;''V''&lt;/tt&gt; en &lt;tt&gt;''E''&lt;/tt&gt; estas [[Granda O|''O''(''n'')]] en longo ''n'' de esprimo &lt;tt&gt;''E''&lt;/tt&gt;. Tio uzeblas por stude de sistemoj kun [[eksplika anstataŭigo]]. [[Direktoro]]j de Sinot&lt;ref&gt;F.-R. Sinot. &quot;[http://www.lsv.ens-cachan.fr/~sinot/publis.php?onlykey=sinot-jlc05 Director Strings Revisited: A Generic Approach to the Efficient Representation of Free Variables in Higher-order Rewriting.]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot; ''Journal of Logic and Computation'' '''15'''(2), pages 201-218, 2005.&lt;/ref&gt; proponas manieron por trovi lokojn de liberaj variabloj en esprimoj.

=== Paraleleco kaj konkuro ===
La eco de [[teoremo de Church-Rosser]] en lambda-kalkulo signifas ke beta-reduktado povas esti religita en ''iu ajn ordo'', eĉ paralele. Tio signifas, ke malsamaj nedeterminismaj [[strategio de redukto|strategioj de redukto]] funkcias kun tio. Tamen, lambda-kalkulo mem ne enhavas iujn ajn apartajn konstruojn por [[paralela komputado]]. Oni povas aldoni konstruojn kiel [[futura valoro|futuroj]] al lambda-kalkulo por atingi paralelecon. Aliaj [[kalkulo de procezo|procezkalkuloj]] estas kreitaj por priskribo de komunikado kaj konkuro.

== Semantiko ==
La fakto ke terminoj de lambda-kalkulo agas kiel funkcio al aliaj lambda-kalkulaj terminoj kaj eĉ al si mem kondukis al demandoj pri semantiko de lambda-kalkulo. Ĉu oni povas aldoni senchavan signifon al terminoj de lambda-kalkulo? La natura semantiko estis trovi aron ''D'' izomorfa al funkcia spaco ''D'' → ''D'' de funkcioj al ĝi mem. Tamen, neniu netriviala tia ''D'' povas ekzisti pro limigoj de [[kardinaleco]], ĉar aro de ĉiuj funkcioj de ''D'' al ''D'' havas pli grandan kardinalecon ol ''D''.

En [[1970-aj jaroj]], [[Dana Scott]] montris ke se oni konsiderus nur [[kontinueco de Scott|kontinuajn funkciojn]], aro aŭ [[teorio de domajnoj|domajno]] ''D'' kun necesa eco estas trovebla. Tio, do, donis [[teorio de modeloj|modelon]] por lambda-kalkulo.

Tiu ĉi verko ankaŭ formis bazon por [[denotacia semantiko]] de programlingvoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Lambda-kalkulo| ]]</text>
      <sha1>tosdajr8r2v4svgrysm0sdb009tac8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kolumbia nucifrago</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278114</id>
    <revision>
      <id>9503322</id>
      <parentid>9231541</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7429" sha1="mc44c7yv4klxft7vca0yovpu0vhvygm" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kolumbia nucifrago
|regno2 = bestoj
|koloro = pink
|dosiero2 = Clark's Nutcracker (10788255406).jpg
|dosiero=Nucifraga columbiana1.jpg
| dosiero larĝo=300px
| dosiero2 larĝo=300px
|priskribo de dosiero = Kolumbia nucifrago [[Dosiero:Clark's Nutcracker Yosemite National Park.ogg|Clark's Nutcracker Yosemite National Park.ogg]]
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae''
|genro = ''[[Nucifraga]]''
|specio = '''''N. columbiana'''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Nucifraga columbiana''
|dunomo aŭtoritato = ([[Alexander Wilson|Wilson]], [[1811]])
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|vikispecio = Nucifraga columbiana
|komunejo = Nucifraga columbiana
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

'''Kolumbia nuksrompulo''' ('''''Nucifraga columbiana'''''), ankaŭ nomata '''Kolumbia nucifrago''' aŭ '''nucifrago de Clark''', estas granda [[paserina]] birdo el la [[genro (biologio)|genro]] [[Nuksrompuloj]] de [[familio (biologio)|familio]] [[Korvedoj]], kiu vivas en [[Norda Ameriko]]. Ĝi estas iomete pli malgranda ol la parenca specio [[norda nuksrompulo]] (''N. caryocatactes''), kiu vivas en plejparto de [[Eŭrazio]], kaj aspektas tre malsame de ĝi. Pliaj du specioj de la genro, la [[suda nuksrompulo]] kaj la [[Kaŝmira nuksrompulo]], estas tre similaj al la norda kaj ĝis antaŭnelonge estis konsiderataj ĝiaj [[subspecio]]j.

== Aspekto ==
Tiu [[Nearktiso|nearktisa]] specio estas '''cindrogriza ĝenerale''' (anstataŭ bruna kun blankaj punktoj, kiel la alia membro de la genro) escepte por la '''nigraj pugo, flugiloj''' (kun blanka malantaŭa bordo) kaj '''centraj vostoplumoj''' (dum la eksteraj estas tre blankaj). Ankaŭ la beko, gamboj kaj piedoj estas nigraj.

[[Dosiero:Clark's Nutcracker at Crater Lake.JPG|eta|maldekstra|Kolumbia nucifrago ĉe [[Kratera Lago]], [[Oregono]]]]
[[Dosiero:Clark's Nutcracker, Sulphur Mountain, Banff National Park, Canada.jpg|eta|dekstra|200px|Kolumbia nucifrago ĉe [[Sulfurmonto]], [[Nacia Parko Banff]], [[Alberto]]]]

== Disvastiĝo ==
Ili povas esti vidataj en okcidenta Nordameriko el [[Brita Kolumbio]] (de kie venas la nomo) kaj okcidenta [[Alberto]] norde al [[Malsupra Kalifornio]] kaj okcidenta [[Nov-Meksiko]] sude. Estas ankaŭ izolita populacio en la pinto de [[Cerro Potosí]], altaĵo de 3 700 m, en [[Novleono]], nordorienta [[Meksiko]]. Ĝi troviĝas ĉefe en montoj je altitudoj de 900 al 3 900 m en pinarbaroj. For de la reprodukta sezono ĝi povas vagadi amplekse al pli malaltaj altitudoj kaj ankaŭ orienten tiom malproksimen kiom ĝis [[Ilinojo]] (kaj eksterordinare [[Pensilvanio]]), ĉefe post malpliiĝo de pinsemoj en siaj normalaj areoj.

== Manĝo ==
La precipa manĝoresurso de tiu specio estas semoj de [[Pino]]j (''Pinus'' sp.), ĉefe la du specioj de malvarmaj klimatoj (alta altitudo) de [[Vejmuta pino]] (''Pinus'' subgenro ''Strobus'') kun grandaj semoj: ''[[Blankoŝela pino|P. albicaulis]]'' kaj ''[[P. flexilis]]'', sed ankaŭ uzante aliajn altaltitudajn speciojn kiel la ''[[Balfura pino|P. balfouriana]], [[Longviva pino|P. longaeva]]'' kaj ''[[Arĝenta pino|P. monticola]]''. Dum migrado al pli malaltaj altitudoj, ili povas manĝi ankaŭ la semojn de [[pinsempino]]j. La izolita populacio de Cerro Potosí estas ege asocia kun la loka endemismo de [[Potosia pino]] ''Pinus culminicola''.

Malmankaj '''pinsemoj estas stokitaj''', kutime engrunde por posta konsumado, en multnombraj kaŝejoj po 5-10 semojn ĉe ampleksa areo de ĝis 20 × 20 km. Tiuj birdoj kutime stokas pli da sia fakta bezono (ĝis 33,000 semojn ĉiubirde!) kiel asekuro kontraŭ semorabo fare de aliaj animaloj ([[sciuro]]j ktp.); tiu malmanka semaro povas ĝermi kaj kreskiĝi kiel novaj arboj kaj tiele la birdo pluvivigas sian propran habitaton. Rilate kun tiu stokokutimo estas la rimarkinda longdaŭra spacomemoro de la specio; ili kapablas lokigi kaŝejojn de semoj ege akurate, eĉ post ses monatoj kaj eĉ sub 1 m de neĝo.

La dieto inkludas ankaŭ ampleksan gamon de [[insekto]]j, beroj kaj aliaj fruktoj, etaj [[mamulo]]j kaj eventuale [[kadavraĵo]]jn. Ili manĝas ankaŭ ovojn kaj birdidojn krom [[Ternukso]]j kaj grasaĵoj kio estas preferata manĝo. Erojn oni prenas el surgrunde kaj el arboj, kie Nuksrompuloj estas tre lertaj inter branĉoj. Tiuj birdoj kapablas elpreni manĝerojn per fortotenado de pinfruktoj fare de la piedoj tiele ke la semoj estas malfermitaj per siaj fortaj bekoj. Ili ankaŭ uzas bastonetojn por lokigi grandajn larvojn de skaraboj.

== Kutimoj ==
Nestumado kutime okazas en pinoj aŭ aliaj tipoj de [[konifero]]. La nestareoj ofte ne estas ĉe la sunaj flankoj de arboj. Nestumado ĉiam okazas tre frue en la sezono. Protekto kontraŭ vento ŝajne estas pli valora ol loko ĉe suno. La ino demetas plej ofte tri ovojn kiuj estas kovataj dum ĉirkaŭ 16-18 tagoj, post kiuj la idoj estas zorgataj dum 22 tagoj post kio okazas elnestiĝo. Tamen la idoj ankoraŭ sekvos la gepatrojn dum kelkaj monatoj por lerni la komplikan kutimaron por semostokado.

La voĉo de tiu birdo estas ege varia kaj produktas multajn diferencajn sonojn. Tamen la plej ofta estas komune priskribita kiel ''ĥaaa-ĥaaa-ĥaaa'' aŭ ''kxraa-kxraa-kxraa'', kutime laŭ serioj de tri.

La dua nomo de tiu birdo nome '''Klarka nucifrago''' devenas el fama esploristo [[William Clark]].

== Esteraj bildoligoj ==
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/htmsl/h4910pi.jpg Kolumbia nucifrago] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190210080029/https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/htmsl/h4910pi.jpg |date=2019-02-10 }}
* [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=clark%27s+nutcracker&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de Kolumbia nucifrago] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170525112151/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=clark%27s+nutcracker&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2017-05-25 }} VIREO

== Filmoligoj ==
* [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=8265 Filmoj de Kolumbia nucifrago]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Interreta Birdokolekto

== Aliaj ligoj ==
* [http://www.natureserve.org/explorer/servlet/NatureServe?searchName=Nucifraga%20columbiana NatureServe report]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20240828070642/https://www.birds.cornell.edu/programs/AllAboutBirds/audio/Clarks_Nutcracker.ram/ Kanto de Kolumbia nucifrago]

== Referencoj ==
{{Portalo Birdoj}}
{{Referencoj}}
* {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=51142|title=Nucifraga columbiana|downloaded=12a Majo 2006}} Malplej zorgiga
* Lanner, R. M. (1996). ''Made for each other: a symbiosis of birds and pines''. OUP. ISBN 0-19-508903-0
&lt;!--{{Commons|Nucifraga columbiana}}--&gt;
* Balda R., Kamil C., Linking Life Zones, Life History Traits, Ecology, and Spatial Cognition in Four Allopatric Southwestern Seed Caching Corvids, 2006 [http://www.pigeon.psy.tufts.edu/asc/Balda/Default.htm]

[[Kategorio:Korvedoj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>mc44c7yv4klxft7vca0yovpu0vhvygm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Politiko de Armenio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281801</id>
    <revision>
      <id>9503216</id>
      <parentid>9355480</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4796" sha1="qqhnrt1l4evnle4w8lzjzpdaw1gpwkf" xml:space="preserve">'''La [[politiko]] de [[Armenio]]''' estas efektivigata kadre de [[prezidanto]] de la demokratia [[respubliko]]. Laŭ la armena [[konstitucio]], la prezidanto estas la ŝtatestro el plurpartia sistemo. La leĝdona sistemo estas kontrolata de la registaro kaj la leĝdona sistemo de la [[Registaro]] kaj la [[Parlamento]]. La unuĉambra [[parlamento]] (ankaŭ nomata Azgayin Zhoghov aŭ Nacia [[Asembleo]]) estas formata de koalicio de tri politikaj partioj: la konservativa Respublikana [[Partio]], la [[Prospera Armenio]] kaj la [[Daŝnako|Armena Revolucia Federacio]]. La ĉefaj opoziciaj partianoj estas Artur Baghdasarian el Rajto-Ŝtato kaj Raffi Hovannisian de Armenia Heredaĵo, kiu favorigas la aliĝon de [[Armenio]] kiel membro de la [[Eŭropa Unio]] kaj [[NATO]].

La ĉefa celo de la armena registaro estas la konstruado de okcidentstila [[parlamenta demokratio]] kiel bazo por la enlanda regado. Tamen, la internaciaj observantoj de la [[Konsilio de Eŭropo]] kaj la Ŝtata Departemento de [[Usono]] dubas pri la politika travideblo de Armenio dum la lastaj prezidentaj kaj parlamentaj balotadoj kaj de la konstitucia referendumo ekde 1995, pro dubindaj balotadoj, la manko de kunlaborado flanke de la Elekta [[Komisiono]] kaj la malbonkvalita konservado de la balotaj listoj kaj de la balotejoj

== Registaro ==
La prezidanto de Armenio estas la ŝtatestro, elektata rekte per [[universala voĉdonrajto]]. La plej alta leĝdona organismo estas la Nacia [[Asembleo]]. En [[1990]] okazis la unuaj demokratiaj [[balotado]]j kaj en [[1991]] estis elektata la unua prezidanto de la Respubliko. La prezidanto nomumas la ĉefministron, kiu samtempe elektas la registarajn ministrojn. Armenio estas membro de la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] (KSŜ).
[[Dosiero:Robert Kocharyan.jpg|eta|Robert Koĉarjan]]
[[Robert Koĉarjan]], la nuna prezidanto de la lando ekde [[1998]], ne estas ano de la [[komunista partio]], ankoraŭ tre forta pro la heredo kiun lasis la eksa [[Sovetio]] en Armenio. Tiu ĉi registaro estas konsiderata kiel naciisma.

&lt;br /&gt;'''Konstitucio''': [[5-a de julio]] [[1995]].
&lt;br /&gt;'''Laŭleĝa sistemo por voĉdonrajto''': 18 jaroj, universala.
&lt;br /&gt;'''Plenumpova sistemo''': Prezidento de la Respubliko (Ŝtatestro, Vic-prezidento, Ĉefministro kaj Konsilio de Ministroj.
&lt;br /&gt;'''Leĝdona sistemo''': Nacia Asembleo (190 membra)
&lt;br /&gt;'''Jura sistemo''': Supera Kortumo, Ĝenerala Prokuroro kaj malgrandaj kortumoj.
&lt;br /&gt;'''Politika divido''': 10 regionoj kaj 21 urboj.
&lt;br /&gt;'''Subdivida registaro''': ĉiu distrikto havas siajn proprajn lokajn registarojn.

== Internacia politiko ==
[[Dosiero:ArmenianEmbassyWashingtonDC01.jpg|150px|dekstra|eta|La armena ambasado en [[Vaŝingtono]].]]
Nuntempe Armenio havas bonajn rilatojn kun preskaŭ ĉiuj landoj de la mondo, kun la grava escepto de ĝiaj du proksimaj najbaroj, [[Turkio]] kaj [[Azerbajĝano]]. La streĉaj rilatoj kreskis inter la armenoj kaj la azeroj dum la lastaj jaroj de [[Sovetio]]. La milito en Montara Karabaĥo regis la politikon de la regiono dum la [[1990-aj jaroj]]. La landlimo inter du rivalaj landoj restas fermata ĝis la nuntempo, sen la trovado de solvo por fini la konflikton malgraŭ la perado de kelkaj organizaĵoj.

[[Turkio]] havas longan historion je malbonaj rilatoj kun Armenio ĉefe pro la neado de la [[armena genocido]] de [[1915]]. La konflikto en Karabaĥo fariĝis ekskuzo por fermi la landlimon kun Armenio en 1993. Ankoraŭ ĝi ne retiris la blokadon malgraŭ la internaj interesoj en la armena merkato.

Pro ĝia situo inter [[Turkio]] kaj [[Azerbajĝano]], Armenio havas mallarĝajn sekurec-rilatojn kun [[Rusio]]. Je peto de la armena registaro, Rusio havas militbazon en la nordoriento de la armena urbo [[Gyumri]] kiel preventiva elemento kontraŭ Turkio. Malgraŭ tio, Armenio alproksimiĝis al la eŭroatlantikaj strukturoj en la lastaj jaroj. Ĝi havas bonajn rilatojn kun [[Usono]], ĉefe pro la [[armena diasporo]]. Laŭ la [[censo]] de [[2000]] [[Usono]], ĉ. 385.488 armenoj loĝas en Usono.

[[Armenio]] estas ano de la [[Konsilio de Eŭropo]], ĝi havas amikajn rilatojn kun [[Eŭropa Unio]], speciale kun du el la membroŝtatoj, [[Francio]] kaj [[Grekio]], ĉar enketo de 2005 informis ke 64% de la armena loĝantaro favoras aŭ deziras la aliĝon al la Eŭropa Unio kaj pluraj funkciuloj esprimis ilian deziron ke Armenio fariĝu membroŝtato, ĉar kelkaj antaŭvidas oficialan proponon post kelkaj jaroj.

Granda parto de la armena [[socio]] ankaŭ deziras aliĝi al [[NATO]]. Tamen, la [[prezidanto]] [[Robert Koĉarjan]] deziras restigi Armenion en rilatoj kun [[Rusio]] kaj la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]].

{{Portalo Kaŭkazio}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Politiko de Armenio| ]]

[[bn:আর্মেনিয়া#রাজনীতি]]</text>
      <sha1>qqhnrt1l4evnle4w8lzjzpdaw1gpwkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nicola Ruggiero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282707</id>
    <revision>
      <id>9503413</id>
      <parentid>9431003</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3588" sha1="4ikr7mz2vmxmrih55b07ecu64q2mv9q" xml:space="preserve">&lt;!-- laŭ informoj de [[Originala Literaturo Esperanta|OLE, Originala Literaturo Esperanta]] --&gt;{{Informkesto gravulo}}

'''Nicola RUGGIERO''' (naskiĝis la {{daton|22|januaro|1986}} en [[Mola di Bari]]) estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]], premiito de [[Belartaj Konkursoj de UEA]], aktiva en la junulara kaj en la literatura movadoj. Ekde 2008 ĝis 2016 li loĝis en [[Rejkjaviko]] kaj [[Seltjarnarnes]], [[Islando]]. Li studis lingvojn anglan kaj islandan ĉe la [[Universitato de Islando]] kaj diplomiĝis per islandlingva [[disertacio]] pri la memtradukado ĉe poeto [[Baldur Ragnarsson]]. Ekde 2017 li translokiĝis al [[Torino]], [[Italio]], kaj studas lingvistikajn sciencojn kiel magistra studento en la tiea universitato. Interalie, li trapasis la ekzamenon pri planlingvistiko (docento: [[Federico Gobbo]]), kiu inkluzivas [[interlingvistiko|interlingvistikon]] kaj [[esperantologio|esperantologion]], kaj donis du gastlecionojn en la itala pri [[William Auld]] kaj la poemo de Utnoa.

==Esperanto-movado==
De 2006 ĝis 2008 li estis prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]], kaj sekve de 2006 ĝis 2008 estis
[[Komitato de TEJO|komitatano B]] de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]]. Ekde 2006 li estas komitatano de [[Esperantlingva Verkista Asocio]]. En [[2013]] li aktivis en la LKK de la [[UK 2013]] (98-a UK).

De 2018 li apartenas al la redakta skipo de [[Beletra Almanako]].

== Premioj ==

En la jaro [[2009]] li gajnis la 1an kaj la 2an premiojn en la kategorio Poezio en [[Belartaj konkursoj]] de [[UEA]].&lt;br&gt;
En la jaro [[2013]] li gajnis la 1an kaj la 3an premiojn en la kategorio Poezio en Belartaj konkursoj de UEA.&lt;br&gt;
En la jaro [[2015]] li gajnis la 2an premion en la kategorioj Eseo, Prozo kaj Teatraĵo en Belartaj konkursoj de UEA.

==Publikaj aperoj==
=== Verkoj ===
* «La ĉerizarboj de Lucullo» - eseo en ''La lingvo serena'', plenverkaro de [[Baldur Ragnarsson]].
* ''Taglibro de nenifaranto'' - poemaro, 2008, [[Espero (eldonejo)|Espero]], Partizánske {{ISBN|978-80-969533-8-7}} 72 p.
* ''La kanto de l’ korvo'' - poemaro, 2014, Espero, Partizánske {{ISBN|978-80-893662-3-1}} 85 p.
* Traduko de la libro en bildstrioj [[Cerba fetiĉo]] de [[Kinga Korska]] - ISBN 978-83-948429-5-6&lt;ref name=&quot;eo&quot;&gt;{{citaĵo el la reto |url=https://kingakorska.com/product/cerba-fetico/ |titolo=Cerba fetiĉo (Esperanto) |alirdato=2026-07-16 |verko=La retpaĝo de Kinga Korska}} ({{eo}})&lt;/ref&gt;

=== Prelegoj ===
* «Pri [[La Infana Raso]]»
** en la unua kongreso de [[Arci Esperanto]] ([[ARCI]] = [[Itala Kultura kaj Distra Asocio]])
** dum 74-a [[Itala Kongreso de Esperanto]], [[Pisa]], 2007

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20150924002216/http://www.espero.sk/index.php?akcia=detail&amp;tovar=102 ''Taglibro de nenifaranto''] (2008) el la retejo de la eldonejo arkive en archive.org] [https://archive.is/XeQHU kaj en archive.is], por ebla aĉeto ankoraŭ funkcias https://espero.sk/#art_47 baza ligilo en espero.sk]
* [http://esperanto.net/literaturo/autor/ruggiero.html Informoj ĉe ''Originala literaturo Esperanta '']
* intervjuo kun li en la revuo ''[[TEJO tutmonde]]'', numero 135 (2009:3); jaro 27, paĝoj 7 kaj 8], estis arkivigita en la retarkivo ''www.gazetejo.org'' sed ekde almenaŭ 2021 ne plu atingeblas tie kaj arkivigo en archive.org kaj archive.is ne funkciis

{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo|Ruggiero, Nicola}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Esperanto-verkistoj]]
[[Kategorio:Italaj verkistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]
[[Kategorio:UK 2013]]</text>
      <sha1>4ikr7mz2vmxmrih55b07ecu64q2mv9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klavaro (muziko)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283457</id>
    <revision>
      <id>9503297</id>
      <parentid>8269124</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10901" sha1="7m68gll3w8golddh8vdioscjxzpae2t" xml:space="preserve">[[Dosiero:Piano-keyboard.jpg|eta|Klavaro]]
[[Dosiero:Averbode-speeltafel.jpg|eta|Ludotablo de kvarmanuala orgeno]]
'''Klavaro''' (de [[Latina lingvo|lat.]] ''clavis'' „ŝlosilo“ aŭ „seruro&quot;) estas speciala aranĝo de [[klavo]]j, kiu ĉe [[klavarinstrumento]] sekvigas trans respektiva mekaniko aŭ [[traktilaro]] songeneradon.

Je instrumentoj kun du aŭ pli klavaroj oni uzas ankaŭ la vorton '''manualo''' (de [[Latina lingvo|lat.]] ''manus'' „mano“), se la koncernaj klavaroj estas permane ludendaj, kaj '''[[pedalaro (muziko)|pedalaro]]''' (de [[Latina lingvo|lat.]] ''pes'' „piedo“), se oni ludas la klavaron perpiede. Instrumentoj kun pluraj pedalaroj eblas, sed vere maloftas.

Prareĝo de ĉiuj klavarinstrumentoj estas la orgeno konstruita en 1361 por la katedralo je [[Halberstadt]]. Eble [[Ktesibios]], inventinto de la [[orgeno]], ankaŭ inventis la klavaron.

== Kolorigo kaj materialo ==
[[Dosiero:Klaviatur_(Tasten).png|eta|250px|Skema grafikaĵo de klavaro]]
Kutime ĉe pianoklavaro (ekz. ĉe [[pianego]]j kaj [[pianeto]]j) la malsuproklavoj (C, D, E, F, G, A, B) estas faritaj el hela, la suproklavoj (C&lt;sub&gt;#&lt;/sub&gt;/D&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;#&lt;/sub&gt;/E&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;#&lt;/sub&gt;/G&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;#&lt;/sub&gt;/A&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;, A&lt;sub&gt;#&lt;/sub&gt;/B&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;) el malhela materialo. Je pianegoj aŭ pianetoj oni uzis [[eburo]]n kaj [[ebono]]n. Post kiam la uzado de eburo estas malpermesita pro bestprotektaj kialoj, oni uzas plaston, ĉe altvaloraj instrumentoj eburanstataŭigan specialplaston. Ĉe la plej multaj [[klaviceno]]j kaj kelkaj [[orgeno]]j tamen la malsuproklavoj estas malhelaj kaj la suproklavoj helaj. Jen la koloron decidas la elekto de la ligno, per kiu oni tegas la klavojn. Ĉi tiu elekto ĉe pli malnovaj instrumentoj direktiĝis siaflanke laŭ la malmoleco de la ligno, tiel ke la pli ofte uzataj malsuproklavoj ofte ankaŭ konsistas el la pli malmola ligno.

== Klavonombro ==
Klavaro ampleksas ĉe
* [[piano]]j kaj [[elektronika piano|elektronikaj pianoj]] kutime 88 klavojn (7⅓ [[oktavo]]jn ekde A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ĝis c&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;);
* kelkaj koncert[[pianego]]j ĝis 97 klavojn (8 oktavojn ekde C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ĝis c&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;);
* multaj elektraj pianoj (ankaŭ por komencantoj), [[muzikila klavaro|muzikilaj klavaroj]] por duonprofesiuloj aŭ [[sintezilo]]j plejparte 76 klavojn (6⅓ oktavojn), malofte 73 (6 oktavojn);
* muzikilaj klavaroj por amatoroj („normgrandaj klavaroj“), multaj [[MIDI]]-aj muzikaj klavaroj kaj kelkaj elektraj pianoj 61 klavojn (5 oktavojn);
* kelkaj specialsinteziloj (ekz. bassinteziloj) kaj muzikilaj klavaroj (por infanoj) 49 klavojn aŭ malpli (ĝis 25);

Ĉe [[orgeno]]j la klavonombro en la manualoj varias treege. Klopodoj pri normigo koncernas kutime nur la geometriajn mezurojn. Ĉe novkonstruaĵoj la nombro de klavoj en la manualoj sumiĝas je 56, 58 aŭ 61 klavoj (4½ ĝis 5 oktavoj, kromate ekde C) kaj en la [[Pedalaro (muziko)|pedalaro]] 27 ĝis 32 klavoj (ĝis ĉ. 2½ oktavoj, ankaŭ kromate ekde C).

Kaj la devigo al kostoŝparado kaj ankaŭ la klopodo konstrui laŭ historiaj modeloj kondukas tamen ankaŭ al pli malgrandaj ampleksoj, kiaj estis kutimaj ekde la frurenesanco. Ekz. ekzistas orgenoj kun nur 38 klavoj en la manualo (F, G, A, B&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;, B-g&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,a&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Komune por ĉiuj manualoj estas nur, ke ili finas per blanka klavo.

Ĉe tre grandaj orgenoj (orgenegoj) la pedalaro povas ankaŭ ampleksi ĝis tri oktavojn (F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; bis f&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;).

Ĉe elektronaj hejmorgenoj ofte ekzistas t.n. „stumpopedalaroj“ kun nur 13 klavoj (unu oktavo). Ankaŭ oni trovas foje stumpopedalarojn ĉe fajfilorgenoj, precipe ĉe historiaj.

== Specialaj konstruformoj ==
=== Kromata klavaro ===
''Kromata klavaro'' (de [[Greka lingvo|gr.]] ''kroma'' koloro) estas klavaro, je kiu la [[oktavo]] disfalas en dek du egalajn partojn. Sur kromata klavaro la supro- kaj malsuproklavoj sekvas (kun memstaraj nomoj) ritme unu post la alia (dekdutona serio). [[Heinrich Josef Vincent]] (1819–1901) propagandis en sia broŝuro „La novklavaro“ de 1875 radikale la kromatan aranĝon de la klavaro laŭ la [[6-plus-6-instrumentoj|6-plus-6-sistemo]] (En ĝi C lokis sur suproklavo) kaj atentigis sur tion, ke [[Bernhardt Schumann]], kuracisto en Rhinow ĉe Rathenow en [[Brandenburgio]], jam 15 jarojn antaŭe ekigis la ideon de novklavaro. Fakte la unua patento estis de John Trotter ([https://web.archive.org/web/20240526142026/https://www.debenham.org.uk/william/JohnTrotterPatent.php Angla patento 3404, 4a de marto 1811]). La kromata klavaro tiam ne povis venki, komence de 2007 tamen oni prezentis [[MIDI]]-mastrumilon nome AXiS, kiu havas kromatan klavaron.&lt;ref&gt;[http://www.c-thru-music.com/cgi/?page=home Homepage des AXiS]&lt;/ref&gt;

=== Jankó-klavaro ===
[[Dosiero:pvj-tafel-1-detail.jpg|eta|Skemo de la Jankó-klavaro]]
La hungaro [[Paul von Jankó]] (1856–1919) inventis en 1882 klavaron laŭ la [[6-plus-6-instrumentoj|6-plus-6-sistemo]], je kio la dek du klavoj de oktavo estas aranĝitaj en kontinua alternado kiel supro- kaj malsuproklavoj. Ĉiu klavo havas je tio tri frapopunktojn, tiel ke ĝi de ekstere aspektas kiel teraso de ses klavovicoj. Ĝiaj avantaĝoj estas malpli granda oktavospano, kio ebligas ege vastajn akordprenadojn kaj novajn kunmetaĵojn, pli facila uzado de la dikfingro ĉe la ludado samkiel kromataj glitefektoj.Paul von Jankó: ''[http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/references?id=lit38215 Eine neue Claviatur. Theorie und Beispiele zur Einführung in die Praxis]'', Wien: Wetzler 1886

==== Klavaro de Jankó-Firestone ====
Ĝi similas al Klavaro de Jankó. Ĝin patentis en 1947 en Usono F.A.Firestone. Ĝi havas nur 4 vicoj de klavoj kaj la klavoj mem pli similas kaj al blankaj kaj al nigraj klavoj de piano: la fingrojn oni povas enmeti inter klavoj de supra vico. La oktavospano estas proksimume 144 mm, meza inter klavaro de Jankó kaj kutima klavaro de piano (160-165 mm). La klavaro de Jankó-Firestone havas la samajn avantaĝojn, sed ne havas malavantaĝojn ne forigeblajn en la klavaro de Jankó kaj pro kiuj la Klavaro de Jankó ne estis disvastigita.
[[Dosiero:KlavaroJankoFirestone.JPG|eta|Klavaro de Jankó-Firestone]]

=== Goldhammer-klavaro ===
La t.n. Goldhammer-klavaro deiras de reformprovo de Otto Goldhammer, kunlaboranto de la Instituto por Muzikscienco en Lepsiko. Ĉe ĝi la suproklavoj estas antaŭe rondigitaj, kaj ties eĝoj pasas vertikale, do ne plilarĝiĝas suben, pro kio la antaŭaj ludkampoj de la blankaj klavoj fariĝas pli vastaj. La blankaj klavoj de la duontonobreĉoj B-C kaj E-F estas tiel formitaj, ke iom pli larĝa fingro tie ne povas enfiksiĝi. Krome Goldhammer konstruis diversgrandajn klavarojn por unusama pianego, tiel ke oni povis elŝanĝi ilin por infanmanoj. La Goldhammer-klavaro tamen ne povis venki.

=== Apartaĵoj ĉe orgeno kaj historiaj klavarinstrumentoj ===
La nombro de klavaroj de orgeno dependas de sia grando, tipa estas almenaŭ du manualoj kaj [[pedalaro (muziko)|pedalaro]]. La plej malalta tono estas pokaze la granda C, foje ankaŭ F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; aŭ ankaŭ F.

Pli frue oni kutime provizis je ĉiuj klavarinstrumentoj la plej malaltan (t.e. la grandan) oktavon ne komplete per duontonklavoj. Anstataŭe oni preskaŭ ĉiam konstruis klavarojn kun t.n. ''mallonga oktavo'' (C, F, D, G, E, A, B&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;, B) aŭ ''rompita oktavo'' (aldone kun F&lt;sub&gt;#&lt;/sub&gt; kaj G&lt;sub&gt;#&lt;/sub&gt;; foje ankaŭ troviĝas variaĵoj de la mallonga oktavo ekde G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;). Eĉ ĝis meze de la 18-a jarcento oni plejofte ellasis la grandan C&lt;sub&gt;#&lt;/sub&gt;.
&lt;gallery&gt;
dosiero:Clavichord mit kurzer Oktave Beschriftung.jpg|Klavikordo kun mallonga oktavo, surskribita

Dosiero:Harpsichord.9023840.jpg|Klaviceno kun „rompitaj“ suproklavoj
&lt;/gallery&gt;

Krome oni uzas la nocion ''rompita'' ankaŭ por suproklavoj, kiuj estas oble faritaj por eviti enharmonan interŝanĝon. Se ekzistas duobloklavoj (plejofte por D&lt;sub&gt;#&lt;/sub&gt;/E&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt; kaj G&lt;sub&gt;#&lt;/sub&gt;/A&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;), temas pri subduontono. Per tio oni atingas, ke je meztona agordo oni povas ankaŭ ludi en tonaloj kun pluraj antaŭsignoj, sen ke la kvintoj „interfrotiĝas“ ([[lupokvinto]] G&lt;sub&gt;#&lt;/sub&gt;-E&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;).

Kutime orgeno disponas pri ''[[konektilo (orgeno)|konektiloj]]''. Per tiuj oni povas konekti malsamajn klavarojn unu kun la alia kaj per tio ludi ekde unu klavaro [[registro (orgeno)|registrojn]], kiuj fakte estas destinitaj al alia klavaro.

=== Muta klavaro ===
Kiel aparta formo ekzistas t.n. ''mutaj klavaroj'', al kiuj mankas la tongenerado kaj kiuj nur taŭgas por ekzercoceloj.

=== Apartaĵoj je elektronaj pianoj kaj muzikilaj klavaroj ===
Kelkaj klavaroj de altvaloraj elektronaj pianoj kaj mastrumklavaroj disponas pri pezigita [[pianomekaniko|martelmekaniko]] (-[[simulado]]). Per tio oni alproksimiĝas al ludsento ĉe vera [[pianego]], ekz. je la realigo de [[ripetado]]j. Pli malnovaj elektronaj pianoj por komencantoj (antaŭ konstrujaro [[2003]]) funkcionas nur per peziloj kaj risortoj. Muzikilklavaroj kaj malmultekostaj sinteziloj havas kutime nur risortan klavaron.

Klavarojn sen propra tongenerado oni nomas mastrumklavaroj. Ĉi tiuj konsistas nur el klavaro kaj [[MIDI]]-mastrumilo, per kiu oni povas mastrumi eksteran sintezilon aŭ similan.

=== Aliaj konstruformoj ===
Klavaroj staras sub forta premo al normigo, ĉar muzikistoj kun sia iam ellernita klavluda modelo volas regi la ludadon sur kiel eble plej multaj klavarinstrumento. Pro tio la klavaro konata de piano, orgeno, [[Klaviceno]] kaj [[klavikordo]] dominas, kvankam ĉe aliaj muzikaj instrumentoj ekzistas laŭkonstrue, muzike kaj ergonomie pli sencoplenaj klavaroj. Ekz. pro la aranĝo de la dek du klavoj de unu oktavo kunŝoviĝas klare, vastaj intervaloj estas pli facile ludeblaj.

==== Butonklavaroj ====
Alia aranĝo kun klavoj el rondaj butonoj troviĝas en diversaj variaĵoj ĉe la multnombraj formoj de [[akordiono]]j kaj koncertinoj.

{|
|[[Dosiero:C-Griff.svg|eta|butonsistemo aranĝita laŭ la C-maĵora gamo (kutima kaj en diskanto kaj ankaŭ en baso). ]]
|[[Dosiero:Akkordeon-B.png|eta|Stradella-baso, eltondaĵo (nur en baso)]]
|}

==== Klavaro de klavoviolono ====
Propran grupon de klavaroj ankaŭ formas la diversaj specoj de klavoviolonoj.

=== Tangentoj de vjelo ===
Simile al klavoviolono ĉee [[vjelo]] klavaro mallongigas la melodikordojn. Oni nomas la vjelklavojn &quot;tangentoj&quot;.

== Fontoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.herbert-henck.de/Internettexte/Klaviaturen_I/klaviaturen_i.html Klaviaturen – Gestalt und Bespielbarkeit]
* [http://www.sengpielaudio.com/Rechner-notennamen.htm Klaviatur (Pianotastatur) mit den deutschen und amerikanischen Notennamen und die Frequenzen von Tasteninstrumenten]
* http://www.pian-e-forte.de/texte/pdf/spielwerk.pdf (Klaviaturarten Seite 20)

[[Kategorio:Klavarinstrumentoj]]
[[Kategorio:Orgeno]]
[[Kategorio:Piano]]</text>
      <sha1>7m68gll3w8golddh8vdioscjxzpae2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kanjona troglodito</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287361</id>
    <revision>
      <id>9503158</id>
      <parentid>9480278</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4275" sha1="kts5f93ux2wu49jjnucg940xs3kj6vl" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = 
|dosiero=2008-canyon-wren.jpg
|dosiero2 = Catherpes mexicanus NPS.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|dosiero2 larĝo = 300px
|priskribo de dosiero2 = Katerpo
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|regno2 = besto
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Trogloditedoj]] ''Troglodytidae''
|genro = ''[[Catherpes]]''
|statuso = LC
|dunomo = Catherpes mexicanus
|dunomo aŭtoritato = [[William John Swainson|Swainson]], [[1829]]
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 = *C. mexicanus albifrons
*C. mexicanus conspersus
|vikispecio = Catherpes mexicanus
|komunejo = Catherpes mexicanus
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

'''Kanjona troglodito'''&lt;ref name=OT&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/ Ornitologia taksonomio] surbaze de la listo de [[AviList]] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard&lt;/ref&gt; (''Catherpes mexicanus''), ankaŭ nomata '''Meksika katerpo''', '''kanjona katerpo''' aŭ simple '''katerpo''',  estas malgranda birdo de la [[familio (biologio)|familio]] de [[Trogloditedoj]] en [[Nordameriko]]. Ĝi estas ĉirkaŭ 14.5&amp;nbsp;cm longa. La teritorio estas el suda [[Brita Kolumbio]] kaj [[Montano]] suden tra multe de [[Meksiko]] al okcidenta [[Ĉiapaso]] kaj orienten al [[Oklahomo]] kaj [[Teksaso]]. Ĝi estas la ununura specio de [[monotipa]] [[genro (biologio)|genro]] ''Catherpes''.

Simila al la [[Salpinkto]] laŭ habitato kaj kutimaro, katerpo preferas '''rokajn mediojn ĉe akvo''', ĉefe en seka kamparo kaj stepa tereno (foje inklude konstruaĵojn). Ili manĝas insektojn kaj araneojn per plukado en fendoj per sia longa beko. Ties koloro estas '''pli ruĝeca''' ol tiu de la Salpinkto, eĉ ventre, kun kontrastaj blankaj gorĝo kaj brusto. La Kanjono katerpo ofte estas pli aŭdata ol vidata, kaj ties falantaj serioj de fajfado estas unu el la plej familiaraj birdokantoj de la kanjonoj de okcidenta Usono.

Ili konstruas tasforman neston el bastonetoj kaj alia vegetala materialo en rokfendo. La ino demetas 4 al 6 ovojn, kiuj estas blankaj kun ruĝbrunaj kaj grizaj makuletoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52002, Catherpes mexicanus, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga.
* Howell, Steve N. G. kaj Webb, Sophie, A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America, Oxford University Press, 1995, isbn=0-19-854012-4.
* [http://www.cbif.gc.ca/pls/itisca/next?taxa=&amp;p_format=&amp;p_ifx=&amp;p_lang=fr&amp;v_tsn=178610 SITI 178610]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i7170id.html Katerpo] ĉe USGS Patuxent Birdodentigejo
* [http://sdakotabirds.com/species/canyon_wren_info.htm Informaro pri Katerpo] - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
* [https://web.archive.org/web/20090406063914/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Canyon_Wren.html Specidatumazo pri Katerpo ] - Laboratorio Cornell de Ornitologio
* [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=5723 Katerpo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071010052323/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=5723 |date=2007-10-10 }} ĉe Interreta Birdokolekto
* [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=canyon+wren&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de Katerpo ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110613203621/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=canyon+wren&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2011-06-13 }} VIREO
* [http://i.pbase.com/u43/tgrey/upload/27842001.CanyonWren4.jpg Foto-Alta Rez (detale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111002034100/http://i.pbase.com/u43/tgrey/upload/27842001.CanyonWren4.jpg |date=2011-10-02 }}; [http://www.pbase.com/tgrey/image/27842001 Artikolo] - i.pbase.com-(Fotoj)

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Trogloditedoj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>kts5f93ux2wu49jjnucg940xs3kj6vl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karolina triotoro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287952</id>
    <revision>
      <id>9503211</id>
      <parentid>9309467</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10271" sha1="tm4x24sz7l7d9tgw0fnn9yfu0jb3a0u" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Karolina triotoro
|koloro = pink
|dosiero = Carolina Wren-27527.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Karolina triotoro
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Trogloditedoj]] ''Troglodytidae''
|genro = ''[[Thryothorus]]''
|specio = '''''T. ludovicianus'''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Thryothorus ludovicianus''
|dunomo aŭtoritato = ([[John Latham (ornithologist)|Latham]], [[1790]])
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|vikispecio =
|komunejo =
|dosiero2=Thryothorus ludovicianus song.ogg
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj =
}}

La '''Karolina triotoro''' aŭ [[Karolina troglodito]] (''Thryothorus ludovicianus'') estas malgranda [[birdo]] de la familio de [[Trogloditedoj]] en [[Ameriko]].

== Disvastiĝo ==
Ĝi estas komuna [[specio]] de [[trogloditedo]], loĝanta en la orienta duono de [[Usono]], la plej suda [[Ontario]], en [[Kanado]], kaj la plej nordorienta [[Meksiko]]. Distinga populacio de [[Jukatano]] en Meksikio, [[Belizo]] kaj pleja nordo de [[Gvatemalo]] estas traktata ĉu kiel [[subspecio]] ''Thryothorus ludovicianus albinucha'', ĉu kiel separata specio, '''Blankabrova troglodito''' ''Thryothorus albinucha''. Laŭ studo de 2006 &lt;ref&gt;Mann ''et al.'' (2006)&lt;/ref&gt;, tiuj estus la ununuraj trogloditedoj reste en la [[genro]] '''''Thryothorus'''''. ''T. ludovicianus'' estas la [[ŝtata birdo]] de [[Suda Karolino]]; la [[specifa nomo]] ''ludovicianus'' signifas &quot;el [[Luiziano]]&quot;.

== Aspekto ==
[[Dosiero:Carolina Wren 2.jpg|eta|maldekstra|285px|Karolina triotoro sur ligna relo.]]
[[Dosiero:Carolina wren (Thryothorus ludovicianus).webm| thumb|Thryothorus ludovicianus]]
Tipe 14&amp;nbsp;cm longa kaj ĉirkaŭ 20 g peza, ĝi estas granda trogloditedo; inter la specioj loĝantaj en Usono ĝi estas la dua plej granda post la [[Kaktotroglodito]]. La '''supraj partoj estas ruĝecbrunaj kaj la subaj partoj estas tre oranĝecsablokoloraj kutime nemarkitaj''' sed nuance striitaj flanke en la sudokcidento de la teritorio. La kapo havas tre puran '''blankan superokulan strion''', kiu eĉ malsupreniras ĝis la flankoj de la nuko, kaj blankecajn aŭ helgrizajn gorĝon kaj vizaĝon. La raso ''albinucha'' estas pli senkolore bruna supre kaj havas kroman blankan strion kape.

Ĝi estas facile konfuzebla kun la [[Triomano]], tre proksima parenco&lt;ref&gt;Martínez Gómez ''et al.'' (2005)&lt;/ref&gt;, kiu diferenciĝas ĉar estas pli malgranda sed kun pli longa vosto, grizbruna supre kaj pli blanka sube. La Karolina triotoro kaj la Blankabrova troglodito diferenciĝas el la [[Domtroglodito]] ĉar estas pli grandaj, kun klare pli longa beko kaj malantaŭa fingro; ĝia bekosupro havas noĉon antaŭ la pinto&lt;ref&gt;Brattstrom &amp; Howell (1956)&lt;/ref&gt;.

=== Kanto ===
La Karolina triotoro elstaras pro sia laŭta kanto, populare komprenita en la angla de usonaj lokanoj kiel ''&quot;teakettle-teakettle-teakettle&quot;'' [tikEtel] ([[Tekruĉo]]). Tiu kanto estas maltipa inter [[trogloditedoj]], kiu plej ofte kantas simile al aliaj trogloditedoj. Ĉiu birdo tipe kantas kelkajn diversajn kantojn. Sed nur maskloj kantas la laŭtan kanton. La kantoj varias ankaŭ laŭregione, ĉar birdoj de nordaj areoj kantas pli malrapide ol tiuj de sudaj areoj.

La Karolina triotoro havas ankaŭ serion de alvokoj, inklude rapidan serion de descendaj notoj en simila timbre de la kanto, funkcie kiel alarmalvoko, kaj tre akra kaj laŭta riproĉeca alvoko farata por minaci entrudulojn.

== Ekologio ==
[[Dosiero:Carolina Wren nesting in a duck box - Flickr - Andrea Westmoreland.jpg|eta|maldekstra|Karolina triotoro nestumante ĉe nestokesto.]]
La Karolina triotoro suferas malvarmon. Ĉar ili [[loĝantaj birdoj|ne migras]] kaj restas en sama teritorio, la nordaj populacioj de Karolina triotoro marke malpliiĝas post akraj vintroj. Pro tiu vetersufero, laŭgrade plialtiĝo de temperaturoj dum la lasta jarcento povus respondeci pro la nordena etendo konstatita ekde mezo de la [[20a jarcento]].&lt;ref name='COL:C.Wren'&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Carolina_Wren.html|titolo=All About Birds:Carolina Wren|eldoninto=Cornell Lab of Ornithology|alirdato=2009-06-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20061206093845/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Carolina_Wren.html|arkivdato=2006-12-06}}&lt;/ref&gt;

Populacioj de Kanado kaj la norda duono de Usono regule spertas malpliiĝon post malvarmegaj vintroj, sed alta reprodukta produktiveco tuje kaŭzas revenon al altaj nombroj. Tiuj birdoj estas ĝenerale loĝantaj birdoj en sia teritorio kaj defendas ĝin la tutan jaron; kelkaj birdoj povas vagadi norden post la reprodukta sezono.

Ili manĝas [[insekto]]jn, kiujn ili trovas en folirubejoj aŭ sur arbotrunkoj; ili povas manĝi ankaŭ etajn [[lacerto]]jn aŭ [[arborano]]j. Vintre ili eventuale manĝas [[semo]]jn, [[bero]]jn kaj aliajn etajn [[frukto]]jn.

=== Reproduktado ===
Tiuj birdoj preferas lokojn kun densa malalta kreskaĵaro, ĉu en miksitaj arbaroj aŭ en ĉeurbaj preskaŭarbaroj, en natura aŭ artefarita kavaĵo. La nesto estas diketa, ofte kupola strukturo, kun eta truo ĉepinte. Nestoj de pli hejmigitaj trogloditoj povas esti en granda vario de anguloj kaj fendoj kaj ĉe diversaj konstruaĵoj kiel sub pontoj, en truoj aŭ en strukturoj kiaj porĉo, barilpaliso, florpoto, arbo, domo aŭ grenejo. Preskaŭ ĉiu ajn ujo povus oferi akcepteblan nestolokon. Paroj povas pariĝi dumvive.

Inoj tipe demetas 4 al 6 ovojn (plej ofte dum periodo de kelkaj tagoj) ĝis trifoje jare (sed plej ofte nur dufoje). Ovoj estas ovoformaj, grizecblankaj kaj punktitaj je ruĝecbrunaj punktoj. Nur la ino kovas, dum 12-14 tagoj, kaj la unuaj junuloj [[elnestiĝo|elnestiĝas]] 12-14 tagoj post eloviĝo. Kaj la masklo kaj la ino manĝigas la junulojn. Se veterkondiĉoj taŭgas, oni uzas la saman neston pli da unu fojo.
{{Clear|left}}

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52026, Thryothorus ludovicianus, 12a de majo 2006. Malplej zorgiga
* Brattstrom, Bayard H. &amp; Howell, Thomas R. (1956): The Birds of the Revilla Gigedo Islands, Mexico. ''Condor'' '''58'''(2): 107-120. &lt;small&gt;{{Doi|10.2307/1364977}}&lt;/small&gt; [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v058n02/p0107-p0120.pdf plena teksto en formato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060517033937/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v058n02/p0107-p0120.pdf |date=2006-05-17 }} [[Portebla dokumentformo|PDF]], [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/DJVU/v058n02/P0107-P0120.djvu plena teksto en formato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070527173431/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/DJVU/v058n02/P0107-P0120.djvu |date=2007-05-27 }} [[DjVu]]
* Mann, Nigel I.; Barker, F. Keith; Graves, Jeff A.; Dingess-Mann, Kimberly A. &amp; Slater, Peter J.B. (2006): Molecular data delineate four genera of ''&quot;Thryothorus&quot;'' wrens. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''40''': 750–759. &lt;small&gt;[[DOI]]:10.1016/j.ympev.2006.04.014&lt;/small&gt; [http://www.tc.umn.edu/~barke042/pdfs/Mann.et.al06.pdf plena teksto en PDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071202114315/http://www.tc.umn.edu/~barke042/pdfs/Mann.et.al06.pdf |date=2007-12-02 }}
* aut|Martínez Gómez, Juan E.; Barber, Bruian R. &amp; Peterson, A. Townsend (2005): Phylogenetic position and generic placement of the Socorro Wren (''Thryomanes sissonii''). ''Auk'' '''122'''(1): 50–56. [Angla kun hispana resumo] &lt;small&gt;[[DOI]]:10.1642/0004-8038(2005)122[0050:PPAGPO]2.0.CO;2&lt;/small&gt; [http://www.specifysoftware.org/Informatics/bios/biostownpeterson/MBP_A_2005.pdf plena teksto en formato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217114932/http://www.specifysoftware.org/Informatics/bios/biostownpeterson/MBP_A_2005.pdf |date=2008-12-17 }} [[Portebla dokumentformo|PDF]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.birdhouses101.com/carolina-wren.asp Pri la Karolina triotoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061021125512/http://www.birdhouses101.com/carolina-wren.asp |date=2006-10-21 }}
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i7180id.html Informaro pri la Karolina triotoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19990209133319/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i7180id.html |date=1999-02-09 }} - USGS Patuxent Birdidentigejo
* [https://web.archive.org/web/20061206093845/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Carolina_Wren.html Specidatumbazo pri la Karolina triotoro] – Laboratorio Cornell de Ornitologio
* [http://www.sdakotabirds.com/species/carolina_wren_info.htm Informaro pri la Karolina triotoro] - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
* [http://juliesmagiclightshow.com/index.php?pic=788 Karolina triotoro ĉe birdomanĝejo en Sudorienta Vermonto] - Bildo
* [http://www.birdhouses101.com/carolina-wren.asp Karolina triotoro (BirdHouses101.com)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061021125512/http://www.birdhouses101.com/carolina-wren.asp |date=2006-10-21 }}
* [http://www.bird-stamps.org/cspecies/13504200.htm Poŝtmarkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080719170200/http://www.bird-stamps.org/cspecies/13504200.htm |date=2008-07-19 }} (de [[Usono]])
* [http://ibc.lynxeds.com/search/ibc_features/Carolina_Wren Filmetoj de Karolina triotoro] ĉe Interreta Birdokolekto
* [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=carolina+wren&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de Karolina triotoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516074806/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=carolina%20wren&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO
* [http://www.flmnh.ufl.edu/wwwsounds/birds/hardy55sh.wav Sonoj de Karolina triotoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070404131831/http://flmnh.ufl.edu/wwwsounds/birds/hardy55sh.wav |date=2007-04-04 }}

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Trogloditedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>tm4x24sz7l7d9tgw0fnn9yfu0jb3a0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katbirdo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288811</id>
    <revision>
      <id>9503263</id>
      <parentid>9245079</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T20:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9517" sha1="2pr2rg4fm78volh53u5yy52lxlt2jnr" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Katbirdo
|koloro = pink
|dosiero = Grey_Catbird.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Katbirdo
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Mimedoj]] ''Mimidae''
|genro = ''[[Dumetella]]''
|specio = '''''D. carolinensis''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Dumetella carolinensis''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]])
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|vikispecio = Dumetella carolinensis
|komunejo = Dumetella carolinensis
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La '''Katbirdo''' aŭ [[Griza katbirdo]] ('''''Dumetella carolinensis'''''&lt;ref&gt;[[Etimologio]]: ''Dumetella'', &quot;loĝanta en [[rubuso]]&quot;, el la [[latina]] vorto ''dūmus'' , &quot;rubusejo&quot;; aludas al la kutimo de la specio kanti kaŝite en makiso. ''carolinensis'', latina por &quot;el Karolinoj&quot;.&lt;/ref&gt;)
estas mezgranda [[paserina]] birdo de la [[familio (biologio)|familio]] de Mimedoj kiu troviĝas ĉefe en Nordameriko. Ĝi estas la ununura membro de la genro '''''Dumetella'''''. Kiel la [[Nigra katbirdo]], ĝi estas inter la bazaj stirpoj de la Mimedoj.&lt;ref&gt;Hunt ''et al.'' (2001), Barber ''et al.'' (2004)&lt;/ref&gt;

Plenkreskuloj estas '''malhelgriza''' (ardezgriza) kun svelta, nigra beko kaj malhelaj okuloj. Ili havas longan malhelan voston, malhelajn gambojn kaj malhelan kronon preskaŭ nigran; ili estas tre kontraste '''rustokoloraj (brunruĝecaj) sub vostokomenco''', tio estas subpuge.

== Voĉoj ==
[[Dosiero:Gray_Catbird.jpg|eta|maldekstra|Griza katbirdo en Vaŝingtono]]
Tiu specio estas tiele nomita pro ties kateca alvoko, sed, kiel ĉe multaj membroj de la familio de Mimedoj, ili ankaŭ imitas la kantojn de aliaj birdoj, same kiel de [[arborano]]j kaj eĉ meĥanikajn sonojn. Ĉar ili havas [[sirinkso]]n kiel plej parto de birdoj, ili kapablas produkti du sonojn samtempe. La [[alarmvoĉo]] similas la trankvilajn alvokojn de masklo de [[Platbeka anaso]].

La kanto de Katbirdo facile distingeblas el tiu de la [[Norda mokbirdo]] aŭ de la [[Toksostomo]] ĉar la mokbirdo ripetas frazojn 3 al 4 fojojn, dum la Toksostomo kutime ripetas ĉiun frazon dufoje, sed la katbirdo kantas ĉiun frazon nur unufoje. La kanto de la katbirdo estas kutime priskribita kiel pli raspa kaj malpli muzika ol tiu de mokbirdo.

Kontraste kun multaj kantobirdoj kiuj elektas elstarajn ripozejojn el kiu kanti, la katbirdo ofte elektas kanti el interno de arbusto aŭ arbeto, kie ili estas kaŝita per la foliaro.

== Ekologio ==
[[Dosiero:GreyCatbird23.jpg|eta|maldekstra|Griza katbirdo ĉeneste, defendante siajn ovojn el la fotisto]]
Ties reprodukta [[biotopo]] estas duonmalfermaj areoj kun densa, malalta arbustaro tra plej parto de [[Nordameriko]], tio estas la plej suda bordo de [[Kanado]], preskaŭ la tuta [[Usono]], escepte sudokcidente kaj [[Meksiko]]. Ili troviĝas en [[Urba areo|urbaj]], [[ĉeurba]]j kaj [[ruraj]] habitatoj; vintre ili asociiĝas plie al homoj&lt;ref name=forster2007&gt;Foster (2007)&lt;/ref&gt;. Ili konstruas diketan neston tasforman en arbusto aŭ arbo proksime de la grundo. La ovoj estas helbluaj, kaj la ovodemetado konsistas el 1 al 5, kun plia ofteco de 2 aŭ 3. Ambaŭ gepatroj vicas por manĝigi la idaron.

Tiu [[Nearktiso|nearktisa]] specio [[birdomigrado|migras]] al sudorienta [[Usono]] kaj orientaj Meksiko kaj [[Centrameriko]] (ĉe [[Karibio]]) kaj [[Kubo]] vintre. La pli malgrandaj birdoj de [[Bermudo]], kiu havas mallarĝajn kaj mallongajn flugilplumojn, estis priskribitaj kiel ''bermudianus'', sed tiu [[taksono]] neniam estis amplekse akceptita. Ili estas ege vagantoj en okcidenta [[Eŭropo]], ekzemple en [[Germanio]].

Tiuj birdoj manĝas surgrunde inter folirubaĵo. Ili manĝas ĉefe [[insekto]]jn kaj [[Bero|berojn]] kaj foje lacertojn, ovojn kaj ranojn; vintre la fruktetoj de ''Cymbopetalum mayanum'' ([[Annonaceae]]) kaj de ''Trophis racemosa'' ([[Morusacoj]]) estas ŝatataj de tiu specio, kaj tiele tiuj arboj estas ofte plantataj por allogi katbirdojn en parkojn kaj ĝardenojn.&lt;ref name=forster2007 /&gt; Griza katbirdo ne timas [[predanto]]jn kaj respondas ilin agreseme per ekmontro de siaj flugiloj kaj vostoj kaj per siaj miaŭaj sonoj. Oni scias, ke ili ankaŭ atakas kaj bekofrapas predantojn kiuj venas ĉe siaj nestoj. Ili ankaŭ detruas ovojn de la [[Brunkapa molotro]] demetitajn en siajn nestojn per bekofrapado.

Tiu specio estas ĝenerale komuna kaj disvastigata, kvankam timida. Ĝi ne estas konsiderata minacata de [[IUCN]]. En Bermudo tamen, Grizaj katbirdoj estis iam tre komunaj, sed ties populacio draste malpliiĝis lastatempe pro [[senarbarigo]] kaj nestopredado fare de enmetitaj specioj (inklude tiujn de la [[Pitango]] kaj de la [[Sturno]]).

En [[Usono]] tiu specio ricevas specialan leĝan protektadon laŭ la [[Traktato pri Migrantaj Birdoj de 1918]].

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Bermudaj subtropikaj koniferaroj]]

== Referencoj==&lt;!-- WilsonBull18:47 (compare to current Ohio checklist http://www.ohiobirds.org/publications/OBRClist.pdf) --&gt;
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 51933, Dumetella carolinensis, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga
* Barber, Brian R.; Martínez-Gómez, Juan E. &amp; Peterson, A. Townsend (2004): Systematic position of the Socorro mockingbird ''Mimodes graysoni''. ''Journal of Avian Biology'' '''35''': 195-198. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.0908-8857.2004.03233.x}}&lt;/small&gt; (HTML resumo)
* Foster, Mercedes S. (2007): The potential of fruiting trees to enhance converted habitats for migrating birds in southern Mexico. ''Bird Conservation International'' '''17'''(1): 45-61. &lt;small&gt;{{doi|10.1017/S0959270906000554}}&lt;/small&gt; [http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=936412 PDF plena teksto]
* Hunt, Jeffrey S.; Bermingham, Eldredge; &amp; Ricklefs, Robert E. (2001): Molecular systematics and biogeography of Antillean thrashers, tremblers, and mockingbirds (Aves: Mimidae). ''Auk'' '''118'''(1): 35–55. &lt;small&gt;[[DOI]]:10.1642/0004-8038(2001)118[0035:MSABOA]2.0.CO;2&lt;/small&gt; [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200101/ai_n8930531 HTML plena teksto senbilda] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110809142544/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200101/ai_n8930531/ |date=2011-08-09 }}
* Cimprich, D. A., and F. R. Moore. 1995. ''Gray Catbird (Dumetella carolinensis)''. In ''The Birds of North America'', No. 167 (A. Poole and F. Gill, eds.). The Academy of Natural Sciences, Philadelphia, and The American Ornithologists’ Union, Washington, D.C.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v101n04/p0633-p0637.pdf La originala priskribo kaj aŭtoro de la genro Dumetella] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100809222707/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v101n04/p0633-p0637.pdf |date=2010-08-09 }}
* [https://web.archive.org/web/20090321105116/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Gray_Catbird.html Speciinformaro de la Katbirdo] – Laboratorio Cornell de Ornitologio
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i7040id.html Katbirdo - ''Dumetella carolinensis''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090522010007/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i7040id.html |date=2009-05-22 }} - USGS Patuxent Birdidentigejo
* [http://www.sdakotabirds.com/species/gray_catbird_info.htm Katbirdo Informaro kaj fotoj] - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
* [http://www.bermuda-online.org/fauna.htm Bermudo rete: Bermuda Faŭno.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220602064524/http://www.bermuda-online.org/fauna.htm |date=2022-06-02 }}
* [http://www.birdhouses101.com/catbird.asp Katbirdo (BirdHouses101.com)]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.bird-stamps.org/cspecies/13600100.htm Poŝtmaekoj de Katbirdo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080609083031/http://www.bird-stamps.org/cspecies/13600100.htm |date=2008-06-09 }} (por [[Grenadinoj]] de [[Grenado]], [[Turkoj kaj Kajkoj]])
* [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=gray+catbird&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de Katbirdo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516113054/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=gray+catbird&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO
* [http://sdakotabirds.com/species_photos/gray_catbird_5.htm Foto-Alta Rez] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081008034412/http://sdakotabirds.com/species_photos/gray_catbird_5.htm |date=2008-10-08 }}; [http://sdakotabirds.com/species_photos/gray_catbird_3.htm Foto-2--Alta Rez] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100103115949/http://sdakotabirds.com/species_photos/gray_catbird_3.htm |date=2010-01-03 }}; [http://sdakotabirds.com/species/gray_catbird_info.htm Artikolo] sdakotabirds.com
* [http://ibc.lynxeds.com/species/grey-catbird-dumetella-carolinensis Filmetoj de Katbirdo] ĉe Interreta Birdokolekto
* [http://www.flmnh.ufl.edu/wwwsounds/birds/hardy59sh.wav Sonoj de Katbirdo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070404115250/http://flmnh.ufl.edu/wwwsounds/birds/hardy59sh.wav |date=2007-04-04 }}

[[Kategorio:Mimedoj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>2pr2rg4fm78volh53u5yy52lxlt2jnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fetiĉo (amoro)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290759</id>
    <revision>
      <id>9503383</id>
      <parentid>8175262</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5732" sha1="hdiag8gc7j1dhp9900mwp6s1gbdlzy5" xml:space="preserve">{{Apartigila paĝo|Fetiĉo}}
{{Informkesto organizaĵo}}

[[Dosiero:Martin van Maele - La Comtesse au fouet 01.jpg|eta|dekstra|200px|Erota logo al [[piedo]]j estas kutima en seksa fetiĉismo]]
Estas je la turnopunkto de la [[19-a jarcento|19-a]] kaj [[20-a jarcento]]j ke la esprimo «fetiĉo» evoluas [[semantiko|semantike]] por nomi larĝasence ion kio vekas erotan eksciton ĉe iu kaj tiel fariĝas «kultinda».

Pli precize, seksa fetiĉismo konsistas el [[Erotismo|erota]] [[deziro]], kiun determinas aparta [[ŝtofo]], [[vesto]] aŭ [[Homa anatomio|iesa korpoparto]]. Ekzemple, fetiĉisto emas havi plian ekscitiĝon je la vido de persono surhavanta seksallogan veston ol de persono [[Nudeco|tute senvesta]]. Same, fetiĉisto povas aparte ŝati iesan korpoparton, kiel [[ŝultro]]n kondiĉe ke la persono surhavas [[senmanika trikoto|senmanikan trikoton]] kiu vidigas la ŝultron, aŭ esti fascinita de [[Mamo|mamformo]] sub strikta [[t-ĉemizo]] aŭ [[trikoto]].

[[Alfred Binet]] la unua uzis la terminon laŭ [[Seksologio|seksologia]] senco en artikolo de la «filozofa gazeto» en [[1887]]. Lia teorio sin apogas sur fetiĉista kazo pristudita de Jean-Martin Charcot kaj Valentin Magnan kiu temis pri iu kies unuajn seksajn emociojn elklikigis la patrino surhavanta [[dormoĉapo]]n kiam li estis kvinjaraĝa. Tiun teorion tiel resumis Binet: «Oni ĉiam revenas al oniaj unuaj amoj»

Poste [[Sigmund Freud]] proprigas al si la nocion kaj eksplikas seksan fetiĉismon kiel strebado al [[orgasmo]] per koncentrado pri objektoj kaj korpopartoj, ne parolante pri [[koito]]. Temas do pri fetiĉismo kiam oni substituas deziron pri [[seksorgano]]j al deziro pri korpoparto aŭ objekto. Ĉe Freud, la senco de fetiĉismo evoluos, de [[Libido|libida]] nocio al seksa perversio aŭ [[parafilio]]. Laŭ la freŭda teorio, iu [[knabo]] kiu unuafoje ekkonscius ke ina individuo (lia patrino, ekzemple) ne posedas [[peniso]]n, transigas ĉi tiun al senanima konkretaĵo kiun li vidus tuje. Tiu ĉi konkretaĵo do anstataŭus la neestantan [[faluso]]n de la [[virino]] kaj fariĝos nepra en la venonta seksa vivo de la knabo.

Laŭ li, fetiĉista personeco estus dispartigita: unuflanke, li evidentigas komplekson pri [[kastriĝo]] per la fetiĉo; aliflanke li malakceptas kaj subpremas ĝin. La kialo de tiu dispartigo originus ĉe manko de komunikado inter ambaŭ tiuj polusoj. La freŭda teorio tamen montras siajn limojn kaze de virina fetiĉismo kies komplekso pri kastriĝo ne sammaniere evidentas. Fakte, Freud ĉefe aludas viran fetiĉiston kaj nur aludas virinon rilate al vesta fetiĉismo, kiun li rigardas laŭnorma.

Fetiĉismo estas nuntempe ĝenerale rigardata kiel [[parafilio]] kaj eĉ foje kiel la (ĉefa aŭ nura) kaŭzo de parafilioj. Efektive, alispecajn parafiliojn oni foje rigardas kiel rezulto de forpuŝita fetiĉista interna konflikto : [[katenado]] (fetiĉismo de katenoj kaj ligoj), [[zoofilio]] (fetiĉismo de bestoj) ks. Se oni ankaŭ rigardas kiel fetiĉismo seksan preferon al homoj en aparta stato, la senco ankoraŭ pliampleksiĝas: gravedaj virinoj, infanoj ([[pedofilio]]), maljunaj homoj (laŭ la vidpunkto de junulo), [[Naneco|nanoj]], handikapuloj ks... kiel temoj, ekzemple, gejaj lesbaninoj, kiuj laŭdas la piedojn de unu la alian amike, ĉar ili vidas supre la bildon, ne nur lekas la brustojn de la aliaj, konfesitaj inter si, ĉi tiuj tendencoj de mensa parafilio de temoj, kiuj havas seksan fetiĉismon.

== Belarte kaj mode ==
Fetiĉismo laŭ ĝia seksologia senco estas aludita en [[literaturo]] ekde la [[16-a jarcento]] kaj fariĝas vera ĝenro ĉirkaŭ la [[17-a jarcento]]. En la [[19-a jarcento]], [[dando|dandismo]] inspiriĝas de vesta fetiĉismo. Poste venos [[fotografio]], [[dezajno]], [[ilustraĵo]] kaj [[kino]] kaj logike [[modo]], kiu ne povis preteratenti parafilion kies ĉefa punkto estas vestoj. Vestaj negocistoj tiam ekuzas la seksan ekscitiĝon asociita kun iuj ŝtofoj por allogi klientojn per [[reklamo]]j. La ĉefaj ŝtofoj kiujn uzas la fetiĉista modo estas [[ledo]] kaj freŝdataj sintezaj materialoj kiaj [[latekso]], [[vinilo]] aŭ [[elastano]]. Tiuj ŝtofoj estas ofte ordigataj kiel fetiĉaj.

[[Bettie Page]] simbolas pruan figuron de la fetiĉa modo en [[Usono]] ekde la [[1950-oj]]. Sekvis aliaj famuloj kiel [[Helmut Newton]] aŭ Richard Kern dum la [[1980-oj|80-oj]]. La fetiĉa modo emis proksimiĝi al [[BDSM|BDSMaj]] referencoj laŭ la evoluo de la [[moro]]j. Tio kontribuis al la marĝeniĝo de la moda movado, kiu tuŝas temojn tro tabuaj por esti ĉiucirkonstance akcepteblaj en la okcidenta socio. Fetiĉa modo do evoluas [[subgrundaj medioj|subgrunde]], kvankam ĝi regule nutras la [[alta modo|altan modon]]: por sia aŭtunvintra modkolekto, la [[Christian Dior|Maison Dior]] kunlaboris kun ''The House of Harlot'', angla fetiĉa modisto, por almeti lateksan vestaron al la [[manekeno]]j paradmarŝontaj.

La emo instigis multobligon de fetiĉaj [[noktoklubo]]j: ''Rubber Ball'' kaj ''Torture Garden'' en [[Britio]], ''EuroPerve'' aŭ ''Wasteland'' en [[Nederlando]], ''Fetish Project'' en [[Belgio]], ''Bal des Supplices'', ''Nuit élastique'', ''Nuit Démonia'', ''Alien Nation'' en [[Francio]].

Pro la sukceso de la movado, kelkaj [[manekeno]]j fakiĝis en fetiĉa modo: [[Dita von Teese]] (kiu edziniĝis kun [[Marilyn Manson]] de [[2005]] al [[2007]]), britdevena Polly, Emily Marylin, Mina, GothMarilyne, Eve-Adeline, Alyz, Laïka de N., Louva, Bianca Beauchamp aŭ LouLady.

&lt;gallery&gt;
Image:Black Latex Catsuit 777.jpg|«katkostumo» el [[latekso]].
Image:Thigh High Boots.jpg|Fetiĉaj altaj [[boto]]j.
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Zentaj]] (korpostreĉaj vestoj)
* [[Elastano|Elasteno]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Parafilio]]</text>
      <sha1>hdiag8gc7j1dhp9900mwp6s1gbdlzy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Majmonido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307319</id>
    <revision>
      <id>9503185</id>
      <parentid>9262482</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13584" sha1="aj5t7d4mfkvb735w56r7201omkwcnjo" xml:space="preserve">{{Informkesto filozofo
|titolo           = Nagido de Egipto
|regiono          = Juda Mediteranea
|erao             = [[Filozofio de Mezepoko]]
|koloro           = lightsteelblue
|bildo            = Maimonides-2.jpg
|bilda larĝo      = 250px
|priskribo de bildo   = 
|nomo             = Majmonido
|naskiĝo          = 1138
|morto            = [[12-a de decembro]] [[1204]]
|skolo tradicio   = Halaĥo
|ĉefaj interesoj  = 
|noteblaj ideoj   = 
|influoj          = [[Talmud]], [[Aristotelo]], [[Avicenna]], [[Averroes]], [[Algazelo]]
|influis          = [[Baruch Spinoza|Spinoza]], [[Thomas Aquinas|Aquinas]], [[James Joyce|Joyce]], [[Jean Bodin|Bodin]], [[Gottfried Leibniz|Leibniz]], [[Isaac Newton|Newton]], [[Leo Strauss|Strauss]]
|signaturo        = Firma de Maimónides.jpg
|kesta larĝo      = 
}}
'''Moseo Majmonido''' aŭ simple '''Majmonido'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = https://vortaro.net/#Majmonido_kd | titolo = Majmonid/o | verko = [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] 2020 | lingvo = eo}}&lt;/ref&gt; ({{lang-he|מֹשֶׁה בֵּן מַיְמוֹן|t=Moŝé ben [[Maimon|Majmón]]}}, {{lang-ar|مُوسَى بِن مَيْمُون|t=Mūsā bin Majmūn}}, {{lang-la|Mōsēs Maimōnidēs}}) estis hebrea [[rabeno]], [[teologo]] kaj [[filozofo]], kiu naskiĝis en [[Hispanio]] (pli precize, en [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]) en 1138, kaj mortis en [[Kairo]] en 1204. Lia famo, krom al filozofio kaj teologio, ligiĝis ankaŭ al [[medicino]], kiun li profesie praktikis, tirante el la sperto teoriajn principojn.

== Vivo ==
[[Dosiero:Maimonides-Statue.jpg|eta|Statuo de Majmonido en [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]], [[Hispanio]].]]
Naskiĝinte en Hispanio dum la islama regado, li studis la [[Torao]]n gvidite de la patro Majmono kaj rabeno Jozef ibn Migaŝ. En 1148 Kordovo estis konkerita de [[Almohadoj]] kies ekstremismo transformiĝis al persekuto kontraŭ kristanoj kaj hebreoj, samekiel jam en Andaluzio kaj en Nordafriko, lasante al la persekutitoj la alternativon de la morto aŭ la konvertiĝo al [[Islamo]], ignorante ĉi-kaze la tradicion de la respekto por la “gentoj de la libro” ([[Ahl al-Kitab|Ahl al-Kitāb]]), kiu devigas neislamanon nur al politika submetiĝo kaj al pago de la “protekta” imposto (''jizja'').

En la dek sinsekvaj jaroj lia familio translokiĝis suden de Hispanio; sed finiĝis por loĝe (1160) establiĝi en la maroka [[Fez]], kie ĝi sukcesis kredigi ke siaj membroj konfesas islamismon, ĝis – ankaŭ kaŭze de la kreskanta popolareco de la talento de Majmonido – ili estis malkovritaj laŭreligie [[judo]]j.

Jam de 1258 li komencis la kompiladon de iuj verkoj: hebrelingva pritrakto pri la [[kalendaro]] kaj alia, arablingva, pri [[logiko]], eble lia unika libro pritraktanta filozofiajn temojn. Li samtempe ekkompilis la “Komentarion pri la [[Miŝnaho]], prijura traktado pri juda etiko, kiu lin absorbis laŭ longa parto de lia vivo. En Fez li verkis ankaŭ leteron (Risāla) “Kontraŭ apostateco”.

Antaŭ la certa perspektivo finiĝi ekzekutita pro apostateco, la majmona familio fuĝis el Maroko kaj, trapasante [[Akkon]], [[Hebron]] kaj [[Jerusalemo]]n, atingis, kaj tie establiĝis, Kairon. En Egiptujo Majmonido povis fini (1168) la kompiladon de la unua versio de la ''Komentario pri la Miŝnah'', kaj envojiĝis, ankaŭ pro malfeliĉegaj eventoj en sia familio, al la studo kaj praktikado de la profesio de [[kuracisto]]. Okazis en 1171 ke li ricevis la taskon gvidi (''nagid'') la judan komunumon en Kairo.

Laŭlonge de la dudekaj jaroj lia entrepreno, verkista kaj kuracista, sukcesis ankaŭ ĉe la publika estimo. Li ankaŭ verkis kaj redaktis iujn arablingvajn primedicinajn traktadojn diverstemajn, de higieno al la [[veneno]]j, kaj oficialiĝis, ĉirkaŭ 1185, kiel persona kuracisto de sekretario de [[Saladino]].

Lia inklino al medicino naskiĝis el neceso helpi liajn familianojn trafitajn je malsanoj. Akirinte estimon kiel medicinisto, li malfermis sian kuracan ejon al ĉiuj, hebreoj, kristanoj, islamanoj, riĉaj kaj malriĉaj, kaj kune kun medicino li ne disdegnis oferti al ĉiuj lekcionojn pri filozofio kun aparta atentigo al prireligiaj studoj. Lia tiom vasta entrepreno altiris malsimpation de la egiptaj kuracistoj kaj eĉ liaj samreligianoj eksuspektigis lin je sekreta forlaso de [[judismo]].

Dume (1178) redaktis ankaŭ la duan definitivan eldonon de la ''Komentario pri la Miŝnah'', kies formo kaj enhavo estas tiu kiun oni legas hodiaŭ; krome li ankaŭ engaĝiĝis en kompilado de [[eseo]] '''“Gvido por la Perpleksuloj”'''. &lt;br /&gt;

La lastajn jarojn de sia vivo, li travivis en akceptebla trankvilo, respektita de ĉiuj kaj honorita en la araba mondo kiel filozofo, en la diaspora hebrea komunumaro de Eŭropo kiel majstro kaj medicinisto. Li mortis la 13-an de decembro 1204, amata kaj priplorata.
[[Dosiero:Israel - Tiberias - Maimonide grave 001.jpg|eta|200px|dekstra|Ŝtono sur la tombo de Majmonido]]

== Verkoj kaj bibliografio ==
Majmonido kreis verkojn pri judismo kaj tekstojn pri medicino, kaj kvankam nerekte pri filozofio. La plejparto estas arablingve skribitaj: fakte, preskaŭ nur la ''Komentario pri la Miŝnah'' ekskluzive uzas la hebrean, nome la lingvo de la Torao.

=== Precipaj verkoj pri judismo ===
''Traktato pri logiko'', verkita arablingve kaj hebreigita de okcitana rabeno, kaj fine latinigita (1517). Lia logiko sekvas tiun de [[Aristotelo]]. Aparta lia penso, ekspoziciita precipe en la verko “Gvido de la Perpleksuloj”, koncernis la rilatojn inter [[scienco]] kaj revelaciita religio, kiu laŭ li ne kontraŭas unu la alian: Majmonido asertas ke la senantaŭjuĝa esploro pri “scienca vero” ne nur ne ekskludas Dion, sed ĝi favoras al pliscio pri ties atributoj. Penso tia akirita kaj asertita de postaj filozofoj islamanaj kaj kristanaj.

''[[Komentario aŭ Interpreto pri la Miŝnah]]'', skribita nur hebrelingve kaj ne ankaŭ arablingve aŭ aramelingve laŭ tiama kutimo. Per tiu komento li celis unuigi la diversajn interpretojn, foje senfundamentajn, disvastigitajn inter la diasporaj judoj. Indas je rimarko parto de tiu traktato, “Sanhedrin”, kie Majmonido listigas la dektri kredartikoloj de la judismo, kiu fariĝis kredbazo por multaj judoj tramondaj. Posteuloj taksis la verkon preskaŭ teologian sumon per kiu la rabena “buŝa leĝo” fariĝis ankaŭ, kaj eĉ precipe, “skribita leĝo”. Kvankam tie kaj tie malaprobita ĉe samreligianoj, la pensada enhavo de tiu verko, latinigita, altiris la atenton de eminentaj personuloj de la klera kristana mezepoka medio, kiel [[Alberto la Granda]], [[Duns Skoto]] kaj [[Aleksandro de Hajleso]], kiuj siavice lekcie kaj cite komentis verkajn erojn.

''Gvido de la Perpleksuloj'', arablingve verkita, leterforme sed ekspoziciita en tri volumoj al sia lernanto, kaj hebreigita, sub lia kontrolo, de Samuel ben Judah ibn Tibbon. La zorgo de Majmonido adresiĝas al religiaj personoj kiuj, jam studinte la Toraon, nun studas filozofion kaj pro tio estas embarasitaj pro la malsamecoj de la instruaĵoj de la filozofio kaj Torao (perpleksaj, ĝuste). La respondo de la aŭtoro interpretas la biblian kaj rabenan teologion laŭ la terminoj kaj lumo de la [[fiziko]] kaj [[metafiziko]] de Aristotelo. En eventuala konflikto inter la du scifontoj, la majstro helpas la studulon iri trans la toraan tekston kaj superi la akcepton “ex autoritate” (bazite sur la aŭtoritato) kaj trovi kaŝitan sencon de la biblia teksto.

''Kolekto de leteroj'' aŭ ''Teŝuvot'' (revenoj, konvertiĝoj aŭ pentoj), publikaj kaj privataj entenantaj foje respondojn al demandoj interspacigantaj de la resurekto ĝis la konvertiĝo al aliaj kredoj. Li ne timas aserti ke pli valoras hebreo vivanta, sed konvertiĝinta al altrudita religio, ol hebreo ne konvertiĝanta sed morta. Fakte, kvankam konvertiĝo, la hebreo sekrete povas konservi sian kredon. Famas inter la leteroj tiu adresata al la subpremata hebrea komunumo de [[Jemeno]].

=== Precipaj verkoj pri medicino ===
La majmonidaj verkoj pri medicino estis skribitaj ĉiuj arablingve, la lingvo de la popoloj inter kiuj li praktikadis la profesion. Citendaj inter ili:

* Ĉapitroj de Moseo Majmonido, kolekto de primedicinaj [[aforismo]]j, hebrelingvaj ĉi-kaze, lia tiutipa verko plej konita.
* Traktato pri la venenoj kaj pri ties antidotoj
* Traktato pri hemoroidoj
* Traktato pri higieno
* Traktato pri la kaŭzoj de la simptomoj
* Traktato pri la homaj humoroj
* Traktato pri astmo.

Ne forgesendas ke la famo kiel mecinisto de Majmonido transiris al la kategorio de la hebreaj kuracistoj. Tiel ke ili altiris estimon kaj la postenon de kuracistoj ĉe la renesanca papa kortego.
[[Dosiero:Israel - Tiberias - Maimonide Memoria 001.jpg|eta|200px|dekstra|Memorigilo pri Maimonido en Tiberiado, [[Israelo]]]]

== La dektri majmonidaj principoj de la kredo ==
{{Vidu ankaŭ | Principoj de kredo en judismo}}
Laŭ Majmonido, la jenaj dek tri principoj estas karaktera distingo de la juda religio.

# [[Ekzisto]] de [[Dio]]
# [[Unueco]] kaj [[unikeco]] de Dio
# [[Spirito|Spiriteco]] kaj [[senkorpeco]] de Dio
# [[Eterneco]] de Dio
# [[Adorebleco]] rezervita nur al Dio
# [[Revelacio]] pere de la [[profeto]]j de Dio
# [[Superelstareco]] de [[Moseo]] super ĉiuj profetoj
# [[Leĝo]] de Dio donita sur monto [[Sinajo]]
# [[Neŝanĝebleco]] de la [[Torao]] kiel leĝo de Dio
# [[Antaŭscio]] de Dio pri la homaj agoj
# [[Rekompenco]] pri la [[bono]] kaj [[puno]] pri la [[malbono]]
# Alveno de la [[Mesio]]
# [[Resurekto]] de la mortintoj.

Dekomence tiuj kredprincipoj plaĉis al malmultaj inter la judoj, eĉ multaj ilin malakceptis kun la akuzo pri netaŭga aristotelismo; sed iom post iom ili eniris eĉ la komunuman preĝaron de multaj judoj. Hodiaŭ ortodokse konfesantaj judoj ilin respektas kiel devigaj.

Fine li fiksis la 613 [[precepto]]jn ([[Micvo|Micvot]]) priskribantajn la devigan konduton de judoj respektantaj la religion, kaj forstrekas multajn jam altruditajn de la buŝa tradicio de la rabenaro.

== Sukceso ==
Jam dumvive Majmonido estis akuzita pro eksceso da “raciismo en la studo pri la Torao kaj postmorte la polemikoj ekflamis.

Samtempe, tamen, en la hebrea medio la majmonida pensado fariĝis la precipaj referenco kaj fonto de la aritotelismo ne nur en Hispanio sed ankaŭ en [[Provenco]] kaj [[Italio]], kaj ĝuste pro tio liaj traktatoj estis komentitaj. “La gvido por Perpleksuloj” estis ankaŭ uzita kiel ekfilozofia ekzegezo de la Biblio ĉe napola rabeno. Rilate la kristanan medion, oni povas signali tri latinajn version, dum la [[13a jarcento]] en [[Romo]] (1224), en [[Francio]] (1242), en [[Parizo]] (1242-1244). Tiu disvastigo estas ligata, laŭ [[historiisto]]j, ankaŭ al kultura projekto poraristotela de la imperiestro [[Frederiko la 2-a]]. Dum la sama jarcento interesiĝis pri la verkoj kaj filozofiaj vidpunktoj de Majmonido ankaŭ [[Tomaso el Akvino]]; kaj en la tricenta jaroj ankaŭ majstro [[Eckhart]].&lt;br /&gt;

Dum en Eŭropo la pensado de Majmonido estis lumigita je la lumo de Aristotelo kaj [[Averoeso]], en la islamaj landoj ĝi estis interpretita je lumo de [[novplatonismo]] laŭspure de [[Aviceno]] kaj [[Algazelo]],

== Vidu ankaŭ ==
* [[Mezepoka hebrea]]
* [[Jakob Guttmann]] (1845-1919), germana rabeno kaj religia filozofo kiu multe studis pri li

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Bibliografio ==
* André Chouraqui, ''Historie des Juifs en Afrique du Nord'', Parigi, Hachette, 1987
* Jean De Maleissye, ''Storia dei veleni. Da Socrate ai giorni nostri'', Bologna, Odoya, 2008 ISBN 978-88-6288-019-0.
* Leibovitch Yeshayahu. ''Lezioni sulle massime dei padri e su Maimonide'', Firenze, Giuntina, 1999
* Leo Strauss, ''Maïmonide'', éd. Presses Universitaires de France, 1988, Collection Épiméthée, ISBN 2-13-041827-9
* Maurice-Ruben Hayoun, ''Maïmonide ou l'autre Moïse''. 1138-1204, Paris, éditions Jean-Claude Lattès, 1994, collection Agora, ISBN 2-266-13945-2
* Jacques Attali, ''La Confrérie des Eveillés (roman historique imaginant les jeunes Maïmonide et Averroès à la poursuite d'un fabuleŭ ouvrage d'Aristote, avec à leurs trousses les membres d'une mystérieuse secte)''
* René Levy: ''La divine insouciance : Études des doctrines de la providence d'après Maïmonide'', Ed.: Verdier, 2009, Coll.: Philosophie,ISBN 2-86432-560-8
* Danièle Iancu-Agou kaj Elie Nicolas (collectif), ''Des Tibbonides à Maïmonide: rayonnement des Juifs andalous en pays d'Oc médiéval'', éd. du Cerf, 2009, Collection Nouvelle gallia judaica, ISBN 2-204-08810-2.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.sacred-texts.com/jud/gfp/index.htm Anglalingva traduko de ''Gvido de la Perpleksuloj'']
* [http://www.rambaminrussian.org/ Majmonido en la rusa kulturo (ruse)]
* [http://www.mishnetorah.com/rambam.html Hebrelingva komentario pri la Miŝnah] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090731185030/http://www.mishnetorah.com/rambam.html |date=2009-07-31 }}

{{Bibliotekoj|PeEnEo=307319|PND=118576488|LCCN=n/78/96039|VIAF=100185495|TSURL=viaf/100185495}}

{{Vivtempo}}

[[Kategorio:Majmonido| ]]
[[Kategorio:Mezepokaj judaj astronomoj]]
[[Kategorio:Mezepokaj judaj kuracistoj]]
[[Kategorio:Hispanaj judoj]]
[[Kategorio:Aristotelismaj filozofoj]]
[[Kategorio:Kortegaj kuracistoj]]
[[Kategorio:Hispanaj kuracistoj]]
[[Kategorio:Historio de medicino]]
[[Kategorio:Arabaj verkistoj]]
[[Kategorio:Sefardaj rabenoj]]
[[Kategorio:Egiptaj rabenoj]]
[[Kategorio:Hispanaj rabenoj]]
[[Kategorio:Hispanaj rifuĝintoj]]
[[Kategorio:Komentistoj de Miŝno]]
[[Kategorio:Filozofoj de la 12-a jarcento]]
[[Kategorio:Filozofoj de la 13-a jarcento]]</text>
      <sha1>aj5t7d4mfkvb735w56r7201omkwcnjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kantaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308240</id>
    <revision>
      <id>9503162</id>
      <parentid>9498332</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16560" sha1="6z7jq3teag0irmkuw1h4ds683z08te4" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:1922 Internacia Kantaro.jpg|eta||''[[Internacia Kantaro]]'', [[Germanujo]], 1922]]
'''Kantaro''' - estas kolekto de [[kanto]]j. Kantaroj povas enhavi tekstojn kun [[Muziknoto|muziknotoj]] aŭ apartajn tekstojn aŭ muziknotojn. Kantaroj povas ekzisti en &quot;paperformo&quot; ([[Libro|libroj]], [[Revuo|revuoj]] ktp) au en &quot;sonformo&quot; (ekz [[Muzikdisko|muzikdiskoj]]). Kantaroj estas grava ilo por esplori popolojn kaj ilian historion. Speciala tipo de kantaro estas [[himnaro]], kolekto de himnoj, t.e. religiaj kantoj.

== Esperantolingvaj kantaroj ==
Por [[Esperanto-kulturo]] kantaroj ludas aparte gravan rolon. Por multaj esperantistoj Esperanto-kantaro estas la unua paŝo al ties kulturo kaj literaturo. La kantarojn kompilas kaj eldonas lokaj kluboj kaj diversaj organizaĵoj (ekz [[Proletaria Kantaro]] eldonita de [[SAT]]). Ofte Esperanto-kantaroj estas eldonitaj por iaj eventoj (ekz por [[BET]]-26 estis eldonita [[Kantu Esperante!]]).

La [https://web.archive.org/web/20230109182002/https://kantaro.ikso.net/ libera esperanto-kantaro] (vikio kantaro) enhavas 3 000 kantotekstojn (stato de majo 2013) kaj aldone diversajn aliajn materialojn&lt;ref&gt;Laŭ informo de Ret-Info, 2013-05-26, re-publikigita de [https://www.facebook.com/esperantoitalia Itala Esperanto-Federacio] en Facebook&lt;/ref&gt;.
===Listo de Esperantolingvaj kantaroj===
*1912: 
**N. Boon. '''Nederlanda Kantaro Esperantista'''. Eld. Espero, Hago, 1912(?)
**W. M. Rothdon. '''La Zamenhofa Preĝkanto'''. Eld. [[British Esperanto Association]], 1912(?)
*1914: [[Wilhelm Fries]] (organizanto).''Esperantista kantaro''. Ĉirkaŭ 1900, dua eldono 1914.
[[Dosiero:1928 La Gaja Kantaro.jpeg|eta|''La Gaja Kantaro'', [[Belgujo]], 1928.]]
*1919: [[Germanaj Popolkantoj]] tradukis [[L.L. Zamenhof]], [[Vasilij Devjatnin|V. N. Devjatnin]], [[Leopold Elb|L. Elb]], [[L. E. Meier]], Ferd. Pfeil kaj G. Sellin. 2-a eldono.
*1922: [[Internacia Kantaro]]:1922;
*1923: P. C. Brederode kaj K. Veldkamp (organizantoj). '''Koncerta Kantaro''' . Eklonejo P. Noordhoff, [[Groningen]]. 1923? 80 paĝoj 20,5 x 28 cm.
* 1925: [[Catharina J. Roskes-Dirksen]] kaj H. Nolthenius. '''Esperantuja Kanto'''. Eld. la aŭtoroj, Hago, 1925(?)
*1928: [[Frans Swagers]]. '''La Gaja Kantaro'''. Eld. [[Centra Esperantista Belga Oficejo]], Antverpeno, 1928.
*1929: [[Jan Filip]] kaj [[Karel Filip]] '''Kantareto: Ĉeĥoslovakaj Popolkantoj kun muziko de la arioj'''. 1929/1948.
*1930: LEA Kantaro: Kolekto de proletaj, batalaj, liberpensulaj kaj popolaj kantoj. Eld. Laborista Eseranto-Asocio por germanlingaj regionoj. Ĉirkaŭ 1930;
*1932: '''LEA-Kantaro. Kolekto de proletaj, batalaj, liberpensulaj kaj popolaj kantoj.''' . Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]], Berlino, 1932(?)
*1933: '''Kantas la hungara skolto: Hungaraj haj Skoltaj Kantoj.''' Eld. Szalay, Budapeŝto, 1933(?)
*1935: [[Ni kantu! (kantaro)]], 1935.
*1936: H. I. Keyes. '''Amerika Esperanto-Kantlibro'''. Eld. [[The American Esperantist]], Washington, D.C. 1936.
*1939: '''La najtingalo (kantaro). Esperantista Kantaro. '''. Eld. [[Esperanta Instituto Malnova Turo]], Eindhoven, 1939.
*1946: '''Sonu, Kanto, Sonu!''' Eld. [[Esperanta Instituto de Finlando]], Helsinki, 1946(?)
*1948: '''La “Juna Vivo” Internacia Kantaro''' 1948(?)
*1949: [[Ni kantu kaj deklamu!]], 1949.
*1956: '''Vivu la stel'. Kantokolekto por esperantistaj kunvenoj'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1956.
*1964: [[Roman Dobrzynski]] kaj [[Tadeusz Jarzecki]]. '''Kantante tra Pollando'''. Eld. [[Pola Esperanto-Asocio]], 1964.

==Tradukitaj kantaroj==
*1911: [[Elekto el &quot;Germana kanttrezoro&quot; de Erk]]; 37 kantoj kun notoj por kanto kaj fortepiano. Eld. C.F. Peters, Leipzig, 1911(?)


==Recenzoj==
Pri ''La Zamenhofa Preĝkanto''
{{citaĵo|Inda kaj facila kanto por kvar voĉoj. Al la muzika ritmo mankas unu mezuro: aŭ noto, aŭ paŭzo devas esti aldonita ĉe la fino. Sendube, la kantistoj nature faros ĝin.|E.L.V. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}}
----
Pri ''Esperantista kantaro''
{{citaĵo|La unua eldono de la kantaro ricevis multajn aprobojn, kiuj instigis la eldonistojn prezenti duan eldonon kun pliriĉigita enhavo. Por atingi tion, estis necese iom Ŝanĝi la ĝisnunan elekton, forstrekante kelkajn ne sufiĉe konatajn kantojn kaj anstatauanto ilin per pli konataj kaj pli belaj, precipe bonkanteblaj. 
La kantaro dividigas je tri partoj: Esperantaj kantoj ([[La Espero]], La Verda Stelo, Patrujo nia), germanaj kantoj kaj diversnaciaj kantoj. La tradukintoj estas L. E. Meier, [[Ferdinand Pfeil]], O. Sellin, [[Leopold Elb]], Thiel, Ad. Ŝefer, Rud. Dostal, H. Krestanov, J. Wulff, Pujula y Vallis, [[Nella Boon]], CL. Bicknell. Tiuj konataj nomoj sufiĉe garantias, ke la tradukoj estas lertaj kaj bonstilaj.
Estu la kantaro same bone akceptota de la samideanaro kiel la unua eldono! Kantante ni lernu kaj disvastigu nian karan lingvon
Esperanto |Esperanto n167 maj 1914}}
----
Pri '' Germanaj Popolkantoj &lt;ref&gt;Eldonejo: Kila Rothermel, Friedrichswerth, 16 paĝoj&lt;/ref&gt;''
{{citaĵo|Tiu broŝuro enhavas la tradukon de dek-tri kantoj konataj de ĉiuj Germanlingvanoj. Tiuj tekstoj, kies ritmo kompreneble imitas tiun de l' originalo, estos certe ŝatataj de ili por plibeligi kunvenon aŭ ekskurson per kunkantado. Se la malvastaj kondiĉoj trudataj por tiaj tradukoj ne ĉiam permesas vere poezian senton, la nun priparolataj respondas kiel eble plej bone la celon. Nur nekom preneble estas, kial, en dua eldono, oni ne korektis nepardoneblan
eraron uzon de &quot;ŝajni&quot; anstataŭ &quot;lumi&quot; en la verso &quot;Ĝoju la vivon, dum ŝajnas sun' al ni!&quot;|[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n227 jul 1919}}

----
Pri ''Nederlanda Kantaro Esperantista''. 
{{citaĵo|Dek kantoj, ne ĉiu de egala valoro, sed plej parte bonaj. Speciale ni ŝatas “Ho, lernu ĝin,” kaj “Himno al Zamenhof.” Ambaŭ estas samtempe melodiaj, sinceraj, kaj humoraj. Nur unu frazo, “Belsonan Esperant'” eslas malbone metita al la muziko: la silabo “ Bel” devas veni en la antaŭan [[mezuro]]n, por doni la akcenton al la silabo “son.” Du el la aliaj kantoj estas simile difektitaj, kredeble per preseraro; sed facile korekteblaj. En “La neforgesebla knabino,” kiu estas tute falsakcentita, la ŝanĝo de la temposigno al tri kvaronoj (3/4) anstataŭ ses okonoj (6/8) pravigus ĝin. Sed estus prefere ke ĝi estu, ne bonigita, sed forigita, ĉar ĝi ne ŝajnas meriti la honoron de [[traduko]]. En “La maljunulo” la lastaj kvar mezuroj estas nebonaj. La baroj bezonas antaŭen-ŝovon, por doni la akcenton al la silaboj “mort,” “blu,” “trov.”|E.L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}}
----
Pri ''LEA Kantaro''La unua eldono de la kantaro ricevis multajn aprobojn, kiuj
instigis la eldonistojn prezenti duan eldonon kun pliriĉigita enhavo.
.Por atingi tion, estis necese iom Ŝanĝi la ĝisnunan elekton, forstrekante kelkajn ne sufiĉe konatajn kantojn kaj anstatauanto ilin
per pli konataj kaj pli belaj, precipe bonkanteblaj.*
La kantaro dividigas je tri partoj: Esperantaj kantoj (La
Espero, La Verda Stelo, Patrujo nia), germanaj kantoj kaj diversnaciaj kantoj. La tradukintoj estas L. E. Meier, Ferdinand Pfeil,
O. Sellin, Leopold Elb, Thiel, Ad. Ŝefer, Rud. Dostal, H. Krestanov,
J. Wulff, Pujula y Vallis, Nella Boon, CL Bicknell. Tiuj konataj
nomoj sufiĉe garantias, ke la tradukoj estas ledaj kaj bonstilaj.
.Estu la kantaro same bone akceptota de la samideanaro kiel
la unua eldono! Kantante ni lernu kaj disvastigu nian karan lingvon
Esperanto 

{{citaĵo|Malgranda kolekto de originalaj ka tradukitaj kantoj proletaj, el kies kvin [[ĉapitro]]j al ni sonas la melodioj de
multaj kantoj jam konataj en nla gepatra lingvo. Prezentitaj estas nur la [[teksto]]j en pli malpli bona esperanto la melodioj estas indikitaj kaj muziknotoj forestas.
La tradukintoj permesis al si strangan liberecon rilate al la akuzativo. Multloke ili kontraŭregule apostrofis ĝin. Kaj formiĝis ŝokantaj versoj kiel:
_Kuraĝe forpelu la malamikan ar'!
_Ili rikoltu la propran semad' !
_Ĝi promesas al ni liberec'
_Nuboj minacaj estingas la lum'
ktp. (Pĝ 15, 16, kaj 27). Grafike, tamen, la libro estas tre bone farita. Preso klara kaj facile legebla. Litertipoj modernaj.
Kelkaj kliŝoj prenitaj el „Je la nomo de l’ vivo“ ilustras la libron kaj ĝin ŝirmgardas bela kartonkovrilo. 
Pri la enhava kaj Idea valoro de l’ kantoj mi ne parolos, la subtitolo klare montras tion. Do - aĉetu, legu, kaj kantu! S. M.|[[Bulgara esperantisto]]. J. 12 n. 09-10}}
----
Pri ''La najtingalo''
{{citaĵo|Tekstoj de 83 kantoj, malnovaj kaj novaj, en poŝforma libreto, kiun sendube la Nederlandaj [[samideano]]j trovos tre utila ĉe grupkunveno aŭ [[ekskurso]]. Ne konante la melodiojn, oni ne povas kompetente juĝi pri la boneco de la tradukoj (faritaj de “diversaj Esperantistoj”) ; sed verŝajne ili taŭgas por la celo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939) }}
----
Pri ''Sonu, Kanto, Sonu!''
{{citaĵo|Bele presita kolekto de 62 Finlandaj [[kanto]]j (tri kun muziko), kiu seddube tre helpos al grupoj en tiu lando. Se la
versaĵoj ne estas geniaj, ili tamen estas lingve neriproĉeblaj (afero ne ĉiam direbla pri kantkolektoj). Ni citu unu kanton :
&lt;small&gt;&lt;poem&gt;
Sur la volbo de blua ĉielo
ridetas la steloj, flamante.
Same en mia juna koro
ruliĝas la pensoj konstante.

Al neniu rakonti mi volas
peran zorgon ĉi tian.
Nur la ĉielo, pinarbaro,
Komprenas sopiron la mian
&lt;/poem&gt;&lt;/small&gt;|[[La Brita Esperantisto]] n 495-496 jul-aŭg 1946}}

----
Pri ''Kantareto: Ĉeĥoslovakaj Popolkantoj''
[[Dosiero:Filip, Filip - Kantareto, 1948.djvu|eta|Frontpaĝo de la 2-a eldono]]
{{citaĵo|Ni kore bonvenigas ĉi tiun plaĉaspektan [[kantaro]]n, Ĝi enhavas 60 popolkantojn, kaj sendube tre helpos gajigi Esperantajn [[kunveno]]jn en [[Ĉeĥoslovakujo]]. Oni ne atendas trovi en popolkantaro poezion altgradan. Sed oni povas almenaŭ diri, ke ĉi tiu verko ne estas difektita de la eraroj kaj krudaĵoj, kiuj tro ofte makulas niajn [[kantaro]]jn : oni povas kanti la pecojn facile kaj ĝue. “[[La Espero]]” en [[tonalo]] Bb estas tro alta por ordinara voĉo : pli bone estus presi ĝin en Ab aŭ eĉ G.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}}

----
Pri ''Kantas la hungara skolto: Hungaraj kaj Skoltaj Kantoj.''
{{citaĵo|Interesa kolekto da kantoj, multaj kun muziknotoj, kiu meritas atenton de ĉiu [[skolto]] aŭ muzikamanto Esperantista. Vortoj en Esperanto, kaj ofte ankaŭ en hungara lingvo. La Espero en
B bemola estas tro alta por ordinara [[voĉo]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 342, Oktobro (1933)}}
----
[[Dosiero:1929 Internacia Kantaro.jpg|eta||''Internacia Kantaro'', eldono de 1929]]
Pri ''Esperantista kantaro''
{{citaĵo|Plej dolĉa kaj intima vojo al koro de popoloj estas tra ilia poezio kaj muziko. Ĉi tiun [[kolekto]]n de kanteble tradukonataj [''tiel''] germanaj popolkantoj bonvenigos do ĉiu grupo. Aldono de diversnaciaj [[kanto]]j popolaj kaj originale en Esperanto verkitaj ankoraŭ pliŝatindigis la libreton, kiun ni rekomendas al ĉiu samideano gaja kaj melodiema.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 110, Februaro (1914)}}

----
Pri ''Koncerta Kantaro''
{{citaĵo|Tre bela albumo kun 38 bonegaj muzikaĵoj de famekonataj majstroj, interalie de Schubert, Beethoven, Haydn, Mozart, Mendelssohn, Cornelius, Schuimann, Bêrat, Martini, k. c. Ĉiu grupo nepre bezonas tiun trezoron de kantoj, por siaj koncertoj. Kun grandega plezuro ni salutus la baldaŭan aperon de 2a parto de la «Koncerta Kantaro»!|[[Belga esperantisto]] n107-108 (jan-feb 1924)}}
----
Pri ''Amerika Esperanto-Kantlibro''

{{citaĵo|La kantoj ne estas ĉiurilate nekritikeblaj, sed ili estas plejparte tute bonaj. Ni rekomendas ilin al sekretarioj, kiuj deziras novaĵojn por grupkantado. Oni povas iom bedaŭri, ke la aŭtoro aperigis kelke da duplikataj tradukoj de kantoj jam aperintaj en [[Kantaro Esperanta]] aŭ [[Himnaro Esperanta]], anstataŭ dediĉi sian talenton sole al kantoj ankoraŭ ne tradukitaj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, Oktobro (1936) }}
----
Pri ''La “Juna Vivo” Internacia Kantaro''

{{citaĵo|30 kantoj por junuloj, kun arioj en [[notacio]]j liniara kaj cifera (Franclingvana [[Solfao]], ĉe kiu l=d, 2—r, 3—m ...).
Pli-malpli ĝi estas represo de la unua eldono (1937). Ni deziras por ĝi bonan vendiĝon. ĉiu kanto estas en modalo maĵora. Bone 1
Tamen eĉ junulo povus ĝui kantojn en [[minora modalo]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-534 nov-dec 1948}}
----
Pri ''Vivu la stel'. Kantokolekto por esperantistaj kunvenoj''
{{citaĵo|Plaĉa kantaro dividita en kvar partoj. La unua konsistas el 9 Esperantaj [[kanto]]j, komencante per nia himno «[[La Espero]]» — ''Vivu la Stel''', kiu titoligas la [[broŝuro]]n, okupas la duan lokon, sendube pro la deviga respekto al nia Majstro—. La dua parto, la plej longa, ampleksas 83 [[poeziaĵo]]jn, kie diversaj Svedoj kaj alinordlandanoj varme sopiras al suno, al maro, al somero, al arbaro, al malproksimaj ravaj landoj... Kelkaj el tiaj verkoj estas ja konataj, (Ekz: ''Maristo Jonsson, Nigra Rudolfo'' ); sed tio pruvas la akcepton de la [[Esperanta publiko]]. Tria parto, pli mallonga, entenas 4 religiajn [[psalmo]]jn, tradukitaj de [[Magda Carlsson]], kaj la kvara prezentas al ni la naciajn himnojn de la kvin Skandinavaj ŝtatoj por brile fermi la broŝuron.
La enkonduko deklaras ke la kompilintoj volas: «Gajigi kaj agrabligi la kunvenojn». Mi certigas ke, krom tio, ili sukcesos lernigi bonan lingvon kaj konatigi kun la simpatiaj nordaj samideanoj.
Malgraŭ ke la tradukintoj estas multaj — 18 entute — ĝenerale ili bone konas la metion kaj la libreto prezentas sufiĉan unuecon. Mi nur dezirus kelkajn klarigojn
pri la neesperantaj vortoj. Sub la paĝo BO estas du; sed... Svede! Mi min demandas
kiel reagos la legantoj de «''Fritiof kaj Carmencita''» antaŭ verso kaj duono en
hispana lingvo (ĝi estas Argentina sceno).
Papero kaj presado estas ne riproĉeblaj, kaj mi esperas ke la grupoj kaj unuopaj [[esperantisto]]j rapidos ĝin aĉeti. Certe ili ne pentos.|[[Amalia Núñez Dubús]]. 
[[Boletín]] n092-093 (sep 1956)}}
----
Pri ''Elekto el &quot;Germana kanttrezoro&quot; de Erk'':

{{citaĵo|En tre bona artikolo S-ro A. Hermant antaŭ nelonge donis jenan atentindan konsilon : &quot;Oni ne kantas en niaj (francaj)
rondoj, kiel en la anglaj, kaj ni ne konas la esperantajn Kantojn. La dua fakto estas sekvo de la unua, kaj ambaŭ estas bedaŭrindaj. Ni estas tre praktikaj homoj: sed ne tute praktikaj ; ĉar alie ni utiligus praktike la sentemon kaj iom da idealismo, kiuj ludas sufiĉe efikan rolon en nia movado. Organizo de specialaj kantrondoj estas alia formo de agado rekomendinda... Ili alportus en niajn kunvenojn atmosferon de delikata ĉarmo, kiu allogus kaj restigus multajn kaj farigus ellkriĉa por la progreso de esperantismo&quot;. &lt;br&gt;
Tiel gustatempe eldonigas de la firmo Peters tiu belega [[kanttrezoro]] enhavanta la plej konatajn popolkantojn germanajn kun tre bonstila traduko farita per la zorgo de [[GEA|G. E. A.]] La germanaj esperantistoj kore salutos gian aperon, sed ankaŭ la negermanaj gajigos siajn amuzajn kunvenojn per [[kantado]] de la arioj el ĉi tiu belege eldonita verko.|Esperanto, 5 dec. 1911}}

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;


Dosiero:1937 La Juna Vivo 1.jpeg|''La Juna Vivo'', [[Nederlando]], 1937
Dosiero:Kantaro de FLE 1937.jpg|''[[Ni Kantu! (kantaro)|Ni Kantu!]]'', &lt;br /&gt; Nederlando, 1937
Dosiero:Kantaro de FLE.jpg|''[[Ni Kantu kaj Deklamu!]]'', Nederlando, 1949
Dosiero:Kantante antaŭen (1950).jpg|''Kantante Antaŭen'', 1950.
Dosiero:1950 Kantokolekto Vink 1.jpeg
Dosiero:1953 Kantante-Melodiaro.jpeg|''Kantante Antaŭen : melodiaro''
Dosiero:1954 Himnaro Esperanta 1.jpg|''Himnaro Esperanta'', 1954.
Dosiero:1968 Flugas Kanto 1.jpeg|''Flugas Kanto tra la Mondo'', [[Bulgarujo]], 1968.
Dosiero:1972 De Kant' al Kanto.jpg|''[[De Kant' al Kanto]]'', [[Japanujo]], 1972.
Dosiero:1992 Kuniĝu Ni per Nia Kant'.jpeg|''Kuniĝu Ni per Nia Kant''', 1992.
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[kantaro (greka ceramiko)|Kantaro]] en ceramiko
* En [[NPIV]] '''Kantaro''' estas ankaŭ genro (''Cantharis'') de insektoj el la ordo de [[koleoptero]]j, kun ledosimilaj elitroj, vivantaj parte el aliaj insektoj, parte el vegetaĵoj.&lt;ref&gt;[[NPIV]] [http://vortaro.net/#kantaro] Alirita la 27an de Decembro 2017.&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Esperanto-kantaroj| ]]
[[Kategorio:Kantoj]]
[[Kategorio:Esperanto-kulturo]]
[[Kategorio:Esperanto-movado]]</text>
      <sha1>6z7jq3teag0irmkuw1h4ds683z08te4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kastelo Bran</title>
    <ns>0</ns>
    <id>311548</id>
    <revision>
      <id>9503225</id>
      <parentid>8987974</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-wuppertaler</username>
        <id>91614</id>
      </contributor>
      <comment>deleted low resolution image</comment>
      <origin>9503225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3787" sha1="4mv6n8xjtlxyk9q04m7jlifeu3mm2dm" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|burgo
|kategorio      = kastelo
|lando          = 
|regiono        = 
|situo          = 
|nomo =
|establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}
|dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}}
|dato_tipo=Konsekro
|arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=RO
|mapo lokumilo = Braŝovo
|mapo1 lokumilo = Rumanio
|mapligilo     = jes
|zomo=13
}}
[[Dosiero:Bran Castle 002.jpg|eta|350px|]]
La '''kastelo Bran''' estas grava nacia monumento kaj gvidosigno de la rumana turismo.
Ĝi situas 30 kilometrojn sude de [[Braŝovo]], en la montpasejo Rukar-Bran, inter Montoj Bucegi (Buĉeĝi) kaj Piatra Craiului (Reĝa Ŝtono).
Ĝia famo ligiĝas al la legendo de la Grafo [[Vlad la 3-a Drakulo|Drakulo]], kvankam neniu historia dokumento atestas pri lia ĉeesto tie.

== Historio ==
La unua dokumenta atestaĵo de la Kastelo Bran estas akto de la 19-an de Novembro [[1377]] de la hungara reĝo [[Ludoviko la 1-a]] de Anĵuo, per kiu la braŝovanoj estis ricevantaj la privilegion konstrui la civiton &quot;per iliaj laboro kaj elspezo...&quot;. Interŝanĝe, la reĝo konfirmis la subigon de 13 loĝlokoj al la civito de [[Braŝovo]].

Konstruita inter la jaroj 1377-1378 pro militaj celoj, plenumanta rolon de [[doganejo]] sur la komerca vojo liginta Braŝovon disde [[Valaĥio]] (tra Kampolongo), ĝia mastrumeco estas donita al la kastelestro, kiu havis ankaŭ jurisdikcian rolon, kaj la konstanta garnizono konsistis el pafarkistoj kaj pafilegistoj. La konstruaĵojn de la doganejo oni povas ankoraŭ vidi. La civito havis plurajn mastrojn dum la tempo, inter kiuj la valaka princo Mircea cel Bătrân (Mirĉo la Maljuna) kaj la hungara reĝo [[Sigismundo la 1-a]] de Luksemburgio.

Fine de la 15-a jarcento, ĝi estas subordigita de la aŭtoritato de la komitatestro de la [[Sikuloj]], respondeca pro la defendado de la sud-orienta Transilvanio kaj dum Johano de Hunedoara eniris sub la regadon de la transilvania vojevodo.

Inter 1498-1878 ĝi apartenis al la urbo Braŝovo.

[[Dosiero:Bran, wejście do zamku DSCF7390.jpg|eta|maldekstra|Eniro al la kastelo]]
La 1-an de Decembro 1920, la Urba Konsilio de Braŝovo donacis la kastelon al la reĝino de Rumanio, Maria, kiel dankon pro ŝia kontribuo al la Granda Unuiĝo de 1918. Inter la jaroj 1920-1927, la Kastelo Bran estis restaŭrita sub la estrado de la arkitekto de la Reĝa Kortego, Karel Liman, kiu transformis ĝin en belan someran rezidejon, ĉirkaŭita de granda parko kun aleoj por promenado, lago, fontanoj, terasoj, konstruante tie ankaŭ la Teodomon.

En 1938 la reĝino Maria testamentis la kastelon kaj ĝian bienon al sia filino, la princino Ileana, kiu regis ĝin ĝis 1948.

Post la ellandigo de la rumana reĝa familio, en 1948, la kastelo Bran eniris en la proprieton de la Rumana Ŝtato kaj restis dum iu periodo forlasita. En 1956, parte restaŭrita, ĝi malfermiĝis kiel Muzeo pri feŭda historio kaj arto.

Ĉar ĝi estis serioze detruita, en 1987, la kastelon restaŭris la ŝtato, la laboraĵo estis finita grandparte en 1993. De 2008, la kastelo Bran apartenas denove al la heredantoj de reĝa familio, sed restas daŭre vizitebla. Apud la kastelo troviĝas Muzeoj pri Historio, pri Mezepoka Arto kaj Etnografio (tiulasta reprezenta por la vilaĝoj de la regiono).

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://satesperanto.org/Kastelo-Bran-Historio-kaj-legendo.html Kastelo Bran, historio kaj legendo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120416190725/http://satesperanto.org/Kastelo-Bran-Historio-kaj-legendo.html |date=2012-04-16 }}

{{Commons|Category:Bran Castle}}

[[Kategorio:Kasteloj en Rumanio]]
[[Kategorio:Distrikto Brașov]]
[[Kategorio:Drakulo]]</text>
      <sha1>4mv6n8xjtlxyk9q04m7jlifeu3mm2dm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mefistofelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>313252</id>
    <revision>
      <id>9503237</id>
      <parentid>9256778</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="888" sha1="edhn5gl0hrw99yi20po5xl9t89l684i" xml:space="preserve">{{Informkesto rolulo}}'''Mefistofelo''' (''Mephistopheles'' aŭ ''Mefistofeles'' en plejmultaj lingvoj) estas unu el la sep [[princo]]j de [[Infero]]. Ĝi origine aperis en [[literaturo]] kiel la nomo de de la [[demono]] en la legendo de [[Faŭsto]]. Ĝi ekde tiam estis ofte prezentita en aliaj verkoj kiel sinonimo de la [[Diablo]] mem.
[[Dosiero:MAntokolsky Mefisto.JPG|eta|dekstra|200px|Mefistofelo skulptita de [[Mark Antokolski]].]]
Laŭ [[etimologio]] la vorto verŝajne devenas de la [[hebrea]] מֵפִיץ (''mêp̄îṣ'', mefits) kun la signifo &quot;disĵetanto, pereiganto&quot; kaj la hebrea ט֫פֶל שֶׁ֫קֶר (''tōp̄el šeqer'', tofel ŝeker), kiu signifas &quot;semanto de mensogoj&quot;, do entute &quot;kiu detruas per mensogoj&quot;.

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q3950744}}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Demonoj]]
[[Kategorio:Mitaj roluloj]]
[[Kategorio:Faŭsto]]
[[Kategorio:Diablo en fikcio]]</text>
      <sha1>edhn5gl0hrw99yi20po5xl9t89l684i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Serbin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>320380</id>
    <revision>
      <id>9503096</id>
      <parentid>8699047</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>{{clear}} == Tradukfonto == {{Trad|hsb|Serbin|128608|2905223}}</comment>
      <origin>9503096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1902" sha1="a7kzd1vacvheatbshz2ap0gj0tczwy1" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo
|nomo=Serbin
|blazono=
|mapo2=
|latitudo=30/06/54/N
|longitudo=96/59/16.8/W
|regiono-ISO=US-TX
|mapligilo=ne
|situo sur mapo=
|Mapo en angulo=
|lando={{flago|Usono|nomo=jes|grandeco=30px}}
|statuso=vilaĝo
|ŝtato=Teksaso
|distrikto=
|alto=
|areo=
|loĝantaro=90
|jaro= 2000
|dens=
|pk=
|tel=
}}
&lt;!--30°6′54″N 96° 59′16.8″W--&gt;
[[Dosiero:Wendish_Pioneer_Log_Cabin_in_Serbin_Texas.JPG|eta|maldekstra|Kabano de la sorabaj setlintoj]]
'''Serbin''' estas vilaĝo en [[kantono Lee (Teksaso)|kantono Lee]], [[Teksaso]]. Laŭ la stato de 2000 ĝi havis 90 loĝantojn. La en la jaroj ĉirkaŭ [[1850]] de sorabaj elmigrintoj fondita loko situas ĉirkaŭ 80 km oriente de [[Austin]]. Ĉirkaŭ 550 sorabaj luteranoj el [[Saksio]] kaj [[Brandenburgio]] setlis tie en la [[19-a jarcento]]. Ili estis la unuaj membroj de la [[luteranismo|luteranisma]] eklezio en Teksaso.

[[Dosiero:Interior of St. Paul Lutheran Church, Serbin, TX.jpg|eta|maldekstra|Interno de preĝejo]]
Kvankam en Serbin la [[soraba lingvo]] ne plu estas parolata, la loĝantoj veke tenas memoron pri siaj prauloj kaj flegas kontaktojn al la malnova hejmlando. En la iama lernejo de Serbin estas lokita ''Texas Wendish Heritage Museum''.

{{clear}}
== Tradukfonto ==
{{Trad|hsb|Serbin|128608|2905223}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.texasescapes.com/CentralTexasTownsSouth/SerbinTexas/SerbinTexasWends.htm artikolo &quot;Serbin, Texas&quot; en la retejo ''TexasEscapes.com'']
* [http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/hns33 artikolo &quot;Serbin, Texas&quot; en la retejo ''Handbook of Texas Online'']
* [http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/plw01 artikolo &quot;Wends&quot; en la retejo ''Handbook of Texas Online'']
* [http://www.stpaulserbin.org/ St. Paul Lutheran Church, Serbin, TX]
* [http://www.texaswendish.org Texas Wendish Heritage Society]
{{-}}

[[Kategorio:Geografio de Teksaso]]
[[Kategorio:Soraboj]]</text>
      <sha1>a7kzd1vacvheatbshz2ap0gj0tczwy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Serbin</title>
    <ns>1</ns>
    <id>320381</id>
    <revision>
      <id>9503094</id>
      <parentid>4213514</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>Forviŝis la tutan enhavon el la paĝo</comment>
      <origin>9503094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>L'estro armonico</title>
    <ns>0</ns>
    <id>320866</id>
    <revision>
      <id>9503423</id>
      <parentid>9158340</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7521" sha1="8bnu1dkhgbjm7ksg2i2afizd4ff0eis" xml:space="preserve">{{Informkesto libro}}
{{Portalo Muziko}}
[[Dosiero:Vivaldi.jpg|eta|dekstra|350|Antonio Vivaldi]]
'''L'estro armonico''' (el la itala: &quot;La harmonia inspiro&quot;) estas titolo de ciklo de dek du [[konĉerto]]j por [[violono]]j kaj arĉorkestro, kiun publikigis [[Antonio Vivaldi]] en 1711, post kiaj ĝis tiam de li nur ekzistis presaĵoj de sonatoj. La verko jam post mallonga tempo estis represita en [[Londono]] far John Walsh kaj [[Parizo]] (Le Clerce Cadet).

La partituro senescepte estas notita okvoĉa, por kvar violonoj, du [[vjolo]]j, [[violonĉelo]] kaj [[kontinua baso]]. Laŭ rigida skemo la unua konĉerto enmetas ĉiujn kvar violonojn soloiste, da dua du, la tria nur la unuan violonon - ĉi tiu sinsekvo tiam ripetiĝas en la pluaj konĉertoj. Aldoniĝas en kelkaj konĉertoj (foje ankaŭ nur en unuopaj movimentoj) soloa violonĉelo. La tonaloj de la konĉertoj alternas inter maĵoro kaj minoro, per interŝanĝo en la lastaj du konĉertoj la ciklo tamen finiĝas maĵora.

Tamen la ĉiklo ne entute aŭdiĝas unueca; evidente ĝi enhavas ankaŭ kelkajn pli malnovajn verkojn, en kiuj Vivaldi ankoraŭ ne normigis sian movimentan sinsekvon, la strukturon el alterna [[ritornelo]] kaj modula soloa pasaĝo kaj sian instrumentan traktadon. Tiel la komponaĵoj efikas nekutime varioplenaj kaj havas laŭ eldiro de [[Theodor Adorno]] multloke la freŝecon de la ''„unua fojo“''.

Kompozicie la komponaĵoj estas nure trivoĉaj; estas karakterize, ke ankaŭ en la konĉertoj por kvar violonoj la soloaj pasaĝoj ĉiam nur komencas samtempe du violonoj kaj baso&lt;ref&gt;Hans Grüß: ''Über Verbindungslinien, die man zwischen Bachs Weimarer Concertobearbeitungen und einer Reihe seiner eigenen Kompositionen ziehen kann'', en: Martin Geck (Her.): ''Bachs Orchesterwerke'', Witten 1997&lt;/ref&gt;.

== Influo ==
Vivaldi kaj aparte ĉi tiu konĉertociklo sur la eŭropaj komponistoj havis elnorman influon, kiu foje ankaŭ estas nomata ''Vivaldi-febro'' &lt;ref&gt;Peter Ansehl: ''Zum Problem der Ritornellstrukturen in den Brandenburgischen Konzerten Johann Sebastian Bachs'', en: Köthener Bach-Hefte, Heft 4, 1986&lt;/ref&gt;. Ĉi tiu influo komencis jam antaŭ la disponebleco pri la preseldonaĵo, ĉar la konĉertoj ankaŭ disvastiĝis en manskribaj kopiaĵoj. Ankaŭ la teoriaj traktaĵoj de [[Quantz]] kaj [[Mattheson]] elprenas siajn konsilojn pri la strukturo de konĉerto plej evidente el la modelo de ''L'Estro Armonico''.

Ankaŭ en la fruaj verkoj de [[Johann Sebastian Bach]] la influo de Vivaldi kaj de ''Estro Armonico'' estas tuj ekkonebla. Komence li aranĝis unuopajn konĉertojn por [[orgeno]] aŭ [[klaviceno]] (li fakte verkis t.n. [[pianopartituro]]n), je kiu li kompletigis la mezvoĉojn kaj vigligis la basvoĉon same kiel enigis imitajn voĉojn. tiam li verkis vastan serion de konĉertoj por diversokupitaj instrumentgrupoj (ekz. la [[Brandenburgaj konĉertoj]]), en kiuj evidentas la influo de Vivaldi; jardekojn poste li publikigis en Lepsiko sian [[Clavierübung (Bach)#Itala konĉerto F-maĵora BWV 971|Italan konĉerton]].

La aranĝaĵoj de Bach verŝajne senescepte revenas sur kopiaĵoj, ne sur la presaĵoj; li eble kontaktus kun la muziko de Vivaldi en 1713 per sia amiko el [[Dresdeno]], komponisto [[Johann Georg Pisendel]].

== Superrigardo super la konĉertoj ==
=== Konĉerto 1 D-maĵora ===
* Allegro
* Largo e spiccato
* Allegro

'''Solo:''' 4 violonoj, violonĉelo

La violonĉelo havas veran soloon nur en la unua movimento, kie tiu transprenas la funkcion de la ritorneltemo. La verko estus unu el la plej fruaj de la ciklo.

=== Konĉerto 2 g-minora ===
* Adagio e Spiccato
* Allegro
* Larghetto
* Allegro

'''Solo:''' 2 violonoj, violonĉelo

=== Konĉerto 3 G-maĵora ===
* Allegro
* Largo
* Allegro

'''Solo:''' violono

Bach aranĝis ĉi tiun konĉerton en F-maĵoron por klaviceno sola ([[Bach-Werke-Verzeichnis (verkaro de Bach)|BWV]] 978).

=== Konĉerto 4 e-minora ===
* Andante
* Allegro assai
* Adagio
* Allegro

'''Solo:''' 4 violonoj

=== Konĉerto 5 A-maĵora ===
* Allegro
* Largo
* Allegro

'''Solo:''' 2 violonoj

=== Konĉerto 6 a-minora ===
* Allegro
* Largo
* Presto

'''Solo:''' violono

Bach aranĝis ĉi tiun konĉerton por orgeno (BWV 593, ankaŭ en a-minora).

=== Konĉerto 7 F-maĵora ===
* Andante
* Adagio
* Allegro – Adagio
* Allegro

'''Solo:''' 4 violonoj, violonĉelo

La konĉerto komence ŝajne estis koncipita por nur du violonoj&lt;ref&gt;Cristopher Hogwood in: ''Vivaldi: L'Estro Armonico, Op . 3''; [http://www.hoasm.org/VIIIA/VivaldiLEstroArmonico.html Volltext]&lt;/ref&gt;. Bach aranĝis ĉi tiun konĉerton por klaviceno sola (BWV 972) kaj je tio transponis ĝin en D-maĵoron.

=== Konĉerto 8 a-minora ===
* Allegro
* Larghetto e spirituoso
* Allegro

'''Solo:''' 2 violonoj

Bach aranĝis ĉi tiun konĉerton por orgeno sola (BWV 593).

=== Konĉerto 9 D-maĵora ===
* Allegro
* Larghetto
* Allegro

'''Solo:''' violono

=== Konĉerto 10 b-minora ===
* Allegro
* Largo e spiccato
* Allegro

'''Solo:''' 4 violonoj

Plej impresa estas eble la malrapida movimento, en kiu la kvar violonoj samtempe uzas kvar specoj de arpeĝo kaj per tio donas al la akordstudaĵo nekutiman, kurioze ŝanĝbrilan sonon.

Bach aranĝis ĉi tiun konĉerton kiel [[Klavicenkonĉertoj (Bach)#Konĉerto a-minora por kvar klavicenoj BWV 1065|konĉerto por kvar klavicenoj kaj orkestro]] en a-minoro.

=== Konĉerto 11 d-minora ===
* Allegro - Adagio e Spiccato - Allegro
* Largo e Spiccato
* Allegro

'''Solo:''' 2 violonoj, violonĉelo.

Ĉi tiu konĉerto certe estas la plej konata el la ciklo. La unua movimento komencas per la du soloviolonoj, kiuj akompanas unu la alian per la neprenata d-kordo; sekvas virtuoza violonĉelosoloaĵo, respondata far la tuta orkestro per masivaj akordoj (''Adagio e Spiccato''); tiam sekvas kvarfoĉa [[fugo]] kun vastaj soloaj pasaĝoj. La dua movimento, siĉiliano, estas akompanata soloo de la unua violono, la konĉerteca finalmovimento okupigas tiam denove la kompletan trion en la soloaj pasaĝoj.

La verko certe tre impresis Bach-on – li aranĝis ĝin kiel peco por orgeno sola (BWV 596), kiun lia filo [[Wilhelm Friedemann Bach|Wilhelm Friedemann]] poste eldonis kiel propra komponaĵo. Unua reflektaĵo povus esti la komenco de la kantvoĉo en la kantato 21 [[Ich hatte viel Bekümmernis]]&lt;ref&gt;Alfred Dürr: ''Studien über die frühen Kantaten J.S. Bachs'', 1951&lt;/ref&gt;, kiu ekprenas la ritorneltemo de la lasta movimento.

=== Konĉerto 12 E-maĵora ===
* Allegro
* Largo e Spiccato
* Allegro

'''Solo:''' violono

Bach aranĝis ĉi tiun konĉerton en C-maĵora por klaviceno sola (BWV 976).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
Peter Ansehl: ''Genesis, Wesen, Weiterwirken. Miszellen zur vivaldianischen Ritornellreform'' in: Informazioni e studi vivaldiani VI. S. 74-85, 1985
(INM: nicht gesichtet, deshalb hier (noch) auskommentiert.)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{IMSLP2|id=L'Estro Armonico, Op.3 (Vivaldi, Antonio)|cname=Konzerte 3, 8 und 10}}
* [https://web.archive.org/web/20200508190956/http://scores.ccarh.org/vivaldi/op3/ Konzerte 1-12:] Einzelstimmen (keine Partitur) als CFT-Dateien – Konzert 1 auch im PDF-Format.
* [http://www.lehrsaiten.de/component/option,com_remository/Itemid,0/func,fileinfo/id,128/ Konzert Nr. 11 gemeinfreie Komplettausgabe nach einem Druck von 1724 (?)]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{DEFAŬLTORDIGO:Estro armonico, L'}}

[[Kategorio:Baroka muziko]]
[[Kategorio:Verkoj de Antonio Vivaldi]]
[[Kategorio:Violonkonĉertoj]]</text>
      <sha1>8bnu1dkhgbjm7ksg2i2afizd4ff0eis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Humanista Internacio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321347</id>
    <revision>
      <id>9503098</id>
      <parentid>8855764</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garymickle</username>
        <id>104824</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Garymickle movis paĝon [[Internacia Humanista kaj Etika Unio]] al [[Humanista Internacio]]: Tiu ĉi asocio mem ŝanĝis sian nomon.</comment>
      <origin>8855764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4345" sha1="kepxe7cmeohu20v2437ynprjn9zpk8k" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:HumanismSymbol.PNG|eta|''Happy Human'', oficiala simbolo de IHEU]]
'''Internacia Humanista kaj Etika Unio''' ('''IHEU'''; angle ''International Humanist and Ethical Union'') estas tutmonda [[Ombrelorganizaĵo|ombrela organizaĵo]] de pli ol 100 [[Humanismo|humanistaj]], [[racio|raciistaj]], [[skeptikismo|skeptikistaj]], [[sekularismo|sekularistaj]], [[etiko|etikaj]], [[ateismo|ateistaj]] kaj [[liberpensulo|liberpensaj]] kaj similaj organizoj en pli ol 40 landoj, inter ili la [[Brita Humanisma Asocio]].

Ĝi fondiĝis en 1952 en [[Amsterdamo]] kiel demokratia unuiĝo de pli ol 100 membraj organizaĵoj. [[Julian Huxley]] (la unua direktoro de [[Unesko]]) prezidis la fondan kongreson de IHEU. Ĝia nuntempa sidejo estas en [[Londono]]. IHEU havas specialan konsultan statuson ĉe la [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de UN|Ekonomia kaj Socia Konsilio]] (ECOSOC) de la [[Unuiĝintaj Nacioj]].

En 2002 la Ĝenerala Asembleo de IHEU unuanime alprenis la [[Amsterdama Deklaracio de 2002|Amsterdaman Deklaracion de 2002]], kiu prezentas la oficialan difinan deklaron de la tutmonda humanismo.

IHEU okazigas [[Universala Humanista Kongreso|Tutmondan Humanistan Kongreson]] ĉiun trian jaron, ĉiufoje en malsama lando, estrata kaj gastigata de loka humanisma organizo de unu el siaj membroj en la gastiganta lando. La lasta kongreso okazis en [[Oksfordo]] ([[Britio]]) en 2014, gastiginta de la Brita Humanista Asocio. La Kongreso de 2017 estis planita kunveni en [[San-Paŭlo (urbo)|Sao Paŭlo]], gastigita de la &quot;[[Brazila Sekulara-Humanisma Ligo]]&quot; sed ŝanĝoj en la ekonomia situacio en [[Brazilo]] kaj la altrudo de vojaĝbojkoto de [[Usono]] kaŭzis la nuligon de la Kongreso. La sekvanta kongreso planis kunveni en 2020 en [[Miamo]], Usono sed pro la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2021|koronvirusa pandemio]] ne okazis.

== Strategiaj celoj ==
La strategiaj celoj de la unio estas jenajn:

* Antaŭenigi la humanisman kaj ne-teistan pozicion de la vivo tra la mondo
* Reprezenti humanismon en organizoj kaj la internacia komunumo
* Protektu la rajtojn kaj la [[Homaj rajtoj|homajn rajtojn]] de humanistoj
* Disvolvi organizitan humanismon tra la mondo
* Konstrui fortan kaj efikan internacian organizon

== Minimuman deklaro ==
Ĉiu organizo deziranta fariĝi membro de la movado devas ricevi la minimuman deklaron de la movado:&lt;blockquote&gt;&lt;big&gt;Humanismo estas demokratia kaj etika vivmaniero, kiu asertas, ke homoj havas rajton kaj devon formi siajn vivojn kaj doni al ili signifon. Ĝi subtenas la konstruadon de pli humana socio kun la helpo de etiko bazita sur homaj kaj naturaj valoroj en la spirito de homa inteligenteco kaj libera enketo. Ĉi tio ne estas teisma opinio kaj ne akceptas [[Supernaturo|supernaturajn]] ideojn pri [[realo]].&lt;/big&gt; IHEU bylaw 5.1&lt;/blockquote&gt;

== Distingoj de IHEU ==
=== Premio de Internacia Humanista Unio ===
* 1970: [[Barry Commoner]]
* 1974: [[Harold John Blackham]]
* 1978: [[Vithal Mahadeo Tarkunde]]
* 1982: [[Kurt Partzsch]]
* 1986: [[Arnold Clausse]]
* 1986: [[Atheist Centre]], Hindio
* 1988: [[Andrej Saĥarov]]
* 1990: [[Alexander Dubček]]
* 1992: [[Pieter Admiraal]]
* 1999: [[Paul Kurtz]]
* 2002: [[Amartya Sen]]
* 2005: [[Jean-Claude Pecker]]
* 2008: [[Philip Pullman]]
* 2011: [[Sophie in 't Veld]]
* 2014: [[Gulalai Ismail]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Internacia Ateisma Alianco]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.iheu.org/ International Humanist and Ethical Union] Oficiala retejo de IHEU
* [http://www.satesperanto.org/-Liberpensula-Frakcio-.html Oficiala retejo de la liberpensula frakcio de Sennacieca Asocio Tutmonda] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120411152957/http://satesperanto.org/-Liberpensula-Frakcio-.html |date=2012-04-11 }}
* [http://www.ligo.humanitas.info/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=61:internacia-humanista-kaj-etika-unio-iheu&amp;catid=50:humanismo&amp;Itemid=83 Retpaĝo pri IHEU en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100628095505/http://www.ligo.humanitas.info/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=61:internacia-humanista-kaj-etika-unio-iheu&amp;catid=50:humanismo&amp;Itemid=83 |date=2010-06-28 }}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Liberpensuloj]] (Historio de Liberpensuloj)

[[Kategorio:Humanismo]]
[[Kategorio:Ateismo]]
[[Kategorio:Internaciaj neregistaraj organizaĵoj]]</text>
      <sha1>kepxe7cmeohu20v2437ynprjn9zpk8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503104</id>
      <parentid>9503098</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garymickle</username>
        <id>104824</id>
      </contributor>
      <origin>9503104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4710" sha1="708ocowcrp2bnjxxo3htwlom6t7s9vx" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Humanists_International_logo.png|eta|oficiala simbolo de HI]]
'''Humanista Internacio''' ('''HI'''; angle ''Humanists International''; de 1952 ĝis 2019 nomita ''Internacia Humanista kaj Etika Unio [IHEU]'') estas [[internacia ne-registara organizaĵo]] advokatanta por [[sekularismo]] kaj [[homaj rajtoj]], motivata de [[Humanismo_(filozofio)|sekularhumanismaj]] valoroj. Ĝi estis fondita en Amsterdamo en 1952 kiel [[ombrelorganizaĵo]], kaj konsistas nun (en la stato de 2025) el pli ol pli ol 160 sekularhumanismaj, [[Ateismo|ateismaj]], [[Agnostikismo|agnostikismaj]], [[Raciismo|raciismaj]], [[Skeptikismo|skeptikismaj]], [[Libera_penso_(filozofio)|liberpensaj]] kaj [[Etika movado|etik-movadaj]] organizaĵoj el pli ol 80 landoj.

La Humanista Internacio kampanjas tutmonde pri demandoj de homaj rajtoj, emfazante specife la defendon de [[pensolibero]] kaj [[parollibereco]] kiel ankaŭ la rajtojn de [[Senreligio|senreligiuloj]], kiuj ofte estas vundebla malplimulto multloke en la mondo. HI baziĝas en Londono, sed havas reprezentiĝon ĉe la [[Konsilio pri Homaj Rajtoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj]] en Ĝenevo, la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] en Novjorko kaj la [[Konsilio de Eŭropo]] en Strasburgo, inter aliaj internaciaj institucioj. Ĝia advokatado koncentriĝas al formado de debatoj pri humanismo-rilataj demandoj, rajtoj de ne-religiuloj kaj antaŭenigo de humanismaj sintenoj pri sociaj demandoj.

La Humanista Internacio aparte aktivas en rezisto kontraŭ leĝoj pri [[Blasfemo|blasfemado]] kaj [[apostateco]] diversloke en la mondo kaj ĉe la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Ĝia ĉiujara ''Freedom of Thought Report'' [Raporto pri penslibereco] indeksas la landojn de la mondo laŭ ilia traktado de ne-religiuloj kaj ilia respekto al pensolibero kaj parollibereco. En kunlaboro kun siaj asocioj-membroj, ĝi ankaŭ helpas kunordigi subtenon por homoj fuĝantaj el danĝero en ŝtatoj, kiuj persekutas ne-religiulojn. Ĝi pledas por humanisma alirmaniero al diversaj sociaj demandoj, kontribuante al debatoj pri [[bioetiko]] kaj argumentante favore al seksa kaj reproduktiĝa sano kaj tiurilataj rajtoj, [[GLATKI+]]-rajtoj, [[infanrajtoj]] kaj [[virinaj rajtoj]], kiel ankaŭ opozicie kontraŭ [[sklaveco]] kaj [[Kasto|kasta]] diskriminacio.

Aparte de sia advokatado, HI funkcias kiel demokratia organo de la tutmonda sekularhumanisma movado. Ĝi okazigas ĉiujare ĝeneralan asembleon kaj Tutmondan Humanistan Kongreson, kutime ĉiun trian jaron. La Ĝenerala Asembleo de 2025 okazis en Luksemburgo en julio. La Tutmonda Humanista Kongreso de 2026 okazis en Otavo, Kanado, en aŭgusto.

La Humanista Internacio laboras por stimuli la kreskon de humanismo kaj liberpenso, kaj por disvastigi [[Klermismo|klerismajn]] valorojn tutmonde, subtenante aktivistojn, kiuj volas fondi efikajn organizaĵojn en siaj hejmaj landoj. En 2022, la ĝenerala asembleo de HI unuanime aprobis la [[Amsterdama Deklaracio de 2002|Amsterdaman Deklaracion de 2002]], kiu prezentas sin kiel “la oficialan difinan deklaron de Tutmonda Humanismo”.

Ĝia oficiala simbolo, la ''Happy Human'' [Feliĉa homo], estas kune uzata de la asocioj-membroj en la tuta mondo.

== Distingoj de IHEU ==
=== Premio de Internacia Humanista Unio ===
* 1970: [[Barry Commoner]]
* 1974: [[Harold John Blackham]]
* 1978: [[Vithal Mahadeo Tarkunde]]
* 1982: [[Kurt Partzsch]]
* 1986: [[Arnold Clausse]]
* 1986: [[Atheist Centre]], Hindio
* 1988: [[Andrej Saĥarov]]
* 1990: [[Alexander Dubček]]
* 1992: [[Pieter Admiraal]]
* 1999: [[Paul Kurtz]]
* 2002: [[Amartya Sen]]
* 2005: [[Jean-Claude Pecker]]
* 2008: [[Philip Pullman]]
* 2011: [[Sophie in 't Veld]]
* 2014: [[Gulalai Ismail]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Internacia Ateisma Alianco]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://humanists.international/ Humanista Internacio] Oficiala retejo de HI
* [https://satesperanto.org/spip.php?rubrique86 Oficiala retejo de la liberpensula frakcio de Sennacieca Asocio Tutmonda] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120411152957/http://satesperanto.org/-Liberpensula-Frakcio-.html |date=2012-04-11 }}
* [http://www.ligo.humanitas.info/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=61:internacia-humanista-kaj-etika-unio-iheu&amp;catid=50:humanismo&amp;Itemid=83 Retpaĝo pri IHEU en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100628095505/http://www.ligo.humanitas.info/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=61:internacia-humanista-kaj-etika-unio-iheu&amp;catid=50:humanismo&amp;Itemid=83 |date=2010-06-28 }}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Liberpensuloj]] (Historio de Liberpensuloj)

[[Kategorio:Humanismo]]
[[Kategorio:Ateismo]]
[[Kategorio:Internaciaj neregistaraj organizaĵoj]]</text>
      <sha1>708ocowcrp2bnjxxo3htwlom6t7s9vx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kasina vireo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323556</id>
    <revision>
      <id>9503231</id>
      <parentid>9157991</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6051" sha1="f6askl3h0tgnx8k06oqcla9n9ovwcwu" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kasina vireo
|dosiero = Cassin's Vireo (Vireo cassinii).jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kasina vireo
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|regno2 = besto
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Vireedoj]] ''Vireonidae''
|genro = ''[[Vireo]]''
|specio = ''''V. cassinii''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Vireo cassinii''
|dunomo aŭtoritato = ([[John Xantus de Vesey|Xantus de Vesey]], [[1858]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La '''Kasina vireo''' ('''''Vireo cassinii''''') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Vireedoj]] kaj genro de [[Vireoj]], kiuj estas malgrandaj paserinaj birdoj ter- al verdokoloraj. Ĝi estas kantobido de [[Nordameriko]], kun teritorio el suda [[Brita Kolumbio]] en sudokcidenta [[Kanado]] tra la okcidentaj marbordaj ŝtatoj de [[Usono]] kaj reproduktas en granda parto de Kalifornio. Tiu birdo migras, kaj vintrumas el suda [[Arizono]] (la [[Sonora-Dezerto]]) al suda [[Meksiko]] kaj ĝis Kosta-Riko.

== Aspekto ==
Tiu vireo estas 11–14&amp;nbsp;cm longa, kun grizaj kapo kaj dorso (iom pli verdanuanca), flavecverdecaj flankoj kaj blankecaj subaj partoj kun pli blanka gorĝo. Ĝi havas klare markatajn blankajn &quot;vitrokulojn&quot;, tio estas tre larĝaj okulringoj kunigitaj al blankeca suba frunto kaj havas ankaŭ blankajn flugilstriojn rimarkindajn je flugiloj de preskaŭ nigrecaj plumoj kun blankaj bordoj. La beko estas grizeca. Inoj estas similaj kaj junuloj estas iom pli brunecaj kaj senkoloraj.

La persista kanto konsistas el mallongaj, akraj fajfaj frazoj de kelkaj notoj, disigitaj per ĉirkaŭ dusekunda silento. La frazoj ofte alterne finas per alta noto kaj malalta noto respektive, havigante impreson de demando kaj respondo. Alvoko estas serio de rapidaj notoj “ŝip ŝep ŝep ŝep”.

== Kutimaro ==
Ili preferas malfermajn arbarojn de okcidentaj montoj kaj montetoj. Ĝi troviĝas kutime en mezaj al malaltaj partoj de la arbara [[kanopeo]], kie ili malrapide kaj decideme manĝas [[insekto]]jn inter foliaro.

La Kasina vireo konstruas tasforman neston el arboŝeleroj, herberoj, araneretoj ktp kaj sub forko de branĉoj post konstruceremonio per horizontalaj sintenoj fare de la masklo, kiu eĉ povas ekkonstrui pli da unu nesto. La nesto estas 2 al 5 m supergrunde sed foje ĝis 10 m. La ino demetas 2 al 5 blankajn ovojn kun iom da brunaj punktoj. Ambaŭ seksoj [[Kovado|kovas]] dum 15 tagoj kaj defendas la ovodemetadon, kiu foje povas esti parazitata de la [[Brunkapa molotro]], sed se tiu ovodemetas unue, la vireoj konstruas novan plankon kaj enmurigas tiun ovon antaŭ fari sian propran ovodemetadon. [[Elnestiĝo]] okazas post 14 pliaj tagoj. Ili preferas arbarojn de [[konifero]]j aŭ miksitajn, duarangajn aŭ arbustarojn en deklivoj kaj eĉ ĉeriverajn arbaretojn.

Ili manĝas el folioj insektojn inklude malgrandajn akridojn, raŭpojn kaj tineojn.

== Taksonomio ==
Tiu [[Nearktiso|nearktisa]] specio estis iam konsiderata kiel apartenanta al sama specio kun la [[Plumba vireo]] kaj la [[Blukapa vireo]] kun kiuj ĝi estas tre simila. Tiam tiu grupo de nunaj specioj estis nomata  &quot;[[Soleca vireo]]&quot;, kiu tiam estis konsiderata kiel havanta 9 subspeciojn. La Kasina vireo okupas la plej okcidentan parton de la tiama teritorio de la specigrupo. La disigo de la Kasina vireo havas kialon ke la interrompo de la blanka okulringo kiel malhela strieto al la supra bekobazo estas nigreca dum ĉe la Blukapa vireo estas samkolora kun la kapo. Krome la kontrasto inter blanka gorĝo kaj grizeca kapo ne samas en la tri specioj.

Tiu vireo ricevas sian nomon laŭ la [[ornitologo]] [[John Cassin]].

== Referencoj ==
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 51001, Vireo cassinii, 9a Majo 2006. Malplej Zorgiga.

== Eksteraj ligiloj ==
*[https://web.archive.org/web/20090220004521/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Cassins_Vireo.html Informaro pri la Kasina vireo] Laboratorio Cornell de Ornitologio
*[http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6291id.html Kasina vireo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220330050143/https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6291id.html |date=2022-03-30 }} ĉe USGS
*[http://www.natureserve.org/infonatura/servlet/InfoNatura?sourceTemplate=Ltabular_report.wmt&amp;loadTemplate=Ldetail_report.wmt&amp;selectedReport=&amp;summaryView=Ltabular_report.wmt&amp;elKey=100146&amp;paging=home&amp;save=true&amp;startIndex=1&amp;nextStartIndex=1&amp;reset=false&amp;offPageSelectedElKey=100146&amp;offPageSelectedElType=species&amp;offPageYesNo=true&amp;selectedIndexes=100146 Artikolo &amp; Mapo de teritorio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929120344/http://www.natureserve.org/infonatura/servlet/InfoNatura?sourceTemplate=Ltabular_report.wmt&amp;loadTemplate=Ldetail_report.wmt&amp;selectedReport=&amp;summaryView=Ltabular_report.wmt&amp;elKey=100146&amp;paging=home&amp;save=true&amp;startIndex=1&amp;nextStartIndex=1&amp;reset=false&amp;offPageSelectedElKey=100146&amp;offPageSelectedElType=species&amp;offPageYesNo=true&amp;selectedIndexes=100146 |date=2007-09-29 }} InfoNatura NatureServe
*[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=cassin%27s+vireo&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de la Kasina vireo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161220064134/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=cassin%27s+vireo&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2016-12-20 }} VIREO
*[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=8750 Filmetoj de Kasina vireo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071021103634/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=8750 |date=2007-10-21 }} ĉe Internet Bird Collection

{{birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Vireedoj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>f6askl3h0tgnx8k06oqcla9n9ovwcwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaŝtanflanka parulio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325924</id>
    <revision>
      <id>9503274</id>
      <parentid>9158066</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T21:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18585" sha1="nepy0h8l79bexht5xa6s4se590vvge0" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kaŝtanflanka parulio
|koloro = pink
|dosiero = Dendroica-pensylvanica-003.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kaŝtanflanka parulio
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Paruliedoj]] ''Parulidae''
|genro = ''[[Dendroica]]''
|specio = ''''D. pensylvanica''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Dendroica pensylvanica''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj =Dendroica pensylvanica map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kaŝtanflanka parulio''' ('''''Dendroica pensylvanica''''') estas birdospecio de la familio de [[Paruliedoj]] kaj granda genro ''Dendroica''.

== Disvastiĝo ==
Ili reproduktigas en orienta [[Nordameriko]] kaj en suda [[Kanado]] okcidenten ĝis la [[Kanadaj Prerioj]]. Ili reproduktiĝas ankaŭ en la regiono de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]] kaj en orienta [[Usono]].

Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] birdoj estas [[birdomigrado|migrantaj]], kiuj vintras en [[Centrameriko]] suden al norda [[Kolombio]]&lt;ref&gt;Strewe &amp; Navarro (2004)&lt;/ref&gt;, kun nekonfirmita vidaĵo el tiom sude kiom el [[Ekvadoro]]; ili estas ankaŭ tre raraj [[Vaganteco (biologio)|vagantoj]] en okcidentan [[Eŭropo]]n.

[[Dosiero:Chestnut-sided Warbler NGM-v31-p313-C.jpg|eta|maldekstra|Maskla plenkreskulo, somere (supre)&lt;br /&gt;Juna masklo (centre)&lt;br /&gt;Plenkreskulo, vintra (sube)]]

== Aspekto ==
Somere masklo de Kaŝtanflanka parulio estas nekonfuzebla laŭ aspekto. Li montras malhele striecan grizan dorson (nigraj plumoj kun flavaj bordoj), blankan vizaĝon kun el beko '''nigraj okulstrio al nuko kaj kolstrio suben''' (tiele restas granda blanka orelareo) kaj flavverdecan kronon kun mallarĝa blankeca frunta bordo. Ties subaj partoj estas blankaj, kun tre markate '''brunaj flankoj''' ([[kaŝtankolora]]j), kaj ĝi havas ankaŭ du blankajn flugilstriojn. Inoj similas al eluzitaj versioj de somera masklo, kaj ĉefe, ino ne havas la markatan kapobildon kaj ankaŭ havas malpli da bruna koloro en flankoj. La beko estas rekta kaj pintakra. La kruroj estas grizecaj.

Nereproduktuloj de ambaŭ seksoj havas verdecajn kapojn, kaj verdecajn suprajn partojn kiuj estas kutime nestriecaj. Ili havas ankaŭ nestriecajn palgrizajn brustojn. Ties flugilstrioj estas ĉiam en ties plumaroj. Manko de strieco helpas distingi tiun specion el la [[Stria parulio]] for de la reprodukta sezono.

== Kutimaro ==
[[Dosiero:Chestnut-sided Warbler-male.jpg|eta|Masklo, [[Otavo]], [[Ontario]]]]
La kantoj estas fajfaj ''pliis, pliis, pliis tumiĉ''. Ties alvokoj estas akraj ''ĉip''. La tasforma nesto estas situa en malalta arbusto, kutime en juna decidua [[arbaro]] aŭ [[arbustaro]]. La ino demetas 3-5 ovojn. Tiu specio estas ofte parazitita de la [[Brunkapa molotro]].

Kaŝtanflankaj parulioj estas insektovoraj, sed tio inkludas [[bero]]jn en ties vintra dieto&lt;ref&gt;Ekz. Tiuj de ''Cymbopetalum mayanum'' ([[Annonaceae]]); tiaj arboj povas esti uzataj por allogi vintrajn birdojn en ĝardenojn kaj parkojn: Foster (2007)&lt;/ref&gt;. Ili manĝas aktive en arbustoj kaj malgrandaj arboj, kaj foje kaptas [[insekto]]jn perfluge.

La nombroj de tiu birdospecio pliiĝis dum [[Sekundara arbaro|duarangaj arbaroj]] iĝis pli komunaj oriente fine de la 19a jarcento; ties nombroj iom malpliiĝis ekde tiam.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==&lt;!-- WilsonBull18:47 (compare to current Ohio checklist http://www.ohiobirds.org/publications/OBRClist.pdf) --&gt;
* {{IUCN2006|assessors={{aut|BirdLife International}}|year=2004|id=53647|title=Dendroica pensylvanica|downloaded=12a Majo 2006}} Malplej Zorgiga.
* {{aut|Curson, Jon; Quinn, David &amp; Beadle David}} (1994): ''New World Warblers''. [[Helm Identification Guides|Christopher Helm]], London. &lt;small&gt;ISBN 0-7136-3932-6&lt;/small&gt;
* {{aut|Foster, Mercedes S.}} (2007): The potential of fruiting trees to enhance converted habitats for migrating birds in southern Mexico. ''Bird Conservation International'' '''17'''(1): 45-61. &lt;small&gt;{{doi|10.1017/S0959270906000554}}&lt;/small&gt; [http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=936412 PDF plena teksto]
* {{aut|Strewe, Ralf &amp; Navarro, Cristobal}} (2004): New and noteworthy records of birds from the Sierra Nevada de Santa Marta region, north-eastern Colombia. ''Bulletin of the British Ornithologists' Club'' '''124'''(1): 38-51. [http://www.alpec.org/Articulo%20BBOC/Strewe%20&amp;%20Navarro%202004%20BBOC%20124%20(1).pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051231225615/http://www.alpec.org/Articulo%20BBOC/Strewe%20%26%20Navarro%202004%20BBOC%20124%20%281%29.pdf |date=2005-12-31 }}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://ibc.lynxeds.com/species/chestnut-sided-warbler-dendroica-pensylvanica Filmetoj, fotoj kaj sonoj de Kaŝtanflanka parulio] ĉe Internet Bird Collection
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6590id.html Kaŝtanflanka parulio - ''Dendroica Pensylvanica''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100528052316/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6590id.html |date=2010-05-28 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* [https://web.archive.org/web/20090408072437/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Chestnut-sided_Warbler.html Speciinformaro pri Kaŝtanflanka parulio] – Laboratorio Cornell de Ornitologio
* [http://www.sdakotabirds.com/species/chestnut_sided_warbler_info.htm Informaro kaj fotoj de Kaŝtanflanka parulio] - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
* [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=chestnut-sided+warbler&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de Kaŝtanflanka parulio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516165339/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=chestnut-sided+warbler&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO
* [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Dendroica_pensylvanica.html Kaŝtanflanka parulio] ĉe ''Animal Diversity Web''

== Plia legado ==
&lt;div class=&quot;reflist4&quot; style=&quot;height: 300px; overflow: auto; padding: 3px&quot;&gt;

=== Tezoj ===
* Byers BE. Ph.D. (1995). ''Development, variation, and use of two song categories by chestnut-sided warblers''. [[University of Massachusetts Amherst]], United States, Massachusetts.

* Greenberg RS. Ph.D. (1981). ''THE WINTER EXPLOITATION SYSTEMS OF BAY-BREASTED AND CHESTNUT-SIDED WARBLERS IN PANAMA''. University of California, Berkeley, United States, California.

* Hamady MA. Ph.D. (2000). ''An ecosystem approach to assessing the effects of forest heterogeneity and disturbance on birds of the northern hardwood forest in Michigan's Upper Peninsula''. Michigan State University, United States, Michigan.

* King DI. Ph.D. (1999). ''Ecology of mature-forest and early-successional-shrubland birds in managed temperate deciduous forests''. University of Massachusetts Amherst, United States, Massachusetts.

* Kingsley AL. M.Sc. (1998). ''Response of birds and vegetation to the first cut of the uniform shelterwood silvicultural system in the white pine forests of Algonquin Provincial Park, Ontario''. Trent University (Canada), Canada.

* Mahony NA. M.Sc. (1995). ''A comparison of the breeding success of black-capped chickadees and chestnut-sided warblers in healthy and declining sugar maple forests in Central Ontario''. Trent University (Canada), Canada.

* Woodcock JM. M.Sc. (1997). ''Effects of manual, mechanical, and aerial herbicide conifer release on songbird numbers in regenerating spruce plantations in northwestern Ontario''. Lakehead University (Canada), Canada.

=== Artikoloj ===
* Andrew PJ, Erica N &amp; Dennis RV. (2004). ''EFFECTS OF SELECTION CUTTING ON BIRD COMMUNITIES IN CONTIGUOUS EASTERN HARDWOOD FORESTS''. Journal of Wildlife Management. vol '''68''', no 1. p. 51.

* Brooks MA, Harrigan BC, Johnson KM, Lowe DE, Lowery JP, McGlothlin JW, Sasso MM, Smith SA &amp; Cristol DA. (2001). ''Revisit schedule does not affect results of point counts''. Journal of Field Ornithology. vol '''72''', no 3. p. 404-411.

* Bruce EB. (2007). ''Extrapair paternity in chestnut-sided warblers is correlated with consistent vocal performance''. Behavioral Ecology. vol '''18''', no 1. p. 130.

* Bruce EB &amp; David IK. (2000). ''Singing by female Chestnut-sided Warblers''. The Wilson Bulletin. vol '''112''', no 4. p. 547.

* Bruce EB, Herman LM, Jr., Ian RKS &amp; David FW. (2004). ''EXTRAPAIR PATERNITY INCREASES VARIABILITY IN MALE REPRODUCTIVE SUCCESS IN THE CHESTNUT-SIDED WARBLER (DENDROICA PENSYLVANICA), A SOCIALLY MONOGAMOUS SONGBIRD''. The Auk. vol '''121''', no 3. p. 788.

* Burris JM &amp; Haney AW. (2005). ''Bird communities after blowdown in a late-successional Great Lakes spruce-fir forest''. Wilson Bulletin. vol '''117''', no 4. p. 341-352.

* Byers BE. (1995). ''Song types, repertoires and song variability in a population of chestnut-sided warblers''. Condor. vol '''97''', no 2. p. 390-401.

* Byers BE. (1996). ''Geographic variation of song form within and among chestnut-sided warbler populations''. Auk. vol '''113''', no 2. p. 288-299.

* Byers BE. (1996). ''Messages encoded in the songs of chestnut-sided warblers''. Animal Behaviour. vol '''52''', no 4. p. 691-705.

* Byers BE &amp; King DI. (2000). ''Singing by female Chestnut-sided Warblers''. Wilson Bulletin. vol '''112''', no 4. p. 547-550.

* Byers BE &amp; Kroodsma DE. (1992). ''Development of two song categories by chestnut-sided warblers''. Animal Behaviour. vol '''44''', no 5. p. 799-810.

* Byers BE, Mays HL, Jr., Stewart IRK &amp; Westneat DF. (2004). ''Extrapair paternity increases variability in male reproductive success in the chestnut-sided warbler (Dendroica pensylvanica), a socially monogamous songbird''. Auk. vol '''121''', no 3. p. 788-795.

* David IK &amp; Bruce EB. (2002). ''An evaluation of powerline rights-of-way as habitat for early-successional shrubland birds''. Wildlife Society Bulletin. vol '''30''', no 3. p. 868.

* David IK, Richard MD &amp; Curtice RG. (2001). ''Plumage coloration and reproductive success in male Chestnut-sided Warblers''. The Wilson Bulletin. vol '''113''', no 2. p. 239.

* Doyon F, Gagnon D &amp; Giroŭ J-F. (2005). ''Effects of strip and single-tree selection cutting on birds and their habitat in a Southwestern Quebec northern hardwood forest''. Forest Ecology &amp; Management. vol '''209''', no 1-2. p. 101-115.

* Freedman B, Beauchamp C, McLaren IA &amp; Tingley SI. (1981). ''Forestry Management Practices and Populations of Breeding Birds in a Hardwood Forest in Nova-Scotia Canada''. Canadian Field Naturalist. vol '''95''', no 3. p. 307-311.

* Gradwohl J &amp; Greenberg R. (1980). ''The Formation of Antwren Flocks on Barro-Colorado Island Panama''. Auk. vol '''97''', no 2. p. 385-395.

* Greenberg R. (1983). ''Role of Neophobia in Determining the Degree of Foraging Specialization in Some Migrant Warblers''. American Naturalist. vol '''122''', no 4. p. 444-453.

* Greenberg R. (1984). ''Differences in Feeding Neophobia in the Tropical Migrant Wood Warblers Dendroica-Castanea and Dendroica-Pensylvanica''. Journal of Comparative Psychology. vol '''98''', no 2. p. 131-136.

* Greenberg R. (1984). ''Neophobia in the Foraging Site Selection of a Neotropical Migrant Bird an Experimental Study''. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. vol '''81''', no 12. p. 3778-3780.

* Greenberg R. (1985). ''A Comparison of Foliage Discrimination Learning in a Specialist and a Generalist Species of Migrant Wood Warbler Aves Parulidae''. Canadian Journal of Zoology. vol '''63''', no 4. p. 773-776.

* Hanowski J, Danz N, Lind J &amp; Niemi G. (2003). ''Breeding bird response to riparian forest harvest and harvest equipment''. Forest Ecology &amp; Management. vol '''174''', no 1-3. p. 315-328.

* Hobson KA &amp; Bayne E. (2000). ''Breeding bird communities in boreal forest of western Canada: Consequences of &quot;unmixing&quot; the mixedwoods''. Condor. vol '''102''', no 4. p. 759-769.

* Hobson KA &amp; Bayne E. (2000). ''The effects of stand age on avian communities in aspen-dominated forests of central Saskatchewan, Canada''. Forest Ecology &amp; Management. vol '''136''', no 1-3. p. 121-134.

* Holmes SB, Burke DM, Elliott KA, Cadman MD &amp; Friesen L. (2004). ''Partial cutting of woodlots in an agriculture-dominated landscape: effects on forest bird communities''. Canadian Journal of Forest Research. vol '''34''', no 12. p. 2467-2476.

* Holmes SB &amp; Pitt DG. (2007). ''Response of bird communities to selection harvesting in a northern tolerant hardwood forest''. Forest Ecology &amp; Management. vol '''238''', no 1-3. p. 280-292.

* Howe HF &amp; De Steven D. (1979). ''Fruit Production Migrant Bird Visitation and Seed Dispersal of Guarea-Glabra in Panama''. [[Oecologia]]. vol '''39''', no 2. p. 185-196.

* Jobes AP, Nol E &amp; Voigt DR. (2004). ''Effects of selection cutting on bird communities in contiguous eastern hardwood forests''. Journal of Wildlife Management. vol '''68''', no 1. p. 51-60.

* John MB &amp; Alan WH. (2005). ''BIRD COMMUNITIES AFTER BLOWDOWN IN A LATE-SUCCESSIONAL GREAT LAKES SPRUCE-FIR FOREST''. The Wilson Bulletin. vol '''117''', no 4. p. 341.

* King DI &amp; Byers BE. (2002). ''An evaluation of powerline rights-of-way as habitat for early-successional shrubland birds''. Wildlife Society Bulletin. vol '''30''', no 3. p. 868-874.

* King DI &amp; Degraaf RM. (2004). ''Effects of group-selection opening size on the distribution and reproductive success of an early-successional shrubland bird''. Forest Ecology &amp; Management. vol '''190''', no 2-3. p. 179-185.

* King DI, Degraaf RM &amp; Griffin CR. (2001). ''Plumage coloration and reproductive success in male Chestnut-sided Warblers''. Wilson Bulletin. vol '''113''', no 2. p. 239-242.

* King DI, Degraaf RM &amp; Griffin CR. (2001). ''Productivity of early successional shrubland birds in clearcuts and groupcuts in an eastern deciduous forest''. Journal of Wildlife Management. vol '''65''', no 2. p. 345-350.

* Klaus NA, Buehler DA &amp; Saxton AM. (2005). ''Forest management alternatives and songbird breeding habitat on the Cherokee National Forest, Tennessee''. Journal of Wildlife Management. vol '''69''', no 1. p. 222-234.

* Kroodsma DE. (1981). ''Geographical Variation and Functions of Song Types in Warblers Parulidae''. Auk. vol '''98''', no 4. p. 743-751.

* Kroodsma DE, Bereson RC, Byers BE &amp; Minear E. (1989). ''Use of Song Types by the Chestnut-Sided Warbler Evidence for Both Intra and Inter-Sexual Functions''. Canadian Journal of Zoology. vol '''67''', no 2. p. 447-456.

* Lein MR. (1978). ''Song Variation in a Population of Chestnut-Sided Warblers Dendroica-Pensylvanica Its Nature and Suggested Significance''. Canadian Journal of Zoology. vol '''56''', no 6. p. 1266-1283.

* Mahony N, Nol E &amp; Hutchinson T. (1997). ''Food-chain chemistry, reproductive success, and foraging behaviour of songbirds in acidified maple forests of central Ontario''. Canadian Journal of Zoology. vol '''75''', no 4. p. 509-517.

* Marshall JS &amp; VanDruff LW. (2002). ''Impact of selective herbicide right-of-way vegetation treatment on birds''. Environmental Management. vol '''30''', no 6. p. 801-806.

* Millikin RL &amp; Smith JNM. (1990). ''Sublethal Effects of Fenitrothion on Forest Passerines''. Journal of Applied Ecology. vol '''27''', no 3. p. 983-1000.

* Moore T. (1993). ''Early chestnut-sided warbler in Gwinnett County''. Oriole. vol '''58''', no 1-4.

* Morgan K &amp; Freedman B. (1985). ''Breeding Bird Communities in a Hardwood Forest Succession in Nova Scotia Canada''. Canadian Field Naturalist. vol '''100''', no 4. p. 506-519.

* Morneau F, Doucet GJ, Giguere M &amp; Laperle M. (1999). ''Breeding bird species richness associated with a powerline right-of-way in a northern mixed forest landscape''. Canadian Field Naturalist. vol '''113''', no 4. p. 598-604.

* Nathan AK, David AB &amp; Arnold MS. (2005). ''FOREST MANAGEMENT ALTERNATIVES AND SONGBIRD BREEDING HABITAT ON THE CHEROKEE NATIONAL FOREST, TENNESSEE''. Journal of Wildlife Management. vol '''69''', no 1. p. 222.

* Niemi GJ &amp; Hanowski JM. (1984). ''Relationships of Breeding Birds to Habitat Characteristics in Logged Areas''. Journal of Wildlife Management. vol '''48''', no 2. p. 438-443.

* Paul GR &amp; Margaret CB. (2002). ''Habitat use and behavior of mixed species landbird flocks during fall migration''. The Wilson Bulletin. vol '''114''', no 1. p. 87.

* Payne RB, Payne LL &amp; Doehlert SM. (1984). ''Interspecific Song Learning in a Wild Chestnut-Sided Warbler Dendroica-Pennsylvanica''. Wilson Bulletin. vol '''96''', no 2. p. 292-294.

* Peacock M. (1993). ''Chestnut-sided warbler: New to the Western Palearctic''. British Birds. vol '''86''', no 2. p. 57-61.

* Ports MA. (1981). ''Miscellaneous Summer Records of Birds from Southwestern Kansas USA''. Transactions of the Kansas Academy of Science. vol '''84''', no 2. p. 109-114.

* Rodewald PG &amp; Brittingham MC. (2002). ''Habitat use and behavior of mixed species landbird flocks during fall migration''. Wilson Bulletin. vol '''114''', no 1. p. 87-98.

* Schulte LA &amp; Niemi GJ. (1998). ''Bird communities of early-successional burned and logged forest''. Journal of Wildlife Management. vol '''62''', no 4. p. 1418-1429.

* Schwalbe PW. (1992). ''Chestnut-sided warbler Dendroica pensylvanica''. Brauning, D. vol '''W''', p. Atlas of breeding birds in Pennsylvania.

* Sodhi NS &amp; Paszkowski CA. (1995). ''Habitat use and foraging behavior of four parulid warblers in a second-growth forest''. Journal of Field Ornithology. vol '''66''', no 2. p. 277-288.

* Stephen BH, Dawn MB, Ken AE, Michael DC &amp; Lyle F. (2004). ''Partial cutting of woodlots in an agriculture-dominated landscape: effects on forest bird communities''. Canadian Journal of Forest Research. vol '''34''', no 12. p. 2467.

* Stewart PA. (1986). ''Fall Migration of Twelve Species of Wood Warblers through Coastal Virginia USA''. North American Bird Bander. vol '''11''', no 3. p. 83-88.

* Talbott SC &amp; Yahner RH. (2003). ''Temporal and spatial use of even-aged reproduction stands by bird communities in central Pennsylvania''. Northern Journal of Applied Forestry. vol '''20''', no 3. p. 117-123.

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Paruliedoj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>nepy0h8l79bexht5xa6s4se590vvge0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kirtlanda parulio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327004</id>
    <revision>
      <id>9503289</id>
      <parentid>9378356</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32694" sha1="erihbwrhlvse1l1tb10c8tlj4k80fy1" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kirtlanda parulio
|koloro = pink
|dosiero = Kirtland's Warbler - male.jpg
|dosiero larĝo=300px
|priskribo de dosiero = Kirtlanda parulio, masklo
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Paruliedoj]] ''Parulidae''
|genro = ''[[Dendroica]]''
|specio = ''''D. kirtlandii''''
|statuso = NT
|dunomo = ''Dendroica kirtlandii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Spencer Fullerton Baird|Baird]], [[1852]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj =Dendroica kirtlandii map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Areala mapo de Kirtlanda parulio. &lt;br /&gt;
Adaptita de Birdoj de Nordameriko Online. &lt;br /&gt;
flave: Reprodukta teritorio; blue: Vintra teritorio
}}

La '''Kirtlanda parulio''', '''''Dendroica kirtlandii''''', estas malgranda [[paserina]] [[birdo]] de la familio de [[Paruliedoj]] de [[Ameriko]] kaj granda genro de [[Dendroica]]. Ĝi estas interesa specio kiu dependas nune de la homa agado pro ties survivado kaj evito de formorto.

== Ĝeneralaĵoj ==
Tiu [[Nearktiso|nearktisa]] birdo ricevas sian nomon laŭ [[Jared Potter Kirtland|Jared P. Kirtland]], doktoro kaj amatora naturalisto de [[Ohio]]. La specio estis preskaŭ formortinta antaŭ 50 jaroj, sed nun estas survoje al rekuperado. Ĝi postulas grandajn areojn de densa arbetaro de [[Banks-pino]] por sia reprodukta [[biotopo]]. Tiu vivejo estis historie kreata de naturaj incendioj, sed nune ĝi estas ĉefe kreata per rikolto kaj plantado de semoj de tiuj Banks-pinoj&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Philip W. Huber, Wildlife Biologist, USDA Forest Service&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:Kirtland's Warbler - female.jpg|eta|maldekstra|ino]]
Ekde mezo de la [[19a jarcento]] almenaŭ ĝi iĝis [[endemismo|endemia]] [[specio]] kun tre limigita teritorio. Preskaŭ la tuta [[populacio]] pasas printempon kaj someron en nordoriento de la Malsupra Duoninsulo de [[Miĉigano]] kaj vintrumas en [[Bahamoj]].

== Aspekto ==
Tiuj malgrandaj birdoj (15 cm longaj) estas raraj kaj malfacile videblaj. Ili havas '''bluecgrizajn suprajn korpopartojn''' kun malhela strieco en dorso kaj flavaj subaj partoj kun striecaj flankoj foje ĝis la brusto. Ili havas fajnajn flugilstriojn, malhelajn krurojn kaj '''blankajn duonigitajn okulringojn''' rimarkindajn ĉe malhela vizaĝo. La beko estas nigreca, fajna kaj pintakra. Inoj kaj junuloj estas pli brunaj en dorso, dum maskloj estas pli grizaj kaj havas '''nigrajn bridojn''', dum inoj kaj junuloj havas ilin grizajn. Kiel ĉe la [[Palmoparulio]] kaj la [[Preria parulio]], ili ofte skuas siajn vostojn, sed ne eblas konfuzo, ĉar tiuj specioj havas flavajn pugojn kaj vizaĝojn kaj ne havas la rompitan okulringon. La subvosto estas blanka.

== Kutimaro ==
Ĝi estas timida, malgranda, aktiva [[insektomanĝulo]]. Kirtlandaj parulioj manĝas en la subaj partoj de arboj, foje ŝvebante aŭ serĉe surgrunde. Tiuj birdoj manĝas insektojn ([[raŭpo]]j, [[papilio]]j, [[tineo]]j, [[muŝo]]j kaj [[akrido]]j), pinsemojn kaj kelkajn [[bero]]jn, kiel tiuj de neĝobero, kaj manĝas ankaŭ fruktojn vintre. Ties kanto estas tre laŭta ''ĉip-ĉip-ĉip-too-too-ŭiit-ŭiit'' ofte kantata el pinto de stumpo de mortinta arbo aŭ tufo de [[Norda pinkverko]] (''Quercus ellipsoidalis''). Ili banas sin en [[roso]].

La masklo atingas la unua la reproduktan teritorion por sekurigi ĝin kaj je la alveno de la ino plenumas pariĝadajn ceremoniojn per descenda flugo super la ino. Por reproduktado ili postulas arojn de junaj (4- al 20-jaraĝaj, 2-4 metrojn alte) arbetoj de Banks-pino. Ili nestumas '''surgrunde'''. Ties nesto estas tasforma konstruo kutime ĉebaze de arbo, ĉe malalta branĉo aŭ alia strukturo, farita el herbo aŭ aliaj plantofibroj kiel arboŝeleroj, kovrita el fajna herbo, pinpingloj, musko kaj haroj kaj estas bone kaŝita pere de [[karekso]], herberoj, [[mirtelo]]j aŭ alia grunda [[vegetaĵaro]]. Ambaŭ seksoj helpas por la nestokonstruado. La 4 al 6 ovoj estas blankaj al kremorozkolorecaj, markataj je bruna, ĉefe ĉe la larĝa pinto (18 mm). Nur la ino plenumas la [[kovado]]n kiu daŭras 14-16 tagojn (plej longa inter nordamerikaj paruliedoj), sed la masklo manĝigas la inon. Post eloviĝo la idoj estas nekapablaj kaj [[elnestiĝo]] okazas post 10-13 tagoj sed la idoj restas proksime kaj estas manĝigataj de ambaŭ gepatroj dum pli da 2 semajnoj.

== Teritorio kaj ekologio ==
Ties reprodukta teritorio estas en tre limigita areo de la nordo de la [[Malsupra Duoninsulo de Miĉigano|Malsupra Duoninsulo]] de [[Miĉigano]]. Ĵuse oni trovis reproduktantajn parojn ankaŭ en la Supra Duoninsulo de Miĉigano, [[Viskonsino]] kaj [[Ontario]] pro rapida etendo de populacio. Reprodukta biotopo estas tipe grandaj areoj de densa arbetaro de junaj Banks-pinoj (''Pinus banksiana''). Kirtlandaj parulioj loĝas en plej grandaj nombroj en grandaj areoj kiuj estis klarigataj aŭ kie granda natura incendio okazis&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;. Tiuj birdoj lasas siajn reproduktajn biotopojn inter aŭgusto kaj oktobro kaj migras al Bahamoj kaj apudaj insuloj [[Turkoj kaj Kajkoj]]; ili revenas al Miĉigano por denova reproduktado en majo. En siaj vintraj vivejoj, ili troviĝas ĉefe en [[arbustaro]], kie manĝas ĉe [[salvio]] ''Salvia verbenaca'', ĉe ''Erithalis fruticosa'' kaj ĉe neĝobero &lt;ref&gt;Scott B. Johnson, pers. comm.&lt;/ref&gt;.

== Vivejo ==
[[Dosiero:Pinus banksiana NOAA.jpg|eta|Tiu arbaro de Banks-pino de la Malsupra Duoninsulo estis ankoraŭ tro juna en 2002, sed je 2008 estus taŭga reprodukta biotopo. Je 2015–2020, la maturaj arboj formus arbaron ĉirkaŭ 20 metrojn altan kaj la Kirtlanda parulio jam ne volus reproduktiĝi tie plu.]]

=== Ekologio de la Banks-pino ===
Banks-pinoj estas iom malgrandaj pinoj disvastigataj el [[Kanado|kanadaj]] [[tundro]] kaj [[tajgo]] al la regiono de la [[Grandaj Lagoj]] kaj de la [[Atlantika Oceano]]; ili estas boreala specio, kiu vivas nur je preciza klimato&lt;ref&gt;Peel ''et al.'' (2007)&lt;/ref&gt;. Ties strobiloj malfermiĝas nur post kiam la arboj estis forklarigataj fare de arbarincendioj aŭ pro lignoproduktado sub somera suno. La reprodukta strategio de tiu pino kongruas kun seka tajgo aŭ freŝa moderklimata habitato kio hegemoniis en nordaj glaciaj teritorioj, probable kun multe pli da incendioj ol nuntempe, dum la glaciepoko sekiĝis pli kaj pli&lt;ref&gt;Ray &amp; Adams (2001)&lt;/ref&gt;.

=== Malpliiĝo al preskaŭ formorto ===
Dum la klimato ŝanĝis el la glaciepoko dum la lastaj 10 jarmiloj aŭ iom simile, la Banks-pino, kaj sekve ankaŭ la Kirtlanda parulio, ŝanĝis siajn vivejojn norden. Ĉar la Kirtlanda parulio - kaj [[Paruliedoj]] ĝenerale – ne povas etendi al subarktaj klimatoj bone, plej parto de la arbaroj de Banks-pino restis tro norde por tiu specio. Krome la Grandaj Lagoj, kiuj formiĝis antaŭ la reeniro de la glaciepoko, estis baro por ties disvastigo. La Kirtlanda parulio troviĝis barita de la etendo de la akvoj, dum la malvarmema Banksia pino etendis sian teritorion tiom for kiom ĝis la [[Nordokcidentaj Teritorioj]].

Dum la [[Eŭropa koloniigo de Ameriko]] progresis, multo de la arbaro de la regiono sude de la Grandaj Lagoj estis forhakita kaj neniam [[rearbarigo|rearbarigita]]. La Kirtlanda parulio restis barita en la Norda Duoninsulo. Kvankam ĝi loĝis iam kie la Dro. Kirtland donis sian nomon, tio estas en la ŝtato de Ohio kaj li mortis en 1877, je la fino de la 19a jarcento certe la birdo jam ne reproduktiĝis tie plu en 1906&lt;ref&gt;Henninger (1906)&lt;/ref&gt;. La Kirtlanda parulio reproduktiĝis en [[Ontario]] sed jam ne plu el la [[1940-aj jaroj]]. Meze de la [[20a jarcento]] ties nombroj malpliiĝis ĝis preskaŭ [[formorto]]. La populacio de Kirtlanda parulio estis nur de ĉirkaŭ malpli da 500 individuoj ĉirkaŭ la [[1970-aj jaroj]], kaj en [[1994]] nur 18 km² de taŭga reprodukta biotopo estis disponebla.&lt;ref name = redlist&gt;BLI (2005)&lt;/ref&gt;.

=== Rekuperado ===
Nuntempe la vivejo de tiu birdo estas zorgata pere de kontrolataj incendioj kaj rikoltadoj de [[ligno]] en ties limigita reprodukta teritorio. Ekde kiam tia administrado de vivejo komencis en la 1970-aj jaroj, la nombroj de la birdo rapide kreskis, kvankam la specio estas ankoraŭ je danĝere malaltaj niveloj. Homoj intervenas ankaŭ por protekti tiun birdospecion kontraŭ [[nestoparazitado]] fare de la [[Brunkapa molotro]] forigante tiun specion de la teritorio, kiun ĝi atingis nur antaŭ unu jarcento malpermesante tiele la disvolvigon de defensa strategio fare de la Kirtlanda parulio. Estis nur ĉirkaŭ 170 reproduktantaj maskloj restantaj en 1987. Ĉirkaŭ [[1995]] estis jam 765 reproduktantaj maskloj en Miĉigano, sed tiu nombro falis al 692 en 1996.

Ili estis ankoraŭ observataj en Ontario kaj la [[Supra Duoninsulo de Miĉigano]], kaj kvankam ĝi estas ankoraŭ nur rare vidata en NOk Ohio (kie restis malmulte taŭga arbaro), la nombroj de vidataj birdoj pliiĝas&lt;ref&gt;OOS (2004)&lt;/ref&gt;. El 2005 malgranda nombro estas observata en [[Viskonsino]]. En 2007 tri nestoj de Kirtlanda parulio estis malkovrataj en centra Viskonsino&lt;ref name = usfws2007&gt;USFWS (2007) (2004)&lt;/ref&gt; kaj unu ĉe armebazo de [[Petawawa]]&lt;ref&gt;CFBP (2007)&lt;/ref&gt;.

La Kirtlanda parulio estas listata kiel &quot;endanĝerita&quot; ĉe la listo de ''Endangered Species Act'' de 1973.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://ecos.fws.gov/speciesProfile/profile/speciesProfile.action?spcode=B03I |titolo=U.S. Fish and Wildlife Service Species Profile for Kirtland's Warbler. |alirdato=2010-06-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090904015916/http://ecos.fws.gov/speciesProfile/profile/speciesProfile.action?spcode=B03I |arkivdato=2009-09-04 }}&lt;/ref&gt; Kvankam ŝajne ne estas pli da 5,000 Kirtlandaj parulioj ĉirkaŭ 2007 &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fws.gov/midwest/endangered/birds/Kirtland/Kwpop.html |titolo=USFWS: Kirtland's Warbler Census Results: 1951-2008. |alirdato=2010-06-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110102004341/http://www.fws.gov/midwest/endangered/birds/kirtland/kwpop.html |arkivdato=2011-01-02 }}&lt;/ref&gt;, kvar jarojn antaŭe ili estis nur 2,500-3,000. En la &quot;Ruĝa Listo de Minacataj Specioj&quot; de IUCN la Kirtlanda parulio estas klasita kiel [[Vundebla specio|Vundebla]] al formorto ekde 1994, sed poste estis relistata al [[Preskaŭ Minacata]] en [[2005]] pro la enkuraĝiga rekupero. Ne klaras je kioma etendo la birdoj dependas de la [[Kariba pino|karibaj pinoj]] dum vintro; nuntempe [[senarbarigo]] en vintrejoj povas eventuale iĝi pli gravan minacon al rekupero de la birdospecio ol la situacio en ties reprodukta teritorio.&lt;ref name = redlist /&gt;

La ''Michigan Department of Natural Resources'' ĵus faris optimismajn informojn pri la populacioj de Kirtlanda parulio.&lt;ref&gt;[http://www.michigan.gov/dnr/0,1607,7-153-10371_10402-175411--,00.html Michigan Department of Natural Resources, Kirtland's Warbler Populations Continue to Grow.]&lt;/ref&gt;

Ĵusaj informoj indikas, ke la populacio kreskas, sed oni sugestas ankaŭ ke la Kirtlanda parulio povus plue dependi de la homa protektado kaj interveno porĉiame.&lt;ref&gt;[http://www.freep.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2008809210445 Flesher, John, ''Warbler may be endangered forever'', September 21, 2008]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Detroit Free Press''.]&lt;/ref&gt;

Estas Naturfestivalo pri Kirtlanda parulio, kiu estas subvenciita parte de ''Kirtland Community College'' (kiu ricevis sian nomon honore de la birdo kaj ties vivejo).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://warbler.kirtland.edu/|title=Kirtland Warbler Festival and links.|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2010-06-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080102164632/http://warbler.kirtland.edu/|arkivdato=2008-01-02|accessdate=2010-06-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080102164632/http://warbler.kirtland.edu/|archivedate=2008-01-02}} {{Citaĵo el la reto |url=http://warbler.kirtland.edu/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-06-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080102164632/http://warbler.kirtland.edu/ |arkivdato=2008-01-02 }}&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Bahamaj pinaroj]]

== Referencoj ==
* {{IUCN2006|assessors={{Aut|[[BirdLife International]] (BLI)}}|year=2005|id=6415|title=Dendroica kirtlandii|downloaded=11a Majo 2006}} Preskaŭ Minacata
* {{Aut|CFB Petawawa (CFBP)}} (2007): [http://www.army.forces.gc.ca/land_force/English/1_8_2_1.asp Canada's Rarest Nesting Bird found at CFB Petawawa]. Versio de 2007-Nov-01. Konsultita 2008-FEB-19.
* {{Aut|Henninger, W.F.}} (1906): A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio. ''Wilson Bulletin'' '''18'''(2): 47-60. [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/DJVU/v018n02/P0047-P0060.djvu DjVu plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606161911/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/DJVU/v018n02/P0047-P0060.djvu |date=2011-06-06 }} [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606161920/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf |date=2011-06-06 }}
* {{Aut|Mayfield, Harold}} (1960): The Kirtland's Warbler. ''Cranbrook Institute of Science Bulletin'' '''40'''.
* {{Aut|Ohio Ornithological Society (OOS)}} (2004): Annotated Ohio state checklist. Versio de Aprilo 2004. [http://www.ohiobirds.org/publications/OBRClist.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040718101517/http://www.ohiobirds.org/publications/OBRClist.pdf |date=2004-07-18 }}
* {{Aut|Peel, M.C.; Finlayson, B.L. &amp; McMahon, T.A.}} (2007): Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification. ''Hydrology and Earth System Sciences'' '''11'''(5): 1633-1644. [http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120203170339/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |date=2012-02-03 }} [http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007-supplement.zip Suplemento]
* {{Aut|Ray, Nicolas &amp; Adams, Jonathan M.}} (2001): A GIS-based Vegetation Map of the World at the Last Glacial Maximum (25,000-15,000 BP). Internet Archaeology'''[http://intarch.ac.uk/journal/issue11/rayadams_index.html 11]'''. [http://www.ncdc.noaa.gov/paleo/pubs/ray2001/ray_adams_2001.pdf PDF plena teksto]
* {{Aut|''United States Fish and Wildlife Service'' (USFWS)}} (2007): [http://www.fws.gov/midwest/endangered/birds/Kirtland/kiwa-nest-sum.html Kirtland's Warbler 2007 Nesting Season Summary] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170515185939/https://www.fws.gov/midwest/Endangered/birds/Kirtland/kiwa-nest-sum.html |date=2017-05-15 }}. Versio de 2007-DEC-10. Konsultita 2008-FEB-19.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20090220012652/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Kirtlands_Warbler.html#sound Cornell University Ornithology Laboratory, Kirtlanda parulio, inklude ligon por ludigi la kanton]
* [http://warbler.kirtland.edu/ Kirtland Warbler Festival kaj ligoj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080102164632/http://warbler.kirtland.edu/ |date=2008-01-02 }}
* [http://www.michigan.gov/dnr/0,1607,7-153-10370_12145_12202-32591--,00.html Kirtlanda parulio, Michigan Department of Natural Resources]
* ''[[The Nature Conservancy]]'', [http://www.nature.org/animals/birds/animals/kirkwarbler.html Songbirds: Kirtlanda parulio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930023745/http://www.nature.org/animals/birds/animals/kirkwarbler.html |date=2007-09-30 }}
* [http://www.fws.gov/Midwest/Endangered/birds/Kirtland/index.html Programo por Endanĝeritaj specioj, Kirtlanda parulio, US Fish and Wildlife Service] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100527161449/http://www.fws.gov/midwest/Endangered/birds/Kirtland/index.html |date=2010-05-27 }}
* [http://pages.cthome.net/rwinkler/kirtland's.htm Informo pri Endanĝeritaj specioj: Kiel la reprodukta populacio de Kirtlanda parulio pliiĝis al ĉirkaŭ 1,500 paroj]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101205102138/http://pages.cthome.net/rwinkler/kirtland%27s.htm |date=2010-12-05 }}
* [http://www.bird-stamps.org/cspecies/19903100.htm Poŝtmarkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110515093221/http://www.bird-stamps.org/cspecies/19903100.htm |date=2011-05-15 }}
* [http://www.fs.fed.us/r9/hmnf/pages/warbtours.htm Tours, Kirtlanda parulio] Huron-Manistee National Forest.
* [http://www.birdersworld.com/brd/default.aspx?c=a&amp;id=971 Viskonsino, Kirtlanda parulio, World Birder's Magazine.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071106112537/http://www.birdersworld.com/brd/default.aspx?c=a&amp;id=971 |date=2007-11-06 }}

== Plia legado ==
* Mayfield, Harold F. 1992. ''Kirtland’s Warbler''. In ''The Birds of North America'', No. 19 (A. Poole, P. Stettenheim, and F. Gill, Eds.). Philadelphia: The Academy of Natural Sciences; Washington, DC: The American Ornithologists’ Union.

== Tezoj ==
* Bocetti CI. Ph.D. (1994). ''Density, demography, and mating success of Kirtland's warblers in managed and natural habitats''. The Ohio State University, United States -- Ohio.

* Deloria CM. M.S. (2000). ''Kirtland's warbler (Dendroica kirtlandii) diet and its relationship to warbler age, sex, and jack pine stand characteristics''. Michigan State University, United States -- Michigan.

* Smith EL. M.S. (1979). ''ANALYSIS OF KIRTLAND'S WARBLER BREEDING HABITAT IN OGEMAW AND ROSCOMMON COUNTIES, MICHIGAN''. Michigan State University, United States -- Michigan.

== Artikoloj ==
* Anderson WL &amp; Storer RW. (1976). ''Factors Influencing Kirtlands Warbler Nesting Success''. Jack Pine Warbler. vol '''54''', no 3. p. 105-115.

* Anonymous. (2004). ''Lights out policy saves migrating birds''. Biodiversity. vol '''5''', no 3. p. 38-39.

* Anonymous. (2005). ''100 Years ago in the American ornithologists' union''. Auk. vol '''122''', no 3. p. 1024-1025.

* Bart J, Kepler C, Sykes P &amp; Bocetti C. (1999). ''Evaluation of mist-net sampling as an index to productivity in Kirtland's Warblers''. Auk. vol '''116''', no 4. p. 1147-1151.

* Berger AJ. (1968). ''Appendicular Myology of Kirtlands Warbler''. Auk. vol '''85''', no 4. p. 594-616.

* Berger AJ. (1968). ''Behavior of Hand Raised Kirtlands Warblers Dendroica-Kirtlandii''. Living Bird. vol '''7''', p. 103-116.

* Bocetti CI. (1993). ''Hatching year Kirtland's warbler captured in unusual habitat''. Wilson Bulletin. vol '''105''', no 3. p. 532-533.

* Botkin DB, Woodby DA &amp; Nisbet RA. (1991). ''KIRTLANDS WARBLER HABITATS - A POSSIBLE EARLY INDICATOR OF CLIMATIC WARMING''. Biological Conservation. vol '''56''', no 1. p. 63-78.

* Botkin DB, Woodby DA &amp; Nisbet RA. (1991). ''Kirtland's Warbler Habitats a Possible Early Indicator of Climatic Warming''. Biological Conservation. vol '''56''', no 1. p. 63-78.

* Brewer AD. (1990). ''Additions to the Bird List of Wellington County Ontario Canada''. Ontario Birds. vol '''8''', no 3. p. 87-91.

* Brewer R &amp; Morris KR. (1984). ''Cross-Fostering as a Management Tool for the Kirtlands Warbler Dendroica-Kirtlandii''. Journal of Wildlife Management. vol '''48''', no 3. p. 1041-1045.

* Buech RR. (1980). ''Vegetation of a Kirtlands Warbler Dendroica-Kirtlandii Breeding Area and 10 Nest Sites''. Jack Pine Warbler. vol '''58''', no 2. p. 59-72.

* Burgoyne GEJ &amp; Ryel LA. (1978). ''Kirtlands Warbler Dendroica-Kirtlandii Numbers and Colonies 1977''. Jack Pine Warbler. vol '''56''', no 4. p. 185-190.

* Clench MH. (1973). ''The Fall Migration Route of Kirtlands Warbler''. Wilson Bulletin. vol '''85''', no 4. p. 417-428.

* Currie D, Wunderle JM, Ewert DN, Anderson MR, Davis A &amp; Turner J. (2005). ''Habitat distribution of birds wintering in Central Andros, The Bahamas: Implications for management''. Caribbean Journal of Science. vol '''41''', no 1. p. 75-87.

* Currie D, Wunderle JM, Jr., Ewert DN, Davis A &amp; McKenzie Z. (2005). ''Winter avian distribution and relative abundance in six terrestrial habitats on southern Eleuthera, The Bahamas''. Caribbean Journal of Science. vol '''41''', no 1. p. 88-100.

* Currie D, Wunderle Jr JM &amp; Ewert DN. (2006). ''The response of wintering Kirtland's Warblers to food patch dynamics in The Bahamas and its implications for conservation on the wintering grounds''. Journal of Ornithology. p. 98-99.

* Dalton R. (2005). ''Ornithology: A wing and a prayer''. Nature. vol '''437''', no 7056. p. 188-190.

* De Groot KL &amp; Smith JNM. (2001). ''Community-wide impacts of a generalist brood parasite, the Brown-headed Cowbird (Molothrus ater)''. Ecology. vol '''82''', no 3. p. 868-881.

* Deloria-Sheffield CM, Millenbah KF, Bocetti CI, Sykes PW, Jr. &amp; Kepler CB. (2001). ''Kirtland's Warbler diet as determined through fecal analysis''. Wilson Bulletin. vol '''113''', no 4. p. 384-387.

* Dennis B, Munholland PL &amp; Scott JM. (1991). ''Estimation of Growth and Extinction Parameters for Endangered Species''. Ecological Monographs. vol '''61''', no 2. p. 115-144.

* Dow DD. (1978). ''A Test of Significance for Mayfields Method of Calculating Nest Success''. Wilson Bulletin. vol '''90''', no 2. p. 291-295.

* Ellison K, Sykes PW, Jr. &amp; Bocetti CI. (2002). ''Re-evaluating the Bay-breasted Warbler breeding range: Nine years of presence in Lower Michigan''. Wilson Bulletin. vol '''114''', no 3. p. 415-416.

* Faanes CA &amp; Haney JC. (1989). ''First Record of Kirtland's Warbler from the Dominican Republic West Indies and Additional Bird Observations''. Caribbean Journal of Science. vol '''25''', no 1-2. p. 30-35.

* Fitzmaurice RL &amp; Case DJ. (1995). ''Making communications work for wildlife conservation: A Kirtland's warbler case study''. Wildlife Society Bulletin. vol '''23''', no 4. p. 796-798.

* Frank MC. (1998). ''Kirtland's Warbler (Dendroica kirtlandi)''. The Auk. vol '''115''', no 4. p. 1096.

* Haney JC, Lee DS &amp; Walsh-Mcgehee M. (1998). ''A quantitative analysis of winter distribution and habitats of Kirtland's warblers in the Bahamas''. Condor. vol '''100''', no 2. p. 201-217.

* Hayes JP, Probst JR &amp; Rakstad D. (1986). ''Effect of Mating Status and Time of Day on Kirtland's Warbler Dendroica-Kirtlandii Song Rates''. Condor. vol '''88''', no 3. p. 386-388.

* Houseman GR &amp; Anderson RC. (2002). ''Effects of jack pine plantation management on barrens flora and potential Kirtland's warbler nest habitat''. Restoration Ecology. vol '''10''', no 1. p. 27-36.

* Hundley MH. (1967). ''Recent Wintering Records of the Kirtlands Warbler''. Auk. vol '''84''', no 3. p. 425-426.

* Hunter MLJ. (1992). ''Paleoecology Landscape Ecology and Conservation of Neotropical Migrant Passerines in Boreal Forests''. In ''Hagan, J M Iii and D W Johnston (Ed) Ecology and Conservation of Neotropical Migrant Landbirds; Symposium, Woods Hole, Massachusetts, USA, December 6-9, 1989 Xiii+609p Smithsonian Institution Press: Washington, DC, USA; London, England, Uk Illus Maps 511-523, 1992''.

* Kappes PJ &amp; Stutchbury BJM. (2005). ''Brooding behavior in an adult male American Redstart''. Northeastern Naturalist. vol '''12''', no 1. p. 119-121.

* Kashian DM &amp; Barnes BV. (2000). ''Landscape influence on the spatial and temporal distribution of the Kirtland's warbler at the Bald Hill burn, northern Lower Michigan, U.S.A''. Canadian Journal of Forest Research. vol '''30''', no 12. p. 1895-1904.

* Kashian DM, Barnes BV &amp; Walker WS. (2003). ''Ecological species groups of landform-level ecosystems dominated by jack pine in northern Lower Michigan, USA''. Plant Ecology. vol '''166''', no 1. p. 75-91.

* Kashian DM, Barnes BV &amp; Walker WS. (2003). ''Landscape ecosystems of northern Lower Michigan and the occurrence and management of the Kirtland's warbler''. Forest Science. vol '''49''', no 1. p. 140-159.

* Kelly ST &amp; Decapta ME. (1982). ''Cowbird Molothrus-Ater Control and Its Effect on Kirtlands Warbler Dendroica-Kirtlandii Reproductive Success''. Wilson Bulletin. vol '''94''', no 3. p. 363-365.

* Kepler CB, Irvine GW, Decapita ME &amp; Weinrich J. (1996). ''The conservation management of Kirtland's warbler Dendroica kirtlandii''. Bird Conservation International. vol '''6''', no 1. p. 11-22.

* King TL, Eackles MS, Henderson AP, Bocetti CI, Currie D &amp; Wunderle JM. (2005). ''Microsatellite DNA markers for delineating population structure and kinship among the endangered Kirtland's warbler (Dendroica kirtlandii)''. Molecular Ecology Notes. vol '''5''', no 3. p. 569-571.

* Latta SC &amp; Parkes KC. (2001). ''A possible Dendroica kirtlandii hybrid from hispaniola''. Wilson Bulletin. vol '''113''', no 4. p. 378-383.

* Levy S. (2004). ''Native incursions: Avian range expansions imperil threatened species''. Bioscience. vol '''54''', no 2. p. 94-98.

* Lovette IJ &amp; Hochachka WM. (2006). ''Simultaneous effects of phylogenetic niche conservatism and competition on avian community structure''. Ecology. p. S) S14-S28, JUL 2006.

* Marshall E, Haight R &amp; Homans FR. (1998). ''Incorporating environmental uncertainty into species management decisions: Kirtland's Warbler habitat management as a case study''. Conservation Biology. vol '''12''', no 5. p. 975-985.

* Marshall E, Homans F &amp; Haight R. (2000). ''Exploring strategies for improving the cost effectiveness of endangered species management: The Kirtland's Warbler as a case study''. Land Econ. vol '''76''', no 3. p. 462-473.

* Mayfield HF. (1972). ''3rd Decennial Census of Kirtlands Warbler''. Auk. vol '''89''', no 2.

* Mayfield HF. (1972). ''Winter Habitat of Kirtlands Warbler''. Wilson Bulletin. vol '''84''', no 3. p. 347-349.

* Mayfield HF. (1973). ''Census of Kirtlands Warbler in 1972''. Auk. vol '''90''', no 3. p. 684-685.

* Mayfield HF. (1973). ''Kirtlands Warbler Census 1973''. American Birds. vol '''27''', no 6. p. 950-952.

* Mayfield HF. (1975). ''The Numbers of Kirtlands Warblers''. Jack Pine Warbler. vol '''53''', no 2. p. 39-47.

* Mayfield HF. (1983). ''Kirtlands Warbler Dendroica-Kirtlandii Victim of Its Own Rarity''. Auk. vol '''100''', no 4. p. 974-976.

* Mayfield HF. (1988). ''Where Were Kirtland's Warblers During the Last Ice Age''. Wilson Bulletin. vol '''100''', no 4. p. 659-660.

* Mayfield HF. (1992). ''Dendroica kirtlandii: Kirtland's warbler''. Birds of North America. vol '''0''', no 19. p. 1-15.

* Mayfield HF. (1993). ''Kirtland's warblers benefit from large forest tracts''. Wilson Bulletin. vol '''105''', no 2. p. 351-353.

* Miller KV &amp; Conroy MJ. (1990). ''Spot Satellite Imagery for Mapping Kirtland's Warbler Wintering Habitat in the Bahamas West Indies''. Wildlife Society Bulletin. vol '''18''', no 3. p. 252-257.

* Mitchell BA &amp; Barborak JR. (1991). ''DEVELOPING COASTAL PARK SYSTEMS IN THE TROPICS - PLANNING IN THE TURKS-AND-CAICOS-ISLANDS''. Coast Manage. vol '''19''', no 1. p. 113-134.

* Nelson MD &amp; Buech RR. (1996). ''A test of 3 models of Kirtland's warbler habitat suitability''. Wildlife Society Bulletin. vol '''24''', no 1. p. 89-97.

* O'Grady JJ, Brook BW, Reed DH, Ballou JD, Tonkyn DW &amp; Frankham R. (2006). ''Realistic levels of inbreeding depression strongly affect extinction risk in wild populations''. Biological Conservation. vol '''133''', no 1. p. 42-51.

* Orr CD. (1975). ''1974 Breeding Success of the Kirtlands Warbler''. Jack Pine Warbler. vol '''53''', no 2. p. 59-66.

* Probst JR. (1986). ''A Review of Factors Limiting the Kirtland's Warbler Dendroica-Kirtlandii on Its Breeding Grounds''. American Midland Naturalist. vol '''116''', no 1. p. 87-100.

* Probst JR, Donner DM, Bocetti CI &amp; Sjogren S. (2003). ''Population increase in Kirtland's warbler and summer range expansion to Wisconsin and Michigan's Upper Peninsula, USA''. Oryx. vol '''37''', no 3. p. 365-373.

* Probst JR, Donner DM, Worland M, Weinrich J, Huber P &amp; Ennis KR. (2005). ''Comparing census methods for the endangered Kirtland's Warbler''. Journal of Field Ornithology. vol '''76''', no 1. p. 50-60.

* Probst JR &amp; Donnerwright D. (2003). ''Fire and shade effects on ground cover structure in Kirtland's warbler habitat''. American Midland Naturalist. vol '''149''', no 2. p. 320-334.

* Probst JR &amp; Hayes JP. (1987). ''Pairing Success of Kirtland's Warblers in Marginal Vs. Suitable Habitat''. Auk. vol '''104''', no 2. p. 234-241.

* Probst JR &amp; Weinrich J. (1993). ''Relating Kirtland's warbler population to changing landscape composition and structure''. Landscape Ecology. vol '''8''', no 4. p. 257-271.

* Radabaugh BE. (1972). ''Polygamy in the Kirtlands Warbler''. Jack Pine Warbler. vol '''50''', no 2. p. 48-52.

* Radabaugh BE. (1974). ''Kirtlands Warbler and Its Bahama Wintering Grounds''. Wilson Bulletin. vol '''86''', no 4. p. 374-383.

* Radamaker K &amp; Radamaker C. (2002). ''A recent record of the kirtland's warbler in Florida''. Florida Field Naturalist. vol '''30''', no 3. p. 94-96.

* Rothstein SI &amp; Robinson SK. (1994). ''Conservation and coevolutionary implications of brood parasitism by cowbirds (The Ecology and Management of Cowbirds Austin, Texas, USA November 1993)''. Trends in Ecology &amp; Evolution. vol '''9''', no 5. p. 162-164.

* Ryel LA. (1976). ''The 1975 Census of Kirtlands Warblers''. Jack Pine Warbler. vol '''54''', no 1. p. 2-6.

* Ryel LA. (1979). ''Population Dynamics of Kirtlands Warbler''. Jack Pine Warbler. vol '''57''', no 2. p. 76-84.

* Ryel LA. (1981). ''The 4th Decennial Census of Kirtlands Warblers Dendroica-Kirtlandii 1981''. Jack Pine Warbler. vol '''59''', no 3. p. 93-95.

* Ryel LA. (1981). ''Population Change in the Kirtlands Warbler Dendroica-Kirtlandii''. Jack Pine Warbler. vol '''59''', no 3. p. 76-91.

* Schempf PF. (1976). ''A Late Record of the Kirtlands Warbler''. Jack Pine Warbler. vol '''54''', no 1.

* Shake WF &amp; Mattsson JP. (1975). ''3 Years of Cowbird Control an Effort to Save the Kirtlands Warbler''. Jack Pine Warbler. vol '''53''', no 2. p. 48-53.

* Solomon BD. (1998). ''Impending recovery of Kirtland's Warbler: Case study in the effectiveness of the Endangered Species Act''. Environmental Management. vol '''22''', no 1. p. 9-17.

* Sykes PW, Jr., Bocetti CI &amp; Moore LA. (1993). ''Male Kirtland's warbler with incubation patch''. Wilson Bulletin. vol '''105''', no 2. p. 354-356.

* Sykes PW, Jr. &amp; Clench MH. (1998). ''Winter habitat of Kirtland's Warbler: An endangered nearctic/neotropical migrant''. Wilson Bulletin. vol '''110''', no 2. p. 244-261.

* Sykes PWJ. (1985). ''Construction of Portable Net Poles and Transport Containers''. North American Bird Bander. vol '''10''', no 4. p. 115-116.

* Sykes PWJ, Carpenter JW, Holzman S &amp; Geissler PH. (1990). ''Evaluation of Three Miniature Radio Transmitter Attachment Methods for Small Passerines''. Wildlife Society Bulletin. vol '''18''', no 1. p. 41-48.

* Sykes PWJ, Kepler CB, Jett DA &amp; Decapita ME. (1989). ''Kirtland's Warblers on the Nesting Grounds During the Post-Breeding Period''. Wilson Bulletin. vol '''101''', no 4. p. 545-558.

* Tessen DD. (1977). ''The Nesting Season June 1-July 31 1977 Western Great Lakes Region''. American Birds. vol '''31''', no 6. p. 1142-1146.

* Walker WS, Barnes BV &amp; Kashian DM. (2003). ''Landscape ecosystems of the Mack Lake burn, northern Lower Michigan, and the occurrence of the Kirtland's warbler''. Forest Science. vol '''49''', no 1. p. 119-139.

* Walkinshaw LH. (1972). ''Kirtlands Warbler Endangered''. American Birds. vol '''26''', no 1. p. 3-9.

* Walkinshaw LH. (1977). ''History of a Female Kirtlands Warbler and Her Descendants''. Jack Pine Warbler. vol '''55''', no 2. p. 63-68.

* Walkinshaw LH &amp; Faust WR. (1974). ''Some Aspects of Kirtlands Warbler Breeding Biology''. Jack Pine Warbler. vol '''52''', no 2. p. 65-75.

* Walkinshaw LH &amp; Faust WR. (1975). ''1974 Kirtlands Warbler Nesting Success in Northern Crawford County Michigan''. Jack Pine Warbler. vol '''53''', no 2. p. 54-58.

* Walkinshaw LR. (1976). ''A Kirtlands Warbler Life History''. American Birds. vol '''30''', no 3.

* Walkinshaw LW. (1976). ''Kirtlands Warbler and Blackpoll Warbler Banding Recoveries''. Jack Pine Warbler. vol '''54''', no 2. p. 92-93.

* Zoon FC, Troelstra SR &amp; Maas PWT. (1993). ''Ecology of the plant-feeding nematode fauna associated with sea buckthorn (Hippophae rhamnoides ssp. rhamnoides) in different stages of dune succession''. Fundamental &amp; Applied Nematology. vol '''16''', no 3. p. 247-258.

* Zou X, Theiss C &amp; Barnes BV. (1992). ''Pattern of Kirtland's Warbler Occurrence in Relation to the Landscape Structure of Its Summer Habitat in Northern Lower Michigan''. Landscape Ecology. vol '''6''', no 4. p. 221-231.

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Paruliedoj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>erihbwrhlvse1l1tb10c8tlj4k80fy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaŝtana parulio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327243</id>
    <revision>
      <id>9503273</id>
      <parentid>9158065</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T21:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9834" sha1="6vaej2rqraexissbm26h53qlr8ifz3d" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kaŝtana parulio
|koloro = pink
|dosiero = Dendroica-castanea-001.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kaŝtana parulio
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Paruliedoj]] ''Parulidae''
|genro = ''[[Dendroica]]''
|specio = ''''D. castanea''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Dendroica castanea''
|dunomo aŭtoritato = ([[Alexander Wilson|Wilson]], [[1810]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kaŝtana parulio''', ''Dendroica castanea '', estas malgranda [[paserina]] [[birdo]] de la familio de [[Paruliedoj]] de [[Ameriko]] kaj granda genro de [[Dendroica]]. Ili reproduktiĝas en norda [[Nordameriko]], ĉefe en [[Kanado]], en la regiono de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]] kaj en norda [[Nov-Anglio]].

Tiuj birdoj estas [[birdomigrado|migrantaj]], kiuj vintras en nordokcidenta [[Sudameriko]] kaj suda [[Centrameriko]]. Ili estas tre raraj vagantoj en okcidentan [[Eŭropo]]n.

Tiu specio estas tre proksima rilata al la [[Stria parulio]], sed tiu specio havas pli sudan reproduktan teritorion kaj pli nordan vintran areon.

== Priskribo ==
Somera masklo de Kaŝtana parulio estas nekonfuzebla. Ĝi havas grizan dorson striecan je nigro, entere '''nigran vizaĝon kaj brunajn kronojn, flankojn kaj gorĝojn'''. Ĝi havas ankaŭ brilflavan kolnukzonon kaj la subaj partoj estas blankecaj. Ili havas ankaŭ du blankajn flugilstriojn. Ankaŭ la beko kaj la okuloj estas nigraj. Estas la ununura parulio kiu montras tiom da bruna koloro, kio nomigas la specion kaj en [[Esperanto]] kaj en la [[latina]] [[scienca nomo]].

Reproduktanta ino esence similas al eluzita versio de masklo. Ino estas grizeca supre kaj blanka sube, kun multe pli malforta kapobildo. Ino havas nur malgrandajn brunajn markojn nur en flankoj, kvankam videblas ankaŭ ioma nuanco en ŝia griza krono.

Nereproduktuloj havas verdecajn kapojn kaj suprajn partojn kaj flavecajn brustojn. Flavo etendas al ventro ĉe junuloj. En ĉiu plumaro estas la du blankaj flugilstrioj. Tiuj birdoj diferenciĝas el nereproduktuloj de Stria parulio pro manko de brusta strieco.

La reprodukta habitato estas arbaroj de [[konifero]]j. La '''Kaŝtana parulio''' nestumas en konifero; la ino demetas 3-5 ovojn en tasforma nesto. Ili demetas pli da ovoj en jaroj kiam abundas la [[Picea vermo]].

Tiuj birdoj manĝas [[insekto]]jn, kaj la nombroj de tiuj birdoj varis laŭ la abundo de la Spruce Budworm. Tiuj birdoj manĝas ankaŭ berojn kaj nektaron vintre.

La kantoj estas ripetaj altatonaj ''si si si''.

== Referencoj==&lt;!-- CaribbJSci43:87. Condor58:107. WilsonBull18:47 (compare to current Ohio checklist http://www.ohiobirds.org/publications/OBRClist.pdf). --&gt;
* {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=53664|title=Dendroica castanea|downloaded=5a Majo 2006}} Malplej Zorgiga.

''New World Warblers'' de Curson, Quinn kaj Beadle, ISBN 0-7136-3932-6

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=8980 Filmetoj de Kaŝtana parulio]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Internet Bird Collection
* [https://web.archive.org/web/20090409133353/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Bay-breasted_Warbler.html Speciinformaro pri la Kaŝtana parulio] – Laboratorio Cornell de Ornitologio
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6600id.html Kaŝtana parulio - ''Dendroica castanea''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100527132814/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6600id.html |date=2010-05-27 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* [http://www.sdakotabirds.com/species/bay_breasted_warbler_info.htm Informaro pri Kaŝtana parulio] - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
* [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=bay-breasted+warbler&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de Kaŝtana parulio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516165927/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=bay-breasted+warbler&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO [http://vireo.acnatsci.org/species_image.php?species=Dendroica+castanea Foto-Alta Rez--(deproksime)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516165955/http://vireo.acnatsci.org/species_image.php?species=Dendroica+castanea |date=2011-05-16 }}

== Plia legado ==
=== Libroj ===
* Williams, J. M. 1996. ''Bay-breasted Warbler (Dendroica castanea)''. In ''The Birds of North America'', No. 206 (A. Poole and F. Gill, eds.). [[The Academy of Natural Sciences]], Philadelphia, and [[American Ornithologists Union|The American Ornithologists’ Union]], Washington, D.C.

=== Informoj ===
* Cooper JM, Enns KA &amp; Shepard MG. (1997). ''Status of the bay-breasted warbler in British Columbia''. Canadian Research Index. p. n/a.

* Norton MR. (2001). ''Status of the Bay-breasted warbler, Dendroica castanea, in Alberta''. Canadian Research Index. p. n/a.

=== Tezoj ===
* Clarke M. M.Sc. (2005). ''Avian abundance and habitat relationships in a managed forest landscape in eastern Nova Scotia''. [[Dalhousie University]] (Canada), Canada.

* Greenberg RS. Ph.D. (1981). ''THE WINTER EXPLOITATION SYSTEMS OF BAY-BREASTED AND CHESTNUT-SIDED WARBLERS IN PANAMA''. [[University of California, Berkeley]], United States, California.

* McMartin DW. M.Sc. (1996). ''Impact of insecticide applications on the foraging behaviour and diet of three boreal forest warbler species''. [[University of Toronto]] (Canada), Canada.

=== Artikoloj ===
* Apfelbaum S &amp; Haney A. (1981). ''Bird Populations before and after Wild Fire in a Great Lakes USA Pine Forest''. Condor. vol '''83''', no 4. p. 347-354.

* Caroline G, Marcel D, Jean-Pierre LS &amp; Jean H. (2004). ''Are temperate mixedwood forests perceived by birds as a distinct forest type?''. Canadian Journal of Forest Research. vol '''34''', no 9. p. 1895.

* Cumming EE &amp; Diamond AW. (2002). ''Songbird community composition versus forest rotation age in Saskatchewan boreal mixedwood forest''. Canadian Field Naturalist. vol '''116''', no 1. p. 69-75.

* Drolet B, Desrochers A &amp; Fortin M-J. (1999). ''Effects of landscape structure on nesting songbird distribution in a harvested boreal forest''. Condor. vol '''101''', no 3. p. 699-704.

* Ellison K, Sykes PW, Jr. &amp; Bocetti CI. (2002). ''Re-evaluating the Bay-breasted Warbler breeding range: Nine years of presence in Lower Michigan''. Wilson Bulletin. vol '''114''', no 3. p. 415-416.

* Ferguson D. (1997). ''Bay-breasted warbler in Cornwall: New to Britain and Ireland''. British Birds. vol '''90''', no 10. p. 444-448.

* Graves GR. (1996). ''Hybrid wood warblers, Dendroica striata X Dendroica castanea (Aves: Fringillidae: Tribe Parulini) and the diagnostic predictability of avian hybrid phenotypes''. Proceedings of the Biological Society of Washington. vol '''109''', no 2. p. 373-390.

* Greenberg R. (1983). ''Role of Neophobia in Determining the Degree of Foraging Specialization in Some Migrant Warblers''. American Naturalist. vol '''122''', no 4. p. 444-453.

* Greenberg R. (1984). ''Differences in Feeding Neophobia in the Tropical Migrant Wood Warblers Dendroica-Castanea and Dendroica-Pensylvanica''. Journal of Comparative Psychology. vol '''98''', no 2. p. 131-136.

* Greenberg R. (1985). ''A Comparison of Foliage Discrimination Learning in a Specialist and a Generalist Species of Migrant Wood Warbler Aves Parulidae''. Canadian Journal of Zoology. vol '''63''', no 4. p. 773-776.

* Hobson KA &amp; Bayne E. (2000). ''Effects of forest fragmentation by agriculture on avian communities in the southern boreal mixedwoods of western Canada''. Wilson Bulletin. vol '''112''', no 3. p. 373-387.

* Hobson KA &amp; Bayne E. (2000). ''The effects of stand age on avian communities in aspen-dominated forests of central Saskatchewan, Canada''. Forest Ecology &amp; Management. vol '''136''', no 1-3. p. 121-134.

* McMartin B, Bellocq I &amp; Smith SM. (2002). ''Patterns of consumption and diet differentiation for three breeding warbler species during a spruce budworm outbreak''. Auk. vol '''119''', no 1. p. 216-220.

* Meiklejohn BA &amp; Hughes JW. (1999). ''Bird communities in riparian buffer strips of industrial forests''. American Midland Naturalist. vol '''141''', no 1. p. 172-184.

* Morse DH. (1978). ''Populations of Bay-Breasted and Cape-May Warblers During an Outbreak of the Spruce Budworm''. Wilson Bulletin. vol '''90''', no 3. p. 404-413.

* Potvin F &amp; Bertrand N. (2004). ''Leaving forest strips in large clearcut landscapes of boreal forest: A management scenario suitable for wildlife?''. For Chron. vol '''80''', no 1. p. 44-53.

* Rodewald PG &amp; Matthews SN. (2005). ''Landbird use of riparian and upland forest stopover habitats in an urban landscape''. Condor. vol '''107''', no 2. p. 259-268.

* Sealy SG. (1979). ''Extralimital Nesting of Bay-Breasted Warblers Dendroica-Castanea Response to Forest Tent Caterpillars''. Auk. vol '''96''', no 3. p. 600-603.

* Stewart PA. (1986). ''Fall Migration of Twelve Species of Wood Warblers through Coastal Virginia USA''. North American Bird Bander. vol '''11''', no 3. p. 83-88.

* Venier LA, McKenney DW, Wang Y &amp; McKee J. (1999). ''Models of large-scale breeding-bird distribution as a function of macro-climate in Ontario, Canada''. Journal of Biogeography. vol '''26''', no 2. p. 315-328.

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Paruliedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>6vaej2rqraexissbm26h53qlr8ifz3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kapuĉparulio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328589</id>
    <revision>
      <id>9503171</id>
      <parentid>9170629</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24461" sha1="lxtcp19te1gttaxyoxjh15pit2qu9tl" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kapuĉa parulio
|koloro = pink
|dosiero = Wilsonia citrina (Belize).jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kapuĉa parulio
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Paruliedoj]] ''Parulidae''
|genro = ''[[Wilsonia]]''
|specio = ''''W. citrina''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Wilsonia citrina''
|dunomo aŭtoritato = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], [[1783]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La '''Kapuĉa parulio''', ''Wilsonia citrina'', estas birdospecio de la familio de [[Paruliedoj]] kaj de la genro ''[[Wilsonia]]'' kiu enhavas tri speciojn de birdoj kun flavaj subaj partoj kaj nigraj kapomarkoj.

Ĝi reproduktiĝas en orienta [[Nordameriko]] nome en [[Orienta Usono|orienta]] [[Usono]] kaj en plej suda [[Kanado]], ([[Ontario]]). Ĝi estas [[birdomigrado|migranta]] specio, kiu vintras en [[Centrameriko]] kaj [[Karibio]]. La Kapuĉa parulio estas tre rara vaganto en okcidentan [[Eŭropo]]n.

== Aspekto ==
[[Dosiero:Hoodedwarbler01.jpg|eta|maldekstra|Ino ĉe nesto]]
La Kapuĉa parulio havas senmarkan '''olivverdecbrunan dorson kaj tre flavajn subajn partojn'''. La eksteraj vostoplumoj havas blankecajn nuancojn. Maskloj havas '''nigran kapuĉon''' (kio nomigas la specion) kiu ĉirkaŭas la flavan vizaĝon komponita ĉefe el mallarĝa krono, pli larĝa al nuko kaj ĉe la gorĝareo kaj mallarĝa kolumo; la ino havas olivverdecan kronon kiu ne etendas al la frunto, orelareo aŭ gorĝo. La tre flava vizaĝo kune kun la tre flavaj subaj partoj nomigas la specion en la [[latina]] [[scienca nomo]] kiel ''citrina'', tio estas je la koloro de citronoj. En la flava vizaĝo ege kontrastas la nigra okulo. Maskloj akiras sian kapuĉon je la 9–12 monatoj de aĝo; pli junaj birdoj estas esence identaj al (kaj facile konfuzataj kun) inoj&lt;ref&gt;Burns (1898)&lt;/ref&gt;. La kanto estas serio de muzikecaj notoj pli malpli kiel: ''ŭita ŭita ŭitjuu'' La alvoko de tiuj birdoj estas laŭta ''ĉip''. La beko estas grizeca kaj la kruroj rozkolorecaj.

== Kutimoj ==
Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] birdoj manĝas [[insekto]]jn, kiuj ofte troviĝas en malalta vegetaĵaro aŭ kaptiĝas dumfluge. La reproduktaj habitatoj de la Kapuĉa parulio estas larĝfoliaj arbaroj kun densa subkreskaĵaro. Tiuj birdoj nestumas en malaltaj areoj de [[arbustaro]]; la ino demetas 3-5 ovojn en tasforma nesto. La Kapuĉaj parulioj estas ofte viktimoj de [[nestoparazitado]] fare de la [[Brunkapa molotro]], ĉefe kie la arbaraj [[biotopo]]j de la Kapuĉa parulio estas [[Arbarfragmentado|fragmentataj]].

==Referencoj==
{{Referencoj}}

==Literaturo==
* {{IUCN2006|assessors={{aut|BirdLife International}}|year=2004|id=53690|title=Wilsonia citrina|downloaded=12a Majo 2006}} Malplej Zorgiga.
* {{aut|Burns, Frank L.}} (1989): Hooded Warbler. ''Wilson Bulletin'' '''10'''(5): 70. [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/DJVU/v010n05/P0070-P0070.djvu DjVu plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606161816/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/DJVU/v010n05/P0070-P0070.djvu |date=2011-06-06 }} [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v010n05/p0070-p0070.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090326112303/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v010n05/p0070-p0070.pdf |date=2009-03-26 }}
* {{aut|Curson, Jon; Quinn, David &amp; Beadle David}} (1994): ''New World Warblers''. [[Helm Identification Guides|Christopher Helm]], London. &lt;small&gt;ISBN 0-7136-3932-6&lt;/small&gt;
=== Libro ===

* Evans Ogden, L. J. and B. J. Stutchbury. 1994. ''Hooded Warbler (Wilsonia citrina)''. In ''The Birds of North America'', No. 110 (A. Poole and F. Gill, Eds.). Philadelphia: The Academy of Natural Sciences; Washington, D.C.: The American Ornithologists’ Union.

=== Informoj ===

* Friesen L &amp; Martin D. (2000). ''National recovery plan for the Acadian flycatcher, Empidonax virescens, and hooded warbler, Wilsonia citrina''. Canadian Research Index. p. n/a.
* Page AM. (1994). ''Status report on the hooded warbler, Wilsonia citrina, in Canada''. Canadian Research Index. p. n/a.

=== Tezoj ===

* Alcantara JL. Ph.D. (2000). ''Diversity and spatial analysis of passerine birds in relation to habitat characteristics of woods along the northern coast of the Gulf of Mexico''. [[Louisiana State University|Louisiana State University and Agricultural &amp; Mechanical College]], United States—Louisiana.
* Artman VL. Ph.D. (2000). ''Effects of prescribed burning on forest bird populations in southern Ohio''. The [[Ohio State University]], United States—Ohio.
* Baker MD. Ph.D. (2000). ''Habitat influences on nongame bird nest success in a managed and fragmented southern pine forest''. Louisiana State University and Agricultural &amp; Mechanical College, United States—Louisiana.
* Barrow WC, Jr. Ph.D. (1990). ''Ecology of small insectivorous birds in a bottomland hardwood forest''. Louisiana State University and Agricultural &amp; Mechanical College, United States—Louisiana.
* Bowen LT. Ph.D. (2004). ''Seasonal relationships between birds and arthropods in bottomland forest canopy gaps''. [[North Carolina State University]], United States—North Carolina.
* Brito-Aguilar R. M.S. (2005). ''Effects of even-aged forest management on early successional bird species in Missouri Ozark forest''. [[University of Missouri - Columbia]], United States—Missouri.
* Callo PA. Ph.D. (2002). ''The genetic distribution model of offspring defense and the influence of predator identity on prey response''. [[University of Maryland]], College Park, United States—Maryland.
* DeMeo TE. Ph.D. (1999). ''Forest songbird abundance and viability at multiple scales on the Monongahela National Forest, West Virginia''. [[West Virginia University]], United States—West Virginia.
* Evans Ogden LJ. M.Sc. (1994). ''Cross-seasonal effects on the breeding strategy of the hooded warbler (Wilsonia citrina)''. York University (Canada), Canada.
* Godard RD. Ph.D. (1991). ''Individual recognition by migratory songbirds''. The [[University of North Carolina at Chapel Hill]], United States—North Carolina.
* Kilgo JC. Ph.D. (1996). ''Breeding bird use of hardwood habitats in the upper coastal plain of South Carolina''. [[University of Georgia]], United States—Georgia.
* Klimstra JD. M.S. (2003). ''Using banding data to assess the use of 100-meter-wide habitat corridors by breeding landbirds, in an intensively managed pine landscape''. [[North Carolina State University]], United States—North Carolina.
* Moorman CE. Ph.D. (1999). ''Relationships between artificially created gaps and breeding birds in a southeastern bottomland forest''. [[Clemson University]], United States—South Carolina.
* Neudorf DL. Ph.D. (1996). ''A dual system of female control of extra-pair copulations in the hooded warbler (Wilsonia citrina)''. [[York University]] (Canada), Canada.
* Niven DK. Ph.D. (1996). ''A comparison of the ecology and population dynamics of a neotropical migrant landbird, the hooded warbler, in winter and summer''. [[University of Illinois at Urbana-Champaign]], United States—Illinois.
* Norris DR. M.Sc. (2000). ''Behavioral response of male hooded warblers (Wilsonia citrina) to small, isolated forest fragments''. York University (Canada), Canada.
* Pasher J. M.Sc. (2005). ''Modelling and mapping potential hooded warbler (Wilsonia citrina) habitat using remote sensing''. [[Carleton University]] (Canada), Canada.
* Peyman Dove LD. Ph.D. (2000). ''Landscape metrics to assess habitat suitability for conservation bird species in the southeastern United States''. [[Mississippi State University]], United States—Mississippi.
* Pitcher TE. M.Sc. (1998). ''Male parental care and extrapair copulation effort in hooded warblers (Wilsonia citrina)''. York University (Canada), Canada.
* Ramos Olmos MA. Ph.D. (1983). ''SEASONAL MOVEMENTS OF BIRD POPULATIONS AT A NEOTROPICAL STUDY SITE IN SOUTHERN VERACRUZ, MEXICO''. University of Minnesota, United States—Minnesota.
* Revels MR. Ph.D. (1997). ''Protocalliphora (Diptera: Calliphoridae) parasitism of breeding birds in Arkansas: Ecological relationships and effects on hooded warbler (Wilsonia citrina) breeding biology''. [[University of Arkansas]], United States—Arkansas.
* Rush S. M.Sc. (2003). ''The effects of forest fragmentation on post-fledging survival and dispersal of a forest songbird''. York University (Canada), Canada.
* Sargent RA, Jr. Ph.D. (1996). ''The nesting ecology of songbirds in the fragmented landscape of South Carolina''. University of Georgia, United States—Georgia.
* Tarof SA. M.Sc. (1996). ''Does breeding density and forest fragmentation constrain extra-pair matings and nesting success in hooded warblers (Wilsonia citrina)?''. York University (Canada), Canada.
* Weeks KC. M.S. (2001). ''The foraging and nesting ecology of black-throated blue warbler (Dendroica caerulescens) and hooded warbler (Wilsonia citrina) in the southern Appalachians''. North Carolina State University, United States—North Carolina.

=== Artikoloj ===

* Annand EM &amp; Thompson FR, III. (1997). ''Forest bird response to regeneration practices in central hardwood forests''. Journal of Wildlife Management. vol '''61''', no 1. p.&amp;nbsp;159-171.
* Artman VL, Sutherland EK &amp; Downhower JF. (2001). ''Prescribed burning to restore mixed-oak communities in southern Ohio: Effects on breeding-bird populations''. Conservation Biology. vol '''15''', no 5. p.&amp;nbsp;1423-1434.
* Baker MD &amp; Lacki MJ. (1997). ''Short-term changes in bird communities in response to silvicultural prescriptions''. Forest Ecology &amp; Management. vol '''96''', no 1-2. p.&amp;nbsp;27-36.
* Bisson IA &amp; Stutchbury BJM. (2000). ''Nesting success and nest-site selection by a neotropical migrant in a fragmented landscape''. Canadian Journal of Zoology. vol '''78''', no 5. p.&amp;nbsp;858-863.
* Brazier FH. (1993). ''Hooded warbler in regina''. Blue Jay. vol '''51''', no 3.
* Buehler DM, Norris DR, Stutchbury BJM &amp; Kopysh NC. (2002). ''Food supply and parental feeding rates of Hooded Warblers in forest fragments''. Wilson Bulletin. vol '''114''', no 1. p.&amp;nbsp;122-127.
* Callo PA. (2004). ''Do predator model presentations affect nesting success?''. Journal of Field Ornithology. vol '''75''', no 2. p.&amp;nbsp;200-202.
* Conway CJ, Powell GVN &amp; Nichols JD. (1995). ''Overwinter survival of neotropical migratory birds in early-successional and mature tropical forests''. Conservation Biology. vol '''9''', no 4. p.&amp;nbsp;855-864.
* Crawford HS, Hooper RG &amp; Titterington RW. (1981). ''Song Bird Population Response to Silvicultural Practices in Central Appalachian USA Hardwoods''. Journal of Wildlife Management. vol '''45''', no 3. p.&amp;nbsp;680-692.
* Dix J. (1997). ''Hooded warbler on St Kilda''. Scottish Birds. vol '''19''', no 2.
* Donovan TM &amp; Flather CH. (2002). ''Relationships among North American songbird trends, habitat fragmentation, and landscape occupancy''. Ecological Applications. vol '''12''', no 2. p.&amp;nbsp;364-374.
* Etterson MA. (2003). ''An observation of singing by a female-plumaged Canada Warbler''. Southeastern Naturalist. vol '''2''', no 3. p.&amp;nbsp;419-422.
* Fedy BC, Norris DR &amp; Stutchbury BJM. (2002). ''Do male Hooded Warblers guard their mates when their paternity is most at risk?''. Journal of Field Ornithology. vol '''73''', no 4. p.&amp;nbsp;420-426.
* Godard R. (1991). ''Long-Term Memory of Individual Neighbours in a Migratory Songbird''. Nature. vol '''350''', no 6315. p.&amp;nbsp;228.
* Godard R. (1993). ''Tit for tat among neighboring hooded warblers''. Behavioral Ecology &amp; Sociobiology. vol '''33''', no 1. p.&amp;nbsp;45-50.
* Godard R &amp; Wiley RH. (1995). ''Individual recognition of song repertoires in two wood warblers''. Behavioral Ecology &amp; Sociobiology. vol '''37''', no 2. p.&amp;nbsp;119-123.
* Greenberg CH &amp; Lanham JD. (2001). ''Breeding bird assemblages of hurricane-created gaps and adjacent closed canopy forest in the southern Appalachians''. Forest Ecology and Management. vol '''154''', no 1-2. p.&amp;nbsp;251-260.
* Heltzel JM &amp; Leberg PL. (2006). ''Effects of selective logging on breeding bird communities in bottomland hardwood forests in Louisiana''. Journal of Wildlife Management. vol '''70''', no 5. p.&amp;nbsp;1416-1424.
* Hines M. (1999). ''Managing red-cockaded woodpeckers (Picoides borealis) affects breeding-bird communities of pine-oak forests in southeastern Kentucky''. Journal of the Kentucky Academy of Science. vol '''60''', no 2. p.&amp;nbsp;78-86.
* Hobson KA &amp; Wassenaar LI. (1997). ''Linking breeding and wintering grounds of neotropical migrant songbirds using stable hydrogen isotopic analysis of feathers''. ''Oecologia''. vol '''109''', no 1. p.&amp;nbsp;142-148.
* Horn DJ &amp; Benninger-Truax M. (1997). ''The summer bird community in a late-successional beech-maple forest in Ohio''. Ohio Journal of Science. vol '''97''', no 1. p.&amp;nbsp;14-16.
* Howlett JS &amp; Stutchbury BJ. (1996). ''Nest concealment and predation in hooded warblers: Experimental removal of nest cover''. Auk. vol '''113''', no 1. p.&amp;nbsp;1-9.
* Howlett JS &amp; Stutchbury BJM. (1997). ''Within-season dispersal, nest-site modification, and predation in renesting Hooded Warblers''. Wilson Bulletin. vol '''109''', no 4. p.&amp;nbsp;643-649.
* Howlett JS &amp; Stutchbury BJM. (2003). ''Determinants of between-season site, territory, and mate fidelity in Hooded Warblers (Wilsonia citrina)''. Auk. vol '''120''', no 2. p.&amp;nbsp;457-465.
* Ickes R. (1992). ''Hooded warbler Wilsonia citrina''. Brauning, D. vol '''W''', p. Atlas of breeding birds in Pennsylvania.
* Kilgo JC. (2005). ''Harvest-related edge effects on prey availability and foraging of hooded warblers in a bottomland hardwood forest''. Condor. vol '''107''', no 3. p.&amp;nbsp;627-636.
* Kilgo JC &amp; Moorman CE. (2003). ''Patterns of cowbird parasitism in the southern Atlantic coastal plain and piedmont''. Wilson Bulletin. vol '''115''', no 3. p.&amp;nbsp;277-284.
* Kilgo JC, Sargent RA, Chapman BR &amp; Miller KV. (1996). ''Nest-site selection by Hooded Warblers in bottomland hardwoods of South Carolina''. Wilson Bulletin. vol '''108''', no 1. p.&amp;nbsp;53-60.
* Lacki MJ, Yacek HF, Jr. &amp; Baker MD. (2004). ''Nesting success of forest songbirds in mixed mesophytic forests in eastern Kentucky''. Journal of the Kentucky Academy of Science. vol '''65''', no 1. p.&amp;nbsp;21-26.
* Lopez Ornat A &amp; Greenberg R. (1990). ''Sexual Segregation by Habitat in Migratory Warblers in Quintana Roo Mexico''. Auk. vol '''107''', no 3. p.&amp;nbsp;539-543.
* Lynch JF, Morton ES &amp; Van Der Voort ME. (1985). ''Habitat Segregation between the Sexes of Wintering Hooded Warblers Wilsonia-Citrina''. Auk. vol '''102''', no 4. p.&amp;nbsp;714-721.
* Mark D &amp; Stutchbury BJ. (1994). ''Response of a forest-interior songbird to the threat of cowbird parasitism''. Animal Behaviour. vol '''47''', no 2. p.&amp;nbsp;275-280.
* Moore F &amp; Kerlinger P. (1987). ''Stopover and Fat Deposition by North American Wood Warblers Parulinae Following Spring Migration over the Gulf of Mexico''. ''Oecologia''. vol '''74''', no 1. p.&amp;nbsp;47-54.
* Moorman CE, Guynn DC, Jr. &amp; Kilgo JC. (2002). ''Hooded Warbler nesting success adjacent to group-selection and clearcut edges in a southeastern bottomland forest''. Condor. vol '''104''', no 2. p.&amp;nbsp;366-377.
* Morton ES. (1989). ''Female Hooded Warbler Plumage Does Not Become More Male-Like with Age''. Wilson Bulletin. vol '''101''', no 3. p.&amp;nbsp;460-462.
* Morton ES. (1990). ''Habitat Segregation by Sex in the Hooded Warbler Experiments on Proximate Causation and Discussion of Its Evolution''. American Naturalist. vol '''135''', no 3. p.&amp;nbsp;319-333.
* Morton ES, Van Der Voort M &amp; Greenberg R. (1993). ''How a warbler chooses its habitat: Field support for laboratory experiments''. Animal Behaviour. vol '''46''', no 1. p.&amp;nbsp;47-53.
* Nagy LR &amp; Smith KG. (1997). ''Effects of insecticide-induced reduction in lepidopteran larvae on reproductive success of hooded warblers''. Auk. vol '''114''', no 4. p.&amp;nbsp;619-627.
* Nagy LR, Smith KG, Lih MP &amp; Stephen FM. (1996). ''Effects of spraying Bacillus thuringiensis for gypsy moth (Lymantria dispar) eradication on the breeding biology of hooded warblers (Wilsonia citrina)''. Bulletin of the Ecological Society of America. p. PART 2) 319, 1996.
* Neudorf DL &amp; Pitcher TE. (1997). ''Radio transmitters do not affect nestling feeding rates by female hooded warblers''. Journal of Field Ornithology. vol '''68''', no 1. p.&amp;nbsp;64-68.
* Neudorf DL, Stutchbury BJM &amp; Piper WH. (1997). ''Covert extraterritorial behavior of female hooded warblers''. Behavioral Ecology. vol '''8''', no 6. p.&amp;nbsp;595-600.
* Niven DK. (1993). ''Male-male nesting behavior in Hooded Warblers''. The Wilson Bulletin. vol '''105''', no 1. p.&amp;nbsp;190.
* Norris DR &amp; Stutchbury BJM. (2001). ''Extraterritorial movements of a forest songbird in a fragmented landscape''. Conservation Biology. vol '''15''', no 3. p.&amp;nbsp;729-736.
* Norris DR &amp; Stutchbury BJM. (2002). ''Sexual differences in gap-crossing ability of a forest songbird in a fragmented landscape revealed through radiotracking''. Auk. vol '''119''', no 2. p.&amp;nbsp;528-532.
* Norris DR, Stutchbury BJM &amp; Pitcher TE. (2000). ''The spatial response of male hooded warblers to edges in isolated fragments''. Condor. vol '''102''', no 3. p.&amp;nbsp;595-600.
* Ogden LJE, Neudorf DLH, Pitcher TE &amp; Stutchnury BJM. (2003). ''Female song in the hooded warbler''. Northeastern Naturalist. vol '''10''', no 4. p.&amp;nbsp;457-464.
* Ogden LJE &amp; Stutchbury BJM. (1996). ''Constraints on double brooding in a neotropical migrant, the hooded warbler''. Condor. vol '''98''', no 4. p.&amp;nbsp;736-744.
* Ogden LJE &amp; Stutchbury BJM. (1997). ''Fledgling care and male parental effort in the hooded warbler (Wilsonia citrina)''. Canadian Journal of Zoology. vol '''75''', no 4. p.&amp;nbsp;576-581.
* Patten MA &amp; Marantz CA. (1996). ''Implications of vagrant southeastern vireos and warblers in California''. Auk. vol '''113''', no 4. p.&amp;nbsp;911-923.
* Petit KE, Petit DR &amp; Petit LJ. (1988). ''On Measuring Vegetation Characteristics in Bird Territories Nest Sites Vs. Perch Sites and the Effect of Plot Size''. American Midland Naturalist. vol '''119''', no 1. p.&amp;nbsp;209-215.
* Pitcher TE &amp; Stutchbury BJM. (2000). ''Extraterritorial forays and male parental care in hooded warblers''. Animal Behaviour. vol '''59''', no 6. p.&amp;nbsp;1261-1269.
* Robinson WD &amp; Robinson SK. (1999). ''Effects of selective logging on forest bird populations in a fragmented landscape''. Conservation Biology. vol '''13''', no 1. p.&amp;nbsp;58-66.
* Sargent RA, Kilgo JC, Chapman BR &amp; Miller KV. (1997). ''Nesting success of Kentucky and hooded warblers in bottomland forests of South Carolina''. Wilson Bulletin. vol '''109''', no 2. p.&amp;nbsp;233-238.
* Shifley SR, Thompson FR, III, Dijak WD, Larson MA &amp; Millspaugh JJ. (2006). ''Simulated effects of forest management alternatives on landscape structure and habitat suitability in the Midwestern United States''. Forest Ecology &amp; Management. vol '''229''', no 1-3. p.&amp;nbsp;361-377.
* Smith KG. (1977). ''Distribution of Summer Birds Along a Forest Moisture Gradient in an Ozark Watershed''. Ecology. vol '''58''', no 4. p.&amp;nbsp;810-819.
* Stutchbury BJ. (1994). ''Competition for winter territories in a neotropical migrant: The role of age, sex and color''. Auk. vol '''111''', no 1. p.&amp;nbsp;63-69.
* Stutchbury BJ &amp; Howlett JS. (1995). ''Does male-like coloration of female Hooded Warblers increase nest predation?''. Condor. vol '''97''', no 2. p.&amp;nbsp;559-564.
* Stutchbury BJ &amp; Ogden LJE. (1996). ''Fledgling adoption in hooded warblers (Wilsonia citrina): Does extrapair paternity play a role?''. The Auk. vol '''113''', no 1. p.&amp;nbsp;218.
* Stutchbury BJ, Rhymer JM &amp; Morton ES. (1994). ''Extrapair paternity in hooded warblers''. Behavioral Ecology. vol '''5''', no 4. p.&amp;nbsp;384-392.
* Stutchbury BJM. (1997). ''Effects of female cowbird removal on reproductive success of hooded warblers''. Wilson Bulletin. vol '''109''', no 1. p.&amp;nbsp;74-81.
* Stutchbury BJM. (1998). ''Extra-pair mating effort of male hooded warblers, Wilsonia citrina''. Animal Behaviour. vol '''55''', no 3. p.&amp;nbsp;553-561.
* Stutchbury BJM, Piper WH, Neudorf DL, Tarof SA, Rhymer JM, Fuller G &amp; Fleischer RC. (1997). ''Correlates of extra-pair fertilization success in hooded warblers''. Behavioral Ecology &amp; Sociobiology. vol '''40''', no 2. p.&amp;nbsp;119-126.
* Stutchbury BJM, Pitcher TE, Norris DR, Tuttle EM &amp; Gonser RA. (2005). ''Does male extra-territory foray effort affect fertilization success in hooded warblers Wilsonia citrina?''. Journal of Avian Biology. vol '''36''', no 6. p.&amp;nbsp;471-477.
* Swanson D. (1992). ''Hooded warbler record for Union County State Park''. South Dakota Bird Notes. vol '''44''', no 3. p.&amp;nbsp;63-64.
* Tarof SA &amp; Stutchbury BJ. (1996). ''A case of cooperative breeding in the Hooded Warbler''. Wilson Bulletin. vol '''108''', no 2. p.&amp;nbsp;382-384.
* Tarof SA, Stutchbury BJ &amp; Bennett GF. (1997). ''Low infection prevalence of blood parasites in hooded warblers''. Journal of Field Ornithology. vol '''68''', no 1. p.&amp;nbsp;75-78.
* Tarof SA, Stutchbury BJM, Piper WH &amp; Fleischer RC. (1998). ''Does breeding density covary with extra-pair fertilizations in Hooded Warblers?''. Journal of Avian Biology. vol '''29''', no 2. p.&amp;nbsp;145-154.
* Tingley MW, Orwig DA, Field R &amp; Motzkin G. (2002). ''Avian response to removal of a forest dominant: Consequences of hemlock woolly adelgid infestations''. Journal of Biogeography. vol '''29''', no 10-11. p.&amp;nbsp;1505-1516.
* Whittam RM, McCracken JD, Francis CM &amp; Gartshore ME. (2002). ''The effects of selective logging on nest-site selection and productivity of hooded warblers (Wilsonia citrina) in Canada''. Canadian Journal of Zoology. vol '''80''', no 4. p.&amp;nbsp;644-654.
* Wiley RH. (2005). ''Individuality in songs of Acadian flycatchers and recognition of neighbours''. Animal Behaviour. vol '''70''', p.&amp;nbsp;237-247.
* Wiley RH, Godard R &amp; Thompson AD, Jr. (1994). ''Use of two singing modes by hooded warblers as adaptations for signalling''. Behaviour. vol '''129''', no 3-4. p.&amp;nbsp;243-278.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
*[https://web.archive.org/web/20090220005058/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Hooded_Warbler.html Speciinformaro pri la Kapuĉa parulio ] - Laboratorio Cornell de Ornitologio
*[http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6840id.html Kapuĉa parulio - ''Wilsonia citrina''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100531200137/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6840id.html |date=2010-05-31 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
*[http://www.sdakotabirds.com/species/hooded_warbler_info.htm  Informaro pri la Kapuĉa parulio ] - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
*[http://www.bird-stamps.org/cspecies/19906700.htm Poŝtmarkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110515093240/http://www.bird-stamps.org/cspecies/19906700.htm |date=2011-05-15 }} (de [[Kubo]], [[Saint Vincent and the Grenadines]]) kun teritoria mapo
*[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=9012 Filmetoj de Kapuĉa parulio]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Internet Bird Collection
*[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=hooded+warbler&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de Kapuĉa parulio ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516164945/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=hooded+warbler&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO [http://vireo.acnatsci.org/species_image.php?species=Wilsonia+citrina Foto-Alta Rez--(deproksime)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516165023/http://vireo.acnatsci.org/species_image.php?species=Wilsonia+citrina |date=2011-05-16 }}
* [http://www.flmnh.ufl.edu/wwwsounds/birds/hardy80sh.wav Birdosono de Kapuĉa parulio ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110106023847/http://www.flmnh.ufl.edu/wwwsounds/birds/hardy80sh.wav |date=2011-01-06 }}

{{birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Paruliedoj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>lxtcp19te1gttaxyoxjh15pit2qu9tl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kanada parulio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328657</id>
    <revision>
      <id>9503153</id>
      <parentid>8418476</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9739" sha1="okw9s64oo7jt51ogzsjumexanxofnug" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kanada parulio
|koloro = pink
|dosiero = Wilsonia canadensis.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kanada parulio, masklo
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Paruliedoj]] ''Parulidae''
|genro = ''[[Wilsonia]]''
|specio = ''''W. canadensis''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Wilsonia canadensis''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kanada parulio''' ('''''Wilsonia canadensis''''') estas birdospecio de la familio de [[Paruliedoj]] kaj de la genro ''[[Wilsonia]]'' kiu enhavas tri speciojn de birdoj kun flavaj subaj partoj kaj nigraj kapomarkoj.

Ĝi estas malgranda 13&amp;nbsp;cm longa [[kantobirdo]] de [[Nordameriko]].

Tiu birdo havas flavajn subajn partojn, '''blugrizajn suprajn partojn''' kaj rozkolorajn krurojn; ĝi havas ankaŭ flavan okulringon kaj fajnan pintecan bekon kun harplumoj ĉirkaŭ la bekobazo. Masklaj plenkreskuloj havas '''nigrajn frunton inter flavaj bridostrioj''' el la bekobazo al supraokule kaj '''kolĉenon''' de vertikalaj strietoj. Inoj kaj nematuruloj estas pli grizaj supre ol blugrizaj kaj havas svagajn grizajn kolĉenojn kaj flavajn bridostriojn. Temas pri kazo de [[seksa duformismo]]. La kolĉeno ĉiam enfermas tre flavan gorĝareon.
[[Dosiero:Canada Warbler on Bough.jpg|eta|maldekstra|Ino de Kanada parulio montrante karakteran pli helajn kolmarkojn kaj grizan supran plumaron]]

Ĝi reproduktiĝas en ĝenerale densaj duarangaj arbaroj, marĉoj de ruĝa [[acero]] aŭ altaltitudaj alpaj arbaroj. Tiuj arbaroj povas situi ĉe [[Kanado]] (kio nomigas la specion), oriente de la [[Roka Montaro]], kaj pli malofte en [[orienta Usono]].

La nestoj estas kiel malfermaj tasoj situaj surgrunde en humida tre arbara loko, ĝenerale karaktera pro amaseto de ''sphagnum'', arbostumpoj aŭ aliaj arbarrubaĵoj.
[[Dosiero:Canada Warbler, Quetico.jpg|eta|Ino, [[Provinca Parko Quetico]], [[Ontario]]]]
Tiuj birdoj [[birdomigrado|migras]] al norda [[Sudameriko]], kaj estas tre raraj vagantoj en okcidentan [[Eŭropo]]n.

Ili manĝas aktive inter vegetaĵaro aŭ surgrunde, kaj ili ofte kaptas insektojn dumfluge. Tiuj birdoj manĝas ĉefe insektojn. Ili manĝas en aroj en la vintrejoj.

La kanto de tiu birdo estas laŭta kaj tre varia, simila al ''ĉip ĉiŭi sŭiit diĉeti''. Ties alvoko estas malaltatona ''ĉup''.

La nombroj de la Kanada parulio malpliiĝis pro perdo de taŭga habitato kaj estis ĵus ekkonsiderata kiel &quot;Minacata&quot; fare de la Komitato pri Statuso de Endanĝerita Naturo en Kanado.

Kanadaj parulio estis vidataj dufoje en [[Eŭropo]]. La unua vidaĵo okazis en [[Islando]] kaj la dua estis de unuavintra ino kiu troviĝis en [[Kilbaha]], [[County Clare]], [[Irlando]] en oktobro 2006.

== Literaturo ==
* {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=53692|title=Wilsonia canadensis|downloaded=12a Majo 2006}} Malplej Zorgiga.

=== Libro ===
* Conway, C. J. 1999. ''Canada Warbler (Wilsonia canadensis)''. In ''The Birds of North America'', No. 421 (A. Poole and F. Gill, eds.). The Birds of North America, Inc., Philadelphia, PA.

=== Informo ===
* Cooper JM, Enns KA &amp; Shepard MG. (1997). ''Status of the Canada warbler in British Columbia''. Canadian Research Index. p. n/a.

=== Tezoj ===
* Kingsley AL. M.Sc. (1998). ''Response of birds and vegetation to the first cut of the uniform shelterwood silvicultural system in the white pine forests of Algonquin Provincial Park, Ontario''. Trent University (Canada), Canada.
* Ramos Olmos MA. Ph.D. (1983). ''SEASONAL MOVEMENTS OF BIRD POPULATIONS AT A NEOTROPICAL STUDY SITE IN SOUTHERN VERACRUZ, MEXICO''. University of Minnesota, United States—Minnesota.

=== Artikoloj ===
* Barrowclough GF &amp; Corbin KW. (1978). ''Genetic Variation and Differentiation in the Parulidae''. Auk. vol '''95''', no 4. p.&amp;nbsp;691-702.
* Caroline G, Marcel D, Jean-Pierre LS &amp; Jean H. (2004). ''Are temperate mixedwood forests perceived by birds as a distinct forest type?''. Canadian Journal of Forest Research. vol '''34''', no 9. p.&amp;nbsp;1895.
* Christian DP, Hanowski JM, Reuvers-House M, Niemi GJ, Blake JG &amp; Berguson WE. (1996). ''Effects of mechanical strip thinning of aspen on small mammals and breeding birds in northern Minnesota, U.S.A''. Canadian Journal of Forest Research. vol '''26''', no 7. p.&amp;nbsp;1284-1294.
* Collins SL, James FC &amp; Risser PG. (1982). ''Habitat Relationships of Wood Warblers Parulidae in Northern Central Minnesota USA''. Oikos. vol '''39''', no 1. p.&amp;nbsp;50-58.
* Crawford HS &amp; Jennings DT. (1989). ''Predation by Birds on Spruce Budworm Choristoneura-Fumiferana Functional Numerical and Total Responses''. Ecology. vol '''70''', no 1. p.&amp;nbsp;152-163.
* Dunn EH &amp; Nol E. (1980). ''Age Related Migratory Behavior of Warblers''. Journal of Field Ornithology. vol '''51''', no 3. p.&amp;nbsp;254-269.
* Etterson MA. (2003). ''An observation of singing by a female-plumaged Canada Warbler''. Southeastern Naturalist. vol '''2''', no 3. p.&amp;nbsp;419-422.
* Golet FC, Wang Y, Merrow JS &amp; DeRagon WR. (2001). ''Relationship between habitat and landscape features and the avian community of red maple swamps in southern Rhode Island''. Wilson Bulletin. vol '''113''', no 2. p.&amp;nbsp;217-227.
* Greenberg RS &amp; Gradwohl JA. (1980). ''Observations of Paired Canada Warblers Wilsonia-Canadensis During Migration in Panama''. Ibis. vol '''122''', no 4. p.&amp;nbsp;509-512.
* Hobson KA &amp; Bayne E. (2000). ''The effects of stand age on avian communities in aspen-dominated forests of central Saskatchewan, Canada''. Forest Ecology &amp; Management. vol '''136''', no 1-3. p.&amp;nbsp;121-134.
* Hobson KA &amp; Schieck J. (1999). ''Changes in bird communities in boreal mixedwood forest: Harvest and wildfire effects over 30 years''. Ecological Applications. vol '''9''', no 3. p.&amp;nbsp;849-863.
* Jones SE. (1977). ''Coexistence in Mixed Species Antwren Flocks''. Oikos. vol '''29''', no 2. p.&amp;nbsp;366-375.
* Lacki MJ. (2000). ''Surveys of bird communities on Little Black and Black mountains: Implications for long-term conservation of Montane birds in Kentucky''. Journal of the Kentucky Academy of Science. vol '''61''', no 1. p.&amp;nbsp;50-59.
* Lebbin DJ. (2004). ''Unusual June record of Canada Warbler (Wilsonia canadensis) in Bolivar, Venezuela''. Ornitologia Neotropical. vol '''15''', no 1. p.&amp;nbsp;143-144.
* Merrill SB, Cuthbert FJ &amp; Oehlert G. (1998). ''Residual patches and their contribution to forest-bird diversity on northern Minnesota aspen clearcuts''. Conservation Biology. vol '''12''', no 1. p.&amp;nbsp;190-199.
* Mitchell JM. (1999). ''Habitat relationships of five northern bird species breeding in hemlock ravines in Ohio, USA''. Natural Areas Journal. vol '''19''', no 1. p.&amp;nbsp;3-11.
* Morris SR, Richmond ME &amp; Holmes DW. (1994). ''Patterns of stopover by warblers during spring and fall migration on Appledore Island, Maine''. Wilson Bulletin. vol '''106''', no 4. p.&amp;nbsp;703-718.
* Morse DH. (1977). ''The Occupation of Small Islands by Passerine Birds''. Condor. vol '''79''', no 4. p.&amp;nbsp;399-412.
* Patten MA &amp; Burger JC. (1998). ''Spruce budworm outbreaks and the incidence of vagrancy in eastern North American wood-warblers''. Canadian Journal of Zoology. vol '''76''', no 3. p.&amp;nbsp;433-439.
* Prins TG &amp; Debrot AO. (1996). ''First record of the Canada Warbler for Bonaire, Netherlands Antilles''. Caribbean Journal of Science. vol '''32''', no 2. p.&amp;nbsp;248-249.
* Rappole JH. (1983). ''ANALYSIS OF PLUMAGE VARIATION IN THE CANADA WARBLER''. Journal of Field Ornithology. vol '''54''', no 2. p.&amp;nbsp;152-159.
* Robinson SK, Fitzpatrick JW &amp; Terborgh J. (1995). ''Distribution and habitat use of neotropical migrant landbirds in the Amazon basin and Andes''. Bird Conservation International. vol '''5''', no 2-3. p.&amp;nbsp;305-323.
* Sabo SR. (1980). ''Niche and Habitat Relations in Subalpine Bird Communities of the White Mountains of New-Hampshire USA''. Ecological Monographs. vol '''50''', no 2. p.&amp;nbsp;241-260.
* Sabo SR &amp; Whittaker RH. (1979). ''Bird Niches in a Subalpine Forest an Indirect Ordination''. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. vol '''76''', no 3. p.&amp;nbsp;1338-1342.
* Skinner C. (2003). ''A breeding bird survey of the natural areas at Holden Arboretum''. Ohio Journal of Science. vol '''103''', no 4. p.&amp;nbsp;98-110.
* Sodhi NS &amp; Paszkowski CA. (1995). ''Habitat use and foraging behavior of four parulid warblers in a second-growth forest''. Journal of Field Ornithology. vol '''66''', no 2. p.&amp;nbsp;277-288.
* Weakland CA, Wood PB &amp; Ford WM. (2002). ''Responses of songbirds to diameter-limit cutting in the central Appalachians of West Virginia, USA''. Forest Ecology and Management. vol '''155''', no 1-3. p.&amp;nbsp;115-129.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://ibc.lynxeds.com/species/canada-warbler-wilsonia-canadensis Kanada parulio, filmetoj, fotoj kaj sonoj] ĉe Internet Bird Collection
* [https://web.archive.org/web/20090220004512/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Canada_Warbler.html Kanada parulio, Speciinformaro] - Laboratorio Cornell de Ornitologio
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6860id.html Kanada parulio - ''Wilsonia canadensis''] - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* [http://www.sdakotabirds.com/species/canada_warbler_info.htm Informaro pri la Kanada parulio] - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Paruliedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>okw9s64oo7jt51ogzsjumexanxofnug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>François Gérard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>335832</id>
    <revision>
      <id>9503503</id>
      <parentid>9268537</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3693" sha1="2rv3522oukddgqur5nmzsyfm51vfzfn" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto
 | nomo                   = François Gérard
 | dosiero                = [[Dosiero:François Gérard (1770–1837), later Baron Gérard MET DP327712.jpg|240px|center]]
 | priskribo              = ''Portreto de François Gérard'', fare de [[Antoine-Jean Gros|Gros]], [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|MOMA]], [[Novjorko]] ([[Usono]]), 1790
 | dato de naskiĝo        = {{naskiĝdato|1770|5|4}}
 | loko de naskiĝo        = [[Romo]]
 | nacieco                = franca
 | sukcesis kiel          = pentristo
 | dato de morto          = {{mortodato kaj aĝo|1837|1|11|1770|5|4}}
 | loko de morto          = [[Parizo]]
 | artista nomo           = Baron Gérard
 | artista celigo         = Novklasikismo
 | reprezentaj verkoj = portretoj, mitologiaj temoj, {{J|historia pentraĵo}} 
}}
'''François Pascal Simon, barono GÉRARD''' (naskiĝis la {{daton|4|majo|1770}} en [[Romo]], mortis la {{daton|11|januaro|1837}} en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] [[Novklasikismo|Novklasikisma]] pentristo.

== Biografio ==
Li estis unu el la plej produktivaj kaj laŭdataj pentristoj de la Unua Imperio kaj franca Restaŭrado. Lia agrabla konversacio kaj la ĉarmo de lia stilo efikis tiel ke la tiuepoka socio pozis por li (kiel [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]], [[Jozefino de Beauharnais|Imperiestrino Joséphine]], [[Maria Luiza (Parmo)|Imperiestrino Maria Luiza]], [[Désirée Clary|Desirée Bernadotte]], [[Madame de Staël]], [[Charles-Maurice de Talleyrand|Talleyrand]], la [[Duko de Wellington]], ktp).

Lia artista kariero daŭris dum la reĝado de [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludoviko la 18-a]], kiu honorigis lin per Baroneco (en [[1819]]), eniro en Instituton de Francio, [[Honora Legio]], inter aliaj titoloj kaj lia verko ankaŭ estis rekompencita per konsiderinda fortuno. La ŝanĝo de arta emo al romantika pentrado kaj la [[Franca revolucio de 1830|Revolucio de 1830]] deprimis lian spiriton kaj li mortis en Parizo en 1837.

Ekde [[1786]], Gérard estis unu el la preferataj disĉiploj de la granda [[Jacques-Louis David|David]], kunordigante la ĉeeston en la ateliero kun laboro kiel gravuristo por vivteni sin. David sukcesis eviti, ke Gérard estu vokita al soldatservo dum la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]], havigante al li ŝarĝon de juĝisto en la Milita Tribunalo. En [[1795]] li fariĝis la unua rivalo de sia mastro kaj protektanto kiel portretisto, estiĝante ankaŭ malamika kunfrontiĝo kun [[Antoine-Jean Gros]].

Lia rapida politika turniĝo por akcepti la alvenon de Borbonoj alportis al Gérard grandan renomon, fariĝante la oficiala pentristo de [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludoviko la 18-a]], malfermante faman atelieron de pompaj kaj supraĵaj portretoj.

Lia stilo eniras la novklasikismajn trajtojn, diferencigante sin de David, komponante siajn verkojn per malpli granda agitiĝo kaj uzante pli delikatajn tonojn. Krom portretoj, li pritraktis mitologiajn temojn kaj {{JN|historia pentraĵo}}, rikoltante grandan sukceson.

== Bildgalerio ==
&lt;gallery&gt;
Image:Portrait of Josephine de Beauharnais-Gerard.jpg|''Portreto de Imperiestrino Joséphine''
Image:Francois Gerard - Napoleon Ier en costume du Sacre.jpg|''Napoleono la 1-a'' (1805)
Image:La bataille d'Austerlitz. 2 decembre 1805 (François Gérard).jpg|''Napoleono en la [[Batalo ĉe Slavkov|Batalo de Austerlitz]]'' (1810)
Image:Gerard FrancoisPascalSimon-Cupid Psyche end.jpg|''Kupido kaj Psiĥa'' (1822)
&lt;/gallery&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj
|commonscat=François Gérard
|commonscat_title=François Gérard
}}
{{-}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Gerard, Francois}}

[[Kategorio:Francaj pentristoj]]
[[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]]</text>
      <sha1>2rv3522oukddgqur5nmzsyfm51vfzfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kardeloj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>337786</id>
    <revision>
      <id>9503174</id>
      <parentid>9444173</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11100" sha1="hh0zl5lnfwp9f24ue8tmnm2ytw7jwmr" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kardeloj
|koloro = pink
|dosiero = Carduelis carduelis 1.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = La [[Eŭropa kardelo]] apartenas al grupo de ruĝ- aŭ flav-vizaĝuloj
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Fringedoj]] ''Fringillidae''
|genro = ''[[Carduelis]]''
|dunomo aŭtoritato = ([[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], [[1760]])
|specioj de subdivizio = Genroj de subdivizioj
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La [[genro]] '''''Carduelis'''''&lt;ref&gt;
El [[latina]] ''carduus'', &quot;kardo&quot;. Kardosemoj estas preferata manĝo de multaj specioj.&lt;/ref&gt;
estas granda grupo de [[birdoj]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Fringedoj]]. Ĝi inkludas la subgrupojn de la [[verdaj fringoj]], [[flamkardeloj]], propraj [[kardeloj]], [[kanaba kardelo]], [[flavbeka kardelo]] kaj la neafrikaj [[siskinoj]]. Neniu specio de tiu grupo havas teritoriojn en interno de [[Afriko]] (kie ili estas anstataŭataj de la rilata genro ''[[Serinus]]''), kaj la centroj de la evoluo estis probable [[Eŭrazio]] kaj [[Nordameriko]], kun duaranga radiaĵo en la [[Novtropiko]]j.

== Sistematiko ==
La interrilataro de tiuj specioj estas komplika kaj polemikiga. Preskaŭ certas ke la [[krucbekuloj]] devenis fakte el prauloj de flamkardeloj tre ĵuse, kaj oni sugestis, ke ili estu lokitaj en la saman genron, por kiuj la nomo ''[[Loxia]]'' havu prioritaton. Aliflanke la verdaj kardeloj (kiuj estas ŝajne la plej distinga grupo) kaj la flamkardeloj estis metataj en apartajn genrojn, kio povus esti la plej taŭga sistemo esprimi kaj la faktan evoluan rilataron kaj la evolue signifan distingon de la krucbekuloj. La molekulaj datumoj indikas, ke la plej grandaj stirpoj disiĝis fine de la [[Mioceno]] ([[Tortoniano]], antaŭ ĉirkaŭ 9-7 [[mj|milionoj da jaroj]]), sed tio ne povas sugesti iun ajn fortikan taksonomian aranĝon, ĉu de la grandaj grupoj, ĉu inter la stirpoj de ''Carduelis sensu stricto'' (kardeloj en la malvasta senco), aŭ eĉ inter du apartaj stirpoj de ''[[Serinus]]'' (Ryan et al., 2004).

Ĉi tie, la specioj de ''Carduelis sensu lato'' estas listataj laŭ la nuna kono. La genro ''Carduelis sensu stricto'' povus esti poste disigata kaj tiam nur la Eŭropa kardelo kaj la Citronkardelo kaj la Korsika kardelo (denove lokataj en tiu genro) restus en ''Carduelis''.

== Verdaj kardeloj ==
'''(Sub)Genro ''[[Chloris]]'''''
* [[Nigrakapa fringo]], ''Carduelis ambigua''
* [[Verda fringo]], ''Carduelis chloris''
* [[Ĉina fringo]], ''Carduelis sinica''
* [[Vjetnama fringo]], ''Carduelis monguilloti''
* [[Flavbrusta fringo]], ''Carduelis spinoides''
* La [[Dezerta fringo]], ''Carduelis obsoleta'', ĵus revenis al sia komenca formo en tiu grupo (Zamora ''et al.'', 2006).

== Flamkardeloj ==
'''(Sub)Genro ''[[Acanthis]]'''''
* [[Arkta flamkardelo]], ''Carduelis hornemanni''
* [[Flamkardelo]], ''Carduelis flammea''
* [[Malgranda flamkardelo]], ''Carduelis cabaret''

== Krucbekuloj ==
'''(Sub)Genro ''[[Loxia]]'''''

La taksonomio de ''Loxia'' estas komplika, kaj la (sub)genro povus konsisti ĉu el tri specioj aŭ eble dekduoj. La subaj specioj estas nur tiuj almenaŭ provizore akceptataj de plej parto de fakuloj.

* [[Granda krucbekulo]], ''Loxia pytyopsittacus''
* [[Skota krucbekulo]], ''Loxia scotica''
* [[Malgranda krucbekulo]] aŭ '''Ruĝa krucbekulo''', ''Loxia curvirostra''
* [[Rubanda krucbekulo]] aŭ '''Blankaflugila krucbekulo''', ''Loxia leucoptera''
* [[Hispaniola krucbekulo]], ''Loxia megaplaga''

== ''Carduelis'' [[sensu stricto]] ==
'''grupo ''Carduelis'''''
* [[Eŭropa kardelo]], ''Carduelis carduelis''
* [[Citronkardelo]], ''Carduelis citrinella'' - iam ''Serinus citrinellus''
* [[Korsika kardelo]], ''Carduelis corsicana'' - iam ''Serinus corsicanus''

'''grupo ''Linaria''''' – Kanaba kardelo kaj Flavbeka kardelo
* [[Kanaba kardelo]], ''Carduelis cannabina''
* [[Somalia kardelo]], ''Carduelis johannis''
* [[Jemena kardelo]], ''Carduelis yemenensis''
* [[Flavbeka kardelo]], ''Carduelis flavirostris''

'''grupo ''Spinus''''' – Amerikaj kardeloj kaj siskinoj

Amerikaj kardeloj
* [[Amerika kardelo]], ''Carduelis tristis''
* [[Malgranda kardelo]], ''Carduelis psaltria''
* [[Laŭrenca kardelo]], ''Carduelis lawrencei''

Nordaj siskinoj
* [[Verda kardelo]], ''Carduelis spinus''
* [[Pinkardelo]], ''Carduelis pinus''
* [[Nigrakrona kardelo]], ''Carduelis atriceps''
* [[Dominga kardelo]], ''Carduelis dominicensis''

Novtropikaj kardeloj
* [[Anda kardelo]], ''Carduelis spinescens''
* [[Nigra kardelo]], ''Carduelis atrata''
* [[Nigramentona kardelo]], ''Carduelis barbata''
* [[Nigrakapa kardelo]], ''Carduelis notata''
* [[Kapuĉa kardelo]], ''Carduelis magellanica''
** Sanktakruca kardelo, ''Carduelis (magellanica) santaecrucis''
* [[Olivkardelo]], ''Carduelis olivacea''
* [[Ruĝa kardelo]], ''Carduelis cucullata''
* [[Safrankardelo]], ''Carduelis siemiradzkii''
* [[Dikbeka kardelo]], ''Carduelis crassirostris''
* [[Flavventra kardelo]], ''Carduelis xanthogastra''
* [[Flavvizaĝa kardelo]], ''Carduelis yarrellii''
* [[Flavpuga kardelo]], ''Carduelis uropygialis''

=== Fosilia specio ===
* Tríasa kardelo, ''Carduelis triasi'' - [[Holoceno]] de [[La Palma]], [[Kanariaj Insuloj]], [[Hispanio]].

== Eblaj specioj de ''Carduelis'' ==
Tiuj specioj povus esti rilataj al diversaj grupoj aŭ subgenroj nune klasitaj kiel membroj de ''Carduelis'' sed ili ne estis ankoraŭ studataj biokemie:
* [[Montoserino]], ''Serinus estherae'' – (malklara rilato).
* [[Tibeta serino]], ''Serinus thibetanus'' - (foje Tibeta siskino, ''Carduelis thibetana'' estas uzata ĉe Grimmett et al. 1999).
* [[Ankobera serino]], ''Serinus ankoberensis'' - (''Carduelis ankoberensis'' ĉe listo de African Bird Club).
* la [[Orflugilaj dikbekuloj]], ''Rhynchostruthus sp.'' - (rilato kun ''Carduelis'' studata ĉe Fry et al. 2004 kaj Martins 1987)

== Lastatempaj taksonomiaj ŝanĝoj ==
La 18an de decembro, 2009, la Laboratorio Cornell de Ornitologio, laŭ sia fakuleco kiel zorganto de la Listo Clement, faris la jenan aserton: &quot;Laŭ NACC ĉi tie ni disigas la genron ''Carduelis'' en kvar genrojn: ''Carduelis'' (Kanaba kardelo kaj Flavbeka kardelo), ''Spinus'' (siskinoj), ''Acanthis'' (flamkardeloj), kaj ''Chloris'' (verdaj fringoj). Similaj revizioj necesas pri ''Carpodacus'' kaj ''Serinus'', sed ni prokrastas tiajn ŝanĝojn ĝis posta dato.&quot;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/corrections/updates-corrections-dec-2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100127164734/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/corrections/updates-corrections-dec-2009 |arkivdato=2010-01-27}}&lt;/ref&gt;. Tio sekvas similan ŝanĝon kiu estis publikita en la 50a suplemento de la Listo ''AOU Checklist of American Birds'', &quot;La subgenroj ''Acanthis'' kaj ''Spinus'' estas altigitaj al genroj, kaj la genro ''Chloris'' estas disigita el la genro ''Carduelis''.&quot;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aou.org/checklist/suppl/AOU_checklist_suppl_50.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150226020125/http://www.aou.org/checklist/suppl/AOU_checklist_suppl_50.pdf |arkivdato=2015-02-26 }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj==&lt;!-- AnimalBehaviour67:27. --&gt;
* African Bird Club list (Passerines). http://www.africanbirdclub.org/resources/passerines_2006.doc {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110709185238/http://www.africanbirdclub.org/resources/passerines_2006.doc |date=2011-07-09 }}

* '''Alcover''', J. A.; Florit, F. 1987. Una nueva especie de Carduelis (Fringillidae) de La Palma. Vieraea 17 : 75-86

* '''Arnaiz-Villena''', A.; Álvarez-Tejado, M.; Ruiz-del-Valle, V.; García-de-la-Torre, C.; Varela, P.; Recio, M. J.; Ferre. S. &amp; Martínez-Laso, J. (1998): Phylogeny and rapid Northern and Southern Hemisphere speciation of goldfinches during the Miocene and Pliocene Epochs. ''Cellular and Molecular Life Sciences'' '''54'''(9): 1031–1041. {{DOI|10.1007/s000180050230}} [http://www.springerlink.com/content/r1ukblmke5d3uy1v/fulltext.pdf &lt;!-- check this link periodically --&gt;PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200526150458/http://www.springerlink.com/content/r1ukblmke5d3uy1v/fulltext.pdf |date=2020-05-26 }}. Erratum, ''Cellular and Molecular Life Sciences'' '''55'''(1): 148. {{DOI|10.1007/s000180050280}} [http://www.springerlink.com/content/8bv2f9qrwau86ln0/fulltext.pdf &lt;!-- check this link periodically --&gt;PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081119092532/http://www.springerlink.com/content/8bv2f9qrwau86ln0/fulltext.pdf |date=2008-11-19 }}

* '''Arnaiz-Villena''', A., Moscoso, J., Ruiz-del-Valle, V., Gonzalez, J., Reguera, R., Wink, M., I. Serrano-Vela, J. 2007. Bayesian phylogeny of Fringillinae birds: status of the singular African oriole finch Linurgus olivaceus and evolution and heterogeneity of the genus Carpodacus. Acta Zoologica Sinica, 53 (5):826 - 834. [http://www.actazool.org/pdftemp/%7BC6BDA075-F92E-48AF-815F-98BED7C65FE5%7D.pdf PDF plena teksto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

* '''Arnaiz-Villena''', A., Ruiz-del-Valle, V., Moscoso, J., Serrano-Vela, J., &amp; Zamora, J. 2007. mtDNA phylogeny of North American Carduelis pinus group. Ardeola, 54(1): p.1-14.

* '''Fry''', H.; Keith, S.; Urban, E. &amp; Woodcock, M. 2004. The Birds of Africa, Volume 7. Christopher Helm

* '''Grimmett''', R.; Inskipp,C. &amp; Inskipp, T. 1999. Birds of the Indian Subcontinent . Princeton University Press

* '''Martins''', R.P. 1987. The Golden-winged Grosbeak in North Yemen. Sandgrouse 9: 106-110

* '''Ryan''', P.G.; Wright, D.; Oatley, G.; Wakeling, J.; Cohen, C.; Nowell, T.L.; Bowie, R.C.K.; Ward, V. &amp; Crowe, T.M. 2004. Systematics of Serinus canaries and the status of Cape and Yellow-crowned Canaries inferred from mtDNA and morphology. Ostrich 75:288-294.

* '''Zamora''', Jorge; Lowy, Ernesto; Ruiz-del-Valle, Valentin; Moscoso, Juan; Serrano-Vela, Juan Ignacio; Rivero-de-Aguilar, Juan &amp; Arnaiz-Villena, Antonio (2006): ''Rhodopechys obsoleta'' (desert finch): a pale ancestor of greenfinches (''Carduelis'' spp.) according to molecular phylogeny. ''Journal of Ornithology'' '''147'''(3): 448–456. {{DOI|10.1007/s10336-005-0036-2}} (HTML abstract). Erratum, ''Journal of Ornithology'' '''147'''(3): 511–512 {{DOI|10.1007/s10336-006-0072-6}}

* '''Van der Meij''', M.A.A.; de Bakker, M.A.G. &amp; Bout, R.G. A phylogeny of finches and their relatives based on nuclear and mitochondrial DNA.

=== Notoj ===
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://ibc.lynxeds.com/family/finches-crossbills-allies-fringillidae Carduelis, filmetoj, fotoj kaj sonoj] ĉe Internet Bird Collection

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Fringedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Azio]]
[[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]]</text>
      <sha1>hh0zl5lnfwp9f24ue8tmnm2ytw7jwmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Csepel (distrikto)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340848</id>
    <revision>
      <id>9503040</id>
      <parentid>9371293</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famuloj */</comment>
      <origin>9503040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2405" sha1="46mi6f1t5ht9mhalkr1p9nh1xhk473m" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-BU|situo sur mapo = Budapeŝto|zomo=11}}
'''Csepel''' [ĉepel] estas la 21-a [[distrikto]] de [[Budapeŝto]].
[[Dosiero:Csepel_címer.jpg|eta|maldekstra|130px|Blazono de Csepel]]

== Bazaj informoj ==
* [[poŝtkodo]]j: 1211-1215
* [[areo]]: 26 km²
* [[loĝantaro]]: 78 600 en [[2003]]

== [[Geografio]] ==
Distrikto Csepel situas en suda parto de Budapeŝto sur norda parto de [[Insulo Csepel]].

== [[Historio]] ==
Post la turka dominado alvenis diversaj [[popolo]]j. En [[1838]] la [[inundo]] neniigis la [[setlejo]]n. En la [[19-a jarcento]] ĝi iĝis bazo de peza [[industrio]]. La plej grava negocisto estis [[Manfréd Weiss]]. Apude ankaŭ laboristaj [[domo]]j konstruiĝis. Dum la [[2-a mondmilito]] la industriejo estis la plej grava celo por la anglaj bombardaj [[flugmaŝino]]j. Ĝis [[1950]] Csepel estis urbo, poste aliĝis al Budapeŝto. Dum la [[socialismo]] novaj betonaj loĝkvartaloj konstruiĝis. Fine de la socialismo la industrio forvelkis.

== Trafiko ==
* [[aŭtobuso]]j, [[BHÉV|interurba tramo]].
* laŭ la [[rivero]] [[haveno]] funkcias havanta la rajton esti marborda haveno

== Vidindaĵoj ==
* loka [[muzeo]]
* romkatolika [[Preĝejo de Naskiĝo de Maria (Csepel)]] de [[1861]], en [[1944]] [[bombo]] trafis ĝin, poste rekonstruiĝis je novgotikaj elementoj, la [[turo]] estas 30 m-ojn alta
* romkatolika [[Preĝejo Koro de Jesuo (Csepel)]]
* [[Kalvinana preĝejo (Csepel)]]
* [[Luterana preĝejo (Csepel)]]
* [[skulptaĵo]] pri [[Johano Nepomuko]] de [[1721]]
* termala banejo

== Famuloj ==
En la komunumo de la komenco naskiĝis [[animaciisto]] [[József Nepp]], [[historiisto]]j [[Ferenc Glatz]] kaj [[József Zachar]], [[komputikisto]] [[Gábor Horniák]], [[poeto]] [[Béla Csepeli Szabó]], [[pentristo]] [[Márta Lacza]], [[politikisto]] [[Aladár Burgyán]].

== Ĝemelurboj ==
* {{Flago|Rumanio}} [[Nagyszalonta]], [[Rumanio]]
* {{Flago|Germanio}} [[Neuenburg am Rhein]], [[Germanio]]
* {{Flago|Kroatio}} [[Rijeka]], [[Kroatio]]
* {{Flago|Finnlando}} [[Juankoski]], [[Finnlando]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[BHÉV]]
[[Dosiero:Kisboldogasszony-templom, Csepel, civertan, légi3.jpg|eta|maldekstra|Ĉefplaco kun la preĝejo en Csepel]]
[[Dosiero:Berthold Weiss Canned Foods.jpg|eta|Iama bildo pri la industriaĵo de Csepel]]
[[Dosiero:HEV MXA csepel.jpg|eta|Finhaltejo de interurba tramo en Csepel]]
[[Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto]]</text>
      <sha1>46mi6f1t5ht9mhalkr1p9nh1xhk473m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Armenoj en Kipro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>343874</id>
    <revision>
      <id>9503217</id>
      <parentid>9237035</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2753" sha1="in3cxe4c1j6r2e1234pu418ulp3edwl" xml:space="preserve">{{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Armenoj en Kipro}}
[[Dosiero:Larnaca monument.jpg|250px|dekstra|eta|Monumento al la viktimoj de la [[Armena genocido]] en Larnaka, Kipro]]
[[Dosiero:Nareg Nicosia.JPG|250px|dekstra|eta|Nareg-lernejo en Nikozio]]
'''Armenoj en Kipro''' aŭ armenaj-kipranoj estas etnaj armenoj de [[Kipro]]. Armenaj-kipranoj formas komunumon el proksimume pli ol 3.500 homoj sur la insulo (inkluzive de kelkaj ne-kipraj [[armenoj]], plejparte de [[Armenio]] kaj [[Libano]]), plejparte koncentritaj en la [[ĉefurbo]] [[Nikozio]], sed ankaŭ kun komunumoj en [[Limasolo]] kaj [[Larnaka]], kie ili havas preĝejojn, lernejojn kaj klubojn. Ekzistas ankaŭ malgranda armena komunumo en [[Pafos]] (ĉiuj ili origine el Armenio). La armena Prelato de Kipro estas establita en Nikozio. Laŭ la [[Konstitucio de Kipro]] (1960), kune kun la [[maronitoj]] kaj la [[latianoj]], ili estas agnoskataj kiel &quot;religia grupo&quot; kaj estis donita al ili la deviga elektado aparteni al unu el la du dominaj komunumoj, la grek-kipra aŭ la turka-kipra. En la referendumo de [[novembro]] [[1960]], ili elektis aparteni al la grek-kipra komunumo. Armenaj-kipranoj estas reprezentitaj de elektita reprezentanto en la Domo de Reprezentantoj. En [[majo]] [[2006]], la reprezentanto estas Vartkes Mahdessian, eminenta komercisto de Nikozio.

== Propraĵoj ==
Armenaj bazlernejoj en Kipro estas nomitaj &quot;Nareg&quot; en memoro pri monaĥo kaj filozofo Krikor Naregatsi. Ekzistas unu Nareg-lernejo en Nikozio, unu en Larnaka kaj alia en Limasolo, ĉio sub la aŭspicio de la komisiono de la armenaj lernejoj kaj en kunlaboro kun la Armena Prelato de Kipro kaj la armena reprezentanto. En Nikozio, Nareg-Lernejo ankaŭ funkcias kiel gimnazio. Ĉiuj tri lernejoj estas najbaraj al la lokaj preĝejoj.

Armenoj havas tri tombejojn en Nikozio, unu en Larnaka (establita en 1923) kaj unu en Limasolo (establita en 1960). Ekzistis ankaŭ malgranda armena tombejo en la turk-okupata urbo [[Famagusto]] (establita en 1967), kiu ne estas nuntempe alirebla.

== Amaskomunikiloj ==
Nuntempe (12.2010), ekzistas du armenaj-kipraj gazetoj, ''Arcakank'' (establita en [[1995]]) kaj ''Azad Tsayn'' (establita en [[2003]]). Arcakank havas ĝian propran retpaĝon. La armena Prelato eldonas la ĉiumonatan Keghart-novaĵleteron ekde 1997, dum la oficejo de la armena reprezentanto eldonas la tri-monatan novaĵleteron Lradou ekde 2006;

Ekzistas ankaŭ la semajna gibrahayer.com, eldonita ĉiun merkredon ekde 1999, kun la plej granda parto el ĝia enhavo en la [[angla]]. Unu-hora armena radioprogramo ankaŭ estas dissendita per CyBC2 inter 17:00-18:00; la unua-radia elsendo en la [[armena]] okazis en 1953.

[[Kategorio:Armena diasporo|Kipro]]
[[Kategorio:Etnoj en Kipro]]</text>
      <sha1>in3cxe4c1j6r2e1234pu418ulp3edwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalifornia pipilo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>344140</id>
    <revision>
      <id>9503111</id>
      <parentid>9157828</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8376" sha1="swk6y4dymd1nlubtcqsmq22w1lr70ls" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kalifornia pipilo
|koloro = pink
|dosiero = Pipilo crissalis 1.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kalifornia pipilo
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Emberizedoj]] ''Emberizidae''
|genro = ''[[Pipilo]]''
|specio = '''P. crissalis'''
|statuso = LC
|dunomo = ''Pipilo crissalis''
|dunomo aŭtoritato = ([[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], [[1839]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|dosiero2=Melozone crissalis - California Towhee - XC110260.ogg
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
[[Dosiero:California towhee (Melozone crissalis).webm|thumb |Melozone crissalis]]
La '''Kalifornia pipilo''', ''Pipilo crissalis'', estas specio de [[birdoj]] de la familio de [[Emberizedoj]] kaj amerika genro de [[Pipiloj]], kiu enhavas pliajn 7 aŭ 8 speciojn.

Ĝi estas indiĝena de marbordaj regionoj de okcidenta [[Oregono]] kaj [[Kalifornio]] en [[Usono]] al [[Suda Baja California]] en [[Meksiko]].

La taksonomio de tiu [[specio]] estis pristudata. Je pli alta nivelo, kelkaj fakuloj lokigas la [[pipiloj]]n en la familion de [[Fringedoj]]. Ene de tiu grupo, estis polemiko pri ĉu la distingo inter tiu specio kaj la simila [[Kanjona pipilo]], ''Pipilo fuscus'', estu je specifa aŭ subspecifa nivelo. La du populacioj estas tre izolataj unua disde la dua, kaj la [[molekula genetiko]] ŝajne apogas la konsideron de du distingaj specioj ĝis nun. Aliflanke ŝajne estas malmulta distingo inter la populacioj de norda kaj Baja Kalifornio ene de ''P. crissalis''.

== Aspekto ==
La Kalifornia pipilo estas ĝenerale '''bruna kun helruĝeca subvosto''' kaj sablokolora aŭ ruĝeckolora strieco en gorĝo. Estas malmulta [[seksa dimorfismo]], ĉar inoj estas iomete pli senkoloraj. Ĝi estas ĉirkaŭ 20–25 cm longa, kaj havas rimarkinde longan voston. Ties aspekto sugestas grandan senmarkan paseron.

== Habitato ==
La natura habitato de tiu birdo estas arbustaro aŭ [[ĉaparalo]], sed ĝi bone adaptiĝas al urbaj parkoj kaj ĝardenoj. Tamen ties kasexma kutimaro kombine kun senmarka aspekto faras ke ĝi ne estas unu el plej bone konataj ĝardenbirdoj kvankam ĝi ĉeestas regule ĉe [[birdomanĝejo]]j.

== Kutimaro ==
La Kalifornia pipilo manĝas surgrunde aŭ en malalta arbusto kie ĝi preferas varion de semoj kaj kelkajn insektojn. Ĝi estas plej ofte vidata veturanta aŭ manĝanta sole aŭ en paroj ene de [[miksitaj kunmanĝantaroj]].

La alvoko estas metaleca sono ''ĉink'' kaj la kanto konsistas el longa ripeteca serio fina per trilado.

Nestoj troviĝas tipe en malaltaj branĉoj aŭ arbustoj el 0'5 al 4 m supergrunde. La nesto estas diketa tasformo farita el bastonetoj, tigoj, herboj kaj haroj. La ino kovas la ovaron de 2 al 4 ovoj sola dum 11 tagoj. [[Ovodemetado]] okazas el marto al septembro kaj la ovokonkoj estas iome brilaj kaj palbluece blankecaj kun iome da brunecaj makuletoj koncentre ĉefe en pli larĝa pinto. [[Elnestiĝo]] okazas 8 tagoj post eloviĝo.

== Referencoj ==
* Kunzmann, M. R., K. Ellison, K. L. Purcell, R. R. Johnson, y L. T. Haight. 2002. ''California Towhee ''(Pipilo crissalis)''.'' En ''The Birds of North America'', No. 632 (A. Poole and F. Gill, eds.). The Birds of North America, Inc., Philadelphia, EEUU.
* Zink, R. M., &amp; Dittmann, D. L. 1991. ''Evolution of brown towhees - mitochondrial-DNA evidence''. Condor, 93, 98-105.
* {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=53591|title=Pipilo crissalis|downloaded=9a Majo 2006}} Malplej Zorgiga.

== Plia legado ==
&lt;div class=&quot;reflist4&quot; style=&quot;height: 220px; overflow: auto; padding: 3px&quot; &gt;

=== Libro ===
* Kunzmann, M. R., K. Ellison, K. L. Purcell, R. R. Johnson, and L. T. Haight. 2002. ''California Towhee (Pipilo crissalis)''. In ''The Birds of North America'', No. 632 (A. Poole and F. Gill, eds.). The Birds of North America, Inc., Philadelphia, PA.

=== Tezoj ===
* Purcell KL. Ph.D. (1995). ''Reproductive strategies of open- and cavity-nesting birds''. University of Nevada, Reno, United States, Nevada.

* Slowik TJD. Ph.D. (2000). ''Studies on the enzootiology of Borrelia burgdorferi sensu lato and the host-targeted control of arthropod vectors of disease in northwestern California''. University of California, Berkeley, United States, California.

=== Artikoloj ===
* Alexander JD, Seavy NE &amp; Hosten PE. (2007). ''Using conservation plans and bird monitoring to evaluate ecological effects of management: An example with fuels reduction activities in southwest Oregon''. Forest Ecology &amp; Management. vol '''238''', no 1-3. pp.&amp;nbsp;375–383.

* Benedict L. (2007). ''Offspring discrimination without recognition: California Towhee responses to chick distress calls''. Condor. vol '''109''', no 1. pp.&amp;nbsp;79–87.

* Carson RJ &amp; Spicer GS. (2003). ''A phylogenetic analysis of the emberizid sparrows based on three mitochondrial genes''. Molecular Phylogenetics &amp; Evolution. vol '''29''', no 1. pp.&amp;nbsp;43–57.

* Dodge AG, Fry AJ, Blackwell RC &amp; Zink RM. (1995). ''Comparison of phylogenies derived from two molecular data sets in the avian genera Pipilo and Spizella''. Wilson Bulletin. vol '''107''', no 4. pp.&amp;nbsp;641–654.

* Laabs DM, Allaback ML &amp; Lapre LF. (1995). ''Census of the Inyo California Towhee in the eastern third of its range''. Western Birds. vol '''26''', no 4. pp.&amp;nbsp;189–196.

* Patten MA &amp; Bolger DT. (2003). ''Variation in top-down control of avian reproductive success across a fragmentation gradient''. Oikos. vol '''101''', no 3. pp.&amp;nbsp;479–488.

* Purcell KL &amp; Verner J. (1998). ''Density and reproductive success of California Towhees''. Conservation Biology. vol '''12''', no 2. pp.&amp;nbsp;442–450.

* Valone TJ &amp; Wheelbarger AJ. (1998). ''The effect of heterospecifics on the group-size effect in white-crowned sparrows (Zonotrichia leucophrys)''. Bird Behavior. vol '''12''', no 3-4. pp.&amp;nbsp;85–90.

* Zink RM. (1988). ''Evolution of Brown Towhees Allozymes Morphometrics and Species Limits''. Condor. vol '''90''', no 1. pp.&amp;nbsp;72–82.

* Zink RM &amp; Dittman DL. (1991). ''Evolution of Brown Towhees Mitochondrial DNA Evidence''. Condor. vol '''93''', no 1. pp.&amp;nbsp;98–105.

* Zink RM, Weller SJ &amp; Blackwell RC. (1998). ''Molecular phylogenetics of the avian genus Pipilo and a biogeographic argument for taxonomic uncertainty''. Molecular Phylogenetics &amp; Evolution. vol '''10''', no 2. pp.&amp;nbsp;191–201.
&lt;/div&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20090408051359/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/California_Towhee.html Paĝo de la Laboratorio de Ornitologio de la Universitato Cornell pri la Kalifornia pipilo, inklude ekzemplo de ties kanto]
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/Infocenter/i5911id.html paĝo de USGS pri la Kalifornia pipilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028105859/https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/Infocenter/i5911id.html |date=2021-10-28 }}
* [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=california+towhee&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de la Kalifornia pipilo ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516071738/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=california+towhee&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO
* [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=9565 Filmetoj de Kalifornia pipilo]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Internet Bird Collection
* [https://web.archive.org/web/20071011132631/http://www.miriameaglemon.com/San%20Diego%20Bird%20Pages/Species/Species%20Photos/P3092124%20California%20Towhee%20CabNM.jpg Foto de Kalifornia pipilo]; [http://www.miriameaglemon.com/San%20Diego%20Bird%20Pages/Species/California%20Towhee%20P.htm Artikolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100825062445/http://www.miriameaglemon.com/San%20Diego%20Bird%20Pages/Species/California%20Towhee%20P.htm |date=2010-08-25 }} San Diego Birding-(miriameaglemon.com)

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Emberizedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>swk6y4dymd1nlubtcqsmq22w1lr70ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalamospizo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>345760</id>
    <revision>
      <id>9503078</id>
      <parentid>9129843</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11528" sha1="rfkckmk971zbqcwdw796m3sl5w5vqy8" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kalamospizo
|koloro = pink
|dosiero = IMG 7043 lark bunting.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kalamospizo
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Pasereledoj]] ''Passerellidae''
|genro = ''[[Calamospiza]]''
|specio = ''C. melanocorys''
|statuso = LC
|dunomo = ''Calamospiza melanocorys''
|dunomo aŭtoritato = ([[Leonhard Hess Stejneger|Stejneger]], [[1885]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
[[Dosiero:Reed-lark-bunting.png|eta|Nigra masklo somere kaj ino dumfluge.]]
La '''Kalamospizo''' aŭ [[Alaŭda emberizo]], ''Calamospiza melanocorys'', estas specio de mezgranda [[birdo]] de la familio de [[Pasereledoj]]. Ĝi estas [[monotipa]] en la genro ''Calamospiza'' ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], [[1838]]).

== Priskribo ==
Tiuj birdoj havas malgrandan grizan bekon kaj blankan flugilmakulon. Maskla plenkreskulo en reprodukta plumaro estas nigreca escepte pro la blanka flugilmakulo. Aliaj plumaroj estas pli paserecaj laŭ aspekto; ili havas malhelbrunajn suprajn partojn kaj blankecajn subajn partojn, kun strieco en dorso, brusto kaj flankoj. La flugiloj estas malhelaj kun brunaj bordoj.

Ties reproduktaj habitatoj estas regionoj de [[prerio]]j en Grandaj Ebenaĵoj de sudcentra [[Kanado]] kaj mezokcidenta [[Usono]] suden al norda Teksaso. La nesto estas malferma taso surgrunde en herbeca areo. Tiuj birdoj [[birdomigrado|migras]] en aroj al suda [[Teksaso]] kaj [[Meksiko]].

Ili manĝas surgrunde, ĉefe insektojn somere kaj semojn vintre; ili foje faras mallongajn flugojn persekute de insektoj. For de la [[reprodukta sezono]], ili ofte manĝas are.

Tiuj birdoj nestumas en disaj kolonioj. Maskloj flugas super siaj teritorioj kaj kantas dum descendo por proklami posedon de la reprodukta teritorio. La kanto konsistas el miksaĵo de fajfoj kaj trilaĵoj. La alvoko estas milda ''huu''.

La nombroj de tiu birdo malpliiĝis pro [[habitatoperdo]] de la natura prerio.

Tiu estas la [[Listo de usonaj ŝtataj birdoj|ŝtata birdo]] de [[Koloradio]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

==Literaturo==
* {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=53544|title=Calamospiza melanocorys|downloaded=12a Majo 2006}} Malplej Zorgiga

=== Libroj ===
* Shane, T. G. 2000. ''Lark Bunting (Calamospiza melanocorys)''. In ''The Birds of North America'', No. 542 (A. Poole and F. Gill, eds.). The Birds of North America, Inc., Philadelphia, PA.

=== Tezoj ===
* Chaine AS. Ph.D. (2006). ''The evolution of multiple sexual signals in a passerine: Trait structure and selection in a dynamic world''. [[University of California, Santa Cruz]], United States—California.
* Pleszczynska W. Ph.D. (1978). ''Polygyny in the lark bunting''. [[University of Toronto]] (Canada), Canada.
* Yackel Adams AA. Ph.D. (2005). ''Population demography of lark buntings: Post-fledging survival, fecundity, and breeding decisions''. [[Colorado State University]], United States—Colorado.

=== Artikoloj ===
* Adams AAY, Skagen SK &amp; Savidge JA. (2006). ''Modeling post-fledging survival of Lark Buntings in response to ecological and biological factors''. Ecology. vol '''87''', no 1. pp.&amp;nbsp;178–188.
* Ashe VM &amp; Taylor S. (1973). ''An Ethographic Analysis of the Flight Display of the Male Lark Bunting Calamospiza-Melanocorys Passeriformes Fringillidae''. American Zoologist. vol '''13''', no 4.
* Baldwin PH, Butterfield JD, Creighton PD &amp; Shook R. (1971). ''Summer Ecology of the Lark Bunting Pawnee Site''. Us Ibp. vol '''1''', no 1.
* Bliese JCW &amp; Einemann LL. (1970). ''Lark Bunting''. Nebraska Bird Review. vol '''38''', no 4.
* Bock CE &amp; Bock JH. (1987). ''Avian Habitat Occupancy Following Fire in a Montana USA Shrubsteppe''. Prairie Naturalist. vol '''19''', no 3. pp.&amp;nbsp;153–158.
* Burford FC. (1971). ''Lark Bunting at Pea Island North-Carolina''. Chat. vol '''35''', no 2.
* Carson RJ &amp; Spicer GS. (2003). ''A phylogenetic analysis of the emberizid sparrows based on three mitochondrial genes''. Molecular Phylogenetics &amp; Evolution. vol '''29''', no 1. pp.&amp;nbsp;43–57.
* Clancey PA. (1989). ''Subspeciation in the Lark-Like Bunting of the Southwestern Afrotropics''. Bulletin of the British Ornithologists' Club. vol '''109''', no 3. pp.&amp;nbsp;130–134.
* Creighton PD. (1971). ''Nesting of the Lark Bunting in North Central Colorado''. Us Ibp. vol '''1''', no 4.
* Easterla DA. (1970). ''1st Nesting Colonies of the Lark Bunting in Missouri''. Wilson Bulletin. vol '''82''', no 4. pp.&amp;nbsp;465–466.
* Hallet ML. (1973). ''A Lark Bunting in Milwaukee County''. Passenger Pigeon. vol '''35''', no 1.
* Hill RA. (1976). ''Host Parasite Relationships of the Brown-Headed Cowbird in a Prairie Habitat of West Central Kansas USA''. Wilson Bulletin. vol '''88''', no 4. pp.&amp;nbsp;555–565.
* Jehle G, Adams AAY, Savidge JA &amp; Skagen SK. (2004). ''Nest survival estimation: A review of alternatives to the Mayfield estimator''. Condor. vol '''106''', no 3. pp.&amp;nbsp;472–484.
* Johnson DH &amp; Igl LD. (1995). ''Contributions of the conservation reserve program to populations of breeding birds in North Dakota''. Wilson Bulletin. vol '''107''', no 4. pp.&amp;nbsp;709–718.
* Johnson RR. (1968). ''1968 Lark Bunting Sightings in Northeastern South-Dakota USA''. South Dakota Bird Notes. vol '''22''', no 4.
* Jones ZF &amp; Bock CE. (2002). ''Conservation of grassland birds in an urbanizing landscape: A historical perspective''. Condor. vol '''104''', no 3. pp.&amp;nbsp;643–651.
* Kantrud HA &amp; Kologiski RL. (1982). ''Effects of Soils and Grazing on Breeding Birds of Uncultivated Upland Grasslands of the Northern Great Plains USA''. U S Fish &amp; Wildlife Service Wildlife Research Report. vol '''15''', pp.&amp;nbsp;1–33.
* Lerg JM. (1976). ''Lark Bunting in Missaukee County''. Jack Pine Warbler. vol '''54''', no 1.
* Lima SL. (1990). ''Protective Cover and the Use of Space Different Strategies in Finches''. Oikos. vol '''58''', no 2. pp.&amp;nbsp;151–158.
* Lokemoen JT &amp; Koford RR. (1996). ''Using candlers to determine the incubation stage of passerine eggs''. Journal of Field Ornithology. vol '''67''', no 4. pp.&amp;nbsp;660–668.
* McNair DB &amp; Dean JP. (2003). ''Distributional information on birds from egg sets collected by Henry Rogers Durkee in 1870 in southwestern Wyoming''. Western North American Naturalist. vol '''63''', no 3. pp.&amp;nbsp;320–332.
* McNeil R &amp; Doyon D. (1970). ''Lark Bunting in Quebec''. Canadian Field Naturalist. vol '''84''', no 4.
* Miles M. (1969). ''1st Specimen of the Lark Bunting from Alabama''. Auk. vol '''86''', no 4.
* Nero RW. (1982). ''Post Copulatory Display in the Lark Bunting Calamospiza-Melanocorys and Other Species''. Wilson Bulletin. vol '''94''', no 4. pp.&amp;nbsp;585–590.
* Nero RW. (1993). ''Lark bunting: Western prairie marvel''. Blue Jay. vol '''51''', no 1. pp.&amp;nbsp;30–33.
* Peterson AT &amp; Cohoon KP. (1999). ''Sensitivity of distributional prediction algorithms to geographic data completeness''. Ecological Modelling. vol '''117''', no 1. pp.&amp;nbsp;159–164.
* Pleszczynska W &amp; Hansell RIC. (1980). ''Polygyny and Decision Theory Testing of a Model in Lark Buntings Calamospiza-Melanocorys''. American Naturalist. vol '''116''', no 6. pp.&amp;nbsp;821–830.
* Pleszczynska WK. (1978). ''Micro Geographic Prediction of Polygyny in the Lark Bunting''. Science. vol '''201''', no 4359. pp.&amp;nbsp;935–937.
* Pleszczynska WK. (1978). ''MICROGEOGRAPHIC PREDICTION OF POLYGYNY IN LARK BUNTING''. Science. vol '''201''', no 4359. pp.&amp;nbsp;935–937.
* Sealy SG. (1999). ''Cowbird parasitism on Lark Buntings: Frequency, acceptance, and fledging''. Journal of Field Ornithology. vol '''70''', no 2. pp.&amp;nbsp;182–186.
* Siljenberg AM. (1969). ''Lark Bunting in Clay County''. South Dakota Bird Notes. vol '''22''', no 3.
* Skagen SK, Adams AAY &amp; Adams RD. (2005). ''Nest survival relative to patch size in a highly fragmented shortgrass prairie landscape''. Wilson Bulletin. vol '''117''', no 1. pp.&amp;nbsp;23–34.
* Spicer GS. (1978). ''A New Species and Several New Host Records of Avian Nasal Mites Acarina Rhinonyssinae Turbinoptinae''. Journal of Parasitology. vol '''64''', no 5. pp.&amp;nbsp;891–894.
* Squires JR, Anderson SH &amp; Oakleaf R. (1989). ''Food Habits of Nesting Prairie Falcons in Campbell County Wyoming USA''. Journal of Raptor Research. vol '''23''', no 4. pp.&amp;nbsp;157–161.
* Sterner RT, Petersen BE, Gaddis SE, Tope KL &amp; Poss DJ. (2003). ''Impacts of small mammals and birds on low-tillage, dryland crops''. Crop Protection. vol '''22''', no 4. pp.&amp;nbsp;595–602.
* Taylor S &amp; Ashe VM. (1976). ''The Flight Display and Other Behaviors of Male Lark Buntings Calamospiza-Melanochorys''. Bulletin of the Psychonomic Society. vol '''7''', no 6. pp.&amp;nbsp;527–529.
* Teuber L. (1969). ''Lark Bunting in Oxon Hill Maryland USA''. Atlantic Naturalist. vol '''24''', no 2.
* Tyler JD. (1985). ''The Lark Bunting Calamospiza-Melanocorys in Oklahoma USA''. Bulletin of the Oklahoma Ornithological Society. vol '''18''', no 4. pp.&amp;nbsp;25–28.
* Wilbur SR, Carrier WD &amp; McCaskie G. (1971). ''The Lark Bunting in California''. California Birds. vol '''2''', no 2. pp.&amp;nbsp;73–76.
* Williams E. (1968). ''Birds About Milbank South-Dakota USA Scarlet Tanager Avocets Lark Bunting and Redstarts''. South Dakota Bird Notes. vol '''22''', no 4.
* Winter SL, Cully JF, Jr. &amp; Pontius JS. (2003). ''Breeding season avifauna of prairie dog colonies and non-colonized areas in shortgrass prairie''. Transactions of the Kansas Academy of Science. vol '''106''', no 3-4. pp.&amp;nbsp;129–138.
* Winterbottom JM. (1972). ''Status of the Lark-Like Bunting in the South-West Cape''. Ostrich. vol '''43''', no 2.
* With KA &amp; Webb DR. (1993). ''Microclimate of ground nests: The relative importance of radiative cover and wind breaks for three grassland species''. Condor. vol '''95''', no 2. pp.&amp;nbsp;401–413.
* Wunder BA. (1979). ''Evaporative Water Loss from Birds Effects of Artificial Radiation''. Comparative Biochemistry &amp; Physiology A. vol '''63''', no 4. pp.&amp;nbsp;493–494.
* Yackel Adams AA, Skagen SK &amp; Adams RD. (2001). ''Movements and survival of Lark Bunting fledglings''. Condor. vol '''103''', no 3. pp.&amp;nbsp;643–647.
* Zimmerman JL. (1996). ''Comparison of water consumption between two grassland emberizids''. Prairie Naturalist. vol '''27''', no 4. pp.&amp;nbsp;215–221.

== Eksteraj ligiloj ==
*[https://web.archive.org/web/20090219074149/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Lark_Bunting.html Speciinformaro pri Kalamospizo] - Laboratorio Cornell de Ornitologio
*[http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6050id.html Kalamospizo - ''Calamospiza melanocorys''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230310043902/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6050id.html |date=2023-03-10 }} - USGS Patuxent Birdidentigejo
*[http://www.sdakotabirds.com/species/lark_bunting_info.htm Informaro kaj fotoj de Kalamospizo] - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
*[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=9596 Filmetoj de Kalamospizo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071026074842/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=9596 |date=2007-10-26 }} ĉe Internet Bird Collection

{{birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Pasereledoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>rfkckmk971zbqcwdw796m3sl5w5vqy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kantopasero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>346580</id>
    <revision>
      <id>9503168</id>
      <parentid>9157921</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22397" sha1="6drg1bl3zwnk88pawupne3pz734i0cz" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kantopasero
|koloro = pink
|dosiero = Song Sparrow-27527-2.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kantopasero, ''Melospiza melodia melodia''
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes''
|familio = [[Pasereledoj]] ''Passerellidae''
|genro = ''[[Melospiza]]''
|specio = ''M. melodia''
|statuso = LC
|dunomo = ''Melospiza melodia''
|dunomo aŭtoritato = ([[Alexander Wilson|Wilson]], [[1810]])
|mapo de vivoteritorioj = Melospizamelodia habitat.PNG
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]]; flave nursomera teritorio, blue nurvintra kaj verde la tutan jaron
|vikispecio = Melospiza melodia
|komunejo = Melospiza melodia
}}

La '''Kantopasero''', '''''Melospiza melodia''''', estas mezgranda birdospecio membro de la grupo de la [[Amerikaj paseroj]] kaj de la genro de [[Melospizoj]] en la familio de [[Emberizedoj]].

Plenkreskuloj havas brunajn suprajn partojn kun malhela strieco en dorso kaj estas blankecaj sube kun malhela strieco kaj malhelbruna punktomakulo meze de la brusto. Ili havas brunan kronon (kun centra blankeca mallarĝa kronostrio) kaj longan brunan rondoforman voston. Ties vizaĝo estas griza kun bruna strio traokula kiu ĉirkaŭas la vangon kaj revenas al bekobazo kiel supra mustaĉa strio. La blanka '''gorĝo estas limigata de ambaŭflankaj mustaĉaj strizonoj'''. Pri subspecioj, oni rigardu sube.

En naturo ili estas facile konfuzataj kun la samgenrano la [[Linkolna pasero]], kaj kun la [[Paserkulo]]. La unua povas esti agnoskata pro ties pli mallonga kaj griza vosto kaj diferenca kapobildo, kies brunaj vangoj formas klaran angulan makulon. La Paserkulo havas forkoforman voston kaj flavecajn punktojn en la vizaĝo se vidata de proksime.

Kvankam pri [[biotopo]] ili estas ĝeneralistaj&lt;ref&gt;[http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&amp;collection=ENV&amp;recid=2468221&amp;q=%22song+sparrow%22+%22habitat+generalist%22&amp;uid=792312255&amp;setcookie=yes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520045639/http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&amp;collection=ENV&amp;recid=2468221&amp;q=%22song+sparrow%22+%22habitat+generalist%22&amp;uid=792312255&amp;setcookie=yes |date=2011-05-20 }}  Greenberg, R, &quot; Feeding neophobia and ecological plasticity: A test of the hypothesis with captive sparrows.&quot; ''Animal Behaviour'', Vol. 39, No. 2, (1990), pp. 375-379.&lt;/ref&gt;, ties preferata habitato estas arbustecaj areoj kaj marĉoj, inklude salmarĉojn, tra plej parto de [[Kanado]] kaj [[Usono]]. Ili loĝas ankaŭ ĉe homaj areoj, kiaj ĉe ĉeurboj, laŭlonge de bordoj de agrikulturaj areoj, kaj laŭlonge de ŝoseflankoj. En sudaj lokoj, ili estas la tutan jaron [[loĝantaj birdoj]]. Nordaj birdoj [[birdomigrado|migras]] al suda [[Usono]] aŭ [[Meksiko]], kie estas ankaŭ loka populacio de loĝantaj birdoj la tutan jaron. La Kantopasero estas tre rara vaganto en okcidentan [[Eŭropo]]n, kun kelkaj vidaĵoj en [[Britio]] kaj [[Norvegio]].

Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] birdoj manĝas surgrunde, en arbustoj aŭ en tre neprofunda akvo. Ili manĝas ĉefe [[insekto]]jn kaj [[semo]]jn. Birdoj de salmarĉoj povas manĝi ankaŭ malgrandajn [[krustulo]]jn. Ili nestumas ĉue en ŝirmita loko surgrunda aŭ en arboj aŭ arbustoj.

== Ovoj ==
La ino de la Kantopasero demetas 3-5 ovojn, kiuj estas brunaj kun verdecblanka punkteco.

== Kanto ==
La masklo de tiu specio uzas sian melodian kaj tre komplikan kanton por deklari [[posedo]]n de sia teritorio kaj allogi inojn.

La kanto de la Kantopasero konsistas el kombino de ripetecaj notoj, rapidaj izolecaj notoj kaj trilado. La kantoj estas tre kraka, klara kaj preciza, pro kio ili estas tre facile distingeblaj por homaj oreloj. Partikulara kanto estas determinata ne nur de tono kaj ritmo sed ankaŭ pro la tembro de la trilado. Kvankam unu birdo povas koni multajn kantojn – ĝis 20 diferencaj melodioj kun tiom multe kiom ĝis 1,000 improvizitaj variaĵoj de la baza temo -, malkiel [[turdoj]], la Kantopasero kutime ripetas la saman kanton multajn fojojn antaŭ ŝanĝi al diferenca kanto.

{{Aŭskultu|dosiero=Melospiza-melodia-001.ogg|titolo=Kantopasero|priskribo=Kvin alvokoj en unu minuto. }}

Kantopaseroj tipe lernas siajn kantojn el kelkaj aliaj birdoj kiuj havas najbarajn teritoriojn. Ili plej verŝajne lernos kantojn kunhavatajn komune inter tiuj najbaroj. Krome ili elektos proksiman teritorion aŭ forigos la birdojn el kiuj ili lernis. Tio permesas la Kantopaseron adresi al siaj najbaroj per kantoj kunhavataj komune kun tiuj najbaroj. Oni pruvis, ke la Kantopaseroj kapablas distingi najbarojn el fremduloj pro la bazo de la kanto, kaj ankaŭ ke la inoj kapablas distingi (kaj preferas) la kantojn de siaj partneroj el tiuj de aliaj najbaraj birdoj, kaj ke ili preferas la kantojn de  la najbarojn al tiuj de la fremduloj.

Aliaj birdoj kiaj [[mimedoj]] ne kapablas efike imiti la kanton de la Kantopasero.

== Predantoj kaj parazitoj ==
[[Dosiero:Melospiza-melodia-001.jpg|eta|maldekstre|284ra|Kantanta ''Kantopasero'' en [[Whitby (Ontario)]].]]
Komunaj predantoj de la Kantopasero estas [[kato]]j, [[akcipitro]]j kaj [[gufo]]j.  [[Serpento]]j, [[hundo]]j, kaj la [[amerika turfalko]] estas traktataj ambigue, sugeste, ke ili estas malpli da minaco. La Kantopasero rekonas malamikojn fare de kaj instinktaj kaj lernitaj modeloj (inklude [[kultura lernado]]), kaj alĝustas futuran kutimaron baze sur la propra sperto en trafoj, kaj el rigardi aliajn birdojn interagi kun malamikoj. Komparoj de eksperimentoj en breditaj birdoj por observado de birdoj en naturo sugestas, ke timo al gufoj aŭ akcipitroj estas instinktaj, sed timo al katoj estas lernata.&lt;ref name=&quot;enemy&quot;&gt;[http://links.jstor.org/sici?sici=0004-8038%28194104%2958%3A2%3C195%3AERBTSS%3E2.0.CO%3B2-A] Margaret M. Nice; Joost Ter Pelkwyk, &quot;Enemy Recognition by the Song Sparrow&quot;  ''The Auk'', Vol. 58, No. 2. (Apr., 1941), pp. 195-214.&lt;/ref&gt;

La nestoj de Kantopasero estas parazitataj de la [[Brunkapa molotro]]. La molotraj ovoj estas tre proksime similaj al tiuj de la Kantopasero, kvankam la molotraj ovoj estas iom pli grandaj. La Kantopaseroj rekonas molotrojn kiel minaco kaj atakas la molotrojn kiam ili estas ĉe nesto. Estas iome da pruvo ke tiu kutimaro estas lernita pli ol instinkta.&lt;ref name=&quot;enemy&quot; /&gt; Pli ĵusa studo trovis, ke la kutimo ataki molotrinojn ĉe nestoj povas fakte allogi molotran parazitadon ĉar la molotrinoj povas uzi tian konduton por identigi la inojn de Kantopasero plej verŝajne pretaj sukcese zorgi molotridon.&lt;ref&gt;[http://www.springerlink.com/content/j23p850412p66897/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200203221005/http://www.springerlink.com/content/j23p850412p66897/ |date=2020-02-03 }} James N. M. Smith1, Peter Arcese1 and Ian G. McLean, &quot; Age, experience, and enemy recognition by wild song sparrows&quot;, ''Behavioral Ecology and Sociobiology'', Vol. 14, No. 2 (Feb., 1984) pp. 101-106.&lt;/ref&gt; Alia studo trovis ke dum molotra parazitado rezultis en plia nesta malsukceso, ĉiukaze estis neglektindaj sekvoj sur la  populacioj de Kantopasero kiam oni enmetis molotrojn en insulo. Tiu studo rimarkis ke nombraj eksplikaj faktoroj inkludas ke la Kantopaseroj faras multoblajn ovodemetadojn kaj la kapabloj de Kantopasero por zorgi la molotridojn.&lt;ref&gt;[http://links.jstor.org/sici?sici=0010-5422%28199411%2996%3A4%3C916%3ABCAAIP%3E2.0.CO%3B2-9] James N. M. Smith; Peter Arcese, &quot;Brown-Headed Cowbirds and an Island Population of Song Sparrows: A 16-Year Study&quot;, ''The Condor'', Vol. 96, No. 4. (Nov., 1994), pp. 916-934.&lt;/ref&gt;

== Subspecioj ==
La Kantopasero estas unu el la birdoj kun plej nombraj subspecioj en [[Nordameriko]], kaj eĉ je tutmonda skalo estas rivalo de specioj kiaj la [[Montalaŭdo]], la [[Flava motacilo]], la [[Flavabruna paĥicefalo]] aŭ la [[Insula turdo]]. Oni proponis 52 [[subspecio]]jn, el kiuj 24 estas konsiderataj validaj nuntempe.&lt;ref&gt;Patten (2001), Arcese ''et al.'' (2002)&lt;/ref&gt; Ĝi estas kompleksa specio.

=== Orienta grupo ===
Malgrandaj, brunecaj, longflugilaj formoj kun fortaj nigra strieco.
* ''Melospiza melodia melodia'' &lt;small&gt;(Wilson, 1810)&lt;/small&gt;. La [[nomiga subspecio]]. Orienta duono de Nordamerika teritorio escepte marbordajn areojn sude el [[Novjorkio]]. Vintre ili migras suden. Tre kontrastaj, tre helaj kun nigra strieco sube, kaj grizaj bordoj en nigraj plumoj. Tiu populacio inkludas la formojn nomitajn kiel  ''M. m. juddi'' &lt;small&gt;Bishop, 1896&lt;/small&gt;; ''M. m. acadica'' &lt;small&gt;Thayer kaj Bangs, 1914&lt;/small&gt;; ''M. m. beata'' &lt;small&gt;(''non'' Bangs) Todd, 1930&lt;/small&gt;; ''M. m. euphonia'' &lt;small&gt;Wetmore, 1936&lt;/small&gt;; ''M. m. callima'' &lt;small&gt;Oberholser, 1974&lt;/small&gt;; kaj ''M. m. melanchra'' &lt;small&gt;Oberholser, 1974&lt;/small&gt;.
* ''Melospiza melodia atlantica'' &lt;small&gt;Todd, 1924&lt;/small&gt;. Loĝas en salmarĉoj de Atlantika marbordo el Novjorkio suden; ne migras. Diferencas el la nomiga pro griza dorso. Inkludas ''M. m. rossignolii'' &lt;small&gt;Bailey, 1936&lt;/small&gt;.
* ''Melospiza melodia montana'' &lt;small&gt;Henshaw, 1884&lt;/small&gt;. La okcidenta subspecio okcidente de ''melodia'' al [[Roka Montaro]]. Kelkaj birdoj el la norda parto de ties teritorioj migras al nordokcidenta Meksiko vintre. Simila al la nomiga, sed pli granda, senkolora kaj kun pli svelta beko. Inkludas ''M. m. fisherella'' &lt;small&gt;Oberholser, 1911&lt;/small&gt;.

=== Nordokcidenta grupo ===
Grandaj, malhelaj, kun svaga malhela strieco. Studo pere de [[DNA]] ĉe plej parto de formoj en tiu grupo konkludis, ke ili estas de kompare ĵusa deveno kaj ke la insulaj populacioj ŝajne devenas sendepende unu el alia.&lt;ref&gt;Hare &amp; Shields (1992)&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Melospiza melodia 01450t.JPG|eta|Ĉe [[Springfield (Oregono)]] komence de aprilo, tiu foto probable montras ''M. m. cleonensis'' aŭ hibridon kun  &quot;''phaea''&quot;.]]
* ''Melospiza melodia maxima'' &lt;small&gt;Gabrielson &amp; Lincoln, 1951&lt;/small&gt;, '''Giganta kantopasero'''. Okcidentaj [[Aleŭtoj]] ([[Insulo Attu|Attu]] al [[Insulo Atka]]), [[loĝantaj birdoj]]. La plej granda subspecio, grando ĉirkaŭ tiu de la [[Kalifornia pipilo]]. Tre griza supre, longa, svaga strieco. Beko longa kaj svelta.
* ''Melospiza melodia sanaka'' &lt;small&gt;McGregor, 1901&lt;/small&gt;, '''Aleŭta kantopasero'''. Aleŭtoj el [[Insulo Seguam]] orienten al [[Golfo Stepovak]], [[Alasko]], kaj insuloj sude de [[Alaska Duoninsulo]]; loĝantaj birdoj. Simila al ''maxima''; pli griza kaj beko eĉ pli svelta. Inkludas la '''Semidi kantopasero''', ''M. m. semidiensis'' &lt;small&gt;Brooks, 1919&lt;/small&gt;, kiu povus esti distinga subspecio tamen&lt;ref&gt;Gabrielson &amp; Lincoln (1951)&lt;/ref&gt;. Inkludas ankaŭ la populacion el [[Insulo Amak]]&lt;ref&gt;Pruett ''et al.'' (2004)&lt;/ref&gt; nome ''M. m. amaka'' &lt;small&gt;Gabrielson &amp; Lincoln, 1951&lt;/small&gt; ('''Amaka kantopasero''') kiu iĝis [[formortinta]] pro [[habitatodetruo]], ŝajne malaperinte dum la semajnoj ĉirkaŭ jarfino de 1980/1981 (estis nekonfirmitaj vidaĵoj en 1987 kaj 1988).
* ''Melospiza melodia insignis'' &lt;small&gt;Baird, 1869&lt;/small&gt;, '''Bisĉofa kantopasero'''. [[Insulo Kodiak|Kodiak]], [[Afognak]], [[Sitkalidak]], kaj [[Insulo Raspberry (Alasko)|Insulo Raspberry]], kaj Kukak kaj [[Nacia Parko Katmai|Katmai]] en Alaska Duoninsulo; povas migri suden vintre. Malhelgriza, mezgranda formo.
* ''Melospiza melodia kenaiensis'' &lt;small&gt;Ridgway, 1900&lt;/small&gt;, '''Kenaja kantopasero'''. Loĝantaj birdoj; Pacifika marbordo de [[Kenaia Duoninsulo]] kaj insuloj de [[Prince William Sound]]; kelkaj loĝantaj birdoj, kelkaj migrantaj. Pli malgranda kaj pli bruna ol ''insignis''.
* ''Melospiza melodia caurina'' &lt;small&gt;Ridgway, 1899&lt;/small&gt;, '''Jakutata kantopasero'''. Norda marbordo de la [[Golfo de Alasko]], multaj migras al Pacifika  Nordokcidento vintre. Pli malgranda versio de ''kenaiensis''.
* ''Melospiza melodia rufina'' &lt;small&gt;(Bonaparte, 1850)&lt;/small&gt;, '''Malhela kantopasero'''. Eksteraj insuloj de [[Aleksandra Insularo]] kaj [[Insuloj Reĝino Karlota]]; plej parto estas loĝantaj birdoj. Tre malhela, ruĝeca kaj malgranda formo. Inkludas ''M. m. kwaisa'' &lt;small&gt;Cumming, 1933&lt;/small&gt;.
* ''Melospiza melodia morphna'' &lt;small&gt;Oberholser, 1899&lt;/small&gt;. Marborda regiono de centra [[Brita Kolumbio]] suden al nordokcidenta [[Oregono]]; loĝantaj birdoj. Pli hela, pli ruĝeca ol ''rufina''. Iam ''M. m. cinerea'' &lt;small&gt;(''non'' Gmelin) (Audubon, 1839)&lt;/small&gt;; ''M. m. phaea'' &lt;small&gt;Fisher, 1902&lt;/small&gt; estas centroregonaj hibridoj inter tiu subspecio kaj ''M. m. cleonensis''.
* ''Melospiza melodia merrilli'' &lt;small&gt;Brewster, 1896&lt;/small&gt;. Loĝas inter la teritorioj de ''morphna'' kaj ''montana'' suden al norda [[Nevado]]; kelkaj migras suden vintre. Inkludas ''M. m. ingersolli'' &lt;small&gt;McGregor, 1899&lt;/small&gt; kaj ''M. m. inexspectata'' &lt;small&gt;Riley, 1911&lt;/small&gt; ('''Rileja kantopasero'''; ''inexpectata'' estas komuna eraro). Dubinde distinga; intermeza inter ''morphna'' kaj ''montana'' laŭ  aspekto ankaŭ kaj povus esti hibridaj birdoj.
* ''Melospiza melodia cleonensis'' &lt;small&gt;McGregor, 1899&lt;/small&gt;. Sudokcidenta Oregono okcidente de la [[Kaskada Montaro]] sude al nordokcidenta [[Kalifornio]]. Bruneca al sablokolora, ĉefe en flankoj; sen grizo en dorso; sube kun iome da svaga bruna strieco.

=== Cismontana Kalifornia grupo ===
Malgrandaj, tre markataj kaj mallongflugilaj brunecaj formoj. Ĉiuj estas loĝantaj birdoj, escepte eventualaj birdoj el populacioj de altaj teroj.
* ''Melospiza melodia gouldii'' &lt;small&gt;Baird, 1858&lt;/small&gt;. Marborda centra Kalifornio, escepte [[Golfo de San-Francisko]]. Tre bruna kaj klare markata subspecio; sablokolorecaj (ne helgrizaj) bordoj de supra dorso. ''M. m. santaecrucis'' &lt;small&gt;Grinnell, 1901&lt;/small&gt; estas hibridoj kun birdoj el populacioj de suda kaj Centra Valo.
* ''Melospiza melodia samuelis'' &lt;small&gt;(Baird, 1858)&lt;/small&gt;, '''Sanpabla kantopasero'''. Salmarĉoj de norda Golfo de San-Francisko kaj [[Golfo San Pablo]]. Malgranda, fajnbeka subspecio kun makulecaj olivecaj supraj partoj.
* ''Melospiza melodia maxillaris'' &lt;small&gt;Grinnell, 1909&lt;/small&gt;, '''Suisuna kantopasero'''. Marĉoj de [[Golfo Suisun]]. Malhelaj supraj partoj; brungrizaj dorsobordoj; diketa bekobazo.
* ''Melospiza melodia pusillula'' &lt;small&gt;Ridgway, 1899&lt;/small&gt;, '''Alameda kantopasero'''. Salmarĉoj de orienta Golfo San Francisco. Plej flava subspecio, pli pala ol ''samuelis'' kaj klara flava nuanco sube.
* ''Melospiza melodia heermanni'' &lt;small&gt;Baird, 1858&lt;/small&gt;. Centra marborda Kalifornio kaj [[Centra Valo (Kalifornio)|Centra Valo]] suden al norda [[Baja California]]. Simila en koloro al  ''maxillaris'' sed mezgranda kontinenta subspecio. Kelka variado nordo-sudo kun birdoj pli nigraj dorse, lokaj populacioj iam separataj kiel ''M. m. cooperi'' &lt;small&gt;Ridgway, 1899&lt;/small&gt; kaj ''M. m. mailliardi'' &lt;small&gt;Grinnell, 1911&lt;/small&gt;. Tiu lasta, loĝanta ĉe Modesto, povus esti distinga.
* ''Melospiza melodia graminea'' &lt;small&gt;Townsend, 1890&lt;/small&gt;. Priskribita el [[Insulo Santa Barbara]], [[Kanalinsuloj de Kalifornio]]. Pli malgranda, palgriza versio de ''heermanni''. Origine nomata '''Santabarbara kantopasero'''; birdoj el [[Insuloj Koronadoj]] estis priskribitaj kiel ''M. m. coronatorum'' &lt;small&gt;Grinnell kaj Daggett, 1903&lt;/small&gt;, tiuj el [[Sanmigelinsulo]] kiel ''M. m. micronyx'' &lt;small&gt;Grinnell, 1928&lt;/small&gt; kaj tiuj el [[Sanklementinsulo|San Clemente]], [[Insulo Santa Rosa|Santa Rosa]] kaj [[Anakapa]] kiel ''M. m. clementae'' &lt;small&gt;Townsend, 1890&lt;/small&gt;. Hibrida populacio kun ''heermanni'' en [[Insulo Santa Cruz]]. Formortinta el Santa Barbara (kaj eble el San Clemente) fare de sovaĝiĝintaj katoj, ĉ. 1967-1970.

=== Sudokcidenta grupo ===
Malgrandaj, palaj, ruĝeca strieco; ĉiuj loĝantaj birdoj.
* ''Melospiza melodia fallax'' &lt;small&gt;(Baird, 1854)&lt;/small&gt;, '''Dezerta kantopasero'''. [[Sonora-Dezerto|Sonora]] kaj partoj de [[Mojave-Dezerto]] al orienta [[Arizono]]. Palruĝeca dezerta formo. Sinonimoj estas ''M. m. saltonis'' &lt;small&gt;Grinnell, 1909&lt;/small&gt;, ''M. m. virginis'' &lt;small&gt;Marshall kaj Behle, 1942&lt;/small&gt; kaj ''M. m. bendirei'' &lt;small&gt;Phillips, 1943&lt;/small&gt;.
* ''Melospiza melodia rivularis'' &lt;small&gt;Bryant, 1888&lt;/small&gt;. Centra Baja California. Simila al ''fallax'', hela brustostrieco kaj longa svelta beko.
* ''Melospiza melodia goldmani'' &lt;small&gt;Nelson, 1899&lt;/small&gt;. Ne trovata ankoraŭ for de la areo de El Salto&lt;!-- Someone please gazetteer this --&gt;, [[Orienta Patrinmontaro]]. Malhelruĝecbruna dorso kun bruneca strieco ĝuste kiel ĉe ''morphna''.

=== Meksikebena grupo ===
Nigra punkteco, blankaj gorĝoj; ĉiuj loĝantaj birdoj.
* ''Melospiza melodia adusta'' &lt;small&gt;Nelson, 1899&lt;/small&gt;. Baseno de [[Lermao]] el [[Zacapu (komunumo en Michoacán)|Zakapu]] al Lago [[Yuriria (komunumo)|Yuriria]]. Markata nigra bildo en ventro kaj dorso, klara blanka gorĝo. Birdoj iĝas malpli ruĝecbrunaj pli oriente.
* ''Melospiza melodia villai'' &lt;small&gt;Phillips kaj Dickerman, 1957&lt;/small&gt;. Nasko de rivero Lermao ĉe [[Toluca]]. Pli malhela kaj pli senkolore bruna ol ''adusta'', distinge granda.
* ''Melospiza melodia mexicana'' &lt;small&gt;Ridgway, 1874&lt;/small&gt;. [[Hidalgo (Meksiko)|Hidalgo]] al [[Puebla]]. Pli senkolora kaj pli pala ol ''adusta'', birdoj iĝas des pli grizecaj ju pli suden. Inkludas ''M. m. azteca'' &lt;small&gt;Dickerman, 1963&lt;/small&gt; kaj ''M. m. niceae'' &lt;small&gt;Dickerman, 1963&lt;/small&gt;. &quot;M. m. pectoralis&quot; &lt;small&gt;(''ex'' von Müller, 1865)&lt;/small&gt; ne povas esti atribuita al konata populacio de kantopasero.&lt;!-- Please someone check Ridgway, Birds N. Middle Am. I (Bull.U.S.Natl.Mus.50) --&gt;

== Konservostatuso ==
Vidata kiel tuto, la Kantopasero estas disvastigata kaj komuna kaj estas klasita kiel Specio Malplej Zorgiga fare de la [[IUCN]]. La taksonoj ''mailliardi'', ''maxillaris'', ''samuelis'' (ĉiuj kategorio 3), ''pusillula'' (kategorio 2) kaj ''graminea'' (kategorio 1) estas listataj kiel '''Specioj de Speciala Zorgo''' en [[Kalifornio]].&lt;ref&gt;CDFG (2006)&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* {{aut|Arcese, P.; Sogge, M.K.; Marr, A.B. &amp; Patten, M.A.}} (2002): Song Sparrow (''Melospiza melodia''). ''In:'' Poole, A. &amp; Gill, F.: ''The Birds of North America'' '''704'''. The Birds of North America, Inc., Philadelphia, PA.
* {{aut|Beecher, M.D.; Campbell, S.E. &amp; Stoddard, P.K.}} (1994): Correlation of Song Learning and Territory Establishment Strategies in the Song Sparrow. ''Proc. Natl. Acad. Sci. USA'' '''91'''(4): 1450-1454. [http://www.pnas.org/cgi/reprint/91/4/1450.pdf PDF plena teksto]
* {{IUCN2006|assessors={{aut|BirdLife International}}|year=2004|id=53546|title=Melospiza melodia|downloaded=12a Majo 2006}} Malplej Zorgiga.
* {{aut|California Department of Fish and Game (CDFG)}} (2006): California Bird Species of Special Concern.&lt;!-- [http://www.dfg.ca.gov/hcpb/bsscrevu/bsscindex.shtml Linked PDf plena teksto] [postulas pasvorton?] --&gt;
* {{aut|Gabrielson, Ira N. &amp; Lincoln, Frederick C.}} (1951): The Races of Song Sparrows in Alaska. ''Condor'' '''53'''(5): 250-255. [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v053n05/p0250-p0255.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606091152/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v053n05/p0250-p0255.pdf |date=2011-06-06 }}
* {{aut|Hare, M.P. &amp; Shields, G.F.}} (1992): Mitochondrial-DNA variation in the polytypic Alaskan song sparrow. ''Auk'' '''109'''(1): 126-132. [http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v109n01/p0126-p0132.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100609022114/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v109n01/p0126-p0132.pdf |date=2010-06-09 }}
* {{aut|O'Loghlen, A.L. &amp; Beecher; M.D.}} (1997): Sexual preferences for mate song types in female song sparrows. ''Animal Behavior'' '''53'''(4): 835-841. [http://faculty.washington.edu/beecher/O&amp;B1-ab97.pdf PDFplena teksto ]
* {{aut|Patten, M.A.}} (2001): The roles of habitat and signalling in speciation: evidence from a contact zone of two Song Sparrow (''Melospiza melodia'') subspecies. Ph.D. diss., Univ. of California, Riverside.
* {{aut|Pruett, Christin; Gibson, Daniel D. &amp; Winker, Kevin}} (2003): Amak Island Song Sparrows (''Melospiza melodia amaka'') are not evolutionarily significant. ''Ornithological Science'' '''3''': 133–138. {{DOI|10.2326/osj.3.133}} [http://www.jstage.jst.go.jp/article/osj/3/2/133/_pdf PDF plena teksto]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{aut|Smith, J.N.M.et. al}} (1997):  A metapopulation approach to the population biology of the Song Sparrow Melospiza melodia. Ibis 138:4, 120-128 Online publication date: 1-Jan-1997.
* {{aut|Stoddard, Beecher, M.D.; Horning, C.L. &amp; Campbell, S.E.}} (1991): Recognition of individual neighbors by song in the song sparrow, a species with song repertoires. ''Behavioral Ecology and Sociobiology'' '''29'''(3): 211-215.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo Birdoj}}
* Interesaj Faktoj pri Kantopasero ĉe [http://www.birdhouses101.com/song-sparrow.asp BirdHouses101.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120808215055/http://www.birdhouses101.com/song-sparrow.asp |date=2012-08-08 }}
* [https://web.archive.org/web/20090402013414/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Song_Sparrow.html Speciinformaro pri Kantopasero] - Laboratorio Cornell de Ornitologio
* [http://www.sdakotabirds.com/species/song_sparrow_info.htm Informaro kaj Fotoj de Kantopasero] - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i5810id.html Kantopasero ''Melospiza melodia'']{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} USGS Patuxent Birdidentigejo
* [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=9609 Filmetoj de Kantopasero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080411110313/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=9609 |date=2008-04-11 }} ĉe Internet Bird Collection
* [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=song+sparrow&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de Kantopasero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111222133321/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=song+sparrow&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2011-12-22 }} VIREO

{{birdoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Paseroformaj]]
[[Kategorio:Pasereledoj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>6drg1bl3zwnk88pawupne3pz734i0cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalifornia kverko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>347772</id>
    <revision>
      <id>9503109</id>
      <parentid>9418611</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6898" sha1="mcevmv7ybbq47r4hzmevw1al83ljon0" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kalifornia kverko
|koloro = lightgreen
|dosiero = Quercus_kelloggi.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Maljuna kalifornia kverko
|regno = [[Plantoj]] ''Plantae''
|divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida''
|ordo = [[Fagaloj]] ''Fagales''
|familio = [[Fagacoj]] ''Fagaceae''
|genro = [[Kverko]] ''Quercus''
|sekcio = ''[[Kverko#Sekcio Lobatae|Lobatae]]''
|dunomo = Quercus kelloggii
|dunomo aŭtoritato = [[John Strong Newberry|Newb.]]
|sinonimo = ''Quercus californica''
|vikispecio = Quercus kelloggii
|komunejo = Quercus kelloggii
|mapo de vivoteritorioj =Quercus kelloggii range map 1.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''kalifornia kverko''' (''Quercus kelloggii''), estas [[kverko]] el la sekcio de ruĝaj kverkoj (aŭ ''Lobatae'') de okcidenta [[Nordameriko]]. Ĝi estas parenca al nigra kverko (''Quercus velutina'') kiu vegetas en orienta kaj centra Nordameriko.

== Disvastiĝo ==
Tiu [[Nearktiso|nearktisa]] [[decidua]] [[arbo]][[specio]] troviĝas en miksaj [[Ĉiamverdo|ĉiamverdaj]] [[arbaro]]j, kverkaj [[duonarbaro]]j, kaj [[Konifero|koniferaroj]]. La kalifornia kverko estas disvastigata laŭlonge de montpiedaj [[monteto]]j kaj malaltaj montaroj de [[Kalifornio]] kaj suda [[Oregono]].

== Priskribo ==
[[Dosiero:Quercus kelloggii (bark leaf).jpg|eta|220px|maldekstra|Folio kaj arboŝelo de kalifornia kverko.]]
''Quercus kelloggii'' tipe altas 9-25 m kaj [[diametro|diametras]] 0,3-1,4 m. Grandaj arboj povas superi altecon de 36 m kaj diametron de 1,6 m. La specio ankaŭ adoptas [[Arbedo|arbedan]] formon sur sekaj malriĉaj [[grundo]]j &lt;ref name=fed&gt;[http://www.fs.fed.us/database/feis/plants/tree/quekel/all.html US Forest Service Fire Ecology]&lt;/ref&gt;. En malfermaj areoj la arbokrono estas larĝa kaj rondigita, kun la plej malaltaj branĉoj tuŝante la grundon aŭ prezentante [[Paŝtado|paŝtadan]] randon.

En densaj arbareroj, la krono estas mallarĝa kaj svelta ĉe junaj arboj kaj neregula ĉe maljunaj arboj. [[Trunko]]j kutime estas senbranĉaj je la plej malaltaj 6-12 m en densaj arbareroj&lt;ref name=fed/&gt;. Ofte trunkoj estas [[Forko|forkigitaj]], kaj kutime putrigitaj kaj kavaj ĉe pli maljunaj arboj. La arboŝelo estas maldika kaj glata ĉe junaj arboj, estiĝante dika, kresta, kaj plateca kiam pli aĝa &lt;ref name=fed/&gt;. Tiu kverko kreskas ekde unu aŭ pluraj vertikalaj [[radiko]]j kiuj penetras la patrinan [[roko]]n, kun grandaj, flanke disvastiĝantaj radikoj kiuj etendiĝas ekde la vertikalaj. Ĝi ankaŭ havas iom da supraĵaj radikoj.

Glanoj estas relative grandaj ĉe tiu specio, ekde 2,5-3 cm longaj kaj 1,5-1,8 cm larĝaj. La profunde lobaj
folioj estas tipe 10-20 cm longaj. Dum individuaj arboj ĝenerale povas aĝi inter 100 kaj 200 jaroj, Kalifornia kverko kapablas atingi aĝon de 500 jaroj &lt;ref name=fed/&gt;. La arbo reproduktiĝas kiam la glanoj [[Ĝermo|ĝermas]] por formi semplantojn. Ĝi ankaŭ [[Vegetativa reproduktado|vegetative]] reproduktiĝas kun novaj [[ŝoso]]j ekde la radika krono post mortigado de la supergrundaj partoj de la arbo per [[incendio]], hakado, [[frosto]], aŭ aliaj okazintaĵoj &lt;ref name=fed/&gt;.

== Ekologio ==
La kalifornia kverko, estas esenca specio por la [[Bestio|bestiaro]]. Kverkoj estas la sola ĉefa [[Genro (biologio)|genro]] uzata de la bestioj por ilia [[nutraĵo]] kaj ŝirmo en la kaliforniaj arbaroj kaj sovaĝejoj, kaj la kalifornia kverko okupas pli da totala areo en Kalifornio ol iu ajn alia ligna angiospermo. Ankaŭ la [[brutaro]] uzas tiun specion por nutriĝi kaj ŝirmiĝi.

Kavaĵoj en la arboj provizas [[nesto]]okazon por [[strigoformaj birdoj]], diversaj [[pegedoj]], arbaj [[sciuredoj]], kaj [[Amerika nigra urso|amerikaj nigraj ursoj]]. Ĝi estas preferata furaĝadan [[substrato]]n por multaj [[birdoj]]. Ĉiu el la 68 birdospecioj observitaj en kverkaj duonarbaroj de Tehaĉapi-Montaro uzas la kalifornian kverkon por parto de siaj furaĝadaj agadoj.

[[Glanpego]], [[buloka iktero]], kaj [[ruĝeckrona vermivoro]] montras fortan preferon por la kalifornia kverko. La [[Parazito|parazita planto]] ''Phoradendron villosum'' ([[santalacoj]]), kiu komune vegetas sur tiu kverko, produktas [[bero]]jn kiuj ankaŭ altiras birdojn&lt;ref name=fed/&gt;.

== Uzado ==
[[Usonaj indianoj|Kaliforniaj indianoj]] preferis [[glano]]jn de kalifornia kverko pli ol tiujn de aliaj kverkoj por prepari glanan [[faruno]]n . Tiu glano estis baza [[manĝaĵo]] por multaj indianaj grupoj &lt;ref name=fna&gt;{{en}} [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=233501052 Flora of North America]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} [http://herb.umd.umich.edu/herb/search.pl?searchstring=Quercus+kelloggii Ethnobotany]&lt;/ref&gt;. La amerikanaj indianoj agnoskis la gravecon de [[fajro]] por tiu kverko, kaj intence ekflamigis [[incendio]]jn en kverkaj duonarbaroj por plibonigi sian [[sano]]n kaj konservi sian nutraĵan resurson&lt;ref name=fed/&gt;.

=== Ligno ===
La [[ligno]] estas uzata por fari [[meblaro]]n, [[paledo]]jn kaj konstrulignon &lt;ref name=fed/&gt;.

La kalifornia kverko prezentas 29% de la [[Angiospermoj|angiosperm]]-[[Ligno|lignaj]] [[resurso]]j, kaj estas la ĉefa angiospermo uzata por konstruligno en Kalifornio. La taksita totala areo sumiĝas je 361 800 ha de [[arbaro]] kaj 122 600 ha de duonarbaro. El tiuj terenoj 60% estas privataj, 31% apartenas al Usona Arbara Agentejo, kaj 9% al aliaj publikaj posedantoj. La [[arealo]] estas tre malpligrandigita kompare kun la historia abundeco.

=== Kultivado ===
''Quercus kelloggii'' estas kultivita en la specialigita [[hortikulturo]] por kaliforniaj indiĝenaj plantoj kiel [[ornama planto]] . Ĝi estas uzata en sekaj naturaj [[ĝardeno]]j kaj en variadon de [[Municipo|municipaj]], [[Komerco|komercaj]] kaj [[Ekologio|ekologiaj]] [[projekto]]j.

== Vidu ankaŭ ==
== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Bibliografio ==
* {{en}} Hall, G. 1998 : The management, manufacture, marketing of California black oak, Pacific madrone and tanoak: A practical handbook on successful hardwood utilization in California and southern Oregon'. Western Hardwood Association.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo Biologio}}
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20110607183410/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4316,4326,4345 Jepson Manual Treatment - ''Quercus kelloggii'']
* {{en}} [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=QUKE USDA Plants Profile: ''Quercus kelloggii''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130226105307/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=QUKE |date=2013-02-26 }}
* {{en}} [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Quercus+kelloggii ''Quercus kelloggii'' - Photo gallery]
&lt;!--{{Projektoj}}
{{Wikispecies|Quercus kelloggii}}--&gt;

[[Kategorio:Fagacoj]]
[[Kategorio:Nearktisa flaŭro]]
[[Kategorio:Ornamaj plantoj]]
[[Kategorio:Arboj de Nordameriko]]</text>
      <sha1>mcevmv7ybbq47r4hzmevw1al83ljon0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ibliso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>350916</id>
    <revision>
      <id>9503238</id>
      <parentid>8821890</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="321" sha1="24oitfe42xru615kvak53gshir01md8" xml:space="preserve">{{Informkesto rolulo}}'''Ibliso''' ({{lang-ar|إبليس}}) estas en [[islamo]] nomo de ĉefa malica spirito, [[diablo]], [[Satano]].

[[Korano]] pli ofte uzas la pli ĝeneralan nocion شيطان [ŝajtan] (Satano).

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q3950744}}

{{Projektoj}}
{{Ĝermo}}

[[Kategorio:Islamo]]
[[Kategorio:Demonoj]]</text>
      <sha1>24oitfe42xru615kvak53gshir01md8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalifornia koturno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>357004</id>
    <revision>
      <id>9503108</id>
      <parentid>9377769</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10219" sha1="0wzkmrwesdudm17u8i620nkpo8u8uye" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kalifornia koturno
|koloro = pink
|dosiero = Callipepla californica -Waikato, Marlborough, New Zealand -pair-8.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kalifornia koturno en Novzelando
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Kokoformaj]] ''Galliformes''
|familio = [[Odontoforedoj]] ''Odontophoridae''
|genro = ''[[Callipepla]]''
|specio = ''C. californica''
|statuso = LC
|dunomo = ''Callipepla californica''
|dunomo aŭtoritato = ([[George Shaw|Shaw]]], [[1798]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj =C. californica distribution.JPG
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La '''Kalifornia koturno''', '''''Callipepla californica''''', estas specio de [[birdoj]] de la familio de [[Odontoforedoj]] kaj ordo de [[Kokoformaj]]. Ĝi estas malgranda surgrunde loĝanta birdo kiu estis elektita kiel la [[Listo de usonaj ŝtataj birdoj|ŝtata birdo]] de [[Kalifornio]].

== Aspekto ==
Tiuj birdoj havas '''kurban kreston''' komponitan el ses larĝaj plumoj, kiuj falas antaŭen (malkutime inter krestoj): nigra ĉe maskloj kaj bruna ĉe inoj; la flankoj estas brunaj kun blankaj strioj. Ili estas 25 - 26 [[centimetro|cm]] longaj.

Maskloj havas malhelbrunan kronon separatan de la blankeca frunto de nigrablankaj strioj superokulaj kaj tre nigrajn vizaĝon kaj gorĝareon limigatajn de larĝa blanka bordostrio al la orelareo; en nuko estas malgrandaj blankecaj plumoj bordataj de nigra. Estas grizbruna dorso kaj pli griza mallonga vosto, grizblua brusto kaj helbruna ventro (helaj plumoj bordaj je nigra). La flankoj estas grizaj kun blankaj longaj strioj, similaj al aliaj samgenranoj. La flugiloj estas rondoformaj. La beko nigra kaj la kruroj grizecaj.

Inoj (kaj nematuruloj) estas ĉefe grizbrunaj kun helkoloraj ventroj. Ŝi estas pli malhela kaj pli malhelbruna ol la masklo, ĉefe ĉe la kapo, kiu estas tute bruna sen nigra kaj blanka koloroj de la masklo; la tufokresto estas pli mallonga kaj mallarĝa; la ventro estas sablokolora. Temas pri specio kun klara [[seksa duformismo]].

Ties plej proksima parenco estas la [[Gambela koturno]] kiu havas pli sudan distribuadon kaj, pli longan kreston, pli brilkoloran kapon kaj pli skvamecan aspekton. Ambaŭ specioj separiĝis antaŭ ĉirkaŭ 1-2 milionoj da jaroj, dum fina [[Plioceno]] aŭ komenca [[Plejstoceno]].&lt;ref&gt;R.M. Zink, 1998&lt;/ref&gt;

== Kutimaro ==
[[Dosiero: Colin de Californie MHNT.jpg|eta|'' Callipepla californica '']]
La Kalifornia koturno estas tre socia birdo kiu ofte ariĝas en malgrandaj grupoj konataj kiel &quot;coveys&quot; (birdaro). Unu el ties komuna ĉiutaga ago estas polvobano. Koturnaro selektas areon kie la grundo ĵus estis turnita aŭ estas milda, kaj uzante siajn ventrojn, entruiĝas iomete engrunde.&lt;ref&gt;''American Bird Guide'', 2005&lt;/ref&gt; Poste ili tordiĝas en la truojn kiun ili estis kreintaj, frapante kaj ŝveligante siajn plumojn, levigante polvon al aeron. Ili ŝajne preferas sunecajn lokojn por fari tiujn polvobanojn. Ornitologo povas detekti la ĉeeston de koturno en ia areo per rigardo al la cirklaj banotruoj postlasataj en la milda polvo, ĉirkaŭ 7–15 cm de diametro.

Ili estas [[loĝantaj birdoj]] la tutan jaron. Kvankam tiu birdo kunekzistas bone ĉe la bordoj de urbaj areoj, ĝi estas malpliiĝanta en kelkaj areoj dum homaj populacioj pliiĝas. Ili troviĝis origine ĉefe en sudokcidenta [[Usono]] sed ili estis ankaŭ enmetitaj en aliajn areojn inklude tiujn de [[Brita Kolumbio]], [[Havajo]], [[Ĉilio]], [[Novzelando]], kaj la insuloj de [[Norfolkinsulo]] kaj [[Reĝinsulo (Tasmanio)|Reĝinsulo]] de [[Aŭstralio]].

Tiuj birdoj manĝas surgrunde, ofte skrapante la teron. Ili povas estis foje vidataj manĝantaj ĉe ŝoseflankoj. Ties dieto konsistas ĉefe el [[semo]]j kaj [[folio]]j, sed ili manĝas ankaŭ kelkajn [[bero]]jn kaj [[insekto]]jn; ekzemple beroj de heteromelo estas komuna manĝoresurso.&lt;ref&gt;C.M. Hogan, 2008)&lt;/ref&gt; Se ekflugas, tiuj birdoj eksplodiĝas en mallongajn rapidajn flugojn. Se elekti, ili kutime fuĝas perpiede.

Ties reprodukta habitato estas areoj de [[arbustaro]] kaj de malfermaj [[arbaro]]j en okcidenta [[Nordameriko]], el sudokcidenta [[Kanado]] tra tuta okcidenta [[Usono]] al [[Baja California]] en [[Meksiko]]. La nesto estas neprofunda skrapaĵo kovrita el vegetaĵaro situa surgrunde ĉe arbusto aŭ alia ŝirmo. Kutime la ino demetas ĉirkaŭ 12 ovojn. Post eloviĝo, la idoj asocias kun ambaŭ gepatroj. Ofte familioj grupiĝas en multafamilia &quot;komuna idaro&quot; kiu inkludas almenaŭ du inojn, multajn masklojn kaj multajn idojn. Maskloj asocias al familioj kiuj ne estas ĉiam la genetikajn gepatrojn. En bonaj jaroj inoj faras pli da unu ovodemetado, kaj lasas la eloviĝintajn idojn kun la asocia masklo por fari novan ovodemetadon, ofte kun diferenca asocia masklo.

Ili havas varion de voĉoj inklude la socian alvokon priskribitan kiel &quot;ĉikago&quot;, kontaktan &quot;pepadon&quot; kaj avertan &quot;triladon.&quot; Dum la [[reprodukta sezono]], maskloj elsendas la plendecan &quot;skvil&quot; kaj ofte interrompas la socian alvokon &quot;ĉikago&quot; de sia partnero per &quot;skvil,&quot; ebla formo de antifona alvoko.

== Subspecioj ==
Oni konas ok [[subspecio]]jn de ''Callipepla californica'':&lt;ref name=cle&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view |titolo=Clements, J. F. 2007. ''The Clements Checklist of Birds of the World, 6th Edition''. Cornell University Press. Downloadable from Cornell Lab of Ornithology |alirdato=2011-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091213052451/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view |arkivdato=2009-12-13}}&lt;/ref&gt;

* ''Callipepla californica californica'' - de norda [[Oregono]] kaj okcidenta [[Nevado]] al suda [[Kalifornio]] kaj insuloj Koronados.
* ''Callipepla californica orecta'' - sudorienta Oregono (Valo Warner) kaj plej [[Norda Kalifornio]].
* ''Callipepla californica brunnescens'' – de pleja norda marbordo de Kalifornio al sudo de [[Kantono Santa Cruz]].
* ''Callipepla californica catalinensis'' - [[Insulo Santa Catalina (Kalifornio)|Insulo de Santa Catalina]] (ĉe suda Kalifornio).
* ''Callipepla californica canfieldae'' - Valo Owens (oriente-centro de Kalifornio)
* ''Callipepla californica plumbea'' - de [[San Diego (Kalifornio)|San Diego]] al nordokcidenta [[Baja California]].
* ''Callipepla californica decolorata'' - Baja California inter [[latitudo]]j 25°N kaj 30°N.
* ''Callipepla californica achrustera'' - suda Baja California.

=== La Kalifornia koturno en Ĉilio ===
Kelkaj paroj estis alportataj al [[Ĉilio]] ĉirkaŭ [[1870]] kaj alkutimiĝis tie tiom bone ke nune temas pri tipa birdo de ĉiliaj [[kampo]]j kaj rojejoj en ties zono de distribuado. Tre abunda en la centra zono de Ĉilio, ties perfekta alkutimiĝo al teritorio permesis pliiĝon de distribuadon.

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
File:CalQuailPair.JPG|Paro de Kalifornia koturno
File:Quail chick 02.jpg|Ido de Kalifornia koturno
&lt;/gallery&gt;

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==&lt;!-- CytogenetGenomeRes106:82. --&gt;
* [http://www.americanbirdguide.com American Bird Guide] (2005): [http://www.americanbirdguide.com/quail.shtml Kalifornia koturno] konsultita 2006-SEP-26.
* Jennifer D. Calkins, Julie C. Hagelin and Dale F. Lott (1999) ''The California Quail (Callipepla californica)''. In The Birds of North America, No. 473 (A. Poole and F. Gill, eds.). The Birds of North America, Inc., Philadelphia, PA., [https://web.archive.org/web/20060428224842/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/California_Quail.html#map Cornell.edu]
* C. Michael Hogan (2008) ''Toyon (Heteromeles arbutifolia)'', GlobalTwitcher, ed. N. Stromberg, [http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=84109&amp;lang=us Auderis.se] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090719220426/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=84109&amp;lang=us |date=2009-07-19 }}
* A. Starker Leopold (1985): ''The California Quail''. University of California Press, Berkeley, CA. ISBN 0-520-05456-3
* Robert M. Zink and Rachelle C. Blackwell (1998): Molecular systematics of the Scaled Quail complex (genus ''Callipepla''). ''Auk'' '''115'''(2): 394-403. [http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v115n02/p0394-p0403.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080910173424/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v115n02/p0394-p0403.pdf |date=2008-09-10 }}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commons|Callipepla californica}}
* [http://wfcb.ucdavis.edu/www/PopData/Quail/Quail.html Kalifornia koturno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110314141842/http://wfcb.ucdavis.edu/www/PopData/Quail/Quail.html |date=2011-03-14 }} ĉe [[UC Davis]]
* [http://www.sdakotabirds.com/species_photos/california_quail.htm Fotoj de Kalifornia koturno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110417233736/http://sdakotabirds.com/species_photos/california_quail.htm |date=2011-04-17 }} Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
* [http://ibc.lynxeds.com/species/california-quail-callipepla-californica Filmetoj, fotoj kaj sonoj de Kalifornia koturno] ĉe Internet Bird Collection
* [http://www.qu.org Konservado de Kalifornia koturno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200210151237/http://www.qu.org/ |date=2020-02-10 }}
* [http://www.friendsofedgewood.org/newsletters/2002/0209/quail.htm Kalifornia koturno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110717232756/http://www.friendsofedgewood.org/newsletters/2002/0209/quail.htm |date=2011-07-17 }} Newsletter of the Friends of Edgewood Natural Preserve in San Mateo County, California, September 2002
* Short radio episode [http://californialegacy.org/radio_anthology/scripts/muir.html ''The Water-Ouzel''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040523194932/http://californialegacy.org/radio_anthology/scripts/muir.html |date=2004-05-23 }}, el ''The Mountains of California'', de John Muir 1894. California Legacy Project.

{{DEFAŬLTORDIGO:Quail, California}}
{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Kokoformaj]]
[[Kategorio:Odontoforedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>0wzkmrwesdudm17u8i620nkpo8u8uye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kanada lagopo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>358050</id>
    <revision>
      <id>9503152</id>
      <parentid>8703881</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21417" sha1="8ov3dsq026d9tykhslza3ywy6ugxuu6" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kanada lagopo
|koloro = pink
|dosiero = Falcipennis-canadensis-002.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = masklo de la nomiga subspecio
|dosiero2 = Falcipennis-canadensis-001.jpg
|dosiero2 larĝo = 300px
|priskribo de dosiero2 = ino
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Kokoformaj]] ''Galliformes''
|familio = [[Tetraonedoj]] ''Tetraonidae''
|genro = ''[[Falcipennis]]''
|specio = ''F. canadensis''
|statuso = LC
|dunomo = ''Falcipennis canadensis''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]])
|subdivizio2 = * ''F. c. atratus'' (Grinnell, 1910)
* ''F. c. canace'' (Linnaeus, 1766)
* ''F. c. canadensis'' (Linnaeus, 1758)
* ''F. c. franklinii'' (Douglas, 1829)
* ''F. c. isleibi'' (Dickerman &amp; Gustafson, 1996)
* ''F. c. osgoodi'' (Bishop, 1900)&lt;ref&gt;[http://www.zoonomen.net/avtax/gall.html Galliformes], Zoonomen&lt;/ref&gt;
|vikispecio = Falcipennis canadensis
|komunejo = Falcipennis canadensis
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

'''Kanada lagopo''' ('''''Falcipennis canadensis''''') estas mezgranda [[birdo]] apartenanta al la iama familio de la [[Tetraonedoj]], aktuale inkludita en la pli ampleksa de la [[Fazanedoj]]. Laŭ [[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]], la nomo de tiu specio estas ''Canachites canadensis'', sed Alan P. Peterson, unika fonto de ITIS pri birdoj, laŭ kiu la kanada lagopo iam havis la nomon '''savana lagopo'''&lt;ref name=&quot;Godfrey1967&quot;&gt;''Les oiseaux du Canada'', Godfrey, William Earl, ''Musée national du Canada'', 1967, Otavo, paĝo 506, isbn= 231776834&lt;/ref&gt;, indikas la formon ''Falcipennis canadensis''.

Ties reprodukta vivejo estas [[tajgo]] tra [[Alasko]] kaj tuta [[Kanado]], de kio devenas kaj la [[komuna nomo]] kaj la [[latina]] [[scienca nomo]]. Ili loĝas ankaŭ en la borealaj arbaroj kiuj etendiĝas al nordaj limaj [[subŝtato]]j de [[Usono]]. Ili nestumas surgrunde en densa kreskaĵaro.

== Aspekto ==
=== Morfologio ===
La mezaveraĝa [[enverguro]] de la Kanada lagopo estas de 41&amp;nbsp;cm&lt;ref name=&quot;GIOAN&quot;&gt;''Guide d’identification des oiseaux de l’Amérique du Nord'', ''National Geographic'', David, Normand, Broquet, 2002, Saint-Constant, Kebekio, paĝo 480, isbn = 2890005518, oclc = 48535619&lt;/ref&gt;. La mezaveraĝa pezo estas de ĉirkaŭ 490 g ĉe masklo kaj ĉirkaŭ 460 g ĉe ino&lt;ref name=&quot;Dunning2008&quot;&gt;CRC handbook of avian body masses, Dunning, John B., Jr., CRC Press, 2008, Boca Raton, paĝo 655, isbn = 9781420064445, oclc = 144331624&lt;/ref&gt;. Tiuj lastaj statistikoj estas proksimumaj, ĉar estas geografia kaj sezona variadoj de la pezo de la birdoj&lt;ref name=&quot;BNAO&quot;/&gt;.

=== Plumaro ===
[[Dosiero:Spruce Grouse.jpg|eta|maldekstre|Nematura masklo &quot;kaŝe&quot; en arbo, Lago Matagamasi, [[Temagami, Ontario]]]]
La tuta plumaro estas markata de strioj kaj makuletoj variantaj laŭ nuancoj de griza kaj bruna kun nigra kaj blanka. Estas du formoj de koloro ĉe inoj: una ruĝeca kaj alia griza. La vosto estas nigra borde de ruĝeco, escepte ĉe la subspecio ''franklinii'' kiu estas tutnigra. La masklo distingiĝas per ruĝaj [[karunklo]]j superokulaj kaj per gorĝo kaj brusto nigraj borde de blankaj makuletoj&lt;ref name=&quot;GIOAN&quot;/&gt;. Ties plumaro malfaciligas distingi ilin en ties habitato.

Plenkreskuloj havas longan kvadratan nigran voston. Masklaj plenkreskuloj estas ĉefe grizaj kun nigra brusto kun blankaj strioj, nigra gorĝo kaj ruĝa makulo superokula. Inaj plenkreskuloj estas makulecbrunaj kun blankaj kaj malhelaj strioj en subaj partoj.

Dum la nomiga subspecio havas ruĝecbrunajn pintojn en vostoplumoj, la '''Franklina lagopo''' (''D. c. franklinii'') ne havas tiujn kaj anstataŭe havas blankajn pintojn en vostokovriloj.

=== Distingaj karakteroj ===
La masklo distingiĝas de la aliaj [[Tetraonedoj]] per la nigraj subaj partoj kaj la ruĝaj karunkloj. La distingo inter la ino de la Kanada lagopo kaj de tiuj de la aliaj membroj de la familio estas pli subtila. La identigon oni faras laŭ la grando de la birdo kaj per la bildo de la strioj kaj makuletoj de la plumaro. Somere la ino de la Lagopoj havas ĉiam blankon ĉe la flugiloj, basventre kaj krure. La ino de la [[Malhela lagopo]] estas pli malhela kun plumaro pli griza kaj strioj ne tiom markataj. La [[Kanada tetrao]] havas kresteton kaj voston grizan aŭ ruĝecan kun malhela bordo&lt;ref name=&quot;BNAO&quot;/&gt;.

&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
La inoj de la ''Tetraonedoj'' havas ĉiuj kamuflan [[plumaro]]n&lt;br /&gt; kiu igas ilin malfacile distingeblaj unu disde alia. Kelkaj specioj konfuzeblaj kun la Kanada lagopo:
&lt;/div&gt;
&lt;gallery&gt;
Image: Lagopus lagopus Urals.jpg|[[Lagopo]]
Image: Bonasa-umbellus-001.jpg|[[Kanada tetrao]]
File:Dendragapus fuliginosus 5523.JPG|[[Fulga lagopo]]
&lt;/gallery&gt;

== Sistematiko ==
=== Subspecioj ===
Estas agnoskataj du subspecioj ĉe la Kanada lagopo. La [[subspecio]] okcidenta, ''F. c. franklinii'', kaj ''F. c. canadensis'' kiu okupas la centron kaj orienton de la kontinento&lt;ref name=&quot;BNAO&quot;/&gt;.

=== Parencaj specioj ===
La klasigo de tiu [[Nearktiso|nearktisa]] birdo estis pridebatita. La [[subspecio]] okcidenta, ''F. c. franklinii'', estis konsiderata distinga specio de la subspecio de la centro kaj oriento, ''F. c. canadensis'', ĝis la unua duono de la pasinta jarcento.

Tiam estis agnoskitaj 4 subspecioj ĉe tiu specio: ''canadensis'' el [[Labrador]] al la [[Roka Montaro]] ; ''osgoodi'' el la baseno de [[Makenzio]] al nordo de la [[Brita Kolumbio]], la [[Jukono]] kaj la centro de [[Alasko]]; ''canace'' el la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]] al la [[Kanadaj marprovincoj|Marprovincoj]] kaj la [[Nov-Anglio]]; ''atratus'' laŭlonge de la marbordo de sudokcidenta Alasko. Tiuj subspecioj ne estas plu agnoskataj. Krome kelkaj preferas klasigi la Kanadan lagopon en la genron ''[[Dendragapus]]''&lt;ref name=&quot;BNAO&quot;&gt;Boag, D. A. kaj M. A. Schroeder. Spruce Grouse (''Falcipennis canadensis''), ''Birds of North America Online'', ISSN = 1061-5466, no = 005, 1992, A. Poole [http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/005/articles/introduction konsultita la 10a januaro 2009] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120427143314/http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/005/articles/introduction |date=2012-04-27 }}&lt;/ref&gt;. Krome oni trovas ankoraŭ ofte la nomon ''Dendragapus canadensis'' en la literaturo.

== Kutimaro ==
La Kanada lagopo havas grandan fidon je sia kamuflo, kaj ofte restas ankoraŭ eĉ kiam oni alproksimiĝas je 1 metro. Pro tio surloke oni nomas ilin per moknomo &quot;Freneza koko&quot; aŭ en Alasko, &quot;Stulta koko&quot;. Dum la vintraj monatoj, tamen, la Kanada lagopo iĝas tre timema pro manko de kamuflo; ili ekflugas kiam oni alproksimiĝas je 6–45 m. Maskloj en sia teritorio faras tamburan sonon per flugilfrapado.

Malpli voĉa ol aliaj lagopoj, tiu faras iome mildajn alvokojn inklude ululojn kaj klukadon. Maskloj foje tremoskuas vostojn aŭ flugilojn.&lt;ref name=&quot;Stucker, S. 2009&quot;&gt;Stucker, S. ''Minnesota Conservation Volunteer,'' September-October 2009. MN Department of Natural Resources. 73.&lt;/ref&gt;

La Kanada lagopo estas birdo kaŝema kaj diskreta. La fakto ke ili kutime silentemas kaj ke ili ne ekflugas ĉiam kiam preterpasanto proksimiĝas malfaciligas ties vidon en la densa arbaro kie vivas. Ĝi permesas tioman alproksimiĝon ke eblas laŭdire mortigi ĝin per bastonfrapo&lt;ref&gt;''La chasse au Québec'', Martin, Paul-Louis, Boréal, 1990, Montréal, paĝo 408, isbn=2890523454, oclc =22278943&lt;/ref&gt;. Tiu vundeblo eksplikas probable kial la specio malpliiĝis aŭ eĉ malaperis en la regionoj plej loĝataj en la sudo de ties teritorioj&lt;ref name=&quot;Godfrey1986&quot;&gt;''Les oiseaux du Canada'', Godfrey, William Earl, Marcel Broquet, 1986, LaPrairie, paĝo 650, isbn=2890002772, oclc =20530720&lt;/ref&gt;.

La Kanada lagopo estas solema somere, kaj iras aparte la ino kun la idaro. Male vintre oni povas observi arojn de 2 al 30 individuoj&lt;ref name=&quot;Ellison1972&quot; &gt;''Role of winter food in regulating numbers of Alaskan spruce grouse'' Ellison, Laurence Naaman, University of California, 1972, Berkeley, Doktora Tezo.&lt;/ref&gt;.

=== Vivejo ===
[[Dosiero:Picea mariana taiga.jpg|maldekstre|eta|La [[tajgo]] nordamerika konstituata ĉefe de [[Nigra piceo]], estas [[biotopo]] preferata de la Kanada lagopo.]]
La Kanada lagopo estas specio de [[loĝantaj birdoj]] en koniferaj arbaroj, ĉefe inter tiuj kiuj konsistas el [[Nigra piceo]] aŭ [[Banks-pino]]. Ankaŭ ĉe [[Abio]]j, [[Cugo]]j, kaj [[Tujo]]j.&lt;ref name=&quot;BNAO&quot;/&gt;. Ce [[Kebekio]] oni trovas kutime tiun specion en la arbaroj kie hegemonias la Nigra piceo kaj la [[Balzama abio]] kie kreskas densa [[arbustaro]]&lt;ref name=&quot;Gauthier1995&quot;&gt;''Les oiseaux nicheurs du Québec : atlas des oiseaux nicheurs du Québec méridional'', Gauthier, Jean kaj Yves Aubry, ''L'Association québécoise des groupes d'ornithologues'', 1995, Montréal, paĝo 1295, isbn=2980155314, oclc = 35878601&lt;/ref&gt;.

Kelkaj povas moviĝi al mallongaj distancoj per piede aŭ al diferenca loko por vintro. Inoj kun junuloj povas loĝi je bordoj de arbarklarejoj, sed tendence resti proksime de [[konifero]]j.&lt;ref name=&quot;Stucker, S. 2009&quot;/&gt;

=== Manĝo ===
Tiuj birdoj manĝas surgrunde aŭ en arboj vintre. La dieto de la Kanada lagopo ege komponiĝas el vegetala materialo. Nur kiam la grundo estas libera de neĝo ĝi konsumas malgrandajn kvantojn de [[artropodo]]j. Somere ili manĝas ankaŭ [[bero]]jn, verdajn plantojn kaj iomajn [[insekto]]jn.

La [[cekumo]]j, [[digesto|digestaj]] sakoj de la [[intesto]]j, pligrandiĝas por elteni la vintran dieton de tiu birdo konsista je pinglofolioj de [[konifero]]j. La kapablo de la Kanada lagopo dependi nur de nutrofonto tiom malnutra kiom koniferpingloj por sekurigi sian vivtenon vintre surprizas. Ŝajne ili kompensas la feblan nutrokvanton de la pinpingloj per la ingestado de granda kvanto kies disponeblo ne estas problema en la nordaj arbaroj kie ili loĝas.

La Kanada lagopo manĝas multajn burĝonojn de [[pino]] kaj [[piceo]], ĉar tiuj enhavas multan energion. Kaj pinglofolioj kaj burĝonoj konstituas la plej parton de ties nutrado kaj vintre ties unika nutrofonto&lt;ref name=&quot;Pendergast1970&quot;&gt;Pendergast, B. A. kaj D. A. Boag, ''Seasonal Changes in Diet of Spruce Grouse in Central Alberta'', Journal of Wildlife Management, ISSN= 0022-541X, no=3, 1970, vol 34, paĝoj 605-611, Wildlife Society&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lattner1982&quot; &gt;''Foods, mobility, habitat selection and density of spruce grouse'', Lattner, Michael Thomas, Université de Toronto, 1982, Toronto, paĝo 109, formato M. Sc. tezo,&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Naylor1989&quot;&gt;Naylor, B. J., J. F. Bendell ''Clutch size and egg size of spruce grouse in relation to spring diet, food supply, and endogenous reserves'', Canadian Journal of Zoology, ISSN= 0008-4301, no 4, 1989, vol 67, paĝoj 969-980, Les Presses scientifiques du CNRC&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Crichton1963&quot;&gt;Crichton, V., ''Autumn and Winter Foods of the Spruce Grouse in Central Ontario'', Journal of Wildlife Management, ISSN=0022-541X, no 4, 1963, vol 27, paĝo 597, Wildlife Society.&lt;/ref&gt;.

Ĝi preferas la pinglofoliojn de pinoj, sed se forestas tiuj, ĝi nutras sin el pinglofolioj de aliaj koniferoj kiaj de piceoj&lt;ref name=&quot;Ellison1976&quot;&gt;Ellison, Laurence N. Winter Food Selection by Alaskan Spruce Grouse, Journal of Wildlife Management, ISSN=0022-541X, no 2, 1976, vol 40, paĝoj 205-213, Wildlife Society.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hohf1987&quot;&gt;Hohf, R. S., J. T. Ratti, R. Croteau, Experimental analysis of winter food selection by Spruce Grouse, Journal of Wildlife Management, ISSN=0022-541X, no 1, 1987, vol 51, paĝoj 159–167, Wildlife Society.&lt;/ref&gt;.

Laŭ la sezono, tiu lagopo aldonas dornojn, herboburĝonojn, florojn kaj fruktojn de arbustoj kaj fungojn&lt;ref name=&quot;Pendergast1970&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lattner1982&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Naylor1989&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Defranceschi1991&quot; &gt;Defranceschi, P. F., D. A. Boag, ''Summer foraging by spruce grouse: implications for galliform food habits'', Canadian Journal of Zoology, ISSN=0008-4301, no 6, 1991, vol 69, paĝoj 1708-1711, Les Presses scientifiques du CNRC.&lt;/ref&gt;. La idoj estas escepto al tiu nutroreĝimo vegetala kaj manĝas ĉefe materion animalan el la unuaj monatoj ĝis aĝo de 5 aŭ 6 monatoj kiam ili faras reĝimon kiel tiu de plenkreskuloj&lt;ref name=&quot;Pendergast1970&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lattner1982&quot;/&gt;.

Ili tendencas ankaŭ manĝi ŝtonetojn por helpi ties timusojn digesti sian manĝon.

=== Movo ===
La Kanada lagopo preferas piediri al ekflugi por moviĝi. Eĉ en arboj, oni vidas ilin piediri laŭlonge de branĉoj, saltetante de unu al alia pli ol ekflgui. Ĝia flugmaniero estas rapida kaj pova, karaktera de la membroj de la familio de la [[Tetraonedoj]]&lt;ref name=&quot;BNAO&quot;/&gt;.

=== Migrado ===
La Kanada lagopo ne estas [[Birdomigrado|migranta birdo]], sed specio de [[loĝantaj birdoj]]. La specio okupas la saman [[arealo]]n la tutan jaron. Tamen ĉirkaŭ kvarono de la populacion faras migradeton ĉiujaran de mallonga distanco kiu ne modifas la distribuadon de la specio. El meza aŭgusto al fino de decembro, kelkaj individuoj, ĉefe inoj, abandonas la nestolokon por aliri al vintrejoj situaj ĝis deko de kilometroj de distanco. Tiuj migrantoj estas pli pretaj grupiĝi vintre kompare kun la nemigrantoj kiuj tendencas adopti pli teritorian konduton dum la malvarma sezono&lt;ref name=&quot;BNAO&quot;/&gt;.

== Reproduktado ==
[[Dosiero:Spruce2.jpg|eta|maldekstre|Memmontra ceremonie masklo.]]

=== Pariĝado ===
La ino estas [[Monogamio|monogamia]] kaj la masklo [[Poliginio|poliginia]]. La masklo kiu intencas pariĝi plenumas [[memmontra ceremonio|memmontran ceremonion]]. Tiu ceremonio konsistas je plumerektigo, ĉefe ĉe la brusto kaj la vosto, krom de la ruĝaj karunkoj. Subigante iom la flugilojn, li cirklas ĉirkaŭ la ino, agitante sian plumaron, farante mallongajn haltojn kaj bekoplukante la grundon de tempo al tempo&lt;ref name=&quot;BNAO&quot;/&gt;.

=== Nestumado ===
[[Dosiero:Sprucechick.jpg|eta|Lagopido jam preta ekflugi por atingi la malaltajn branĉojn kaj eviti la surterajn predantojn]]
La ovodemetado okazas fine de majo al meza junio. Tio varias laŭ la [[latitudo]] kaj la klimato printempa. La eloviĝo okazas en ia teritorio dum dekduo de tagoj, sed ĉe unu ovodemetado dum 24 horoj. Dua ovodemetado povas okazi post perdo de la unua pro [[predado]].

La 6 al 8 ovoj estas demetata sur ioma grunda depresio ĉe konifero, kiu utilas kiel minimuma kamuflo por la nesto. La ovo, ovalforma, flavecoliva kaj foje makuleca, estas ĉirkaŭ 42 x 31&amp;nbsp;mm. Nur la ino [[Kovado|kovas]] la ovojn. Tio komencas kiam la lasta ovo estas demetata kaj daŭras 21 tagojn.

La idoj, [[nidifugo]]j, faras [[elnestiĝo]]n rapide survoje. Ili povas jam fari mallongan flugon post 6 aŭ 8 tagoj. La ino kovas la idojn nokte ĝis tri semajnoj. La junuloj abandonas la idaron dum septembro&lt;ref name=&quot;BNAO&quot;/&gt;.

=== Teritoriemo ===
La Kanada lagopo montras teritoriemon laŭseksan, tio estas, la inoj defendas teritorion kontraŭ la aliaj inoj kaj la maskloj defendas teritorion kontraŭ la aliaj maskloj. La teritoria konduto observeblas dum la [[reprodukta sezono]], sed kelkaj individuoj defendas foje teritorion la tutan jaron. La mezaveraĝa teritorio de individuo etendas al areo de malpli de 24 ha. Tamen junaj maskloj nepariĝintaj povas vagadi ĉe teritorio en areo de ĝis 346 ha&lt;ref name=&quot;BNAO&quot;/&gt;.

=== Parazitado ===
La [[nestoparazitado]] interspecia estis neniam observata ĉe la Kanada lagopo. Konsiderante la altan instinkton teritorian de la inoj kaj la sekvan agresemon, tiu parazitado estas probable rara okazo ĉe tiu specio&lt;ref name=&quot;Herzog1977&quot;&gt;Herzog, P. W., D. A. Boag, ''Seasonal changes in aggressive behavior of female Spruce Grouse'', Canadian Journal of Zoology, ISSN=0008-4301, no 10, 1977, vol 55, paĝoj 1734-1739, Les Presses scientifiques du CNRC,&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nugent1982&quot;&gt;Nugent, D. P. kaj D. A. Boag, ''Communication among territorial female Spruce Grouse'', Canadian Journal of Zoology, ISSN=0008-4301, numero 11, 1982, volumo 60, paĝoj 2624–2632, Les Presses scientifiques du CNRC.&lt;/ref&gt;.

== Distribuado ==
La Kanada lagopo troviĝas en tuta Kanado, el [[Kanadaj Atlantikaj Provincoj|Atlantikaj Provincoj]] al la [[Brita Kolumbio]] kaj [[Jukono]], al la usonaj subŝtatoj de [[Alasko]], [[Vaŝingtonio]], [[Idaho]], [[Minesoto]], [[Miĉigano]], kaj [[Nov-Anglio]]. La norda limo de ties distribuado korespondas al malapero de la koniferoj, ties biotopo, en [[tundro]]. La anstataŭo de la koniferoj per la arbaroj [[decidua]]j kaj per la [[herbejo]]j limas sian sudan distribuadon&lt;ref name=&quot;BNAO&quot;/&gt;.

La specio estis enmetita sukcese en la insulon de [[Novtero]] en 1964&lt;ref name=&quot;Tuck1968&quot;&gt;Tuck, Leslie M., Recent Newfoundland bird records, Auk, ISSN= 0004-8038, no 2, 1968, vol 85, paĝoj 304-311, American Ornithologists' Union.&lt;/ref&gt; kaj en la insulon [[Antikostio]] en [[1985]].&lt;ref name=&quot;n1&quot;&gt;Charactérisation de l’habitat de reproduction du tétras du Canada (Dendragapus canadensis) sur l’ile d’Anticosti, Lemay, Yves, Université du Québec à Trois-Rivières, 1989, Trois-Rivières, paĝo 133.&lt;/ref&gt;.

Restaĵoj de la Kanada lagopo date de la lasta glaciepoko de la [[Plejstoceno]] en [[Virginio]] montras, ke la distribuado de tiu specio etendis pli sude tiame.&lt;ref name=&quot;n2&quot;&gt;Notes on fossil and subfossil birds, Wetmore, Alexander, Smithsonian Institution, 1962, Washington, oclc = 2999195, vol 145, no 2.&lt;/ref&gt;

== Demografio kaj populacio ==
[[Dosiero:Tétras du Canada réserve de matane (2005-08).JPG|eta|Faŭnrezervejo de Matane, [[Kebekio]], [[Kanado]].]]

=== Vivodaŭro ===
Kelkaj individuoj atingis aĝon de 13 jaroj&lt;ref name=&quot;BNAO&quot;/&gt;.

=== Populacio ===
La denseco de [[populacio]] povas atingi 83 birdojn por 100 ha&lt;ref name=&quot;n3&quot;&gt;Resources and dynamics of the boreal zone, Proceedings of a Conference, Thunder Bay, Ont., August 1982. Wein, R. W., R. R. Riewe, I. R. Methuen, Association of Canadian Universities for Northern Studies, 1983, Otavo.&lt;/ref&gt;.

=== Predado ===
La Kanada lagopo, ties ovoj kaj idoj same kiel plenkreskuloj, suferas diversajn predantojn. La [[Kojoto]], la [[Ruĝa vulpo]], la [[Kanada linko]] kaj la [[Amerika marteso]] estas teraj [[predanto]]j. La [[Akcipitro]] kaj foje la [[Granda kornostrigo]] estis iam vidataj kaptantaj tiun lagopon&lt;ref name=&quot;Gauthier1995&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Keppie, Daniel M., Patrick W. Herzog, Nest site characteristics and nest success of Spruce Grouse, Journal of wildlife management, ISSN=0022-541X, no 3, 1978, vol 42, paĝoj 628-632, Wildlife Society.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Squires, John R., Leonard F. Ruggiero, Winter Prey Selection of Canada Lynx in Northwestern Montana, Journal of wildlife management, ISSN=0022-541X, no 2, 2007, vol 71, paĝoj 310-315, Wildlife Society.&lt;/ref&gt;.

== Rilato kun homoj ==
La Kanada lagopo bezonas arbarojn de koniferoj gravaj por ties survivado. La arbarklarigado, ofte praktikata en la koniferaj arbaroj, havas negativan sekvon sur la populacio de tiu birdospecio. Parto de la populacio vivtenas sin en la restantaj arbareroj, sed malpliiĝanta&lt;ref&gt;Huggard, David J., Use of habitat features, edges and harvest treatments by spruce grouse in subalpine forest, Forest ecology and management, ISSN= 0378-1127, no 1-3, 2003, vol 175, paĝoj 531-544, Elsevier Scientific Pub.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Potvin, François, Réhaume Courtois, Louis Bélanger, Short-term response of wildlife to clear-cutting in Quebec boreal forest: multiscale effects and management implications, Canadian journal of forest research, ISSN= 0045-5067, no 7, 1999, vol 29, paĝoj 1120 -1127, Les Presses scientifiques du CNRC.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Potvin, François, Réhaume Courtois, Incidence of spruce grouse in residual forest strips within large clear-cut boreal forest landscapes, Northeastern Naturalist, ISSN= 1092-6194, no 4, 2006, vol 13, paĝoj 507 -520, Humboldt Field Research Institute.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Turcotte, Francis, et al. Impact à court terme de l’exploitation forestière sur le tétras du Canada (Falcipennis canadensis) (Short-term impact of forest logging on spruce grouse (Falcipennis canadensis)), Canadian journal of forest research, ISSN=0045-5067, no 2, 2000, vol 30, paĝoj 202 -210, Les Presses scientifiques du CNRC.&lt;/ref&gt;

Tiu lagopo estas ankaŭ specio de [[ĉasbestoj]] ĉasata pro ties viando.

=== Konservado ===
Kvankam ĝi estas konsiderata Malplej Zorgiga de IUCN, tiu birdo estas protektata specio laŭ la ĉasregularo de Vermont.

== Referencoj ==
* {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47079|title=Dendragapus canadensis|downloaded=11a Majo 2006}} BirdLife International (2004). Dendragapus canadensis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. IUCN 2006. Konsultita la 11an de majo 2006. Malplej Zorgiga
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
&lt;!--{{commons|Falcipennis canadensis}}
{{Wikispecies|Falcipennis canadensis}}--&gt;
* [http://www.dec.ny.gov/animals/7078.html Spruce Grouse Factsheet] New York Department of Environmental Conservation
* [http://www.allaboutbirds.org/guide/Spruce_Grouse/id Spruce Grouse], Laboratorio Cornell de Ornitologio
* [http://gis.wwfus.org/wildfinder/ Natura arealo de kanada lagopo : tajpu ''Falcipennis canadensis''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111014034322/http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |date=2011-10-14 }} {{en}}
&lt;br /&gt;
{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Kokoformaj]]
[[Kategorio:Tetraonedoj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>8ov3dsq026d9tykhslza3ywy6ugxuu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karunkla karakaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>360336</id>
    <revision>
      <id>9503227</id>
      <parentid>8911585</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="6kimngf8wmdyushvyrl5xekfyv1jzl0" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Karunkla karakaro
|koloro = pink
|dosiero = Ecuador_0698b_Carunculated_Caracara.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Karunkla karakaro
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Falkoformaj]] ''Falconiformes''
|familio = [[Falkedoj]] ''Falconidae''
|genro = ''[[Phalcoboenus]]''
|specio = ''Ph. carunculatus''
|statuso = LC
|dunomo = ''Phalcoboenus carunculatus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Des Murs]], [[1853]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La '''Karunkla karakaro''' aŭ [[Karunkla karakarao]] ('''''Phalcoboenus carunculatus''''') estas specio de [[rabobirdo]] de la familio de [[Falkedoj]]. Ĝi troviĝas en [[paramo]] en nordaj [[Andoj]] de anda [[Ekvadoro]] kaj suda (sudokcidenta) [[Kolombio]]. Ĝi estas ĝenerale nekomuna al iom komuna. Ĝi estas tre oportunema specio ofte vidata piediranta surgrunde, kie ili manĝas kaj [[kadavraĵo]]jn kaj se eble iun ajn malgrandan animalon kiun ili povas kapti.

Ĝi estis iam traktata kiel raso de ''P. megalopterus'', kiel ''P. albogularis''; tiuj tri formas superspecion, en kiun kelkaj fakuloj metas ankaŭ ''P. australis''. Tiu genro estas tre rilata al ''Polyborus'', kaj foje eĉ mergita kun ĝi.

== Aspekto ==
Ili estas de 51 al 56 cm longaj kaj similas al tre proksime rilata [[Anda karakaro]], tio estas de nigrablanka plumaro, sed malkiel tiu specio ties brusto kaj supra ventro estas nigra kun tre densa blanka strieco, dum la Anda karakaro havas tutnigran bruston. Estas nigraj la krono, nuko, resto de supraj partoj kaj meza zono en vosto, krom la menciata strieco de brusto; estas blankaj la suba ventro, pugo kaj vosto escepte la menciata zono. En flugiloj estas nigraj unuarangaj kaj duarangaj, dum triarangaj estas nigraj. La beko estas dika, hokoforma kaj helgriza. Estas flavoranĝaj nuda vizaĝo kaj kruroj, kun iom pli oranĝeca karunklo mustaĉa, kiu nomigas la specion. Super la bekobazo estas ankaŭ karunkla [[vaksaĵo]] kun naztruoj.

Junuloj estas malpli distingaj ol la oranĝavizaĝaj plenkreskuloj kaj estas tutbrunaj kun rozecgrizaj vizaĝaj haŭtaĵoj anstataŭ flavecaj.

== Subspecioj ==
Oni ne konas [[subspecio]]jn de tiu specio, tio estas monotipa.&lt;ref name=cle&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view |titolo=Clements, J. F. 2007. ''The Clements Checklist of Birds of the World, 6th Edition''. Cornell University Press. Elŝutebla el Laboratorio Cornell de Ornitologio |alirdato=2011-05-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090908210607/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view |arkivdato=2009-09-08}}&lt;/ref&gt;

== Ekologio ==
Ili loĝas en la tipaj tropikaj aŭ subtropikaj herbejoj de sia distribuado je altitudoj de 3.000 al 4.200 m super la marnivelo. Estas birdo kiu manĝas [[kadavraĵo]]jn, kiel ĉe la resto de la karakaroj, kaj nutras sin ĉefe el [[vermo]]j, [[semo]]j, malgrandaj vertebruloj kaj [[artropodo]]j ([[insekto]]j kaj aliaj senvertebruloj). Plejparte de la tempo ĝi piedire surgrunde serĉas manĝaĵon.

Ĝi abundas en iaj partoj de sia distribuado. Estas [[loĝantaj birdoj|malnomada birdospecio]], kiu faras movetojn post la [[reprodukta sezono]].

Ĝi estas vidata en grupoj de 7 al 40 individuoj. Eblas vidi unusolan individuon aŭ paron, sed tendencas grupiĝis en nombraj birdaroj de foje ĝis cento da individuoj. La [[nesto]] estas konstruita en fendo inter [[roko]]j aŭ konstruita inter branĉoj de arboj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/49474/all Phalcoboenus carunculatus]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 24an de julio 2007.

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Falkoformaj]]
[[Kategorio:Falkedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>6kimngf8wmdyushvyrl5xekfyv1jzl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Búbánatvölgy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>360373</id>
    <revision>
      <id>9503091</id>
      <parentid>8017863</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>== Tradukfonto == {{Trad|hu|Búbánatvölgy}}</comment>
      <origin>9503091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3523" sha1="h3v0po8frx0tj4fjzfblkzw6q78dcdk" xml:space="preserve">'''Búbánatvölgy''' - (signifanta Valo de Malĝojego) aŭ nomata laŭ la loĝantoj ''Búbánat'' (Malĝojego) - situas en la norda urboparto de urbo [[Esztergom]].&lt;ref&gt;http://www.ksh.hu/apps/!cp.hnt2.telep?nn=25131&lt;/ref&gt;

== Situo, geografio, hidrografio ==
[[Dosiero:Esztergom-Bubanatvolgy oz.jpg|eta|dekstra|220px|[[Kapreolo]] ĉe la bordo de Búbánatvölgy kaj Kerektó]]
Búbánatvölgy situas en la valo inter la montoj Szamár kaj Hosszú en nord-suda direkto ĉe la limo de la Nacia Parko Duna-Ipoly. Ĝia limo estas norde la ĉefvojo numero 111 kaj la riverego [[Danubo]]. Ĝi kun la urbopartoj Szamárhegy kaj Kerektó tute ĉirkaŭas la 307 metrojn altan monton Szamár (laŭ origina nomo: monto Zamárd). El la tri urbopartoj Búbánatvölgy estas la plej malgranda kaj unu el la ŝatataj fiŝejoj. Ĉi tie troviĝas la lagoj Halas, Mini, Fürdő kaj sude de ili troviĝas la lago Kerek sed en la urboparto Kerektó.&lt;ref&gt;http://www.esztergom.hu:8080/eloterjesztesek/testuleti//2008/2008-11-27/kulonposta%20csutortok/15-Tortenelmi%20varosresz%20mod%20(512)/Bubanat-varosr-2008-2.pdf&lt;/ref&gt; En Búbánatvölgy fluas la fontoj Majális kaj Hideg. En septembro de 2006, kiam oni boris por havi putojn donontajn trinkakvon, oni trovis en 200-metra profundeco akvon 32 Celsi-gradojn varman.

== Historio ==
En la super-danuba regiono de Búbánatvölgy apud la [[aŭtovojo]] el la romiaj tempoj ankaŭ hodiaŭ troviĝas digo de [[akvorezervujo]]. Ĝi estis digo por izoli la tutan valon. La ŝalta kluzo de la grandega akvorezervejo estis verŝajne ĉirkaŭ en la centro de la valo. Iam ĉi tie troviĝis muelejo de monaĥinoj. La hodiaŭ-ekzistantaj lagoj estis ekfarintaj en 1962 en la tiama [[marĉo]] plena je [[fragmito]]j. La lago Mini ricevis ekestigan permeson en 1972, kaj poste same la lago Halas en 1975. La lago Fürdő ricevis tian permeson en 1983, sed ĝi ĝis nun ne havas funkciigan permeson. La tuta surfaco de la lagoj estas 3,25 [[hektaro]]j.

== Priskribo ==
En Búbánatvölgy estas troveblaj ĉefe ripozdomoj kaj familidomoj. Ne estas porpublikaj lokoj. Malgraŭ tio ke laŭ la Hungaria popolnombrado la urboparto havis nur 20 loĝantojn en 2001, hodiaŭ estas pli kaj pli populare translokiĝi en ĉi tiun apud-naturan ĉirkaŭaĵon. Ankaŭ Esztergom klopodas esti pli natur-proksima urbo. En 2001 situis en la teritorio 8 loĝlokoj kaj 75 ripozdomo sen konstantaj loĝantoj.

=== Lago Halas ===
La lago estas kunligita kun la lago Mini tra marĉeska de-sude-venanta fosaĵo 150 metrojn longa. Okcidente ĝin limas ripozdomoj, norde ne stabila malseka teraĵejo kaj de oriente la vojo Fárikúti. La teritorio de la lago estas 11&amp;nbsp;000 m², el kiu akva regiono estas ĉ. 9&amp;nbsp;000 m², kaj la resto estas kovrita de fragmitoj. La lago estas 115 metrojn longa kaj 1,11 metrojn profunda. La [[kluzo]]j estas 7,35 metrojn longaj.

=== Lago Mini ===
La [[lago]] Mini estis la unue konstruita el tiuj tri. Sude de ĝi troviĝas la lago Fürdő, okcidente de ĝi la ripozejo, kaj norde de ĝi estas stabila malseka teraĵejo kaj de oriente la vojo Fárikúti. La teritorio de la lago estas 9000 m², el ĝi malseka surfaco estas 6000 m², la restaĵo kovratas de fragmitejo. Ĝi estas 150 metrojn longa kaj ĝenerale 1,35 metrojn profunda.

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
dosiero:Búbánatvölgy 005.jpg|pejzaĝo kun [[fragmito]]j
dosiero:Bubanatvolgy 008.jpg|Lago Kerek tó
&lt;/gallery&gt;

== Fontoj ==
{{Referencoj}}

== Tradukfonto ==
{{Trad|hu|Búbánatvölgy}}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Esztergom]]</text>
      <sha1>h3v0po8frx0tj4fjzfblkzw6q78dcdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koluma falketo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>361323</id>
    <revision>
      <id>9503320</id>
      <parentid>8273285</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3155" sha1="rhceulls4xy1y22w4y1pdshr97dytd9" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Koluma falketo
|koloro = pink
|dosiero = Collared Falconet - Nikhil Fuge.jpg
|dosiero2=Collared Falconet Microhierax caerulescens by Dr. Raju Kasambe DSCN2045 (3).jpg
| dosiero larĝo=300px
| dosiero2 larĝo=300px
|priskribo de dosiero = Koluma falketo
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Falkoformaj]] ''Falconiformes''
|familio = [[Falkedoj]] ''Falconidae''
|genro = ''[[Microhierax]]''
|specio = ''M. caerulescens''
|statuso = LC
|dunomo = ''Microhierax caerulescens''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]])
|mapo de vivoteritorioj = Microhierax caerulescens distribution map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
La '''Koluma falketo''' ('''''Microhierax caerulescens''''') estas specio de [[rabobirdo]] de la familio de [[Falkedoj]] kaj genro de [[Falketoj]], kiu komponiĝas el tre malgrandaj falkoj de [[Azio]].

Ĝi troviĝas en [[Bangladeŝo]], [[Butano]], [[Kamboĝo]], [[Ĉinio]], [[Pakistano]], [[Barato]], [[Laoso]], [[Birmo]], [[Nepalo]], [[Tajlando]] kaj [[Vjetnamio]]. Ties natura [[habitato]] estas moderklimataj [[arbaro]]j. Temas pri specio de komunaj [[loĝantaj birdoj]] en deciduaj arbaroj, arbarklarejoj kaj arbarbordoj de ĉiamverdaj arbaroj.

== Aspekto ==
La Koluma falketo estas tre malgranda rabobirdo nur 8-13 cm longa kaj 35-50 g peza. Ĝi estas membro de la grupo de plej malgrandaj rabobirdoj de la mondo. Ĝi havas nigrecajn al malhelgrizajn (kun iom da blueca nuanco kiu estas tialo por la [[latina]] [[scienca nomo]]) suprajn partojn (krono, dorso, fugiloj kaj vosto) kun blankaj malgranda frunto, larĝega superokulo kaj kompleta '''kolumo''', kiu nomigas la specion. La blankan vizaĝon trapasas larĝa '''traokula strio'''. La subaj partoj estas ĉefe blankaj, kun ruĝeca nuanco en gorĝo, femuroj, flankoj kaj subvosto. La kruroj kaj malgranda hokoforma beko estas malhelgrizaj.

== Subspecioj ==
Oni konas du [[subspecio]]jn de ''Microhierax caerulescens '':&lt;ref name=cle&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view |titolo=Clements, J. F. 2007. ''The Clements Checklist of Birds of the World, 6a Eldono''. Cornell University Press. Elŝutebla el Laboratorio Cornell de Ornitologio |alirdato=2011-05-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091213052451/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view |arkivdato=2009-12-13}}&lt;/ref&gt;

* ''Microhierax caerulescens caerulescens'' - de orienta [[Himalajo]] en [[Barato]] kaj [[Nepalo]] al [[Asamo]].
* ''Microhierax caerulescens burmanicus'' - de [[Birmo]] al suda [[Hindoĉinio]].

== Referencoj==&lt;!-- Forktail13:131. --&gt;
{{Referencoj}}
* BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/49487/all Microhierax caerulescens]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 24an de julio 2007.

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Falkoformaj]]
[[Kategorio:Falkedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Azio]]</text>
      <sha1>rhceulls4xy1y22w4y1pdshr97dytd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Humanista Internacio</title>
    <ns>1</ns>
    <id>369053</id>
    <revision>
      <id>9503100</id>
      <parentid>3731842</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garymickle</username>
        <id>104824</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Garymickle movis paĝon [[Diskuto:Internacia Humanista kaj Etika Unio]] al [[Diskuto:Humanista Internacio]]: Tiu ĉi asocio mem ŝanĝis sian nomon.</comment>
      <origin>3731842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170" sha1="1ks67ab6mc4uh1p8gec6vf4t57rubdw" xml:space="preserve">Karaj gesamideanoj, 

tiu ligo ne funkcias :     Ekstera ligilo  Retpaĝo pri IHEU en Esperanto

ĉu vi povas repari la ligilon?

Mi salutas vin amike.

Dominique Simeone</text>
      <sha1>1ks67ab6mc4uh1p8gec6vf4t57rubdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503145</id>
      <parentid>9503100</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>[[User:Simeone]] 2011-07-30</comment>
      <origin>9503145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="188" sha1="6jfj87x8ossoyqdw11lt49rjpq9xe1z" xml:space="preserve">Karaj gesamideanoj, tiu ligo ne funkcias : Ekstera ligilo Retpaĝo pri IHEU en Esperanto ĉu vi povas repari la ligilon? Mi salutas vin amike. Dominique Simeone [[User:Simeone]] 2011-07-30</text>
      <sha1>6jfj87x8ossoyqdw11lt49rjpq9xe1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iguatu (Paranao)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>371826</id>
    <revision>
      <id>9503288</id>
      <parentid>9482461</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heitor100YT</username>
        <id>220100</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atualizado o Brasão de Iguatu - PR.</comment>
      <origin>9503288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2351" sha1="0y9hua3dx6j13qa06b5is8vg17ic7js" xml:space="preserve">{{aliaj signifoj|Iguatu (Cearao)}}
{{informkesto urbo
| nomo = Iguatu 
| bildo = &lt;!-- kutime el vikidatumoj, sed tie ankoraŭ nenio estas ĝis fino de 2024  --&gt;
| blazono = Brasão de Iguatu PR.png
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{priskribo samlinia|#FF0000|grandeco=66%}} [[sudorienta regiono de Brazilo|sudorienta regiono]]
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{Paranao}} 
&lt;!-- e-lingvaj tekstoj pri mezoregiono kaj mikroregiono pri municipoj de Cearao ne ekzistas --&gt;
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- eble ankoraŭ ne estas en vikidatumoj: tiam bonos meti ĝin tien --&gt;
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} 
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-PA duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 9
}}
'''Iguatu''' &lt;!-- {{prononco|?}} --&gt; estas [[municipo]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]] kaj en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[Paranao]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj municipoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. 

Ĝia nomo signifas bona akvo aŭ bona rivero.

== Vidu ankaŭ ==	
* [[Listo de la municipoj de Paranao]]

== Eksteraj ligiloj ==
&lt;!-- * {{Oficiala retejo|https://iguatu.pr.gov.br}} ({{pt}}) -- la rete asertita retejo ne funkcias dum decembro 2024 --&gt; 
* [https://www.facebook.com/prefeituraiguatu/ Oficiala paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' ({{pt}}) 
&lt;!-- 

Estu bonvenaj ankoraŭ aldoni 1-2 bildojn, se bonaj fotoj aperos en la komunejo: ĝis fino de 2024 estas neniuj. 

&lt;br/&gt;
[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]

--&gt; 
{{projektoj}}
{{Ĝermo|Brazilo}}
{{bibliotekoj}}


[[Kategorio:Municipoj de Paranao]]</text>
      <sha1>0y9hua3dx6j13qa06b5is8vg17ic7js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krepuskaj radioj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>375300</id>
    <revision>
      <id>9503337</id>
      <parentid>8435005</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1486" sha1="sxoyuebpkp7nhsq5udmxp4lxvtn5qc2" xml:space="preserve">[[Dosiero:Crepuscular rays color.jpg|eta|Krepuskaj radioj je sunsubiro.]]

'''Krepuskaj radioj''' ĉe atmosfera [[optiko]], estas [[radio]]j de [[sunlumo]] kiu ŝajnas radii el ununura punkto en la ĉielo. Tiuj radioj, kiuj trapasas inter vakuoj inter [[nubo]]j aŭ inter aliaj objektoj, estas kolonoj de sunluma aero separataj de pli malhelaj nubombraj areoj. Ties nomo devenas el ties plej ofta okazo dum [[Krepusko|krepuskaj]] horoj (tiuj ĉirkaŭ mateniĝo kaj noktiĝo), kiam la kontrastoj inter lumo kaj mallumo estas plej evidentaj.

Krepuskaj radioj estas preskaŭ paralelaj, sed ŝajnas diverĝaj pro la linia perspektivo. Ili ofte okazas kiam objektoj kiaj montopintoj aŭ nuboj parte ombrigas la sunradioj kiel nubokovro.

Ĉe diversaj kulturoj tiuj radioj estis rilatataj al diversaj religiaj kredoj kiel [[simbolo]]j de dioj.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.atoptics.co.uk/ Sunrays - Krepuskaj radioj, klarigoj kaj bildoj] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ems.psu.edu/~demark/471/CrepuscularRays.html Detala priskribo de kial okazas la Krepuskaj radioj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081205010126/http://www.ems.psu.edu/~demark/471/CrepuscularRays.html |date=2008-12-05 }}
* [http://www.flickr.com/photos/ezee123/4319523252/ Fotografia ilustro de Krepuskaj radioj matene en Goa]
* [http://www.youtube.com/watch?v=fyqitph1va4 &quot;Sun drawing water&quot; Muzikero]

[[Kategorio:Atmosfera optiko]]</text>
      <sha1>sxoyuebpkp7nhsq5udmxp4lxvtn5qc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kuba buteogalo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378841</id>
    <revision>
      <id>9503358</id>
      <parentid>8293252</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3368" sha1="sk50u6gx2x340wgbv2yd6qyuu0td2pe" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kuba buteogalo
|koloro = pink
|dosiero = Buteogallus gundlachii -Camaguey Province, Cuba-8 (1).jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kuba buteogalo, ĉe provinco Camaguey, Kubo
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Akcipitroformaj]] ''Accipitriformes''
|familio = [[Akcipitredoj]] ''Accipitridae''
|genro = ''[[Buteogallus]]''
|specio = ''B. gundlachii''
|statuso = NT
|dunomo = ''Buteogallus gundlachii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], [[1855]])
|specioj de subdivizio = subspecioj
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj =Buteogallus gundlachii map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La '''Kuba buteogalo''' aŭ '''Gundlaĉa buteogalo''' (''Buteogallus gundlachii'') estas specio de [[rabobirdo]] de la familio de [[Akcipitredoj]] kaj genro de [[Buteogaloj]], kiu enhavas ĉefe nigrecajn akcipitredojn, krabomanĝajn.

Ĝi estas [[Endemismo|endemia]] de la insulo de [[Kubo]], kie ĝi estas limigita al marbordaj areoj. Ĝi estis tradicie konsiderata [[subspecio]] de la [[Nigra buteogalo]] (''B. anthracinus''), sed ĵusaj pruvoj sugestis, ke ĝi estu traktata kiel separata specio.&lt;ref&gt;Wiley &amp; Garrido (2005)&lt;/ref&gt; Sekve la [[American Ornithologists' Union|AOU]] formale agnoskis ĝin kiel specio en 2007.

Plenkreskulo de Kuba buteogalo estas ĉ. 43–53 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 930 g. Ĝi havas tre larĝajn flugilojn, kaj estas ĉefe nigra kun iome da bruneca nuanco en supraj flugiloj. La mallonga vosto estas nigra kun ununura larĝa blanka bendo kaj ankaŭ blanka pinto. La beko estas nigra kaj la kruroj kaj etendaj [[vaksaĵo]]j al la okuloj estas flavaj.

Oni ne konas [[subspecio]]jn de tiu “nova” specio.&lt;ref name=cle&gt; http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%206.5.xls/view {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110602054017/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%206.5.xls/view |date=2011-06-02 }} The Clements Checklist of Birds of the World, Versio 6.5, 12a de junio de 2011, Clements, J.F., T.S. Schulenberg, M.J. Iliff, B.L. Sullivan, &amp; C.L. Wood, 2010, xls, Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

Ties statuso estis unuafoje pritaksata de la [[IUCN Ruĝa Listo]] en 2008, kiam ĝi estis listata kiel [[Preskaŭ Minacata]].&lt;ref&gt;BLI (2008)&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==
* [[BirdLife International]] (BLI) (2008): [http://www.birdlife.org/action/science/species/global_species_programme/whats_new.html 2008 IUCN Ruĝlista statusŝanĝoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080914020126/http://www.birdlife.org/action/science/species/global_species_programme/whats_new.html |date=2008-09-14 }}. Konsultita la 23an de majo 2008.
* Wiley, J. W., and Garrido, O. H. (2005). ''Taxonomic status and biology of the Cuban Black-hawk, Buteogallus anthracinus gundlachii (Aves: Acciptridae).'' The Journal of Raptor Research 39: 351-364.

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&amp;sid=32478&amp;m=0 BirdLife Species Factsheet]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Buteoj]]
[[Kategorio:Akcipitredoj]]
[[Kategorio:Akcipitroformaj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>sk50u6gx2x340wgbv2yd6qyuu0td2pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dionisios Solomos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>383054</id>
    <revision>
      <id>9503082</id>
      <parentid>9273449</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>== Tradukfonto == {{Trad|en|Dionysios Solomos|}}</comment>
      <origin>9503082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2201" sha1="0nc4007rr77awg0j4gxz3x9il5gdyq2" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto
 | nomo                   = Dionisios SOLOMOS
 | dosiero                = [[Dosiero:Solomos portrait 2.jpg|250px|Dionisios Solomos]]
 | priskribo              = Dionisios Solomos
 | dato de naskiĝo        = [[8-an de aprilo]] [[1798]]
 | loko de naskiĝo        = [[Zakinto]], [[Grekio]]
 | nacieco                = [[greko]]
 | sukcesis kiel          = [[verkisto]]
 | dato de morto          = [[9-an de februaro]] [[1857]]
 | loko de morto          = [[Korfuo]], [[Grekio]]
 | artista celigo         =
 | reprezentivaj verkoj =
}}
'''Dionisios Solomos''' (greke:Διονύσιος Σολωμός, [[8a de aprilo]] [[1798]] - [[9a de februaro]] [[1857]]) estis [[Grekio|Greka]] [[poeto]] el [[Zakinto]]. Li estas plej konata kiel la aŭtoro de la [[Himno al Libereco]] (greke:Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν, Ýmnos eis tīn Eleutherían), el kiu la unuaj du strofoj, kun la muziko de [[Nikolaos Mantzaros]], fariĝis la Greka [[nacia himno]] en 1865. Li estis la ĉefulo de la [[Heptanesa Skolo (literaturo)|Heptanesa Skolo]] de poezio, kaj oni povas rigardi lin kiel nacia poeto de Grekio - ne nur pro tio, ke li verkis la nacian himnon, sed ankaŭ ĉar li kontribuis al la konservo de pli frua poezia tradicio kaj reliefigis ĝian utilon al la [[Moderna Greka literaturo|moderna literaturo]]. Aliaj rimarkindaj poemoj inkluzivas ''Ὁ Κρητικός'' (La Kretulo), ''Ἐλεύθεροι Πολιορκημένοι''(La Liberaj Sieĝitaj) kaj aliaj. La karakterizaĵo de lia laboro estas tio, ke neniu poemo escepte de la ''Himno al Libereco'' estis kompletigita, kaj preskaŭ nenio estis eldonita dum lia vivdaŭro.

== Aperis en Esperanto ==
{{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Dionisios Solomos}}
* [http://eo.wikisource.org/wiki/La_blondulino La blondulino], tradukita de [[Antoni Grabowski]], [[El Parnaso de Popoloj]], 1913.
=== Libroj pri Dionýsios Solomós ===
* {{en}} Romilly Jenkins, ''Dionysios Solomós.'', Cambridge U.P., 1940.
* {{en}} Byron Raizis, ''Dionysios Solomos.'', Twayne, New York, 1972.

== Tradukfonto ==
{{Trad|en|Dionysios Solomos|}}

{{ĝermo|Grekio}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Solomos, Dionisios}}

[[Kategorio:Grekaj poetoj]]</text>
      <sha1>0nc4007rr77awg0j4gxz3x9il5gdyq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503083</id>
      <parentid>9503082</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>== Tradukfonto == {{Trad|en|Dionysios Solomos}}</comment>
      <origin>9503083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2202" sha1="agbxzv3bxkj8cghlfxfo1ues4mmhhom" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto
 | nomo                   = Dionisios SOLOMOS
 | dosiero                = [[Dosiero:Solomos portrait 2.jpg|250px|Dionisios Solomos]]
 | priskribo              = Dionisios Solomos
 | dato de naskiĝo        = [[8-an de aprilo]] [[1798]]
 | loko de naskiĝo        = [[Zakinto]], [[Grekio]]
 | nacieco                = [[greko]]
 | sukcesis kiel          = [[verkisto]]
 | dato de morto          = [[9-an de februaro]] [[1857]]
 | loko de morto          = [[Korfuo]], [[Grekio]]
 | artista celigo         =
 | reprezentivaj verkoj   =
}}
'''Dionisios Solomos''' (greke:Διονύσιος Σολωμός, [[8a de aprilo]] [[1798]] - [[9a de februaro]] [[1857]]) estis [[Grekio|Greka]] [[poeto]] el [[Zakinto]]. Li estas plej konata kiel la aŭtoro de la [[Himno al Libereco]] (greke:Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν, Ýmnos eis tīn Eleutherían), el kiu la unuaj du strofoj, kun la muziko de [[Nikolaos Mantzaros]], fariĝis la Greka [[nacia himno]] en 1865. Li estis la ĉefulo de la [[Heptanesa Skolo (literaturo)|Heptanesa Skolo]] de poezio, kaj oni povas rigardi lin kiel nacia poeto de Grekio - ne nur pro tio, ke li verkis la nacian himnon, sed ankaŭ ĉar li kontribuis al la konservo de pli frua poezia tradicio kaj reliefigis ĝian utilon al la [[Moderna Greka literaturo|moderna literaturo]]. Aliaj rimarkindaj poemoj inkluzivas ''Ὁ Κρητικός'' (La Kretulo), ''Ἐλεύθεροι Πολιορκημένοι''(La Liberaj Sieĝitaj) kaj aliaj. La karakterizaĵo de lia laboro estas tio, ke neniu poemo escepte de la ''Himno al Libereco'' estis kompletigita, kaj preskaŭ nenio estis eldonita dum lia vivdaŭro.

== Aperis en Esperanto ==
{{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Dionisios Solomos}}
* [http://eo.wikisource.org/wiki/La_blondulino La blondulino], tradukita de [[Antoni Grabowski]], [[El Parnaso de Popoloj]], 1913.
=== Libroj pri Dionýsios Solomós ===
* {{en}} Romilly Jenkins, ''Dionysios Solomós.'', Cambridge U.P., 1940.
* {{en}} Byron Raizis, ''Dionysios Solomos.'', Twayne, New York, 1972.

== Tradukfonto ==
{{Trad|en|Dionysios Solomos}}

{{ĝermo|Grekio}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Solomos, Dionisios}}

[[Kategorio:Grekaj poetoj]]</text>
      <sha1>agbxzv3bxkj8cghlfxfo1ues4mmhhom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kresta kukolaglo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>383347</id>
    <revision>
      <id>9503339</id>
      <parentid>8573927</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="fnby9fr8i4wf96knbymphomyx7h348h" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kresta kukolaglo
|koloro = pink
|dosiero = Pacific Baza.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kresta kukolaglo
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Akcipitroformaj]] ''Accipitriformes''
|familio = [[Akcipitredoj]] ''Accipitridae''
|genro = ''[[Aviceda]]''
|specio = ''A. subcristata''
|statuso = LC
|dunomo = ''Aviceda subcristata''
|dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1838]])
|specioj de subdivizio = subspecioj
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La '''Kresta kukolaglo''' aŭ '''Pacifika kukolaglo''', ''Aviceda subcristata'', estas svelta, mezgranda rabobirdo kun distinga kresto, kio nomigas la specion, ĉar kvankam ankaŭ aliaj membroj de la genro de [[Kukolagloj]] havas tiajn krestojn, tiu ĉi specio montras ĝin plej grande kaj karaktere rekte supernuke.

== Aspekto ==
[[Dosiero:Pacific Baza kobble08ed.JPG|eta|maldekstra|Nematurulo, Kobble Ck, SOr [[Kvinslando]], Aŭstralio]]
Ties supraj partoj estas ĉefe malhelbrunaj, kun griza kapo kaj flavaj irisoj. La kapo estas ebeneca kaj rondoforma iom kolumbeca, kie la flavega iriso ege rimarkindas, same kiel la montrata kresto supernuka. Ĝi estas rimarkinde strieca blanke kaj malhelbrune en brusto kaj en subvosto kaj flugoplumoj. La inoj estas iome pli grandaj ol maskloj.

== Distribuado ==
Ĝi troviĝas ĉe marbordaj kaj ĉebordaj areoj de norda kaj orienta [[Aŭstralio]], [[Wallacea]], [[Nov-Gvineo]] kaj apudaj insuloj.

== Kutimaro ==
La Kresta kukolaglo havas distingan ĉaskutimaron. Kiam eventuala manĝopredo estas vidata en arbopintoj el malsupre, la Pacifika kukolaglo levas siajn flugilojn en formo de distinga vo kaj plonĝas viglefike en la [[kanopeo]]n por kapti sian predon.

Ili manĝas [[fantominsektoj]]n (ĉefe dum reproduktado) same kiel aliajn grandajn insektojn, [[arborano]]jn, [[lacerto]]jn, malgrandajn birdojn kaj eĉ fruktojn.

Ili nestumas alte en arbaraj arboj, kaj la ino demetas 2-4 ovojn.

[[Dosiero:Pacific Baza apr95.ogv|etatime=1|300px|maldekstra|Kobble Creek, SOr Kvinslando]]
{{-}}

== Subspecioj ==
[[Dosiero:Pacific Baza.png|eta|dekstra|Distribuado de la Pacifika kukolaglo, kun subspecioj separataj per linioj]]
Oni konas 14 [[subspecio]]jn de ''Aviceda subcristata'':&lt;ref name=cle&gt;http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%206.5.xls/view {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110602054017/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%206.5.xls/view |date=2011-06-02 }} ''The Clements Checklist of Birds of the World'', Versio 6.5, 12a de junio de 2011, Clements, J.F., T.S. Schulenberg, M.J. Iliff, B.L. Sullivan, &amp; C.L. Wood, 2010, xls, Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

* ''Aviceda subcristata timorlaoensis'' - [[Malgrandaj Sundaj Insuloj]].
* ''Aviceda subcristata pallida'' - Seram Laut (Manavoko kaj Gorongo) kaj insuloj Kai.
* ''Aviceda subcristata reinwardtii'' - sudaj [[Molukoj]] (nome Boano, Seram, Ambon kaj Haruku).
* ''Aviceda subcristata stresemanni'' - [[Buru]] (centraj Molukoj).
* ''Aviceda subcristata rufa'' - Molukoj (Morotai, Halmahera, Ternate, Tidore, Bakano kaj Obi).
* ''Aviceda subcristata waigeuensis'' – insulo [[Waigeo]] (ĉe norda Novgvineo).
* ''Aviceda subcristata obscura'' - insulo [[Biak]] (frente al norte de Novgvineo).
* ''Aviceda subcristata stenozoma'' - [[Aru]] kaj oriento de [[Novgvineo]].
* ''Aviceda subcristata megala'' - oriente de Novgvineo.
* ''Aviceda subcristata coultasi'' - [[Admiralitatinsuloj]].
* ''Aviceda subcristata bismarckii'' - [[Bismarkoj]].
* ''Aviceda subcristata gurneyi'' - [[Salomonoj]].
* ''Aviceda subcristata subcristata'' – norda kaj orienta [[Aŭstralio]].

== Referencoj==&lt;!-- ZoolMedLeiden82:407. --&gt;
{{Referencoj}}
* BirdLife International (2006) Species factsheet: ''Aviceda subcristata''. Elŝutita el http://www.birdlife.org la [[15an de novembro]] 2006
* Marchant, S.; &amp; Higgins, P.J. (Eds). ''Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds. Vol,2: Raptors to Lapwings''. Oxford University Press: Melbourne. ISBN 0-19-553069-1

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Pernenoj]]
[[Kategorio:Akcipitredoj]]
[[Kategorio:Akcipitroformaj]]
[[Kategorio:Birdoj de Oceanio]]</text>
      <sha1>fnby9fr8i4wf96knbymphomyx7h348h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kapuĉanaso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>384239</id>
    <revision>
      <id>9503169</id>
      <parentid>8967411</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4416" sha1="gwsgam4pj8eypfk8oz0pk3k0cm3uk1w" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kapuĉanaso
|koloro = pink
|dosiero = Anas versicolor versicolor)- Macho.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kapuĉanaso, masklo en Brazilo de la nomiga subspecio
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes''
|familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae''
|genro = ''[[Anas]]''
|specio = ''A. versicolor''
|statuso = LC
|dunomo = ''Anas versicolor''
|dunomo aŭtoritato = ([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1816]])
|specioj de subdivizio = subspecioj
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La '''Kapuĉanaso''' (''Anas versicolor'') estas birdospecio de la grupo de [[plaŭdanasoj]] de la tipa genro ''[[Anas]]''. Ĝi reproduktiĝas en [[Sudameriko]].

== Aspekto ==
[[Dosiero:Anas versicolor.JPG|eta|maldekstra|250px|Muzea specimeno]]
[[Dosiero:Anas versicolor MHNT.ZOO.2010.11.32.4.jpg|eta| ''Anas versicolor'' - [[MHNT]]]]

Tiu anaso estas 51 cm longa kaj pezas de 300 al 500 g. Ĝi havas nigrecan kronon el la supra bekobazo sub la okuloj kaj al la nukoflankoj, kaj helblua beko kun flava bazo de supra makzelo. Ili havas ankaŭ verdan [[speguleto]]n kun blanka bordo.&lt;ref&gt;[http://www.arthurgrosset.com/sabirds/silverteal.html ArthurGrosset.com]&lt;/ref&gt;

La resto de la vizaĝo estas sablokolora kaj en kolo komencas makuleteco kiu fariĝas makuloj en brusto kaj strieco en flankoj kaj ventro, nome malhelbrunaj markoj kun sablokoloraj bordoj. La plej suba ventro kaj mallonga vosto montras tre fajnan striecon, dum la flugilplumoj estas malhelbrunaj.

== Distribuado ==
Ties geografia distribuado enhavas regionojn de la [[Punao]] en centra [[Peruo]], suda [[Bolivio]] kaj nordo de [[Ĉilio]]. Aliaj populacioj troviĝas el pleja sudo de la kontinento al centra [[Ĉilio]], norda [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Paragvajo]], [[Urugvajo]] kaj suda [[Brazilo]], krom en la [[insuloj Malvinoj]],&lt;ref name=&quot;Clements&quot;&gt;Clements, J. (2007)&lt;/ref&gt; [[Sud-Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj|Suda Georgio]] kaj [[Sud-Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj|Sud-Sandviĉinsuloj]],&lt;ref&gt;&quot;IUCN&quot;&lt;/ref&gt;. La plej sudaj birdoj [[Birdomigrado|migras]] al suda [[Brazilo]] vintre kaj tie koincidas kun la loka populacio de [[loĝantaj birdoj]].

La [[Punaa kreko]] estis iam konsiderata [[subspecio]] de tiu birdo. Nune oni agnoskas la jenajn du subspeciojn:
* ''A. versicolor versicolor'' '''Norda kapuĉanaso''' loke en [[Paragvajo]], suda [[Bolivio]], kaj suda [[Brazilo]].&lt;ref name=&quot;Clements&quot; /&gt;
* ''A. versicolor fretensis'' '''Suda kapuĉanaso''' loke en suda [[Ĉilio]], [[Argentino]], kaj [[Falklandoj]].&lt;ref name=&quot;Clements&quot; /&gt;

== Ekologio ==
Ĉe la [[Altiplano]] tiu specio loĝas ĉe [[lago]]j, marĉoj kaj [[rivero]]j de altaj lokoj en malgrandaj grupoj aŭ paroj. La populacioj de ebenaĵoj loĝas ĉe lagetoj kaj lagoj kun malmulta vegetaĵaro. La [[reprodukta sezono]] okazas el aprilo al junio ĉe kanejoj kaj [[kareksejo]]j; la ino demetas 6 al 19 kremokolorajn al rozkolorajn ovojn. [[Kovado]] daŭras 25 tagojn. Kiel ĉe cignoj kaj anseroj, ankaŭ ĉe tiu ĉi specio ambaŭ gepatroj zorgas la idojn. La paro povas esti longdaŭra. Tiuj anasoj estas trankvilaj, sed povas aktive defendi ovojn, idojn kaj inojn.

Ili manĝas ĉefe vegetalajn materialojn kiaj [[semo]]j kaj akvaj plantoj, sed povas komplementi sian dieton pere de etaj [[senvertebrulo]]j, kiaj artropodoj kaj insektoj.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==
* '''Clements''', James, (2007) [https://web.archive.org/web/20150923210713/http://www.cornellpress.cornell.edu/cup_detail.taf?ti_id=4566 ''The Clements Checklist of the Birds of the World''], Cornell University Press, Ithaca
* [http://www.ctwaterfowl.org/dabblingducks.htm &quot;Dabbling Ducks&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060928072538/http://www.ctwaterfowl.org/dabblingducks.htm |date=2006-09-28 }}. Connecticut Waterfowl Trust. [[2a de aprilo]] [[2003]] (konsultita la [[31an de oktobro]] [[2006]]).
* [http://www.falklands.net/BirdGuideSilverTeal.shtml Falklands.net]
* IUCN (2009) BirdLife International IUCNlink, 141513, Anas versicolor. Konsultita la [[8an de januaro]] [[2009]].

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Anasenoj]]
[[Kategorio:Anasedoj]]
[[Kategorio:Anseroformaj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>gwsgam4pj8eypfk8oz0pk3k0cm3uk1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kapuĉmerĝo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>390264</id>
    <revision>
      <id>9503170</id>
      <parentid>9476171</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7546" sha1="0t1etrrnvy88le1mq5cfe582s1v5wjh" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kapuĉmerĝo
|koloro = pink
|dosiero = Hooded Merganser (Lophodytes cucullatus) (1).JPG
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = masklo
|dosiero2 = Hooded merganser - female.jpg
|dosiero2 larĝo = 300px
|priskribo de dosiero2 = ino
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes''
|familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae''
|genro = ''[[Lophodytes]]''
|specio = ''L. cucullatus''
|statuso = LC
|dunomo = ''Lophodytes cucullatus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]])
|specioj de subdivizio = subspecioj
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La '''Kapuĉmerĝo''' (''Lophodytes cucullatus'') estas malgranda [[anaso]] kaj ununura membro de la genro '''''Lophodytes'''''. Ĝi ofte estis klasata en la genro ''Mergus''. Oni informis rare pri hibridiĝo kun specioj de la genro ''Mergus'' en kaptiteco. Ĝi distribuiĝas el sudorienta [[Alasko]] suden al [[Oregono]] en [[Usono]]; sudorienta [[Kanado]] suden al valo de [[Misisipo]].

== Aspekto ==
[[Dosiero:Lophodytes cucullatus -Vogelpark Walsrode -female-8a.jpg|maldekstra|eta|Ino ĉe la Birdparko Walsrode, [[Germanio]]]]
[[Dosiero:Lophodytes cucullatus MHNT.ZOO.2010.11.33.2.jpg|eta| ''Lophodytes cucullatus'' - [[MHNT]]]]

Temas pri specio 42–50 cm longa kun klara [[seksa duformismo]]. Kapuĉmerĝoj havas kreston en malantaŭo de kapo kiu povas etendiĝi aŭ maletendiĝi. Ĉe maskla plenkreskulo en [[reprodukta plumaro]] tiu kresto (levebla por allogi partneron&lt;ref name=&quot;LPZHoodedMerganser&quot; /&gt;) havas grandan blankan makulon el malantaŭokule al nukoflankoj, ege kontrasta en nigra kapo, kie kontrastas ankaŭ flava iriso; la malantaŭa bordo de tiu blanka makulo estas fajna nigra strio alnuka. Ankaŭ la gorĝareo kaj kolo estas nigraj, la brusto estas blanka trapasata de du nigraj bendoj flankaj, dum la flankoj estas helbrunaj al ruĝecbrunaj kun ege fajna strieco videba nur de proksime. La dorso estas nigra, sed fine falas kelkaj blankaj longaj plumoj. Lia beko estas nigreca. La ina plenkreskulo havas ruĝecbrunan kreston, kaj multe de la resto de la kapo kaj korpo estas grizecbruna kun blanka subaĵo. Ŝia beko havas flavan suban makzelon. La masklo havas similan aspekton al la ino for de la [[reprodukta sezono]] (kvankam liaj okuloj estas flavaj dum la inaj estas brunaj).

Unuavintruloj diferencas el inaj plenkreskuloj je tio ke ili havas grizbrunajn kolon kaj suprajn partojn (nigraj ĉe inaj plenkreskuloj), kaj pli mallarĝajn blankajn bordojn en triarangaj ol plenkreskuloj; ĉiuj inoj havas malhelajn okulojn dum ĉe maskloj, oni akiras palajn irisojn dum vintro.&lt;ref&gt;Vinicombe, Keith (2002) Time for a rethink ''Birdwatch'' 119:16-7&lt;/ref&gt;

La Kapuĉmerĝo havas segilecan [[beko]]n sed ĝi ne estas klasita kiel [[Mergus|tipa merĝo]].

Kapuĉmerĝoj estas la dua plej malgranda specio de merĝanasoj, kaj nur la [[Blanka merĝo]] de Eŭropo kaj Azio estas pli malgranda, kaj estas ankaŭ la ununura merĝanaso kies indiĝena habitato estas limigita al [[Nordameriko]].

== Kutimaro ==
Ties preferata [[habitato (ekologio)|habitato]] por reproduktado estas en [[marĉo]]j kaj arbaraj lagetoj de la norda duono de [[Usono]] kaj suda [[Kanado]]. Ili preferas nestumi en arbokavaĵoj ĉe akvo, sed ili uzas [[nestoskatolo]]jn por [[Arbanaso]] se estas disponeblaj kaj neokupitaj. Ili formas parojn komence de vintro. La masklo alloĝas inon per memmontra ceremonia naĝado dum kiu li etendas kaj skuas la kapon kaj kolon, ŝveligas la kreston tiele ke la blanka makulo aspektas enorma kaj eĉ faligas la kapon malantaŭen. La masklo abandonas la inon tuj post la ovodemetado, kaj nur ŝi respondecas pri la tuta [[kovado]]. Post eloviĝo, la [[frumatura]]j idoj [[Elnestiĝo|elnestiĝas]] kun sia patrino post 24 horoj; ili estas jam kapablaj plonĝi kaj manĝi per si mem, kvankam ili restas kun sia patrino dum pliaj kvin semajnoj.&lt;ref name=&quot;LPZHoodedMerganser&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lpzoo.org/animals/factsheet/hooded-merganser |titolo=&quot;Hooded Merganser Fact Sheet, Lincoln Park Zoo&quot; |alirdato=2012-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120314054220/http://www.lpzoo.org/animals/factsheet/hooded-merganser |arkivdato=2012-03-14 }}&lt;/ref&gt;

Kapuĉmerĝoj estas mallongdistancaj [[birdomigrado|migrantoj]], kiuj vintras en [[Usono]] kie ajn kie vintraj temperaturoj permesas senglaciajn kondiĉojn en [[lageto]]j, [[lago]]j kaj [[rivero]]j.

Kelkaj el tiuj anasoj estis iam kiel vagantoj en [[Eŭropo]]; tamen tiu bela [[specio]] estas tre komuna en kaptiveco, kaj plej [[birdoj]] vidataj en naturo en [[Eŭropo]] plej verŝajne estas eksfuĝintoj. Nur kelkaj estis konsiderataj veraj naturaj [[vaganteco ĉe birdoj|vagantoj]]. Britia ĵusa unua akceptita registro estas birdo kiu estis vidata en [[North Uist]] oktobre de 2000.&lt;ref&gt;Rabbitss, Brian (2009) Hooded Merganser on North Uist: a return to the British List ''British Birds'' 102(3): 122-9&lt;/ref&gt;. Malgrandaj nombroj estas vidataj regule en [[Dublino]], sed tiuj estas supozeble eksfuĝintoj.

Tiuj anasoj manĝas per plonĝado kaj naĝado subakve por kolekti malgrandajn [[fiŝo]]jn, [[krustulo]]jn kaj {{JN|akva insekto}}. Ili trovas siajn predojn subakve per vido.&lt;ref name=&quot;LPZHoodedMerganser&quot; /&gt;

== Taksonomio kaj evoluo ==
Specio de anaso el [[fosilio]] de fina [[Pleistoceno]] de [[Vero Beach (Florido)]], estis priskribata kiel ''Querquedula floridana'' (genro nune inkludata en ''[[Anas]]''), sed kiu post reekzamenado rezultis specio tre proksime rilata al la Kapuĉmerĝo; ĝi estas nune nomata ''Lophodytes floridanus'', sed la preciza rilataro inter tiu birdo kaj la moderna specio estas nekonata.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commons|Lophodytes cucullatus|Hooded Merganser}}
* [https://web.archive.org/web/20090415171112/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Hooded_Merganser.html Laboratorio Cornell de Ornitologio: Kapuĉmerĝo]
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1310id.html USGS Patuxent Birdidentigejo: Kapuĉmerĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150225005549/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1310id.html |date=2015-02-25 }}
* [http://www.blevinsphoto.com/feb6.htm Artikolo kaj foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080313165017/http://www.blevinsphoto.com/feb6.htm |date=2008-03-13 }}
* [http://www.sdakotabirds.com/species/hooded_merganser_info.htm Suddakotaj Birdoj: Kapuĉmerĝo, Informaro kaj fotoj]
* [http://enature.com/fieldguides/detail.asp?allSpecies=y&amp;searchText=hooded%20merganser&amp;curGroupID=1&amp;lgfromWhere=&amp;curPageNum=1 eNature.com: Kapuĉmerĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929083237/http://enature.com/fieldguides/detail.asp?allSpecies=y&amp;searchText=hooded%20merganser&amp;curGroupID=1&amp;lgfromWhere=&amp;curPageNum=1 |date=2007-09-29 }}
* [http://www.massaudubon.org/birdatlas/index.php?search=yes&amp;id=7 Massachusetts Breeding Bird Atlas- Kapuĉmerĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927205903/http://www.massaudubon.org/birdatlas/index.php?search=yes&amp;id=7 |date=2007-09-27 }}
* [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=547 Kapuĉmerĝo, filmetoj] ĉe Internet Bird Collection

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Mergenoj]]
[[Kategorio:Anasedoj]]
[[Kategorio:Anseroformaj]]
[[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>0t1etrrnvy88le1mq5cfe582s1v5wjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michael Boris Mandirola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>394176</id>
    <revision>
      <id>9503412</id>
      <parentid>8140836</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2268" sha1="hkqvm7iyknq7ek493n1t6mbkohtyurc" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
 | nomo                   = Michael Boris Mandirola
 | dosiero                = Michael Boris Mandirola 2015-08-01.jpg
 | priskribo              = Michael Boris Mandirola dum la Solena Fermo de la 100-a Universala Kongreso de Esperanto, Lillo (Francio), 2015
 | pseŭdonomo            =
 | dato de naskiĝo       = {{naskiĝtago kaj aĝo|1988|02|10}}
 | loko de naskiĝo       = 
 | nacieco                = itala
 | tradukis               = 
 | dato de morto          = 
 | loko de morto          = 
 | verkis                 =  
 | aliaj aktivaĵoj        = vidu tekste
 | akademiano             = 
 | denaska esperantisto   =
 | esperantistiĝis en     =
 }}
'''Michael Boris Mandirola''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1988|02|10}}) estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]]. Li elektiĝis kiel membro de la [[estraro de TEJO]] en la oficperiodo [[2011]] ĝis [[2013]] en la posteno de estrarano pri eksteraj rilatoj. Krome li aktivas en [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]], la landa sekcio de TEJO en [[Italio]]. Li loĝas en [[Tuluzo]], [[Francio]] kaj estas profesie komputil-inĝeniero. Laŭ propraj informoj li ĝenerale en la movado interesiĝas pri organizado de renkontiĝoj, eksteraj rilatoj, instruado de Esperanto, informado en lernejoj aŭ aliaj junularaj situacioj.

Dum la 71-a IJK en [[Wiesbaden]] li estis elektita kiel prezidanto de TEJO. Li ekde la 100-a UK en Francio agadas por jure sendependa [[TEJO]]&lt;ref&gt;“Ni bezonas jure sendependan TEJO-n”, Michael Boris Mandirola, en ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'', feb. 2016, p. 29&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Twitter|MichaelBoris88}}
* [https://tejo.org/aktivulo/michael-boris-mandirola/ Koncizaj biografiaj informoj pri li en la retejo de TEJO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171004110046/http://tejo.org/aktivulo/michael-boris-mandirola/ |date=2017-10-04 }}

{{Antaŭuloj-Posteuloj|POSTENO=[[Prezidantoj de TEJO|Prezidanto de TEJO]]
|TEMPO=[[2015]] (oficotenanto)
|ANTAŬULO=[[Łukasz Żebrowski]] 
|POSTEULO=[[Enric Baltasar]]
}}

{{ĝermo|esperantisto}}
{{bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Mandirola, Michael Boris}}

[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Estraranoj de TEJO]]
[[Kategorio:Prezidantoj de TEJO]]</text>
      <sha1>hkqvm7iyknq7ek493n1t6mbkohtyurc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de la papirusoj de la Nova Testamento</title>
    <ns>0</ns>
    <id>399121</id>
    <revision>
      <id>9503041</id>
      <parentid>9478843</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57172" sha1="jprvzudx840kf0ic35ieyxtxzf6ndpu" xml:space="preserve">[[Dosiero:Oxyrhynchus 209 (p10).jpg|eta|dekstra|Fragmento de la papiruso de [[Oksirinĥo]], datiĝas en la [[4-a jarcento|4-a jarcento p.K.]], kie se trovas [[greke]] parton de la [[epistolo al la romanoj]] (1:1-7) ; Papiruso Oksirinĥo n. 209 aŭ [[Papiruso 10|&lt;math&gt;\mathfrak{P}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;]] (P10) laŭ ''Gregory/Aland'' indeksado.]]La '''listo de la papirusoj de la [[Nova Testamento]]''' estas konstituita de pli ol 120 [[papiruso]]j entenantaj pecojn de la tekstoj de la Nova Testamento: temas pri la plej antikvaj kaj fidelaj atestaĵoj pri la Nova Testamento.&lt;ref&gt;{{iwiki|Novum Testamentum Graece|Nestle-Aland 1996|it}}&lt;/ref&gt;

== Katalogado ==
La suba distingo inter la manuskriptoj de la Nova Testamento naskiĝis nur en la [[20-a jarcento]]. Tiu grupigo estis enkondukita de [[Caspar René Gregory]], kiu asignis al la papirusaj tekstoj [[Gota tiparo|gotan alfabeton]] &lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt; (aŭ la majusklo &lt;math&gt;\mathfrak{P}&lt;/math&gt;) sekvatan de apica numero, Antaŭ la jaroj 900aj, nur naŭ papirusaj manuskriptoj estis konataj, kaj nur unu estis citita en [[kritika aparato]], nome la ([[Papiruso 11|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;]] iniciate de [[Konstantin von Tischendorf]]). Tiuj 9 papirusoj estis nur unuopaj fragmentoj, escepte de [[Papiruso 15|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt;]], kiu konsistas el tuta paĝo.&lt;ref&gt;Aland 1996, pp. 83-84, 87&lt;/ref&gt; La malkovroj de la 2-a jarcento liveris al la mondo la manuskriptajn fragmentojn de la Nova Testamento plej antikvajn.&lt;ref&gt;[[Papiruso 52|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;52&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 90|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;90&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 98|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;98&lt;/sup&gt;]], kaj [[Papiruso 104|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;104&lt;/sup&gt;]], ĉiuj datitaj je la [[2-a jarcento]].&lt;/ref&gt; [[Frederic Kenyon]] en 1912 povis koni nur 14 papirusojn,&lt;ref&gt;[http://www.us.archive.org/GnuBook/?id=handbooktotextua00kenyuoft#163 Kenyon, F. G., ''Handbook to the Textual Criticism of the New Testament'', London, 1912, p. 129.]&lt;/ref&gt; Aland, en la “unua eldono de la ''Kurzgefasste...'' en 1963, listigis 76 papirusojn, dum en [[1989]] estis konataj 96 papirusoj, kaj 124 en [[2008]].

Okazis ankaŭ malkovroj pri manuskripto preskaŭ tekste kompletaj, kiu ebligis ke oni ekzamenu la la tekstan karakteron de tiuj antikvaj manuskriptoj.&lt;ref&gt;[[Papiruso 66|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;66&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 72|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;72&lt;/sup&gt;]] kaj [[Papiruso 75|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;75&lt;/sup&gt;]] de la [[Papirusoj Bodmer]] elstaras por tiu celo. Ekzemple, la nivelo de konservado de [[Papiruso 66|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;66&lt;/sup&gt;]] mirigis la fakulojn ĉar la unuaj 26 folioj estis praktike nedamaĝataj, tiom ke ili konserviĝis sendifektaj ankaŭ la kudreroj de la bindado.&lt;/ref&gt;

Ne ĉiuj papirusoj entenas nur tekstojn de la Nova Testamento:
[[Papiruso 59|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;59&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 60|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;60&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 63|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;63&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 80|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;80&lt;/sup&gt;]] entenas ankaŭ la tekstojn de komentarioj pri ili; [[Papiruso 2|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 3|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;]], kaj [[Papiruso 44|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;44&lt;/sup&gt;]] estas [[Legaĵaro]]j, [[Papiruso 50|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;50&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 55|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 78|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;78&lt;/sup&gt;]] estas [[talismano]], [[Papiruso 42|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 10|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 12|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 43|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;43&lt;/sup&gt;]], [[Papiruso 62|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;62&lt;/sup&gt;]] kaj [[Papiruso 99|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;99&lt;/sup&gt;]] entenas aliajn tekstojn, kiel [[glosaro]]jn aŭ kanzonojn.&lt;ref&gt;Aland 1996, p. 85.&lt;/ref&gt;

Ĉiuj papirusoj estas citataj en la ''[[Novum Testamentum Graece]]'' de Nestle-Aland.

== Papirusoj ==
La nomigo de la 127 katalogitaj papirusoj estas kombinaĵo de unu ‘P’ aŭ ‘p’ gotikskribita tiel samrange &lt;math&gt;\mathfrak{P}&lt;/math&gt; aŭ &lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt; (ofte fariĝas “P” aŭ “p” el la [[latina alfabeto]] anstataŭ), sekvata de numero lokigita apice, plus eventualaj literoj de la latina alfabeto por indiki la fragmentojn.

La suba tabelo listiĝas papirusojn laŭ la taksita redakta datado (laŭ kvindeka ŝtupo) kaj, laŭ la teksta tipo kiu kutime reprezentas la tipologion de la variantoj registritaj : [[filologio|filologiistoj]] uzas ĝenerale kvar tipoj : [[Teksta aleksandria tipo|aleksandria]], [[Teksta bizanca tipo|bizanca]], [[Teksta cezara tipo|cezara]] kaj [[Teksta okcidenta tipo|okcidenta]]. La kolono &quot;Biblia tekstoj entenataj&quot; indikas la pecojn de la [[Nova Testamento]] skribitaj en la koncernata papiruso (vidu sube por mallongigoj uzitaj). Ĉiu ero estas ankaŭ lokigita, tio estas la konservejo kaj ĝia lando kie troviĝas manuskripto nuntempe. Ankaŭ preciziĝas la referencan kodekson kiu indikiĝas tiun de la klasado de la manuskripto ĉe la institucio kie ĝi estas, la kolekto aŭ la muzeo kie estas konservata, aŭ la alia kutima klasado, alternativa al tiu komuna.

Eroj listiĝas aliamaniere en la sekvonta parafo ''[[Listo de la papirusoj de la Nova Testamento#Ordigo laŭ la kanono de la Nova Testamento|Ordigo laŭ la kanono de la Nova Testamento]]''.

&lt;small&gt;''[[mallongigo|mallongigoj uzitaj]]'' : '''Mt'''-[[Evangelio laŭ Mateo]] ; '''Mk'''-[[Evangelio laŭ Marko]] ; '''Lu'''-[[Evangelio laŭ Luko]] ; '''Jo'''-[[Evangelio laŭ Johano]] ;'''Ag'''-[[Agoj de la Apostoloj]] ; '''Rom'''-[[Epistolo al la romanoj]] ; '''1Kor'''-[[1-a epistolo al la Korintanoj]] ; '''2Kor'''-[[2-a epistolo al la Korintanoj]] ; '''Gal'''-[[Epistolo al la Galatoj]] ;'''Ef'''-[[Epistolo al la Efesanoj]] ; '''Fili'''-[[Epistolo al la Filipianoj]] ; '''Kol'''-[[Epistolo al la Koloseanoj]] ; '''1Tes'''-[[1-a Epistolo al la Tesalonikanoj]] ; '''2Tes'''-[[2-a Epistolo al la Tesalonikanoj]] ; '''Tit'''-[[Epistolo al Tito]] ; '''Fil'''-[[Epistolo al Filemono]] ; '''Hebr'''-[[Epistolo al la Hebreoj]] ; '''Jak'''-[[Epistolo de Jakobo]] ; '''1P'''-[[1-a epistolo de Petro]] ; '''2P'''-[[2-a epistolo de Petro]] ; '''1Jo'''-[[1-a epistolo de Johano]] ; '''2Jo'''-[[2-a epistolo de Johano]] ; '''3Jo'''-[[3-a epistolo de Johano]] ; '''Jud'''-[[Epistolo de Judaso]] ; '''Ap'''-[[Apokalipso de Johano]]&lt;/small&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; CELLSPACING=1
! style=&quot;background:#B2B2B2&quot; colspan=4 |
! colspan=3 | Lokigo
|-
! data-sort-value=number width=5|Ref.&lt;br /&gt; ''Gregory'' &lt;br /&gt; ''Aland''
! Datado
! Teksta tipo
! Bibliaj tekstoj entenataj
! Instituto kie konservas ĝin
! Referenca kodekso el institucio aŭ alia nomo
! Lando
|-
|data-sort-value=1|[[Papiruso 1|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Mt 1:1-9,12, 14-20
| [[University of Pennsylvania]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2; E 2746
| {{usono}}, Philadelphia, Pennsylvania
|-
|data-sort-value=2|[[Papiruso 2|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]
| 550
| Miksta
| Jo 12:12-15
| [[Nacia arkeologia muzeo de Florenco]]
| Inv. 7134
| {{italio}}, Florenco
|-
|data-sort-value=3|[[Papiruso 3|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;]]
| 600
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Lk 7:36-45; 10.38-42
| [[Österreichische Nationalbibliothek]]
|Pa G. 2323
| {{aŭstrio}}, Vieno
|-
|data-sort-value=4|[[Papiruso 4|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;]]
| 175-250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Lk 1.58-59; 1:62-2:1; 2:6-7; 3:8-4:2; 4:29-32, 34-35; 5:3-8; 5:30-6:16
| [[Bibliothèque nationale de France]]
|Suppl. Graecus 1120
| {{francio}}, Parizo
|-
|data-sort-value=5|[[Papiruso 5|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]]
| Jo 1:23-31, 33-40; 16:14-30; 20:11-17, 19-20, 22-25
| [[British Library]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 208. 1781; Inv. 782. 2484
| {{britio}}, Londono
|-
|data-sort-value=6|[[Papiruso 6|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;]]
| 350
| kiel [[bizanca teksta tipo|bizanca]] kaj [[Kodekso Korideti]]
| Jo 10:1-2, 4-7, 9-10; 11:1-8, 45-52
| Bibliothèque nationale et universitaire
| kopt. 379. 381. 382. 384
| {{francio}}, Strasburgo
|-
|data-sort-value=7|[[Papiruso 7|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;]]
| 300(?)
|
| Lu 4:1-3
| Vernadsky Naci Biblioteko de Ukrainio
| Petrov 553
| {{ukrainio}}, Kiev
|-
|data-sort-value=8|[[Papiruso 8|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;]]
| 350
| Miksta : [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]]
| Ag 4:31-37; 5:2-9; 6:1-6, 8-15
| [[Ŝtataj muzeoj de Berlino]]
| Inv. 8683
| {{germanio}}, Berlino
|-
|data-sort-value=9|[[Papiruso 9|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;]]
| 250
|
| 1Jo 4:11-12, 14-17
| [[Houghton Library]], Harvard
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 402; Inv. 3736
| {{usono}}, Cambridge, Massachusetts
|-
|data-sort-value=10|[[Papiruso 10|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;]]
| 350
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Rom 1:1-7
| [[Houghton Library]], Harvard
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 209; Inv. 2218
| {{usono}}, Cambridge, Massachusetts
|-
|data-sort-value=11|[[Papiruso 11|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;]]
| 550
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] &lt;br /&gt; (eble kiel [[Papiruso 14|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;]])
| 1Kor 1:17-22; 2:9-12,14, 3:1-3, 5-6; 4:3-5:5; 5:7-8; 6:5-9, 11-18; 7:3-6, 10-14
| Nacia Biblioteko de Rusio
| Graecus 258A
| {{rusio}}, Sankt-Petroburgo
|-
|data-sort-value=12|[[Papiruso 12|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;]]
| 250
|
| Hebr 1:1
| [[Pierpont Morgan Library]] &amp; Museum
| Pa Graecus 3; Amherst 3b
| {{usono}}, New York City
|-
|data-sort-value=13|[[Papiruso 13|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[bizanca teksta tipo|bizanca]]
| Ebr 2:14-5:5; 10:8-22; 10:29-11:13; 11:28-12:17
| [[British Library]], [[Biblioteca Medicea Laurenziana]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 657; Inv. 1532 v, PSI 1292
| {{britio}}, Londono ; {{italio}}, Florenco
|- valign=top
|data-sort-value=14|[[Papiruso 14|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;]]
| 450
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] &lt;br /&gt; (eble kiel la [[Papiruso 11|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;]])
| 1Kor 1:25-27; 2:6-8; 3:8-10,20
| [[Monaĥejo de Sankta katarina]]
| 14
| {{egiptio}}, Sinajo
|-
|data-sort-value=15|[[Papiruso 15|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| 1Kor 7:18-8:4
| [[Egipta muzeo en Kairo]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1008; JE 47423
| {{egiptio}}, Kairo
|-
|data-sort-value=16|[[Papiruso 16|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;]]
| 300
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Fili 3:10-17; 4:2-8
| [[Egipta muzeo en Kairo]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1009; JE 47424
| {{egiptio}}, Kairo
|-
|data-sort-value=17|[[Papiruso 17|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt;]]
| 350
| Miksta
| Ebr 9:12-19
| [[Cambridge University Library]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1078; Add. 5893
| {{britio}}, Cambridge
|-
|data-sort-value=18|[[Papiruso 18|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;]]
| 300
| kiel [[Sinaja Kodekso]], [[bizanca teksta tipo|bizanca]], [[cezara teksta tipo|cezara]]
| Ap 1:4-7
| [[British Library]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1079; Inv. 2053v
| {{britio}}, Londono
|-
|data-sort-value=19|[[Papiruso 19|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt;]]
| 400
| Miksta (preskaŭ tute [[okcidenta testa tipo|okcidenta]])
| Mt 10:32-11:5
| [[Biblioteko Bodleian]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1170; Graecus bibl. d. 6 (P)
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=20|[[Papiruso 20|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Jak 2:19-3:9
| Harvey S. Firestone Memorial Library
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1171; AM 4117
| {{usono}}, Princenton, New Jersey
|-
|data-sort-value=21|[[Papiruso 21|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;21&lt;/sup&gt;]]
| 400
| kiel [[Sinaja Kodekso]]&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt; kaj oncialo D
| Mt 12:24-26, 32-33
| [[Muhlenberg College]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1227; Theol. Pa 3
| {{usono}}, Allentown, Pennsylvania
|-
|data-sort-value=22|[[Papiruso 22|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt;]]
| 250
| kiel [[Sinaja Kodekso]] kaj oncialo D
|Jo 15:25-16:2; 16:21-32
| Librejo de la universitato de Glasgow
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1228; MS 2-X.I
| {{britio}}, Glasgow
|-
|data-sort-value=23|[[Papiruso 23|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Jak 1:10-12, 15-18
| Universitato de Illinois (Urbana-Champaign)
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1229; G. 1229
| {{usono}}, Urbana , Ilinojso
|-
|data-sort-value=24|[[Papiruso 24|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;]]
| 350
| kiel [[Sinaja Kodekso]]
| Ap 5:5-8; 6:5-8
| Franklin Trask Library, Andover Newton Theological School
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1230; OP 1230
| {{usono}}, Newton, Massachusetts
|-
|data-sort-value=25|[[Papiruso 25|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;]]
| 350
| [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]]
| Mt 18:32-34; 19.1-3, 5-7, 9-10
| [[Ŝtataj muzeoj de Berlino]]
| Inv. 16388
| {{germanio}}, Berlino
|-
|data-sort-value=26|[[Papiruso 26|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;]]
| 600
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]], [[Sinaja Kodekso]]
| Rom 1:1-16
| (Joseph S) Bridwell Library, Southern Methodist University
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1354
| {{usono}}, Dallas, Texas
|-
|data-sort-value=27|[[Papiruso 27|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;27&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] (kaj [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]])
| Rom 8:12-22, 24-27; 8:33-9:3; 9:5-9
| [[Cambridge University Library]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1355; Add. 7211
| {{britio}}, Cambridge
|-
|data-sort-value=28|[[Papiruso 28|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
|Jo 6:8-12,17-22
| Palestine Institute Museum, Pacific School of Religion
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1596; Pap. 2
| {{usono}}, Berkeley, Kalifornio
|-
|data-sort-value=29|[[Papiruso 29|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;29&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]]?
| At 26:7-8, 20
| [[Biblioteko Bodleian]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1597; Graecus bibl.&amp;nbsp;g. 4 (P)
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=30|[[Papiruso 30|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;]]
| 250
| Miksta
| 1Tes 4:12-13, 16-17; 5:3, 8-10, 12-18, 25-28; 2Tess 1:1-2
| Ghent University Library
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1598; Inv. 61
| {{belgio}}, Ghent
|- valign=top
|data-sort-value=31|[[Papiruso 31|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;31&lt;/sup&gt;]]
| 650
|kiel [[Sinaja Kodekso]]
| Rom 12:3-8
| [[John Rylands University Library]]
| Ryl. 4; Graecus 4
| {{britio}}, Manchester
|-
|data-sort-value=32|[[Papiruso 32|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt;]]
| 200
| kiel [[Sinaja Kodekso]], ankaŭ kiel oncialoj F,G
| Tit 1:11-15; 2:3-8
| [[John Rylands University Library]]
| Ryl. 5; G. 5
| {{britio}}, Manchester
|-
|data-sort-value=33|[[Papiruso 33|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;33&lt;/sup&gt;]]
| 550
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] (eble kiel la [[Papiruso 58|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;58&lt;/sup&gt;]])
| At 7:6-10, 13-18; 15:21-24, 26-32
| [[Österreichische Nationalbibliothek]]
| Pa G. 17973, 26133, 35831, 39783
| {{aŭstrio}}, Vieno
|-
|data-sort-value=34|[[Papiruso 34|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;34&lt;/sup&gt;]]
| 650
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| 1Kor 16:4-7, 10; 2Kor 5:18-21; 10:13-14; 11:2,4,6-7
| [[Österreichische Nationalbibliothek]]
| Pa G. 39784
| {{aŭstrio}}, Vieno
|-
|data-sort-value=35|[[Papiruso 35|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;35&lt;/sup&gt;]]
| 350(?)
| Miksta: [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]]
| Mt 25:12-15, 20-23
| [[Biblioteca Medicea Laurenziana]]
| PSI 1
| {{italio}}, Florenco
|-
|data-sort-value=36|[[Papiruso 36|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;]]
| 550
| Miksta : [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]]
| Jo 3:14-18, 31-32, 34-35
| [[Biblioteca Medicea Laurenziana]]
| PSI 3
| {{italio}}, Florenco
|-
|data-sort-value=37|[[Papiruso 37|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;37&lt;/sup&gt;]]
| 300
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] tipo
| Mt 26:19-52
| [[University of Michigan]]
| Mich. 137; Inv. 1570
| {{usono}}, Ann Arbor
|-
|data-sort-value=38|[[Papiruso 38|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;38&lt;/sup&gt;]]
| 300
| [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] tipo
| Agoj 18:27-19:6; 19:12-16
| [[University of Michigan]]
| Mich. 138; Inv. 1571
| {{usono}}, Ann Arbor
|-
|data-sort-value=39|[[Papiruso 39|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;39&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] tipo
| Jo 8:14-22
| Ambrose Swasey Library
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1780; Inv. 8864
| {{usono}}, Rochester
|-
|data-sort-value=40|[[Papiruso 40|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;40&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] tipo
| Rom 1:24-27; 1:31-2:3; 3:21-4:8; 6:4-5,16; 9:16-17,27
| Institute of Papyrology, University of Heidelberg
| Bad. 57; Inv. 45
| {{germanio}}, Heidelberg
|-
|data-sort-value=41|[[Papiruso 41|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;41&lt;/sup&gt;]]
| 750
| [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] tipo
| At 17:28-18:2; 18:17-18,22-25,27; 19:1-4,6-8,13-16,18-19; 20:9-13,15-16,22-24,26-38;21:1-4,26-27; 22:11-14,16-17
| [[Österreichische Nationalbibliothek]]
| Pa K. 7541-48
| {{aŭstrio}}, Vieno
|-
|data-sort-value=42|[[Papiruso 42|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt;]]
| 700
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] tipoj
| Lk 1:54-55; 2:29-32
| [[Österreichische Nationalbibliothek]]
| Pa K. 8706
| {{aŭstrio}}, Vieno
|-
|data-sort-value=43|[[Papiruso 43|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;43&lt;/sup&gt;]]
| 600
| precipe [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Ap 2:12-13; 15:8-16:2
| [[British Library]]
| Inv. 2241
| {{britio}}, Londono
|-
|data-sort-value=44|[[Papiruso 44a|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;44a&lt;/sup&gt;]]
| 600
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] tipo
| Jo 10:8-14
| [[Metropolitan Museum of Art]]
| Inv. 14. 1. 527, 1 fol
| {{usono}}, New York City
|- valign=top
|data-sort-value=44|[[Papiruso 44b|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;44b&lt;/sup&gt;]]
| 600
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Mt 17:1-3,6-7; 18:15-17,19; 25:8-10; Jo 9:3-4; 12:16-18
| [[Metropolitan Museum of Art]]
| Inv. 14. 1. 527
| {{usono}}, New York City
|- valign=top
|data-sort-value=45|[[Papiruso 45|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;45&lt;/sup&gt;]]
| 250
| Miksta
| Mt 20:24-32; 21:13-19; 25:41-26:39; Mc 4:36-40; 5:15-26; 5:38-6:3; 6:16-25,36-50; 7:3-15; 7:25-8:1; 8:10-26; 8:34-9:9; 9:18-31; 11:27-12:1; 12:5-8,13-19,24-28; Lu 6:31-41; 6:45-7:7; 9:26-41; 9:45-10:1; 10:6-22,26-42; 11:1,6-25,28-46; 11:50-12:12; 12:18-37; 12:42-13:1; 13:6-24; 13:29-14:10; 14:17-33; Jo 4:51-54; 5:21-24; 10:7-25; 10:30-11:10;11:18-36,42-57; At 4:27-36; 5:10-21,30-39; 6:7-7:2; 7:10-21;7:32-41; 7:52-8:1; 8:14-25; 8:34-9:6; 9:16-27; 9:35-10:2; 10:10-23,31-41; 11:2-14; 11:24-12:5; 12:13-22; 13:6-16, 25-36; 13:46-14:3; 14:15-23; 15:2-7,19-27; 15:38-16:4; 16:15-21,32-40;17:9-17
| [[Chester Beatty Library]], [[Österreichische Nationalbibliothek]]
| [[Papirusoj Chester Beatty|Chester Beatty]] I. Pag. 31974
| {{irlando}}, Dublino ; {{aŭstrio}}, Vieno
|-
|data-sort-value=46|[[Papiruso 46|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;46&lt;/sup&gt;]]
| 200
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[bizanca teksta tipo|bizanca]] tipoj
| Rom 5:17-6:3; 6:5-14; 8:15-25, 27-35; 8:37-9:32; 10:1-11:22; 11:24-33; 11:35-15:9; 15:11-16:27; 1Kor 1:1-9:2; 9:4-14:14; 14:16-15:15; 15:17-16:22; 2Kor 1:1-11:10; 11:12-21; 11:23-13:13; Gal 1:1-8; 1:10-2:9; 2:12-21; 3:2-29; 4:2-18; 4:20-5:17; 5:20-6:8; 6:10-18; Ef 1:1-2:7; 2:10-5:6; 5:8-6:6; 6:8-18,20-24; Fili 1:1,5-15,17-28; 1:30-2:12; 2:14-27; 2:29-3:8; 3:10-21; 4:2-12,14-23; Col 1:1-2,5-13,16-24; 1:27-2:19; 2:23-3:11; 3:13-24; 4:3-12,16-18; 1Tess 1:1; 1:9-2:3; 5:5-9,23-28; Ebr 1:1-9:16;9:18-10:20; 10:22-30; 10:32-13:25
| [[Chester Beatty Library]], [[University of Michigan]]
| [[Papirusoj Chester Beatty|Chester Beatty]] II. Inv. 6238
| {{usono}}, Ann Arbor Michigan ; {{Irlando}}, Dublino
|-
|data-sort-value=47|[[Papiruso 47|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;47&lt;/sup&gt;]]
| 250
| kiel [[Sinaja Kodekso]], ankaŭ [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[cezara teksta tipo|cezara]] tipo
| Ap 9:10-11:3; 11:5-16:15; 16:17-17:2
| [[Chester Beatty Library]]
| [[Papirusoj Chester Beatty|Chester Beatty]] III
| {{irlando}}, Dublino
|-
|data-sort-value=48|[[Papiruso 48|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]]
| At 23:11-17,25-29
| [[Biblioteca Medicea Laurenziana]]
| PSI 1165
| {{italio}}, Florenco
|-
|data-sort-value=49|[[Papiruso 49|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;49&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Ef 4:16-29; 4:32-5:13
| Yale University Library, Connecticut
| 415
| {{usono}}, New Haven
|- valign=top
|data-sort-value=50|[[Papiruso 50|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;50&lt;/sup&gt;]]
| 400
| precipe [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[bizanca teksta tipo|bizanca]]
| At 8:26-32; 10:26-31
| Yale University Library, Connecticut
| 1543
| {{usono}}, New Haven
|-
|data-sort-value=51|[[Papiruso 51|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;51&lt;/sup&gt;]]
| 400
| partete [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Gal 1:2-10,13,16-20
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2157
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign=top
|data-sort-value=52|[[Papiruso 52|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;52&lt;/sup&gt;]]
| 125-150
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Jo 18:31-33,37-38
| [[John Rylands University Library]]
| Graecus 457
| {{britio}}, Manchester
|- valign=top
|data-sort-value=53|[[Papiruso 53|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;53&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Mt 26:29-40; At 9:33-10:1
| [[University of Michigan]]
| Inv. 6652
| {{usono}}, Ann Arbor, Michigan
|- valign=top
|data-sort-value=54|[[Papiruso 54|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;54&lt;/sup&gt;]]
| 500
| kiel [[Sinaja Kodekso]], [[bizanca teksta tipo|bizanca]] kaj [[cezara teksta tipo|cezara]]
| Jak 2:16-18, 22-26; 3:2-4
| Princeton University Library
| Princ. 15; Garrett Depots 7742
| {{usono}}, Princeton, New Jersey
|- valign=top
|data-sort-value=55|[[Papiruso 55|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt;]]
| 600
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Jo 1:31-33,35-38
| [[Österreichische Nationalbibliothek]]
| Pa G. 26214
| {{aŭstrio}}, Vieno
|- valign=top
|data-sort-value=56|[[Papiruso 56|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;56&lt;/sup&gt;]]
| 500
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| At 1:1,4-5,7,10-11
| [[Österreichische Nationalbibliothek]]
| Pa G. 19918
| {{aŭstrio}}, Vieno
|- valign=top
|data-sort-value=57|[[Papiruso 57|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;57&lt;/sup&gt;]]
| 400
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| At 4:36-5:2,8-10
| [[Österreichische Nationalbibliothek]]
| Pa G. 26020
| {{aŭstrio}}, Vieno
|- valign=top
|data-sort-value=58|[[Papiruso 58|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;58&lt;/sup&gt;]]
| 550
| eble kiel [[Papiruso 64|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;33&lt;/sup&gt;]]
| Agoj 15
| [[Österreichische Nationalbibliothek]]
| Pa G. 17973, 26133, 35831, 39783
| {{aŭstrio}}, Vieno
|-
|data-sort-value=59|[[Papiruso 59|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;59&lt;/sup&gt;]]
| 650
| ?
| Jo 1:26,28,48,51; 2:15-16; 11:40-52; 12:25,29,31,35; 17:24-26; 18:1-2,16-17,22; 21:7,12-13,15,17-20,23
| [[Pierpont Morgan Library]] &amp; Museum
| Colt 3
| {{usono}}, New York City
|- valign=top
|data-sort-value=60|[[Papiruso 60|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;60&lt;/sup&gt;]]
| 650
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Jo 16:29-30; 16:32-17:6; 17:8-9, 11-15, 18-25; 18:1-2,4-5,7-16,18-20,23-29, 31-37,39-40; 19:2-3,5-8,10-18,20,23-26
| [[Pierpont Morgan Library]] &amp; Museum
| Colt 4
| {{usono}}, New York City
|-
|data-sort-value=61|[[Papiruso 61|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;61&lt;/sup&gt;]]
| 700
| egipta?
| Rom 16:23-27; 1Kor 1:1-2,4-6; 5:1-3,5-6,9-13; Fili 3:5-9,12-16; Col 1:3-7,9-13; 4:15; 1Tess 1:2-3; Tit 3:1-5,8-11,14-15; File 4-7
| Pierpont [[Pierpont Morgan Library]]
| Colt 5
| {{usono}}, New York City
|- valign=top
|data-sort-value=62|[[Papiruso 62|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;62&lt;/sup&gt;]]
| 350
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Mt 11:25-30
| Oslo University Library
| Inv. 1661
| {{norvegio}}, Oslo
|-
|data-sort-value=63|[[Papiruso 63|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;63&lt;/sup&gt;]]
| 500
| ?
| Jo 3:14-18; 4:9-10
| [[Ŝtataj muzeoj de Berlino]]
| Inv. 11914
| {{germanio}}, Berlino
|-
|data-sort-value=64|[[Papiruso 64|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;64&lt;/sup&gt;]]
| 200
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]? &lt;br /&gt;(kiel [[Papiruso 67|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;67&lt;/sup&gt;]])
| Mt 3:9,15; 5:20-22,25-28; 26:7-8,10,14-15,22-23,31-33
| [[Magdalen College]], Fundación Sant Luc Evangelista
| Graecus 18. Inv. I
| {{britio}}, Oksfordo ; {{hispanio}}, Barcelono
|-
|data-sort-value=65|[[Papiruso 65|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;65&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| 1Tes 1:3-2:1; 2:6-13
| Girolamo Vitelli Papyrological Institute
| PSI 1373
| {{italio}}, Florenco
|-
|data-sort-value=66|[[Papiruso 66|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;66&lt;/sup&gt;]]
| 200
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Jo 1:1-6:11; 6:35-14:26; 14:29-30; 15:2-26; 16:2-4,6-7; 6:10-20:20; 20:22-23; 20:25-21:9
| [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] library
| [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] II
| {{svisio}}, Cologny, Ĝenevo
|-
|data-sort-value=67|[[Papiruso 67|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;67&lt;/sup&gt;]]
| 200
| eble kiel [[Papiruso 64|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;64&lt;/sup&gt;]]
| Mt 3,5,26
| [[Magdalen College]], Fundación Sant Lluc Evangelista
| Graecus 18. Inv. I
| {{britio}}, Oksfordo ; {{hispanio}}, Barcelono
|- valign=top
|data-sort-value=68|[[Papiruso 68|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;68&lt;/sup&gt;]]
| 650(?)
| [[bizanca teksta tipo|bizanca]]
| 1Kor 4:12-17; 4:19-5:3
| [[Rusa nacia biblioteko]]
| Graecus 258B
| {{rusio}}, Sankt Petroburgo
|- valign=top
|data-sort-value=69|[[Papiruso 69|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;69&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]]
| Lu 22:41,45-48,58-61
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2383
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign=top
|data-sort-value=70|[[Papiruso 70|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;70&lt;/sup&gt;]]
| 250
| ?
| Mt 2:13-16; 2:22-3:1; 11:26-27; 12:4-5; 24:3-6,12-15
| [[Ashmolean Museum]], Girolamo Vitelli Papyrological Institute
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2384 CNR 419, 420
| {{britio}}, Oksfordo ; {{italio}}, Florenco
|- valign=top
|data-sort-value=71|[[Papiruso 71|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;71&lt;/sup&gt;]]
| 350
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[bizanca teksta tipo|bizanca]]
| Mt 19:10-11,17-18
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2385
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign=top
|data-sort-value=72|[[Papiruso 72|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;72&lt;/sup&gt;]]
| 300
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] ; en la [[evangelio de Judaso]], [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]]
| 1P 1:1-5:14; 2P 1:1-3:18; Jud 1:1-25
| [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] library
| [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] VII, VIII
| {{svislando}}, Cologny, Ĝenevo
|- valign=top
|data-sort-value=73|[[Papiruso 73|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;73&lt;/sup&gt;]]
| 650
| ?
| Mt 25:43; 26:2-3
| [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] library
| [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] L
| {{svisio}}, Cologny, Ĝenevo
|- valign=top
|data-sort-value=74|[[Papiruso 74|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;74&lt;/sup&gt;]]
| 650
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| At 1:2-5,7-11,13-15,18-19,22-25; 2:2-4; 2:6-3:26; 4:2-6,8-27,4:29-27:25; 27:27-28:31; Giac 1:1-6,8-19,21-23,25,27; 2:1-3,5-15,18-22,25-26; 3:1,5-6,10-12,14,17-18; 4:8,11-14; 5:1-3,7-9,12-14,19-20; 1P 1:1-2, 7-8,13,19-20,25; 2:6-7,11-12,18,24; 3:4-5; 2P 2:21; 3:4,11,16; 1Jo 1:1,6; 2:1-2,7,13-14,18-19,25-26; 3:1-2,8,14,19-20; 4:1,6-7,12,16-17; 5:3-4, 9-10,17; 2Jo 1,6-7,13; 3Jo 6,12; Giuda 3,7,12,18,24
| [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] library
| [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] XVII
| {{svisio}}, Cologny, Ĝenevo
|- valign=top
|data-sort-value=75|[[Papiruso 75|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;75&lt;/sup&gt;]]
| 175-225
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[bizanca teksta tipo|bizanca]]
| Lu 3:18-22; 3:33-4:2; 4:34-5:10; 5:37-6:4; 6:10-7:32; 7:35-39,41-43; 7:46-9:2; 9:4-17:15;, 17:19-18; 22:4-24:53; Jo 1:1-11:45; 11:48-57; 12:3-13:10; 14:8-31; 15:1-10
| [[Vatikana Biblioteko]]
| [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] XIV, XV
| {{vatikanurbo}}, Vatikanurbo
|- valign=top
|data-sort-value=76|[[Papiruso 76|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;76&lt;/sup&gt;]]
| 550
| &lt;br /&gt;
|Jo 4:9,12
| [[Österreichische Nationalbibliothek]]
| Pa G. 36102
| {{aŭstrio}}, Vieno
|-
|data-sort-value=77|[[Papiruso 77|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;77&lt;/sup&gt;]]
| 200
| &lt;br /&gt;
| Mt 23:30-39
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2683
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign=top
|data-sort-value=78|[[Papiruso 78|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;78&lt;/sup&gt;]]
| 300
| &lt;br /&gt;
| Jud 4-5, 7-8
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2684
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=79|[[Papiruso 79|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;79&lt;/sup&gt;]]
| 650
| &lt;br /&gt;
| Hebr 10:10-12, 28-30
| [[Ŝtata muzeoj de Berlino]]
| Inv. 6774
| {{germanio}}, Berlino
|- valign=top
|data-sort-value=80|[[Papiruso 80|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;80&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Jo 3:34
| Fundación Sant Lluc Evangelista
| Inv. 83
| {{hispanio}}, Barcelono
|- valign=top
|data-sort-value=81|[[Papiruso 81|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;81&lt;/sup&gt;]]
| 350
| &lt;br /&gt;
| 1P 2:20-3.1; 3:4-12
| Profesoro Sergio Daris, [[Universitato de Triesto]]
| Inv. 20
| {{italio}}, Triesto
|- valign=top
|data-sort-value=82|[[Papiruso 82|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;82&lt;/sup&gt;]]
| 400
| &lt;br /&gt;
| Lk 7:32-34,37-38
| National and University Library of Strasburgo
| Graecus 2677
| {{francio}}, Strasburgo
|-
|data-sort-value=83|[[Papiruso 83|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;83&lt;/sup&gt;]]
| 550
| &lt;br /&gt;
| Mt 20:23-25,30-31; 23:39-24:1; 24:6
| Catholic University of Leuven Library
| A. M. Kh. Mird 16, 29
| {{belgio}}, Leuven
|- valign=top
|data-sort-value=84|[[Papiruso 84|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;84&lt;/sup&gt;]]
| 550
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Mk 2:2-5, 8-9; 6:30-31,33-34,36-37,39-41; Jo 5:5; 17:3,7-8
| Catholic University of Leuven Library
| A. M. Kh. Mird 4, 11
| {{belgio}}, Leuven
|- valign=top
|data-sort-value=85|[[Papiruso 85|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;85&lt;/sup&gt;]]
| 400
| &lt;br /&gt;
| Ap 9:19-10:1; 10:5-9
| Bibliothèque nationale et universitaire
| Graecus 1028
| {{francio}}, Strasburgo
|- valing=top
|data-sort-value=86|[[Papiruso 86|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;86&lt;/sup&gt;]]
| 350
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Mt 5:13-16,22-25
| Institut für Altertumskunde, [[Universitato de Kolonjo]]
| Theol. 5516
| {{germanio}}, Kolonjo
|- valign=top
|data-sort-value=87|[[Papiruso 87|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;87&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Fil 1:13-15, 24-25
| Institut für Altertumskunde, [[Universitato de Kolonjo]]
| Theol. 12
| {{germanio}}, Kolonjo
|- valign=top
|data-sort-value=88|[[Papiruso 88|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;88&lt;/sup&gt;]]
| 350
| &lt;br /&gt;
| Mk 2,1-26
| [[Università Cattolica del Sacro Cuore]]
| Inv. 69.24
| {{italio}}, Milano
|- valign=top
|data-sort-value=89|[[Papiruso 89|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;89&lt;/sup&gt;]]
| 350
| &lt;br /&gt;
| Hebr 6:7-9, 15-17
| [[Biblioteca Medicea Laurenziana]]
| PL III/292
| {{italio}}, Florenco
|-
|data-sort-value=90|[[Papiruso 90|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;90&lt;/sup&gt;]]
| 150
| kiel [[Sinaja Kodekso]]
| Jo 18:36-19:7
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 3523; 65 6 B. 32/M (3-5) a
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=91|[[Papiruso 91|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;91&lt;/sup&gt;]]
| 250
| [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| At 2:30-37; 2:46-3:2
| [[Università degli Studi di Milano]], [[Macquarie University]]
| Mil. Vofl. Inv. 1224; Macquarie inv. 360
| {{italio}}, Milano ; {{aŭstralio}},Sidnejo
|- valign=top
|data-sort-value=92|[[Papiruso 92|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;92&lt;/sup&gt;]]
| 300
|[[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]
| Ef 1.11-13,19-21; 2Tess 1:4-5, 11-12
| [[Egipta muzeo en Kairo]]
| PNarmuthis 69.39a/229a
| {{egiptio}}, Kairo
|- valign=top
|data-sort-value=93|[[Papiruso 93|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;93&lt;/sup&gt;]]
| 450
| &lt;br /&gt;
|Jo 13:15-17
| Girolamo Vitelli Papyrological Institute
| PSI 108
| {{italio}}, Florenco
|- valign=top
|data-sort-value=94|[[Papiruso 94|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;94&lt;/sup&gt;]]
| 500
| &lt;br /&gt;
| Rom 6:10-13,19-22
| [[Egipta muzeo en Kairo]]
| Cair. 10730
| {{egiptio}}, Kairo
|- valign=top
|data-sort-value=95|[[Papiruso 95|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;95&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Jo 5:26-29,36-38
| [[Biblioteca Medicea Laurenziana]]
| PL II/31
| {{italio}}, Florenco
|-
|data-sort-value=96|[[Papiruso 96|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;96&lt;/sup&gt;]]
| 550
| &lt;br /&gt;
| Mt 3:13-15
| [[Österreichische Nationalbibliothek]]
| Pa K 7244
| {{aŭstrio}}, Vieno
|- valign=top
|data-sort-value=97|[[Papiruso 97|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;97&lt;/sup&gt;]]
| 600
| &lt;br /&gt;
| Lk 14:7-14
| [[Chester Beatty Library]]
| &amp;nbsp;[[Papirusoj Chester Beatty|Chester Beatty]] XVII
| {{irlando}}, Dublino
|-
|data-sort-value=98|[[Papiruso 98|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;98&lt;/sup&gt;]]
| 150
| &lt;br /&gt;
| Ap 1:13-2:1
| Institut Français d'Archéologie Orientale
| IFAO inv. 237b
| {{egiptio}}, Kairo
|- valign=top
|data-sort-value=99|[[Papiruso 99|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;99&lt;/sup&gt;]]
| 400
| &lt;br /&gt;
| Rom 1; 2Kor 1;5;6;8-9;11-13; Gal 1-6; Ef 1-6 (parti)
| [[Chester Beatty Library]]
| [[Papirusoj Chester Beatty|Chester Beatty]] Ac. 1499, fol 11-14
| {{irlando}}, Dublino
|-
|data-sort-value=100|[[Papiruso 100|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;100&lt;/sup&gt;]]
| 300
| &lt;br /&gt;
| Jak 3:13-4:4; 4:9-5.
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4449
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=101|[[Papiruso 101|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;101&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Mt 3:10-12, 3:16-4:3
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4401
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign=top
|data-sort-value=102|[[Papiruso 102|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;102&lt;/sup&gt;]]
| 300
| &lt;br /&gt;
| Mt 4:11-12,22-23
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4402
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=103|[[Papiruso 103|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;103&lt;/sup&gt;]]
| 200
| &lt;br /&gt;
| Mt 13:55-56; 14:3-5
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4403
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=104|[[Papiruso 104|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;104&lt;/sup&gt;]]
| 150
| &lt;br /&gt;
| Mt 21:34-37,43,45
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4404
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign=top
|data-sort-value=105|[[Papiruso 105|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;105&lt;/sup&gt;]]
| 500
| &lt;br /&gt;
| Mt 27:62-64; 28:1-5
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4406
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=106|[[Papiruso 106|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;106&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Jo 1:29-35,40-46
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4445
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=107|[[Papiruso 107|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;107&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Jo 17:1-2,11
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4446
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign=top
|data-sort-value=108|[[Papiruso 108|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;108&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Jo 17:23-24; 18:1-5
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4447
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=109|[[Papiruso 109|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;109&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Jo 21:18-20,23-25
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4448
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign=top
|data-sort-value=110|[[Papiruso 110|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;110&lt;/sup&gt;]]
| 300
| &lt;br /&gt;
| Mt 10:13-14,25-27
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4494
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=111|[[Papiruso 111|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;111&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Lk 17:11-13,22-23
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4495
| {{britio}}, Oksfordo
|- valing=top
|data-sort-value=112|[[Papiruso 112|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;112&lt;/sup&gt;]]
| 450
| &lt;br /&gt;
| Ag 26:31-32; 27:6-7
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4496
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign=top
|data-sort-value=113|[[Papiruso 113|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;113&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Rom 2:12-13,29
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4497
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=114|[[Papiruso 114|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;114&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Hebr 1:7-12
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4498
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=115|[[Papiruso 115|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;115&lt;/sup&gt;]]
| 300
| &lt;br /&gt;
| Ap 2,1-3,13-15,27-29; 3.10-12; 5:8-9; 6:5-6; 8:3-8; 8:11-9:5; 9:7-16,18-10:4; 10:8-11:5; 11:8-15; 11:18-12:5; 12:8-10,12-17; 13:1-3,6-16; 13:18-14:3; 14:5-7,10-11,14-15; 14:18-15:1; 15:4-7
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4499
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign=top
|data-sort-value=116|[[Papiruso 116|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;116&lt;/sup&gt;]]
| 600
| &lt;br /&gt;
| Ebr 2:9-11, 3:3-6
| Austrian National Library
| Vindob. G 42417
| {{aŭstrio}}, Vieno
|- valign=top
|data-sort-value=117|[[Papiruso 117|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;117&lt;/sup&gt;]]
| 400
| &lt;br /&gt;
| 2Kor 7:6-8, 9-11
| State Museum
| Inv. 1002
| {{germanio}}, Hamburg
|- valign=top
|data-sort-value=118|[[Papiruso 118|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;118&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Rom 15:26-27,32-33; 16:1,4-7,11-12
| Institut für Altertumskunde, [[Universitato de Kolonjo]]
| Inv. 10311
| {{germanio}}, Kolonjo
|- valign=top
|data-sort-value=119|[[Papiruso 119|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;119&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Jo 1:21-28, 38-44
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4803[7]
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign-top
|data-sort-value=120|[[Papiruso 120|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;120&lt;/sup&gt;]]
| 350
| &lt;br /&gt;
| Jo 1:25-28, 33-38, 42-44
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4804[8]
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=121|[[Papiruso 121|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;121&lt;/sup&gt;]]
| 250
| &lt;br /&gt;
| Jo 19:17-18, 25-26
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4805[9]
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign=top
|data-sort-value=122|[[Papiruso 122|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;122&lt;/sup&gt;]]
| 400
| &lt;br /&gt;
| Jo 21:18-20,23-25
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4806[10]
| {{britio}}, Oksfordo
|- valign=top
|data-sort-value=123|[[Papiruso 123|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;123&lt;/sup&gt;]]
| 350
| &lt;br /&gt;
| 1Kor 14:31-34; 15:3-6
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4844
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=124|[[Papiruso 124|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;124&lt;/sup&gt;]]
| 550
| &lt;br /&gt;
| 2Kor 11:1-4, 6-9
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4845
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=125|[[Papiruso 125|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;125&lt;/sup&gt;]]
| 300
| &lt;br /&gt;
| 1P 1:23-2:5; 2:7-12
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4934
| {{britio}}, Oksfordo
|-
|data-sort-value=126|[[Papiruso 126|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;126&lt;/sup&gt;]]
| 350
| &lt;br /&gt;
| Hebr 13:12-13.19-20
| [[Istituto Papirologico G. Vitelli]]
| PSI inv. 1479
| {{italio}}, [[Florenco]]
|-
|data-sort-value=127|[[Papiruso 127|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;127&lt;/sup&gt;]]
| 350
| &lt;br /&gt;
| Ag 10-17 †
| [[Ashmolean Museum]]
| [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4968
| {{britio}}, [[Oksfordo]]
|}

== Ordigo laŭ la kanono de la Nova Testamento ==
{| {{Prettytable|text-align=left}} class=&quot;wikitable&quot; FRAME=VOID CELLSPACING=1 COLS=3 RULES=NONE BORDER=0
| WIDTH=296 HEIGHT=21 ALIGN=LEFT VALIGN=TOP | '''[[Biblia kanono|Kanono de la Biblio]]'''
| WIDTH=591 ALIGN=LEFT VALIGN=TOP | '''[[Papiruso]]j''' (kaj enhavaj tekstoj)
| WIDTH=296 ALIGN=LEFT VALIGN=TOP | '''Komentoj'''
|- valign=top
| [[Evangelio laŭ Mateo]]
| [[Papiruso 1|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;]] (Mt 1:1-9, 12, 14-20); [[Papiruso 19|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt;]] (Mt 10:32-11:5); [[Papiruso 21|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;21&lt;/sup&gt;]] (Mt 12:24-26, 32-33); [[Papiruso 25|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;]] (Mt 18:32-34; 19:1-3, 5-7, 9-10);[[Papiruso 35|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;35&lt;/sup&gt;]] (Mt 25:12-15, 20-23); [[Papiruso 37|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;37&lt;/sup&gt;]] (Mt 26:19-52); [[Papiruso 44b|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;44b&lt;/sup&gt;]] (Mt 17:1-3, 6-7; 18:15-17, 19; 25:8-10); [[Papiruso 45|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;45&lt;/sup&gt;]] (Mt 20:24-32; 21:13-19; 25:41-26:39); [[Papiruso 53|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;53&lt;/sup&gt;]] (Mt 26:29-40); [[Papiruso 62|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;62&lt;/sup&gt;]] (Mt 11:25-30); [[Papiruso 64|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;64&lt;/sup&gt;]] (Mt 3:9, 15; 5:20-22, 25-28; 26:7-8, 10, 14-15, 22-23, 31-33); [[Papiruso 70|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;70&lt;/sup&gt;]] (Mt 2:13-16; 2:22-3:1; 11:26-27; 12:4-5; 24:3-6, 12-15); [[Papiruso 71|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;71&lt;/sup&gt;]] (Mt 19:10-11, 17-18); [[Papiruso 73|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;73&lt;/sup&gt;]] (Mt 25:43; 26:2-3); [[Papiruso 77|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;77&lt;/sup&gt;]] (Mt 23:30-39); [[Papiruso 83|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;83&lt;/sup&gt;]] (Mt 20:23-25, 30-31; 23:39-24:1; 24:6); [[Papiruso 86|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;86&lt;/sup&gt;]] (Mt 5:13-16, 22-25); [[Papiruso 96|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;96&lt;/sup&gt;]] (Mt 3:13-15); [[Papiruso 101|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;101&lt;/sup&gt;]] (Mt 3:10-12; 3:16-4:3); [[Papiruso 102|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;102&lt;/sup&gt;]] (Mt 4:11-12, 22-23); [[Papiruso 103|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;103&lt;/sup&gt;]] (Mt 13:55-56; 14:3-5); [[Papiruso 104|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;104&lt;/sup&gt;]] (Mt 21:34-37, 43, 45); [[Papiruso 105|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;105&lt;/sup&gt;]] (Mt 27:62-64; 28:1-5); [[Papiruso 110|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;110&lt;/sup&gt;]] (Mt 10:13-14, 25-27)
| [[Papiruso 64|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;64&lt;/sup&gt;]] eble de la sama manuskripto [[Papiruso 67|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;67&lt;/sup&gt;]]&lt;br /&gt;[[Papiruso 77|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;77&lt;/sup&gt;]] eble de la sama manuskripto de [[Papiruso 103|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;103&lt;/sup&gt;]]
|- valign=top
| [[Evangelio laŭ Marko]]
| [[Papiruso 45|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;45&lt;/sup&gt;]] (Mk 4:36-40; 5:15-26; 5:38-6:3; 6:16-25, 36-50; 7:3-15; 7:25-8:1; 8:10-26;8:34-9:9; 9:18-31; 1127-12:1; 12:5-8, 13-19, 24-28); [[Papiruso 84|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;84&lt;/sup&gt;]] (Mk 2:2-5, 8-9; 6:30-31, 33-34, 36-37, 39-41); [[Papiruso 88|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;88&lt;/sup&gt;]] (Mk 2:1-26)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Evangelio laŭ Luko]]
| [[Papiruso 3|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;]] (Lk 7:36-45; 10:38-42); [[Papiruso 4|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;]] (Lu 1:58-59; 1:62-2:1; 2:6-7; 3:8-4:2; 4:29-32, 34-35; 5:3-8; 5:30-6:16); [[Papiruso 7|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;]] (Lk 4:1-3); [[Papiruso 42|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt;]] (Lu 1:54-55; 2:29-32); [[Papiruso 45|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;45&lt;/sup&gt;]] (Lu 6:31-41; 6:45-7:7; 9:26-41; 9:45-10:1; 10:6-22, 26-42; 11:1, 6-25, 28-46; 11:50-12:12; 12:18-37; 12:42-13:1; 13:6-24; 13:29-14:10; 14:17-33); [[Papiruso 69|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;69&lt;/sup&gt;]] (Lk 22:41, 45-48, 58-61); [[Papiruso 75|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;75&lt;/sup&gt;]] (Lk 3:18-22; 3:33-4:2; 4:34-5:10; 5:37-6:4; 6:10-7:32; 7:35-39, 41-43; 7:46-9:2; 9:4-17:15; 17:19-18:18; 22:4-24:53); [[Papiruso 82|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;82&lt;/sup&gt;]] (Lk 7:32-34, 37, 38); [[Papiruso 97|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;97&lt;/sup&gt;]] (Lk 14:7-14); [[Papiruso 111|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;111&lt;/sup&gt;]] (Lk 17:11-13, 22-23)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Evangelio laŭ Johano]]
| [[Papiruso 2|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]] (Jo 12:12-15); [[Papiruso 5|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;]] (Jo 1:23-31, 33-40; 16:14-30; 20:11-17, 19-20, 22-25); [[Papiruso 6|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;]] (Jo 10:1-2, 4-7, 9-10; 11:1-8, 45-52); [[Papiruso 22|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt;]] (Jo 15:25-16:2; 16:21-32); [[Papiruso 28|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;]] (Jo 6:8-12, 17-22); [[Papiruso 36|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;]] (Jo 3:14-18, 31-32, 34-35); [[Papiruso 39|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;39&lt;/sup&gt;]](Jo 8:14-22); [[Papiruso 44a|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;44a&lt;/sup&gt;]](Jo 10:8-14); [[Papiruso 44b|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;44b&lt;/sup&gt;]] (Jo 9:3-4; 12:16-18); [[Papiruso 45|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;45&lt;/sup&gt;]] (Jo 4:51-54; 5:21-24; 10:7-25; 10:30-11:10; 11:18-36, 42-57); [[Papiruso P52|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;52&lt;/sup&gt;]] (Jo 18:31-33, 37-38); [[Papiruso 55|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt;]] (Jo 1:31-33, 35-38); [[Papiruso 59|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;59&lt;/sup&gt;]] (Jo 1:26, 28, 48, 51; 2:15-16; 11:40-52; 12:25, 29, 31, 35; 17:24-26; 18:1-2, 16-17, 22; 21:7, 12-13, 15, 17-20, 23); [[Papiruso 60|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;60&lt;/sup&gt;]] (Jo 16:29-30; 16:32-17:6; 17:8-9, 11-15, 18-25; 18:1-2, 4-5, 7-16, 18-20, 23-29, 31-37, 39-40; 19:2-3, 5-8, 10-18, 20, 23-26); [[Papiruso 63|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;63&lt;/sup&gt;]] (Jo 3:14-18; 4:9-10); [[Papiruso 66|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;66&lt;/sup&gt;]] (Jo 1:1-6:11; 6:35-14:26; 14:29-30; 15:2-26; 16:2-4, 6-7; 6:10-20:20; 20:22-23; 20:25-21:9); [[Papiruso 75|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;75&lt;/sup&gt;]] (Jo 1:1-11:45; 11:48-57; 12:3-13:10; 14:8-31; 15:1-10); [[Papiruso 76|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;76&lt;/sup&gt;]] (Jo 4:9, 12); [[Papiruso 80|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;80&lt;/sup&gt;]] (Jo 3:34); [[Papiruso 84|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;84&lt;/sup&gt;]] (Jo 5:5; 17:3, 7-8); [[Papiruso 90|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;90&lt;/sup&gt;]] (Jo 18:36-19:7); [[Papiruso 93|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;93&lt;/sup&gt;]] (Jo 13:15-17); [[Papiruso 95|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;95]] (Jo 5:26-29, 36-38); [[Papiruso 106|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;106&lt;/sup&gt;]] (Jo 1:29-35, 40-46); [[Papiruso 107|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;107&lt;/sup&gt;]] (Jo 17:1-2, 11); [[Papiruso 108|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;108&lt;/sup&gt;]] (Jo 17:23-24; 18:1-5); [[Papiruso 109|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;109&lt;/sup&gt;]] (Jo 21:18-20, 23-25); [[Papiruso 119|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;119&lt;/sup&gt;]](Jo 1:21-28, 38-44); [[Papiruso 120|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;120&lt;/sup&gt;]] (Jo 1:25-28, 33-38, 42-44); [[Papiruso 121|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;121&lt;/sup&gt;]] (Jo 19:17-18, 25-26); [[Papiruso 122|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;122&lt;/sup&gt;]] (Jo 21:18-20,23-25)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Agoj de la Apostoloj]]
| [[Papiruso 8|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;]] (Ag 4:31-37; 5:2-9; 6:1-6, 8-15); [[Papiruso 33|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;33&lt;/sup&gt;]] (Ag 7:6-10, 13-18; 15:21-24, 26-32); [[Papiruso 41|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;41&lt;/sup&gt;]] (Ag 17:28-18:2; 18:17-18, 22-25, 27; 19:1-4, 6-8, 13-16, 18-19; 20:9-13, 15-16, 22-24, 26-38; 21:1-4, 26-27; 22:11-14, 16-17); [[Papiruso 45|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;45&lt;/sup&gt;]] (Ag 4:27-36; 5:10-21, 30-39; 6:7-7:2; 7:10-21; 7:32-41; 7:52-8:1; 8:14-25; 8:34-9:6; 9:16-27; 9:35-10:2; 10:10-23, 31-41; 11:2-14; 11:24-12:5; 12:13-22; 13:6-16, 25-36; 13:46-14:3; 14:15-23; 15:2-7, 19-27; 15:38-16:4; 16:15-21, 32-40; 17:9-17); [[Papiruso 48|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;]] (At 23:11-17, 25-29); [[Papiruso 50|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;50&lt;/sup&gt;]] (At 8:26-32; 10:26-31); [[Papiruso 56|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;56&lt;/sup&gt;]] (Ag 1:1-5, 7-11); [[Papiruso 57|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;57&lt;/sup&gt;]] (Ag 4:36-5:2, 8-10); [[Papiruso 74|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;74&lt;/sup&gt;]] (At 1:2-5, 7-11, 13-15, 18-19, 22-25; 2:2-4; 2:6-3:26; 4:2-6, 8-27, 4:29-27:25; 27:27-28:31); [[Papiruso 91|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;91&lt;/sup&gt;]] (At 2:30-37; 2:46-3:2); [[Papiruso 112|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;112&lt;/sup&gt;]] (Ag 26:31-32; 27:6-7); [[Papiruso 127|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;127&lt;/sup&gt;]] (At 10-17 †)
| [[Papiruso 33|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;33&lt;/sup&gt;]] eble simila al [[Papiruso 58|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;58&lt;/sup&gt;]] kaj inverse.
|- valign=top
| [[Epistolo al la romanoj]]
| [[Papiruso 10|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;]] (Rom 1:1-7); [[Papiruso 26|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;]] (Rom 1:1-16); [[Papiruso 27|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;27&lt;/sup&gt;]] (Rom 8:12-22, 24-27; 8:33-9:3; 9:5-9); [[Papiruso 31|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;31&lt;/sup&gt;]] (Rom 12:3-8); [[Papiruso 33|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;33&lt;/sup&gt;]] (At 7:6-10, 13-18; 15:21-24, 26-32); [[Papiruso 40|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;40&lt;/sup&gt;]] (Rom 1:24-27; 1:31-2:3; 321-4:8; 6:4-5, 16; 9:16-17, 27); [[Papiruso 46|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;46&lt;/sup&gt;]](Rom 5:17-6:3; 6:5-14; 8:15-25, 27-35; 8:37-9:32; 10:1-11:22; 11:24-33; 11:35-15:9; 15:11-16:27); [[Papiruso 61|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;61&lt;/sup&gt;]] (Rom 16:23-27); [[Papiruso 94|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;94&lt;/sup&gt;]] (Rom 6:10-13, 19-22); [[Papiruso 99|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;99&lt;/sup&gt;]] (Rom 1; 2Cor 1; 5; 6; 8; 9; 11-13); [[Papiruso 113|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;113&lt;/sup&gt;]] (Rom 2:12-13, 29); [[Papiruso 118|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;118&lt;/sup&gt;]] (Rom 15:26-27, 32-33; 16:1,4-7,11-12)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[1-a epistolo al la Korintanoj]]
| [[Papiruso 11|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;]] (1Kor 1:17-22; 2:9-12,14; 3:1-3, 5-6; 4:3-5:5; 5:7-8; 6:5-9, 11-18; 7:3-6,10-14); [[Papiruso 14|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;]] (1Kor 1:25-27; 2:6-8; 3:8-10, 20); [[Papiruso 15|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt;]] (1Kor 7:18-8:4); [[Papiruso 34|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;34&lt;/sup&gt;]] (1Kor 16:4-7, 10); [[Papiruso 46|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;46&lt;/sup&gt;]] (1Kor 1:1-9:2; 9:4-14:14; 14:16-15:15; 15:17-16:22); [[Papiruso 61|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;61&lt;/sup&gt;]] (1Kor 1:1-2, 4-6; 5:1-3, 5-6, 9-13); [[Papiruso 68|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;68&lt;/sup&gt;]] (1Kor 4:12-17; 4:19-5:3); [[Papiruso 123|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;123&lt;/sup&gt;]] (1Kor 14:31-34; 15:3-6)
| eble [[Papiruso 11|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;]] kaj [[Papiruso 14|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;]] de la sama manuskripto
|- valing=top
| [[2-a epistolo al la Korintanoj]]
| [[Papiruso 34|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;34&lt;/sup&gt;]] (2Kor 5:18-21; 10:13-14; 11:2, 4, 6-7); [[Papiruso 46|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;46&lt;/sup&gt;]] (2Cor 1:1-11:10; 11:12-21; 11:23-13:13); [[Papiruso 99|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;99&lt;/sup&gt;]] (2Kor 1; 5; 6; 8; 9; 11-13); [[Papiruso 117|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;117&lt;/sup&gt;]] (2Kor 7:6-8, 9-11); [[Papiruso 124|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;124&lt;/sup&gt;]] (2Kor 11:1-4, 6-9)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Epistolo al la Galatoj]]
| [[Papiruso 46|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;46&lt;/sup&gt;]] (Gal 1:1-8; 1:10-2:9; 2:12-21; 3:2-29; 4:2-18; 4:20-5:17; 5:20-6:8; 6:10-18); [[Papiruso 51|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;51&lt;/sup&gt;]] (Gal 1:2-10, 13, 16-20); [[Papiruso 99|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;99&lt;/sup&gt;]] (Gal 1-6).
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Epistolo al la Efesanoj]]
| [[Papiruso 46|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;46&lt;/sup&gt;]] (Ef 1:1-2:7; 2:10-5:6; 5:8-6:6; 6:8-18, 20-24); [[Papiruso 49|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;49&lt;/sup&gt;]] (Ef 4:16-29; 4:32-5:13); [[Papiruso 92|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;92&lt;/sup&gt;]] (Ef 1:11-13, 19-21); [[Papiruso 99|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;99&lt;/sup&gt;]] (Ef 1-6)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Epistolo al la Filipianoj]]
| [[Papiruso 16|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;]] (Fili 3:10-17; 4:2-8); [[Papiruso 46|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;46&lt;/sup&gt;]] (Fili 1:1, 5-15, 17-28; 1:30-2:12; 2:14-27; 2:29-3:8; 3:10-21; 4:2-12, 14-23); [[Papiruso 61|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;61&lt;/sup&gt;]] (Fili 3:5-9, 12-16)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Epistolo al la Koloseanoj]]
| [[Papiruso 46|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;46&lt;/sup&gt;]] (Kol 1:1-2, 5-13, 16-24; 1:27-2:19; 2:23-3:11; 3:13-24; 4:3-12, 16-18); [[Papiruso 61|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;61&lt;/sup&gt;]] (Kol 1:3-7, 9-13; 4:15)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[1-a Epistolo al la Tesalonikanoj]]
| [[Papiruso 30|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;]] (1Tes 4:12-13, 16-17; 5:3, 8-10, 12-18, 25-28); [[Papiruso 46|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;46&lt;/sup&gt;]] (1Tes 1:1; 1:9-2:3; 5:5-9, 23-28); [[Papiruso 61|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;61&lt;/sup&gt;]] (1Tes 1:2-3); [[Papiruso 65|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;65&lt;/sup&gt;]] (1Tes 1:3-2:1; 2:6-13)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[2-a epistolo al la Tesalonikanoj]]
| [[Papiruso 30|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;]] (2Tes 1:1-2); [[Papiruso 92|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;92&lt;/sup&gt;]] (2Tess 1:4-5, 11-12
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[1-a epistolo al Timoteo]]
| &lt;br /&gt;
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[2-a epistolo al Timoteo]]
| &lt;br /&gt;
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Epistolo al Tito]]
| [[Papiruso 32|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt;]] (Tit 1:11-15; 2:3-8); [[Papiruso 61|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;61&lt;/sup&gt;]] (Tit 3:1-5, 8-11, 14-15)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Epistolo al Filemono]]
| [[Papiruso 61|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;61&lt;/sup&gt;]] (Fil 1:4-7); [[Papiruso 87|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;87&lt;/sup&gt;]] (File 13-15, 24-25)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Epistolo al la Hebreoj]]:
| [[Papiruso 12|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;]] (Hebr 1:1); [[Papirŭso 13|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;]] (Hebr 2:14-5:5; 10:8-22; 10:29-11:13; 11:28-12:17); [[Papirŭso 17|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt;]] (Hebr 9:12-19); [[Papiruso 46|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;46&lt;/sup&gt;]] (
Hebr 1:1-9:16; 9:18-10:20; 10:22-30; 10:32-13:25); [[Papiruso 79|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;79&lt;/sup&gt;]] (Hebr 10:10-12, 28-30); [[Papiruso 89|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;89&lt;/sup&gt;]] (Hebr 6:7-9, 15-17); [[Papiruso 114|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;114&lt;/sup&gt;]] (Ebr 1:7-12); [[Papiruso 116|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;116&lt;/sup&gt;]] (Hebr 2:9-11; 3:3-6); [[Papiruso 126|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;126&lt;/sup&gt;]] (Hebr 13:12-13.19-20)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Epistolo de Jakobo]]
| [[Papiruso 20|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt;]] (Jak 2:19-3:9); [[Papiruso 23|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;]] (Jak 1:10-12, 15-18); [[Papiruso 54|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;54&lt;/sup&gt;]] (Jak 2:16-18, 22-26; 3:2-4); [[Papiruso 74|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;74&lt;/sup&gt;]] (Jak 1:1-6, 8-19, 21-23, 25, 27; 2:1-3, 5-15, 18-22, 25-26; 3:1, 5-6, 10-12, 14, 17-18; 4:8, 11-14; 5:1-3, 7-9, 12-14, 19-20)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[1-a epistolo de Petro]]
| [[Papiruso 72|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;72&lt;/sup&gt;]] (1P 1:1-5:14); [[Papiruso 74|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;74&lt;/sup&gt;]] (1P 1:1-2, 7-8, 13, 19-20, 25; 2:6-7, 11-12, 18, 24; 3:4-5); [[Papiruso 81|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;81&lt;/sup&gt;]] (1P 2:20-3:1; 3:4-12); [[Papiruso 125|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;125&lt;/sup&gt;]] (1Pt 1:23-2:5; 2:7-12)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[2-a epistolo de Petro]]
| [[Papiruso 72|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;72&lt;/sup&gt;]] (2P 1:1-3:18); [[Papiruso 74|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;74&lt;/sup&gt;]] (2P 2:21; 3:4, 11, 16).
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[1-a epistolo de Johano]]
| [[Papiruso 9|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;]] (1Jo 4:11-12, 14-17); [[Papiruso 74|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;74&lt;/sup&gt;]] (1Jo 1:1, 6; 2:1-2, 7, 13-14, 18-19, 25-26; 3:1-2, 8, 14, 19-20; 4:1, 6-7, 12, 16-17; 5:3-4, 9-10, 17)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[2-a epistolo de Johano]]
| [[Papiruso 74|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;74&lt;/sup&gt;]] (2Jo 1:1, 6-7, 13)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[3-a epistolo de Johano]]
| [[Papiruso 74|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;74&lt;/sup&gt;]] (3Jo 1:6, 12)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Epistolo de Judaso]]
| [[Papiruso 72|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;72&lt;/sup&gt;]] (Jud 1:1-25); [[Papiruso 74|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;74&lt;/sup&gt;]] (Jud 1:3, 7, 12, 18, 24); [[Papiruso 78|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;78&lt;/sup&gt;]] (Jud 1:4-5, 7-8)
| &lt;br /&gt;
|- valign=top
| [[Apokalipso de Johano]]
| [[Papiruso 18|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;]] (Ap 1:4-7); [[Papiruso 24|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;]] (Ap 5:5-8; 6:5-8); [[Papiruso 43|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;43&lt;/sup&gt;]] (Ap 2:12-13; 15:8-16:2); [[Papiruso 47|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;47&lt;/sup&gt;]] (Ap 9:10-11:3; 11:5-16:15; 16:17-17:2); [[Papiruso 85|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;85&lt;/sup&gt;]] (Ap 9:19-10:1; 10:5-9); [[Papiruso 98|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;98&lt;/sup&gt;]] (Ap 1:13-20); [[Papiruso 115|&lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;115&lt;/sup&gt;]] (Ap 2:1-3, 13-15, 27-29; 3:10-12; 5:8-9; 6:5-6; 8:3-8; 8:11-9:5; 9:7-16: 9:18-10:4; 10:8-11:5; 11:8-15; 11:18-12:5; 12:8-10, 12-17; 13:1-3, 6-16; 13:18-14:3; 14:5-7, 10-11, 14-15; 14:18-15:1; 15:4-7)
| &lt;br /&gt;
|}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Nova Testamento|Manuskriptoj de la Nova Testamento]]
* [[Minusklaj manuskriptoj de la Nova Testamento]]
* [[Biblia kanono|Kanono de la Nova Testamento]]
* [[Papirusoj Bodmer]]
* [[Oksirinĥo|Papirusoj Oksirinĥo/Oxyrhynchus]]
* [[Papirusoj Chester Beatty]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.perfettaletizia.it/archivio/infomazione/papiri/frame.htm Itallingva historio de la biblia teksto]
* [http://didaskaleion.murialdo.org/matcorsi/completo/vol2/12_2.pdf Itallingva analizo de la dokumentoj por rekonstrui la originajn tekstojn de la Biblio]

=== Aliaj Projektoj ===
* [http://it.cathopedia.org/wiki/Lista_dei_papiri_del_Nuovo_Testamento Cathopedia]

[[Kategorio:Versioj de la kristana Biblio]]
[[Kategorio:Papirusoj de la Nova Testamento| ]]</text>
      <sha1>jprvzudx840kf0ic35ieyxtxzf6ndpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krestibiso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407700</id>
    <revision>
      <id>9503340</id>
      <parentid>8288714</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5220" sha1="i8h4cwspzwuiq0kkmdrvn6wbs9dpa00" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Krestibiso
|koloro = pink
|dosiero = Lophotibis cristata -Bronx Zoo-8.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Krestibiso, ĉe [[Bestoĝardeno de Bronkso]], Novjorko, Usono.
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pelikanoformaj]] ''Pelecaniformes''
|familio = [[Treskiornitedoj]] ''Threskiornithidae''
|genro = ''[[Lophotibis]]''
|specio = ''L. cristata''
|statuso = NT
|dunomo = ''Lophotibis cristata''
|dunomo aŭtoritato = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], [[1783]])
|specioj de subdivizio = subspecioj
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Krestibiso''' aŭ '''Madagaskara ibiso'''&lt;ref&gt;Sed tiu nomo utilas ĉefe por la ''Threskiornis bernieri''.&lt;/ref&gt; (''Lophotibis cristata''), konata ankaŭ kiel '''Madagaskara krestibiso''', '''Blankaflugila ibiso''' aŭ '''Kresta arbaribiso''', estas birdospecio de la grupo de ibisoj, nome subfamilio [[Treskiornitenoj]] de la familio [[Treskiornitedoj]]. La Krestibiso estas la [[monotipa|ununura membro]] de la genro ''Lophotibis''.

== Aspekto ==
[[Dosiero:Stavenn Lophotibis cristata 00.jpg|eta|maldekstre|250px|Krestibiso]]
Ĝi estas mezgranda (proksimume 50 cm longa) [[ibiso]] de bruna [[plumaro]], tre malhelbruna ĉe kapo (preskaŭ nigreca), pli ruĝecbruna aŭ helbruna en supra dorso kaj pli malhelbruna dorsofine. Ĝi havas nudan ruĝan ĉirkaŭokulan haŭtaĵon ĝis la bekobazo, flaveca [[beko]], ruĝaj kruroj, blankaj flugiloj kaj ties kapo estas parte nuda kun densa [[kresto]] de brilverdaj aŭ brilbluaj plumoj kun blankaj aŭ flavecaj pintoj al la [[nuko]], kio nomigas la specion laŭ la [[komuna nomo]]. La iriso estas bruna. Ĝi estas konfuzebla kun neniu simila specio en sia teritorio.

== Ekologio ==
La Krestibiso estas [[Endemismo ĉe birdoj|endemia]] de ĉiaj [[arbaro]]j de [[Madagaskaro]] el [[marnivelo]] al 2,000 m, nome humidaj norde kaj oriente kaj sekaj sude kaj okcidente. Ties dieto konsistas ĉefe el [[insekto]]j, [[araneo]]j, [[rano]]j, [[reptilio]]j, [[heliko]]j kaj senvertebruloj. Ĝi estas sekretema specio kiu manĝas sola aŭ pare ĉe fino de valoj de akvorezervejoj aŭ ĉe padoj, el kie rapide kaj brue flugas al [[kanopeo]] kaze de ĝenado. Temas pri birdospecio de [[loĝantaj birdoj]], sed eble la orientaj populacioj migras.

La ino kutime demetas tri [[ovo]]jn en platforma nesto farita el bastonetoj kaj branĉetoj ene de kanopeo kaj 7-15 m supergrunde. Tio okazas komence de la pluvsezono.

Pro pliiĝanta [[habitatoperdo]] (ĉefe oriente pro ankaŭ pliiĝanta [[senarbarigo]]), limigita teritorio kaj troa ĉasado en kelkaj areoj, la Krestibiso estis taksata kiel Preskaŭ Minacata ĉe la [[IUCN Ruĝa Listo]] de Minacataj Specioj. La populacio estis ĉirkaŭkalkulata je 10,000 individuoj, tio estas apenaŭ 6,700 maturuloj. Ĝi ĉeestas kiel disvastigata kaj komuna birdospecio en la tuta insulo.

== Subspecioj ==
Estas du agnoskitaj [[subspecio]]j&lt;ref name=cle&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, and C. L. Wood. 2010. ''[http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist The Clements checklist of birds of the world: Versio 6.5.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100821172048/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist |date=2010-08-21 }}'' Cornell University Press. Elŝutebla el Laboratorio Cornell de Ornitologio&lt;/ref&gt;, kiuj estas la jenaj:
* ''L. c. cristata'' ([[Pieter Boddaert|Boddaert]],1783)
* ''L. c. urschi'' (Louis Lavauden, 1929)

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Referencoj ==
* {{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2008|id=144744|title=Lophotibis cristata|downloaded=05a Novembro 2008}} Kriterioj kial tiu specio estas Preskaŭ Minacata
* Dee, T. J. 1986. The endemic birds of Madagascar. International Council for Bird Preservation, Cambridge, U.K.
* Langrand, O. 1990. Guide to the birds of Madagascar. Yale University Press, New Haven, Usono.
* del Hoyo, J.; Elliot, A.; Sargatal, J. 1992. Handbook of the Birds of the World, vol. 1: Ostrich to Ducks. Lynx Edicions, Barcelona, Hispanio.
* Goodman, S. M.; Pidgeon, M.; Hawkins, A. F. A.; Schulenberg, T. S. 1997. The birds of southeastern Madagascar. Field Museum of Natural History, Chicago, IL.
* Morris, P.; Hawkins, F. 1998. Birds of Madagascar: a photographic guide. Pica Press, Robertsbridge, UK.
* ZICOMA. 1999. Zones d'Importance pour la Conservation des Oiseaux a Madagascar.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&amp;sid=3793&amp;m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090104151733/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&amp;sid=3793&amp;m=0 |date=2009-01-04 }}
* [http://www.redlist.org/search/details.php?species=12330 IUCN Red List]

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Ibisoj]]
[[Kategorio:Treskiornitedoj]]
[[Kategorio:Pelikanoformaj]]
[[Kategorio:Birdoj de Madagaskaro]]
[[Kategorio:Endemiaj birdoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>i8h4cwspzwuiq0kkmdrvn6wbs9dpa00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Folliaz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>423823</id>
    <revision>
      <id>9503483</id>
      <parentid>8306271</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:56:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4736" sha1="dp1ix07hauw65w206b43j422aa7qesf" xml:space="preserve">{{Informkesto komunumo en Svislando
|nomo=La Folliaz
|blazono=[[Dosiero:La Folliaz-coat of arms.svg|120px|center|&lt;small&gt;Blazono de La Folliaz&lt;/small&gt;]]
|priskribo de blazono=Blazono de La Folliaz
|bildo=&lt;!---[[Dosiero:XX|285px|center|&lt;small&gt;La Folliaz&lt;/small&gt;]]---&gt;
|priskribo de bildo=&lt;!---La Folliaz---&gt;
|kantono=Friburgo
|distrikto=[[Glano (distrikto)|Glano]]
|koord={{Koordinatoj gms|46|44|22|N|6|57|47|E}}
|enloĝantoj=882
|areo=9,86
|alteco=756
|poŝtkodo=1690 Lussy&lt;br /&gt;1691 Villarimboud
|kodo=2116
|mapo=[[Dosiero: Karte Gemeinde La Folliaz 2012.png|285px|center|&lt;small&gt;Mapo de La Folliaz &lt;/small&gt;]]
|priskribo de mapo=Mapo de La Folliaz
|}}

'''La Folliaz''' estas komunumo en la [[Glano (distrikto)|distrikto Glano]] en [[Kantono Friburgo]], [[Svislando]]. Ĝi havis 882 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

== Geografio ==
La Folliaz situas en la valo de la rivero [[Brojo]] nordoriente de la distriktĉefurbo [[Romont FR|Romont]]. La komunumo konsistas el du partoj teritorie ne ligitaj, nome [[Lussy]] rekte sonrdoriente de Romont kaj [[Villarimboud]], kiu situas proksimume 2 kilometrojn nordoriente de Lussy, disigite de ĝi per la teritorio de la komunumo Villaz-Saint-Pierre. Al la parto villarimboud apartenas krom la vilaĝo Villarimboud la vilaĝo [[Macconnens]] kaj la setlejoj [[La Foilla]], [[Le Bon]] kaj [[Le Prine]], kaj al Lussy krom la vilaĝo Lussy la setlejoj [[La Vulpilière]] kaj [[Les Echelettes]]&lt;ref&gt;Fonto: [http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=563653&amp;y=176583 Reta mapo 1:20000 de Swisstopo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 9,86 km², de kiuj 15,6% estas kovritaj de [[arbaro]], 74,7% servas por [[agrikulturo]] kaj 6,4% por [[setlado]].
&lt;ref&gt;Fonto: [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/02/03/blank/data/gemeindedaten.html Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 24-an de decembro 2012]&lt;/ref&gt;

== Najbaraj komunumoj ==
La parto Villarimboud limas en nordo al [[Torny]], en nordoriento al [[La Brillaz]], en oriento al [[Chénens]], en sudo al [[Villorsonnens]], en sudo al [[Villaz-Saint-Pierre]], kaj en okcidento al [[Châtonnaye]]. La parto Lussy limas en nordo al [[Villarzel]] ([[Kantono Vaŭdo|VD]]), en oriento al [[Villaz-Saint-Pierre]], kaj en sudo kaj okcidento al [[Romont FR|Romont]].

== Trafiko ==
Tra ambaŭ komunumpartoj kondukas la kantona ĉefvojo n-ro 155 de Friburgo al Romont. La plej proksima alveturejo al la [[svisa aŭtovojo A12]] situas en distanco de proksimume 18 kilometroj sudoriente apud Bulle. Per la trajnlinio de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de Friburgo al Romont la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

== Historio ==
La komunumo La Folliaz estis fondita la 1-an de januaro [[2005]] el la kunigo de la ĝis tiam aŭtonomaj komunumoj [[Villarimboud]] kaj [[Lussy]]. [[Macconnens]], kiu la unuan fojon estis menciita en la jaro [[1320]] kiel Masconens, estis en la jaro [[1973]] integrita al la komunumo Villarimboud.&lt;ref&gt;Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D3227.php ''Marianne Rolle'': ''Macconnens'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2012-03-28)]&lt;/ref&gt;

La unua dokumenta mencio de Lussy datiĝas el la [[12-a jarcento]] kiel ''Lussiei''. En Lussy, kiu apartenis dum [[mezepoko]] al la Grafejo Romont, la Abatejo Hauterive posedis bienojn. En la jaro [[1536]] Romont estis konkerita de Friburgo kaj fariĝis ties voktejo kaj post la [[Helveta Revolucio]] de [[1798]] distrikto, kiu fine surbaze de la nova friburga konstitucio de [[1848]] estis integrita al la [[Distrikto Glano]].&lt;ref&gt;Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D864.php ''Evelyne Maradan'': ''Lussy FR'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2009-07-29)]&lt;/ref&gt;

Villarimboud estis la unuan fojon dokumente menciita en la jaro [[1142]] kiel Vilarrimolth. En la jaro [[1448]] la vilaĝo en milito kontraŭ Savojo estis rabobruligita de friburganoj. Villarimboud dum [[mezepoko]] estis malgranda Senjorujo, kiu en la jaro [[1536]] estis akirita de Friburgo kaj atribuita al la Voktejo Romont, kies historian sorton ĝi ek de tiam dividis.&lt;ref&gt;Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D886.php ''Marianne Rolle'': ''Villarimboud'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2012-03-05)]&lt;/ref&gt;

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20190930223253/http://www.la/ Folliaz.ch Oficiala retejo de la komunumo La Folliaz]
{{Komunejokat}}
&lt;!---

== Bildoj ==
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
---&gt;&lt;br /&gt;
{{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Glano}}</text>
      <sha1>dp1ix07hauw65w206b43j422aa7qesf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kresta kriulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>424731</id>
    <revision>
      <id>9503338</id>
      <parentid>9322937</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5641" sha1="lbuca8havtw3wl7qhmw4czep0qa7f8i" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kresta kriulo
|dosiero = Chauna torquata -Artis Zoo, Netherlands-8a.jpg
|dosiero2=At Possa da Londra in the Brazilian Patanal (105m) - the weird looking Southern Screamer (Chauna torquata) - (24213807344).jpg
| dosiero larĝo=300px
| dosiero2 larĝo=300px
|priskribo de dosiero = En Artis Zoo, Nederlando
| priskribo de dosiero2=
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|regno2 = besto
|mapo de vivoteritorioj = Southern_Screamer.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Birdo]]j ''Aves''
|ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes''
|familio = [[Kriuloj|Anhimedoj]] ''Anhimidae''
|genro = ''[[Chauna]]''
|statuso = LC
|dunomo = Chauna torquata
|dunomo aŭtoritato = [[Lorenz Oken|Oken]], [[1816]]
|vikispecio = Chauna torquata
|komunejo = Chauna torquata
}}
La '''Krestoĉaŭno''' ('''''Chauna torquata'''''), ankaŭ konata kiel '''Kresta kriulo''' aŭ '''Suda kriulo''', apartenas al la ordo de [[Anseroformaj birdoj]]. Ĝi estas trovata en sudorienta [[Peruo]], norda [[Bolivio]], [[Paragvajo]], suda [[Brazilo]], [[Urugvajo]] kaj norda [[Argentino]].&lt;ref name=&quot;Clements&quot;&gt;Clements, James, (2007)[http://www.cornellpress.cornell.edu/cup_detail.taf?ti_id=4566 ''The Clements Checklist of the Birds of the World''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923210713/http://www.cornellpress.cornell.edu/cup_detail.taf?ti_id=4566 |date=2015-09-23 }}, Cornell University Press, Ithaca&lt;/ref&gt; Ĝia dieto konsistas el plantotigoj, semoj, folioj, kaj, malofte, malgrandaj bestoj.

== Priskribo ==
Krestoĉaŭnoj averaĝas 81 – 95&amp;nbsp;cm de longeco kaj pezas 3 – 5&amp;nbsp;kg&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oiseaux.net/birds/southern.screamer.html|titolo=Southern Screamer - ''Chauna torquata''|alirdato=23a de Septembro 2008|eldoninto=oiseaux.net}}&lt;/ref&gt; Ili estas la plej pezaj, kvankam ne nepre la plej longaj, inter la tri specoj de ĉaŭnoj.&lt;ref&gt;del Hoyo, Elliott &amp;amp; Sargatal.''Handbook of Birds of the World, Volume 1 Ostrich to Ducks''. ISBN 84-87334-10-5&lt;/ref&gt; La [[enverguro]] estas proksimume 170&amp;nbsp;cm&lt;ref&gt;[http://www.zoo.org/animal-facts/cscreamer%7CCrested Screamer]{{404|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(2011).&lt;/ref&gt; Inter normaj mezuroj, la [[flugillongo]] mezuras 54&amp;nbsp;cm, la vosto 23.2&amp;nbsp;cm 23&amp;nbsp;cm, la [[Beko#Kulmo|kulmo]] (supra bekobordo) 4.5&amp;nbsp;cm kaj la longa [[tarso]] 11&amp;nbsp;cm&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=5fEZAAAAYAAJ&amp;amp;pg=PA4&amp;amp;dq=Chauna+tarsus&amp;amp;hl=en#v=onepage&amp;amp;q=Chauna%20tarsus&amp;amp;f=false%7CCatalog of Birds in the British Museum]&lt;/ref&gt;

La Krestoĉaŭno estas griza birdo, pli hela ĉe brusto kaj pli malhelgriza ĉe dorso, flugiloj kaj vosto. Ĝi havas nigran kolumon kaj, super tiu, blankan superkolumon al gorĝareo, sed pli malampleksaj ol tiuj similaj de la samgenra [[Nigrakola kriulo]]. Kiel ĉe tiu, estas ruĝa senpluma areo el la bekobazo al ĉirkaŭokulo. Ankaŭ la kruroj estas ruĝaj. Ĉefa distinga trajto estas nukokresto.

La junuloj estas sablokoloraj kun pli flavaj kapo kaj ŝultroj.

Ĝi vivas en [[tropiko|tropikaj]] kaj [[subtropiko|subtropikaj]] marĉoj, estuaroj kaj ĉeakvejoj.

== Konduto kaj ekologio ==
La Krestoĉaŭno estas bona naĝanto, havante parte naĝhaŭtajn piedojn, sed preferas marŝi sur la tero. La ostaj spronoj sur ĝiaj flugiloj estas uzitaj por protekto kontraŭ rivalaj [[ĉaŭnoj]] kaj aliaj malamikoj. Kvankam ĝi estas ne-migranta, ĝi estas elstara fluganto. Ĝi vivas en grandaj grupoj, manĝante surtere en herbejoj kaj kultivitaj kampoj ĝis la [[reprodukta sezono]], kiam birdoj pariĝas.&lt;ref name=&quot;sacramento&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.saczoo.com/Document.Doc?id=118|titolo=Southern Crested Screamer|alirdato=30a de Decembro 2009|eldoninto=Sacramento Zoo}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Reproduktado ===
Tiu [[Neotropiso|neotropisa]] specio establas [[monogamio|monogamajn]] rilatojn kiuj daŭras ĝian vivdaŭron, taksita je 15 jaroj. Amindumado implikas laŭtan vokon fare de ambaŭ seksoj, kiu povas esti aŭdata ĝis du mejlojn fore.&lt;ref name=&quot;sacramento&quot;/&gt; Por la nesto la paro konstruas grandan platformon de kanoj, pajleroj, kaj aliaj akvoplantoj en nealirebla loko proksime de akvo. La ino demetas inter du kaj sep blankajn ovojn. La paro dividas la [[kovado]]n, kiu daŭras 43 ĝis 46 tagojn. La idoj forlasas la neston tuj kiam ili elkoviĝas, sed la gepatroj prizorgas ilin plurajn semajnojn. La flugpretiga periodo daŭras 8 ĝis 14 semajnojn.

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Image:Southern Screamer RWD9.jpg|Sidonta sur 2 ovoj.
Image:Chauna torquata -Iguazu Bird Park, Brazil -nest-8a.jpg|Sur nesto en Birdoparko Iguazu, Brazilo
Image:Chauna torquata -Santa Vitoria do Palmar, Rio Grande do Sul, Brazil -adult and chicks-8.jpg|Familio en Suda Rio-Grando, Brazilo
Image:Chauna torquata -Diergaarde Blijdorp -head-8a.jpg|Kapo
Image:Southern screamer Brazil.JPG|Kapo
Image:Young Southern Screamer.JPG|Idoj
Image:crested screamer arp.jpg|Ekzistas du kolorofazoj, hela kaj malhela.&lt;ref name=&quot;sacramento&quot;/&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Humida Ĉako]], [[Ekoregionoj en Paragvajo]]
* [[Kornoĉaŭno]], ''Anhima cornuta''
* [[Nigrakola ĉaŭno]] aŭ '''Nigrakola kriulo''', ''Chauna chavaria''

== Fonto ==
{{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Southern Screamer|revizio=529036437|wikitrans=jes}}
&lt;br /&gt;
{{Birdoj}}
{{Portalo|Birdoj}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Anhimedoj]]
[[Kategorio:Anseroformaj]]
[[Kategorio:Neotropisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]</text>
      <sha1>lbuca8havtw3wl7qhmw4czep0qa7f8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grandduklando de Toskanio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>436351</id>
    <revision>
      <id>9503506</id>
      <parentid>9494126</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5204" sha1="jdvk1qazlyo6y9n7ezkzf5058laf8gv" xml:space="preserve">{{Informkesto pereinta ŝtato
| nomo                    = Grandduklando de Toskanio
| origina nomo            = Granducato di Toscana
| jaro de estiĝo         = 1569
| jaro de pereo           = 1859
| antaŭ 1                = Duklando de Florenco
| antaŭ 1 flago          = Medici Flag of Tuscany.png{{!}}border
| post 1                  = Reĝlando Sardio-Piemonto
| post 1 flago            = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg
| post 2                  = Itala reĝlando
| post 2 flago            = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg
| flago   = Flag of the Grand Duchy of Tuscany (1840).svg
| flago grandeco          = 120px
| blazono                 = Great_coat_of_arms_of_the_Grand_Duchy_of_Tuscany.svg
| blazono grandeco        = 120px
| mapo                    = Papal States Map 1870 ESP.jpg
| mapo grandeco           = 250px
| mapo noto               = la Grandduklando en 1860
| ĉefurbo                = [[Florenco]]
| areo                    = 
| areo noto               = 
| nombro de loĝantoj     = 
| nombro de loĝantoj noto = 
| lingvoj                 = [[itala]]
| nacieca konsisto        = 
| religio                 = [[Romkatolika eklezio|romkatolika]]
| monunuo                 = Toskana liro (ĝis 1826)&lt;br /&gt;Toskana fiorino (1826–1859)
| ŝtata formo            = [[monarĥio]] ([[grandduklando]])
| estiĝo                 = [[1569]]
| pereo                   = [[1859]]/[[1860]]
}}
La '''Grandduklando de Toskanio''' - [[itale]] ''Granducato di Toscana'' - estis historia ŝtato en centra Italio, kiu ekzistis kun interrompo de la napoleonaj militoj inter la jaroj [[1569]] kaj [[1859]]. Ĝi estis la daŭrigo de la antaŭa [[Duklando de Florenco]]. La ĉefurbo estis [[Florenco]]. Ĝis la [[Vestfalia Paco]] de [[1648]], la Grandduklando de Toskanio formale estis parto de la germanlingva [[Sankta Romia Imperio]]. La Unuiĝintaj Provincoj de Centra Italio, satelita ŝtato de la [[Reĝlando Sardio-Piemonto]], aneksis Toskanion en 1859. La teritorio estis formale aldonita al Sardio en 1860, post referendumo, en kiu 95 procentaĵoj de la voĉdonantoj aprobis. Dek jarojn pli poste, en 1870, la tuta Reĝlando Sardio-Piemonto inkluzive de Toskanio iĝis parto de la [[Itala reĝlando]].

== Regantoj de Toskanio ==
Vidu ankaŭ: [[:Kategorio:Granddukoj de Toskanio]].

=== Dukoj de Florenco ([[Mediĉoj]]) ===
* 1531–1537 [[Aleksandro de Mediĉo]] (''Alessandro de’ Medici'')
* 1537–1569 [[Kozimo la 1-a de Mediĉo]] (''Cosimo I. de’ Medici'')

=== Granddukoj de Toskanio (Mediĉoj) ===
* 1569–1574 [[Kozimo la 1-a de Mediĉo]] (''Cosimo I. de’ Medici'')
* 1574–1587 Francisko la 1-a de Mediĉo (''Francesco I. de’ Medici'')
* 1587–1609 Ferdinando la 1-a de Mediĉo (''Ferdinando I. de’ Medici'')
* 1609–1621 Kozimo la 2-a de Mediĉo (''Cosimo II. de’ Medici'')
* 1621–1670 Ferdinando la 2-a de Mediĉo (''Ferdinando II. de’ Medici'')
* 1670–1723 Kozimo la 3-a de Mediĉo (''Cosimo III. de’ Medici'')
* 1723–1737 Johano Gastono de Mediĉo (''Gian Gastone de’ Medici'')

=== Granddukoj de Toskanio ([[Habsburgo-Loreno]]) ===
* 1737–1765 [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko (la 2-a) Stefano]] (''Francesco Stefano di Lorena'')
* 1765–1790 [[Leopoldo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|(Petro) Leopoldo la 1-a]] (''Pietro Leopoldo d’Asburgo-Lorena'')
* 1790–1801 [[Ferdinando la 3-a (Toskanio)|Ferdinando la 3-a]] (''Ferdinando III. d’Asburgo-Lorena'')

=== Reĝoj de Etrurio ([[Burbonoj]] de Parmo) ===
* 1801–1803 Ludoviko la 1-a de Etrurio (''Lodovico'' aŭ ''Luigi di Borbone'')
* 1803–1807 Karlo la 2-a de Parmo, Karlo Ludoviko (''Carlo Lodovico'' aŭ ''Luigi di Borbone'')

=== Granddukoj de Toskanio ([[Bonaparte]]) ===
* 1808–1814 [[Elisa Bonaparte]] (titulara granddukino)

=== Granddukoj de Toskanio (Habsburgo-Loreno) ===
* 1814–1824 [[Ferdinando la 3-a (Toskanio)|Ferdinando la 3-a]] (''Ferdinando III. d’Asburgo-Lorena''), denove
* 1824–1849 Leopoldo la 2-a de Toskanio (''Leopoldo II. d’Asburgo-Lorena'')
* 1849 ''respubliko''
* 1849–1859 Leopoldo la 2-a, denove
* 1859–1860 Ferdinando la 4-a de Toskanio (''Ferdinando IV. d’Asburgo-Lorena'')

Toskanio estis aneksita de la [[Reĝlando Sardio-Piemonto]]. La formalan titolon &quot;grandduko de Toskanio&quot; (sen efektiva regado) plu havis la imperiestroj de Aŭstrio en sia [[imperiestro de Aŭstrio#Titolaro de timperiestro de Aŭstrio|Titolaro de la imperiestro de Aŭstrio]] ĝis [[1918]].

* 1860–1916 [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo la 1-a]], imperiestro de Aŭstrio, apostola reĝo de Hungario, ktp.
* 1916–1918 [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karlo la 1-a / 4-a]], imperiestro de Aŭstrio (1-a), apostola reĝo de Hungario (4-a), ktp.

{{Projektoj}}
{{Ĝermo|historio|Italio}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Toskanio, Grandduklando}}

[[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo]]
[[Kategorio:Historio de Italio]]
[[Kategorio:Grandduklandoj|Toskanio]]
[[Kategorio:Italaj duklandoj]]
[[Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio]]
[[Kategorio:Toskanio|Grandduklando]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1560-1569]]
[[Kategorio:Aperis en 1569]]
[[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1859]]</text>
      <sha1>jdvk1qazlyo6y9n7ezkzf5058laf8gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kukolhorloĝo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>440757</id>
    <revision>
      <id>9503251</id>
      <parentid>9112531</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="kecwwrxl774igdn5s3uyjc78fihkat9" xml:space="preserve">[[Dosiero:Kuckucksuhr.JPG|eta|Klasika kukolhorloĝo]]
'''Kukolhorloĝo'''&lt;ref name=&quot;krause&quot;&gt;{{Citlibro|Aŭtoro=Erich-Dieter Krause|Titolo=Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto|Eldonejo=Helmut Buske Verlag|oko=Hamburg|Jaro=2007|ISBN=978-3-87548-466-3|Paĝoj=p. 801 (kapvorto &quot;Kuckucksuhr&quot;) kaj 1231 (kapvorto &quot;Schwarzwälder Uhr&quot;)
}}&lt;/ref&gt;, '''[[Nigra Arbaro|ŝvarcvalda]] horloĝo'''&lt;ref name=&quot;krause&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PIV&quot;&gt;laŭ [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]], eldono de 1970, paĝo 1075, tiuforme uzata jam de [[L. L. Zamenhof]]&lt;/ref&gt; aŭ '''kukuhorloĝo''' estas speco de kutime mekanika [[horloĝo]] movata per pendopeziloj. Kukolhorloĝo havas kovrilon, kiu aspektas kiel eta [[domo]], kun etaj pordoj kiuj malfermeblas. Ĝi nomiĝas tiel, ĉar je la komenco de ĉiu [[horo]] la etaj pordoj en la horloĝo malfermas kaj elvenas eta ligna aŭ plasta birdo ([[kukolo]]) el la pordo. La horloĝo tiam kalkulas la horon, sonante per birdeca pepo (ku-ku). Plej ofte la birdobildo tute ne similas al kukolo, sed male ĝi montras buntajn kolorojn kaj morfologion pri propran de [[paseroformaj]]; nur la voĉo similas plej kutime al tiu de la kukolo.

Ekzemple:

Je la 1-a horo posttagmeze sonas 1 &quot;kukuo&quot;

Je la 8-a horo matene sonas 8 &quot;kukuoj&quot;

Je la 8-a horo vespere sonas 8 &quot;kukuoj&quot;

Ĉu tage ĉu nokte la horloĝo sonas laŭ la horo de la horloĝo. Je la duonhoro, la birdo elvenas kaj pepas nur unu kukuon. Iuj horloĝoj silentigeblas se la pepado ĝenas dormantojn.

Multekostaj kukolhorloĝoj povas ankaŭ havi movantajn figurojn kaj ludantan muzikon tuj post la kukuo.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Kukolo]]
* {{Q|Q5192373}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj|ReVo=kukol.0horlogxo}}

[[Kategorio:Horloĝoj]]</text>
      <sha1>kecwwrxl774igdn5s3uyjc78fihkat9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503252</id>
      <parentid>9503251</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1775" sha1="rt5zb2amfyecgdygwm4yo2z4gqtjf0w" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Klasika kukolhorloĝo}}
&lt;!--[[Dosiero:Kuckucksuhr.JPG|eta|]]--&gt;
'''Kukolhorloĝo'''&lt;ref name=&quot;krause&quot;&gt;{{Citlibro|Aŭtoro=Erich-Dieter Krause|Titolo=Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto|Eldonejo=Helmut Buske Verlag|oko=Hamburg|Jaro=2007|ISBN=978-3-87548-466-3|Paĝoj=p. 801 (kapvorto &quot;Kuckucksuhr&quot;) kaj 1231 (kapvorto &quot;Schwarzwälder Uhr&quot;)
}}&lt;/ref&gt;, '''[[Nigra Arbaro|ŝvarcvalda]] horloĝo'''&lt;ref name=&quot;krause&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PIV&quot;&gt;laŭ [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]], eldono de 1970, paĝo 1075, tiuforme uzata jam de [[L. L. Zamenhof]]&lt;/ref&gt; aŭ '''kukuhorloĝo''' estas speco de kutime mekanika [[horloĝo]] movata per pendopeziloj. Kukolhorloĝo havas kovrilon, kiu aspektas kiel eta [[domo]], kun etaj pordoj kiuj malfermeblas. Ĝi nomiĝas tiel, ĉar je la komenco de ĉiu [[horo]] la etaj pordoj en la horloĝo malfermas kaj elvenas eta ligna aŭ plasta birdo ([[kukolo]]) el la pordo. La horloĝo tiam kalkulas la horon, sonante per birdeca pepo (ku-ku). Plej ofte la birdobildo tute ne similas al kukolo, sed male ĝi montras buntajn kolorojn kaj morfologion pri propran de [[paseroformaj]]; nur la voĉo similas plej kutime al tiu de la kukolo.

Ekzemple:

Je la 1-a horo posttagmeze sonas 1 &quot;kukuo&quot;

Je la 8-a horo matene sonas 8 &quot;kukuoj&quot;

Je la 8-a horo vespere sonas 8 &quot;kukuoj&quot;

Ĉu tage ĉu nokte la horloĝo sonas laŭ la horo de la horloĝo. Je la duonhoro, la birdo elvenas kaj pepas nur unu kukuon. Iuj horloĝoj silentigeblas se la pepado ĝenas dormantojn.

Multekostaj kukolhorloĝoj povas ankaŭ havi movantajn figurojn kaj ludantan muzikon tuj post la kukuo.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Kukolo]]
* {{Q|Q5192373}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj|ReVo=kukol.0horlogxo}}

[[Kategorio:Horloĝoj]]</text>
      <sha1>rt5zb2amfyecgdygwm4yo2z4gqtjf0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Seyne-sur-Mer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>444150</id>
    <revision>
      <id>9503543</id>
      <parentid>8306679</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2647" sha1="fg1qbe6al7hlpfgm97pvsh3d4d9bzwe" xml:space="preserve">{{Ne konfuzu|Seyne}}
{{Informkesto franca komunumo
 | nomo             = La Seyne-sur-Mer
 | bildo            = Port la seyne.JPG
 | bildoteksto      = 
 | regiono          = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]
 | departemento     = [[Var (departemento)|Var]]
 | arondismento     = [[Arondismento de Toulon|Toulon]]
 | kantono          = [[Kantono de La Seyne-sur-Mer|La Seyne-sur-Mer]]&lt;br /&gt;[[Kantono de Saint-Mandrier-sur-Mer|Saint-Mandrier-sur-Mer]]
 | interkomunumreto = [[Communauté d'agglomération Toulon Provence Méditerranée]]
 | insee            = 83126
 | poŝtkodo        = 83500
 | urbestro         = Marc Vuillemot
 | mandato          = 2008–2014
 | loĝantaro       = 62082
 | dato             = 2010
 | latitudo         = 43.10306
 | longitudo        = 5.87833
 | alto mini        = 0
 | alto maksi       = 352
 | areo             = 22.17
 | ŝanĝebla mapo  = 
 | tipo2            = normala
}}
'''La Seyne-sur-Mer''' [{{IFA|la sɛn syʁ mɛʁ}}] ([[Okcitana lingvo|okcitane]]: ''La Sanha de Mar'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] en sudorienta [[Francio]]. Ĝi estas la dua plej granda urbo de la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Var (departemento)|Var]], en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]], post [[Toulon]], kaj administre apartenas al la kunurba komunumo de [[Tulono]], kreita en [[2002]]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}, antaŭe estis {{formatnum:62082}} loĝantoj en la jaro 2010&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto
 | url = http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=83126
 | titolo = Populations légales 2010 - 83126-La Seyne-sur-Mer
 | alirdato = 28-an de junio 2013
 | aŭtoro = [[Insee]]
 | lingvo = fr
}}&lt;/ref&gt;.

== Geografio ==
[[Dosiero:Toulon 5.91420E 43.10085 geocover.png|eta|maldekstra|Satelita foto de La Seyne-sur-Mer kaj Toulon]]
La Seyne-sur-Mer situas ĉe la bordo de [[Mediteraneo]]. Ĝi estas proksima al [[Toulon]], kun kiu ĝi formas grandan urban areon.

{{Ĉirkaŭ loko
 | Centro = La Seyne-sur-Mer
 | Norde = [[Ollioules]]
 | Oriente = [[Saint-Mandrier-sur-Mer]]
 | Sude = ''[[Mediteraneo]]''
 | Okcidente = [[Six-Fours-les-Plages]]
}}

{{Clr|maldekstra}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Komunumoj de Var]]
* [[Listo de urboj de Francio]]
* [[La Seyne - Six-Fours (stacidomo)]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|commonscat=La Seyne-sur-Mer}}
* [https://web.archive.org/web/20090823054227/http://www.la-seyne.fr/ Oficiala retejo]

{{Ĝermo|Francio}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Seyne-sur-Mer}}

[[Kategorio:La Seyne-sur-Mer]]</text>
      <sha1>fg1qbe6al7hlpfgm97pvsh3d4d9bzwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aristotela logiko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>452249</id>
    <revision>
      <id>9503089</id>
      <parentid>9273047</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>== Tradukfonto == {{Trad|it|Logica aristotelica}}</comment>
      <origin>9503089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13813" sha1="5npznu3ddi0a26blawkiv3c50bls3rn" xml:space="preserve">[[Dosiero:Aristotle Cod. vindob. phil. gr. 64.jpg|eta|Aristotelo laŭ manuskripto de sia ''Historia naturalis'' de [[1457]].]]
La '''Aristotela logiko''' referencas al la enhavoj de serio da [[Aristotelo|aristotelaj]] verkoj kolektitaj sub la nomo de ''Organon'' (grekalingve signifanta: ilo, instrumento), kiuj estas:
# ''[[La kategorioj]]'' (unu libro)
# ''[[Pri interpretado]]'' (unu libro) aŭ Περὶ Ἑρμηνείας
# ''[[Antaŭaj analitikoj]]'' (du libroj)
# ''[[Postaj analitikoj]]'' (du libroj)
# ''[[Topikoj]]'' (ok libroj)
# ''[[Sofismaj refutoj]]'' (unu libro)

== Difino kaj tipoj de predikado en Aristotelo ==
=== Aristotelo en la [[Akademio]] ===
Aristotelo pasigis ĉirkaŭ 20 jarojn de sia vivo en la [[Akademio de Platono|Akademio]] (ekde [[366]] a.K. ĝis [[347]] a.K, jaro de la morto de [[Platono]]. Estas tre malprobable ke tiu fakto ne lasis spuron en lia koncepto pri la realo kaj pri la maniero filozofiumi. Oni scias ke Aristotelo en la Akademio praktikis la funkcion de docento kaj gvidis kursojn pri [[retoriko]] kaj [[dialektiko]]: versimilas, do, ke la eroj plej antikvaj de la Retoriko kaj Topikoj (traktato guste dediĉita al la dialektiko) reiriĝus al tiu periodo. Se tio veras, la originoj de la penso de Aristotelo estas serĉendaj en la kritika diskuto pri dialektiko de la lasta Platono.

Dateno konsiderinda estas la fakto ke la Akademio ne konstituiĝis kiel [[Dogmemo|dogma]] skolo kaj la instruaĵoj de la majstro ne estis altruditaj al la disĉiploj: en la Akademio oni praktikis la metodon de la dialogo per mallongaj demandoj kaj respondoj kaj ankaŭ fundamentaj doktrinoj de Platono, kiel la teorioj de la ideoj, estis submetitaj al publika diskutado. Ĉi-rilate oni posedas fragmentojn de perdita verko de Aristotelo, en kiu estas reprenitaj kaj disvolvigitaj obĵetoj cirkulantaj en la Akademio kontraŭ la [[teorio de la ideoj]], inter kiuj la ''[[argumento de la tria homo]]'' (jam pritraktita de la Platono mem en &quot;[[Parmenido]]&quot;). Probablas, do, spite de kontraŭa opinio de kelkaj kritikistoj, ke, jam dum sia restado en la Akademio, Aristotelo estis disvolvinta aŭtonoman koncepton pri la realo; aparte, li devis negi la ekziston de la ideoj disigitaj el la unuopaj estaĵoj: alivorte, kvankam en akordo kun Platono sur la fakto ke la [[Disputo pri la universalaĵoj|universalaĵoj]] kiel &quot;homo&quot;, &quot;justo&quot;, &quot;blanko&quot; por esti konata ili devas havi certan gradon de realeco, li ne konsentis atribui al tiuj ekziston displektitan el la objektoj, nome al la unuopaj homoj, blankaĵoj, justaĵoj ktp, al kiuj tiuj universalaĵoj estas predikataj.

Se veras tio supre skribita, la dialektiko instruata de Aristotelo devis havi almenaŭ personan fundamentan trajton kompare kun tiu teoriigita de Platono: dialektiko signifas arton de la dialoga diskuto kaj Platono intencis tiun arton kiel ''scion pri la ideoj:'' laŭ la majstro de Aristotelo, por esti kapabla utiligi la lingvaĵon (kaj do efike dialogi) necesas koni la objektajn referencantojn al kiuj la nomoj referencas (la apartaj aĵoj per la propraj nomoj, la ideoj por la komunaj nomoj). Ankaŭ laŭ Aristotelo devas ekzisti objektaj referencantoj por la komunaj nomoj (la universalaĵoj); kun la ideoj (pro la fakto ke tiuj referencantoj ne identiĝas kun la ideoj (pro la fakto ke ili ne ekzistas disigite el la apartaj estaĵoj). La aristotela dialektiko estas dialektiko “senidea”, dialektiko kiu kvankam hipotezante certan gradon de realeco por la universalaj [[koncepto]]j, retenas la juĝon pri la tipo de realeco kiun ili posedas, transformiĝante al tekniko de diskuto kiu preterlasas la enhavon (kaj limiĝas liveri serion da reguloj pri la korekteco de la [[parolado]], sendepende de la tipo de realo indikata de la parolado mem). El tiu vidpunkto, oni povas aserti ke la aristotela dialektiko estas la unua provo konstrui [[formala logiko|formalan logikon]].

=== Metodo de la divido aŭ de la dikotomia procezo ===
La aristotela dialektiko reprenas serion da teknikoj kiuj estis uzitaj de [[Platono]] kaj almenaŭ de parto de la Akademio rilate la ideojn, limigante la objekton de tiuj teknikoj al la solaj universalaj konceptoj. Inter tiuj teknikoj elstaras la metodo de la divido, utiligita de Platono por alveni al la difino de ĉiu ideo kaj al malkovro pri la rilatoj de partopreno inter ideo kaj ideo. Tiu metodo estis utiligata de Aristotelo reference ne al la ideoj, sed al la universalaj konceptoj. Spure de tiu metodo, por difini ideon (aŭ koncepton), necesas enskribi tiun koncepton en ideo-amplekso pli vasta kaj subdividi tiun lastan inter serio da karakterizaj notoj, ĝis obteni amplekson kiu havu la saman vastecon de la objekto difinota. Ekzemple, volante difini la “homon”, oni povas ''starti'' el la koncepto de &quot;vivanto&quot; kaj ''subdividi'' la vivantojn&quot; en &quot; [[bestoj]]&quot; kaj [[vegetaloj]]; agnoskinte, krome, ke la homo estas besto, ''dividi'' la bestojn en &quot;[[birdoj]]&quot;, &quot;[[akvuloj]]&quot; kaj &quot;teruloj&quot;; tial, post plua divido de la &quot;teraj bestoj&quot; en &quot;[[kvarpieduloj]]&quot; kaj &quot;[[dupiedulo]]j&quot;, kaj rekoninte ke la amplekso sugestita de tiu lasta dispartigo identiĝas kun la amplekso de la homoj, ''aserti'' ke la difino pri homo estas &quot;tera dupieda besto&quot;.

&lt;pre&gt;
                                    Vivanto
                                      |
                              ----------------
                              |              |
                          Vegetalo       Besto
                                             |
                 ---------------------------
                                   |         |               |
                              Birdo   Akvulo   Terulo
            |
                                                         ----------------
                                                         |    |
                                                   Kvarpieda       Dupieda
                                                                      = Homo
&lt;/pre&gt;

La aplikado de tiu metodo havas kiel rezulton, interalie, la formadon de [[hierarkio]]j de konceptoj en la malkreskanta grado de plivastiĝo, poziciitaj tiamaniere ke la rilata amplekso inkluzivu la la amplekson rilatan al la subordita koncepto kaj estu siavice inkluzivita en la amplekso rilata al la superordita koncepto (tiel la amplekso de la bestoj, ekzemple, estas inkluzivita en la amplekso de la vivantoj kaj, siavice, inkluzivas la ampleksojn de la akvaj bestoj, birdoj kaj teruloj). Platono displektis tiun hierarkion de konceptoj kiel ''hierarkion de ideoj''' (ĉikaze la metodo de la divido rezultis utila por malkovri la rilaton de partopreno inter la ideoj). Ankaŭ se Aristotelo ne ŝajnas atribui al tiuj konceptoj ekziston disigitan, li utiligis, difinante tiun konceptojn, la terminojn: [[Genro (biologio)|''genro'']] (greke: ''genos'') kaj ''[[specio]]'' (greke: ''eidos''), kiujn Platono estis uzinta reference al la ideoj. Tiuj terminoj, tamen, estas utiligataj novaveste: se en la hierarkio rezultanta el la aplikado de la metodo de la divido, la termino inkluzivas alian, la unua termino rezultos esti ''genro'' de la dua kaj la dua ''specio'' de la unua, la termino pli vasta estos genro de tiu malpli vasta kaj tiu malpli vasta estos specio de tiu pli vasta). La fina termino “homo” ne estos genro ĉar ĝi estas predikata pri neniu,

Pro tiu Aristotelo asertas ke la difino estiĝas '''pere de proksima genro kaj specia diferenco.'''

=== La esenca predikado ===
Ĝistiupunkte oni insistis nur pri unu el la du karakterizoj kiujn, laŭ Aristotelo, difino devas posedi por esti preciza: ĝis nun oni evidentigis ke difino devas havi la saman plivastigon de la ''definiendum'' (Latina vorto por estaĵo difinenda), nome la sama nombro da objektoj pri kiuj atentigas la definiendum, trafante ekzakte la amplekson indikitan. Pervere tio ne sufiĉas: estas multaj [[predikato (logiko)|predikatoj]] kiuj havas la saman plivastigon de la definiendum (difinendaĵo) (ekzemple, pri la homo oni povas diri ke li estas &quot;kapabla ridi&quot; aŭ ke estas &quot;kapabla lerni la gramatikon&quot; aŭ ke estas &quot;la plej [[intelekto|inteligenta]] inter ĉiuj vivantoj&quot;), sed unusola konstituas la difinon. Kiu estas, tial, la karakterizo kiu devas distingi la difinon el ĉiuj aliaj predikaroj havantaj la saman plivastigon de la aĵo difinota? Laŭ Aristotelo, (sed en la ''[[filozofo]]''&lt;ref&gt;Iam, precipe en mezepoko Aristotelo estis difinita [[antonomazie]] la &quot;filozofo&quot;.&lt;/ref&gt; nenion alian faras ol sisteme disvolvi intuicion de la majstro Platono), difino devas ekspliki &quot;kio estas&quot; la definiendum (= difinentaĵo). Difino devas konstitui adekvatan respondon al la demando &quot;kio estas?&quot;. Alivorte, Aristotelo, kaj jam antaŭe Platono, konsciiĝas ke inter la predikatoj de iu objekto nur iuj respondas al la demando &quot;kio estas tiu determinita objekto?&quot;, dum la aliaj predikatoj donas aliajn tipojn de informoj (ekzemple, &quot;kiel?&quot;, &quot;kiom?&quot;, &quot;kie?&quot;, kpt.). En la kazo de la homo, oni povas diri ke li &quot;estas besto&quot; (kaj tio povas konstitui adekvatan respondon al la demando &quot;kio estas?&quot;), sed oni povas diri ke li &quot;estas alta&quot;, &quot;malalta&quot;, &quot;inteligenta&quot; kaj tiuj estas respondoj al demandoj diversaj (&quot;kiam?&quot;, &quot;kiel?&quot;). Por ke difino estu ĝusta, tiu, krom havi la saman plivastigon de la definiendum, devas respondi adekvate al la demando ‘kio estas?’. La ‘kio estas?’ aŭ esenco de iu aĵo, konstituas ĝian veran naturon, nome tio kio reale estas (en Platono identiĝis kun la ideoj). La difino, do, por esti adekvata, devas konstituigi predikaton samvastan kaj esencan, rilate la definiendum. Ĝenerale, kiam oni aplikas la ''metodon de la divido'', la genroj ne devos nur inkluzivi siajn speciojn, sed devos ankaŭ predikiĝi nur laŭ maniero esenca (do esprimi nur 'kio estas') pri tiuj.

=== La doktrino pri la predikebloj ===
Kiel oni vidis, laŭ Aristotelo, en la momento en kiu predikato estas dirata pri iu subjekto, eblas ke ĝi estas predikata samvaste rilate al la subjekto, aŭ ne; eblas ke ĝi estas predikata laŭesence, aŭ ne. Surbaze de tiu duobla distingo, Aristotelo klasifikas la predikeblajn rilatojn per kvar tipoj, kiuj en [[mezepoko]] estos nomataj [[predikaelo]]j: temas pri '''difino, propraĵo, genro kaj [[akcidento]].'''

Ĉi-supre estis dirite ke la difino estas predikato samvasta kompare kun sia subjekto kaj esprimanta ĝian [[Esenco (filozofio)|esencon]]. Se predikato estas samvasta sed ne esprimanta la esencon, ĝi estas '''propraĵo'''. La '''genro''' estas predikato ne samvasta rilate sia subjekto, sed plivasta; oni jam vidis, fakte, ke la amplekso rilate la genron devas inkluzivi tiun rilatan al la specio. Krome la genro, ĉar unuaranga elemento de la difino, devas esprimi la esencon de la subjekto. Se predikato estas nek samvasta nek esenca, tiu estu '''akcidento''' de la subjekto. Reale Aristotelo difinas la akcidenton malsammaniere: li asertas, fakte, ke la akcidento estas tiu determinaĵo kiu estas nek difino, nek genro kaj nek propraĵo kaj ke tamen predikiĝas pri la subjekto; kaj li liveras alian difinon pri akcidento kiu nur parte identiĝas kun la unua: la akcidento estas fakte difinita kiel tiu predikato kiu povas aparteni aŭ ne aparteni al la subjekto.

Resumante:
* ''difino'' = predikato esenca kaj samvasta;
* ''propraĵo'' = predikato nek esenca nek samvasta;
* ''genro'' = predikato esenca sed ne samvasta;
* ''akcidento'' = predikato kiu estas nek esenca, nek samvasta kaj nek genra:

=== La doktrino de la kategorioj ===
Ni jam vidis ke Aristotelo distingas kvar tipoj de predikata rilato kaj, krom tiuj, estis aludate al du eblaj rilatoj: tiu de la specifa diferenco kaj tiu rilatanta al la definiendum; nu laŭ Aristotelo ekzistas dek tipoj de informo kiujn predikato povas prediki pri la subjekto; ili estas: '''esenco, kvalito, kvanto, rilato, loko, tempo, agi, elporti, havi, kuŝi.''' Laŭ Aristotelo, krome, ekzistas du tipoj de terminoj: la ekzistantaj el si mem (kiel la substancoj) kaj tiuj kiuj anoncas la dek antaŭajn kategoriojn.

En ĉiu de tiuj kategorioj eblas plidistingi kaj ĉiu kunhelpas al precizigo kaj pli cirkonstanciĝo de la difino.&lt;ref&gt;El tiuj premisoj, Aristotelo disvolvas tutan analizon de la parolado en kiu aperas la diversaj retorikaj figuroj kiel subjekto, objekto, propozicio majora minora en [[silogismo]] ktp.&lt;/ref&gt;

== Historio ==
La aristotela logiko, preskaŭ ekstraktita el la homa parolado kaj priskribita preskaŭ manie, trovis konsenton laŭlonge de la jarcentoj kaj fariĝis tradicia, kaj se okazis aldonoj verke de postaj mezepokaj skoloj aŭ modernaj pensofluoj, tiuj okazis perfektigante la studon kaj analizon de Aristotelo (kaj parte de Platono).

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Tradukfonto ==
{{Trad|it|Logica aristotelica}}

== Literaturo ==
* Gambra, J. M.; Oriol, M. (2008). Lógica aristotélica. Madrid: Dykinson.
* Jan Łukasiewicz, 1951. Aristotle's Syllogistic, from the Standpoint of Modern Formal Logic. Oxford Univ. Press.
* John Stuart Mill, 1904. A System of Logic, 8th ed. London.
* Parry and Hacker, 1991. Aristotelian Logic. State University of New York Press.
* Arthur Prior, 1962. Formal Logic, 2nd ed. Oxford Univ. Press. While primarily devoted to modern formal logic, contains much on term and medieval logic

== Vidu ankaŭ ==
* [[Aristotelo]]
* [[Platono]]
* [[Disputo pri la universalaĵoj|Universalaĵoj]]
* [[Logiko]]
* [[Silogismo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.ariannascuola.eu/ilfilodiarianna/it/filosofia/la-filosofia-ad-atene/aristotele/191-la-logica-aristotelica.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130731134210/http://www.ariannascuola.eu/ilfilodiarianna/it/filosofia/la-filosofia-ad-atene/aristotele/191-la-logica-aristotelica.html |date=2013-07-31 }} Skemoj kaj diagramoj de figuroj de la aristotela logiko.

[[Kategorio:Logiko]]
[[Kategorio:Filozofia logiko]]</text>
      <sha1>5npznu3ddi0a26blawkiv3c50bls3rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kiwi (ciraĵo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>453239</id>
    <revision>
      <id>9503292</id>
      <parentid>8268995</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1268" sha1="j5jqh6kuu3b99je004h4ap1xv626qbb" xml:space="preserve">[[Dosiero:Open black Kiwi.JPG|eta|dekstra|Malfermita ladskatolo de ciraĵo Kiwi montrante la supran malfermilon.]]
'''Kiwi''' estas markonomo de [[ciraĵo]], unue fabrikita en [[Aŭstralio]] en 1906 kaj almenaŭ ĝis 2005 vendita en preskaŭ 180 landoj. Iam posedita de la Sara Lee Corporation ekde 1984, ĝi estis vendita en 2011 al S. C. Johnson. Ĝi estas la hegemonia marko de ciraĵo en kelkaj landoj, kiaj [[Britio]] kaj [[Usono]], kie ĝi havas ĉirkaŭ du trionojn el la merkato.

Tiu ciraĵo estis disvolvigita en [[Aŭstralio]] fare de William Ramsay kiu nomigis ĝin ''Kiwi'' laŭ la nefluga birdo endemia de [[Novzelando]], hejmo de lia edzino, Annie Elizabeth Meek Ramsay. Ties sukceso en Aŭstralio etendiĝis transmaren kiam ĝi estis adoptita kaj de [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] kaj de [[Usona terarmeo|usona armeoj]] en la [[Dua Mondmilito]].

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20130917070435/http://www.kiwicare.com/ Kiwi retejo]
* [http://www.kiwishoeshine.com/ Kiwi pomalgranda retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130927084207/http://www.kiwishoeshine.com/ |date=2013-09-27 }}
* [http://www.quimicashandal.com/ Kiwi Centrameriko]

[[Kategorio:Ekonomio de Aŭstralio]]
[[Kategorio:Ŝuindustrio]]</text>
      <sha1>j5jqh6kuu3b99je004h4ap1xv626qbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kloriso (plantogenro)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>456766</id>
    <revision>
      <id>9503303</id>
      <parentid>9378446</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2864" sha1="hrajo00jmd2rb7l1oy5pbkb0dg8e3yt" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kloriso
|koloro = lightgreen
|dosiero = Starr_040608-0108_Chloris_virgata.jpg
|priskribo de dosiero = ''Chloris virgata''
|regno = [[Plantoj]] ''Plantae''
|divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Unukotiledonaj plantoj]] ''Liliopsida''
|ordo = [[Poaloj]] ''Poales''
|familio = [[Poacoj]] ''Poaceae''
|subfamilio = [[Kloridoidoj]] ''Chloridoideae''
|tribo = ''Cynodonteae''
|taksono = Chloris
|taksono aŭtoritato = [[Olof Swartz|Sw.]]
|specioj de subdivizio = Specioj
|subdivizio2 = ĉirkaŭ 55
|vikispecio = Chloris (Plantae)
|komunejo = Chloris genus
}}
La '''kloriso''' (''Chloris'') estas [[Genro (biologio)|genro]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[poacoj]] kiu [[Angla lingvo|anglalingve]] estas ĝenerale konata kiel ''windmill grass'' ([[ventmuelejo]]-greso) aŭ ''finger grass'' ([[fingro]]-greso).
Tiu genro havas [[Kosmopolita distribuo|kosmopolitan distribuon]], sed estas precipe disvastiĝata en la [[Tropiko|tropikaj]] kaj [[Subtropiko|subtropikaj]] regionoj, kaj pli ofte en la [[suda duonglobo]]. Poacoj de tiu genro estas morfologie varieblaj, sed ĝenerale la plantoj estas malpli ol 50 cm altaj kaj ili portas [[umbelo]]formajn [[infloresko]]jn, kun pluraj umbeleroj lineataj kun vicoj de [[spiketo]]j. La genro estas nomata laŭ Kloriso, greka [[Mitologio|mitologia]] persono, asociata kun floroj kaj [[printempo]].

== Kelkaj specioj ==
* ''[[Chloris andropogonoides]]''
* ''[[Chloris barbata]]''
* ''[[Chloris ciliata]]''
* ''[[Chloris cubensis]]''
* ''[[Chloris cucullata]]''
* ''[[Chloris divaricata]]''
* ''[[Chloris elata]]''
* ''[[Chloris gayana]]''
* ''[[Chloris pectinata]]''
* ''[[Chloris pycnothrix]]''
* ''[[Chloris radiata]]''
* ''[[Chloris sagraeana]]''
* ''[[Chloris submutica]]''
* ''[[Chloris texensis]]''
* ''[[Chloris truncata]]''
* ''[[Chloris ventricosa]]''
* ''[[Chloris verticillata]]''
* ''[[Chloris virgata]]'' &lt;ref&gt; [[Etoŝa-salebenaĵaj halofitaroj]] &lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
[[Dosiero:Chloris gayana 1.jpg|eta|220px|maldekstra|Infloresko de ''Chloris gayana''.]]
{{Portalo Biologio}}
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20191016053653/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?8738,8904 Jepson Manual Treatment]
* {{en}} [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CHLOR USDA Plants Profile] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130426092324/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CHLOR |date=2013-04-26 }}
* {{en}} [http://herbarium.usu.edu/webmanual/info2.asp?name=Chloris&amp;type=treatment Grass Manual Treatment] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110611125455/http://herbarium.usu.edu/webmanual/info2.asp?name=Chloris&amp;type=treatment |date=2011-06-11 }}
* {{en}} [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=106781 Kloriso (''Flora of China'')]

[[Kategorio:Chloridoideae]]</text>
      <sha1>hrajo00jmd2rb7l1oy5pbkb0dg8e3yt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Rippe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>458520</id>
    <revision>
      <id>9503525</id>
      <parentid>9145936</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4215" sha1="nucnedays95b6eldz9exq8t09xc0gqx" xml:space="preserve">{{Informkesto komunumo en Svislando
|nomo=La Rippe
|blazono=[[Dosiero:CHE La Rippe COA.svg|120px|center|&lt;small&gt;Blazono de La Rippe &lt;/small&gt;]]
|priskribo de blazono=Blazono de La Rippe
|bildo=[[Dosiero:La Combe du Faoug 01 11.jpg|285px|center|&lt;small&gt;La Combe du Faoug, komunumo La Rippe&lt;/small&gt;]]
|priskribo de bildo=La Combe du Faoug, komunumo La Rippe
|kantono=Vaŭdo
|distrikto=[[Nyon (distrikto)|Nyon]]
|koord={{Koordinatoj gms|46|22|53|N|6|9|3|E}}
|loĝantoj=1024
|areo=16,61
|alteco=528
|poŝtkodo=1278
|kodo=5726
|mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde La Rippe 2008.png|285px|center|&lt;small&gt;Mapo de La Rippe &lt;/small&gt;]]
|priskribo de mapo=Situa mapo de La Rippe }}

'''La Rippe''' estas komunumo en la [[Nyon (distrikto)|distrikto Nyon]] en [[Kantono Vaŭdo]], [[Svislando]]. Ĝi havis 1024 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.

== Geografio ==
La komunumo La Rippe situas en okcidento de Kantono Vaŭdo apud la [[Francio|franca landlimo]]. Ĝi etendiĝas de la valo de la rivero [[Boiron de Nyon]] ĝis al la kresto de la montoĉeno La Dôle en la [[Ĵurasa Montaro]]. La komunumo situas 7 kilometrojn okcidente de la distriktĉefurbo [[Nyon]] kaj proksimume 22 kilometrojn nordoriente de la urbo [[Ĝenevo]]. La komunumo konsistas el la vilaĝoj [[La Rippe]] kaj [[Tranchepied]], la setlejo [[Le Moulin]], kaj kelkaj izolitaj bienoj.&lt;ref&gt;Fonto: [http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=500928&amp;y=137486# Reta mapo 1:20000 de Swisstopo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131111124926/http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=500928&amp;y=137486 |date=2013-11-11 }}&lt;/ref&gt;

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 16,61 km², de kiuj 53,1% estas kovritaj de [[arbaro]], 42,4% servas por [[agrikulturo]] kaj 3,6% por [[setlado]].
&lt;ref&gt;Fonto: [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/02/03/blank/data/gemeindedaten.html Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011]&lt;/ref&gt;

== Najbaraj komunumoj ==
La komunumo La Rippe limas en nordo al [[Gingins]], en oriento al [[Chéserex]], en sudoriento al [[Crassier]], en sudo al [[Divonne-les-Bains]] ([[Rodano-Alpoj]], [[Francio]]), kaj en okcidento al [[Prémanon]] ([[Franĉ-Konteo]], [[Francio]]).

== Trafiko ==
La Rippe situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La komunumo atingeblas pere de konekta vojo ek de la kantona ĉefvojo n-ro 122 de Crassier. La plej proksimaj alveturejoj al la [[svisa aŭtovojo A1]] situas en distanco de proksimume 5 kilometroj sude en Chavannes-de-Bogis kaj okcidente apud Nyon. Pere de [[poŝtaŭtolinio]] al Nyon la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

== Historio ==
La unua dokumenta mencio de La Rippe datiĝas el la jaro [[1384]] kiel ''Rippis''. Sur la komunuma teritorio estis trovitaj restaĵoj de [[Romio|romia]] instalaĵo kaj de la romia vojo Vy d'Etraz. En la jaro [[1025]] estis menciita la vilaĝo Pellens, kiu en la 11-a jarcento estis submetita al la Abatejo Saint-Maurice kaj en la jaro [[1123]] al la Abatejo Bonmont. Tiu vilaĝo estis en la 12-a jarcento forlasita, la iamaj loĝantoj laŭdire translokiĝis al bienoj de la Abatejo Saint-Claude, kiuj en la jaro [[1309]] estis konceditaj al Bonmont kaj en la jaro [[1319]] submetitaj al la protekto de la Grafolando Savojo. Dum [[mezepoko]] La Rippe apartenis al la Lando de Gex, poste de [[1536]] ĝis [[1564]] al la Voktejo Gex, tiam de [[1564]] ĝis [[1598]] al la Gubernio Bonmont, kiu estis submetita al la Voktejo Nyon kaj fine de [[1711]] ĝis la [[Helveta Revolucio]] de [[1798]] al la Voktejo Bonmont. Post la Helveta Revolucio ĝi estis atribuita al la [[Distrikto Nyon]].&lt;ref&gt;Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2518.php ''Germain Hausmann'': ''La Rippe'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2010-11-09)]&lt;/ref&gt;

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20190930223253/http://www.la/ Rippe.ch Oficiala retejo de la komunumo La Rippe]
{{Komunejokat|La Rippe}}
&lt;!---

== Bildoj ==
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
---&gt;&lt;br /&gt;
{{Navigilo:Komunumoj de la Distrikto Nyon}}</text>
      <sha1>nucnedays95b6eldz9exq8t09xc0gqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kariba ortalo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>464543</id>
    <revision>
      <id>9503178</id>
      <parentid>9304556</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="4yi53adhfriuaxpgbce2hsmhdyfxhcf" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kariba ortalo
|koloro = pink
|dosiero =Ortalis garrula.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kariba ortalo
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Birdo]]j ''Aves''
|ordo = [[Kokoformaj]] ''Galliformes''
|familio = [[Kracedoj]] ''Cracidae''
| subfamilio = [[]]
|genro = [[Ortalis]]
|specio = '''''O. garrula'''''
|statuso = LC
|dunomo = ''Ortalis garrula''
| dunomo aŭtoritato = ([[Alexander von Humboldt|Humboldt]], [[1805]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|specioj de subdivizio = subspecioj
|subdivizio2 = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kariba ortalo''' (''Ortalis garrula'') estas specio de [[birdo]] de la familio [[Kracedoj]] parencaj de la aŭstralaxiaj nestamasuloj, sed loĝanta en [[Ameriko]].

== Distribuado ==
Tiu ĉi troviĝantas nur en centra norda [[Kolombio]], do ĉe la areo kiu bordas al [[Kariba Maro]] kio estas tialo de la [[komuna nomo]]. Pli precize la specio loĝas inter la okcidenta flanko de la [[Sierra Nevada de Santa Marta]], la baseno de la [[rivero Sinú]] kaj la malsupra valo de la [[rivero Cauca]] kaj la [[rivero Magdalena]].

Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbaro]]j, aŭ humidaj arbaroj de malaltaj teroj, kaj eĉ ĉe tre degraditaj iamaj arbaroj.

Oni ne konas [[subspecio]]jn.&lt;ref name=cle&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view |titolo=Clements, J. F. 2007. ''The Clements Checklist of Birds of the World, 6th Edition''. Cornell University Press. Downloadable from Cornell Lab of Ornithology |alirdato=2014-01-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090908210607/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view |arkivdato=2009-09-08}}&lt;/ref&gt;

== Aspekto ==
Atingas longon averaĝan de 53 cm kaj 600 al 750 g de pezo. La kapo kaj la kolo estas helbrunaj al ruĝecbrunaj, dum la plumaro de flugiloj kaj la dorso estas grizecbruna, tiu de la brusto olivecbruna, kontraste la ventro estas tre blankeca kaj la vosto verdecnigra kun blankecaj pintoj en eksteraj plumoj.&lt;ref&gt;Rodríguez Mahecha, J.V, Hughes, N., Nieto, O. &amp; Franco, A.M. (2005). ''Paujiles, Pavones, Pavas &amp; Guacharacas''. Bogotá: Conservación Internacional.&lt;/ref&gt;

La irisoj estas brunaj, estas nigreca ĉirkaŭokula nuda (senpluma) areo kaj gorĝa sako tre brilruĝa kaj tre videbla dum kantelsendado. La beko estas nigreca kaj iom subenkurba. La fortaj kruroj estas grizecaj.

== Kutimaro ==
Ili loĝas en sekaj [[arbaro]]j kaj makisoj en grupoj de 6 al 12 individuoj, ĉe riveroj aŭ ĉe [[manglaro]]j, ili ĉeestas sur arbustoj kaj foje surgrunde. El aprilo al majo la ino demetas ĝis 3 ovojn kiuj estos [[Kovado|kovataj]] dum 26 tagoj.

Kiel aliaj membroj de la genro, temas pri specio tre bruema, kio estas tialo por la latina scienca nomo (''garrula'').

== Referencoj ==
{{Referencoj}}&lt;!-- FieldianaZool37:9. --&gt;

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Kracedoj]]
[[Kategorio:Kokoformaj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>4yi53adhfriuaxpgbce2hsmhdyfxhcf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kornomutuo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>465676</id>
    <revision>
      <id>9503332</id>
      <parentid>9378780</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T03:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6850" sha1="gz0pzl97rz2dmfrjn3tsx2omge8ftc4" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kornomutuo
|koloro = pink
|dosiero = Horned Guan.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Kornomutuo, ĉe Santaluisa Zoologia Ĝardeno
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Birdo]]j ''Aves''
|ordo = [[Kokoformaj]] ''Galliformes''
|familio = [[Kracedoj]] ''Cracidae''
| subfamilio = [[Penelopenoj]]
|genro = [[Oreophasis]]
|specio = '''''O. derbianus'''''
|statuso = ED
|dunomo = ''Oreophasis derbianus''
| dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Gray|G.R. Gray]], [[1844]])
|vikispecio = 
|komunejo = 
|specioj de subdivizio = subspecioj
|subdivizio2 = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
[[Dosiero:Gfp-horned-guan.jpg|eta|300px|]]
La '''Kornomutuo''', '''Kornomeleagro''' aŭ '''Kornojakuo''' (''Oreophasis derbianus'') estas [[birdospecio]] membro de la familio de [[Kracedoj]], nome parenca de la [[nestamasuloj]] de [[Aŭstralazio]], sed loĝanta en [[Ameriko]].

Temas pri granda kokeca birdo, proksimume 75 al 85&amp;nbsp;cm longa, simila al [[meleagro]] kun brilaj bluecnigraj supraj partoj, ruĝaj kruroj, blankaj [[iriso]]j, flavaj [[beko]] kaj ruĝa korno kapopinte, kio estas tialo por la [[komuna nomo]]. La gorĝo, brusto kaj supra ventro estas blankaj kun bildo kvazaŭ akvamado de nigecaj linioj, kaj ties longaj vostoplumoj estas nigraj kun blanka bendo ĉe la mezo aŭ bazo. Ambaŭ seksoj estas similaj. La junulo estas pli senkolora kun pli malgranda korno, kaj havas brunajn voston kaj flugilojn. Oni ne konas [[subspecio]]jn.&lt;ref name=cle&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view |titolo=Clements, J. F. 2007. ''The Clements Checklist of Birds of the World, 6th Edition''. Cornell University Press. Elŝutebla el Cornell Lab of Ornithology |alirdato=2014-01-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091213052451/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view |arkivdato=2009-12-13}}&lt;/ref&gt;

La nura membro de la monotipa [[genro]] ''Oreophasis'', la Kornomutuo distribuiĝas en humidaj [[montararbaro]]j de sudorienta [[Meksiko]]-([[Chiapas]]) kaj [[Gvatemalo]] de [[Centrameriko]]. Ĝi troviĝas en altitudoj de 2,500 ĝis 3,350 metroj supre marnivelo. Ties dieto konsistas ĉefe el fruktoj, verdaj folioj kaj malgrandaj [[senvertebrulo]]j. Ili prenas akvon el la planroj de la genro ''[[Bromelia]]''. Ili nestumas ĉe akvofluejoj somere, en la [[kanopeo]]. La ino kutime demetas ĝis du ovojn, kiuj estas kovataj dum 35 tagoj.&lt;ref&gt;Rodríguez Mahecha, J.V, Hughes, N., Nieto, O. &amp; Franco, A.M. (2005). ''Paujiles, Pavones, Pavas &amp; Guacharacas''. Bogotá: Conservación Internacional.&lt;/ref&gt;

La Kornomutuo ne estas vera [[jakuo]], sed iom similas al tiuj birdoj ĉefe laŭ ĝeneralaj formo kaj koloro, dum la korno estas pli memoriga pri la [[Kaskomutuo]]. Fakte, tiu [[specio]] estas la nura survivinto el tre antikva stirpo de [[Kracedoj|kracedo]] kiu [[evoluo|evoluis]] sendepende el ĉiuj aliaj vivantaj membroj de tiu [[familio (biologio)|familio]]&lt;ref&gt;Pereira, S.L., Baker, A.J.&amp; Wajntal, A. (2002). Combined nuclear and mitochondrial DNA sequences resolve generic relationships within the Cracidae (Galliformes, Aves). ''Systematic Biology'', '''51'''(6): 946-958. &lt;small&gt; DOI 10.1080/10635150290102519&lt;/small&gt; [https://web.archive.org/web/20080910201635/http://individual.utoronto.ca/sergiolp/pdf/SB2002.pdf PDF kompleta teksto]&lt;/ref&gt; dum almenaŭ 20, eble tiom multe kiom ĝis 40 milionoj da jaroj.

Kvankam ŝajne ili havas reale neniun proksiman parencon inter vivantaj kracedoj, la veraj jakuoj estas ŝajne plej ''distaj''. Konsiderinte, ke la [[Baza (filogenetiko)|baza]] rilataro de la vivantaj kracedoj ne estas bone solvita, la Kornomutuo estas ofte lokita en distinga [[subfamilio]], nome ''Oreofazenoj''. Alternative, ĝi povus esti inkludita en granda subfamilio ''Kracenoj'' kun [[mutuo]]j kaj [[ĉaĉalakoj]] (Pereira ''et al.'' 2002)

Pro pliiĝanta [[habitatoperdo]], malgranda populacio, limigita teritorio kaj [[ĉasado]] en kelkaj areoj, la Kornomutuo estas taksita kiel [[Endanĝerita]] fare de la [[IUCN Ruĝa Listo]] de Minacataj Specioj. Ĝi estas listita en Apendico I de [[CITES]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* Pereira, Sérgio Luiz; Baker, Allan J.&amp; Wajntal, Anita (2002): Combined nuclear and mitochondrial DNA sequences resolve generic relationships within the Cracidae (Galliformes, Aves). ''Systematic Biology'' '''51'''(6): 946-958. &lt;small&gt; DOI 10.1080/10635150290102519 PMID 12554460&lt;/small&gt; [https://web.archive.org/web/20080910201635/http://individual.utoronto.ca/sergiolp/pdf/SB2002.pdf PDF kompleta teksto]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&amp;sid=95&amp;m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090103071152/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&amp;sid=95&amp;m=0 |date=2009-01-03 }}
* [http://aventurasnaturales.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderpictures/.pond/oreophasis_derbianus.jpg.w560h373.jpg Kornomutuo, foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110717102014/http://aventurasnaturales.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderpictures/.pond/oreophasis_derbianus.jpg.w560h373.jpg |date=2011-07-17 }}, [http://aventurasnaturales.tripod.com/id25.html Artikolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080514022739/http://aventurasnaturales.tripod.com/id25.html |date=2008-05-14 }} Aventuras Naturales
* [https://web.archive.org/web/20051212052119/http://www.nigelhughes.com/Images/lord.jpg Kornomutuo, foto]; [http://www.nigelhughes.com/crac_vg.html Article] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070825171719/http://www.nigelhughes.com/crac_vg.html |date=2007-08-25 }} (Olepentraĵoj)
* [http://www.bird-stamps.org/cspecies/3403600.htm Poŝtmarkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201153211/http://www.bird-stamps.org/cspecies/3403600.htm |date=2020-12-01 }} (el [[Meksiko]], tri tipoj)
* [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=horned+guan&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de Kornomutuo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140110224410/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=horned+guan&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2014-01-10 }} VIREO
* [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=925 Kornomutuo, filmetoj] ĉe Internet Bird Collection

{{Birdoj}}
{{Portalo Birdoj}}

[[Kategorio:Kracedoj]]
[[Kategorio:Kokoformaj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>gz0pzl97rz2dmfrjn3tsx2omge8ftc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monto Skopus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>478461</id>
    <revision>
      <id>9503467</id>
      <parentid>8986079</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1268" sha1="7qxvssbdegvatp0wco2f47wbfy12v0s" xml:space="preserve">{{Informkesto monto
|nomo=Monto Scopus
|bildo=Founding of the Hebrew University.jpg
|bildopriskribo= Malferma ceremonio de la Hebrea Universitato, 1925
|alteco = 826
|landoj = [[Israelo]], [[Jerusalemo]]
|latitudo = 31/47/33/N
|longitudo = 35/14/39/E
|regiono-ISO=IL-JM
|situo sur mapo=Jerusalemo
|foto = Skopusberg mit Universitaet.jpg
|fotopriskribo=La Monto Skopus kun la hebrea universitato rigardata el sudokcidento
}}

'''Monto Skopus''' ([[hebrea]]: הר הצופים, Har Hacofim) estas monto en [[Jerusalemo]]. Ĝi situas nordoriente de la Malnova Urbo. La monto estas 826 metrojn (2,710 piedojn) super la maro. La areo estas konsiderita eksklavo de [[Israelo]], ĉirkaŭita de [[Cisjordanio]]. Ĝi estis kaptita de [[Jordanio]] en la Arab-israela Milito de 1948.

== Institucioj ==
* [[Kaverno de Nicanor]]
* [[Akademio de Arto kaj Dezajno de Bezalel]]
* [[Brita milita tombejo en Jerusalemo]]
* [[Nacia Botanika Ĝardeno de Israelo]]
* [[Nacia Ĝardeno Tabachnik]]
* [[Instituto Truman]]

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q16129695}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.jerusalemshots.com/cat_en17.html Jerusalem Photos Portal] - Mount Scopus

[[Kategorio:Monto Scopus]]
[[Kategorio:Monumentoj en Israelo]]
[[Kategorio:Israelo]]
[[Kategorio:Judismo]]</text>
      <sha1>7qxvssbdegvatp0wco2f47wbfy12v0s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503472</id>
      <parentid>9503467</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1268" sha1="mtb0j52ox602bhdoiz67wgaemhky8xu" xml:space="preserve">{{Informkesto monto
|nomo=Monto Skopus
|bildo=Founding of the Hebrew University.jpg
|bildopriskribo= Malferma ceremonio de la Hebrea Universitato, 1925
|alteco = 826
|landoj = [[Israelo]], [[Jerusalemo]]
|latitudo = 31/47/33/N
|longitudo = 35/14/39/E
|regiono-ISO=IL-JM
|situo sur mapo=Jerusalemo
|foto = Skopusberg mit Universitaet.jpg
|fotopriskribo=La Monto Skopus kun la hebrea universitato rigardata el sudokcidento
}}

'''Monto Skopus''' ([[hebrea]]: הר הצופים, Har Hacofim) estas monto en [[Jerusalemo]]. Ĝi situas nordoriente de la Malnova Urbo. La monto estas 826 metrojn (2,710 piedojn) super la maro. La areo estas konsiderita eksklavo de [[Israelo]], ĉirkaŭita de [[Cisjordanio]]. Ĝi estis kaptita de [[Jordanio]] en la Arab-israela Milito de 1948.

== Institucioj ==
* [[Kaverno de Nicanor]]
* [[Akademio de Arto kaj Dezajno de Bezalel]]
* [[Brita milita tombejo en Jerusalemo]]
* [[Nacia Botanika Ĝardeno de Israelo]]
* [[Nacia Ĝardeno Tabachnik]]
* [[Instituto Truman]]

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q16129695}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.jerusalemshots.com/cat_en17.html Jerusalem Photos Portal] - Monto Skopus

[[Kategorio:Monto Skopus]]
[[Kategorio:Monumentoj en Israelo]]
[[Kategorio:Israelo]]
[[Kategorio:Judismo]]</text>
      <sha1>mtb0j52ox602bhdoiz67wgaemhky8xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ŝablono:Ref</title>
    <ns>10</ns>
    <id>483588</id>
    <redirect title="Ŝablono:L" />
    <revision>
      <id>9503097</id>
      <parentid>9487725</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>#REDIRECT  [[Ŝablono:L]]</comment>
      <origin>9503097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="80lygwyws5gvyt6zxxfm1krhqa82sfr" xml:space="preserve">#REDIRECT  [[Ŝablono:L]]</text>
      <sha1>80lygwyws5gvyt6zxxfm1krhqa82sfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>12270 Bozar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>486349</id>
    <revision>
      <id>9503160</id>
      <parentid>8506091</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="npwxnqtrg0m5n86rsrmb38rdk2ewjht" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 12270 ''Bozar''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 12270 Bozar
 |Aliaj_nomoj = '''1990 QR&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;''' ; 1993 FB&lt;sub&gt;33&lt;/sub&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|16|aŭgusto|1990}}
 |Malkovrinto = [[Eric Walter Elst]]
 |Loko_de_malkovro = [[Observatorio La Silla|La Silla]] ([[Ĉilio]])
 |Epoko = 2456800.5 {{dato|23|majo|2014}} TDB
 |Granda_duonakso = 393,087 [[1 E9 m|Gm]] (2,628 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 330,855 Gm (2,212 AU)
 |Apoapsido = 455,320 Gm (3,044 AU)
 |Discentreco = 0,1583
 |Periodo = 1555,764&amp;nbsp;[[tago]]j&amp;nbsp;(4,259&amp;nbsp;[[jaro]]j)
 |Cirkulrapido = 18,36 km/s
 |Klinangulo = 3,726°
 |Meza_anomaliangulo = 197,235°
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 145,644°
 |Argumento_de_periapsido = 202,840°
 |Terdistanco_min = 180,149 [[1 E9 m|Gm]] (1,204 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Absoluta_magnitudo = 14,8
}}
'''12270 ''Bozar''''' estas asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|16|aŭgusto|1990}} de la [[Belgio|belga]] [[astronomo]] [[Eric Walter Elst]] elde la [[Observatorio La Silla]], en [[Ĉilio]].

== Nomo ==
Ĝia nomo, ''&quot;Bozar&quot;'', estas la kromnomo de la [[Palaco de Belartoj (Bruselo)|Palaco de la Belartoj de Bruselo]] ([[franca lingvo|france]] : ''Palais des Beaux-Arts de Bruxelles''). Ĉirkaŭ 28&amp;nbsp;000 m² estas disponitaj por la artistoj kaj la publiko, plenumante la revon de la [[arĥitekturisto]] [[Victor Horta]] de [[1928]].

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|12270-bozar-1990-qr9}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (12001–13000)#12251-12300|Listo de asteroidoj (12001 - 13000)]]
|antaŭ = [[(12269) 1990 QR]]
|periodo = '''12270 ''Bozar'''''
|post = [[(12271) 1990 RC2|(12271) 1990 RC&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Bozar}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990]]</text>
      <sha1>npwxnqtrg0m5n86rsrmb38rdk2ewjht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kastelo Glücksburg (Römhild)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>489719</id>
    <revision>
      <id>9503388</id>
      <parentid>9497862</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Daŭra ekspozicio nr 1 */</comment>
      <origin>9503388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3483" sha1="fh1d9cr03z0x1yzpdxflshf3g8w8sg5" xml:space="preserve">{{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la kastelo ''Glücksburg'' en la komunumo [[Römhild]] de la federacia lando [[Turingio]] en Germanio. Sendepende ekzistas plia [[Kastelo Glücksburg]] en la samnoma urbo ''[[Glücksburg]]'' de la federacia lando [[Ŝlesvigo-Holstinio]] en Germanio, kaj historie ankaŭ la kastelo de la urbo [[Glückstadt]] nomiĝis ''Glücksburg''.}}
{{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Germanio|Zomo = 16}}
[[Dosiero:Keramikgarten Schloss Glücksburg.JPG|eta|La t.n. Ceramika ĝardeno de la kastelo.]] 
'''Kastelo Glücksburg''' ({{lang-de|Schloß Glücksburg}}) troviĝas en [[Römhild]] (Germanujo; Griebelstraße 28).

== La antaŭa kastelo kaj la historio ==
La kastelo estas ampleksa, ĉirkaŭ du kortoj farita (ĉefe ) malfrugotika konstruaĵo, kiu en la kuro de kvin jarcentoj servis al diversaj celoj. Ĝin konstruigis grafo Friedrich de [[Henneberg-Hartenberg]] de 1465-1491. Ĝi servis kiel rezidejo de la henneberg-aj grafoj el la römhild-a linio. Henneberg-a blazono supre de la portalo de la malantaŭa turo kun dato de 1491 atestas tion ĝis hodiaŭ. Post la estingiĝo de tiuj [[burgo Henneberg|hennebergaj]] grafoj ŝanĝiĝas la posedantoj de la kastelo plurfoje inter 1549 kaj 1676.

Duko [[Heinrich (Saksio-Römhild)]] faris la kastelon en 1680 rezidejo (ĝis la morto en 1710) kaj alinomis ĝin ''Glücksburg'' (tradukite: ''Burgo de feliĉo''). Poste ĝi estis vidvinejo kaj de 1884-1947 orfejo. Ankoraŭ nun videbligas la elstaran metiadan talenton de la hejminfanoj murtegaĵoj kaj pordoj en la festsalonego.

== La malantaŭa kastelo kun la muzeo ==
La malantaŭa parto rezervatas al la vizitantoj kaj muzeemuloj kun elekto inter tri daŭraj ekspozicioj.

=== Daŭra ekspozicio nr 1 ===
En la unua etaĝo estas ekde 1984 la ekspozicio ''Keramik International''. La de pli ol 290 jaroj surloka ceramikaĵfarejo ''Töpferhof Gramann'' estis de 1975-93 sepfoje konkursejo de la [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacia Ceramika Simpozio]]. La salonoj kaj la ĝardeno montras ĉ. 600 objektojn faritajn de 160 artistoj el 29 landoj. Ili montras bonege la variecon de formoj, glazuroj, bakteknikoj kaj laste ne balaste la individuecon de ĉiu unuopa artisto.

=== Daŭra ekspozicio nr 2 ===
Dua ekspozicio estas la kolekto ''Hönn'sche Sammlung'' pri la kamparana metiado de la regiono. Kolektis la tuton s-ro Walter Hönn (1906-80) kaj testamente asignis la kolektojn al la urbo. Videblas eta ŝuflikistejo, bakejo, ilaro kaj produktoj de ŝnurfarejo kaj seruristejo.

=== Daŭra ekspozicio nr 3 ===
Tria parto estas la artistaj kaj karakteraj pupoj de Erato Mavrogordato (1871-1948) kaj salonoj dediĉitaj al la urba historio respektive al la ludiloj de antaŭaj generacioj.

Averaĝe tri nedaŭraj ekspozicioj pojare kaj apartaj pedagogiaj aranĝoj krome menciindas.

== Literaturo ==
Museumsverband Thüringen (eld.): ''Museen in Thüringen'', Edition Leipzig 2006, ISBN 978-3-361-00612-6, p. 134.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}

* [http://www.museumsverband-thueringen.de/museumsverband/museen/museum/museum-schloss-gluecksburg.html Pri la muzeo en tutturingia muzea retpaĝaro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140816182934/http://www.museumsverband-thueringen.de/museumsverband/museen/museum/museum-schloss-gluecksburg.html |date=2014-08-16 }}

[[Kategorio:Muzeoj en Turingio|Romhild]]
[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Glucksburg]]
[[Kategorio:Muzeoj pri ludiloj|Romhild]]</text>
      <sha1>fh1d9cr03z0x1yzpdxflshf3g8w8sg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503389</id>
      <parentid>9503388</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3387" sha1="9uw1xjjwr9eg4ppmmycyi7pjmdoik70" xml:space="preserve">{{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la kastelo ''Glücksburg'' en la komunumo [[Römhild]] de la federacia lando [[Turingio]] en Germanio. Sendepende ekzistas plia [[Kastelo Glücksburg]] en la samnoma urbo ''[[Glücksburg]]'' de la federacia lando [[Ŝlesvigo-Holstinio]] en Germanio, kaj historie ankaŭ la kastelo de la urbo [[Glückstadt]] nomiĝis ''Glücksburg''.}}
{{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Germanio|Zomo = 16}}
'''Kastelo Glücksburg''' ({{lang-de|Schloß Glücksburg}}) troviĝas en [[Römhild]] (Germanujo; Griebelstraße 28).

== La antaŭa kastelo kaj la historio ==
La kastelo estas ampleksa, ĉirkaŭ du kortoj farita (ĉefe ) malfrugotika konstruaĵo, kiu en la kuro de kvin jarcentoj servis al diversaj celoj. Ĝin konstruigis grafo Friedrich de [[Henneberg-Hartenberg]] de 1465-1491. Ĝi servis kiel rezidejo de la henneberg-aj grafoj el la römhild-a linio. Henneberg-a blazono supre de la portalo de la malantaŭa turo kun dato de 1491 atestas tion ĝis hodiaŭ. Post la estingiĝo de tiuj [[burgo Henneberg|hennebergaj]] grafoj ŝanĝiĝas la posedantoj de la kastelo plurfoje inter 1549 kaj 1676.

Duko [[Heinrich (Saksio-Römhild)]] faris la kastelon en 1680 rezidejo (ĝis la morto en 1710) kaj alinomis ĝin ''Glücksburg'' (tradukite: ''Burgo de feliĉo''). Poste ĝi estis vidvinejo kaj de 1884-1947 orfejo. Ankoraŭ nun videbligas la elstaran metiadan talenton de la hejminfanoj murtegaĵoj kaj pordoj en la festsalonego.

== La malantaŭa kastelo kun la muzeo ==
La malantaŭa parto rezervatas al la vizitantoj kaj muzeemuloj kun elekto inter tri daŭraj ekspozicioj.

=== Daŭra ekspozicio nr 1 ===
En la unua etaĝo estas ekde 1984 la ekspozicio ''Keramik International''. La de pli ol 290 jaroj surloka ceramikaĵfarejo ''Töpferhof Gramann'' estis de 1975-93 sepfoje konkursejo de la [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacia Ceramika Simpozio]]. La salonoj kaj la ĝardeno montras ĉ. 600 objektojn faritajn de 160 artistoj el 29 landoj. Ili montras bonege la variecon de formoj, glazuroj, bakteknikoj kaj laste ne balaste la individuecon de ĉiu unuopa artisto.

=== Daŭra ekspozicio nr 2 ===
Dua ekspozicio estas la kolekto ''Hönn'sche Sammlung'' pri la kamparana metiado de la regiono. Kolektis la tuton s-ro Walter Hönn (1906-80) kaj testamente asignis la kolektojn al la urbo. Videblas eta ŝuflikistejo, bakejo, ilaro kaj produktoj de ŝnurfarejo kaj seruristejo.

=== Daŭra ekspozicio nr 3 ===
Tria parto estas la artistaj kaj karakteraj pupoj de Erato Mavrogordato (1871-1948) kaj salonoj dediĉitaj al la urba historio respektive al la ludiloj de antaŭaj generacioj.

Averaĝe tri nedaŭraj ekspozicioj pojare kaj apartaj pedagogiaj aranĝoj krome menciindas.

== Literaturo ==
Museumsverband Thüringen (eld.): ''Museen in Thüringen'', Edition Leipzig 2006, ISBN 978-3-361-00612-6, p. 134.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}

* [http://www.museumsverband-thueringen.de/museumsverband/museen/museum/museum-schloss-gluecksburg.html Pri la muzeo en tutturingia muzea retpaĝaro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140816182934/http://www.museumsverband-thueringen.de/museumsverband/museen/museum/museum-schloss-gluecksburg.html |date=2014-08-16 }}

[[Kategorio:Muzeoj en Turingio|Romhild]]
[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Glucksburg]]
[[Kategorio:Muzeoj pri ludiloj|Romhild]]</text>
      <sha1>9uw1xjjwr9eg4ppmmycyi7pjmdoik70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503521</id>
      <parentid>9503389</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3410" sha1="o1dl8ezr7bwedog0cn9ktakdom9d74r" xml:space="preserve">{{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la kastelo ''Glücksburg'' en la komunumo [[Römhild]] de la federacia lando [[Turingio]] en Germanio. Sendepende ekzistas plia [[Kastelo Glücksburg]] en la samnoma urbo ''[[Glücksburg]]'' de la federacia lando [[Ŝlesvigo-Holstinio]] en Germanio, kaj historie ankaŭ la kastelo de la urbo [[Glückstadt]] nomiĝis ''Glücksburg''.}}
{{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Germanio|Zomo = 16}}
'''Kastelo Glücksburg''' ({{lang-de|Schloß Glücksburg}}) troviĝas en [[Römhild]] (Germanujo; Griebelstraße 28).

== La antaŭa kastelo kaj la historio ==
La kastelo estas ampleksa, ĉirkaŭ du kortoj farita (ĉefe ) malfrugotika konstruaĵo, kiu en la kuro de kvin jarcentoj servis al diversaj celoj. Ĝin konstruigis grafo Friedrich de [[Henneberg-Hartenberg]] de 1465-1491. Ĝi servis kiel rezidejo de la henneberg-aj grafoj el la römhild-a linio. Henneberg-a blazono supre de la portalo de la malantaŭa turo kun dato de 1491 atestas tion ĝis hodiaŭ. Post la estingiĝo de tiuj [[burgo Henneberg|hennebergaj]] grafoj ŝanĝiĝas la posedantoj de la kastelo plurfoje inter 1549 kaj 1676.

Duko [[Heinrich (Saksio-Römhild)]] faris la kastelon en 1680 rezidejo (ĝis la morto en 1710) kaj alinomis ĝin ''Glücksburg'' (tradukite: ''Burgo de feliĉo''). Poste ĝi estis vidvinejo kaj de 1884-1947 orfejo. Ankoraŭ nun videbligas la elstaran metiadan talenton de la hejminfanoj murtegaĵoj kaj pordoj en la festsalonego.

== La malantaŭa kastelo kun la muzeo ==
La malantaŭa parto rezervatas al la vizitantoj kaj muzeemuloj kun elekto inter tri daŭraj ekspozicioj.

=== Daŭra ekspozicio nr 1 ===
En la unua etaĝo estas ekde 1984 la ekspozicio ''Keramik International''. La de pli ol 290 jaroj surloka ceramikaĵfarejo ''Töpferhof Gramann'' estis de 1975-93 sepfoje konkursejo de la [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacia Ceramika Simpozio]]. La salonoj kaj la ĝardeno montras ĉ. 600 objektojn faritajn de 160 artistoj el 29 landoj. Ili montras bonege la variecon de formoj, glazuroj, bakteknikoj kaj laste ne balaste la individuecon de ĉiu unuopa artisto.

=== Daŭra ekspozicio nr 2 ===
Dua ekspozicio estas la kolekto ''Hönn'sche Sammlung'' pri la kamparana metiado de la regiono. Kolektis la tuton s-ro Walter Hönn (1906-80) kaj testamente asignis la kolektojn al la urbo. Videblas eta ŝuflikistejo, bakejo, ilaro kaj produktoj de ŝnurfarejo kaj seruristejo.

=== Daŭra ekspozicio nr 3 ===
Tria parto estas la artistaj kaj karakteraj pupoj de Erato Mavrogordato (1871-1948) kaj salonoj dediĉitaj al la urba historio respektive al la ludiloj de antaŭaj generacioj.

Averaĝe tri nedaŭraj ekspozicioj pojare kaj apartaj pedagogiaj aranĝoj krome menciindas.

== Literaturo ==
Museumsverband Thüringen (eld.): ''Museen in Thüringen'', Edition Leipzig 2006, ISBN 978-3-361-00612-6, p. 134.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}

* [http://www.museumsverband-thueringen.de/museumsverband/museen/museum/museum-schloss-gluecksburg.html Pri la muzeo en tutturingia muzea retpaĝaro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140816182934/http://www.museumsverband-thueringen.de/museumsverband/museen/museum/museum-schloss-gluecksburg.html |date=2014-08-16 }}

[[Kategorio:Muzeoj en Turingio|Romhild]]
[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Glucksburg]]
[[Kategorio:Muzeoj pri ludiloj|Romhild]]
[[kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>o1dl8ezr7bwedog0cn9ktakdom9d74r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klasika mitologio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>489919</id>
    <revision>
      <id>9503202</id>
      <parentid>9353944</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2160" sha1="rl6svbaumpfl8fr6sc7odz3lm5hxq16" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Jean-Baptiste Marie Pierre - Le Rapt d'Europe.jpg|eta|281x281px|''Le Rapt d'Europe'' (&quot;La Forkapto de [[Eŭropa]],&quot; 1750) de [[Jean-Baptiste Marie Pierre]] ''(Dallas Museum of Art)'']]
'''Klasika mitologio''' aŭ '''Grek-romia mitologio''' estas la korpo de [[mito]]j de la [[Antikva Grekio|malnovgrekoj]] kaj [[Romio|romianoj]] kiel ili estas utiligitaj aŭ transformitaj per kultura ricevo. Kune kun [[Sintezo de la greka filozofio|filozofio]] kaj [[politiko|politika]] pensaro, [[mitologio]] reprezentas unu el la plej gravaj supervivoj de [[grek-romia antikvo]] ĉie en pli posta [[okcidenta kulturo]].&lt;ref&gt;Pri &quot;mythology,n jhbg&quot; ''The Classical Tradition'', eldonita de Anthony Grafton, [[Glenn W. Most]], kaj Salvatore Settis (Harvard University Press, 2010), p. 614 ''et passim''.&lt;/ref&gt;

Klasika mitologio disponigis temon por ĉiuj formoj de [[Belartoj|vida]], [[Klasika muziko|muzika]], kaj [[literaturo|literatura arto]] en la [[Okcidento]], inkluzive de [[poezio]], [[teatro]], [[pentrarto]], [[skulptarto]], [[opero]], kaj [[baleto]], same kiel por formoj de popola kulturo kiel ekzemple [[Holivudo|Holivudaj filmoj]], [[televidprogramo]]j, [[komikso]]j, kaj [[videoludo]]j. Klasikaj mitoj ankaŭ estas aluditaj en [[nomenklaturo|scienca nomado]], precipe en [[astronomio]], [[kemio]], kaj [[biologio]], kaj en la [[Psikoanalizo|psikanaliza teorio]] de [[Freud]] kaj la arketipa [[psikologio]] de [[Jung]].

Dum la [[Mezepoko]] kaj [[Renesanco]], kiam la [[latina]] restis la domina lingvo en [[Eŭropo]] por internacia klera diskurso, mitologiaj nomoj preskaŭ ĉiam aperis en latinigita formo. Kun la greka reanimado de la [[19-a jarcento]], aliflanke, grekaj nomoj komencis esti utiligitaj pli ofte,&lt;ref&gt;Francis Haskell kaj Nicholas Penny, ''Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500-1900'' (Yale University Press, 1981, 1998), p. xv.&lt;/ref&gt; kaj &quot;[[Zeŭso]]&quot; povas esti pli konata ol &quot;[[Jupitero]]&quot; kiel la nomo de la [[supera dio]] de la klasika [[panteono]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q719488}}

[[Kategorio:Romia mitologio]]
[[Kategorio:Helena mitologio]]</text>
      <sha1>rl6svbaumpfl8fr6sc7odz3lm5hxq16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503203</id>
      <parentid>9503202</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2175" sha1="fpcdwk4tw44ea9nhr0xv58mq6o1q8qp" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Jean-Baptiste Marie Pierre - Le Rapt d'Europe.jpg|eta|281x281px|''Le Rapt d'Europe'' (&quot;La Forkapto de [[Eŭropa]],&quot; 1750) de [[Jean-Baptiste Marie Pierre]] ''(Dallas Museum of Art)'']]
'''Klasika mitologio''' aŭ '''Grek-romia mitologio''' estas la korpo de [[mito]]j de la [[Antikva Grekio|malnovgrekoj]] kaj [[Romio|romianoj]] kiel ili estas utiligitaj aŭ transformitaj per kultura ricevo. Kune kun [[Sintezo de la greka filozofio|filozofio]] kaj [[politiko|politika]] pensaro, [[mitologio]] reprezentas unu el la plej gravaj supervivoj de [[grek-romia antikvo]] ĉie en pli posta [[okcidenta kulturo]].&lt;ref&gt;Pri &quot;mythology,n jhbg&quot; ''The Classical Tradition'', eldonita de Anthony Grafton, [[Glenn W. Most]], kaj Salvatore Settis (Harvard University Press, 2010), p. 614 ''et passim''.&lt;/ref&gt;

Klasika mitologio disponigis temon por ĉiuj formoj de [[Belartoj|vida]], [[Klasika muziko|muzika]], kaj [[literaturo|literatura arto]] en la [[Okcidento]], inkluzive de [[poezio]], [[teatro]], [[pentrarto]], [[skulptarto]], [[opero]], kaj [[baleto]], same kiel por formoj de popola kulturo kiel ekzemple [[Holivudo|Holivudaj filmoj]], [[televidprogramo]]j, [[komikso]]j, kaj [[videoludo]]j. Klasikaj mitoj ankaŭ estas aluditaj en [[nomenklaturo|scienca nomado]], precipe en [[astronomio]], [[kemio]], kaj [[biologio]], kaj en la [[Psikoanalizo|psikanaliza teorio]] de [[Freud]] kaj la arketipa [[psikologio]] de [[Jung]].

Dum la [[Mezepoko]] kaj [[Renesanco]], kiam la [[latina]] restis la domina lingvo en [[Eŭropo]] por internacia klera diskurso, mitologiaj nomoj preskaŭ ĉiam aperis en latinigita formo. Kun la greka reanimado de la [[19-a jarcento]], aliflanke, grekaj nomoj komencis esti utiligitaj pli ofte,&lt;ref&gt;Francis Haskell kaj Nicholas Penny, ''Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500-1900'' (Yale University Press, 1981, 1998), p. xv.&lt;/ref&gt; kaj &quot;[[Zeŭso]]&quot; povas esti pli konata ol &quot;[[Jupitero]]&quot; kiel la nomo de la [[supera dio]] de la klasika [[panteono]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q719488}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Romia mitologio]]
[[Kategorio:Helena mitologio]]</text>
      <sha1>fpcdwk4tw44ea9nhr0xv58mq6o1q8qp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muzeo Steinsburg (Römhild)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>491722</id>
    <revision>
      <id>9503518</id>
      <parentid>9502876</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9503518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4095" sha1="4b3upqxnolxjzgkqvqm0d1a0nxodvpz" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = DE-TH
|tipo1         = reliefo
|tipo2         = reliefo
|tersituo      = Turingio/Germanio
|zomo          = 13
|estro         = Mathias Seidl
|vizitantoj    =
}}
La '''Muzeo Steinsburg''' ({{lang-de|Steinsburgmuseum}}) troviĝas en [[Römhild]] (Germanujo; Waldhaussiedlung 8) kaj estas filio de la [[Muzeo pri pra- kaj protohistorio de Turingio (Weimar)|Muzeo pri pra- kaj protohistorio de Turingujo]].

== Priskribo de la muzeo kaj de la kolekta agado == 
Nomo, loko kaj historio de la muzeo estas en intima ligo kun la pli malgranda de la du Gleichberg-montoj, la [[Steinsburg]]. La harmonie en la natura ĉirkaŭaĵo situanta konstruaĵo estis inaŭgurita en la 1929-a jaro. Instigo pro tio venis de la grava prahistoriisto [[Alfred Götze]] (1865-1948) kiel ankaŭ de Karl Behlert, arkitekto el [[Meiningen]]. La monon por la konstruo donacis la en la najbara vilaĝo ''Haina'' naskiĝinta germano-usonano [[Christian Heurich]]. Tiamaniere oni sukcesis daŭre lasi sur ilia origina trovejo kvazaŭ ĉiujn ekde la mezo de la 19-a jarcento elfositajn trovitaĵojn.

Estis malkovrintaj la tuton - antaŭ ĉio armiloj kaj iloj el fero kaj ornamaĵoj el bronzo - laboristoj en la ŝtonrompejo. Interesiĝantoj poste savis kaj aĉetis la trovitajn objektojn kaj komencis altvalorajn kolektojn.

Ege meritis la kuracisto Gottlieb Ernst Jacob kiu verkis faklibreton pri la loko en 1878. Li kaj Götze finfine atingis la celon haltigi ĉiun ekspluaton kaj fari Steinsburg arkeologia monumento.

La kolekto ege pligrandiĝis en la 1970-aj jaroj per la alveno de aliaj prahistoriaj trovitaĵoj el tuta [[Turingio|Suda Turingio]].

== Kolektoj ==
En kvin salonoj oni informiĝis malenue pri la setlado de la spaco inter la [[Turingia Arbaro]] kaj la [[Rhön]]-regiono. Oni vidas etajn fajroŝtonojn de la ĉasantaj kaj kolektantaj prapatroj, hakilojn el ŝtono, vazojn el argilo, kostumojn kaj ornamaĵojn el [[tumulo|tumulaj tomboj]].

Fokuso estas metita pri la setlado fare de [[keltoj]]. Inter la objektoj elstaras pli ol 500 [[fibolo|fiboloj]] el la periodo de inter la 5-a kaj la 1-a jarcentoj A.K. Post la malfloro de la kelta kulturo, moneroj de la romianoj, ornamaĵoj, ceramikaĵoj kaj restoj de diversaj horizontalaj projekciaĵoj de domoj (ekz. en la najbara vilaĝo ''Sülzfeld'') atestas ankaŭ ĝermanan setladon.

Aldonitaĵoj el tomboj de la 6-a kaj la 7-a jarcentoj dokumentas la teroprenon fare de [[Frankonio|frankoj]] kaj intensajn klopodojn plibonigi la infrastrukturon laŭ la modeloj de la regionoj ĉirkaŭ la riveroj [[Main]] kaj [[Saale (rivero)|Saale]].

== Arĥeologiaj padoj ==
Migradopadaro arkeologia invitas onin konatiĝi kun la ruinoj de impona prahistoria fortikaĵo; la plej konata nomiĝas [[Kelta Aventurpado]].

Troviĝas krom tiu al urbo similanta grandsetlejo ankaŭ vilaĝo el la [[Bronza epoko]] sur la apuda monto ''Großer Gleichberg''. Ĉe ties rando, la ''Altenburg'', oni vidas tripartitan [[karolida Imperio|karolidan]] areon (9-a ĝis 10-a jarcento).

Ĉe ''Hartenburg'' videblas ankoraŭ restoj de mezepoka setlado. Al la arkeologia areo apartenas krome la 120 tumuloj en la arbaro ''Merzelbachwald'', kiu estas ĉe la piedo de ''Großer Gleichberg''.

Menciindas ankaŭ la t.n. ''Römhilder Landwehr'', defendosistemo el muroj kaj fosoj el la 15-a jarcento kaj ŝtonaj krucoj kiel lokoj de jurisdikcio.

== Fonto ==
Museumsverband Thüringen (eld.): ''Museen in Thüringen'', Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-6, p. 135-136

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.thueringen.info/roemhild-steinsburgmuseum.html Pri la muzeo en tutturingia reta gvidlibro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140724211440/http://www.thueringen.info/roemhild-steinsburgmuseum.html |date=2014-07-24 }}

[[Kategorio:Muzeoj en Turingio|Romhild]]
[[Kategorio:Naturhistoriaj muzeoj|Romhild]]
[[Kategorio:Römhild]]
[[Kategorio:Arkeologiaj muzeoj en Germanio|Romhild]]</text>
      <sha1>4b3upqxnolxjzgkqvqm0d1a0nxodvpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karolina konuro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>496628</id>
    <revision>
      <id>9503206</id>
      <parentid>9460228</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7612" sha1="f43wndfzd21920glwg14j6vjy9l2614" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|koloro = pink
|nomo = Karolina konuro
|dosiero = Naturalis_Biodiversity_Center_-_ZMA.AVES.3159_-_Conuropsis_carolinensis_Linnaeus,_1758_-_Psittacidae_-_skin_specimen.jpeg
| dosiero larĝo=250px
|priskribo de dosiero = Karolina konuro (''Conuropsis carolinensis'') en [[Naturalis]], [[Leiden]], Nederlando. 
|regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj
|filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj
|klaso = ''[[Aves]]'', [[Birdoj]]
|ordo = ''[[Psittaciformes]]'', Psitakoformaj
|superfamilio = ''[[Psittacoidea]]''
|familio = ''[[Psittacidae]]'', [[Papagedoj]]
|subfamilio = ''[[Arinae]]''
|tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]''
|genro = ''[[Conuropsis]]''
|genro aŭtoritato = [[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1891
|specio = '''Karolina konuro''', ''C. carolinensis'' 
|dunomo = ''Conuropsis carolinensis''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]])
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
|sinonimo = 
''Psittacus carolinensis'' &lt;small&gt;Linnaeus, 1758&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Conurus carolinensis'' &lt;small&gt;[[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1831&lt;/small&gt;
|statuso = EX
| statuso_sistemo = IUCN3.1
 | statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Conuropsis carolinensis'' |year=2021 |page=e.T22685776A195444267 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22685776A195444267.en|access-date=20a de Novembro 2022}}&lt;/ref&gt;
 | subdividoj   = Subspecioj
 | subdividoj         = ''C. c. carolinensis''&lt;br/&gt;
''C. c. ludovicianus''
}}
[[Dosiero:Conuropsis carolinensis (Carolina parakeet).jpg|eta|maldekstre|''Conuropsis carolinensis'' (Karolina konuro)]]
La '''Karolina konuro''' (''Conuropsis carolinensis'') aŭ '''Karolina papago''' estis malgranda verde [[Arenoj|amerika papago]] kiu havis brilflavan kapon, ruĝecoranĝan vizaĝon kaj helan bekon indiĝena de [[orienta Usono|orienta]], [[Usona Mez-Okcidento|mez-okcidenta]] kaj [[Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj|grandebena]] Usono kaj estis la nura indiĝena papago ene de tu teritorio. Ĝi troviĝis el suda [[Novjorkio]] kaj [[Viskonsino]] al [[Kentukio]], [[Tenesio]] kaj la [[Golfo de Meksiko]], el la [[Orienta marbordo de Usono|atlantika marbordo]] ĝis tiom for okcidente kiom ĝis orienta [[Koloradio]]. Ĝi loĝis en [[praarbaro]]j laŭlonge de riveroj kaj en marĉoj.&lt;ref name=&quot;Griggs&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=American Bird Conservancy's Field Guide to All the Birds of North America|url=https://archive.org/details/americanbirdcons00grig|familia nomo=Griggs|persona nomo=Jack L.|jaro=1997|loko=Nov-Jorko|eldoninto=HarperPerennial|ISBN=0-06-273028-2}}&lt;/ref&gt; Ĝi estis nomita ''puzzi la née'' (&quot;flavkapulo&quot;) aŭ ''pot pot chee'' de la [[Seminoloj]] kaj ''kelinki'' en ĉikasaŭa lingvo.&lt;ref name=&quot;Snyder&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/667|titolo=The Birds of North America|aŭtoro=Snyder, Noel F. &amp; Russell, Keith|jaro=2002|volumo=667|ĉapitro=Carolina Parakeet (''Conuropsis carolinensis'')|loko=Philadelphia, PA|eldoninto=The Birds of North America, Inc.|COI=10.2173/bna.667|redaktinto=A. Poole &amp; F. Gill}}&lt;/ref&gt; Kvankam iam sufiĉe abunda ene de sia teritorio, la birdo iĝis rara en la mezo de la 19a jarcento. La lasta konfirmita vidaĵo en naturo estis de lasubspecio ''ludovicianus'' en 1910. La lasta konata specimeno pereis en [[kaptiveco]] ĉe la Bestoĝardeno de Cincinnati en 1918&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Birds of South Dakota|alirdato=27a de Majo 2014|aŭtoro=Dan A. Tallman, David L. Swanson, Jeffrey S. Palmer|dato=2002|eldoninto=Midstates/Quality Quick Print|ISBN=0-929918-06-1|paĝo=181}}&lt;/ref&gt; kaj la specio estis deklarita [[formortinta]] en 1939.

==Aspekto==
[[Dosiero:AudubonCarolinaParakeet2.jpg|eta|maldekstre|ilustraĵo de John James Audubon]]
La plimulto de la plumaro de tiuj papagoj estis verda kun pli helverdaj subaj partoj, hele flava kapo kaj oranĝa frunto kaj vizaĝo etendiĝantaj ĝis malantaŭ la okuloj kaj supraj vangoj (bridoj). La ŝultroj estis flavaj, daŭrigante laŭ la ekstera rando de la flugiloj. La primaraj plumoj estis plejparte verdaj, sed kun flavaj randoj sur la eksteraj unuarangaj plumoj. La femuroj estis verdaj direkte al la supro kaj flavaj direkte al la piedoj. Masklaj kaj inaj plenkreskuloj estis identaj laŭ plumaro, tamen maskloj estis iomete pli grandaj ol inoj (sekse dimorfaj nur laŭ grandeco). Iliaj kruroj kaj piedoj estis helbrunaj. Ili havis la [[daktileco|zigodaktilajn]] piedojn komunajn al la tuta papaga familio. Iliaj okuloj estis ĉirkaŭitaj de blanka haŭto kaj iliaj bekoj estis palharkoloraj. Ĉi tiuj birdoj pezis ĉirkaŭ 3.5 uncojn, estis 13 colojn longaj, kaj havis envergurojn de 21–23 coloj.

Tiuj birdoj estis sufiĉe longvivaj, almenaŭ en kaptiteco: paro estis tenata en la bestoĝardeno de Cincinnati dum pli ol 35 jaroj.
[[Dosiero:Conuropsis carolinensis ludovicianus.jpg|eta|''C. c. ludovicianus'' de [[John James Audubon]]]]
== Referencoj== 
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Cokinos, Christopher (2009) ''Hope Is the Thing with Feathers: A Personal Chronicle of Vanished Birds'' (Chapter 1: Carolina Parakeet), Tarcher ISBN 978-1585427222
* Snyder, Noel (2004) ''The Carolina Parakeet: Glimpses of a Vanished Bird'', Princeton University Press ISBN 978-0691117959
* Julian P. Hume, Michael Walters (2012) ''Extinct Birds'' (p.&amp;nbsp;186), Poyser Monographs ISBN 978-1408157251

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{cite web |url=http://www.songbird.org/birds/extinct/carpark.htm |title=Songbird Foundation Birds: Extinct Species Carolina Paroquet |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100924004915/http://www.songbird.org/birds/extinct/carpark.htm |archivedate=2010-09-24 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100924004915/http://www.songbird.org/birds/extinct/carpark.htm |arkivdato=2010-09-24 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100924004915/http://www.songbird.org/birds/extinct/carpark.htm |date=2010-09-24 }}
* [http://www.parrots.org/index.php/encyclopedia/profile/carolina_parakeet/ Species profile] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140903130735/http://www.parrots.org/index.php/encyclopedia/profile/carolina_parakeet/ |date=2014-09-03 }} - World Parrot Trust
* [http://nlbif.eti.uva.nl/naturalis/detail?lang=uk&amp;id=37 3D view] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110608001915/http://nlbif.eti.uva.nl/naturalis/detail?lang=uk&amp;id=37 |date=2011-06-08 }} of specimen RMNH 110.043 ĉe [[Naturalis]], Leiden (postulas serĉilon QuickTime).
* [http://www.arkive.org/carolina-parakeet/conuropsis-carolinensis/image-G64076.html Fact file] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110820144306/http://www.arkive.org/carolina-parakeet/conuropsis-carolinensis/image-G64076.html |date=2011-08-20 }} – ARKive
* [http://www.carolinanature.com/birds/capapapi.html &quot;Carolina Parakeet (''Conuropsis carolinensis'') kaj Migrokolombo (''Ectopistes migratorius'')&quot;] - Carolina Nature
* [https://web.archive.org/web/20150725030503/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/conservation/extinctions/carolina_parakeet &quot;Carolina Parakeet: Removal of a Menace&quot;] - Cornell Lab of Ornothology
* [http://www.ivorybill.com/g/carolinaparakeet.htm &quot;The Extinct Carolina Parakeet&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100327174106/http://www.ivorybill.com/g/carolinaparakeet.htm |date=2010-03-27 }} - Ivory Bill
* [http://cityparrots.org/journal/tag/conuropsis-carolinensis-carolina-parakee News] - City Parrots

[[Kategorio:Papagoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Nordameriko]]
[[Kategorio:Formortintaj birdoj]]</text>
      <sha1>f43wndfzd21920glwg14j6vjy9l2614</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacia Universitato pri Publikaj Servoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508059</id>
    <revision>
      <id>9503045</id>
      <parentid>9463797</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Instruistoj en la altlernejo/universitato (elekto) */</comment>
      <origin>9503045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2860" sha1="qwkbna0o4oyvvvy02dkoo1fo48ub4ag" xml:space="preserve">[[Dosiero:LudovikaFotoThalerTamas.JPG|eta|center|520px|&lt;center&gt;Larĝa foto pri iama Akademio Ludovika]]
{{Informkesto universitato
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = ''A haza szolgálatában''&lt;br&gt;En servo de la patrujo
| fondodato = [[2011]]
| urbo = [[Budapeŝto]]
|gvidanto      = 
|nombro de studentoj = 
|nombro de kunlaborantoj= 
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = HU-BU
|situo sur mapo = Centra Budapeŝto
|situo sur mapo2 = Budapeŝto
|zomo          = 14
|retejo        = 
}}
La '''Nacia Universitato pri Publikaj Servoj''', [[hungare]] ''Nemzeti Közszolgálati Egyetem'' estas nova kuntirita ŝtata [[universitato]] en [[Hungario]], en [[Budapeŝto]]. Ĝi ekfunkciis en [[2012]].
[[Dosiero:Hung Nat Hist Mus oreg Ludovika1.jpg|eta|Iama Akademio Ludovika]]
== Historio ==
Tiu ĉi universitaton la ŝtato fondis en [[2011]] el Naciodefenda Universitato Miklós Zrínyi, Policista [[Altlernejo]], [[fakultato]] de [[Universitato Corvinus de Budapeŝto]].

[[Ĝermo]] de la universitato estas Reĝa Patrujdefenda Akademio pri Ludovika fondita en [[1808]]. En la akademio daŭre lernis [[oficiro]]j. Dum la [[socialismo]] ĝi prenis la nomon de [[Miklós Zrínyi]]. Post jaroj ĝi atingis la rangon altlernejo, fine eĉ universitato.

La Policista Altlernejo estis fondita en [[1970]].

En [[1977]] oni fondis Administran Altlernejon, kiu iĝis fakultato de [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Universitato Károly Marx]].

== Studentoj de la altlernejo/universitato (elekto) ==
* [[Mihály Arnold]]
* [[Zelka Baktay]]
* [[Sándor Balogh (futbalisto)]]
* [[Tibor Benkő]]
* [[Tibor Jármy]]
* [[Erika Kertész]]
* [[Romulusz Ruszin-Szendi]]
* [[István Szőcs (inventisto)]]
* [[Lajos Szűcs (politikisto)]]
* [[Károly Varga (sportpafisto)]]
* [[Vilmos Varjú]]

== Studentoj, poste profesoroj en la altlernejo/universitato (elekto) ==
* [[István Simicskó]]

== Instruistoj en la altlernejo/universitato (elekto) ==
* [[Ernő Babos]]
* [[János Bóka]]
* [[Ferenc Gazdag]]
* [[Péter Halmai]]
* [[István Horváth (fizikisto)]]
* [[András Béla Kiss]]
* [[György Kiss (juristo)]]
* [[Ferenc Kratochwill]]
* [[László Lackó]]
* [[Miklós Mitrovits]]
* [[György Nógrádi]]
* [[Balázs Orbán (politikisto)]]
* [[Sándor P. Szabó]]
* [[András Patyi]] (rektoro)
* [[Attila Péterfalvi]]
* [[Péter Polt]]
* [[Károly Szerencsés]]
* [[Tamás Toót-Holló]]
* [[Gábor Verő]]
* [[József Zachar]]

== Fontoj ==
* [http://uni-nke.hu/ oficiala paĝo]
* [http://www.suliguru.hu/foiskolak/rendortiszti_foiskola]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Universitatoj de Budapeŝto]]</text>
      <sha1>qwkbna0o4oyvvvy02dkoo1fo48ub4ag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henriko (Saksio-Römhild)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>515169</id>
    <revision>
      <id>9503534</id>
      <parentid>9479207</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9503534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4442" sha1="t4u0vd1pzfk5qw0tgo27jephso4s4xi" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
| titolo = Duko de [[Saksio-Römhild]]
}}
'''Henriko de Saksio-Römhild''', {{lang-de|Heinrich von Sachsen-Römhild}} (naskiĝis la [[19-an de novembro]] [[1650]] en [[Gotha]], mortis la [[13-an de majo]] [[1710]] en [[Römhild]]) estis la ununura duko de la Duklando [[Saksio-Römhild]].

== Vivo ==
Li estis la sepa filo (el kiuj nur 4 pluvivis) de [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Post la morto de sia patro, en 1675, Henriko kaj liaj fratoj kune regis la ''Duklandon Saksio-Gotha-Altenburg''. La 24-an de februaro 1680, post la traktato de dividado de la familiaj teritorioj li ricevis la nove kreitan ''Duklandon Saksio-Römhild''.

En Darmstadt la 1-an de marto 1676, Henriko geedziĝis kun Marie Elisabeth von [[Hessen-Darmstadt]], filino de Ludoviko la 4-a. Ili ne havis infanojn. De la 18-a de novembro 1680 la paro vivis en la [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]. Duko Henriko disvolvis rapidan konstruaktivecon. Li igis sian kastelon restrukturiĝi kaj rekonstruiĝi laŭ siaj deziroj. Dum lia regado al la kastelkirko estis konstruita kaj doganejo, kaj kvar domoj por la kortega nobelaro, kaj plie rajdlernejo, hipodromo kaj la oranĝerio.

Inter la pli grandiozaj konstruaĵoj estis kaverndomo nomita ''Plezurejo de Marie Elizabeth'', kiun li amis tre multe, kaj [[Plezurkastelo je Mertzelbach|plezurpalaco jeMertzelbach]] dizajnita fare de la kortega skulptisto Lux, kiu ankaŭ kreis la ĉefaltaron en la monaĥeja preĝejo. Multaj el tiuj konstruaĵoj jam ne ekzistas, sed Henriko priskribis ilin detale en libro kiun li ankaŭ publikigis. Tiu libro estas konsiderita unu el la malmultaj restantaj nuntempaj atestaĵoj pri efemera arkitekturo. Henriko ankaŭ drenigis la lagon Bürgersee konvertante ĝin en plezurĝardenon. Li provizis la urbokernan preĝejon per baroka altaro, brodornamita reĝa loĝio kaj nova orgeno.

Henriko estis sperta en mekaniko, arkitekturo kaj matematiko. Li malfermis princan bibliotekon en Schloss Glücksburg, kiun li pligrandigis konstante. Post lia morto ĝi estis heredita fare de la Duko de [[Saksio-Gotha]]. De 1691 ĝis 1693 li estis regad-kuratoro por la neplenaĝa [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]], kune kun sia frato Bernardo. Henriko eniĝis en imperian militservon kiam li estis juna kaj iĝis imperia ''Generalfeldzeug-majstro'' en 1697. En 1698, li ricevis la [[Danio|danan]] Elefantan Ordenon. En liaj lastaj kvar jaroj li estis la plej membro de la [[Ernestaj duklandoj|Ernestina dinastio]]. La luksa vivo en la kortego kaj la reprezentaĵoj de la duko alportis la malgrand-landan urbon de Römhild al ekonomia normaligo kaj kultura prospero. Sed la elspezo superis la financan forton de la duko. Kiam la populara reganto mortis neatendite en 1710, li postlasis multon da ŝuldoj. Lia heredo estis aŭkciita.

Henriko mortis en Römhild. Post lia morto, liaj teroj estis pridisputataj inter liaj fratoj. Poste, Römhild estis retenita memstare fare la pli juna frato, Johano Ernesto. Duko Henriko estis entombigita en la ĥorejo de la kirko en Römhild. Sed hodiaŭ de la tombo jam ne ekzistas iu resto.
Lia geedziĝo estis seninfana. La princlando estis disigita dum la t.n. Coburg-Eisenberg-Römhild-heredkverelo, kiu estis solvita nur en 1735.

== Literaturo ==
* Verein für Sachsen-Meiningische Geschichte und Landeskunde (Hrsg.): ''Neue Landeskunde des Herzogtums Sachsen-Meiningen'', Hildburghausen 1903
* [http://books.google.com/books?id=7EAAAAAAcAAJ&amp;pg=PA521&amp;dq=Marie+Elisabeth+Heinrich+R%C3%B6mhild&amp;lr=&amp;hl=de August B. Michaelis: ''Einleitung zu einer volständigen Geschichte der Chur- und Fürstlichen Häuser ...'' p. 521]
* [http://books.google.com/books?id=My3ib5u5VrAC&amp;pg=PA358&amp;dq=Marie+Elisabeth+Heinrich+R%C3%B6mhild&amp;lr=&amp;hl=de Johann Samuel Ersch: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste in alphabetischer ...'' p. 358]
* [http://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf Buch Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141226001648/http://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf |date=2014-12-26 }}.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Henriko (Saksio-Romhild)}}

[[Kategorio:Dukoj de Saksio]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Dinastio Wettin]]
[[Kategorio:Historio de Turingio]]
[[Kategorio:Viroj]]</text>
      <sha1>t4u0vd1pzfk5qw0tgo27jephso4s4xi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503535</id>
      <parentid>9503534</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9503535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4443" sha1="lvo3tc6gf4eexzjqfq1npwbg7ttpndb" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
| titolo = Duko de [[Saksio-Römhild]]
}}
'''Henriko de Saksio-Römhild''', {{lang-de|Heinrich von Sachsen-Römhild}} (naskiĝis la [[19-an de novembro]] [[1650]] en [[Gotha]], mortis la [[13-an de majo]] [[1710]] en [[Römhild]]) estis la ununura duko de la Duklando [[Saksio-Römhild]].

== Vivo ==
Li estis la sepa filo (el kiuj nur 4 pluvivis) de [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Post la morto de sia patro, en 1675, Henriko kaj liaj fratoj kune regis la ''Duklandon Saksio-Gotha-Altenburg''. La 24-an de februaro 1680, post la traktato de dividado de la familiaj teritorioj li ricevis la nove kreitan ''Duklandon Saksio-Römhild''.

En Darmstadt la 1-an de marto 1676, Henriko geedziĝis kun Marie Elisabeth von [[Hessen-Darmstadt]], filino de Ludoviko la 4-a. Ili ne havis infanojn. De la 18-a de novembro 1680 la paro vivis en la [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]. Duko Henriko disvolvis rapidan konstruaktivecon. Li igis sian kastelon restrukturiĝi kaj rekonstruiĝi laŭ siaj deziroj. Dum lia regado al la kastelkirko estis konstruita kaj doganejo, kaj kvar domoj por la kortega nobelaro, kaj plie rajdlernejo, hipodromo kaj la oranĝerio.

Inter la pli grandiozaj konstruaĵoj estis kaverndomo nomita ''Plezurejo de Marie Elizabeth'', kiun li amis tre multe, kaj [[Plezurkastelo je Mertzelbach|plezurpalaco je Mertzelbach]] dizajnita fare de la kortega skulptisto Lux, kiu ankaŭ kreis la ĉefaltaron en la monaĥeja preĝejo. Multaj el tiuj konstruaĵoj jam ne ekzistas, sed Henriko priskribis ilin detale en libro kiun li ankaŭ publikigis. Tiu libro estas konsiderita unu el la malmultaj restantaj nuntempaj atestaĵoj pri efemera arkitekturo. Henriko ankaŭ drenigis la lagon Bürgersee konvertante ĝin en plezurĝardenon. Li provizis la urbokernan preĝejon per baroka altaro, brodornamita reĝa loĝio kaj nova orgeno.

Henriko estis sperta en mekaniko, arkitekturo kaj matematiko. Li malfermis princan bibliotekon en Schloss Glücksburg, kiun li pligrandigis konstante. Post lia morto ĝi estis heredita fare de la Duko de [[Saksio-Gotha]]. De 1691 ĝis 1693 li estis regad-kuratoro por la neplenaĝa [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]], kune kun sia frato Bernardo. Henriko eniĝis en imperian militservon kiam li estis juna kaj iĝis imperia ''Generalfeldzeug-majstro'' en 1697. En 1698, li ricevis la [[Danio|danan]] Elefantan Ordenon. En liaj lastaj kvar jaroj li estis la plej membro de la [[Ernestaj duklandoj|Ernestina dinastio]]. La luksa vivo en la kortego kaj la reprezentaĵoj de la duko alportis la malgrand-landan urbon de Römhild al ekonomia normaligo kaj kultura prospero. Sed la elspezo superis la financan forton de la duko. Kiam la populara reganto mortis neatendite en 1710, li postlasis multon da ŝuldoj. Lia heredo estis aŭkciita.

Henriko mortis en Römhild. Post lia morto, liaj teroj estis pridisputataj inter liaj fratoj. Poste, Römhild estis retenita memstare fare la pli juna frato, Johano Ernesto. Duko Henriko estis entombigita en la ĥorejo de la kirko en Römhild. Sed hodiaŭ de la tombo jam ne ekzistas iu resto.
Lia geedziĝo estis seninfana. La princlando estis disigita dum la t.n. Coburg-Eisenberg-Römhild-heredkverelo, kiu estis solvita nur en 1735.

== Literaturo ==
* Verein für Sachsen-Meiningische Geschichte und Landeskunde (Hrsg.): ''Neue Landeskunde des Herzogtums Sachsen-Meiningen'', Hildburghausen 1903
* [http://books.google.com/books?id=7EAAAAAAcAAJ&amp;pg=PA521&amp;dq=Marie+Elisabeth+Heinrich+R%C3%B6mhild&amp;lr=&amp;hl=de August B. Michaelis: ''Einleitung zu einer volständigen Geschichte der Chur- und Fürstlichen Häuser ...'' p. 521]
* [http://books.google.com/books?id=My3ib5u5VrAC&amp;pg=PA358&amp;dq=Marie+Elisabeth+Heinrich+R%C3%B6mhild&amp;lr=&amp;hl=de Johann Samuel Ersch: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste in alphabetischer ...'' p. 358]
* [http://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf Buch Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141226001648/http://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf |date=2014-12-26 }}.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Henriko (Saksio-Romhild)}}

[[Kategorio:Dukoj de Saksio]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Dinastio Wettin]]
[[Kategorio:Historio de Turingio]]
[[Kategorio:Viroj]]</text>
      <sha1>lvo3tc6gf4eexzjqfq1npwbg7ttpndb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Urodeloj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524397</id>
    <revision>
      <id>9503248</id>
      <parentid>9038008</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="5halbgb7i0osay5qd5mrsl1xkve34oq" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Urodeloj
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|troveblo de fosilioj =
|dosiero =Salamandra_salamandra_MHNT_1_(cropped).jpg
|dosiero larĝo =
|priskribo de dosiero =
|regno = [[Bestoj]] ''Animalia''
|regno2=bestoj
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|subfilumo = [[Vertebruloj]] ''Vertebrata''
|infrafilumo = [[Makzelulo]]j ''Gnathostomata''
|superklaso = [[Kvarpieduloj]] ''Tetrapoda''
|klaso = [[Amfibioj]] ''Amphibia''
|ordo = '''Urodeloj''' ''Caudata''
|sinonimo = ''Urodela''&lt;ref name=&quot;ITIS Urodela&quot; /&gt;
}}
'''Urodeloj''', '''vostohavaj amfibioj''' (science: ''Caudata'')&lt;ref name=&quot;ITIS Urodela&quot;&gt;{{ITIS|ID=668181|taxon=Urodela|data=2015-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#urodeloj urodeloj en vortaro.net]&lt;/ref&gt; estas ordo de [[amfibioj]].

Tiu ordo havas la jenajn familiojn:
* [[Ambistomatedoj]]&lt;ref name=PIVed&gt;[[PIV]] montras en paĝo 264, eldono de 2002, sufikson -ed- &quot;per kiu oni formas la nomon de fam., almetante ĝin al la nomo de ties tipa genro&quot;.&lt;/ref&gt; (''Ambystomatidae'') Gray, 1850 - vivantaj en [[Usono]] kaj [[Meksiko]]
* [[Amfiumedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Amphiumidae'') Gray, 1825 - vivantaj en Usono
* [[Gigantaj salamandroj|Kriptobranĥedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Cryptobranchidae'') Fitzinger, 1826 - t.e. [[gigantaj salamandroj]], vivantaj en [[Ĉinio]], [[Japanio]] kaj Usono
* [[Ĥinobiedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Hynobiidae'') Cope, 1859 - vivantaj en [[Azio]] kaj eŭropa [[Rusio]]
* [[Pletodontedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Plethodontidae'') Gray, 1850 - vivantaj en Norda kaj Suda [[Ameriko]], en [[Italio]], en [[Koreio]]
* [[Proteedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Proteidae'') Gray, 1825 - vivantaj en Usono, [[Kanado]], Italio kaj [[Slovenio]]
* [[Rjakotritonedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Rhyacotritonidae'') Tihen, 1958 - vivantaj nur en okcidenta Usono
* [[Salamandredoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Salamandridae'')&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#salamandredoj salamandredoj en vortaro.net]&lt;/ref&gt; Goldfuss, 1820 - vivantaj en Nordameriko, Eŭropo, Azio kaj Nordafriko
* [[Sirenedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Sirenidae'') Gray, 1825 - vivantaj en Usono kaj Meksiko
{{Projektoj|ReVo=urodel}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q1140626}}

[[Kategorio:Amfibioj]]</text>
      <sha1>5halbgb7i0osay5qd5mrsl1xkve34oq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503249</id>
      <parentid>9503248</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Cypron-Range Caudata.svg</comment>
      <origin>9503249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2344" sha1="1z8fx5gi75i82qz7clgxx8aie2e92dk" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Urodeloj
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|troveblo de fosilioj =
|dosiero =Salamandra_salamandra_MHNT_1_(cropped).jpg
|dosiero larĝo =
|priskribo de dosiero =
|regno = [[Bestoj]] ''Animalia''
|regno2=bestoj
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|subfilumo = [[Vertebruloj]] ''Vertebrata''
|infrafilumo = [[Makzelulo]]j ''Gnathostomata''
|superklaso = [[Kvarpieduloj]] ''Tetrapoda''
|klaso = [[Amfibioj]] ''Amphibia''
|ordo = '''Urodeloj''' ''Caudata''
|sinonimo = ''Urodela''&lt;ref name=&quot;ITIS Urodela&quot; /&gt;
|mapo de vivoteritorioj = Cypron-Range Caudata.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
'''Urodeloj''', '''vostohavaj amfibioj''' (science: ''Caudata'')&lt;ref name=&quot;ITIS Urodela&quot;&gt;{{ITIS|ID=668181|taxon=Urodela|data=2015-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#urodeloj urodeloj en vortaro.net]&lt;/ref&gt; estas ordo de [[amfibioj]].

Tiu ordo havas la jenajn familiojn:
* [[Ambistomatedoj]]&lt;ref name=PIVed&gt;[[PIV]] montras en paĝo 264, eldono de 2002, sufikson -ed- &quot;per kiu oni formas la nomon de fam., almetante ĝin al la nomo de ties tipa genro&quot;.&lt;/ref&gt; (''Ambystomatidae'') Gray, 1850 - vivantaj en [[Usono]] kaj [[Meksiko]]
* [[Amfiumedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Amphiumidae'') Gray, 1825 - vivantaj en Usono
* [[Gigantaj salamandroj|Kriptobranĥedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Cryptobranchidae'') Fitzinger, 1826 - t.e. [[gigantaj salamandroj]], vivantaj en [[Ĉinio]], [[Japanio]] kaj Usono
* [[Ĥinobiedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Hynobiidae'') Cope, 1859 - vivantaj en [[Azio]] kaj eŭropa [[Rusio]]
* [[Pletodontedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Plethodontidae'') Gray, 1850 - vivantaj en Norda kaj Suda [[Ameriko]], en [[Italio]], en [[Koreio]]
* [[Proteedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Proteidae'') Gray, 1825 - vivantaj en Usono, [[Kanado]], Italio kaj [[Slovenio]]
* [[Rjakotritonedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Rhyacotritonidae'') Tihen, 1958 - vivantaj nur en okcidenta Usono
* [[Salamandredoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Salamandridae'')&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#salamandredoj salamandredoj en vortaro.net]&lt;/ref&gt; Goldfuss, 1820 - vivantaj en Nordameriko, Eŭropo, Azio kaj Nordafriko
* [[Sirenedoj]]&lt;ref name=PIVed/&gt; (''Sirenidae'') Gray, 1825 - vivantaj en Usono kaj Meksiko
{{Projektoj|ReVo=urodel}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q1140626}}

[[Kategorio:Amfibioj]]</text>
      <sha1>1z8fx5gi75i82qz7clgxx8aie2e92dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Károly Eötvös</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528217</id>
    <revision>
      <id>9503384</id>
      <parentid>8522862</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="trf5xfyx9z5gebvolyb5dr7blp96ceo" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}

'''[[Karolo|Károly]] Eötvös''' [kAroj otvoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Eötvös Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[juristo]], [[advokato]], [[politikisto]], [[parlamentano]], [[verkisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''ráckevei''.
[[Dosiero:Károly Eötvös.jpg|eta|&lt;center&gt;Károly Eötvös en la 1880-aj jaroj]]
[[Dosiero:EotvosK BfGyogy1.jpg|eta|&lt;center&gt;Memortabulo pri Károly Eötvös]]
Károly Eötvös [https://web.archive.org/web/20160305050308/http://mek.oszk.hu/00000/00009/html/] naskiĝis la {{daton|11|marto}} [[1842]] en [[Mezőszentgyörgy]]. Li mortis la {{daton|13|aprilo}} [[1916]] en [[Budapeŝto]].

== Biografio ==
Károly Eötvös frekventis mez[[lernejo]]n en [[Pápa]], poste li lernis [[juro]]n en Pápa, [[Kecskemét]] kaj [[Pest (urbo)]]. En la lasta [[urbo]] li akiris [[diplomo]]n en en [[1865]]. En [[1872]] li estis elektita parlamenta deputito, poste li estis parlamentano ĝis [[1906]] (tamen kun interrompoj). Li konsekvence apogis la revolucion en [[1848]], do li apartenis ĉefe al la [[opozicio]]. En [[1877]] li translokiĝis al Budapeŝto, en la sekvaj jaroj lia advokata [[kontoro]] estis vaste konata. En [[1883]] li estis advokato de [[judoj|judino]] de [[Tiszaeszlár]]. Tiu [[proceso]] havis famon en tuta [[Eŭropo]]. Li venkis en la proceso, li daŭre parolis 7 horojn dum la defenda parolo. En [[1892]] li vizitis [[Lajos Kossuth]] en [[ekzilo]].

== Elektitaj publikaĵoj ==
* ''A nagy per, mely ezer éve folyik s még sincs vége'' (1904) - pri proceso de Tiszaeszlár
* ''Utazás a Balaton körül'' - novelaro
* ''Deák Ferenc és családja'' [[biografio]] pri [[Ferenc Deák]]
* ''Böthök uram szerencséje'' (1915) - teatraĵo

== Memorigiloj ==
* memortabuloj en Budapeŝto kaj [[Balatonfüred]]
* [[marmoro|marmora]] [[busto]] en Balatonfüred
* [[biblioteko]] de [[Veszprém]] de [[1968]]
* politika [[instituto]] en Budapeŝto de [[2003]]
* [[elvidejo]] apud [[Balatono]]

== Fontoj ==
* [http://www.ogyk.hu/e-konyvt/mpgy/alm/al905_10/256.htm hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)]
* [http://www.mek.iif.hu/porta/szint/tarsad/irodtud/magyarir/html/eotvosk.htm hungarlingva biografio kun foto]
* [http://dtt.ogyk.hu/hu/gyujtemenyismertetok/konyvek/szerzoi-eletrajzok/item/336-eotvos-karoly hungarlingva biografio kun foto]

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Hungaraj juristoj]]
[[Kategorio:Hungaraj advokatoj]]
[[Kategorio:Hungaraj politikistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj verkistoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Vivtempo|Eotvos Karoly}}</text>
      <sha1>trf5xfyx9z5gebvolyb5dr7blp96ceo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Profesoroj de Scienca Universitato de Szeged</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528574</id>
    <revision>
      <id>9503432</id>
      <parentid>9502807</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Z */</comment>
      <origin>9503432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12569" sha1="sp8x5570idmmz7hxe8vgsqj92fdnws4" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj instruistoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo kaj ankaŭ al la aliĝintaj altlernejoj):

*{{EnhavTabelo|alf=L}}
== A ==
* [[Dezső Ágai]], [[advokato]]
* [[György Ágoston (instruisto)]]
* [[Antal Almási]], [[juĝisto]]
* [[István Altorjay]], [[kirurgo]]
* [[Ádám Anderle]], [[historiisto]]
* [[Enikő Anderléné Sajti]], historiisto
* [[György Antalffy]], [[juristo]]
* [[István Apáthy]], [[zoologo]]
* [[Ákos Bertalan Apatóczky]], ĉinologo
* [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]]

== B ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Mária B. Szendrei]], matematikisto
* [[László Babiczky]], reĝisoro
* [[Zoltán Badó]], kirurgo
* [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto
* [[Ferenc Bakos]], vortaristo
* [[Tibor Bakos]], instruisto
* [[Péter Elemér Balás]], juristo
* [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]]
* [[Péter Balázs (historiisto)]]
* [[József Baló]], [[anatomio|anatomo]]
* [[Ernő Balogh (onkologo)]]
* [[Kálmán Balogh (geologo)]]
* [[Tibor Balogh (filozofo)]]
* [[Dénes Bara]], patologo
* [[Károly Barakonyi]], [[inĝeniero]]
* [[Róza Baranyai]], ekonomo
* [[Erzsébet Baranyai]], psikologo
* [[Zoltán Baranyai]], diplomato
* [[Sándor Bárdi]], [[operkantisto]]
* [[István Bárdosi]], juristo
* [[István Bartók]], patologo
* [[Lajos Bartucz]], [[antropologo]]
* [[Imre Bata]], literaturhistoriisto
* [[Gyula Belényi]], historiisto
* [[Tibor Bellon]], muzeestro
* [[László Benkő (instruisto)]]
* [[László Berek]], radiologo
* [[György Berencsi (bakteriologo)]]
* [[Ferenc Berencz]], fizikisto
* [[Péter Beretzk]], kuracisto, ornitologo
* [[Gábor Bernáth]], kemiisto
* [[Sándor Bezdán]], historiisto
* [[Géza Birkás]], literaturhistoriisto
* [[Zoltán Bíró]], politikisto
* [[László Blazovich]], historiisto
* [[Kriszta Bódis]], reĝisoro
* [[Cecil Pál Bognár]], benediktano
* [[János Bodnár]], kemiisto
* [[Géza Bodolay]], reĝisoro
* [[Endre Bojtár]], tradukisto
* [[János Bóka]], [[ministro]]
* [[Zsolt Boldogkői]], [[biologo]]
* [[Enikő Bollobás]], literaturhistoriisto
* [[Lajos Bólya]], juristo
* [[György Bónis]], [[juristo]]
* [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]]
* [[Mihály Boros]], anestezisto
* [[Ödön Both]], jurhistoriisto
* [[Katalin Botos]], [[ekonomikisto]]
* [[István Bugyi]], kirurgo
* [[Károly Burger]], ginekologo
* [[László Buza]], juristo
{{Div col end}}

== C ==
* [[Jenő Cholnoky]], [[geografo]]
* [[Győző Concha]], [[politikisto]]
* [[Béla Csákány (matematikisto)]]
* [[András Csáki]], [[gitaristo]]
* [[József Császár]], kemiisto
* [[Bálint Csatári]], geografo
* [[Dániel Csatári]], historiisto
* [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]]
* [[Ervin Cséka]], juĝisto
* [[István Csekey]], juristo
* [[János Csengery]], [[filozofo]]
* [[János Csirik]], matematikisto
* [[Károly Csúri]], [[germanisto]]
* [[Ottó Czúcz]], juristo

== D ==
* [[László Dobszay (kuracisto)]]
* [[József Dombi]], fizikisto
* [[Ágnes Dukkon]], literaturhistoriisto
* [[Lajos Duró]], psikologo

== E ==
* [[Kálmán Eperjessy]], [[publikigisto]]
* [[János Erdélyi (mineralogo)]]
* [[Zoltán Ésik]], matematikisto
* [[Zoltán E. Szabó]], instruisto

== F ==
* [[Andrea Farsang]], agrogeologo
* [[Erzsébet Fazekas]], historiisto
* [[Tamás Fazekas]], kuracisto
* [[György Fekete (kuracisto)]]
* [[Lipót Fejér]], [[matematikisto]]
* [[Pál Fejes]], kemiisto
* [[Imre Ferenczi (etnografo)]]
* [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]]
* [[Ferenc Finkey]], juristo
* [[Csaba Földes]], [[germanisto]]
* [[István Fried]], literaturhistoriisto
* [[Márta Fülöp]], psikologo
* [[László Füzi]], kritikisto

== G ==
* [[Róbert Gábriel]], [[biologo]]
* [[László Gálffy]], historiisto
* [[László Gallé (biologo)]]
* [[Tibor Gánti]], [[biokemiisto]]
* [[László Garai]], psikologo
* [[István Gedai]], arkeologo
* [[György Geréb]], psikologo
* [[Jenő Gergely (psikologo)]]
* [[Ferenc Gilde]], kemiisto
* [[Zoltán Gombocz]], [[filologo]]
* [[János Gömöri]], arkeologo
* [[Márta Görög]], ministro
* [[Pál Greguss (botanikisto)]]
* [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]]
* [[László Guczi]], kemiisto
* [[László Gulyás (historiisto)]]
* [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]]
* [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto
* [[Sándor Gyimesi]], arkivisto
* [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]]
* [[István Györffy (botanikisto)]]
* [[Ferenc Győri]], geografo

== H ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Alfréd Haar]], matematikisto
* [[Lajos Hackl]], kemiisto
* [[Aladár Halász]], advokato
* [[Előd Halász]], filologo
* [[József Halasy-Nagy]], filozofo
* [[Miklós Halmos]], kemiisto
* [[Imre Hamar]], [[ĉinologo]]
* [[András Hegedűs]], juristo
* [[László Heka]], juristo
* [[Ágnes Heller]], filozofo
* [[János Hemmert]], pentristo
* [[Aurél Hencz]], bibliotekisto
* [[István Egyed Hermann]], monaĥo
* [[Ferenc Hézső]], pentristo
* [[Alfréd Hille]], piloto, meteologo
* [[József Híres]], kemiisto
* [[Endre Hőgyes]], [[farmaciisto]]
* [[Judit Hohmann]], farmaciisto
* [[Ferenc Horusitzky]], geologo
* [[Barna Horváth]], juristo
* [[Imre Horváth (biologo)]]
* [[István Károly Horváth]], klasikisto
* [[János Horváth (fizikisto)]]
* [[János Horváth (mikrobiologo)]]
* [[József Horváth (kemiisto)]]
* [[Zoltán Horváth (budhisto)]]
* [[András Huhn]], matematikisto
* [[Péter Huhn]], kemiisto
* [[István Huszák]], [[neŭrologo]]
{{Div col end}}

== I ==
* [[József Imre]], kirurgo
* [[József Imre (1851)]], kuracisto
* [[Sándor Imre (pedagogo)]]
* [[Béla Issekutz]], farmaciisto
* [[Imre Izsák]], [[astronomo]]

== J ==
* [[László J. Nagy]], historiisto
* [[Gyula Jáki]], kirurgo
* [[László Jakucs]], [[speleologo]]
* [[László Jankovich (prosektoro)]]

== K ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[László Kalmár]], matematikisto
* [[Dezső Kalocsai]], marksisto
* [[Béla Kanyó]], kuracisto
* [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]]
* [[Ede Kapuy]], fizikisto
* [[István Karády]], kuracisto
* [[Judit Karafiáth]], literaturisto
* [[Sándor Károly (lingvisto)]]
* [[László Karsai]], historiisto
* [[Péter Katona]], [[marksisto|marksisto]]
* [[Ármin Kecskeméti]], [[rabeno]]
* [[Tamás Keczer]], instruisto
* [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]]
* [[Lajos Kemény]], kuracisto
* [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo
* [[István Kenesei]], lingvisto
* [[Béla Kerékjártó]], matematikisto
* [[István Ketskeméty]], fizikisto
* [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]]
* [[A. Sándor Kiss]], kemiisto
* [[Albert Kiss (juristo)]]
* [[Árpád Kiss (kemiisto, 1889)]]
* [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]]
* [[Sándor Klein]], psikologo
* [[Éva Kocziszky]], literaturisto
* [[Károly Kogutowicz]], [[geografo]]
* [[Zoltán Kolláth]], astronomo
* [[Sándor Kolosváry]], juristo
* [[Miklós Koltay]], kuracisto
* [[György Koppány (meteologo)]]
* [[Éva Korenchy]], lingvisto
* [[Mihály Korom (historiisto)]]
* [[Emil Korpás]], geografo
* [[Ignác Kosutány]], juristo
* [[Ferenc Kószó]], kemiisto
* [[László Koszta]], historiisto
* [[Ilona Kovács (literaturisto)]]
* [[István Kosztándi]], violonisto
* [[Lajos Kovács (geologo)]]
* [[Zoltán Kovács (geografo)]]
* [[Zoltán Ambrus Kovács]], [[psikiatro]]
* [[Zoltán Kőváry]], psikologo
* [[Attila Krajcsi]], psikologo
* [[Jenő Kramár]], kuracisto
* [[Endre Krolopp]], moluskisto
* [[Pál Kubinyi]], ginekologo
* [[Ferenc Kukán]], kuracisto
* [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]]
{{Div col end}}

== L ==
* [[Sándor Láng]], geografo
* [[Imre Lengyel]], ekonomikisto
* [[István Lipka]], matematikisto
* [[Pál Lipták (antropologo)]]
* [[Alpár Losoncz]], altlerneja instruisto
* [[László Lovász]], matematikisto
* [[Adolf Lukáts]], juristo
* [[Gábor Lusztig]], patologo
* [[Tibor Lutter]], literaturhistoriisto

== M ==
* [[Pál Maday]], lokhistoriisto
* [[Zoltán Majó]], ekonomo
* [[Ferenc Makk]], historiisto
* [[László Makra]], klimatologo
* [[Elemér Mályusz]], [[historiisto]]
* [[László Marjanucz]], historiisto
* [[Sándor Márki]], historiisto
* [[Péter Márki-Zay]], urbestro
* [[Károly Marót]], filozofo
* [[János Martonyi (politikisto)]]
* [[István Martzy]], ginekologo
* [[Béla Matkovics]], biologo
* [[Judit Méray]], kuracisto
* [[Gusztáv Merényi]], kuracisto
* [[Artúr Meszlény]], juristo
* [[Iván Meznerics]], [[bankisto]]
* [[Tibor Mikola]], lingvisto
* [[Emil Minker]], farmakologo
* [[Dezső Miskolczy]], neŭrologo
* [[István Miskolczy]], piaristo
* [[László Móczár]], entomologo
* [[Gyula Molnár (klarnetisto)]]
* [[István Monok]], bibliotekisto
* [[Gyula Moór]], juristo
* [[József Morvay]], farmaciisto

== N ==
* [[Ernő Nagy]], juristo
* [[Csongor István Nagy]], juristo

== O ==
* [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo
* [[Ilona Oláhné Béládi]], [[virologo]]
* [[Jenő Ormos]], patologo
* [[László Orosz (biologo)]]

== P ==
* [[Péter Paczolay]], juristo
* [[István Pálinkó]], kemiisto
* [[Sándor Papp (historiisto)]]
* [[András Patyi]], juĝisto
* [[György Péczely]], meteologo
* [[József Perbíró]], juristo
* [[László Péter (bibliotekisto)]]
* [[Ferenc Pintér (fizikisto)]]
* [[Ödön Polner]], juristo
* [[Éva Pócs]], etnografo
* [[Imre Polányi]], historiisto
* [[Ferenc Poór]], kuracisto
* [[Béla Purjesz]], kuracisto, rektoro
* [[Ildikó Puskás]], hindologo

== R ==
* [[Mihály Racsmány]], psikologo
* [[Tibor Radó]], matematikisto
* [[Ernő Raffay]], historiisto
* [[Tamás Rávnay]], dermatologo
* [[László Rédei]], matematikisto
* [[Frigyes Riesz]], matematikisto
* [[Gusztáv Rigler]], kuracisto
* [[István Rusznyák]], kuracisto
* [[József Ruszoly]], jurhistoriisto

== S ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[István Sándor (etnografo)]]
* [[Klára Sándor]], turkologo
* [[Szabolcs Sándor]], dirigento
* [[István Schneller]], pedagogo
* [[István Simon (biofizikisto)]]
* [[Bódog Somló]], juristo
* [[Rita Sonkodi]], pentristo
* [[Károly Streitman]], pediatro
* [[Balázs Sudár]], turkologo
* [[László Szilasi]], literaturisto
* [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto
* [[Pál Sümegi]], geologo
* [[György Szabados (historiisto)]]
* [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo
* [[Gábor Szabó (inĝeniero)]]
* [[György Szabó (kuracisto)]]
* [[József Szabó (kuracisto)]]
* [[Pál Zoltán Szabó]], geografo
* [[Imre Szántó (historiisto)]]
* [[Anna Mária Szász]], literaturhistoriisto
* [[Gábor Szász]], matematikisto
* [[Gyöngyi Szathmáry]], skulptisto
* [[Katalin Szegvári]], [[raportisto]]
* [[István Székely (juristo)]]
* [[Sándor Székely (partilaboristo)]]
* [[Ferenc Szekeres]], grafikisto
* [[Gusztáv Szelényi]], [[entomologo]]
* [[Klára Széles]], literaturisto
* [[Ágnes Szendrei]], matematikisto
* '''[[Albert Szent-Györgyi]]''', [[biokemiisto]], Nobel-premiito
* [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto
* [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto
* [[János Szilárd]], kuracisto
* [[Lajos Szilassi]], matematikisto
* [[Jenő Szilbereky]], juĝisto
* [[Endre Szkárosi]], poeto
* [[Béla Szőkefalvi-Nagy]], matematikisto
* [[Ágnes Szokolszky]], psikologo
* [[Ildikó Szondi]], statistikisto
* [[Ferenc Szontágh]], kuracisto
* [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto
* [[István Szórády]], kuracisto
* [[László Szörényi (kritikisto)]]
{{Div col end}}

== T ==
* [[József Takáts (kritikisto)]]
* [[László Tápay-Szabó]], ĵurnalisto
* [[Mária Temesi]], operkantisto
* [[Béla Tettamanti (pedagogo)]]
* [[Ágota Tóth]], kemiisto
* [[Ágnes Tóthné Horváth]], historiisto
* [[Károly Tóth (dekano)]]
* [[Károly Tóth (juristo)]]
* [[László Tóth (historiisto)]]
* [[László Trócsányi]], juristo
* [[Sándor Kornél Tury]], juristo

== U ==
* [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]]

== V ==
* [[György Mihály Vajda]], literaturhistoriisto
* [[Zsuzsanna Vajda]], psikologo
* [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]]
* [[Ilona Varga (historiisto)]]
* [[József Veczkó]], psikologo
* [[Tibor Venkei]], kuracisto
* [[Dezső Veszprémy]], kuracisto
* [[Irén Vincze]], kemiisto
* [[László Vinkler]], pentristo
* [[Lívia Vizsolyi]], fagotisto
* [[Péter Vukman]], historiisto

== W ==
* [[Richárd Wagner (geografo)]]
* [[István Winkler]], psikologo
* [[Tibor Wittman]], historiisto
* [[Gyula Wojtilla]], hindologo

== Z ==
* [[László Z. Karvalics]], informadikisto
* [[András Zakar (psikologo)]]
* [[Péter Zakar]], eklezihistoriisto

== Fontoj ==
La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio.

[[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]]
[[Kategorio:Listoj]]</text>
      <sha1>sp8x5570idmmz7hxe8vgsqj92fdnws4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la suprasoraba</title>
    <ns>14</ns>
    <id>528732</id>
    <revision>
      <id>9503093</id>
      <parentid>5708039</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>__HIDDENCAT__ [[Kategorio:Tradukitaj paĝoj|suprasora]]</comment>
      <origin>9503093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="gps88k5elto4az43tuuisjt9efcabse" xml:space="preserve">__HIDDENCAT__
[[Kategorio:Tradukitaj paĝoj|suprasora]]</text>
      <sha1>gps88k5elto4az43tuuisjt9efcabse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Monto Skopus</title>
    <ns>14</ns>
    <id>530555</id>
    <revision>
      <id>9503468</id>
      <parentid>6857616</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sj1mor movis paĝon [[Kategorio:Monto Scopus]] al [[Kategorio:Monto Skopus]]</comment>
      <origin>6857616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="g2el5v5zjqqxbfb6v40xirwe3bjo6sd" xml:space="preserve">{{PliPri|Monto Skopus}}
{{Commonscat linio}}

[[Kategorio:Montoj de Jerusalemo]]

[[en:Category:Mount Scopus]]
[[he:קטגוריה:הר הצופים]]</text>
      <sha1>g2el5v5zjqqxbfb6v40xirwe3bjo6sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Akademio de Arto kaj Dezajno de Bezalel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530558</id>
    <revision>
      <id>9503473</id>
      <parentid>9191169</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:47:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="6vvccmjd174v73u2o2pit4anf94ati9" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo=BezalelLogo.svg
|moto          = 
|lando         = Israelo
|situo         = [[Jerusalemo]]
|establita     = 
|speco         = 
|gvidanto      = 
|nombro de studentoj={{formatnum:}}
|nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = IL-JM
|situo sur mapo= Jerusalemo
|zomo          = 12
|retejo        = 
|tipo1         = reliefo
}}
'''Akademio de Arto kaj Dezajno de Bezalel''' estas la israela nacia lernejo de [[arto]] nune situanta sur la [[Monto Scopus]] kadre de [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Establita en 1906 de la juda artisto kaj skulptisto [[Boris Schatz]], Bezalel estas la plej malnova institucio de pli alta eduko en [[Israelo]]. La arto kreita de Bezalel studentoj kaj profesoroj en la komenco de la jarcento estas konsiderita la ŝtupo por israelaj vidaj artoj en la 20a jarcento.

== Ekzemplaj docentoj ==
* [[Leopold Gottlieb]] (1883-1934, docento 1906-1908)
* [[Michel Kichka]] (1954-)
* [[Isaac Frenkel Frenel]] (1899-1981)

== Ekzemplaj studentoj ==
* [[Nir Alon]] (1964-)
* [[Yaacov Agam]] (1928-, studento 1946-1949)
* [[Michel Kichka]] (1954-)
* [[Dudu Gerstein]] (1944-)
* [[Sigalit Landau]] (1969-)
* [[Nachum Gutman]] (1898-1980)
* [[Michal Rovner]] (1957-, studento 1981–1985)

== Vidu ankaŭ ==
* [[Altlernejo Ŝenkar de Inĝenierarto kaj Dezegnado]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{oficiala retejo}} ({{he}}, {{en}} kaj {{ar}})

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Monto Skopus]]
[[Kategorio:Jerusalemo]]</text>
      <sha1>6vvccmjd174v73u2o2pit4anf94ati9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaverno de Nicanor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533077</id>
    <revision>
      <id>9503475</id>
      <parentid>9483456</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1724" sha1="kxd1g3lwwpfb1qw5157xqke6tkgf013" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|groto
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=IL
|mapo lokumilo = Jerusalemo
|mapligilo     = jes
|zomo=13
}}
{{Koord|31|47|35.48|N|35|14|41.56|E|display=inline|type:landmark}}

[[Dosiero:Cave-of-nicanor 28703836804 o 10.jpg|250px|eta|la enirejo al la Panteono]]
[[Dosiero:Pinsker-Oshiskin.jpg|250px|eta|Tomboj de Pinsker kaj Ussiŝkin en la kaverno]]
'''Kaverno de Nikanoro''' estas antikva tombo kaverno situanta sur [[Monto Scopus]] en [[Jerusalemo]], [[Israelo]]. Elfosaĵoj en la kaverno malkovris osttombejojn rilatante al Nikanoro, la pordofaristo. La kaverno situas en la [[Nacia Botanika Ĝardeno de Israelo]] sur la grundoj kampuso de la Monto Scopus de la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]].

== Nacia Panteono de Israel ==
En 1934, la restaĵoj de [[Leono Pinsker]] de [[Odeso]] estis reenterigitaj en la Nikanor-kaverno ĉe la iniciato de [[Menaĥem Usiŝkin]], kiu antaŭvidis nacian panteonon sur Monto Scopus. Tamen, la sola alia persono entombigita tie estis Ussiŝkin mem, kiu mortis en 1941. Al naciaj gvidantoj intrigo estis establita sur [[Monto Herzl]] post la fondiĝo de la ŝtato en 1948, en parto ĉar Monto Scopus iĝis enklavo en [[Jordanio|jordana teritorio]].

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20150923193846/http://www.botanic-garden.huji.ac.il/eng_archaeology.htm Kaverno de Nicanor] ĉe retejo [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]

[[Kategorio:Monto Skopus]]
[[Kategorio:Antikvaj Izraelo kaj Judio]]
[[Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Jerusalemo]]
[[Kategorio:Tomboj en Israelo]]
[[Kategorio:Entombigaj konstruaĵoj]]</text>
      <sha1>kxd1g3lwwpfb1qw5157xqke6tkgf013</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brita milita tombejo en Jerusalemo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533146</id>
    <revision>
      <id>9503476</id>
      <parentid>8986088</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="993" sha1="1e4hinoudhpburknywx7wxrrn956lcw" xml:space="preserve">{{Informkesto tombejo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|regiono-ISO=IL
|situo sur mapo=Jerusalemo
|zomo=13
}}
[[Dosiero:PikiWiki Israel 12197 british war cemetery in jerusalem.jpg|eta|350px|dekstra|]]
'''Brita ilita tombejo en Jerusalemo''' estas [[brita]] milita [[tombejo]] sur la [[Monto Scopus]] en [[Jerusalemo]]. Ĝi honoras la britajn soldatojn de la ''Commonwealth'' en [[Brita mandato Palestino]] dum la [[Unua mondmilito]].

== Galerio ==
&lt;gallery&gt;
Jerusalem war cemetery cross.JPG|
JERUSALEM WAR CEMETERY - D7-08-1449.JPG|
PikiWiki Israel 12196 british war cemetery in jerusalem.jpg|
PikiWiki Israel 12200 british war cemetery in jerusalem.jpg|
British Military Cemetery, Jerusalem (5515956951).jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Commonscat|British World War I cemetery, Jerusalem}}
* [http://www.cwgc.org/find-a-cemetery/cemetery/71401/JERUSALEM%20WAR%20CEMETERY Jerusalem British War Cemetery] in &quot;Commonwealth War Graves Commission&quot; site

[[Kategorio:Monto Skopus]]</text>
      <sha1>1e4hinoudhpburknywx7wxrrn956lcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacia Botanika Ĝardeno de Israelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533741</id>
    <revision>
      <id>9503474</id>
      <parentid>9485031</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2821" sha1="3z7oorw3zys7v3hzky1iunhgn5wx950" xml:space="preserve">{{Informkesto verda spaco
| nomo                 = Nacia Botanika Ĝardeno de Israelo
| dosiero              =הגן הבוטני הלאומי ע&quot;ש מונטגיו למפורט - הר הצופים.jpg
| priskribo de dosiero =la enirejo
| landoj               = [[Israelo]]
| situo                = [[Monto Scopus]] en [[Jerusalemo]]
| urbo                 =
| urboparto            =
| alto                 =
| areo                 =
| akvo                 =
| dato                 =
| tipo                 =
| specioj              =
| vizitado             =
| interesaĵoj          =
| klasifiko            =
| ligilo               =[http://www.botanic-garden.huji.ac.il/eng_index.htm http://www.botanic-garden.huji.ac.il/eng_index.htm]
| latitudo             =31/47/37.06/N
| longitudo            =35/14/39.11/E
| geografia lokigo     =Israelo
| regiono-ISO          =IL
| situo sur mapo=Jerusalemo
| zomo                 = 15
|&lt;!-- bonvolu atenti, ke tipo kaj type estas malsamaj parametroj--&gt;
| type                 = mountain
}}

[[Dosiero:Alexander Eig Laying the Groundwork for the Botanical Garden on Mount Scopus.jpg|eta|maldekstre|La Botanikisto [[Aleksandro Eig]] establis la ĝardenon - 1931]]
'''Nacia Botanika Ĝardeno de Israelo''' ({{lang-en|The Botanical Garden for the Native Plants of Israel in memory of Montague Lamport}}, {{lang-he|הגן הבוטני לצמחי ארץ ישראל ע&quot;ש מונטג'יו למפורט}}) estas [[botanika ĝardeno]] lokita en [[Monto Scopus]] en [[Jerusalemo]]. La ĝardeno estas dediĉita al la plantoj de [[Israelo]]. La botanika ĝardeno estis malfermita en [[1931]]. Profesoro [[Otto Warburg]] kaj Dro. [[Aleksandro Eig]] estis la fondintoj de la botanika fako de la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Post Monto Scopus estis izolita de Israelo en 1948, oni decidis krei novan botanikan ĝardenon en okcidenta Jerusalemo, en [[Givat Ram]], kiu estis malfermita en 1954. La Nacia Botanika Ĝardeno de Israelo estas ankaŭ [[arkeologia parko]] kiu havas kavernon en kiu estas multaj [[juda]]j tomboj el la periodo de la [[Dua Templo]]. En la suda parto de la ĝardeno estas fama juda sepulta kaverno nomata &quot;[[Kaverno de Nicanor]]&quot;. La kaverno enhavas ankaŭ tombojn de du [[cionisma]]j aktivuloj: nome [[Leono Pinsker]] kaj [[Menachem Ussishkin]].

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20150906053529/http://www.botanic-garden.huji.ac.il/eng_index.htm National Botanic Garden of Israel]
* [http://www.bgci.org/garden.php?id=1226&amp;ftrCountry=IL&amp;ftrKeyword=&amp;ftrBGCImem=&amp;ftrIAReg= Nacia Botanika Ĝardeno de Israelo] ĉe la retejo &quot;Botanic Gardens Conservation International&quot;

[[Kategorio:Monto Skopus]]
[[Kategorio:Antikvaj Izraelo kaj Judio]]
[[Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Jerusalemo]]
[[Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Israelo]]</text>
      <sha1>3z7oorw3zys7v3hzky1iunhgn5wx950</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacia Ĝardeno Tabachnik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533770</id>
    <revision>
      <id>9503477</id>
      <parentid>8986081</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1911" sha1="kmyyuegwssv77u58vxznr66bf9dzw8f" xml:space="preserve">{{Informkesto arkeologia situo
 |nomo = Nacia Ĝardeno Tabachnik
 |propra nomo = {{lang|he|הגן הלאומי והאוניברסיטאי ע&quot;ש טבצ'ניק}} {{ref-he}}
 |bildo = הגן הלאומי והאוניברסיטאי ע&quot;ש טבצ'ניק - הר הצופים 1.jpg
 |bilda larĝo = 
 |bilda priskribo = 
 |civilizo = 
 |uzado = 
 |stilo = 
 |epoko = 
 |lando = [[Israelo]]
 |latitudo=31/47/28.16/N
 |longitudo=35/14/29.45/E
 |regiono-ISO=IL
 |situo sur mapo=Jerusalemo
 &lt;!--parametro por la ligilo al &quot;Toolserver&quot;--&gt;
 |type=mountain
 |situo = [[Monto Scopus]] en [[Jerusalemo]]
 |urbo = 
 |alto = 
 |areo = 
 |alteco = 
 |larĝo = 
 |volumeno = 
 |kliniĝo = 
 |malkovrita = 
 |datoj de prifosadoj = 
 |organizo = 
 |arkeologo = 
 |heredaĵo = 
 |institucio = 
 |respondeculo = 
 |vizitebla = 
 |retadreso = 
}}

'''Nacia Ĝardeno Tabachnik''' estas nacia kaj Arkeologia Parko lokita en la suda deklivo de [[Monto Scopus]] en [[Jerusalemo]], [[Israelo]]. En la parko estas inkludita memor-muro por la studentoj de la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]], kiuj falis en defendo de la ŝtato de Israelo, kaj du malgrandaj tombejoj: unu por [[Herbert Bentwich]], kiu estis [[cionisma]] aktivulo, kaj lia familio kaj la alia tombejo por la [[Amerika Kolonio (Jerusalemo)|Jerusalema Amerika Kolonio]]. En la ĝardeno estas multaj judaj entombigaj kavernoj de la [[Dua Templo]] periodo.

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
בית הקברות של המושבה המאמריקאית בירושלים - הר הצופים 1.jpg| Tombejo de Jerusalema Amerika Kolonio
בית הקברות של משפחת בנטוויץ' - הר הצופים.jpg|Enirejo al la Bentwich Tombejo
Mount Skopus BW 3.jpg|Judaj entombigaj kavernoj de la Dua Templo periodo
&lt;/gallery&gt;

== Konstruaĵoj kaj monumentoj ==
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Monto Skopus]]
[[Kategorio:Antikvaj Izraelo kaj Judio]]
[[Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Jerusalemo]]</text>
      <sha1>kmyyuegwssv77u58vxznr66bf9dzw8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lucifero (mita estaĵo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537601</id>
    <revision>
      <id>9503236</id>
      <parentid>9481690</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41640" sha1="1dhj2xjk9spo2eq16hg2p7yu39e0syi" xml:space="preserve">{{Informkesto rolulo}}'''Lucifero''' estas la kreitaĵo el la [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo|Versio de la Reĝo Jakobo]] de la [[Hebrea lingvo|hebrea]] vorto &lt;span lang=&quot;he&quot; &gt;הֵילֵל&lt;/span&gt; en [[Libro de Jesaja|Jesaja]] 14:12. Ĉi tiu vorto, transliterumita ''hêlêl''&lt;ref name=&quot;biblesuite&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://biblesuite.com/hebrew/heilel_1966.htm &quot;Hebrew Concordance: hê·lêl &amp;#x2013; 1 Occurrence - Bible Suite&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; aŭ ''heylel'', aperas nur unufoje en la hebrea Biblio&lt;ref name=&quot;biblesuite&quot;/&gt; kaj laŭ la VRJ-bazita Konsento de Strong estas tradukita kiel &quot;brilanto, lum-portanto&quot;.&lt;ref name=&quot;H1966&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;H1966&quot;/&gt; La vorto ''Lucifero'' estas prenita de la [[Latina lingvo|latina]] [[Vulgato]], kiu tradukas הֵילֵל kiel Luciferon, [Jesaja 14:12] signifante &quot;la matenan stelon, la [[Planedo|planedon]] [[Venuso (planedo)|Venuso]]&quot; aŭ, kiel adjektivo, &quot;lum-portanto&quot;.&lt;ref name=&quot;Kohler1923&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Kohler, Dr. Kaufmann (2450). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;sup class=&quot;nourlexpansion reference&quot;&gt;[http://www.biblegateway.com/passage/?search=Isa+14%3A12&amp;version=VULGATE][http://www.biblegateway.com/passage/?search=Isa+14%3A12&amp;version=VULGATE]&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.drbo.org/lvb/chapter/27014.htm &quot;Latin Vulgate Bible: Isaiah 14&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vulgate Latin: Isaiah Chapter 14&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.sacred-texts.com/bib/vul/isa014.htm#012 &quot;Vulgate: Isaiah Chapter 14&quot;] (in Latin). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lewis&amp;S&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dlucifer &quot;Charlton T. Lewis, Charles Short, &quot;A Latin Dictionary&quot;&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; La [[Septuaginto]] faras הֵילֵל en la [[Greka lingvo|greka]] kiel ἑωσφόρος (''heōsphoros''), nomo, laŭvorte &quot;alportanto de tagiĝo&quot;, laŭ la matena stelo.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.septuagint.org/LXX/Isaiah/14 &quot;LXX Isaiah 14&quot;] (in Greek). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://bibledatabase.net/html/septuagint/23_014.htm &quot;Greek OT (Septuagint/LXX): Isaiah 14&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200115082309/http://bibledatabase.net/html/septuagint/23_014.htm |date=2020-01-15 }} (in Greek). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://sepd.biblos.com/isaiah/14.htm &quot;LXX Isaiah 14&quot;] (in Greek). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.sacred-texts.com/bib/sep/isa014.htm#012 &quot;Septuagint Isaiah 14&quot;] (in Greek). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.blueletterbible.org/Bible.cfm?b=Isaiah&amp;c=14&amp;t=LXX &quot;Greek Septuagint (LXX) Isaiah - Chapter 14&quot;] (in Greek). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Neil Forsyth (1989). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Nwaocha Ogechukwu Friday (30a de Majo 2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Adelman&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Adelman, Rachel (2009). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Taylor, Bernard A.; with word definitions by J. Lust; Eynikel, E.; Hauspie, K. (2009). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;[[Dosiero:ParadiseLButts1.jpg|eta|Ilustraĵo de [[William Blake]] de Lucifero kiel prezentita en ''[[Perdita Paradizo]]'' de [[John Milton]]]] Posta kristana tradicio ekuzis la latinan vorton por &quot;Lum-portanto&quot;, Lucifero, kiel propran nomon (&quot;''Lucifero''&quot;) por la diablo, kiel li ekzistis antaŭ sia falo.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/350594/Lucifer &quot;Lucifer&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Rezulte, ''Lucifero'' fariĝis moknomo por Satano/la Diablo en la eklezio kaj en populara literaturo'', kiel en ''[[Infero (La Dia Komedio)]]'' de [[Dante Alighieri]] kaj ''[[Perdita Paradizo]]'' de [[John Milton]].&lt;ref name=&quot;Kohler1923&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Kohler, Dr. Kaufmann (2450). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Adelman&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Adelman, Rachel (2009). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Tamen, la latina vorto neniam ekuziĝis preskaŭ ekskluzive nomi la Diablon (kiel en la angla), kaj estis aplikita al aliaj, inkluzive Jesuon.&lt;ref&gt;Vidu sube [[:en:Lucifer#Latin_word_''lucifer''|Latin word ''lucifer'']].&lt;/ref&gt; La bildo de matena stelo falinta de la ĉielo estas ĝenerale kredita inter [[Biblia kritiko|scienculoj]] kiel paralelo en Kanana mitologio.&lt;ref&gt;Vidu [[:en:Lucifer#Mythology_behind_Isaiah_14:12|#Mythology behind Isaiah 14:12]]&lt;/ref&gt;

Tamen, laŭ kaj kristana kaj [[Judismo|juda]] [[ekzegezo]]j, en la [[Libro de Jesaja]], ĉapitro 14, la Reĝo de Babilono, [[Nebukadnecar la 2-a|Nebukadnecar II]], konkerinto de [[Jerusalemo]], estas kondamnita en [[Profetaĵo|profeta vizio]] de la profeto Jesaja kaj estas vokita la &quot;Mateno Ha&quot; (planedo Venuso).&lt;ref&gt;[http://biblehub.com/commentaries/isaiah/14-12.htm Examples of Christian literal exegesis of Isaiah 14:12]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Helel ben Shaḥar'' &quot;day-star, son of the morning&quot;; planet [[Venuso (planedo)|Venus]] is one of the brightest celestial bodies at night, which can be seen in the early morning when no other star can be seen any more, but vanishes when the sun, the real light, rises.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.jewishencyclopedia.com/articles/2052-astronomy &quot;ASTRONOMY - Helel Son of the Morning&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; En ĉi tiu ĉapitro la [[Hebrea lingvo|hebrea]] teksto diras &lt;span lang=&quot;he&quot; &gt;הֵילֵל&lt;/span&gt; &lt;span lang=&quot;he&quot; &gt;בֶּן-שָׁחַר&lt;/span&gt; (&lt;span lang=&quot;he&quot; &gt;''Helel ben Shaḥar''&lt;/span&gt;, &quot;brilanto, filo de la mateno&quot;).&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.jewishencyclopedia.com/articles/2052-astronomy &quot;ASTRONOMY - Helel, Son of the Morning.&quot;]&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &quot;Helel ben Shaḥar&quot; povas aludi al la [[Venuso (planedo)|Matena Stelo]], sed la teksto en Jesaja 14 donas nenian indikon ke Helel estis nek stelo nek planedo.&lt;ref&gt;Gunkel, &quot;Schöpfung und Chaos,&quot; pp. 132 et seq.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MM-Isa14&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.mechon-mamre.org/p/pt/pt1014.htm &quot;Isaiah Chapter 14&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190626222240/http://www.mechon-mamre.org/p/pt/pt1014.htm |date=2019-06-26 }}. ''mechon-mamre.org''. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Etimologio, Lucifero aŭ Lumportanto ==
Traduko de הֵילֵל kiel &quot;Lucifero&quot;, kiel en la Versio de Reĝo Jakobo, estis forlasita en modernaj anglaj tradukoj de Jesaja 14:12. Hodiaŭaj tradukoj havas: 
* &quot;Matena Stelo&quot; (Nov-Internacia Versio, Nov-Jarcenta Versio, Nov-Amerika Normala Biblio, Bona Novaĵo Traduko, Holman Kristana Normala Biblio, Hodiaŭa Angla Versio, Komunuma Angla Biblio, Plena Juda Biblio)
* &quot;Tagstelo&quot; (Nov-Jerusalema Biblio, Angla Normala Veresio, La Mesaĝo)
* &quot;Taga Stelo&quot; (Nova Reviziita Normala Versio)
* &quot;Brilanto&quot; (Nov-Vivo Versio, Nov-Mondo Traduko, JPS Tanaĥo)
* &quot;Brilanta Stelo&quot; (Nov-Vivado Traduko)

La termino aperas en la kunteksto de profeta mesaĝo kontraŭ mortinta reĝo de Babilono, kiu estas salutita kiel הילל בן שחר (''hêlêl ben šāḥar''), fare de la VRJ-biblio kiel &quot;O Lucifero, filo de la mateno!&quot; Kaj de aliaj kiel &quot;matena stelo, filo de la tagiĝo&quot;.&lt;ref name=&quot;Eerdmans&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;James D. G. Dunn; John William Rogerson (2003). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://interlinearbible.org/isaiah/14-12.htm &quot;Isaiah 14 Biblos Interlinear Bible&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://wlc.hebrewtanakh.com/isaiah/14.htm &quot;Isaiah 14 Hebrew OT: Westminster Leningrad Codex&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

En moderna traduko de la originala hebreo, la tekstero en kiu la frazo &quot;Lucifero&quot; aŭ &quot;matena stelo&quot; okazas komenciĝas per la komunikaĵo: &quot;La tagon kiam la Lordo donas al vi faciliĝon kontraŭ via sufero kaj tumulto kaj kontraŭ la severa laboro metita sur vin, vi prenos ĉi tiun mokon kontraŭ la reĝo de Babilono: Kiel la subpremanto finiĝis! Kiel lia furiozo finiĝis!&quot;&lt;ref&gt;[http://tools.wmflabs.org/bibleversefinder/?book=Isaiah&amp;verse=14:3–4&amp;src=NIV Isaiah 14:3–4]&lt;/ref&gt; Post priskribi la morton de la reĝo, la moko daŭras:
:: &quot;Kiel vi falis de ĉielo, ''Lumportanto'', filo de la tagiĝo! Vi estis ĵetita malsupren al la tero, vi kiu unufoje premis malalte la naciojn! Vi diris en via koro, 'mi supreniros al la ĉieloj; mi levos mian tronon super la steloj de Dio; mi sidos surtronigita sur la monto de asembleo, sur la plejeblaj altoj de Monto Zafo. Mi supreniros la suprojn de la nuboj; mi farigos min mem la Plej Alta.' Sed vi estas alportita malsupren al la reĝlando de la mortintoj, al la profundoj de la kavo. Tiuj, kiuj fiksrigardas vin, ili pripensantaj vian sorton: 'Ĉu ĉi tiu estas la viro kiu skuigis la teron kaj igis reĝlandojn tremi, la viro kiu farigis la mondon kiel sovaĝejon, kiu faligis ĝiajn urbojn kaj ne lasus siajn kaptitojn iri hejme?'&quot;&lt;ref&gt;[http://tools.wmflabs.org/bibleversefinder/?book=Isaiah&amp;verse=14:12–17&amp;src=NIV Isaiah 14:12–17]&lt;/ref&gt;
J. Carl Laney montris ke en la finaj versoj jene cititaj, la reĝo de Babilono estas priskribita ne kiel dio aŭ anĝelo sed kiel viro.&lt;ref name=&quot;Laney&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Laney, J. Carl (1997). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://tools.wmflabs.org/bibleversefinder/?book=Isaiah&amp;verse=14:16&amp;src=NIV Isaiah 14:16]&lt;/ref&gt;

Por la nenomita &quot;reĝo de Babilono&quot; larĝa elekto de identigoj estis proponita.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Carol J. Dempsey (2010). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Manley&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Manley, Johanna; Manley, edited by Johanna (1995). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Ili inkluzivas Babilonan reganton, la pli lasta Nebukadnecar II de la tempo de profeto [[Jesaja]], sub kiu la [[Babilonio|Babilona]] malliberiĝo de la Judoj komenciĝis. Aliaj gravaj reĝoj de la tempo inkluzivas [[Nabonido|Nabonidus]] kaj la Siriajn reĝojn [[Tiglatpilezero la 3-a|Tiglatpilezero]], [[Sargon la 2-a|Sargon II]] kaj [[Sanĥerib]].&lt;ref name=&quot;Manley&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Manley, Johanna; Manley, edited by Johanna (1995). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Manley&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Manley, Johanna; Manley, edited by Johanna (1995). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Melugin&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Roy F. Melugin; Marvin Alan Sweeney (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Laney&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Laney, J. Carl (1997). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Manley&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Manley, Johanna; Manley, edited by Johanna (1995). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Doorly, William J. (1992). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Herbert Wolf asertis ke la &quot;reĝo de Babilono&quot; ne estas specifa reganto sed kolektiva reprezentaĵo de la tuta linio de regantoj.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Wolf, Herbert M. (1985). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Jesaja 14:12 ==
En antikva Kanaana mitologio, la matena stelo estas montrita kiel dio, Attar, kiu provis okupi la tronon de [[Baalo]] kaj, trovante sin nekapabla fari tion, malsupreniris kaj regis la [[Submondo|submondon.]]&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=y-gfwlltlRwC John Day, Yahweh and the gods and goddesses of Canaan] (Continuum International Publishing Group, 2002. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=Hj791_BeAF0C Gregory A. Boyd, God at War: The Bible &amp; Spiritual Conflict] (InterVarsity Press, 1997 ISBN 0-8308-1885-5. &lt;/ref&gt; La originala mito eble pritemis malplian dion Helel kiu provis fortronigi la Kananan altan dion El kiu vivis sur monto norden.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;[http://books.google.com/books?id=ns4UAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Pope+%22El+in+the+Ugaritic+texts%22 ''Marvin H. Pope, '&amp;#x27;El in the Ugaritic Texts'&amp;#x27;''][http://books.google.com/books?id=ns4UAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Pope+%22El+in+the+Ugaritic+texts%22]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GVS&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Gary V. Smith, (30a de Aŭgusto 2007). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; La rekonstruo de Hermann Gunkel de la mito pridiras potencan batalanton Hêlal, kies ambicio estis supreniri pli alte ol ĉiuj la aliaj stelaj diaĵoj, sed kiu devis malsupreniri al la profundoj; ĝi tiel montris la procezon kiel batalon per kiu la brila matena stelo malsukcesas atingi la plej altan punkton en la ĉielo antaŭ estante senkolorigita de la leviĝa suno.&lt;ref name=&quot;Gunkel&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Gunkel, Hermann (2006) [Originally published in German in 1895]. [http://books.google.com/books?id=pNstLQ8i3nsC&amp;pg=PA89&amp;dq=%22Isa+14:12-14%22 (pp. 89ff.]&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Venus_over_Otter_Lake,_from_Goddard_Bay.JPG|eta|Planedo Venuso leviĝanto super la horizonto ĉe tagiĝo]]
Similecoj estis notitaj kun la Orienta Juda rakonto de Iŝtaro aŭ la deveno de Inanna en la submondon, Iŝtaro kaj Inanna estante asociita kun la [[Planedo|planeda]] [[Venuso (planedo)|Venuso.]]&lt;ref name=&quot;GVS&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Marvin Alan Sweeney, (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Ligilo estas vidita ankaŭ kun la [[Babilonio|Babilonia]] mito de Etana. La ''Juda Enciklopedio'' rimarkas:
:: &quot;La brileco de la matena stelo, kiu eklipsas ĉiujn aliajn stelojn, sed ne estas vidita dum la nokto, facile povis altigi la miton kiel la miton de Ethana kaj Zu: li estis gvidita de sia fiero atingi la plej altan seĝon inter la stelaj dioj sur la norda monto de la dioj ... Sed (li) estis ĵetegita malsupren de la supera reganto de la Babylonia [[Olimpo]].&quot;&lt;ref name=&quot;Jewish&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.jewishencyclopedia.com/articles/10177-lucifer &quot;Lucifer&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
La greka mito de [[Faetono]], kies nomo, kiel הֵילֵל, signifas &quot;Brilanto&quot;, ankaŭ estis vidita kiel simila.&lt;ref name=&quot;Gunkel&quot;/&gt;

La Raportado de Eerdmans pri la Biblio montris ke neniu atestaĵo estis trovita de ajna Kanana mito de dio kiu estis ĵetita de Ĉielo, kiel en [[Jesaja]] 14:12. Ĝi konkludas ke la plej proksimaj paraleloj kun la priskribo de Jesaja de la reĝo de Babilono kiel malleviginta matena stelo ĵetita malsupren de Ĉielo ne estas trovotaj ne en ajna perditaj Kananaj kaj aliaj mitoj sed en tradiciaj ideoj de la Judaj homoj si mem, eĥita en la Biblia rakonto de la falo de [[Adamo kaj Evo]], elĵetita de la ĉeesto de Dio pro deziri esti kiel Dio. Referencu ankaŭ la bildon en [http://tools.wmflabs.org/bibleversefinder/?book=Psalm&amp;verse=82&amp;src=NIV Psalmo 82] de la &quot;dioj&quot; kaj &quot;filoj de la Plej Altulo&quot; destinitaj morti kaj fali.&lt;ref name=&quot;Eerdmans&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;James D. G. Dunn; John William Rogerson (2003). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Ĉi tiu Juda tradicio eĥis ankaŭ en Juda [[pseŭdoepigrafio]] kiel 2 Ĥanaĥo kaj la ''Vivo de Adamo kaj Evo''.&lt;ref name=&quot;Eerdmans&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;James D. G. Dunn; John William Rogerson (2003). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jewish&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Schwartz&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Schwartz, Howard (2004). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Latina vorto ''Lucifer'' ==
Kiel adjektivo, la [[Latina lingvo|latina]] vorto ''Lucifero'' signifis &quot;lumportanto&quot; kaj estis aplikita al la [[luno]].&lt;ref name=&quot;Lewis&amp;S&quot;/&gt; Kiel substantivo, ĝi signifis &quot;matenan stelon.&quot; En [[Romia mitologio|Roma mitologio]], ĝi aperas kiel la dia [[Antropomorfismo|personigo]] &quot;la fabela filo de [[Aŭroro (mitologio)|Aurora]]&lt;ref name=&quot;Auffarth&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Auffarth, Christoph; Stuckenbruck, Loren T., eds. (2004). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; kaj [[Kefalo]] kaj patro de [[Keikso]]&quot; aŭ (en poezio) &quot;tago&quot;.&lt;ref name=&quot;Lewis&amp;S&quot;/&gt;
La dua signifo el ilil alligita al la vorto (kiam uzita kiel substantivo) respondas al la bildo en la [[Helena mitologio|greka mitologio]] de ''[[Eoso]]'', la diino de tagiĝo, donanta naskiĝon al la matena stela Forsforo.&lt;ref name=&quot;Auffarth&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Auffarth, Christoph; Stuckenbruck, Loren T., eds. (2004). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Jesaja 14:12 ne estas la nura loko kie la Vulgata uzas la vorton ''Lucifero.'' Ĝi uzas la saman vorton kvar tempojn plie, en kuntekstoj kie ĝi klare havas neniun referencon al malleviginta anĝelo: 2 Petro 1:19 (signifante &quot;matena stelo&quot;), [http://tools.wmflabs.org/bibleversefinder/?book=Job&amp;verse=38:32&amp;src=! Ijob] 11:17 (&quot;la lumo de la mateno&quot;), Ijob 38:32 (&quot;la signoj de la zodiako&quot;) kaj Psalmoj 110:3 (&quot;la tagiĝo&quot;).&lt;ref&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/09410a.htm Anthony Maas, &quot;Lucifer&quot; in ''Catholic Encyclopedia'' (New York 1910)]&lt;/ref&gt; Priparoli la matenan stelon, ''lucifero'' ne estas la nura esprimo uzata de la Vulgata: trioble ĝi uzas ''stella matutina'': [[Siraĥ]] 50:6 (aludante la realan matenan stelon) kaj Apokalipso 2:28 (el necerta referenco) kaj 22:16 (aludante [[Jesuo Kristo|Jesuon]]).

Ekzistis indikoj ekster la teksto de la Vulgata ke en kristana tradicio la latina vorto ''Lucifero ''(malsame ol la angla vorto) ne nepre signifis {{N|falinta anĝelo}}. Du episkopoj portis tiun nomon: Sanktulo Lucifero de Kagliari kaj Lucifer de Siena.

En la latina, la vorto estas aplikita al [[Johano la Baptisto]] kaj estas uzita kiel titolo por Jesuo li mem en pluraj fruaj kristanaj himnoj. La matena himno ''Lucis largitor splendide'' de [[Hilario de Potevo|Hilary]] enhavas la linion: &quot;''Tu verus mundi lucifer''&quot; (vi estas la vera lumportanto de la mondo).&lt;ref&gt;March, Francis Andrew ''Latin Hymns with English Notes'', Douglass Series of Christian Greek and Latin Writers. &lt;/ref&gt; Kelkaj interpretis la mencion de la matena stelo (''lucifero'') en la himno de [[Ambrozio de Milano]] ''Aeterne rerum conditor'' kiel aludante aleogire al Jesuo kaj la mencio de la virkoko, la heroldo de la tago (''praeco'') en la sama himno kiel aludante al John la Baptist.&lt;ref&gt;March Notes p224 &quot;Lucifer: this the lovers of allegory interpreted of Christ, making John the Baptist the ''praeco''.&quot;&lt;/ref&gt; Same, en la mezepoka himno ''Christe qui lux es et mortas'', kelkaj manuskriptoj havas la linion &quot;Lucifer lucem proferens&quot; (Lucifero lumon provizas.)&lt;ref&gt;March Notes p235 &quot;For the use of Lucifer for Christ, see Hilary's hymn as above&quot;.&lt;/ref&gt;

La latina vorto ''Lucifer'' estas ankaŭ uzita de Jesuo en la Pasko-Proklama preĝo al Dio koncerne la paskan kandelon: Flammas eius lucifer matutinus inveniat: ''ille, inquam, &lt;span&gt;lucifer&lt;/span&gt;, qui nescit occasum. Christus Filius tuus, qui, regressus ab inferis, humano generi serenus illuxit, et vivit et regnat en saecula saeculorum'' (&quot;estu tiu ĉi flamo trovita ankoraŭ brulanta de la Matena Stelo: la unu Mateno Stelo kiu neniam malleviĝas, Kristo via Filo, kiu, revenanta de la domajno de morto, verŝis sian pacan lumon sur homecon, kaj vivadas kaj reĝadas ĉiam kaj ĉiam&quot;). En la verkoj de latinaj gramatikistoj, Lucifero, simila al Daniel, estis diskutita kiel ekzemplo de propra nomo.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=kDi9rHgh8lYC&amp;pg=PA66&amp;dq=Amsler+Lucifer+%22proper+name%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=fjFUUp-JGdKGhQfD6YHwBA&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Amsler%20Lucifer%20%22proper%20name%22&amp;f=false Mark Amsler, ''Etymology and Grammatical Discourse in Late Antiquity and the Early Middle Ages''] (John Benjamins 1989 ISBN 978-9-02724527-4), p. 66&lt;/ref&gt;

== Laŭvorta signifo ==
La [[Hebrea lingvo|hebreaj]] vortoj &lt;span lang=&quot;he&quot; &gt;הֵילֵל&lt;/span&gt; &lt;span lang=&quot;he&quot; &gt;בֶּן-שָׁחַר&lt;/span&gt; (&lt;span lang=&quot;he&quot; &gt;''Helel ben Shaḥar''&lt;/span&gt;, &quot;tage-stelo, filo de la mateno&quot;) en Jesaja 14:12 estas parto de [[Profetaĵo|profeta vizio]] kontraŭ la subprema reĝo de Babilono.&lt;ref name=&quot;H1966&quot;&gt;[http://www.blueletterbible.org/lang/lexicon/lexicon.cfm?Strongs=H1966&amp;t=KJV Strong's Concordance, H1966]: &quot;shining one, morning star, Lucifer; of the king of [[Babilono|Babylon]] and Satan (fig.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MM-Isa14&quot;/&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Wilken, Robert (2007). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; [[Ekzegezo|Juda ekzegezo]] en Jesaja 14:12–15 prenis homeman alproksimiĝon por identigi la reĝon de Babilono kiel [[Nebukadnecar la 2-a|Nebukadnecar II]].&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Breslauer, edited by S. Daniel (1997). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Verso 20 diras ke ĉi tiu reĝo de Babilono ne estos &quot;aliĝita kun ili [ĉiuj la reĝoj de la nacioj] en entombigo, ĉar vi detruis vian landon, vi mortigis viajn popolon; la semo de malbonfarantoj ne estos nomita ĉiam&quot;, sed prefere esti elĵetita de la tombo, dum &quot;Ĉiuj la reĝoj de la nacioj, ili ĉiuj, dormas en gloro, ĉiu en sia propra domo&quot;.&lt;ref name=&quot;MM-Isa14&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Isaiah 14:18&lt;/ref&gt;

== Intertestamenta Periodo ==
En la literaturo de la Dua Templo periodo la ĉefa ebla referenco estas trovita en [[Ĥanoĥo|2 Ĥanoĥo]], ankaŭ konata kiel Slava Ĥanoĥo:

Kiel ajn la redaktoro de la norma moderna eldono (Charlesworth ''OTP'' Num.1) puŝegas la verson kiel verŝajnan pli postan kristanan interpreton pro aserto ke &quot;kristanaj klarigoj pri la deveno de malbono ligis Lukon 10:18 kun Jesaja 14 kaj poste Genezo 3 por ke verso 4 povus esti kristana interpreto... Juda teologio plejparte sekvis Genezon 6, kaj tio ĉi estas eminenta en la Ĥanoĥa ciklo kiel en aliaj apokalipsoj.&quot; Plue, la nomo uzita en 2 Ĥanoĥo, [[Satano|Satanail]], ne estas rekte rilatita al la tekstero de Jesaja 14, kaj la ĉirkaŭstaranta figuraĵo de fajro sugestas Jeĥezkel 28:17–18.&lt;ref&gt;Charlesworth ''Old Testament Pseudepigrapha'' vol.1 p. 139 &quot;Origen falls back on the Bible when he expands the fall of Lucifer&quot; p. 148 2 Enoch 29:3 Here Satanail was hurled from the height together with his angels &quot;form of the Lucifer myth found here in 2En&quot; p. 149 2 Enoch footnote Christian explanations of the origin of evil linked Lk 10:18 with Isa 14 and eventually Gen. 3 so vs 4 could be a Christian interpolation. &lt;/ref&gt;

Aliaj okazoj de &quot;Lucifero&quot; en la Malnov-Testamenta [[pseŭdoepigrafio]] estas rilatitaj simple al la &quot;stelo&quot; [[Venuso (planedo)|Venuso]], en la [[Orakoloj sibilaj|Orakoloj Sibilaj]] estas la batalo de la konstelacioj (lineo 517) &quot;Lucifero batalis sidiĝita sur la spino de Leo&quot; aŭ la tute reverkita kristana versio de la greka Apokalipso de Ezra 4:32 kiu enhavas referencon al Lucifero kiel [[Antikristo|Antikriston]].&lt;ref&gt;Charlesworth Vol.1 p. 405 Sibylline Oracles line 517 &quot;Lucifer fought mounted on the back of Leo&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;p. 567 Greek Apocalypse of Ezra Antichrist &quot;the 'Lucifer' theme (4:32)&lt;/ref&gt;

Asocio de [[Jesaja]] 14:12–18 kun [[Problemo de la malbono|personigo de la malbono]], (nomita la [[diablo]]) evoluiĝis ekster la ĉefa (rabena) judismo en pseŭdoepigrafaj kaj kristanaj skriboj.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://kingjbible.com/isaiah/14-1.htm &quot;Bible&quot;].&lt;/cite&gt;&amp;nbsp;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;David L. Jeffrey (1992). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Malnov-Testamenta Pseŭdoepigrafaĵoj estas laboroj verkitaj post la fino de la hebrea Biblia kanono. Ili kreskegis ĉirkaŭ la fino de la [[Dua Templo]] periodo sub Roma okupo, precipe per la ''apokalipsoj.''&lt;ref name=&quot;Jackson,2&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Jackson, David R. (2004). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ODJR&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Berlin, Adele, ed. (2011). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Malnov-Testamenta Pseŭdoepigrafaĵoj ne estas akceptitaj kiel partoj de [[Judismo|Juda tradicio]], sed estas garditaj de la preĝejo. Ĉi tiu periodo antaŭ la fermo de la kristana kanono estas ankaŭ nomita la Intertestamenta Periodo kiam la [[dua-kanonaj libroj]] estis skribitaj.

Precipe Jesaja 14:12 fariĝis superrega koncepto de la devizo de [[Falintaj anĝeloj|falinta anĝela]] en 1 Ĥanoĥo 86-90 kaj 2 Ĥanoĥo 29:3–4.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Herzog, Schaff- (1909). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Rabenoj, en Mezepoka judismo, faris ĉiun provon protekti la Judan komunumon kontraŭ ili, strikte malakceptante ĉi tiujn Ĥanoĥajn fantomojn.&lt;ref name=&quot;Jackson,2&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Jackson, David R. (2004). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Rabena judismo malakceptis ajnan kredon je ribelulo aŭ falintaj anĝeloj.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Bamberger, Bernard J. (2006). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; En la 11a jarcento, la ''Pirqe de-Rabeno Eliezer'', agadoto-midraŝa laboro pri la [[Leĝo de Moseo|Torao]] enhavanta ekzegezon kaj re-diradoj de bibliaj rakontoj, ilustras la devenon de la mito de &quot;falintaj anĝeloj&quot; per doni du rakontojn. Unu rakonto rilatas al la anĝelo en la [[Edena ĝardeno|Edena Ĝardeno]], kiu delogas Evan; kaj la dua rakonto rilatas al la anĝeloj, la ''benei elohim'', kiuj kunvivas kun la filinoj de viro (Genesis 6:1–4).&lt;ref&gt;Adelman, Rachel (2009). pp. [http://books.google.com/books?id=Z7Ue5kAkw20C&amp;pg=PA62&amp;dq=%22+Book+of+Enoch%22 61–62].&lt;/ref&gt;

== Alegoria interpreto en Kristanismo ==
Krom la laŭvorta signifo de Jesaja 14:12, kiu aplikas al la reĝo de Babilono, kristanaj verkistoj aplikis la vortojn alegorie al Satano. Sigve K. Tonstad asertas ke en la [[Nova Testamento]] ĝi mem la temo koncerne Militon en Ĉielo en Apokalipso 12:7-9, en kiu la drako &quot;kiu estas nomita la diablo kaj Satano … estis ĵetita malsupren al la tero&quot;, venas de la tekstero en Jesaja 14.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Sigve K Tonstad, (20 January 2007). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; [[Origeno]] (184/185 – 253/254) interpretis tiajn Malnovajn Testamentajn teksterojn kiel pritemantajn manifestadojn de la Diablo; sed nature, skribante en la greka, ne la latina, li ne identigis la diablon per la nomo &quot;Lucifero&quot;.&lt;ref name=&quot;Mask&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Link, Luther (1995). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Kelly, Joseph Francis (2002). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Auffarth, Christoph; Stuckenbruck, Loren T., eds. (2004). p. [http://books.google.com/books?id=lhNyGFkT3QYC&amp;pg=PA62&amp;dq=Origen+Lucifer 62].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Fekkes, Jan (1994). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; [[Tertuliano]] (c. 160 – c. 225), kiu skribis en la latina, ankaŭ komprenis la teksteron de Jesaja 14:14 (&quot;mi supreniros super la suproj de la nuboj; mi faros min mem kiel la Plej Alta&quot;) kiel parolita de la Diablo, sed &quot;Lucifero&quot; ne estas inter la multenombraj nomoj kaj frazoj li uzis priskribi la diablon.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0160-0220,_Tertullianus,_Adversus_Marcionem,_MLT.pdf &quot;Tertullian, '&amp;#x27;Adversus Marcionem'&amp;#x27;, book 5, chapters 11 and 17 (Migne, '&amp;#x27;Patrologia latina'&amp;#x27;, vol. 2, cols. 500 and 514)&quot;] (PDF) (in Latin)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Jeffrey Burton Russell (1987). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Eĉ ĉe la tempo de la latina verkisto [[Aŭgusteno de Hipono]] (354–430), &quot;Lucifero&quot; ne ankoraŭ fariĝis ofta nomo por la Diablo.&lt;ref name=&quot;Mask&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Link, Luther (1995). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Iom da tempo pli poste, la metaforo de la matena stelo kiun Jesaja 14:12 aplikis al la reĝo de Babilono levigis la ĝeneralan uzon de la latina vorto por &quot;matena stelo&quot;, majuskle, kiel la originala nomo de la diablo antaŭ lia falo de graco, ligante Jesajan 14:12 kun Luko 10:18 (&quot;mi vidis Satanon falantan kiel fulmo de ĉielo&quot;) kaj interpretante la teksteron en Jesaja kiel alegorion de la falo de Satano de ĉielo.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;[http://books.google.com/books?id=IrcZEZ1bOJsC&amp;pg=PA280&amp;lpg=PA280&amp;dq=name+Lucifer+was+born+-magazine&amp;source=bl&amp;ots=7Qwvlc4AZr&amp;sig=UbOS0ltHHmWrzrd36c6z8VSXmus&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=z6oRUJ3cEdKZhQfTw4HgDw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=name%20Lucifer%20was%20born%20-magazine&amp;f=false ''The Merriam-Webster New Book of Word Histories''][http://books.google.com/books?id=IrcZEZ1bOJsC&amp;pg=PA280&amp;lpg=PA280&amp;dq=name+Lucifer+was+born+-magazine&amp;source=bl&amp;ots=7Qwvlc4AZr&amp;sig=UbOS0ltHHmWrzrd36c6z8VSXmus&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=z6oRUJ3cEdKZhQfTw4HgDw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=name%20Lucifer%20was%20born%20-magazine&amp;f=false]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Harold Bloom (2005). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Tamen, la kompreno de la matena stelo en Jesaja 14:12 kiel metaforo aludante la reĝon de Bablono daŭris ekzisti ankaŭ inter kristanoj. [[Teodoreto]] (c. 393 – c. 457) skribis ke Jesaja nomis la reĝon kiel &quot;matenan stelon&quot;, ne kiel la stelon, sed kiel havantan la iluzion de esti ĝi.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Johanna Manley (1995). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; La sama kompreno estas montrita en kristanaj tradukoj de la tekstero, kiu en la angla ĝenerale uzas &quot;matenan stelon&quot; prefere ol trakti la vorton kiel propran nomon, &quot;Lucifero&quot;. Tiel ankaŭ en aliaj lingvoj, kiel la franca, la germana, la portugala, kaj la hispana.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.biblegateway.com/passage/?search=%C3%89sa%C3%AFe+14%3A12-15&amp;version=LSG &quot;Ésaïe 14:12–15&quot;] (in French). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://bibeltext.com/isaiah/14-12.htm &quot;Jesaja 14:12&quot;] (in German). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.biblegateway.com/passage/?search=Isa%C3%ADas+14%3A12-17&amp;version=AA &quot;Isaías 14:12–17&quot;] (in Portuguese). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.biblegateway.com/passage/?search=Isaiah%2014:12&amp;version=LBLA &quot;Isaías 14:12&quot;] (in Spanish). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Eĉ la Vulgata teksto en latino estas presita per pli minuskla lucifero (matena stelo), ne majuskla ''Lucifero'' (propra nomo).&lt;ref name=&quot;Vulgate Latin: Isaiah Chapter 14&quot;/&gt;

[[Johano Kalvino]] diris: &quot;La ekspozicio de ĉi tiu tekstero, kiu iuj donis, kiel ĝi aludis al Satano, leviĝis pro nescio: ĉar la kunteksto klare montras ke ĉi tiujn komunikaĵojn devas esti komprenitaj per referenco al la reĝo de la Babilonanoj.&quot;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Calvin, John (2007). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; [[Marteno Lutero]] ankaŭ konsideris ĝin malpura eraro aludi ĉi tiun verson al la diablo.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Ridderbos, Jan (1985). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Lucifer3.jpg|eta|Ilustraĵo de [[Gustave Doré]], por [http://www.danshort.com/pl/page1.php?p=38 ''Perdita Paradizo''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111011171427/http://www.danshort.com/pl/page1.php?p=38 |date=2011-10-11 }}, libro IX, 179–187: &quot;... Li [Satano] daŭrigis /Sian noktomezan serĉon, kie plej baldaŭ li eblas trovi /La Serpenton: lin profunde dormantan baldaŭ li trovis ...&quot;]]

=== Kristanoj kiu identigas Luciferon kun Satano aŭ la diablo ===
Adeptoj de la Versio de Reĝo Jakobo-Nura movado kaj aliaj kiuj asertas ke Jesaja 14:12 ja aludas al la diablo mallaŭdis la modernajn tradukojn.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Larry Alavezos (29 September 2010). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;David W. Daniels (2003). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;William Dembski (2009). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Traktante &quot;Luciferon&quot; kiel nomon por la diablo aŭ Satano, ili povas uzi tiun nomon kiam parolante pri tiaj rakontoj de la diablo aŭ Satano kiel la sekvantaj aferoj:
* Satano provokanta [[Davido|Davidon]] nombri Israelon ([[Libroj de la Kronikoj|1 Kronikoj]] 21:1)
* Ijob elprovita de Satano (Libro de [[Ijob]])
* Satano pretas akuzi la altan pastron Josuo ([[Zeĥarja (libro)|Zeĥarja]] 3:1–2)
* [[Peko]] alportita en la mondon per la envio de la diablo ([[Libro de la Saĝo|Saĝo]] 2:24)
* &quot;La princo de la potenco de la aero, la spirito kiu estas nun laboranta en la filoj de malobeo&quot; ([[Epistolo al la efesanoj|Efesanoj]] 2:2)
* &quot;La dio de ĉi tiu mondo&quot; ([[2-a epistolo al la korintanoj|2 Korintanoj]] 4:4).
* La diablo disputanta kun [[Ĉefanĝelo Miĥaelo|Mikaelo]] pri la korpo de [[Moseo]] ([[Epistolo de Judaso|Judaso]] 1:9)
* La drako de la [[Apokalipso de Johano]] &quot;kiu estas nomita la diablo kaj Satano&quot; (Apokalipso 12:9;20:2)
Ili ankaŭ povas uzi la nomon Lucifero dum paroli pri la motivo de Satano por ribeli kaj pri la naturo de lia [[peko]], kiu [[Origeno|Origen]], Krysostom, Ĵeromo, [[Ambrozio de Milano|Ambrose]] kaj Aŭgusteno atribuis al la fiero de la diablo, kaj Irenaeus, [[Tertuliano]], Justin Martiro, Cyprian kaj denove [[Aŭgusteno de Hipono|Aŭgusteno]] atribuis al la envio de la diablo pro tio ke homeco estis kreita laŭ la figuraĵo de Dio.&lt;ref name=&quot;Cain&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Cain, Andrew (2011). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;one&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Hoffmann, Tobias, ed. (2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;two&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Nicolas (de Dijon) (1730). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Ĵaluzo pro homoj, kreitaj laŭ la dia figuraĵo kaj donitaj aŭtoritaton super la mondo estas la motivo kiun moderna verkisto, kiu neas ke estas iu ajn tia persono kiel Lucifero, diras ke Tertuliano atribuis al la diablo kaj, kvankam li citis Tertulianon kaj Aŭgustenon kiel donantajn envion kiel la motivon por la falo, 18a-jarcenta franco Capuchin predikisto li mem priskribis la ribelulan anĝelon kiel ĵaluzan pro la sanktigon de Adamo, kiun li vidis kiel etigon de sia propra statuso.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;Corson, Ron (2008). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;two&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Nicolas (de Dijon) (1730). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Islamo ==
En [[Islamo]] la [[Ibliso|Diablo]] estas konata kiel Ibliso (araba: &lt;span dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; &gt;إبليس&lt;/span&gt;, pluralo: &lt;span lang=&quot;ar&quot; &gt;ابالسة&lt;/span&gt; ''abālisah'') aŭ Ŝajtano ([[Araba lingvo|araba]]: شيطان, pluralo: &lt;span dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;شياطين&lt;/span&gt; shayātīn). Li havas neniun nomon respondantan al tio de la latina vorto ''lucifero'' asocii lin kun la matena stelo, sed la rakontoj pri li similas al la pli fruaj rakontoj de falintaj anĝeloj en la Libroj de Ĥanaĥo kaj Apokalipso 12:7-9. Ibliso estas elpelita de Ĉielo pro rifuzi riverenci al Adamo, kiu estas simila al la pli frua rakonto en 3 Ĥanoĥo, ĉapitro 4, en kiu ĉiuj la anĝeloj riverencas al [[Ĥanoĥo]], frua ido de Adamo. Tiel, li pekas ''post'' la kreo de viro. Li demandas al Dion por senpremiĝo ĝis [[Lasta juĝo|juĝa tago]] anstataŭ esti tuj elĵetita en la fajregojn de Geheno. Dio donas ĉi tiun peton kaj Ibliso tiam ĵuras venĝon per tenti homojn kaj turni ilin for de Dio. Dio diras lin ke ajnaj homoj kiu sekvas lin aliĝos lin en la fajrego de infero ĉe juĝa tago, sed ke Iblis havos neniun potencon super ĉiuj homaro krom kiu deziras sekvi Iblis. Ĉi tiu rakonto estas citita multoblajn tempojn en la Qur' por malsamaj kialoj.

Islama literaturo prezentas [[Ibliso|Iblison]] kiel Dio-adorantan kaj tre pian ĝis kiam li rifuzis riverenci al Adamo pro sia ĵaluzo kaj fiero.&lt;ref name=&quot;Jung&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Jung, Rabbi Leo (2004). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=lNAWAgAAQBAJ&amp;pg=PA170&amp;dq=Islam+Iblis+jinn&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=SRYYVIC3F-iM7QbLkIGIDQ&amp;ved=0CE4Q6AEwBw#v=onepage&amp;q=Islam%20Iblis%20jinn&amp;f=false Scott B. Noegel, Brannon M. Wheeler, ''The A to Z of Prophets in Islam and Judaism''] (Scarecrow Press 2010 ISBN 978-1-46171895-6), p. 170&lt;/ref&gt; Ibliso estis tipo de supernatura estaĵo konata kiel [[Ĝino (spirito)|Ĝino]], kiu estis farita el senfuma fajrego kaj kreita antaŭ ol kreiĝis homaro.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=O84eYLVHvB0C&amp;pg=PA135&amp;dq=Islam+Iblis+jinn&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=SRYYVIC3F-iM7QbLkIGIDQ&amp;ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Islam%20Iblis%20jinn&amp;f=false Patrick Hughes, Thomas Patrick Hughes, ''Dictionary of Islam''] (Asian Educational Services 1995 ISBN 978-81-2060672-2), p. 135&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC&amp;pg=PA484&amp;dq=Islam+Iblis+jinn&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=lzAYVIaqAemg7AbT0YG4Cg&amp;ved=0CB0Q6AEwADge#v=onepage&amp;q=Islam%20Iblis%20jinn&amp;f=false Wendy Doniger, ''Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions''] (Merriam-Webster 1999 ISBN 978-0-87779044-0, p. 484]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=OZbyz_Hr-eIC&amp;pg=PA402&amp;dq=Islam+Iblis+jinn&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=lzAYVIaqAemg7AbT0YG4Cg&amp;ved=0CC4Q6AEwAzge#v=onepage&amp;q=Islam%20Iblis%20jinn&amp;f=false Juan Eduardo Campo, ''Encyclopedia of Islam''] (Ìnfobase 2009 ISBN 978-1-43812696-8), p. 402&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=i_AcX5Znv6cC&amp;pg=PA56&amp;dq=Iblis+Lucifer&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=GTMYVI32GvLH7AaSjoHACw&amp;ved=0CDEQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Iblis%20Lucifer&amp;f=false Jeffrey Burton Russell, ''Lucifer''] (Cornell University Press 1986 ISBN 978-0-80149429-1), 56&lt;/ref&gt;

== Okultismo ==
[[Dosiero:Sigil_of_Lucifer_wide.png|eta|220x220px|Simbolo de Lucifero kiu estis eltrovita en 2007 de la Kirko de la Plejaĝuloj kaj bazita parte sur  pli frua simbolo de Lucifero de la Grimorium Verum.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://altreligion.about.com/library/glossary/symbols/bldefslucifersigil.htm |titolo=Alternative Religions |alirdato=2010-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100101032636/http://altreligion.about.com/library/glossary/symbols/bldefslucifersigil.htm |arkivdato=2010-01-01 }}&lt;/ref&gt;]]
Luciferismo estas kreda sistemo kiu adoras la kernajn karakterizaĵojn kiuj priskribas Luciferon. La tradicio, influita de [[Gnostikismo]], kutime adoras Luciferon ne kiel la diablon, sed kiel liberiginton, gardanton, aŭ gvidantan spiriton aŭ eĉ la veran dion anstataŭ [[Jehovo|Jehovah]].&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Michelle Belanger (2007). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Spence, L. (1993). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

En la [[Satana Biblio]] de [[Anton Szandor LaVey|Anton LaVey]], Lucifero estas unu el la kvar kronaj princoj de Geheno , precipe de la Oriento, la 'lordo de la aero' kaj estas nomita la lumportanto, la matena stelo, intelektismo, kaj klerismo.&lt;ref name=&quot;LaVey&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;LaVey, Anton Szandor (1969). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; La titolo 'lordo de la aero' estas bazita sur [[Epistolo al la efesanoj|Efesanoj]] 2:2, kiu uzas la frazon 'princo de la potenco de la aero' aludante la paganan dion [[Zeŭso]], sed tiu esprimo poste fariĝis ligita kun Satano.

Verkisto Michael W. Ford priskribis Luciferon kiel &quot;maskon&quot; de la oponanto, iganton, kaj iluminantan forton de la menso kaj subkonscio.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;&quot;Adversarial Doctrine&quot;. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Mistifiko de Taxil ==
Léo Taxil (1854–1907) asertis ke [[Framasonismo]] estas asociita kun adoro de Lucifero. En kio estas konata kiel la Mistifiko de Taxil, li asertis ke estranta Framasono [[Albert Pike]] traktis &quot;La 23 Superaj Federaciitaj Konsilioj de la Mondo&quot; (eltrovaĵo de Taxil), instruante ilin ke Lucifero estas Dio kaj kontraŭstaras la malbonan dion [[Nomoj de Dio en la Biblio|Adonai.]] Subtenantoj de Framasonismo asertas ke, kiam Albert Pike kaj aliaj Framasonaj esploristoj priparolis la &quot;Luciferan vojon&quot; aŭ la &quot;energiojn de Lucifero,&quot; ili aludis al la Matena Stelo, la lumportanto, la serĉado por lumo; la vera antipodo de malluma, satana malbono.&lt;ref&gt;&quot;Lucifer, the Son of the Morning! &lt;/ref&gt; Taxil famigis libron de Diana Vaughan (efektive skribita de li mem, kiel li poste konfesis publike) kiu asertis malkaŝi tre sekretan regantan korpon nomita la Paladio, kiu kontrolis la organizon kaj havis satanan tagordon.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://freemasonry.bcy.ca/texts/taxil_confessed.html &quot;Leo Taxil's confession&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Kiel priskribita de ''Framasonismo Sciigita'' en 1897:

La laboro de Taxil kaj la prelego de Pike daŭras esti citita de kontraŭ-framasonaj grupoj.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; &gt;[http://www.masonicinfo.com/taxil.htm &quot;Leo Taxil: The tale of the Pope and the Pornographer&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220417034641/http://www.masonicinfo.com/taxil.htm |date=2022-04-17 }}&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

En ''Diablo-Adoro en Francio'', Arthur Edward Waite komparis la laboron de Taxil al tio, kion hodiaŭ ni vokus klaĉgazeta rakonto, plenumita per logikaj kaj faktaj malakordoj.

== Galerio ==
&lt;gallery&gt;
File:Inf. 34 Alessandro Vellutello, Lucifero (1534).jpg|Lucifer, de Alessandro Vellutello (1534), pro tio ke la Fajrego de Dante, canto 34
File:Blake Hell 34 Lucifer.jpg|Lucifer, de William Blake, pro tio ke la Fajrego de Dante, canto 34
File:Lucifero.gif|Kovrilo de 1887 eldono de poemo de Mario Rapisardi Lucifero
File:Zichy,Mihaly - Lucifer az urral szemben (Madach).jpg|Lucifer antaŭ la [[Elohim|Lordo]], de Mihály Zichy (19a jarcento)
File:Punchinello Mayor Hall.png|Mayor Halo kaj Lucifer, de nekonata artisto (1870)
File:Paradise Lost 12.jpg|Gustave la ilustraĵo de Doré por la Paradizo de Milton Perdita, III, 739–742: Satan sur lia vojo alporti pri la falo de viro
File:Paradise Lost 19.jpg|Gustave la ilustraĵo de Doré por la Paradizo de Milton Perdita, V, 1006–1015: Satan produktanta antaŭ Gabriel
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Plua Legado ==
* &lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Charlesworth, redaktita de James H. (2010). &lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;''La Malnova Testamento pseudepigrapha.'' &lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Peabody, Amaso.: Hendrickson. &lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;ISBN 1598564919.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;TBD; Elwell, Walter .; Komforto, Philip W. (2001). &lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Walter . Elwell, Philip Wesley Komforto, ed. &lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Tyndale Biblia Vortaro, Dayspring, Daystar.[http://books.google.com/?id=hWkoFOvbWW4C&amp;pg=PA114-IA2&amp;lpg=PA114-IA2&amp;dq=0842370897#v=onepage&amp;q=0842370897&amp;f=true][http://books.google.com/?id=hWkoFOvbWW4C&amp;pg=PA114-IA2&amp;lpg=PA114-IA2&amp;dq=0842370897#v=onepage&amp;q=0842370897&amp;f=true] &lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Wheaton, Malsana.: Tyndale Domaj Eldonejoj. P. 363. &lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;ISBN 0842370897.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;Campbell, Joseph (1972). &lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;''Mitoj Vivi De'' (Repr. 2a ed.&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;). &lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;[Londono]: Memoraĵa Gazetaro. &lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; &gt;ISBN 0-285-64731-8.&lt;/cite&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[1930 Lucifero]]
* {{Q|Q3950744}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* Chisholm, Hugh, ed. (1911).&lt;span&gt;[./File:Wikisource-logo.svg [[Dosiero:Wikisource-logo.svg|link=|alt=|13x13px]]]&lt;/span&gt; &lt;cite class=&quot;citation encyclopaedia&quot;&gt;&quot;Lucifero (diablo)&quot;. &lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation encyclopaedia&quot;&gt;''Encyclopædia Britannica'' (11a ed.&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation encyclopaedia&quot;&gt;). &lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation encyclopaedia&quot;&gt;Cambridge Universitata Eldonejo.&lt;/cite&gt;

[[Kategorio:Abrahama mitologio]]
[[Kategorio:Kristana mitologio]]
[[Kategorio:Kristanaj terminoj]]
[[Kategorio:Infero]]
[[Kategorio:Venuso]]
[[Kategorio:Diablo en fikcio]]</text>
      <sha1>1dhj2xjk9spo2eq16hg2p7yu39e0syi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katedralo de Merseburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538975</id>
    <revision>
      <id>9503269</id>
      <parentid>8963840</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T20:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3508" sha1="r7o4jgwgt5o47am3b0pgaglrti43x8f" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|katedralo
|kategorio      = 
|lando          = Germanio
|regiono        = Saksio-Anhalto
|regiono tipo   = Federacia lando
|situo          = [[Merseburg]]
|establita      = 1015
|establita tipo = Ekkonstruo
|establita1     = 1021
|establita1 tipo = Finkonstruo
|arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}}
|regiono-ISO=DE-ST
|mapo lokumilo = iso
|Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
|mapligilo     = jes
|zomo          =14
|stilo         = Gotika arkitekturo{{!}}Gotika
}}
[[Dosiero:Merseburger Dom.jpg|eta|La Katedralo de Merseburg]]
La '''Katedralo Sanktaj Laŭrenco kaj Johano la Baptisto''' estas grava protestantisma kirko en [[Merseburg]], Germanio.

== Historio ==
La fundamenta ŝtono metitis en 1015 fare de episkopo Thietmar. En la jaro 1021-a okazis la unua konsekro en ĉeesto de la germania reĝo [[Henriko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 2-a]]. Ĉar post tio la ĥorejo terenfalis sume ses fojojn episkopo Hunold novkonstruigis ambaŭ orientajn turojn kaj la [[sanktejo]]n. En 1042 faritis la dua konsekro de la preĝejo. Ankaŭ la belega trinava romanikstila kripto datumas de tiu ĉi tempo. Renovigo ampleksa estis inter 1225-40 per konstruo de la antaŭa halo kaj de la malfruromanika volbaĵo en la altarejo respektive en la transepto. La antaŭhalo ricevis en 1535 la lindan maŝan volbaĵon fare de Hans Möstel. En 1510 episkopo Thilo von Trotha detruigis la mezan navon post kiam ĝi anstataŭigitis per gotika halaĵo. Ĝi finkonstruitis nur post la morto de li kaj inaŭguritis en 1511.

La patronoj de la katedralo estas [[Johano la Baptisto]] - li jam estis estinta la patrono de la en 931 konstruita unua kirko - kaj [[Laŭrenco de Romo]]. En la laŭrenca memortago de 955 venkis imperiestro [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 1-a]] en la [[Batalo de Augsburg]] la Hungarojn. Dumbatale li promesis - en kazo de venko - krei novan episkoplandon. Tio promeso plenumitis en 968.

== Priskribo ==
La ĉefa portalo montras Henrikon la 2-an kun katedrala maketaĵo kaj la regnaj simboloj flankite de ambaŭ patronoj. La [[klostro]] kun akrigitaj foldoj ''(Teufelskrallen)'' estas el la 13-a/14-a jc. Restaŭradlaboroj estis tie ĉi en la 15-a jarcento. La [[Friedrich Ladegast|Ladegast]]-orgeno, muntite inter 1853-59 en barokan orgenfasadon el la duka tempo, havas ne tute 6000 fajfilojn kaj 81 voĉojn. Ĝi estas mondfama. La katedralo gastigas multajn altvalorajn objektojn, ekz. la bronzan tomboslabon de Rudolfo de [[Svabio]], barokan altaron, princan kripton, romanikstilan baptovpelvon, episkopajn tombojn kaj epitafojn, ĥorejseĝaron (sed ankaŭ seĝaron ĉe la transepto aŭ ĉe la flankaj navoj).

La [[Magiaj formuloj de Merseburg]], malkovrite en 1841 en la biblioteko de la katedrala konvento, kaj t.n. Baptovoto [[frankonio|frankonia]] ankaŭ devas esti menciitaj inter la trezoraĵoj de Merseburg.

== Fonto ==
* [https://web.archive.org/web/20160104174534/http://www.kirche-merseburg.de/unsere-kirchen/dom-st-laurentii-et-johannis-baptistae/ Informoj sur la komunuma retpaĝaro]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Konstruaĵoj en Saksio-Anhalto]]
[[Kategorio:Merseburg]]
[[Kategorio:Episkopoj de Merseburg|*]]
[[Kategorio:Gotikaj katedraloj en Germanio|Merseburg]]
[[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Merseburg]]
[[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Laŭrenco|Merseburg]]
[[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Johano Baptisto|Merseburg]]
[[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 11-a jarcento]]</text>
      <sha1>r7o4jgwgt5o47am3b0pgaglrti43x8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novaja gazeta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542076</id>
    <revision>
      <id>9503490</id>
      <parentid>8950341</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8396" sha1="ec4yx4z99sagsqf17dtq907fp4nv604" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto gazeto
|Nomo        = {{lang|ru|Новая газета}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Novaja gazeta&lt;/small&gt;
|Bildo       = &lt;!--Novaya gazeta logo.svg--&gt;
|Speco       = politika gazeto
|Formato     = 
|Establodato = 1-a de aprilo [[1993]]
|Redaktisto  = ĉefredaktoro ''[[Dmitrij Muratov]]''
|Retejo      = [http://www.novayagazeta.ru www.novayagazeta.ru]
|ISSN        = 
|Lingvo      = [[rusa lingvo|rusa]]
|Periodeco   = de 2009 aperanta trifoje po semajno
}}
'''Novaja Gazeta''' ({{lang-ru|Новая газета}}, tradukita kiel &quot;Nova Gazeto&quot;) estas gazeto de Rusio, nacie kaj internacie konata pro sia enketema priraportado de rusiaj politikaj kaj sociaj aferoj kaj pro sia batalado por [[Parollibereco|sinesprimlibereco]] en Rusio. En 2021, ĝia redaktisto, [[Dmitrij Muratov]], ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]], kune kun la filipina ĵurnalisto [[Maria Ressa]], pro iliaj klopodoj favore al sinesprimlibereco kaj [[Gazetarlibereco|gazetara libereco]]&lt;ref&gt;[https://www.nobelpeaceprize.org/articles/the-nobel-peace-prize-2021 The Nobel Peace Prize 2021] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.nobelpeaceprize.org%2Farticles%2Fthe-nobel-peace-prize-2021#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) '' www.nobelpeaceprize.org'', 7-a de oktobro 2021&lt;/ref&gt;.. Ses ĵurnalistoj de la gazeto, inkluzive de Jurij Ŝĉekoĉiĥin, [[Anna Politkovskaja]] kaj [[Anastasia Baburova]], murdiĝis ekde la jaro 2001, lige al iliaj ĵurnalistaj esploroj. Ili denuncis, en siaj artikoloj, [[korupto]]n, malobservojn de [[homaj rajtoj]] kaj la [[Dua Ĉeĉenia milito|militon en Ĉeĉenio]].

Ĝi estas eldonata en Moskvo, en regionoj ene de Rusio, kaj en kelkaj pliaj landoj. De 2009, la presita eldono estas publikigita lunde, merkredo kaj vendredo, anglaj artikoloj en la gazeta retejo estas eldonataj pli nekonstante. La gazeta stabo kontrolas 51 procentaĵojn de la akcioj, la restantaj 49 procentaĵoj apartenas al [[Miĥail Gorbaĉov]] kaj [[Aleksandr Lebedev]]. Ekde 2013, Lebedev ankaŭ estas la kapo de la &quot;enketema fako&quot; de la gazeto.

== Historio ==
Ĝi estis kreita en 1993, kiam ĵurnalistoj decidis forlasi la ĉiutagan ''Komsomolskaja Pravda'' kun la espero komenci novan influan ĉiutagan ĵurnalon kapablan elmontri la problemojn de la rusia socio.
Unue fondita sub la nomo ''Новая ежедневная газета'' (laŭvorte &quot;La Nova Ĉiutaga Gazeto&quot;), ĝi poste ŝanĝiĝis por iĝi ''Novaya Gazeta'' (&quot;La Nova Gazeto&quot;).
Eĉ se ĝi ne povis plenumi ĉiujn postulojn, kiujn ĝi starigis al si, ĝi ankoraŭ povis establi sin kiel profunde sendependa klaĉgazeto, kio gajnis al ĝi plurajn procesojn. ''The Washington Post'' priskribis ĝin en 2017 kiel ''&quot;la plej granda opozicia gazeto de Rusio&quot;''&lt;ref name=wash&gt;[https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/10/26/editor-of-russias-biggest-opposition-newspaper-says-he-will-arm-his-staff-to-protect-them-from-attacks/ Editor of Russia’s biggest opposition newspaper says he will arm his staff to protect them from attacks] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.washingtonpost.com%2Fnews%2Fworldviews%2Fwp%2F2017%2F10%2F26%2Feditor-of-russias-biggest-opposition-newspaper-says-he-will-arm-his-staff-to-protect-them-from-attacks%2F#federation=archive. arkivo]) ''washingtonpost.com'', 28-a de oktobro 2017&lt;/ref&gt;.

La 1-an de aprilo 2017, la ĵurnalo publikigis artikolon de Elena Milachina denuncante la persekutojn faritajn de la ĉeĉenaj aŭtoritatoj kontraŭ samseksemuloj&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2017/04/17/russia-chechen-officials-and-clerics-threaten-journalists Russia: Chechen Officials and Clerics Threaten Journalists] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.hrw.org%2Fnews%2F2017%2F04%2F17%2Frussia-chechen-officials-and-clerics-threaten-journalists#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Human Rights Watch'', 17-a de aprilo 2017&lt;/ref&gt;. En la sekvaj tagoj, la gazeto timis pri la sekureco de siaj ĵurnalistoj, post kiam rezolucio adoptita ĉe la [[Koro de Ĉeĉenio|moskeo Aĥmad Kadirov en Grozno]] promesis &quot;puni&quot; ĵurnalistojn&lt;ref&gt;[https://www.courrierinternational.com/article/russie-homosexuels-persecutes-le-regime-tchetchene-nen-fait-qua-sa-tete Homosexuels persécutés : le régime tchétchène n’en fait qu’à sa tête] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.courrierinternational.com%2Farticle%2Frussie-homosexuels-persecutes-le-regime-tchetchene-nen-fait-qua-sa-tete#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Courrier International'', 18-a de aprilo 2017&lt;/ref&gt;. La ĉefredaktoro, Dmitrij Muratov, taksis la danĝeron tia, ke li decidis armi ĉiujn kunlaborantojn per memdefendaj pistoloj&lt;ref name=wash/&gt;.

La 27-an de marto 2022, la ĉefredaktoro de Novaja Gazeta Dmitrij Muratov aranĝis intervjuon kun la ukraina prezidento [[Volodimir Zelenskij]] por rusaj ĵurnalistoj — la ĉefredaktoro de Doĵd TV Channel Tikhon Dzyadko, la ĉefredaktoro de Meduza Ivan Kolpakov, la ĵurnalisto kaj verkisto Mikhail Zigar, kaj la Kommersant-a speciala korespondanto Vladimir Soloviov.

La rusia aŭtoritato pri komunikado [[Roskomnadzor]] postulis, ke la rusiaj amaskomunikiloj ne publikigu intervjuon de Zelenskij kaj minacis la gazeton per revizio. La Oficejo de la Ĝenerala Prokuroro deklaris ke ĝi &quot;donus laŭleĝan takson&quot; de la materialo&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/russian/media-60900474 Главное из интервью Владимира Зеленского российским журналистам], ''BBC'', 28-a de marto 2022&lt;/ref&gt;.

La 28-an de marto 2022, post la dua averto de Roskomnadzor, la redakcio de Novaja Gazeta anoncis la suspendon de laboro ĝis la fino de la invado[178][179]. La [[Alta Reprezentanto por la komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio|Alta Reprezentanto]] de EU por Eksteraj Aferoj kaj Sekureca Politiko [[Josep Borrell]] rimarkis, ke la ĉesigo de la publikigo de Novaja Gazeta estas ''&quot;rezulto de sistema premo sur sendependaj amaskomunikiloj, inkluzive de eksterlandaj, same kiel sociaj retoj, organizitaj de la rusaj aŭtoritatoj&quot;''&lt;ref&gt;[https://meduza.io/news/2022/03/28/glava-evropeyskoy-diplomatii-nazval-prekraschenie-vyhoda-novoy-gazety-rezultatom-tsenzury-i-sistemnogo-davleniya-na-nezavisimye-smi Глава европейской дипломатии назвал прекращение выхода «Новой газеты» результатом цензуры и системного давления на независимые СМИ]&lt;/ref&gt;.

La 7-an de aprilo 2022, Kiril Martinov, redaktoro de la politika departemento de Novaya Gazeta, anoncis la lanĉon de nova eldonaĵo, ''Novaya Gazeta- Eŭropo'', el [[Rigo]], [[Latvio]]&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2022/04/07/novaya/ Журналисты «Новой газеты» запустили новое издание]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.liberation.fr/economie/medias/suspendue-en-russie-la-novaia-gazeta-ecrit-une-nouvelle-page-en-lettonie-20220418%20UKLKSCCGBVDEZBEEMGO2PUWDDY/ Liberté de la presse Suspendue en Russie, «Novaïa Gazeta» écrit une nouvelle page en Lettonie ]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.liberation.fr%2Feconomie%2Fmedias%2Fsuspendue-en-russie-la-novaia-gazeta-ecrit-une-nouvelle-page-en-lettonie-20220418_UKLKSCCGBVDEZBEEMGO2PUWDDY%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), ''Libération'', 18-a de aprilo 2022&lt;/ref&gt;.

La 29-an de aprilo 2022 la retejo NovajaGazetaEŭropo.ru estis blokita de Roskomnadzor&lt;ref&gt;[https://www.interfax.ru/russia/838764 РКН объяснил блокировку сайта &quot;Новой газеты. Европа&quot; фейками о спецоперации]&lt;/ref&gt;.

La 30-an de oktobro 2026, ''Novaja Gazeta'' anoncis, ke ĝi ĉesigos siajn agadojn la 9-an de novembro 2026. La gazeto deklaris, ke ĝi malŝaltos siajn servilojn kaj malokupos siajn oficejojn en Moskvo. ''Novaja Gazeta'' atribuas la fermon al kreskanta premo de la rusiaj aŭtoritatoj. La anonco sekvis la elpelon de la gazeto el ĝia sidejo en Moskvo.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.novayagazeta.ru gazeta retejo]

[[Kategorio:Gazetoj de Rusio|Novaja gazeta]]
[[Kategorio:Ruslingvaj gazetoj|Novaja gazeta]]</text>
      <sha1>ec4yx4z99sagsqf17dtq907fp4nv604</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503532</id>
      <parentid>9503490</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9459" sha1="52sky7c3dvd4orto5ek9ebt40t8w2ev" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto gazeto
|Nomo        = {{lang|ru|Новая газета}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Novaja gazeta&lt;/small&gt;
|Bildo       = &lt;!--Novaya gazeta logo.svg--&gt;
|Speco       = politika gazeto
|Formato     = 
|Establodato = 1-a de aprilo [[1993]]
|Redaktisto  = ĉefredaktoro ''[[Dmitrij Muratov]]''
|Retejo      = [http://www.novayagazeta.ru www.novayagazeta.ru]
|ISSN        = 
|Lingvo      = [[rusa lingvo|rusa]]
|Periodeco   = de 2009 aperanta trifoje po semajno
}}
'''Novaja Gazeta''' ({{lang-ru|Новая газета}}, tradukita kiel &quot;Nova Gazeto&quot;) estas gazeto de Rusio, nacie kaj internacie konata pro sia enketema priraportado de rusiaj politikaj kaj sociaj aferoj kaj pro sia batalado por [[Parollibereco|sinesprimlibereco]] en Rusio. En 2021, ĝia redaktisto, [[Dmitrij Muratov]], ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]], kune kun la filipina ĵurnalisto [[Maria Ressa]], pro iliaj klopodoj favore al sinesprimlibereco kaj [[Gazetarlibereco|gazetara libereco]]&lt;ref&gt;[https://www.nobelpeaceprize.org/articles/the-nobel-peace-prize-2021 The Nobel Peace Prize 2021] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.nobelpeaceprize.org%2Farticles%2Fthe-nobel-peace-prize-2021#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) '' www.nobelpeaceprize.org'', 7-a de oktobro 2021&lt;/ref&gt;.. Ses ĵurnalistoj de la gazeto, inkluzive de Jurij Ŝĉekoĉiĥin, [[Anna Politkovskaja]] kaj [[Anastasia Baburova]], murdiĝis ekde la jaro 2001, lige al iliaj ĵurnalistaj esploroj. Ili denuncis, en siaj artikoloj, [[korupto]]n, malobservojn de [[homaj rajtoj]] kaj la [[Dua Ĉeĉenia milito|militon en Ĉeĉenio]].

Ĝi estas eldonata en Moskvo, en regionoj ene de Rusio, kaj en kelkaj pliaj landoj. De 2009, la presita eldono estas publikigita lunde, merkredo kaj vendredo, anglaj artikoloj en la gazeta retejo estas eldonataj pli nekonstante. La gazeta stabo kontrolas 51 procentaĵojn de la akcioj, la restantaj 49 procentaĵoj apartenas al [[Miĥail Gorbaĉov]] (ĝis 2022) kaj [[Aleksandr Lebedev]]. Ekde 2013, Lebedev ankaŭ estas la kapo de la &quot;enketema fako&quot; de la gazeto.

== Historio ==
Ĝi estis kreita en 1993, kiam ĵurnalistoj decidis forlasi la ĉiutagan ''Komsomolskaja Pravda'' kun la espero komenci novan influan ĉiutagan ĵurnalon kapablan elmontri la problemojn de la rusia socio.
Unue fondita sub la nomo ''Новая ежедневная газета'' (laŭvorte &quot;La Nova Ĉiutaga Gazeto&quot;), ĝi poste ŝanĝiĝis por iĝi ''Novaya Gazeta'' (&quot;La Nova Gazeto&quot;).
Eĉ se ĝi ne povis plenumi ĉiujn postulojn, kiujn ĝi starigis al si, ĝi ankoraŭ povis establi sin kiel profunde sendependa klaĉgazeto, kio gajnis al ĝi plurajn procesojn. ''The Washington Post'' priskribis ĝin en 2017 kiel ''&quot;la plej granda opozicia gazeto de Rusio&quot;''&lt;ref name=wash&gt;[https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/10/26/editor-of-russias-biggest-opposition-newspaper-says-he-will-arm-his-staff-to-protect-them-from-attacks/ Editor of Russia’s biggest opposition newspaper says he will arm his staff to protect them from attacks] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.washingtonpost.com%2Fnews%2Fworldviews%2Fwp%2F2017%2F10%2F26%2Feditor-of-russias-biggest-opposition-newspaper-says-he-will-arm-his-staff-to-protect-them-from-attacks%2F#federation=archive. arkivo]) ''washingtonpost.com'', 28-a de oktobro 2017&lt;/ref&gt;.

La 1-an de aprilo 2017, la ĵurnalo publikigis artikolon de Elena Milachina denuncante la persekutojn faritajn de la ĉeĉenaj aŭtoritatoj kontraŭ samseksemuloj&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2017/04/17/russia-chechen-officials-and-clerics-threaten-journalists Russia: Chechen Officials and Clerics Threaten Journalists] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.hrw.org%2Fnews%2F2017%2F04%2F17%2Frussia-chechen-officials-and-clerics-threaten-journalists#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Human Rights Watch'', 17-a de aprilo 2017&lt;/ref&gt;. En la sekvaj tagoj, la gazeto timis pri la sekureco de siaj ĵurnalistoj, post kiam rezolucio adoptita ĉe la [[Koro de Ĉeĉenio|moskeo Aĥmad Kadirov en Grozno]] promesis &quot;puni&quot; ĵurnalistojn&lt;ref&gt;[https://www.courrierinternational.com/article/russie-homosexuels-persecutes-le-regime-tchetchene-nen-fait-qua-sa-tete Homosexuels persécutés : le régime tchétchène n’en fait qu’à sa tête] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.courrierinternational.com%2Farticle%2Frussie-homosexuels-persecutes-le-regime-tchetchene-nen-fait-qua-sa-tete#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Courrier International'', 18-a de aprilo 2017&lt;/ref&gt;. La ĉefredaktoro, Dmitrij Muratov, taksis la danĝeron tia, ke li decidis armi ĉiujn kunlaborantojn per memdefendaj pistoloj&lt;ref name=wash/&gt;.

La 27-an de marto 2022, la ĉefredaktoro de Novaja Gazeta Dmitrij Muratov aranĝis intervjuon kun la ukrainia prezidento [[Volodimir Zelenskij]] por rusiaj ĵurnalistoj — la ĉefredaktoro de Doĵd TV Channel Tikhon Dzyadko, la ĉefredaktoro de Meduza Ivan Kolpakov, la ĵurnalisto kaj verkisto Mikhail Zigar, kaj la Kommersant-a speciala korespondanto Vladimir Soloviov.

La rusia aŭtoritato pri komunikado [[Roskomnadzor]] postulis, ke la rusiaj amaskomunikiloj ne publikigu intervjuon de Zelenskij kaj minacis la gazeton per revizio. La Oficejo de la Ĝenerala Prokuroro deklaris ke ĝi &quot;donus laŭleĝan takson&quot; de la materialo&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/russian/media-60900474 Главное из интервью Владимира Зеленского российским журналистам], ''BBC'', 28-a de marto 2022&lt;/ref&gt;.

La 28-an de marto 2022, post la dua averto de Roskomnadzor, la redakcio de Novaja Gazeta anoncis la suspendon de laboro ĝis la fino de la invado&lt;ref&gt;&quot;[https://www.reuters.com/world/europe/russias-novaya-gazeta-newspaper-pauses-activities-after-official-warning-2022-03-28/ Russia's Novaya Gazeta newspaper pauses activities after official warning]&quot; ([https://web.archive.org/web/20220412062246/https://www.reuters.com/world/europe/russias-novaya-gazeta-newspaper-pauses-activities-after-official-warning-2022-03-28/ arkivo]). Reuters. 28-a de Marto 2022.&lt;/ref&gt;. La [[Alta Reprezentanto por la komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio|Alta Reprezentanto]] de EU por Eksteraj Aferoj kaj Sekureca Politiko [[Josep Borrell]] rimarkis, ke la ĉesigo de la publikigo de Novaja Gazeta estas ''&quot;rezulto de sistema premo sur sendependaj amaskomunikiloj, inkluzive de eksterlandaj, same kiel sociaj retoj, organizitaj de la rusaj aŭtoritatoj&quot;''&lt;ref&gt;[https://meduza.io/news/2022/03/28/glava-evropeyskoy-diplomatii-nazval-prekraschenie-vyhoda-novoy-gazety-rezultatom-tsenzury-i-sistemnogo-davleniya-na-nezavisimye-smi Глава европейской дипломатии назвал прекращение выхода «Новой газеты» результатом цензуры и системного давления на независимые СМИ]&lt;/ref&gt;.

La 7-an de aprilo 2022, Kiril Martinov, redaktoro de la politika departemento de Novaya Gazeta, anoncis la lanĉon de nova eldonaĵo, ''Novaya Gazeta- Eŭropo'', el [[Rigo]], [[Latvio]]&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2022/04/07/novaya/ Журналисты «Новой газеты» запустили новое издание]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.liberation.fr/economie/medias/suspendue-en-russie-la-novaia-gazeta-ecrit-une-nouvelle-page-en-lettonie-20220418%20UKLKSCCGBVDEZBEEMGO2PUWDDY/ Liberté de la presse Suspendue en Russie, «Novaïa Gazeta» écrit une nouvelle page en Lettonie ]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.liberation.fr%2Feconomie%2Fmedias%2Fsuspendue-en-russie-la-novaia-gazeta-ecrit-une-nouvelle-page-en-lettonie-20220418_UKLKSCCGBVDEZBEEMGO2PUWDDY%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), ''Libération'', 18-a de aprilo 2022&lt;/ref&gt;.

La 29-an de aprilo 2022 la retejo NovajaGazetaEŭropo.ru estis blokita de Roskomnadzor&lt;ref&gt;[https://www.interfax.ru/russia/838764 РКН объяснил блокировку сайта &quot;Новой газеты. Европа&quot; фейками о спецоперации]&lt;/ref&gt;.

La 30-an de oktobro 2026, ''Novaja Gazeta'' anoncis, ke ĝi ĉesigos siajn agadojn la 9-an de novembro 2026. La gazeto deklaris, ke ĝi malŝaltos siajn servilojn kaj malokupos siajn oficejojn en Moskvo. ''Novaja Gazeta'' atribuas la fermon al kreskanta premo de la rusiaj aŭtoritatoj&lt;ref&gt;&quot;«[https://www.rbc.ru/politics/30/10/2026/6ae435bef9e9171f4f79ba56 Новая Газета» заявила о прекращении своей работы]&quot;. RBC. 30-a de Oktobro 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://meduza.io/news/2026/10/30/novaya-gazeta-ob-yavila-o-zakrytii «Новая газета» объявила о закрытии]&quot;. Meduza. 30-a de Oktobro 2026. &lt;/ref&gt;. La anonco sekvis la elpelon de la gazeto el ĝia sidejo en Moskvo&lt;ref&gt;&quot;[https://en.zona.media/article/2026/10/29/novaya%20evicted &quot;Taking down our fallen friends&quot;. Raided and defunded, Novaya Gazeta is evicted from its longtime Moscow headquarters and dismantles its Politkovskaya museum]&quot;. Mediazona. 29-a de Oktobro 2026.&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.novayagazeta.ru gazeta retejo]

[[Kategorio:Gazetoj de Rusio|Novaja gazeta]]
[[Kategorio:Ruslingvaj gazetoj|Novaja gazeta]]</text>
      <sha1>52sky7c3dvd4orto5ek9ebt40t8w2ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Studentoj de Scienca Universitato de Szeged</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543113</id>
    <revision>
      <id>9503431</id>
      <parentid>9502010</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Z */</comment>
      <origin>9503431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15142" sha1="bldbrpimk1nlmqythzqmxt98bw5fas9" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (ankaŭ la integrita altlernejo):

*{{EnhavTabelo|alf=L}}

== A ==
* [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]]
* [[László Abaffy]], [[ĵurnalisto]]
* [[Attila Ábrahám]], [[kajakisto]]
* [[János Abrudbányay]], [[instruisto]]
* [[János Ács]], [[reĝisoro]]
* [[Csaba Adorjáni]], psikologo
* [[Dezső Ágai]], [[advokato]]
* [[Pál Agócsy]], [[muzeologo]]
* [[György Ágoston (instruisto)]]
* [[Ádám Anderle]], [[historiisto]]
* [[Enikő Anderléné Sajti]], historiisto
* [[Sándor András (poeto)]]
* [[György Antalffy]], [[juristo]]
* [[András Aradszki]], [[politikisto]]
* [[István Arató (komponisto)]]
* [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]]
* [[Károly Árpás]], instruisto

== B ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Mária B. Szendrei]], matematikisto
* [[László Bachát]], lingvisto
* [[Gyula Bácskai]], kemiisto
* [[Mihály Bácskai]], [[instruisto]]
* [[Zoltán Badó]], kirurgo
* [[Zoltán Bagó]], politikisto
* [[István Baka]], poeto
* [[Lajos Bakacsi]], [[pentristo]]
* [[György Bakondi]], generalo
* [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto
* [[György Balázs (lokhistoriisto)]]
* [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]]
* [[Péter Balázs (historiisto)]]
* [[Lajos Balcza]], pedagogo
* [[Sándor Bálint (etnografo)]]
* [[Hugó Ballya]], remisto
* [[József Balogh (patologo)]]
* [[Tibor Balogh (filozofo)]]
* [[Imre Bánkúti]], [[historiisto]]
* [[Dénes Bara]], patologo
* [[Pál Bárdos]], [[dramaturgo]]
* [[István Bárdosi]], juristo
* [[István Barta (historiisto)]]
* [[György Bártfai]], ginekologo
* [[István Bartók]], patologo
* [[Péter Tamás Bauer]], ekonomo
* '''[[Zoltán Bay]],''' [[fizikisto]]
* [[Zoltán Beck (etnografo)]]
* [[Gyula Belényi]], historiisto
* [[László Benedek (biokemiisto)]]
* [[László Benkő (instruisto)]]
* [[Sándor Benkő]], [[hematologio|hematologo]]
* [[Károly Berczeli Anzelm]], verkisto
* [[Tamás Bereczkei]], psikologo
* [[László Berek]], radiologo
* [[Ferenc Berencz]], fizikisto
* [[György Berend]], juristo
* [[László Berza]], bibliotekisto
* [[Sándor Bezdán]], historiisto
* [[István Bibó]], [[politikisto]]
* [[Ferenc Bíró (literaturhistoriisto)]]
* [[László Blazovich]], historiisto
* [[Rebeka Bobanj]], operkantisto
* [[Lajos Bódis]], ginekologo
* [[Zalán Bognár]], historiisto
* [[Zsolt Bohács]], advokato
* [[Béla Bojta]], advokato
* [[János Bóka]], [[ministro]]
* [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto
* [[László Böőr]], arkivisto
* [[Pál Bor]], [[pedagogo]]
* [[Zsolt Bor]], fizikisto
* [[Andor Borbély (kartografo)]]
* [[Sándor Mihály Bordás]], toksologo
* [[Zsolt Borkai]], gimnastikisto
* [[Béla Boros (kuracisto)]]
* [[Mihály Boros]], anestezisto
* [[Béla Böszörményi-Nagy]], pianisto
* [[Ödön Both]], jurhistoriisto
* [[László Botka (politikisto)]]
* [[László Bozó (reĝisoro)]]
* [[Koloman Brenner]], [[germanisto]]
* [[Kálmán Buday (historiisto)]]
* [[József Büki]]
* [[Ferenc Bukovszky]]
{{Div col end}}

== C ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Béla Jenő Cholnoky]], algologo
* [[Béla Csákány (matematikisto)]]
* [[András Csapó]], filmisto
* [[Gábor Csapó]], akvopilkisto
* [[Géza Csapó]], kajakisto
* [[Miklós Csapody]], politikisto
* [[József Császár]], kemiisto
* [[Bálint Csatári]], geografo
* [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]]
* [[Zoltán Csepregi]], [[teologo]]
* [[Zoltán Csemniczky]], [[skulptisto]]
* [[Krisztián Cser]], [[operkantisto]]
* [[János Cserni]], juĝisto
* [[László Csíky (kuracisto)]]
* [[János Csirik]], matematikisto
* [[Andor Csizmadia]], juristo
* [[János Csorba]], advokato
* [[Tibor Csörgő]], ornitologo
* [[Károly Csúri]], [[germanisto]]
* [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto
* [[Ottó Czúcz]], juristo
* [[Judit Czunyiné Bertalan]], [[subministro]]
{{Div col end}}

== D ==
* [[Jázmin Dammak]], beleckonkursanto
* [[Sarolta Deczki]], instruisto
* [[Dezső Debreczeni]], piedbatboksisto
* [[Mária Anna Deli]], [[esploristo]]
* [[György Dénes (speleologo)]]
* [[Károly Dietz]], policestro
* [[András Diószegi]], redaktoro
* [[Pál Diószegi Szabó]], historiisto
* [[Eszter Dobozi]], [[instruisto]]
* [[József Dombi]], fizikisto
* [[Mátyás Domokos]], kritikisto
* [[Győző Duró]], [[dramaturgo]]
* [[Lajos Duró]], psikologo

== E ==
* [[Tibor Egri Kiss]], kuracisto
* [[Péter Erdélyi]], instruisto
* [[Zoltán Ésik]], matematikisto
* [[Zoltán E. Szabó]], instruisto

== F ==
* [[Géza Fábri]], instruisto
* [[Pál Farkas]], skulptisto
* [[Andrea Farsang]], agrogeologo
* [[István Fáry]], [[matematikisto]]
* [[Sándor Fazekas]], [[ministro]]
* [[Edit Fél]], [[muzeologo]]
* [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]]
* [[Sándor Fontos]], pentristo
* [[József Frank]], biologo
* [[Ferenc Friedler]], kemiisto
* [[Veronika Fűz]], [[skulptisto]]
* [[László Füzi]], kritikisto

== G ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[István G. Vass]], [[arkivisto]]
* [[Róbert Gábriel]], [[biologo]]
* [[László Gálffy]], historiisto
* [[László Gallé (biologo)]]
* [[Sándor Gallus]], arkeologo
* [[László Galuska]], internisto
* [[István Levente Garai]], kuracisto
* [[Gábor Gárdián]], [[violonĉelisto]]
* [[László Gáspárdy]], prokuroro
* [[Ágnes Geréb]], akuŝisto
* [[György Geréb]], psikologo
* [[Ágnes Gereben]], literaturhistoriisto
* [[Ferenc Gerlei]], patologo
* [[Ferenc Gilde]], kemiisto
* [[Júlia Goldman]], instruisto
* [[Márta Görög]], ministro
* [[Pál Greguss (fizikisto)]]
* [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]]
* [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]]
* [[István Grezsa]], kuracisto
* [[Géza Grünwald]], matematikisto
* [[László Guczi]], kemiisto
* [[József Gulrich]], naĝisto
* [[László Gulyás (historiisto)]]
* [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]]
* [[Mihály Gurmai]], metalurgo
* [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto
* [[László Gyimesi (politikisto)]]
* [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]]
* [[Lajos Györffy]], instruisto
* [[János Györgyey]], [[botanikisto]]
* [[Ferenc Győri]], geografo
* [[István Győri]], matematikisto
* [[Sándor Gyüdi]], dirigento
* [[József Gyurácz]], ornitologo
{{Div col end}}

== H ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Lajos Hackl]], kemiisto
* [[Imre Hajdú]], radiologo
* [[Miklós Halmos]], kemiisto
* [[Artúr Hámori]], kuracisto
* [[Erika Hancz]], turkologo
* [[Lajos Hanzó (historiisto)]]
* [[János Háy]], poeto
* [[János Hemmert]], pentristo
* [[Aurél Hencz]], bibliotekisto
* [[István Herczeg (advokato)]]
* [[Ede Hertelendi]], fizikisto
* [[István Hetesi]], instruisto
* [[József Híres]], kemiisto
* [[Judit Hohmann]], farmaciisto
* [[Sándor Holly]], kemiisto
* [[Tibor Hortobágyi]], algologo
* [[Rezső Horvai]], fizikisto
* [[Imre Horváth (biologo)]]
* [[János Horváth (fizikisto)]]
* [[János Horváth (mikrobiologo)]]
* [[József Horváth (kemiisto)]]
* [[Sándor Domonkos Horváth]], bibliotekisto
* [[András Huhn]], matematikisto
* [[Péter Huhn]], kemiisto
* [[Dániel Hunya]], [[jezuito]]
{{Div col end}}

== I ==
* [[Lajos Illés (redaktoro)]]
* [[Balázs Imreh]], matematikisto

== J ==
* [[László J. Nagy]], historiisto
* [[Béla Odiló Jakab]], ornitologo
* [[József Jankovics]], literaturisto
* [[Károly Jeges]], instruisto
* [[Károly Jenei]], arkivisto
* [[Márton Joób]], kanuisto
* [[Gyula Juhász]], [[poeto]]
* [[Katalin Juhász]], [[skermisto]]
* [[Tibor Juhász]], fizikisto

== K ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Géza István Kaáli Nagy]], ginekologo
* [[Béla Kálmánfi]], pedagogo
* [[Melinda Kalmár]], historiisto
* [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]]
* [[Sándor Károly (lingvisto)]]
* [[Gábor Karsai]], budhisto
* [[Miklós Kásler]], onkologo
* [[Mária Kávai]], kemiisto
* [[András Keczer]], teatrestro
* [[Tamás Keczer]], instruisto
* [[Ferenc Kedves]], fizikisto
* [[Gyula Kedves]], muzeologo
* [[László Kelemen (advokato)]]
* [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]]
* [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]]
* [[Lajos Kemény]], kuracisto
* [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo
* [[Ernő Kenéz]], operkantisto
* [[Sándor Képíró]], [[ĝendarmo]]
* [[János Kerényi]], [[parlamentano]]
* [[István Ketskeméty]], fizikisto
* [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]]
* [[A. Sándor Kiss]], kemiisto
* [[Gergely Kiss]], akvopilkisto
* [[István Kiss (algologo)]]
* [[István Kiss (kemiisto)]]
* [[Sándor Koczkás]], altlerneja instruisto
* [[Mátyás Koltai]], kuracisto
* [[Sámuel Komoly]], neŭrologo
* [[Csaba Koncz]], biologo
* [[Krisztina Kónya]], operkantisto
* [[László Kordos]], paleontologo
* [[József Korek]], arkeologo
* [[Péter Kőszeghy (literaturisto)]]
* [[Ferenc Kószó]], kemiisto
* [[László Koszta]], historiisto
* [[Gergely Kovács (politikisto)]]
* [[Péter Kovács (juĝisto)]]
* [[Zoltán Kőváry]], psikologo
* [[András Krámli]], kemiisto
* [[Zoltán Kulcsár]], informatikisto
* [[Miklós Kun (psikiatro)]]
{{Div col end}}

== L ==
* [[Lajos Labádi]], arkivisto
* [[Dezső Laky]], [[statistikisto]]
* [[Erika Lázár]], ginekologo
* [[János Lázár (ministro)]]
* [[Ferenc Lebó]], skulptisto
* [[András Lengyel (muzeologo)]]
* [[Imre Lengyel]], ekonomikisto
* [[Magda Ligeti]], neŭrologo
* [[Mária Littomeritzky]], apotekisto
* [[Béla Lovas]], parazitologo
* [[Irén Lovász]], popolkantisto
* [[István Lukács]], literaturhistoriisto
* [[Gábor Lusztig]], patologo

== M ==
* [[Zoltán Majó]], ekonomo
* [[István Majoros (historiisto)]]
* [[Lajos Makai]], fizikisto
* [[Ferenc Makk]], historiisto
* [[László Makra]], klimatologo
* [[Gábor Margittai]], redaktoro
* [[Miklós Marián]], muzeologo
* [[László Marjanucz]], historiisto
* [[Péter Márki-Zay]], urbestro
* [[Attila Marosvári]], muzeologo
* [[Anita Márton]], [[atleto]]
* [[Béla Martos]], matematikisto
* [[István Martzy]], ginekologo
* [[Béla Matkovics]], biologo
* [[Kálmán Méhes]], geologo
* [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo
* [[Katalin Merétey]], imunologo
* [[Emil Minker]], farmakologo
* [[Ferenc Mitták]], kulturisto
* [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]]
* [[Gyula Molnár (klarnetisto)]]
* [[Imre Molnár (sociologo)]]
* [[Tamás Molnár (akvopilkisto)]]
* [[István Monok]], bibliotekisto
* [[Mária Anna Móró]], bibliotekisto
* [[József Morvay]], farmaciisto
* [[István Muzslay]], monaĥo

== N ==
* [[László Nagy (teatrestro)]]
* [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono
* [[Zoltán Zsolt Nagy]], okulkuracisto
* [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto
* [[Tivadar Nemecskay]], [[obstetrikisto]]
* [[Katalin Németh S.]], bibliotekisto
* [[Enikő Németh T.]], lingvisto
* [[Zoltán Nógrádi]], urbestro

== O ==
* [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo
* [[Kornél Ocskay]], operkantisto
* [[Attila Oláh (kirurgo)]]
* [[Ilona Oláhné Béládi]]
* [[Lajos Olasz (historiisto)]]
* [[Jenő Ormos]], onkologo
* [[Gábor Orosz]], psikologo
* [[Gyula Ortutay]], ministro
* [[Dániel Ötvös]], kemiisto

== P ==
* [[Máté Pálhegyi]], [[flutisto]]
* [[István Pálinkó]], kemiisto
* [[Gertrúd Palotay]], muzeologo
* [[Sándor Papp (historiisto)]]
* [[Sándor Papp (politikisto)]]
* [[Márta Pataki]], bibliotekisto
* [[András Patyi]], juĝisto
* [[Rezső Pauncz]], kemiisto
* [[Imre Pávó]], instruisto
* [[György Péczely]], meteologo
* [[László Péter (bibliotekisto)]]
* [[Éva Petrőczi]], poeto
* [[Ferenc Pintér (fizikisto)]]
* [[János Piroska]], pentristo kaj urbestro
* [[Jenő Pócza]], fizikisto

== R ==
* [[Imre Rábai]], matematikisto
* [[Miklós Radnóti]], poeto
* [[Tibor Radó]], matematikisto
* [[Ernő Raffay]], historiisto
* [[Misa Ragány]], muzikalkantisto
* [[Tamás Raj]], rabeno
* [[László Réczi]], advokato
* [[Béla Reitzer]], [[sociologo]]
* [[Kató Rényi]], matematikisto
* [[Béla Rigó]], publikigisto
* [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto
* [[Zsuzsa Rózsa]], farmaciisto
* [[József Ruszoly]], jurhistoriisto

== S ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Györgyi Sáfrán]], bibliotekisto
* [[Magda Salacz]], arthistoriisto
* [[Klára Sándor]], turkologo
* [[György Sárosi]], futbalisto
* [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto
* [[Lajos Somlai]], pentristo
* [[György Somogyi]], pentristo
* [[Rita Sonkodi]], pentristo
* [[János Steinmetz]], akvopilkisto
* [[Valéria Stenszky]], farmaciisto
* [[Jolán Stiller]], akvobiologo
* [[Péter Straub (arkeologo)]]
* [[Károly Streitman]], pediatro
* [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto
* [[József Sümeghy]], geologo
* [[János Surányi (matematikisto)]]
* [[György Szabados (historiisto)]]
* [[Erika Szabó (politikisto)]]
* [[Ferenc Szabó (historiisto)]]
* [[János Szabó (agrikultura ministro)]]
* [[Lajos Mátyás Szabó]], partilaboristo
* [[Tünde Szabó (naĝisto)]]
* [[Tamás Szalai]], astronomo
* [[József Szathmáry]], [[pentristo]]
* [[Gábor Szász]], matematikisto
* [[Zoltán Szegedi]], pentristo
* [[Sándor Székely (partilaboristo)]]
* [[Ferenc Szekeres]], grafikisto
* [[Klára Széles]], literaturisto
* [[Mihály Szemes]], reĝisoro
* [[Ágnes Szendrei]], matematikisto
* [[Júlia Szepes]], [[biologo]]
* [[Antal Szerb]], [[verkisto]]
* [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto
* [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto
* [[Sándor Szilágyi (kritikisto)]]
* [[János Szilárd]], kuracisto
* [[László Szilasi]], literaturisto
* [[Lajos Szilassi]], matematikisto
* [[Jenő Szilbereky]], juĝisto
* [[Béla Szőke (arkeologo)]]
* [[Ildikó Szondi]], statistikisto
* [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto
* [[István Szórády]], kuracisto
* [[Gyula Szvák]], rusologo
{{Div col end}}

== T ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Győző Takács]], ceramikisto
* [[József Takáts (kritikisto)]]
* [[Tamás Tarnóczy]], fizikisto
* [[Éva Tauszk]], kuracisto
* [[Gáspár Téri]], dancisto
* [[Lajos Timár]], botanikisto
* [[László Tiszlavicz]], patologo
* [[Noémi Tiszlavicz]], ginekologo
* [[István Tömörkény]], verkisto
* [[András Torma]], juristo
* [[József Torma (diplomato)]]
* [[Gábor Thoroczkay]], historiisto
* [[Ágota Tóth]], kemiisto
* [[Csaba Tóth]], kuracisto
* [[József Tóth (geografo)]]
* [[Károly Tóth (dekano)]]
* [[Mónika Tóth]], violonisto
* [[Ágnes Tóthné Horváth]], historiisto
* [[Péter Tuzson-Berczeli]], pentristo
* [[Árpád Tyekvicska]], arkivisto
{{Div col end}}

== U ==
* [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]]
* [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]]
* [[István Ujhelyi]], politikisto
* [[László Upor]], dramaturgo

== V ==
* [[Jenő Vácz]], jezuito
* [[Ferenc Vándor]], kuracisto
* [[László Várady (apotekisto)]]
* [[György Varsányi]], kemiisto
* [[Tibor Venkei]], kuracisto
* [[Gábor Veres (skulptisto)]]
* [[Aladár Vidacs]], geologo
* [[Irén Vincze]], kemiisto
* [[István Vitányi]], politikisto
* [[Péter Vukman]], historiisto

== W ==
* [[Richárd Wagner (geografo)]]
* [[Adolf Weinträger]], pentristo
* [[Boglárka Weisz]], historiisto

== Z ==
* [[András Zakar (psikologo)]]
* [[Péter Zakar]], eklezihistoriisto
* [[Endre Zétényi]], astronomo
* [[Gábor Zombor]], kuracisto
* [[László Zombori]], pentristo
* [[István Zsignár]], pentristo

== Fontoj ==
La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio.

[[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]]
[[Kategorio:Listoj]]</text>
      <sha1>bldbrpimk1nlmqythzqmxt98bw5fas9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sadomasoĥismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>548231</id>
    <revision>
      <id>9503381</id>
      <parentid>8893444</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="737" sha1="rxlylgeil8mpozvot70od03fvib628t" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Flogging demo folsom 2004.jpg|thumb|[[Vipado]] estas unu el sadomasoĥismaj praktikoj]]
'''Sadomasoĥismo''' estas la plezuro kiu derivas de agoj implikantaj la ricevon kaj/aŭ la okazigon de [[doloro]] kaj/aŭ humiligo. Praktikantoj de sadomasoĥismo serĉas la fetiĉan plezuron kiu drivas el siaj agoj. Dum la terminoj &quot;sadisto&quot; kaj &quot;masoĥisto&quot; signifas respektive ke oni donas aŭ ricevas doloron, praktikantoj de sadomasoĥismo povas interŝanĝi inter doni kaj ricevi.

La termino ''sadomasoĥismo'' estas derivita de &quot;[[sadismo]]&quot; kaj &quot;[[masoĥismo]]&quot;, nomita laŭ [[Markizo de Sad]] kaj [[Leopold von Sacher-Masoch]] respektive.

{{Projektoj}}

[[Kategorio:BDSM]]
[[Kategorio:Seksa slango]]</text>
      <sha1>rxlylgeil8mpozvot70od03fvib628t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Malliberulo de konscienco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>548637</id>
    <revision>
      <id>9503272</id>
      <parentid>9264964</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T21:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyKitty</username>
        <id>25129</id>
      </contributor>
      <comment>de malriceco</comment>
      <origin>9503272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="lf3ai7er1judad6rup8wxd1nhlqw2hk" xml:space="preserve">'''[[Malliberulo]] de [[konscienco]]''' laŭ difino de [[Amnestio Internacia]] estas persono malliberigita aŭ subigita al aliaj fizikaj limigoj pro sia [[vidpunkto]], interalie politika aŭ religia [[opinio]], pro [[etno|etna]] deveno, sekso, haŭtkoloro, lingvo, [[nacieco|nacia identeco]], [[socia klaso|socia deveno]], [[malriĉeco|(mal)riĉeco]], naskiĝo, [[seksa orientiĝo]] aŭ alia eco, kiu en sia agado ne uzis perforton kaj ne vokis perforton aŭ malamon.

Kiel la unua la terminon malliberulo de konscienco uzis [[Peter Benenson]] en la artikolo ''La forgesitaj malliberuloj '' (The Forgotten Prisoners) en la gazeto ''The Observer'' la {{daton|28|05|1961}}&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.amnestyusa.org/about-us/amnesty-50-years/peter-benenson-remembered/the-forgotten-prisoners-by-peter-benenson |titolo=The Forgotten Prisoners |alirdato=2016-01-24 |familia nomo =Benenson |persona nomo = Peter |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |dato=28-05-1961 |jaro=1961 |monato=05 |formato= |verko=The Observer |eldoninto= |paĝoj= |lingvo= |arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Politika malliberulo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.amnestyusa.org/our-work/issues/prisoners-and-people-at-risk/prisoners-of-conscience Paĝo de Amnestio Internacia pri la malliberuloj de konscienco]

[[Kategorio:Malliberigo kaj deteno]]
[[Kategorio:Malliberuloj de konscienco laŭ Amnestio Internacia| ]]</text>
      <sha1>lf3ai7er1judad6rup8wxd1nhlqw2hk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steven Zaillian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>554323</id>
    <revision>
      <id>9503215</id>
      <parentid>8529941</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1839" sha1="2rn68msoaj4veyr6ohazouvhffhe1hu" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}

'''Steven Zaillian''' aŭ per plena nomo '''Steven Ernest Bernard Zaillian''' - naskiĝis {{naskiĝtago|1953|1|30}} en [[Fresno]], [[Kalifornio]], [[Usono]], do nun {{aĝo|1953|1|30}}-jara - estas usona scenaristo, reĝisoro, filmproduktisto kaj fondinto de la filmprodukta kompanio ''Film Rites''. Li gajnis la [[Akademia Premio|Akademian Premion]], premiojn ''[[Golden Globe]]'' kaj ''[[BAFTA]]'' pro sia scenaro por la filmo ''[[Schindler's List]]'' de 1993. Aldone li estis nomumita pro la scenaroj de la filmoj ''Awakenings'', ''Gangs of New York'' and ''Moneyball''.

Steven Zaillian naskiĝis en Fresno, Kalifornio, kiel filo de ''Jim Zaillian'', radioprograma parolisto de novaĵoj. Li estas de armena deveno, kaj familie kreskis kun rakontoj de la [[armena genocido]] en la Otomana Imperio.

Li estis studento en la [[Kalifornia Ŝtata Universitato]] de [[kantono Sonoma]], diplomiĝis je kinarto en la [[San-Franciska Ŝtata Universitato]] en 1975, kaj nun vivas en [[Los-Anĝeleso]], kun sia edzino kaj iliaj du infanoj.

==Aliaj filmoj==
* ''[[American Gangster]]''
* ''[[Gangs of New York]]''

== Eksteraj ligiloj ==
* {{citaĵo el la reto
| url = http://stanobelov.blogspot.com/2020/01/la-irlandano-perfekta-dramo-pri-la.html
| titolo = “La Irlandano”: perfekta dramo pri la fideleco, amikeco kaj murdo
| titolo-aldono =
| alirdato = 2020-01-12
| alirmonatotago =
| alirjaro =
| aŭtoro = [[Stanislavo Belov]]
| familia nomo =
| persona nomo =
| aŭtoroligilo =
| kunaŭtoroj =
| redaktinto =
| dato = 2020-01-12
| jaro =
| monato =
| formato =
| verko =
| eldoninto = [[Blogger]]
| paĝoj =
| lingvo = eo
| lingvo2=
| lingvo3=
| arkivurl =
| arkivdato =
}} ''(recenzo pri filmo surbaze de lia scenaro)''

{{ĝermo|usonano}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Zaillian}}
[[Kategorio:Usonaj scenaristoj]]</text>
      <sha1>2rn68msoaj4veyr6ohazouvhffhe1hu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ejn Kerem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>560448</id>
    <revision>
      <id>9503454</id>
      <parentid>8986072</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="48fudhasiwrt7c5l90n3k5y1pfd8b1r" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|kvartalo
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=IL-JM
|mapo lokumilo = Jerusalemo
|mapligilo     = jes
|zomo=10
}}
[[Dosiero:Church of John the Baptist, Ein Kerem.jpg|eta|300ra|&lt;center&gt;la katolika [[preĝejo Johano la Baptisto en Jerusalemo|preĝejo Johano la Baptisto]] en Ejn Kerem]]
'''Ejn Kerem''' ([[arabe]] '''عين كارم'''; [[hebree]] '''עין כרם'''; ankaŭ transskribata ''En Kerem'', ''Ein Kerem'' kaj ''Ain Kerem'', en traduko &quot;fonto de la viteja monto&quot;) estas antikva urbo ene de la nuntempaj urbaj limoj de [[Jerusalemo]]. Laŭ la kristana tradicio ĉi tie naskiĝis [[Johano la Baptisto]], kaj sekve la loko fariĝis pilgrimejo.

La loĝloko fondiĝis pro akvofonto. Arkeologiaj trovaĵoj atestas pri setliĝo ekde la [[bronza epoko]].&lt;ref&gt;G. Ernest Wright, ''Bulletin of the American Schools of Oriental Research'' 71 [oktobro 1938], paĝoj 28 kaj sekvaj ({{en}}).&lt;/ref&gt; Probable temas pri la loko de la loĝloko Bet Kerem de la [[Tanaĥo]] respektive [[Malnova Testamento]]([[libro de Jeremia]] 6:1; [[Libro de Neĥemja]] 3:14).&lt;ref&gt;''Carta's Official Guide to Israel and Complete Gazetteer to all Sites in the Holy Land.'' Jerusalemo 1993, ISBN 965-220-186-3, paĝo 233 ({{en}}).&lt;/ref&gt;

En la [[evangelio laŭ Luko]] raportiĝas, ke [[Maria (patrino de Jesuo)|Maria]] post la [[Anunciacio|anonco pri la estonta naskiĝo de]] [[Jesuo Kristo]] de [[Nazareto]] en [[Galileo]] iris „al urbo en la montaro de [[Judeo]]“ ging ([[evangelio laŭ Luko]] 1:39), por viziti [[Zeĥarja (patro de Johano la Baptisto)|Zeĥarjon]] kaj lian gravedan edzinon [[Elizabeto (patrino de Johano la Baptisto)|Elizabeton]]. La ekleziulo Theodosios raportis en 530, ke la loko, en kiu vivis Elizabeto kaj Zeĥarjo, situis kvin mejlojn distance de Jerusalemo.

[[Dosiero:St. John the Baptist in the Mountains IMG 0760.JPG|eta|maldekstra|&lt;center&gt;la katolika [[preĝejo Johano la Baptisto en Jerusalemo|preĝejo Johano la Baptisto]] el alia angulo]]
La plej grava vidindaĵo de En Kerem estas la preĝejo Johano la Baptisto (ofte nomata &quot;preĝejo Johano la Baptisto sur la monto&quot;), katolika preĝejo el la malfrua 19-a jarcento, en kiu montratas la naskoloka kaverno de Johano. La nuna preĝejo estis starigita sur la ruinoj de antaŭaj preĝejoj samnomaj el la [[bizanca imperio]] kaj la epoko de la [[krucimilitistaj ŝtatoj]]. Simile al la preĝejo de la [[Patro nia]] ĝi havas tabulojn kun la [[Benedictus|laŭdokanto de Zeĥarjo, latine nomata ''Benedictus'']] en multaj lingvoj, kompreneble ankaŭ en Esperanto. Ĉe la monta deklivo vidalvide estas samnoma preĝejo Johano la Baptisto de la [[ortodoksa eklezio]] el la jaro 1894 kaj iom pli malsupre situas la [[Preĝejo de la Vizito]], en la loko en kiu Maria renkontis Elizabeton dum sia vizito. Piedira vojo al tiu preĝejo pasas ĉe &quot;maria fonto&quot;.

En 1961 sur la monteto malfermiĝis centro de medicina kleriĝo (''[[Medicina Centro Hadassah|Hadassah]]'').

{{Projektoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.theologische-links.de/downloads/israel/jerusalem_ein_kerem.html artikolo pri ''En Kerem'' en la retejo ''theologische-links.de'' kun bildoj] ({{de}})

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

&lt;!--{{Koordinato|NS=31.76763|EW=35.16086|type=landmark|region=IL-JM|}}--&gt;

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Geografio de Jerusalemo]]
[[Kategorio:Johano la Baptisto]]</text>
      <sha1>48fudhasiwrt7c5l90n3k5y1pfd8b1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503466</id>
      <parentid>9503454</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9503466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3495" sha1="0x5ios5yyjal98aiu463w9qpyqok14y" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|kvartalo
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=IL-JM
|mapo lokumilo = Jerusalemo
|mapligilo     = jes
|zomo=10
}}
[[Dosiero:Church of John the Baptist, Ein Kerem.jpg|eta|300ra|&lt;center&gt;la katolika [[preĝejo Johano la Baptisto en Jerusalemo|preĝejo Johano la Baptisto]] en Ejn Kerem]]
'''Ejn Kerem''' ([[arabe]] '''عين كارم'''; [[hebree]] '''עין כרם'''; ankaŭ transskribata ''En Kerem'', ''Ein Kerem'' kaj ''Ain Kerem'', en traduko &quot;fonto de la viteja monto&quot;) estas antikva urbo ene de la nuntempaj urbaj limoj de [[Jerusalemo]]. Laŭ la kristana tradicio ĉi tie naskiĝis [[Johano la Baptisto]], kaj sekve la loko fariĝis pilgrimejo.

La loĝloko fondiĝis pro akvofonto. Arkeologiaj trovaĵoj atestas pri setliĝo ekde la [[bronza epoko]].&lt;ref&gt;G. Ernest Wright, ''Bulletin of the American Schools of Oriental Research'' 71 [oktobro 1938], paĝoj 28 kaj sekvaj ({{en}}).&lt;/ref&gt; Probable temas pri la loko de la loĝloko Bet Kerem de la [[Tanaĥo]] respektive [[Malnova Testamento]]([[libro de Jeremia]] 6:1; [[Libro de Neĥemja]] 3:14).&lt;ref&gt;''Carta's Official Guide to Israel and Complete Gazetteer to all Sites in the Holy Land.'' Jerusalemo 1993, ISBN 965-220-186-3, paĝo 233 ({{en}}).&lt;/ref&gt;

En la [[evangelio laŭ Luko]] raportiĝas, ke [[Maria (patrino de Jesuo)|Maria]] post la [[Anunciacio|anonco pri la estonta naskiĝo de]] [[Jesuo Kristo]] de [[Nazareto]] en [[Galileo]] iris „al urbo en la montaro de [[Judeo]]“ ging ([[evangelio laŭ Luko]] 1:39), por viziti [[Zeĥarja (patro de Johano la Baptisto)|Zeĥarjon]] kaj lian gravedan edzinon [[Elizabeto (patrino de Johano la Baptisto)|Elizabeton]]. La ekleziulo Theodosios raportis en 530, ke la loko, en kiu vivis Elizabeto kaj Zeĥarjo, situis kvin mejlojn distance de Jerusalemo.

[[Dosiero:St. John the Baptist in the Mountains IMG 0760.JPG|eta|maldekstra|&lt;center&gt;la katolika [[preĝejo Johano la Baptisto en Jerusalemo|preĝejo Johano la Baptisto]] el alia angulo]]
La plej grava vidindaĵo de En Kerem estas la preĝejo Johano la Baptisto (ofte nomata &quot;preĝejo Johano la Baptisto sur la monto&quot;), katolika preĝejo el la malfrua 19-a jarcento, en kiu montratas la naskoloka kaverno de Johano. La nuna preĝejo estis starigita sur la ruinoj de antaŭaj preĝejoj samnomaj el la [[bizanca imperio]] kaj la epoko de la [[krucimilitistaj ŝtatoj]]. Simile al la preĝejo de la [[Patro nia]] ĝi havas tabulojn kun la [[Benedictus|laŭdokanto de Zeĥarjo, latine nomata ''Benedictus'']] en multaj lingvoj, kompreneble ankaŭ en Esperanto. Ĉe la monta deklivo vidalvide estas samnoma preĝejo Johano la Baptisto de la [[ortodoksa eklezio]] el la jaro 1894 kaj iom pli malsupre situas la [[Preĝejo de la Vizito]], en la loko en kiu Maria renkontis Elizabeton dum sia vizito. Piedira vojo al tiu preĝejo pasas ĉe &quot;maria fonto&quot;.

En 1961 sur la monteto malfermiĝis centro de medicina kleriĝo (''[[Medicina Centro Hadassah|Hadassah]]'').

{{Projektoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q12404506}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.theologische-links.de/downloads/israel/jerusalem_ein_kerem.html artikolo pri ''En Kerem'' en la retejo ''theologische-links.de'' kun bildoj] ({{de}})

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

&lt;!--{{Koordinato|NS=31.76763|EW=35.16086|type=landmark|region=IL-JM|}}--&gt;

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Geografio de Jerusalemo]]
[[Kategorio:Johano la Baptisto]]</text>
      <sha1>0x5ios5yyjal98aiu463w9qpyqok14y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Studentoj, baldaŭ profesoroj de Scienca Universitato de Szeged</title>
    <ns>0</ns>
    <id>560657</id>
    <revision>
      <id>9503434</id>
      <parentid>9501163</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Z */</comment>
      <origin>9503434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4512" sha1="k3lbw53nsuy4bcyb3x7kps5z0tfjdk9" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj studentoj, kiuj baldaŭ instruis en [[Scienca Universitato de Szeged]]:

*{{EnhavTabelo|alf=L}}

== A ==
* [[Dezső Ágai]]
* [[György Ágoston (instruisto)]]
* [[István Altorjay]]
* [[Ádám Anderle]]
* [[Enikő Anderléné Sajti]]
* [[György Antalffy]]
* [[Lajos Armentano]]

== B ==
* [[Mária B. Szendrei]], matematikisto
* [[Zoltán Badó]]
* [[Géza Bakonyi]]
* [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]]
* [[Péter Balázs (historiisto)]]
* [[Tibor Balogh (filozofo)]]
* [[Dénes Bara]]
* [[Pál Bárdos]]
* [[István Bárdosi]]
* [[István Bartók]]
* [[Gyula Belényi]]
* [[László Benkő (instruisto)]]
* [[László Berek]]
* [[Ferenc Berencz]]
* [[Gábor Bernáth]]
* [[Sándor Bezdán]]
* [[László Blazovich]]
* [[János Bóka]]
* [[Mihály Boros]]
* [[Ödön Both]]
* [[Győző Bruckner]]

== C ==
* [[Béla Csákány (matematikisto)]]
* [[József Császár]]
* [[Bálint Csatári]]
* [[Dezső Csejtei]]
* [[István Cserháti]]
* [[János Csirik]]
* [[Károly Csúri]]
* [[Ottó Czúcz]]

== D ==
* [[József Dombi]]
* [[Lajos Duró]]

== E ==
* [[Zoltán Ésik]]

== F ==
* [[Andrea Farsang]]
* [[Tamás Fazekas]]
* [[István Ferincz]]
* [[László Füzi]]

== G ==
* [[Róbert Gábriel]], biologo
* [[László Gálffy]], historiisto
* [[László Gallé (biologo)]]
* [[György Geréb]], psikologo
* [[Ferenc Gilde]], kemiisto
* [[Márta Görög]], ministro
* [[László Guczi]], kemiisto
* [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]]
* [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto
* [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]]
* [[Ferenc Győri]], geografo

== H ==
* [[Lajos Hackl]]
* [[Miklós Halmos]]
* [[András Háznagy]]
* [[János Hemmert]]
* [[Aurél Hencz]]
* [[József Híres]]
* [[Judit Hohmann]]
* [[Imre Horváth (biologo)]]
* [[János Horváth (fizikisto)]]
* [[János Horváth (mikrobiologo)]]
* [[József Horváth (kemiisto)]]
* [[Péter Huhn]], kemiisto

== I ==
* [[József Imre]]

== J ==
* [[László J. Nagy]], historiisto

== K ==
* [[Zoltán Kanyó]]
* [[Sándor Károly (lingvisto)]]
* [[Tamás Keczer]]
* [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]]
* [[Lajos Kemény]]
* [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo
* [[István Ketskeméty]]
* [[A. Sándor Kiss]]
* [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]]
* [[István Kiss (algologo)]]
* [[Miklós Koltay]]
* [[Ferenc Kószó]]
* [[László Koszta]], historiisto
* [[Zoltán Ambrus Kovács]]
* [[Zoltán Kőváry]], psikologo

== L ==
* [[Imre Lengyel]]
* [[Gábor Lusztig]]

== M ==
* [[Zoltán Majó]]
* [[Ferenc Makk]]
* [[László Makra]]
* [[László Marjanucz]]
* [[Péter Márki-Zay]]
* [[János Martonyi (politikisto)]]
* [[István Martzy]]
* [[Béla Matkovics]]
* [[Judit Méray]]
* [[Emil Minker]], farmakologo
* [[Gyula Molnár (klarnetisto)]]
* [[István Monok]]
* [[József Morvay]]

== N ==
* [[Enikő Németh T.]]

== O ==
* [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo
* [[Ilona Oláhné Béládi]], [[virologo]]
* [[Jenő Ormos]], patologo

== P ==
* [[István Pálinkó]], kemiisto
* [[Sándor Papp (historiisto)]]
* [[András Patyi]], juĝisto
* [[György Péczely]], meteologo
* [[László Péter (bibliotekisto)]]
* [[Ferenc Pintér (fizikisto)]]

== R ==
* [[Tibor Radó]]
* [[Ernő Raffay]]
* [[József Ruszoly]]

== S ==
* [[Klára Sándor]], turkologo
* [[Rita Sonkodi]], pentristo
* [[Károly Streitman]], pediatro
* [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto
* [[János Surányi (matematikisto)]]
* [[György Szabados (historiisto)]]
* [[György Szabó (kuracisto)]]
* [[Gábor Szász]], matematikisto
* [[Sándor Székely (partilaboristo)]]
* [[Klára Széles]], literaturisto
* [[Ágnes Szendrei]], matematikisto
* [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto
* [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto
* [[János Szilárd]], kuracisto
* [[László Szilasi]], literaturisto
* [[Lajos Szilassi]], matematikisto
* [[Jenő Szilbereky]], juĝisto
* [[Ildikó Szondi]], statistikisto
* [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto
* [[István Szórády]], kuracisto

== T ==
* [[József Takáts (kritikisto)]]
* [[László Trócsányi]]
* [[Ágota Tóth]]
* [[Ágnes Tóthné Horváth]]
* [[Károly Tóth (dekano)]]

== U ==
* [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]]

== V ==
* [[Tibor Venkei]]
* [[Irén Vincze]]
* [[Péter Vukman]]

== W ==
* [[Richárd Wagner (geografo)]]

== Z ==
* [[András Zakar (psikologo)]]
* [[Péter Zakar]], eklezihistoriisto

== Fontoj ==
La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio.

[[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]]
[[Kategorio:Listoj]]</text>
      <sha1>k3lbw53nsuy4bcyb3x7kps5z0tfjdk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Studentoj de Universitato de Pécs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>562909</id>
    <revision>
      <id>9503438</id>
      <parentid>9501164</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* W */</comment>
      <origin>9503438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6257" sha1="slkqrfhg0lxw66xgthx8yk3ml1npfse" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj studentoj en [[Universitato de Pécs]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo kaj al la aliĝintaj altlernejoj):

*{{EnhavTabelo|alf=L}}

== A ==
* [[Oszkár Abay Nemes]]
* [[János Ábrahám (juristo)]]
* [[Norbert Ács]]
* [[Antal Ádám (konstitucia juĝisto)]]
* [[László Agócsy]]
* [[István Andik]]
* [[Miklós Orbán Arató]]
* [[Sándor Ausch]]

== B ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[András Babics]]
* [[Béla Bacher]]
* [[Bálint Bachmann]]
* [[László Bagossy]]
* [[Zelka Baktay]]
* [[Miklós Balassa]]
* [[Borisz Balla]]
* [[Endre Bán (ginekologo)]]
* [[Mihály Barabás (radiologo)]]
* [[István Bárány]]
* [[Imre Barta]]
* [[Miklós Bauer]]
* [[Zoltán Beck]]
* [[Árpád Bellyei]]
* [[Imre Bencze (advokato)]]
* [[Ferenc Benedek (juristo)]]
* [[László Benkő (juristo)]]
* [[László Bernát Bérczi]]
* [[Botond Berde]]
* [[Richárd Bodor]]
* [[Béla Bohus]]
* [[Antal Bókay]]
* [[Judit Bonyár]]
* [[Béla Boros (kuracisto)]]
* [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]]
* [[Angelo Brelich]]
* [[Mario Brelich]]
* [[Pál Bródy]]
{{Div col end}}

== C ==
* [[Balázs Csákabonyi]]
* [[István Csapody (kuracisto)]]
* [[Judit Czunyiné Bertalan]]

== D ==
* [[Ágnes Dékány]]
* [[Ágnes Deli]]
* [[György Dénes (speleologo)]]
* [[László Dobszay (kuracisto)]]
* [[László Domokos]]
* [[Lajos Dorkota]]
* [[Margit Dubovitz]]

== E ==
* [[István Énekes (koreografo)]]
* [[Péter Engert]]
* [[Gyula Erdődy]]

== F ==
* [[Károly Lajos Fábri]]
* [[László Farádi]]
* [[Endre Fejér]]
* [[Sándor Ferkó]]
* [[Renée Fonó]]
* [[Géza Forgó]]
* [[Ágnes Forsthoffer]]
* [[József Frankl]]
* [[Miklós Füzes]]

== G ==
* [[György Gábor (kardiologo)]]
* [[László Pál Galuska]], dramisto
* [[István Gellér B.]], skulptisto
* [[László Geréb (tradukisto)]]
* [[Árpád Gógl]], ministro
* [[György Gonda (politikisto)]]
* [[József Gödöny]], [[kriminologo]]
* [[László Göncz]], historiisto
* [[Frigyes Götz]], urologo
* [[László Götz]], kuracisto
* [[Ödön Gróf]], naĝisto
* [[Pál Gróf]], kuracisto
* [[László Gulyás (historiisto)]]
* [[István György (politikisto)]]
* [[József Gyurácz]], ornitologo
* [[Ferenc Gyurcsány]] ministrestro

== H ==
* [[József Hajas]]
* [[Helga Hajdu]]
* [[Judit Hammerstein]]
* [[László Hantos]]
* [[Ottó Heinek]]
* [[Zsuzsanna Helyes]]
* [[Viktória Herencsár]]
* [[Imre Holl]]
* [[Béla Honti]]
* [[Tamás Hoffmann (urbestro)]]
* [[Mihály Hompola]]
* [[György Honti]]
* [[Péter Hoppál]]
* [[Zoltán Horn]]
* [[Diána Horváth-Márjánovics]]
* [[Júlia Terézia Horváth]]
* [[Károly Horváth (aktoro)]]
* [[József Hudi]]
* [[Lajos Huszty]]

== I ==
* [[György Illei]]

== J ==
* [[Tibor Jármy]]
* [[Richárd Juha]]

== K ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Erzsébet Kálmán]]
* [[László Kálnoky]]
* [[Erzsébet Kardos]]
* [[Miklós Kárpáti]]
* [[Attila Katus]]
* [[László Kelemen (advokato)]]
* [[Miklós Kellermayer]]
* [[Gábor Keményffy]]
* [[Miklós Kengyel]]
* [[László Lóránt Keresztes]]
* [[Sándor Keresztes (politikisto)]]
* [[Károly Kett]]
* [[Iván Kétyi]]
* [[Balázs Kézdi]]
* [[Miklós Zsolt Kis]]
* [[György Kiss (juristo)]]
* [[Gyula Kiss (haŭtkuracisto)]]
* [[László Kiss (konstitucia juĝisto)]]
* [[Sándor Károly Klempa]]
* [[László Levente Kocsis]]
* [[István Kolber]]
* [[Ferenc Köles]]
* [[Emil Kolozsvári Grandpierre]]
* [[János Kolta]]
* [[Zsófia Konkoly]]
* [[Attila Kovács (Slovenio)]]
* [[Gusztáv Kovács]]
* [[István Kovács (operkantisto)]]
* [[Tamás Kovács (prokuroro)]]
* [[Zoltán Kőváry]]
* [[Tamás Gergely Kucsera]]
* [[István Kulcsár (psikiatro)]]
* [[Csaba Kutnyánszky]]
{{Div col end}}

== L ==
* [[Antal Lábady]]
* [[Tamás Lábady]]
* [[Tamás Ladányi]]
* [[Pál Lajkó]]
* [[László Lajos]]
* [[Tamás Lajos (kameraisto)]]
* [[Mónika Lamperth]]
* [[László Lénárd]]
* [[Imre Littmann]]
* [[Béla Locsmándi]]
* [[Viktória Lőrincz]]

== M ==
* [[Zoltán Mága]]
* [[Jenő Manninger]]
* [[Ágnes Marsai]]
* [[Krisztina Máté]]
* [[László Matkó]]
* [[Márta Mátrai]]
* [[Tamás Mellár]]
* [[Endre Mester]]
* [[László Mester]]
* [[György Mészáros]]
* [[Zoltán Mericske]]
* [[András Mohácsi]]
* [[Viktória Monostory]]
* [[Cecília Müller]]

== N ==
* [[Sándor N. Szabó]]
* [[Csaba Nagy (politikisto)]]
* [[András Nemény]]
* [[Imre Niedermann]]
* [[Gergely Nógrádi]]
* [[Krisztián Nyáry]]

== P ==
* [[Péter P. Müller]]
* [[Béla Palasovszky]]
* [[Norbert Pap]]
* [[Máté Pálhegyi]]
* [[József Palotás (skulptisto)]]
* [[Zoltán Palotás]]
* [[István Pelle]]
* [[József Perbíró]]
* [[Péter Petrusz]]
* [[Zsolt Pozsgai]]
* [[Sándor Puder]]
* [[Jenő Putnoky]]

== R ==
* [[Jenő Rácz (kuracisto)]]
* [[János Rechnitzer]]
* [[Dóra Reglődi]]
* [[Miklós Réthelyi]]
* [[György Révész (kuracisto)]]
* [[Zoltán Rihmer]]
* [[Dávid Rózsa]]

== S ==
* [[Miklós Sárközy]]
* [[Béla Sarlós]]
* [[János Schuster]]
* [[Attila Simon (historiisto)]]
* [[Tamás Soltra E.]]
* [[László Solymosi (neŭrologo)]]
* [[László Sólyom]]
* [[Tamás Sors]]
* [[András Stark (psikiatro)]]
* [[Tamás Suchman]]
* [[Ferenc Sütő]]
* [[Attila Szabó (kanuisto)]]
* [[Zoltán Szabó (ministro)]]
* [[László Szakács (politikisto)]]
* [[Ágnes Szakály]]
* [[Barnabás Szalontai]]
* [[Miklós Szedő]]
* [[Zsófia Szilágyi]]
* [[Katalin Szili]]
* [[Dávid Szolláth]]
* [[Mihály Szotáczky]]
* [[László Szunyogh]]

== T ==
* [[Mihály Takaró]]
* [[Eszter Takáts]]
* [[Gergely Tapolczai]]
* [[Tamás Tényi]]
* [[József Tihanyi (instruisto)]]
* [[Mátyás Trixler]]
* [[András Ernő Tóth]]
* [[Imre Tóth (historiisto)]]
* [[Magdolna Tóth (ceramikisto)]]

== V ==
* [[Attila Varga (ekonomikisto)]]
* [[Csaba Varga (juristo)]]
* [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]]
* [[Imre Vas]]
* [[István Vermes]]
* [[Gábor Világosi]]
* [[Antal Visegrády]]
* [[György Vókó]]
* [[József Vonyó]]
* [[Péter Vukman]]

== W ==
* [[János Wagner (zoologo)]]
* [[György Wéber (kirurgo)]]
* [[János Weiss]]
* [[Zoltán Wilhelm]]

== Z ==
* [[Péter Zakar]]

== Fontoj ==
* La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio.

[[Kategorio:Listoj]]
[[Kategorio:Universitato de Pécs| ]]</text>
      <sha1>slkqrfhg0lxw66xgthx8yk3ml1npfse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato Ferenc Gál</title>
    <ns>0</ns>
    <id>563917</id>
    <revision>
      <id>9503440</id>
      <parentid>9416008</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elektitaj instruistoj */</comment>
      <origin>9503440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2650" sha1="8db18b43ugvi24d8ej65hje306cx6ec" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = 
|lando         = Hungario
|situo         = 
|establita     = 
|speco         = 
|gvidanto      = 
|nombro de studentoj={{formatnum:}}
|nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = HU
|situo sur mapo2=
|zomo          = 13
|retejo        = 
|tipo1         = reliefo
}}
La '''[[Universitato]] [[Ferenc Gál]]''' estas provinca teologia lernejo en [[Szeged]]. La posedanto estas [[diocezo]] de Szeged-Csanád.

== Historio ==
[[Episkopo]] [[Gyula Glattfelder]] fondis la [[seminario]]n, kie la instruado komenciĝis en [[1930]]. La [[pedagogo]]j estis [[jezuitoj]], sed en [[1950]] ili estis forigitaj. La korespondanta edukado (kiel nova eduka ebleco) komenciĝis en [[1983]]. La altlernejo ekde [[1995]] ricevis permeson doni oficialajn [[bakalaŭro]]jn. En [[2008]] la altlernejo prenis la nomon de ''Altlernejo Ferenc Gál''. En [[2014]] pedagogia [[fakultato]] en [[Szarvas]] aliĝis al la altlernejo, en la sekva jaro ankaŭ agrikultura de [[Mezőtúr]]. Apartenaĵoj de la altlernejo estas praktikada bazlernejo, [[infanĝardeno]] kaj infanvartejo en Szarvas kaj faklernejo-[[gimnazio]]-[[kolegio]] en [[Békés (urbo)]]. En 2020 la altlernejo estis levita universitato.

En Szarvas en la [[18-a jarcento]] oni fondis katolikan lernejon, kiu funkciis ĝis la socialisma erao, poste ĝi estis levita al fakultato de pedagogia instruado. Oni edukis ankaŭ infanĝardenistojn kaj infanvartejistojn. La celo ne ŝanĝiĝis post la aliĝo, tamen nun la instruado daŭras en kristana etoso.

== Fakultatoj ==
La altlernejo havas fakultatojn pri:
* teologio
* sociologio
* pedagogio

== Elektitaj studentoj ==
* [[György Benyik]]
* [[Róbert Gyula Dudás]]
* [[Péter Nemeshegyi]]
* [[Béla Weissmahr]]
* [[Viktor Zsódi]]

== Elektitaj instruistoj ==
* György Benyik
* [[Kálmán Juhász]]
* [[Jenő Kerkai]]
* [[Imre Mócsy]]
* Péter Nemeshegyi
* [[Jenő Vácz]]
* Béla Weissmahr
* [[Péter Zakar]]

== Fontoj ==
* [http://gff-szeged.hu/ oficiala paĝo hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160710152137/http://gff-szeged.hu/ |date=2016-07-10 }}
* [http://www.gyakorloovi-suli.hu/ fakultato Szarvas]
* [http://gff-mezotur.hu/kezdolap filio en Mezőtúr] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160816080025/http://gff-mezotur.hu/kezdolap |date=2016-08-16 }}

{{Unua|kat=ne}}

[[Kategorio:Altlernejoj en Hungario]]
[[Kategorio:Szeged]]</text>
      <sha1>8db18b43ugvi24d8ej65hje306cx6ec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato János Kodolányi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>564933</id>
    <revision>
      <id>9503350</id>
      <parentid>9469176</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elektitaj instruistoj */</comment>
      <origin>9503350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="7ympg0ru8hgjoq8vzx43jqdd6wj5hht" xml:space="preserve">{{informkesto universitato
| titolkoloro       = 
| fonkoloro         = 
| nomo              = Universitato János Kodolányi
| kromnomo          = Altlernejo János Kodolányi 
| bildo             = Kodolányi Orosháza.jpg
| grandeco de bildo = 
| bildopriskribo    = 
| emblemo           = 
| moto              = Komunumo. Scio. Sperto. Sukceso.&lt;br&gt; #Kune ni ŝanĝas al realeco
| fondodato         = [[1992]]
| malfondo          = 
| speco             = privata universitato
| urbo              = [[Orosháza]], [[Hungario]]
| gvidanto          = 
| titolo de la gvidanto = 
| lingvoj           = [[Hungara lingvo]]
| nivelo            = 
| nombro de studentoj = 3 000 (2017)
| nombro de kunlaborantoj = 
| el tio profesoroj = 
| jara budĝeto      =  
| fondaĵokapitalo   =  
| fetiĉo            = 
| adreso            = 5900 Orosháza, Gyopárosi út 3/f.
| telefono          = 
| retejo            = 
| latitudo          = 
| longitudo         = 
| regiono-ISO       = HU
| situo sur mapo    = Székesfehérvár
| situo sur mapo2    = Centra Székesfehérvár
| mapotitolo        = 
|zomo=13
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}&lt;!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--&gt;
|longitudo     ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}}
}}
La '''[[Universitato]] [[János Kodolányi]]''' hungare ''Kodolányi János Egyetem'' estas provinca universitato (iam altlernejo) en [[Hungario]] en [[Székesfehérvár]], sed [[kampuso]]j funkcias en [[Budapeŝto]], [[Siófok]] kaj [[Orosháza]]. La hungara mallongigo estas '''KJE'''.

== Historio ==
La altlernejo estis fondita en [[1992]], en la lernojaro eklernis 147 studentoj. La municipo donacis [[konstruaĵo]]n por la kampuso, ĉar en la urbo ĝis tiam mankis altlernejo aŭ universitato. La edukejo dekomence prenis la nomon János Kodolányi, ĉar la [[verkisto]] ligiĝis al la urbo. En [[1994]] startis la propra radiodissendo por la tuta urbo, kie la lernantaj [[raportisto]]j praktikadis. En [[1997]] propra [[mezlernejo]] ekfunkciis, en la sama jaro [[fakultato]] en [[Siófok]], en la sekva jaro kampuso en Budapeŝto. En Orosháza (apud [[Gyopárosfürdő]]) en [[2004]] komenciĝis la lernado. En 2017 loko de la kampuso estis transmetita al Orosháza, En la sekva jaro la altlernejo estis altrangigita universitato.

== Kapacito ==
En la altlernejo instruas preskaŭ 200 [[pedagogo]]j 3500 [[studento]]jn en 11 katedroj.

== Eduka strukturo ==
* BA, BSc lernadoj: pri eduko-scienco, pedagogio, turismo-gastigado, komunikado
* MA, MSc lernadoj: pri turismo, entreprenado, kultureduko

== Elektitaj instruistoj ==
* [[Viktor Bérces]]
* [[Magdolna Csath]]
* [[Juli Fábián]]
* [[Ferenc Gazdag]]
* [[István Horváth (fizikisto)]]
* [[Endre Kiss]]
* [[András Lánczi]]
* [[Krisztina Máté]]
* [[Barna Pély]]
* [[Ferenc Schreck]]
* [[Annamária Szalai]]
* [[Gábor Ujváry]]
* [[Péter Krisztián Zachar]]

== Elektitaj studentoj ==
* [[Sebastián Cortés (koreografo)]]
* [[Róbert Gyula Dudás]]
* [[Erika Kertész]]
* [[Sarolta Kovács]]
* [[Gyula Mesterházy]]
* [[Zoltán Nagygyörgy]]
* [[András Nemény]]

== Fontoj ==
* [http://www.kodolanyi.hu/ oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171002071110/https://www.kodolanyi.hu/ |date=2017-10-02 }} {{hu}}, {{en}} {{ru}}
* [http://www.kodolanyi.hu/felveteli/images/tartalom/File/kodolanyi_tajekoztato_2012_web.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130521063258/http://www.kodolanyi.hu/felveteli/images/tartalom/File/kodolanyi_tajekoztato_2012_web.pdf |date=2013-05-21 }} {{hu}}

[[Kategorio:Universitatoj en Hungario]]
[[Kategorio:Székesfehérvár]]</text>
      <sha1>7ympg0ru8hgjoq8vzx43jqdd6wj5hht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lesba feminismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>572331</id>
    <revision>
      <id>9503148</id>
      <parentid>8618591</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2566" sha1="842lva0zc3hm89z1iur0znbphn6q31f" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}'''Lesba feminismo''' estas kultura movado kaj kritika vidpunkto, plej influa en la 1970-aj kaj fruaj 1980-aj jaroj (ĉefe en Nord-Ameriko kaj okcidenta Eŭropo), kiu kuraĝigas virinojn direkti siajn energiojn al aliaj virinoj anstataŭ viroj, kaj ofte subtenas [[lesbanineco]]n kiel la logikan rezulton de [[feminismo]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto | familia nomo = Rich | persona nomo = A | jaro = 1980 | titolo = [[Compulsory Heterosexuality and Lesbian Existence]] | url = | journal = Signs | volumo = 5 | numero = | paĝoj = 631–660 | doi=10.1086/493756}}&lt;/ref&gt; Iuj gravaj pensantoj kaj aktivuloj estas [[Charlotte Bunch]], [[Rita Mae Brown]], [[Adrienne Rich]], [[Audre Lorde]], [[Marilyn Frye]], [[Mary Daly]], [[Sheila Jeffreys]], [[Barbara Smith]], [[Pat Parker]], [[Margaret Sloan-Hunter]], [[Cheryl Clarke]], [[Gloria E. Anzaldúa|Gloria Anzaldua]], [[Cherríe Moraga|Cherrie Moraga]], kaj [[Monique Wittig]] (kvankam ĉi lasta estas pli ofte asociata kun la elmerĝo de la [[kvir-teorio]]).

Lesba feminismo kolektiĝis en la malfruaj 1970-aj jaroj pro sento pri nesufiĉeco de la [[dua ondo de feminismo]] kaj [[samseksema liberiga movado]].&lt;ref&gt;Faderman, Lillian: &quot;Surpassing the Love of Men,&quot; p. 17. Quill/William Morrow, 1981.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.feministezine.com/feminist/modern/Old_and_New_Wave-Feminism.html Lesbianism and Feminism]. Alirita la 28-an de majo 2007.&lt;/ref&gt; Laŭ [[Judy Rebick]], kanada ĵurnalisto kaj politika aktivisto por feminismo, lesbaninoj ĉiam estis ĉe la koro de la virina movado, sed iliaj specialaj problemoj estis nevidebligitaj de la sama movado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.international.activism.uts.edu.au/conferences/rebick/discussion.html |titolo=Research on International Activism |alirdato=2016-11-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050526131609/http://www.international.activism.uts.edu.au/conferences/rebick/discussion.html |arkivdato=2005-05-26 }}&lt;/ref&gt;

'''Lesba neblanka feminismo''' elmerĝiĝis kiel respondo al lesba feminisma pensado kaj ties neinkludo de la aferoj klaso kaj raso kiel fontoj de subpremado. La sperto de neblankaj lesbaj feministoj influis ankaŭ la [[intersekca teorio|intersekcan teorion]], kiu studas la rezultojn de la interagoj inter samtempaj formoj de diskriminado (aŭ &quot;interŝlosaj aksoj de subpremado&quot;).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Deviga aliseksemo]]
* [[Kvir-teorio]]
* [[Samseksemulino]]

{{Projektoj}}
{{Ĝermo|feminismo|samseksemo}}

[[Kategorio:Feminismo]]
[[Kategorio:Samseksemo]]</text>
      <sha1>842lva0zc3hm89z1iur0znbphn6q31f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kenza Farah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577682</id>
    <revision>
      <id>9503278</id>
      <parentid>8339841</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T21:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="2bat2pt19dalsqb7lp14ns1ylolbh79" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Kenza Farah''' (8-a de Julio, 1986) estas Franc-Alĝeria [[kantaŭtoro]]. Ŝia albumo ''Authentik'' atingis [[oro]]n en sia dua semajno.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://music.aol.com/artist/kenza-farah/biography/657453 |titolo=Kenza Farah Biography - AOL Music |alirdato=2016-12-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080418043539/http://music.aol.com/artist/kenza-farah/biography/657453 |arkivdato=2008-04-18 }}&lt;/ref&gt; Ĝi estis sekvata de ''Avec le coeur'' (kore) kaj ''Trésor'' (trezoro).

De 2007 al 2012, la kantistino vendis pli ol 500 000 diskoj.&lt;ref&gt;[http://www.purebreak.com/news/kenza-farah-signe-chez-sony-music/41589], Pure Break, Kenza Farah signe chez Sony Music, 25a januaro 2012, alirita la 30an de Decembro 2016.&lt;/ref&gt;

Ŝi estas konata pro multaj kunlaboroj kun aliaj kantistoj kaj muzikistoj kiaj Sefyu, Le Rat Luciano, Idir, Big Ali, Psy 4 de la Rime, Nina Sky, Roldán de la grupo [[Orishas]], Busy Signal, Alonzo, Melissa M, Kayline kaj Nabila (de Karismatik), Soprano, kaj Ahmed Chawki inter aliaj.

== Diskaro ==
=== Albumoj ===
* 2007 : Authentik
* 2008 : Avec le cœur
* 2010 : Trésor
* 2012 : 4 Love
* 2014 : Karismatik

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20080409211128/http://www.kenza-farah.fr/ Oficiala retejo]
* [http://kenza-farah-zik.skyrock.com/ Blogo de Kenza Farah] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150331025608/http://kenza-farah-zik.skyrock.com/ |date=2015-03-31 }}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Farah, Kenza}}

[[Kategorio:Alĝeridevenaj francoj]]
[[Kategorio:Elmigrantoj]]
[[Kategorio:Francaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Francaj repkantistoj]]
[[Kategorio:Soulaj kantistoj]]
[[Kategorio:Ritmenblusaj kantistoj]]
[[Kategorio:Kabilio]]
[[Kategorio:Alĝeriaj kantistoj]]
[[Kategorio:Alĝeriaj muzikistoj]]</text>
      <sha1>2bat2pt19dalsqb7lp14ns1ylolbh79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kim Ĝong-nam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581184</id>
    <revision>
      <id>9503285</id>
      <parentid>9325868</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3813" sha1="o1xmrjbllinj1jl1wtw72ew1y9nwtj7" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}

'''KIM Ĝong-nam''' ({{Lang-ko|김정남}}) (naskiĝis {{naskiĝdato|1971|5|10}}, mortis {{mortodato|2017|2|13}}) estis la plej aĝa filo de [[Kim Ĝong-il]], la antaŭa estro de [[Nord-Koreio]].

Li provis eniri [[Japanio]]n uzante falsan pasporton en majo 2001. Tio estis por viziti [[Disneyland]]-on en [[Tokio]]. Tio kaŭzis la malaprobon de lia patro.&lt;ref name=&quot;hp&quot;&gt;''[[The Huffington Post]]'' artikolo: &quot;[http://www.huffingtonpost.com/2010/06/08/kim-jongnam-north-korean-_n_604779.html Kim Jong Nam, North Korean Leader's Son, Denies Plans To Defect].&quot;&lt;/ref&gt; La pli juna duon-frato de Kim Ĝong-nam, [[Kim Ĝong-un]] estis farita heredanto en septembro 2010.&lt;ref name=&quot;christian&quot;&gt;''Christian Science Monitor'' artikolo: &quot;[http://www.csmonitor.com/World/Asia-Pacific/2010/1008/Kim-Jong-un-confirmed-North-Korean-heir-ahead-of-massive-military-parade Kim Jong-un confirmed North Korean heir ahead of massive military parade].&quot;&lt;/ref&gt;

En junio 2010, Kim Ĝong-nam donis mallongan intervjuon al ''[[Associated Press]]'' en [[Makao]].&lt;ref name=&quot;seattle&quot;&gt;''[[The Seattle Times]]'' artikolo: &quot;[http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2012048945_apasskoreashipsinks.html NKorean leader's son gives interview].&quot;&lt;/ref&gt; Li diris al la ĵurnalisto ke li havis &quot;neniun planon&quot; por [[Dizerto|dizerti]] al [[Eŭropo]]. La gazetaro antaŭnelonge diris tion.&lt;ref name=&quot;seattle&quot; /&gt; Kim Ĝong-nam vivis en apartamento en Insulo Coloane en la suda pinto de Makao ĝis 2007.&lt;ref name=&quot;chosun&quot; /&gt; Anonima sudkorea oficialulo raportis en oktobro 2010 ke Ĝong-nam ne vivis en Makao jam de &quot;monatoj&quot;, kaj nun iras inter Ĉinio kaj &quot;alia lando&quot;.&lt;ref name=&quot;chosun&quot; /&gt;

Kiam lia patro mortis, Kim Ĝong-nam ne ĉeestis la funebron. Tio estis por ĉesigi rumorojn pri [[sukcedo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.news.com.au/world/kims-eldest-in-secret-visit-to-see-body/story-e6frfkyi-1226234297219 |titolo=Kim's eldest in 'secret visit' to see body (AFP, Januaro 1, 2012) |alirdato=2017-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120102075057/http://www.news.com.au/world/kims-eldest-in-secret-visit-to-see-body/story-e6frfkyi-1226234297219 |arkivdato=2012-01-02}}&lt;/ref&gt;

Li mortis {{mortodato kaj aĝo|2017|2|13|1971|5|10}}. Li estis murdita per pikoj de venenitaj kudriloj en Internacia Flughaveno de [[Kuala-Lumpuro]], [[Malajzio]].&lt;ref&gt;http://www.reuters.com/article/us-northkorea-malaysia-kim-idUSKBN15T1DN&lt;/ref&gt;

== Privata vivo ==
La sudkorea ĵurnalo ''[[Chosun Ilbo]]'' diris ke Kim Ĝong-nam havas du edzinojn, almenaŭ unu amantinon, kaj plurajn infanojn.&lt;ref name=&quot;chosun&quot;&gt;''[[Chosun Ilbo]]'' artikolo: &quot;[http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/10/04/2010100401059.html Where Is Kim Jong-il's Eldest Son?].&quot;&lt;/ref&gt; Lia unua edzino Shin Jong-hui (naskiĝinta ĉirkaŭ 1980) kaj ilia filo Kum-sol (naskiĝinta ĉirkaŭ 1996) vivas en domo nomita Dragon Villa en la norda suburbo de [[Pekino]].&lt;ref name=&quot;chosun&quot; /&gt; Lia dua edzino Lee Hye-kyong (naskiĝinta ĉirkaŭ 1970), ilia filo Han-sol (naskiĝinta ĉirkaŭ 1995) kaj ilia filino Sol-hui (naskiĝinta ĉirkaŭ 1998) vivas en apartamento en Makao.&lt;ref name=&quot;chosun&quot; /&gt; La amantino de Ĝong-nam, antaŭa [[Stevardo|stevardino]] de [[Air Koryo]] So Yong-la (naskiĝinta ĉirkaŭ 1980), ankaŭ vivas en Makao.&lt;ref name=&quot;chosun&quot; /&gt;

La amaskomunikiloj ofte donas atenton al Ĝong-nam pro lia ludmanio kaj ekstravaganca elspezado.&lt;ref&gt;http://wordswithmeaning.org/2012/02/kim-jong-ils-son-gets-kicked-out-of-casino{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Tradukfonto ==
{{Trad|simple|Kim Jong-nam|5602572}}

{{Dinastio Kim}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kim, Jong-nam}}

[[Kategorio:Atencitoj]]
[[Kategorio:Nordkoreaj politikistoj]]</text>
      <sha1>o1xmrjbllinj1jl1wtw72ew1y9nwtj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto:Baba79/provejo</title>
    <ns>2</ns>
    <id>583362</id>
    <revision>
      <id>9503064</id>
      <parentid>9502483</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2428" sha1="oiwl6ofvbawzlv2cbx24r786wst4pr4" xml:space="preserve">{{#tag:ref|
|group=&quot;nb&quot;}}


&lt;ref name= io &gt; ... &lt;/ref&gt;

&lt;ref name= io /&gt;

{{lingvo-uk|

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;

&lt;/gallery&gt;


Kategorio:Ŝablono:Informkesto

{{informkesto homo}}
'''Akim Omiri''', (naskiĝis {{naskiĝdato |1985|9|14}} en [[Havro]], estas [[Francio|franca]] [[humuristo]], [[videisto]], [[kolumnisto]] kaj [[radio-prezentisto]].

Biografio
En la aĝo de 14 jaroj, li estis hospitaligita dum unu jaro pro pulma kancero[1],[2],[3],[4] aŭ, laŭ li, ne-Hodgkina limfomo[5]. Dum sia juneco, li ankaŭ fariĝis la franca universitata vicĉampiono pri boksado[1],[2],[6]. Post akiro de bakalaŭra grado pri literaturo kaj dujara teknika grado pri merkatado en Havro[7],[8],[9], li translokiĝis al Parizo en 2007, kie li akiris bakalaŭran gradon pri reklamadministrado de ESP[5], samtempe lanĉante sian karieron en humuristo[10],[4].

Kariero
En 2010, li gajnis la &quot;Mondan Pokalon por Rido&quot; organizitan de la kafejo-teatro Le Pranzo[10] kaj foje prezentis kun la Jamel Komedio-Klubo. Samtempe, li lanĉis sian YouTube-kanalon post renkonti Norman kaj Hugo Tout Seul[1],[4]. Li poste verkis por aliaj komikistoj kaj enhavkreintoj, precipe kunlaborante kun Norman, Natoo, Cyprien kaj Le Rire Jaune. Li nelonge aliĝis al la kolektivo Golden Moustache antaŭ ol dediĉi sin al siaj propraj videoprojektoj[11].

Sur scenejo, Akim Omiri traktas sociajn temojn kiel malsano, rasismo kaj feminismo, uzante humuron por provoki penson. En 2017, li prezentis sian unuan unu-viran spektaklon, Akim Omiri est super gentil (Akim Omiri estas Super Afabla), reĝisorita de Kader Aoun. Li prezentis en diversaj komediokluboj, inkluzive de la Paname Art Café[12][referenco konfirmota], kaj turneis Francion[13].

Lia YouTube-sukceso kreskis paralele, kun liaj videoj akumulantaj plurajn milionojn da spektoj. En 2018, li partoprenis la komedian festivalon Marakeŝo du Rire kaj prezentis sian spektaklon en la ĉefa halo de la Palaco des Glaces en Parizo. Li poste komencis turneon tra Francio.[4]

En 2024, li prezentis Contexte, duan spektaklon kiu ironie analizis la difektojn de la moderna socio, esplorante temojn kiel nuliga kulturo, konspiraj teorioj kaj edukado. Reĝisorita de Kaza, ĉi tiu spektaklo asertas lian politike engaĝitan sintenon.[14][15]

Regula komentisto en la radioprogramo La Dernière ĉe Radio Nova,[16] li prezentis la semajnan programon La Riposte ĉe la sama stacio ekde la 18-a de marto 2025.[17][3]</text>
      <sha1>oiwl6ofvbawzlv2cbx24r786wst4pr4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503113</id>
      <parentid>9503064</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2448" sha1="cktumstwlybm9r67hunb0jkh4uo4gnz" xml:space="preserve">{{#tag:ref|
|group=&quot;nb&quot;}}


&lt;ref name= io &gt; ... &lt;/ref&gt;

&lt;ref name= io /&gt;

{{lingvo-uk|

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;

&lt;/gallery&gt;


Kategorio:Ŝablono:Informkesto

{{informkesto homo}}
'''Akim Omiri''', (naskiĝis {{naskiĝdato |1985|9|14}} en [[Havro]], estas [[Francio|franca]] [[humuristo]], [[videisto]], [[kolumnisto]] kaj [[radio-prezentisto]].

== Biografio ==
14 jarojaĝe, li estis enhospitaligita dum unu jaro pro [[pulma kancero]][1],[2],[3],[4] aŭ, laŭ li, ne-Hodgkina limfomo[5]. Dum sia junaĝo, li ankaŭ fariĝis la franca universitata vicĉampiono pri [[boksado]][1],[2],[6]. Post akiro de [[Abituro|abitura]] grado pri [[literaturo]] kaj dujara teknika grado pri merkatado en Havro[7],[8],[9], li translokiĝis al Parizo en 2007, kie li akiris bakalaŭran gradon pri reklamadministrado de ESP[5], samtempe lanĉante sian karieron en humuristo[10],[4].

Kariero
En 2010, li gajnis la &quot;Mondan Pokalon por Rido&quot; organizitan de la kafejo-teatro Le Pranzo[10] kaj foje prezentis kun la Jamel Komedio-Klubo. Samtempe, li lanĉis sian YouTube-kanalon post renkonti Norman kaj Hugo Tout Seul[1],[4]. Li poste verkis por aliaj komikistoj kaj enhavkreintoj, precipe kunlaborante kun Norman, Natoo, Cyprien kaj Le Rire Jaune. Li nelonge aliĝis al la kolektivo Golden Moustache antaŭ ol dediĉi sin al siaj propraj videoprojektoj[11].

Sur scenejo, Akim Omiri traktas sociajn temojn kiel malsano, rasismo kaj feminismo, uzante humuron por provoki penson. En 2017, li prezentis sian unuan unu-viran spektaklon, Akim Omiri est super gentil (Akim Omiri estas Super Afabla), reĝisorita de Kader Aoun. Li prezentis en diversaj komediokluboj, inkluzive de la Paname Art Café[12][referenco konfirmota], kaj turneis Francion[13].

Lia YouTube-sukceso kreskis paralele, kun liaj videoj akumulantaj plurajn milionojn da spektoj. En 2018, li partoprenis la komedian festivalon Marakeŝo du Rire kaj prezentis sian spektaklon en la ĉefa halo de la Palaco des Glaces en Parizo. Li poste komencis turneon tra Francio.[4]

En 2024, li prezentis Contexte, duan spektaklon kiu ironie analizis la difektojn de la moderna socio, esplorante temojn kiel nuliga kulturo, konspiraj teorioj kaj edukado. Reĝisorita de Kaza, ĉi tiu spektaklo asertas lian politike engaĝitan sintenon.[14][15]

Regula komentisto en la radioprogramo La Dernière ĉe Radio Nova,[16] li prezentis la semajnan programon La Riposte ĉe la sama stacio ekde la 18-a de marto 2025.[17][3]</text>
      <sha1>cktumstwlybm9r67hunb0jkh4uo4gnz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503118</id>
      <parentid>9503113</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2489" sha1="o6y5ynk549rf69y8f9hqnybt6i5l9ln" xml:space="preserve">{{#tag:ref|
|group=&quot;nb&quot;}}


&lt;ref name= io &gt; ... &lt;/ref&gt;

&lt;ref name= io /&gt;

{{lingvo-uk|

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;

&lt;/gallery&gt;


Kategorio:Ŝablono:Informkesto

{{informkesto homo}}
'''Akim Omiri''', (naskiĝis {{naskiĝdato |1985|9|14}} en [[Havro]], estas [[Francio|franca]] [[humuristo]], [[videisto]], [[kolumnisto]] kaj [[radio-prezentisto]].

== Biografio ==
=== Junaĝo ===
14 jarojaĝe, li estis enhospitaligita dum unu jaro pro [[pulma kancero]][1],[2],[3],[4] aŭ, laŭ li, ne-Hodgkina limfomo[5]. Dum sia junaĝo, li ankaŭ fariĝis la franca universitata vicĉampiono pri [[boksado]][1],[2],[6]. Post akiro de [[Abituro|abitura]] grado pri [[literaturo]] kaj dujara teknika grado pri merkatado en [[Havro]][7],[8],[9], li translokiĝis al [[Parizo]] en 2007, kie li akiris [[bakalaŭro|bakalaŭran gradon]] pri reklamadministrado [5], samtempe lanĉante sian karieron de humuristo[10],[4].

=== Kariero ===
En 2010, li gajnis la &quot;Mondan Pokalon por Rido&quot; organizitan de la kafejo-teatro Le Pranzo[10] kaj foje prezentis kun la Jamel Komedio-Klubo. Samtempe, li lanĉis sian YouTube-kanalon post renkonti Norman kaj Hugo Tout Seul[1],[4]. Li poste verkis por aliaj komikistoj kaj enhavkreintoj, precipe kunlaborante kun Norman, Natoo, Cyprien kaj Le Rire Jaune. Li nelonge aliĝis al la kolektivo Golden Moustache antaŭ ol dediĉi sin al siaj propraj videoprojektoj[11].

Sur scenejo, Akim Omiri traktas sociajn temojn kiel malsano, rasismo kaj feminismo, uzante humuron por provoki penson. En 2017, li prezentis sian unuan unu-viran spektaklon, Akim Omiri est super gentil (Akim Omiri estas Super Afabla), reĝisorita de Kader Aoun. Li prezentis en diversaj komediokluboj, inkluzive de la Paname Art Café[12][referenco konfirmota], kaj turneis Francion[13].

Lia YouTube-sukceso kreskis paralele, kun liaj videoj akumulantaj plurajn milionojn da spektoj. En 2018, li partoprenis la komedian festivalon Marakeŝo du Rire kaj prezentis sian spektaklon en la ĉefa halo de la Palaco des Glaces en Parizo. Li poste komencis turneon tra Francio.[4]

En 2024, li prezentis Contexte, duan spektaklon kiu ironie analizis la difektojn de la moderna socio, esplorante temojn kiel nuliga kulturo, konspiraj teorioj kaj edukado. Reĝisorita de Kaza, ĉi tiu spektaklo asertas lian politike engaĝitan sintenon.[14][15]

Regula komentisto en la radioprogramo La Dernière ĉe Radio Nova,[16] li prezentis la semajnan programon La Riposte ĉe la sama stacio ekde la 18-a de marto 2025.[17][3]</text>
      <sha1>o6y5ynk549rf69y8f9hqnybt6i5l9ln</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503123</id>
      <parentid>9503118</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2566" sha1="begn8e7pxctflmv9o31nm9d1ddlztxl" xml:space="preserve">{{#tag:ref|
|group=&quot;nb&quot;}}


&lt;ref name= io &gt; ... &lt;/ref&gt;

&lt;ref name= io /&gt;

{{lingvo-uk|

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;

&lt;/gallery&gt;


Kategorio:Ŝablono:Informkesto

{{informkesto homo}}
'''Akim Omiri''', (naskiĝis {{naskiĝdato |1985|9|14}} en [[Havro]], estas [[Francio|franca]] [[humuristo]], [[videisto]], [[kolumnisto]] kaj [[radio-prezentisto]].

== Biografio ==
=== Junaĝo ===
14 jarojaĝe, li estis enhospitaligita dum unu jaro pro [[pulma kancero]][1],[2],[3],[4] aŭ, laŭ li, ne-Hodgkina limfomo[5]. Dum sia junaĝo, li ankaŭ fariĝis la franca universitata vicĉampiono pri [[boksado]][1],[2],[6]. Post akiro de [[Abituro|abitura]] grado pri [[literaturo]] kaj dujara teknika grado pri merkatado en [[Havro]][7],[8],[9], li translokiĝis al [[Parizo]] en 2007, kie li akiris [[bakalaŭro|bakalaŭran gradon]] pri reklamadministrado [5], samtempe lanĉante sian karieron de humuristo[10],[4].

=== Kariero ===
En 2010, li gajnis la &quot;Mondan Pokalon por Rido&quot; organizitan de la kafejo-teatrejo ''Le Pranzo''[10] kaj foje prezentis kun la ''Jamel Comedie-Club''. Samtempe, li lanĉis sian YouTube-kanalon post renkonti Norman kaj Hugo Tout Seul[1],[4]. Li poste verkis por aliaj komikistoj kaj enhavkreintoj, precipe kunlaborante kun Norman, Natoo, Cyprien kaj Le Rire Jaune. Li nelonge aliĝis al la kolektivo Golden Moustache antaŭ ol dediĉi sin al siaj propraj videoprojektoj[11].

Sursceneje, Akim Omiri traktas sociajn temojn kiel malsano, rasismo kaj feminismo, uzante humuron por estigi pripensadon. En 2017, li prezentis sian unuan unuulan spektaklon, ''Akim Omiri est super gentil'' (Akim Omiri estas Ege Afabla), reĝisorita de Kader Aoun. Li prezentis en diversaj komediokluboj, inkluzive de la ''Paname Art Café''[12][referenco konfirmota], kaj turneis tra Francio[13].

Lia Jutuba sukceso kreskis paralele, kun liaj videoj akumulantaj plurajn milionojn da spektoj. En 2018, li partoprenis la komedian festivalon ''Marrakech du rire'' kaj prezentis sian spektaklon en la ĉefa halo de la Palais des Glaces en Parizo. Li poste komencis turneon tra Francio.[4]

En 2024, li prezentis ''Contexte'', duan spektaklon kiu ironie analizis la difektojn de la moderna socio, esplorante temojn kiel [[Nuliga kulturo|nuliga kulturo]], [[Konspira teorio|konspiraj teorioj]] kaj [[Eduko|edukado]]. Reĝisorita de Kaza, ĉi tiu spektaklo malkaŝas lian politike engaĝitan sintenon.[14][15]

Regula komentisto en la radioprogramo La Dernière ĉe Radio Nova,[16] li prezentis la semajnan programon La Riposte ĉe la sama stacio ekde la 18-a de marto 2025.[17][3]</text>
      <sha1>begn8e7pxctflmv9o31nm9d1ddlztxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503144</id>
      <parentid>9503123</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7038" sha1="3on12lvqfucgsqxgw3sxgjyupykhdln" xml:space="preserve">{{#tag:ref|
|group=&quot;nb&quot;}}


&lt;ref name= io &gt; ... &lt;/ref&gt;

&lt;ref name= io /&gt;

{{lingvo-uk|

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;

&lt;/gallery&gt;


Kategorio:Ŝablono:Informkesto

{{informkesto homo}}
'''Akim Omiri''', (naskiĝis {{naskiĝdato |1985|9|14}} en [[Havro]], estas [[Francio|franca]] [[humuristo]], [[videisto]], [[kolumnisto]] kaj [[radio-prezentisto]].

== Biografio ==
=== Junaĝo ===
14 jarojaĝe, li estis enhospitaligita dum unu jaro pro [[pulma kancero]]&lt;ref name=Casson&gt;Elisa Casson, « [https://www.elle.fr/Loisirs/News/Akim-Omiri-le-nouveau-talent-made-in-Youtube-3739328 Akim Omiri, le nouveau talent made in Youtube] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.elle.fr%2FLoisirs%2FNews%2FAkim-Omiri-le-nouveau-talent-made-in-Youtube-3739328 arkivo]), Elle, 30-a de novembro 2018&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Charhi&gt;Issam Charhi, « [https://www.public.fr/exclu-public-akim-omiri-golden-moustache-j-ai-toujours-eu-envie-de-faire-un-metier-original Exclu Public : Akim Omiri (Golden Moustache) : “J'ai toujours eu envie de faire un métier original” !] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.public.fr%2Fexclu-public-akim-omiri-golden-moustache-j-ai-toujours-eu-envie-de-faire-un-metier-original arkivo]), Public, 22-a de marto 2014 &lt;/ref&gt;. Dum sia junaĝo, li ankaŭ fariĝis la franca universitata vicĉampiono pri [[boksado]]&lt;ref name=Casson/&gt;&lt;ref name=Charhi/&gt;. Post akiro de [[Abituro|abitura]] grado pri [[literaturo]] kaj dujara teknika grado pri merkatado en [[Havro]]&lt;ref&gt;Thiebaut Colot, « [https://www.liegeois-magazine.be/2024/03/07/deja-gamin-je-faisais-rire-mes-camarades-de-classe/ Déjà gamin, je faisais rire mes camarades de classe] » [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.liegeois-magazine.be%2F2024%2F03%2F07%2Fdeja-gamin-je-faisais-rire-mes-camarades-de-classe%2F arkivo]), liegeois-magazine.be, 7-a de marto 2024 &lt;/ref&gt;, li translokiĝis al [[Parizo]] en 2007, kie li akiris [[bakalaŭro|bakalaŭran gradon]] pri reklamadministrado&lt;ref&gt;Thinkerview, « [https://www.youtube.com/watch?v=DSxc3eVBwYk L'humour en temps de guerre ? Akim Omiri] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DDSxc3eVBwYk arkivo]), YouTube, 9-a de aprilo 2026&lt;/ref&gt;, samtempe lanĉante sian karieron de humuristo&lt;ref name= Bouchet&gt;Eloise Bouchet, « [https://web.archive.org/web/20250725171541/https://toutelaculture.com/spectacles/humour/akim-omiri-est-super-gentil-et-super-tout-court/ « Akim Omiri est super gentil » … et super tout court] », sur Toutelaculture, 12-a de novembro 2017&lt;/ref&gt;.

=== Kariero ===
En 2010, li gajnis la &quot;Mondan Pokalon por Rido&quot; organizitan de la kafejo-teatrejo ''Le Pranzo''&lt;ref name= Bouchet/&gt; kaj foje prezentis kun la ''Jamel Comedie-Club''. Samtempe, li lanĉis sian YouTube-kanalon post renkonti Norman kaj Hugo Tout Seul&lt;ref name=Casson/&gt;. Li poste verkis por aliaj komikistoj kaj enhavkreintoj, precipe kunlaborante kun Norman, Natoo, Cyprien kaj Le Rire Jaune. Li nelonge aliĝis al la kolektivo Golden Moustache antaŭ ol dediĉi sin al siaj propraj videoprojektoj&lt;ref&gt;« [https://www.leparisien.fr/seine-saint-denis-93/aulnay-sous-bois-93600/aulnay-il-reste-des-places-pour-akim-omiri-l-etoile-montante-de-l-humour-19-04-2017-6868074.php Aulnay : il reste des places pour Akim Omiri, l’étoile montante de l'humour]» ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.leparisien.fr%2Fseine-saint-denis-93%2Faulnay-sous-bois-93600%2Faulnay-il-reste-des-places-pour-akim-omiri-l-etoile-montante-de-l-humour-19-04-2017-6868074.php arkivo]), Le Parisien, 19-a de aprilo 2017&lt;/ref&gt;.

Sursceneje, Akim Omiri traktas sociajn temojn kiel malsano, rasismo kaj feminismo, uzante humuron por estigi pripensadon. En 2017, li prezentis sian unuan unuulan spektaklon, ''Akim Omiri est super gentil'' (Akim Omiri estas Ege Afabla), reĝisorita de Kader Aoun. Li prezentis en diversaj komediokluboj, inkluzive de la ''Paname Art Café'', kaj turneis tra Francio&lt;ref&gt;« [https://www.estrepublicain.fr/edition-de-besancon/2019/03/26/les-multiples-vies-d-akim-omiri-au-petit-kursaal Besançon - Humour. Les multiples vies d'Akim Omiri au Petit Kursaal]» ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.estrepublicain.fr%2Fedition-de-besancon%2F2019%2F03%2F26%2Fles-multiples-vies-d-akim-omiri-au-petit-kursaal arkivo])  L'Est républicain, 26-a de marto 2019 &lt;/ref&gt;.

Lia Jutuba sukceso kreskis paralele, kun liaj videoj akumulantaj plurajn milionojn da spektoj. En 2018, li partoprenis la komedian festivalon ''Marrakech du rire'' kaj prezentis sian spektaklon en la ĉefa halo de la Palais des Glaces en Parizo. Li poste komencis turneon tra Francio&lt;ref&gt;Anthony Verdot-Belaval, « [https://www.parismatch.com/People/Akim-Omiri-la-revelation-du-stand-up-1460372 Akim Omiri : la révélation du stand-up]» [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.parismatch.com%2FPeople%2FAkim-Omiri-la-revelation-du-stand-up-1460372 arkivo]), Paris Match, 14-a de februaro 2018 &lt;/ref&gt;.

En 2024, li prezentis ''Contexte'', duan spektaklon kiu ironie analizis la difektojn de la moderna socio, esplorante temojn kiel [[Nuliga kulturo|nuliga kulturo]], [[Konspira teorio|konspiraj teorioj]] kaj [[Eduko|edukado]]. Reĝisorita de Kaza, ĉi tiu spektaklo malkaŝas lian politike engaĝitan sintenon&lt;ref&gt;« [https://www.radiofrance.fr/mouv/podcasts/on-n-est-pas-fatigue/akim-omiri-la-grandeur-de-la-france-ce-ne-sont-pas-les-milliardaires-c-est-la-solidarite-c-est-la-carte-vitale-8362345 Akim Omiri : &quot;La grandeur de la France ce ne sont pas les milliardaires, c'est la solidarité, c'est la carte vitale&quot;] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.radiofrance.fr%2Fmouv%2Fpodcasts%2Fon-n-est-pas-fatigue%2Fakim-omiri-la-grandeur-de-la-france-ce-ne-sont-pas-les-milliardaires-c-est-la-solidarite-c-est-la-carte-vitale-8362345 arkivo]), radiofrance.fr, Mouv', 12-a de februaro 2025 &lt;/ref&gt;.

Ofta komentisto en la radioprogramo ''La Dernière'' ĉe [[Radio Nova (Francio)|Radio Nova]],&lt;ref&gt;Colas Bedoy, « [https://www.bfmtv.com/paris/replay-emissions/paris-go/paris-go-du-vendredi-20-decembre-humour-akim-omiri-dans-contexte%20VN-202412200918.html Paris Go du vendredi 20 décembre - Humour : Akim Omiri dans &quot;Contexte&quot;] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.bfmtv.com%2Fparis%2Freplay-emissions%2Fparis-go%2Fparis-go-du-vendredi-20-decembre-humour-akim-omiri-dans-contexte_VN-202412200918.html arkivo]), Paris Go, BFM Paris, 20-a de decembro 2024 &lt;/ref&gt; li prezentas la semajnan programon ''La Riposte'' ĉe la sama stacio ekde la 18-a de marto 2025&lt;ref&gt;Jolan Maffi, « [https://www.lesinrocks.com/societe/akim-omiri-debarque-sur-radio-nova-avec-la-riposte-653896-14-03-2025/ Akim Omiri débarque sur Radio Nova avec “La Riposte”] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lesinrocks.com%2Fsociete%2Fakim-omiri-debarque-sur-radio-nova-avec-la-riposte-653896-14-03-2025%2F arkivo]), Les Inrockuptibles, 14-a de marto 2025&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>3on12lvqfucgsqxgw3sxgjyupykhdln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bernhard Tuider</title>
    <ns>0</ns>
    <id>584343</id>
    <revision>
      <id>9503275</id>
      <parentid>9502929</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T21:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57784-33</username>
        <id>265759</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9503275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6495" sha1="af41ntxk5lsur0gb2s3y0tev3gzizxx" xml:space="preserve">==Vivo==

Bernhard Tuider studis historion kaj eŭropan etnologion en [[Vieno]], kie li magistriĝis en 2007 (temo de la magistra laboraĵo: [http://othes.univie.ac.at/2941/1/Bernhard_Tuider%2C_Diplomarbeit.pdf “Alfred Hermann Fried. Pazifist im Ersten Weltkrieg. Illusion und Vision”], publ. 2010). Fine de 2007 li eklernis [[Esperanto]]n kaj partoprenis en 2008 kaj en 2010 la Someran Esperanto-Studadon ([[Somera Esperanto-Studado|SES]]) de [[E@I]] kaj en 2009 la Nord-Amerikan Someran Studadon ([[NASK]]) en [[San Diego]]. Ekde 2008 Bernhard Tuider deĵoras kiel bibliotekisto en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]], ekde la jaro 2013 kiel teamestro. De 2010 ĝis 2013 li estis prezidanto de la Aŭstria Esperanto-Federacio ([[AEF]]), de 2012 ĝis 2015 reprezentanto de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) ĉe Unuiĝintaj Nacioj ([[Unuiĝintaj Nacioj|UN]]) en Vieno. Ekde 2013 li estas preleganto pri Esperanto kaj planlingvoj ĉe Leopold-Franzens-Universitato [[Innsbruck]]. Li estas membro de [[Gesellschaft für Interlinguistik|Gesellschaft für Interlinguistik (GIL)]] kaj Arbeitskreis für Historische Friedensforschung (AKHF).

Li partoprenis en [[En la mondon venis nova lingvo]] ([[festlibro]] por [[Ulrich Lins]]) kaj en [[Antaŭ unu jarcento. Esperanto kaj la unua mondmilito|Antaŭ unu jarcento]].

==[http://sprawi.at/files/publ_tuider.pdf Verkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180612141737/http://sprawi.at/files/publ_tuider.pdf |date=2018-06-12 }} (elekto)==
*[https://esfconnected.org/2021/01/11/bibliotekoj-1-digitaj-dokumentoj-el-la-kolekto-por-planlingvoj-de-la-austria-nacia-biblioteko/ Diĝitaj dokumentoj el la Kolekto por Planlingvoj de la Aŭstria Nacia Biblioteko (11.01.2021)]
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/plansprachen-und-sprachplanung Plansprachen und Sprachplanung. 90 Jahre Esperantomuseum (12.12.2019)]
*[https://www.liberafolio.org/2019/11/25/la-esperanto-muzeo-en-vieno-igis-90-jara/ La Esperanto-muzeo en Vieno iĝis 90-jara (25.11.2019)]
*[https://uea.org/pdf/IKU/IKU2019.pdf Alfred Hermann Fried. Pacifisto kaj esperantisto – iluzio kaj vizio. En: Anna Striganova, Dimitrij Ŝevĉenko, Amri Wandel (red.): Internacia Kongresa Universitato. 72-a sesio, Lahtio, Finnlando, 20–27 de julio 2019. Sanmarineca Universitata Sesio. 36-a sesio Panevėžys, Litovio, 6–14 de julio 2019. Moskvo 2019, p. 109–132.]
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/esperanto-plansprachen-und-sprachplanung Esperanto, Plansprachen und Sprachplanung. Zum 90-Jahr-Jubiläum des Esperantomuseums der Österreichischen Nationalbibliothek (25.07.2019)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210117193058/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/esperanto-plansprachen-und-sprachplanung |date=2021-01-17 }}
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/la-enciklopedia-vortaro-de-eugen-wuester La Enciklopedia Vortaro de Eugen Wüster (08.11.2018)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210923141326/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/la-enciklopedia-vortaro-de-eugen-wuester/ |date=2021-09-23 }}
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/100-a-mortotago-de-ludoviko-zamenhof/ 100-a mortotago de Ludoviko Zamenhof (13.04.2017)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416050640/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/100-a-mortotago-de-ludoviko-zamenhof/ |date=2017-04-16 }}
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/zum-100-todestag-des-esperanto-erfinders-ludwik-zamenhof/ Zum 100. Todestag des Esperanto-Erfinders Ludwik Zamenhof (13.04.2017)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416050647/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/zum-100-todestag-des-esperanto-erfinders-ludwik-zamenhof/ |date=2017-04-16 }}
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/wie-sie-sehen-war-ihre-anregung-esperanto-zu-lernen-nicht-vergebens/ „Wie Sie sehen, war Ihre Anregung, Esperanto zu lernen, nicht vergebens“ (13.01.2017)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416050652/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/wie-sie-sehen-war-ihre-anregung-esperanto-zu-lernen-nicht-vergebens/ |date=2017-04-16 }}
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/esperanto-und-pazifismus-vor-dem-ersten-weltkrieg/ Esperanto und Pazifismus vor dem Ersten Weltkrieg (5.11.2016)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416050650/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/esperanto-und-pazifismus-vor-dem-ersten-weltkrieg/ |date=2017-04-16 }}
* [http://jki.amu.edu.pl/files/JKI%20-%20tom%2010%20-%202015.pdf La Kolekto por Planlingvoj kaj la Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko. Historio, havaĵo kaj esplorebloj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160418104515/http://jki.amu.edu.pl/files/JKI%20-%20tom%2010%20-%202015.pdf |date=2016-04-18 }} In: Ilona Koutny (Hg.): Język, komunikacja, informacja 10. Numer specjalny Interlingwistyka i Esperantologia. Language, communication, information 10. Special issue on Interlinguistic and Esperanto Studies. Poznań 2015, 184-195.
* [http://icip.gencat.cat/en/publicacions/revistes/index.html Illusion and vision: World War I and the scientific pacifism of Alfred Hermann Fried.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416050400/http://icip.gencat.cat/en/publicacions/revistes/index.html |date=2017-04-16 }} In: Peace in Progress. The digital magazine from the International Catalan Institute for Peace 24 (September 2015)

== Kontribuoj ==
* ''[[Language as Hope]]'' (2020)

==Eksteraj ligiloj==
* [https://www.onb.ac.at/bibliothek/sammlungen/plansprachen/ Kolekto por Planlingvoj de la Aŭstria Nacia Biblioteko]
* [https://www.onb.ac.at/museen/esperantomuseum/ Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko]
* [http://sprawi.at/node/31 Retpaĝo ĉe Leopold-Franzens-Universitato Innsbruck] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416045300/http://sprawi.at/node/31 |date=2017-04-16 }}
* [http://www.interlinguistik-gil.de/wb/pages/startseite.php Gesellschaft für Interlinguistik e.V.]
* [http://historische-friedensforschung.org/ '''Arbeitskreis Historische Friedens- und Konfliktforschung e.V.''']

{{Vivtempo|Tuider, Bernhard}}

[[Kategorio:Aŭstraj historiistoj]]
[[Kategorio:Aŭstraj bibliotekistoj]]
[[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]]</text>
      <sha1>af41ntxk5lsur0gb2s3y0tev3gzizxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503547</id>
      <parentid>9503275</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57671-15</username>
        <id>265731</id>
      </contributor>
      <origin>9503547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6485" sha1="te2wrows8fwln84wrtounrvtic4adtd" xml:space="preserve">Bernhard Tuider studis historion kaj eŭropan etnologion en [[Vieno]], kie li magistriĝis en 2007 (temo de la magistra laboraĵo: [http://othes.univie.ac.at/2941/1/Bernhard_Tuider%2C_Diplomarbeit.pdf “Alfred Hermann Fried. Pazifist im Ersten Weltkrieg. Illusion und Vision”], publ. 2010). Fine de 2007 li eklernis [[Esperanto]]n kaj partoprenis en 2008 kaj en 2010 la Someran Esperanto-Studadon ([[Somera Esperanto-Studado|SES]]) de [[E@I]] kaj en 2009 la Nord-Amerikan Someran Studadon ([[NASK]]) en [[San Diego]]. Ekde 2008 Bernhard Tuider deĵoras kiel bibliotekisto en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]], ekde la jaro 2013 kiel teamestro. De 2010 ĝis 2013 li estis prezidanto de la Aŭstria Esperanto-Federacio ([[AEF]]), de 2012 ĝis 2015 reprezentanto de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) ĉe Unuiĝintaj Nacioj ([[Unuiĝintaj Nacioj|UN]]) en Vieno. Ekde 2013 li estas preleganto pri Esperanto kaj planlingvoj ĉe Leopold-Franzens-Universitato [[Innsbruck]]. Li estas membro de [[Gesellschaft für Interlinguistik|Gesellschaft für Interlinguistik (GIL)]] kaj Arbeitskreis für Historische Friedensforschung (AKHF).

Li partoprenis en [[En la mondon venis nova lingvo]] ([[festlibro]] por [[Ulrich Lins]]) kaj en [[Antaŭ unu jarcento. Esperanto kaj la unua mondmilito|Antaŭ unu jarcento]].

==[http://sprawi.at/files/publ_tuider.pdf Verkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180612141737/http://sprawi.at/files/publ_tuider.pdf |date=2018-06-12 }} (elekto)==
*[https://esfconnected.org/2021/01/11/bibliotekoj-1-digitaj-dokumentoj-el-la-kolekto-por-planlingvoj-de-la-austria-nacia-biblioteko/ Diĝitaj dokumentoj el la Kolekto por Planlingvoj de la Aŭstria Nacia Biblioteko (11.01.2021)]
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/plansprachen-und-sprachplanung Plansprachen und Sprachplanung. 90 Jahre Esperantomuseum (12.12.2019)]
*[https://www.liberafolio.org/2019/11/25/la-esperanto-muzeo-en-vieno-igis-90-jara/ La Esperanto-muzeo en Vieno iĝis 90-jara (25.11.2019)]
*[https://uea.org/pdf/IKU/IKU2019.pdf Alfred Hermann Fried. Pacifisto kaj esperantisto – iluzio kaj vizio. En: Anna Striganova, Dimitrij Ŝevĉenko, Amri Wandel (red.): Internacia Kongresa Universitato. 72-a sesio, Lahtio, Finnlando, 20–27 de julio 2019. Sanmarineca Universitata Sesio. 36-a sesio Panevėžys, Litovio, 6–14 de julio 2019. Moskvo 2019, p. 109–132.]
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/esperanto-plansprachen-und-sprachplanung Esperanto, Plansprachen und Sprachplanung. Zum 90-Jahr-Jubiläum des Esperantomuseums der Österreichischen Nationalbibliothek (25.07.2019)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210117193058/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/esperanto-plansprachen-und-sprachplanung |date=2021-01-17 }}
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/la-enciklopedia-vortaro-de-eugen-wuester La Enciklopedia Vortaro de Eugen Wüster (08.11.2018)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210923141326/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/la-enciklopedia-vortaro-de-eugen-wuester/ |date=2021-09-23 }}
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/100-a-mortotago-de-ludoviko-zamenhof/ 100-a mortotago de Ludoviko Zamenhof (13.04.2017)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416050640/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/100-a-mortotago-de-ludoviko-zamenhof/ |date=2017-04-16 }}
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/zum-100-todestag-des-esperanto-erfinders-ludwik-zamenhof/ Zum 100. Todestag des Esperanto-Erfinders Ludwik Zamenhof (13.04.2017)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416050647/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/zum-100-todestag-des-esperanto-erfinders-ludwik-zamenhof/ |date=2017-04-16 }}
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/wie-sie-sehen-war-ihre-anregung-esperanto-zu-lernen-nicht-vergebens/ „Wie Sie sehen, war Ihre Anregung, Esperanto zu lernen, nicht vergebens“ (13.01.2017)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416050652/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/wie-sie-sehen-war-ihre-anregung-esperanto-zu-lernen-nicht-vergebens/ |date=2017-04-16 }}
*[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/esperanto-und-pazifismus-vor-dem-ersten-weltkrieg/ Esperanto und Pazifismus vor dem Ersten Weltkrieg (5.11.2016)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416050650/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/news/esperanto-und-pazifismus-vor-dem-ersten-weltkrieg/ |date=2017-04-16 }}
* [http://jki.amu.edu.pl/files/JKI%20-%20tom%2010%20-%202015.pdf La Kolekto por Planlingvoj kaj la Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko. Historio, havaĵo kaj esplorebloj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160418104515/http://jki.amu.edu.pl/files/JKI%20-%20tom%2010%20-%202015.pdf |date=2016-04-18 }} In: Ilona Koutny (Hg.): Język, komunikacja, informacja 10. Numer specjalny Interlingwistyka i Esperantologia. Language, communication, information 10. Special issue on Interlinguistic and Esperanto Studies. Poznań 2015, 184-195.
* [http://icip.gencat.cat/en/publicacions/revistes/index.html Illusion and vision: World War I and the scientific pacifism of Alfred Hermann Fried.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416050400/http://icip.gencat.cat/en/publicacions/revistes/index.html |date=2017-04-16 }} In: Peace in Progress. The digital magazine from the International Catalan Institute for Peace 24 (September 2015)

== Kontribuoj ==
* ''[[Language as Hope]]'' (2020)

==Eksteraj ligiloj==
* [https://www.onb.ac.at/bibliothek/sammlungen/plansprachen/ Kolekto por Planlingvoj de la Aŭstria Nacia Biblioteko]
* [https://www.onb.ac.at/museen/esperantomuseum/ Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko]
* [http://sprawi.at/node/31 Retpaĝo ĉe Leopold-Franzens-Universitato Innsbruck] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416045300/http://sprawi.at/node/31 |date=2017-04-16 }}
* [http://www.interlinguistik-gil.de/wb/pages/startseite.php Gesellschaft für Interlinguistik e.V.]
* [http://historische-friedensforschung.org/ '''Arbeitskreis Historische Friedens- und Konfliktforschung e.V.''']

{{Vivtempo|Tuider, Bernhard}}

[[Kategorio:Aŭstraj historiistoj]]
[[Kategorio:Aŭstraj bibliotekistoj]]
[[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]]</text>
      <sha1>te2wrows8fwln84wrtounrvtic4adtd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eŭtokio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>584363</id>
    <revision>
      <id>9503255</id>
      <parentid>9278023</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57868-23</username>
        <id>265752</id>
      </contributor>
      <origin>9503255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1166" sha1="mzpweivr2qpixmarcx2cb6c9mheksef" xml:space="preserve">{{Informkesto homo|dato de naskiĝo=ĉ. 480|dato de morto=ĉ. 540}}

'''Eŭtocio''' aŭ '''Eŭtokio''' el [[Aŝkelon]] (ĉ. 480 - ĉirkaŭ 540) estis greka matematikisto kiu vivis en la unua epoko de [[Bizanco]].

Oni ne konas originajn rezultojn de Eŭtokio kvankam estas neprobable ke li atingis ilin. De li oni konservas komentariojn al la kvar libroj de la ''Konikaj'' de [[Apolonio de Pergo]] kaj al la verkoj de [[Arkimedo]], nome ''Pri la ekvilibro de la ebena figuro'', ''Pri la sfero kaj la cilindro'' kaj ''Pri la mezuro de la cirklo''.

La komentarioj de Eŭtokio konstituas gravan fonton kiu klarigas nekonatajn aspektojn de la historio de la greka [[matematiko]]. Partikulare, la komentario al la verko de Arkimedo ''Pri la sfero kaj la cilindro'' enhavas aprezatan recenzon de antikvaj solvoj al la problemo de la duobligo de la [[kubo]].

==Bibliografio==
* Arquímedes. Eutocio (2005). Tratados I. Comentarios. Madrid: Editorial Gredos. ISBN 978-84-249-2757-8.
* Mugler Charles (eld.), Archimède, tome IV (Commentaires d’Eutocius et fragments), Paris, Les Belles Lettres, 1972. 


{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo}}

[[Kategorio:Helenaj matematikistoj]]</text>
      <sha1>mzpweivr2qpixmarcx2cb6c9mheksef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zaĥo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>590980</id>
    <revision>
      <id>9503214</id>
      <parentid>8581787</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3179" sha1="6306iq00bd63zwi0l9yeev32yd4qh67" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=IQ}}
'''Zaho''' aŭ '''Zaĥo''', laŭ [[araba lingvo]] ''زاخو‎‎'' [[kurde]] ''Zaxo'', sirie ܙܟܘ, aramee ܙ ܐ ܟ ܼ ܘ estas kurda universitata [[urbego]] de [[Gubernio Dahuk]] en norda [[Irako]].
[[Dosiero:City of Zakho-Zaxo in Iraqi Kurdistan.jpg|eta|eta|maldekstre|&lt;center&gt;Ponto en Zaho]]
[[Dosiero:New Zakho017.jpg|eta|&lt;center&gt;Nova kvartalo en Zaho]]
[[Dosiero:View of the old quarter in Zakho, located on an island in the Khabur 2.jpg|eta|&lt;center&gt;Panoramo en Zaho]]

== Bazaj informoj ==
* [[Areo]]: &amp;nbsp;km²
* [[Supermara alteco]]: 440 m
* [[Loĝantaro]]: 102,991 ([https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_St%C3%A4dte_im_Irak])
* [[Horzono]]: UTC+3
* [[Telefonkodo]]:
* [[Poŝtkodo]]j:
* {{Koordinatoj gms|37|08|37|N|42|40|54|E|scale:30000}}

== Geografio ==
[[Dosiero:Old quarter of Zakho.jpg|eta|maldekstre|&lt;center&gt;Strato de Zaho en la malnova kvartalo]]
Zaĥo situas en norda parto de la lando laŭ [[rivero]] en proksimeco de [[landlimo]] de [[Turkio]]. [[Dahuk]] troviĝas 42, [[Mosulo]] 98, [[Kirkuk]] 241, [[Sulajmanija]] 303, [[Ramadi]] 418, [[Faluĝa]] 433, [[Bagdado]] 451, [[Hilla]] 543, [[Kut (Irako)]] 591, [[Naĝaf]] 592, [[Divanija]] 609, [[Samava]] 691, [[Amara (urbo)]] 719, [[Nasirija]] 753, [[Basra]] 878, [[Zubajr]] 883, [[Fao (Irako)]] 961 [[kilometro]]jn.

== Historio ==
Origine Zaĥo situis en [[insulo]] de rivero ''Kabur''. La malnovgrekoj konis la urbon kiel ''Xenophon.'' En la malnovaj tempoj vivis tie [[judoj]], kiuj konis la urbon ''La Jerusalemo de Asirio''. La asiroj vivis en la urbo ekde la [[5-a jarcento]]. La urbo longe estis ankaŭ katolika [[diocezo]]. Oni supozas, ke la [[fortikaĵo]] en la insulo estis konstruita en la [[13-a jarcento]], sed ĝi ofte estis trakonstruita. Dokumento priskribis kurdan komercan urbon en [[1818]]. La [[armenoj]] establis sian komunumon post la [[armena genocido]] ekde [[1915]]. En [[1991]] Zaho estis centro de rifuĝejo fare de [[britoj]] kaj usonanoj por protekti la irakajn kurdojn. La loĝantoj fuĝis al la montoj. Kiam la amerikaj trupoj alvenis, ili priskribis la urbon kiel fantomurbo. Naftoborado komenciĝis en 2005. La [[universitato]] ekfunkciis en [[2010]].
[[Dosiero:Delal Bridge in Zakho (203).jpg|eta|&lt;center&gt;Malnova ponto de Zaho]]
[[Dosiero:Zakho85 (3).jpg|eta|&lt;center&gt;Fortikaĵo de Zaho]]

== Vidindaĵoj ==
* fortikaĵo
* malnova [[ponto]] el la 13-a jarcento; 114 metrojn longa, 4,7 metrojn larĝa; la meza (plej granda) aperturo estas 15,5 metrojn alta, 16 metrojn larĝa; krome estas po 3 aperturoj ambaŭflanke

== Trafiko ==
Zaĥo havas ĉefvojojn al [[Mosulo]] kaj [[Turkio]], krome estas alia vojo al la [[Aŭtonoma Regiono Kurdistano]].

== Klimato ==
Jare pluvas/neĝas en Zaho po 799 mm. Inter [[junio]]-[[septembro]] ne pluvas. La averaĝa temperaturo varias inter 12-25 °C.
[[Dosiero:Zakho bazaar 1.jpg|eta|maldekstre|&lt;center&gt;Kovrita bazaro de Zaho]]

== Fontoj ==
* WikiTrans
* [http://www.tiptopglobe.com/city?i=1058723&amp;n=Zakho mapo, distancoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170823203203/http://www.tiptopglobe.com/city?i=1058723&amp;n=Zakho |date=2017-08-23 }}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Urboj de Irako]]</text>
      <sha1>6306iq00bd63zwi0l9yeev32yd4qh67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aynur Doğan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>600675</id>
    <revision>
      <id>9503181</id>
      <parentid>8919627</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4474" sha1="2tfqc5gzxqlykdhqg77k5n2waboitu6" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|priskribo=Aynur Doğan kantante ĉe la amaskunveno Birlikte okaze de la 10-a datreveno de la najla bombatako en Kolonjo
}}

[[Dosiero:Aynur_Dogan.jpg|eta|Aynur Doğan, 2008|523x523ra]]
'''Aynur Doğan''' (* [[1-a de marto|1-a]] [[1-a de marto|marto]] [[1975]] en Cemisgezek, Turkio) estas unu el la plej konataj kantistinoj de [[Turkio]] kaj reprezentantino de la [[Kurdoj|kurda]] kulturo.

Aynur Doğan estas simbolo, ikono de la kurda kulturo, ĉar pere de ŝiaj tradiciaj, melankoliaj popolkantoj ([[Alevoj|Alevo]]-baladoj)&lt;ref&gt;Noto : kantado kaj muziko estas intime ligitaj en la kulturo de la [[Alevoj|aleva religia komunumo]], la dua plej granda en Turkio. (→[http://norient.com/stories/aynur/ Die reine Stimme von Aynur]).&lt;/ref&gt; pri la vivo kaj suferado de la kurda popolo, ŝi ankaŭ disvastigas pli ol 300-jaraĝan muzikan historion&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(angla, kurda, turka) [http://aynurdogan.net/biography/ About Aynur]&lt;/ref&gt;. La tekstoj de ŝiaj kantoj precipe temas pri virinoj kaj konas nekredeblan sukceson inter kurdoj&lt;ref&gt;(angla) [https://www.bozar.be/en/activities/132738-aynur?utm_source=flexmail&amp;utm_medium=e-mail&amp;utm_campaign=musicnewsletterworldautomne20172116520180105t113422020z&amp;utm_content=info++tickets Aynur] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180112214813/https://www.bozar.be/en/activities/132738-aynur?utm_source=flexmail&amp;utm_medium=e-mail&amp;utm_campaign=musicnewsletterworldautomne20172116520180105t113422020z&amp;utm_content=info++tickets |date=2018-01-12 }}, [[Bozar]], 2018, alirite la 10-an de januaro 2018.&lt;/ref&gt;.

Muzike ŝi provas miksi kurdan kun okcidentan muzikon, kreante sian propran stilon kaj interpreti sian tradician repertuaron en moderna kaj nova maniero&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Vivkuro ==
Aynur Doğan naskiĝis en la turka provinco [[Provinco Tunceli|Tunceli]] en [[Orienta Anatolio]]. Ŝi iris al lernejo en Tunceli kaj poste en [[Elazığ]]. Ĉe la komenco de la naŭdekaj jaroj, ŝi transloĝiĝis kun ŝia familio al [[Istanbulo]] kie ŝi studis ĉe mezlernejo.

En Istanbulo, kie kulturoj, lingvoj, tutmondaj vidpunktoj kaj muzikstiloj el la tuta mondo kunfandiĝas, Doğan ankaŭ prenis muziklecionojn ĉe ''Arif Sağ, ''muziklernejo por [[sazo]]/[[baglamo]] (tr : bağlama) kaj notkantadon. Poste ŝi studis [[kantado]]n kun Begüm Erdem kaj Aşkın Metiner.

== Muzikoproduktado ==
En 2002 aperis ŝia unua albumo : ''Seyir''.

Pro la filmo ''Gönül Yarası'' de Yavuz Turguls, Aynur Doğan fariĝis en 2005 la unua artistino kiu senpere kantis kurde en la turka filmo &quot;Hejiroke&quot;. Ŝi estas ankaŭ videbla en la dokumenta filmo ''Istanbul Hatırası'' / ''Köprüyü Geçmek'' -Transiri la pontojn&quot; de Faith Akins el la sama jaro.

Samjare ŝi alportas kantojn por la albumo ''Bahar ''de Kardeş Türkülers, samkiel por la albumo Miraz de Mikail Aslan. En 2005 eldoniĝis ŝia albumo ''Nupel''. Ŝi kunlaboras kun pluraj famaj kantistoj interalie kun [[Sertab Erener]] (kanto ''Dewo Dewo'')

Yüksel Yavuz, filmisto de nekomercaj filmoj (tiel nomataj '[Autorenfilm aŭtorfilmoj]') uzis ŝian kanton ''Keçe Kurdan'' (kurda knabino) en la dokumenta filmo ''Close-up Kurdistan.''

== Diskaro ==
* ''Ateş Yanmayınca''
* 2002 ''Seyir''
* 2004 ''Keçe Kurdan'' (turka - ''Kürt Kizi ''&quot;Kurda knabino&quot;)
* 2005 ''Nûpel'' (turka ''Yeni Sayfa'', &quot;nova paĝo&quot;)
* 2008 Güldünya Şarkıları - Çeşitli Sanatçılar (2008) kun Qumrike (Kumrucuk)
* 2010 ''Rewend''
* 2013 ''Hevra (Kune) ''
* 2016 ''Hawniyaz''

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* (angla, kurda, turka) [http://aynurdogan.net/ku/video-2/ videoj] sur la [http://aynurdogan.net/tr/2-2/ oficiala retejo de Aynur] : &lt;nowiki&gt;http://www.aynurdogan.net&lt;/nowiki&gt;

* Susanne Schanda : [http://norient.com/stories/aynur/ Die reine Stimme von Aynur] (La pura voĉo de Aynur)''.'' [https://norient.com/aboutus/media-coverage/ Norient] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180112214651/https://norient.com/aboutus/media-coverage/ |date=2018-01-12 }}, 25-a de januaro 2009

* سیقای کوردی : [https://www.izlesene.com/video/aynur-dogan-rewend/6673854#artistdinle_4234 Izlesene videoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180112214822/https://www.izlesene.com/video/aynur-dogan-rewend/6673854#artistdinle_4234 |date=2018-01-12 }}

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Dogan, Aynur}}

[[Kategorio:Turkaj kurdoj]]
[[Kategorio:Kurdlingvaj kantistoj]]
[[Kategorio:Turka muziko]]</text>
      <sha1>2tfqc5gzxqlykdhqg77k5n2waboitu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Persikarbo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>602724</id>
    <revision>
      <id>9503198</id>
      <parentid>9098697</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2114" sha1="pw17gc3z1oe5bjk3l8538krjrdg2y05" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Persikarbo
|koloro = lightgreen
|dosiero = Illustration Prunus persica0.jpg
|dosiero larĝo = 240px
|priskribo de dosiero = Persik-floro, frukto, semo kaj folioj laŭ ilustraĵo el Otto Wilhelm Thomé (1885).
|regno = [[Plantoj]] ''Plantae''
|filumo = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida''
|ordo = [[Rozaloj]] ''Rosales''
|familio = [[Rozacoj]] ''Rosaceae''
|genro = '''''Prunus'''''
|specioj de subdivizio = Specio '''''persica'''''
|subdivizio2 = Laŭ ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[August Batsch|Batsch]] 1801 nek Stokes nek (L.) Siebold &amp; Zucc. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_genus=Prunus&amp;find_species=persica&amp;find_rankToReturn=spec|title=IPNI Plant Name Query Results|work=ipni.org|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925203907/http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_genus=Prunus&amp;find_species=persica&amp;find_rankToReturn=spec|archivedate=25 September 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;Pri sinonimoj ''vidu tekston'' &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/rjp-376 |titolo=The Plant List, ''Prunus persica'' (L.) Batsch |alirdato=2018-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210310033102/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/rjp-376 |arkivdato=2021-03-10 }}&lt;/ref&gt;
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
'''Persikarbo''' aŭ '''persikujo''' (''Prunus persica'') estas [[specio]] de la [[genro]] [[prunuso]] el la [[familio]] de [[rozacoj]]. Tiu [[fruktarbo]] estas [[kultivado|kultivata]] pro sia [[manĝebla frukto]], la [[persiko]]. Malgraŭ ke la nomo derivas de la termino [[Persio]] (el la [[latina]] [[scienca nomo]]: persa pruno), la arbo estas konsiderita kiel origina el [[Ĉinio]]. La kreskado de persikarboj estas limigita al [[sekeco|sekaj]], [[kontinento|kontinentaj]] kaj [[mezvarma zono|mezvarmaj]] [[klimato]]j.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q138775720}}

{{Portalo|botaniko}}
{{-}}
{{Projektoj|ReVo=persik.0ujo0arbo}}{{Ĝermo|botaniko}}
[[Kategorio:Fruktarboj]]
[[Kategorio:Prunusoj]]</text>
      <sha1>pw17gc3z1oe5bjk3l8538krjrdg2y05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503199</id>
      <parentid>9503198</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2118" sha1="th69ifx8zphcxoso9lihyf5g0apna7o" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Persikarbo
|koloro = lightgreen
|dosiero = Illustration Prunus persica0.jpg
|dosiero larĝo = 240px
|priskribo de dosiero = Persik-floro, frukto, semo kaj folioj&lt;br&gt; laŭ ilustraĵo el Otto Wilhelm Thomé (1885).
|regno = [[Plantoj]] ''Plantae''
|filumo = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida''
|ordo = [[Rozaloj]] ''Rosales''
|familio = [[Rozacoj]] ''Rosaceae''
|genro = '''''Prunus'''''
|specioj de subdivizio = Specio '''''persica'''''
|subdivizio2 = Laŭ ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[August Batsch|Batsch]] 1801 nek Stokes nek (L.) Siebold &amp; Zucc. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_genus=Prunus&amp;find_species=persica&amp;find_rankToReturn=spec|title=IPNI Plant Name Query Results|work=ipni.org|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925203907/http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_genus=Prunus&amp;find_species=persica&amp;find_rankToReturn=spec|archivedate=25 September 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;Pri sinonimoj ''vidu tekston'' &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/rjp-376 |titolo=The Plant List, ''Prunus persica'' (L.) Batsch |alirdato=2018-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210310033102/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/rjp-376 |arkivdato=2021-03-10 }}&lt;/ref&gt;
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
'''Persikarbo''' aŭ '''persikujo''' (''Prunus persica'') estas [[specio]] de la [[genro]] [[prunuso]] el la [[familio]] de [[rozacoj]]. Tiu [[fruktarbo]] estas [[kultivado|kultivata]] pro sia [[manĝebla frukto]], la [[persiko]]. Malgraŭ ke la nomo derivas de la termino [[Persio]] (el la [[latina]] [[scienca nomo]]: persa pruno), la arbo estas konsiderita kiel origina el [[Ĉinio]]. La kreskado de persikarboj estas limigita al [[sekeco|sekaj]], [[kontinento|kontinentaj]] kaj [[mezvarma zono|mezvarmaj]] [[klimato]]j.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q138775720}}

{{Portalo|botaniko}}
{{-}}
{{Projektoj|ReVo=persik.0ujo0arbo}}{{Ĝermo|botaniko}}
[[Kategorio:Fruktarboj]]
[[Kategorio:Prunusoj]]</text>
      <sha1>th69ifx8zphcxoso9lihyf5g0apna7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503200</id>
      <parentid>9503199</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2122" sha1="btusjjuoa8u6kdbf95lg7f9qbdgqdhz" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Persikarbo
|koloro = lightgreen
|dosiero = Illustration Prunus persica0.jpg
|dosiero larĝo = 240px
|priskribo de dosiero = Persik-floro, frukto, semo kaj folioj&lt;br&gt; laŭ ilustraĵo el Otto Wilhelm Thomé (1885).
|regno = [[Plantoj]] ''Plantae''
|filumo = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida''
|ordo = [[Rozaloj]] ''Rosales''
|familio = [[Rozacoj]] ''Rosaceae''
|genro = '''''Prunus'''''
|specioj de subdivizio = Specio '''''persica'''''
|subdivizio2 = Laŭ ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[August Batsch|Batsch]] 1801&lt;br&gt; nek Stokes nek (L.) Siebold &amp; Zucc. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_genus=Prunus&amp;find_species=persica&amp;find_rankToReturn=spec|title=IPNI Plant Name Query Results|work=ipni.org|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925203907/http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_genus=Prunus&amp;find_species=persica&amp;find_rankToReturn=spec|archivedate=25 September 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;Pri sinonimoj ''vidu tekston'' &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/rjp-376 |titolo=The Plant List, ''Prunus persica'' (L.) Batsch |alirdato=2018-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210310033102/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/rjp-376 |arkivdato=2021-03-10 }}&lt;/ref&gt;
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
'''Persikarbo''' aŭ '''persikujo''' (''Prunus persica'') estas [[specio]] de la [[genro]] [[prunuso]] el la [[familio]] de [[rozacoj]]. Tiu [[fruktarbo]] estas [[kultivado|kultivata]] pro sia [[manĝebla frukto]], la [[persiko]]. Malgraŭ ke la nomo derivas de la termino [[Persio]] (el la [[latina]] [[scienca nomo]]: persa pruno), la arbo estas konsiderita kiel origina el [[Ĉinio]]. La kreskado de persikarboj estas limigita al [[sekeco|sekaj]], [[kontinento|kontinentaj]] kaj [[mezvarma zono|mezvarmaj]] [[klimato]]j.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q138775720}}

{{Portalo|botaniko}}
{{-}}
{{Projektoj|ReVo=persik.0ujo0arbo}}{{Ĝermo|botaniko}}
[[Kategorio:Fruktarboj]]
[[Kategorio:Prunusoj]]</text>
      <sha1>btusjjuoa8u6kdbf95lg7f9qbdgqdhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doki Doki Literature Club!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>604200</id>
    <revision>
      <id>9503184</id>
      <parentid>9257702</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8015" sha1="6a3jn5tcmydqg7ygaakqc39c04u6e8b" xml:space="preserve">{{Informkesto komputila kaj videoludo
|dosiero              =
|grandeco de dosiero  =
|priskribo de dosiero =
|elpensinto           = Team Salvato
|versio               =
|dato de versio       =
|temo                 =
|necesaj komponaĵoj   =
|venda medio          =
|lingvo               = [[La angla]]
}}

'''''Doki Doki Literature Club!''''' estas senpaga [[videoludo]] kreita de Team Salvato, teamo de Dan Salvato kaj 2 pentristoj. Ĝi estis publikigita por [[Vindozo]], [[Linukso]] kaj [[Mac OS X]] en [[22-a de septembro]] [[2017]] en itch.io kaj en [[6-a de oktobro]] [[2017]] en [[Steam]]. Komence, la ludo aspektas kiel ordinara vida romano, sed ĝi fakte estas ankaŭ horora ludo kun rompado de [[Kvara muro]].

== Temo ==
{{Intrigo}}
La intrigo de la ludo estas dividita en 4 aktojn. Intrigo de ĉiu akto krom la tria estas rakonto de la ĉefrolulo de la ludo, kies nomo estas elpensita de ludanto.

=== 1-a Akto ===
En la unua akto, la ĉeforolulo irante al lernejo renkontas sian infanecan amikinon Sajori, kiu estas Vic-estro de literatura klubo de la lernejo kaj invitas la ĉefrolulon en ĉi tiu klubon. La ĉefrolulo rifuzis la inviton, sed poste Sajori allogas lin en ĉambron de la klubo per kuketoj de alia klubanino kaj per fakto, ke tiu klubanino ŝatas legi [[mangao|mangaon]], kiel li. En la klubejo, li rakontas la alian klubaninon Nacuki kaj ankaŭ 2 aliajn klubaninojn: Juri kaj klubestron Monika. Tie la ĉefrolulo akceptis la inviton, kaj post tio, Monika proponis al ĉiu verki [[poezio|poeziaĵojn]]. Ĉi tiun taskon ŝi donas kelktage, kaj kiel ĉiu klubanino parolos kun la ĉefrolulo dependas de kiujn vortojn la ludanto elektis por sia poeziaĵo per ludeto.

En la dua tago, post la ĉefrolulo montris sian poeziaĵon al ĉiuj klubaninoj, Nacuki kaj Juri ekkverelis pri bonecon de iliaj stiloj: Nacuki havas la pli simplan ol la stilo de Juri, sed la stilo de Juri estas pli esprimplena. Sed la ĉefrolulo per si aŭ per helpo de Sajori ĉesigas ĝin.

Poste, dum ĉiuj klubaninoj ekdiris pri venanta [[festivalo]], Sajori ekŝajnis pli malfeliĉa, ol ordinare. En dimanĉo, la tago antaŭ la festivalo, post la ĉefrolulo ekpreparis por la festivalo kun Nacuki per kuirado de kuketoj aŭ Juri per farado de dekoracioj, Sajori konfesis al la ĉefrolulo, sian [[Deprimo|depresion]], kiun havis dum tuta sia vivo. Dum la ĉefrolulo ĝisis la partnerinon post sia preparo, li denove renkontis Sajorion konfesantan sian amon al li kaj la ĉefrolulo akceptis aŭ rifuzas la konfeson.

En la sekvanta tago, la tago de la festivalo, la ĉefrolulo ne povis telefoni al Sajori kaj ne renkontis ŝin en la lernejo. Zorgante pri Sajori, li kuris al ŝia hejmo, kie trovis ŝin pendumitan, malgraŭ ĉu li akceptis la amkonfeson aŭ ne. Dum tio la ludo mesaĝas pri ke eraro okazis kaj post tio malvere finiĝas, kaj ĉiuj konservoj foriĝas.

=== 2-a Akto ===
La dua akto komenciĝas tuj post la unua, sed malkiel en la unua akto, tie Sajori ne ekzistis en la ludo entute: iuj mencioj de ŝi estas forigita aŭ provokas [[Cimo (komputscienco)|cimojn]]. Cimoj okazas ankaŭ dum la tuta akto. En ĉi-akto, la ludo ekaspektis kiel horora.

En ĉi tiu akto, en la klubon la ĉefrolulon invitas Monika. Motivo por tio estis ke la klubo havas tro malmultajn klubanojn por oficiale registrita partoprenado en la festivalo. Post multaj momentoj reokazis kiel en la unua akto ĝis la kverelo de Nacuki kaj Juri. Tiam Nacuki, kiu havas karakteron de tipo Cundere, ekaspektis pli aroganta ol en la unua akto, akuzis Jurion pri ke ŝi ŝatas tranĉi sin per tranĉiloj. Ĉio, kion ili ne diris antaŭe, estas markita per dika tiparo. Tio montras, ke ili nun ne kontrolas sin.

La ludo devigas la ludanton flirti Jurion. Ĉiujn fojojn flirti Nacukion alkondukas al ŝia morto, sed ne finiĝas la akton. Dum flirto al Juri, ŝi ekkondutas kiel Jandere: obsedata de amego al la ĉefrolulo kaj freneza. Ŝi ekskribis strangajn poeziaĵojn kaj penis peli aliajn de la ĉefrolulo. Pri tio, eĉ skribis Nacuki en unu tago anstataŭ poeziaĵon por peti helpon de la ĉefrolulo.

Ankaŭ kompreniĝas, ke Monika ekkontrolis la ludon: ŝi lasis pliajn mesaĝojn al la ludanto per siaj poeziaĵojn, tekstaj dosieroj en la dosierujo de la ludo kaj per aliaj klubanoj. En tago, kiam la ludanto devas elekti, kion li helpos prepari por la festivalo, la ludo devigas lin elekti Monikan. Post tio, Juri konfesis sian amon al la ĉefrolulo, sed estante tro emociplena ŝi mortigis sin per tranĉilo, malgraŭ lia respondo. Pro eraro de skriptoj, la ĉefrolulo pasigis tutan semajnfinon kun mortanta Juri. En lundo, Monika eniras la klubejon kun Nacuki, forigis dosierojn de konservoj de aliaj rolulinoj, kaj rerulis la ludon finante la akton.

=== 3-a Akto ===
En ĉi tiu akto, la ĉefrolulo aperis en unu ĉambro kun sidanta Monika, sed ne povas fari ion ajn. Anstataŭ kun li, ŝi ekparolas rekte kun la ludanto.

Monika diris al la ludanto pri ke ŝi konscias, ke ŝi estas videoluda rolulino kaj penis plimalbonigi aliajn rolulinojn por ricevi atenton de la ĉefrolulo, sed ne povis ricevi ĝin kaj decidis forigi ilin. Ŝi konfesis sian amon al la ludanto kaj petis lin verki poeziaĵon por ŝi. Post ŝi montris sian poeziaĵon, ŝi periode monologos al la ludanto, sed li ne povas interagi kun ŝi.

Tiu monologado povas daŭri senfine. La unua ago, kion povas la ludanto fari, estas forigo de dosieron de Monika &quot;''monika.chr''&quot; lokita en rolula dosierujo, pli kion Monika mencios en la komenco de la akto. Post la forigo, ŝi daŭros ekzisti, sed sen grafikaj bildoj ligitaj al ŝi, kaj ofendiĝos, sed diros, ke daŭras ami la ludanton, kaj restaŭros ĉiujn rolulinojn krom si.

=== 4-a Akto ===
En ĉi-akto, la rolulo mem petis anigi lin en la klubon Sajorion, kiu estas tie klubestro anstataŭ Monika. Ŝi ekkonsciis, ankaŭ ŝi estas videoluda rolulino kaj ŝiaj sekvantaj agoj dependas ĉu la ludanto rigardis ĉiujn pentritajn scenojn de la ludo per flirto kun ĉiuj rolulinoj krom Monika en la unua akto kaj neforigo de Monika ĝis la tria akto komenciĝis.

Estas du veraj finoj de la ludo eblaj en ĉi tiu akto:
* Se oni '''ne''' rigardis ĉiujn pentritajn scenojn en la ludo, Sajori ekkondutos kvazaŭ Monika kaj &quot;rompos&quot; la ludon por fari scenaron, ke oni estos nur kun ŝi, kvazaŭ Monika faris. Sed Monika malhelpos ŝin, per &quot;forigo&quot; de ĉiuj gravaj dosieroj de la ludo. Laste, ĝi losos por la ludanto adiaŭan leteron.
* Se oni rigardis ĉiujn pentritajn scenojn, Sajori dankos onin ĉar oni feliĉigis ĉiujn klubaninojn, kaj oni donos leteron de Dan Salvato, sed la ludo iel ajn &quot;foriĝos&quot;.

=== Rapida Fino ===
Se oni forigos la dosieron de Monika antaŭ oni komencis la unuan akton, Sajori ekkonscios, ke ŝi estas en la videoludo kaj fermos ĝin forigante sin kaj aliaj rolulinoj. Se oni rerulos la ludon, al oni montriĝos bildo de pendumita Sajori. Post 10 minutoj, sur la bildo aperas surskribo &quot;Now everyone can be happy.&quot; (en [[angla]] &quot;Nun ĉiuj povas feliĉi.&quot;)
{{Intrigofino}}

== Ludmaniero ==
Kiel en plimulto de aliaj vidaj romanoj, oni povas influi al intrigo nur per elektoj, sed ion de ili estas aspektas kiel ludeto, kie oni devas elekti 20 vortojn, kiujn ŝatus ŝatata de rolulino. Tamen oni ne povas influi la pli gravajn momentojn de la intrigo per ĉi tiu metodo.

Ludo ankaŭ aktive interagas kun ludantoj per siaj dosieroj. En ĝia dosierujo oni povos trovi iom dosierojn kun imformojn pri intrigo kaj referencoj al alia projekto de Dan Salvato. Oni ankaŭ devos forigi iom de ili por daŭrigi la intrigon.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.ddlc.moe/ Oficiala TTT-ejo]
* [http://store.steampowered.com/app/698780/ Doki Doki Literature Club! ĉe Steam]
* [https://teamsalvato.itch.io/ddlc Doki Doki Literature Club! ĉe itch.io]

[[Kategorio:Videoludoj kreitaj en Usono]]
[[Kategorio:Videoludoj aperintaj en 2017]]
[[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per Vindozo]]
[[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per macOS]]
[[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per Linukso]]</text>
      <sha1>6a3jn5tcmydqg7ygaakqc39c04u6e8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalia azido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>616331</id>
    <revision>
      <id>9503095</id>
      <parentid>8731258</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7811" sha1="sfzdjm1ai1srmdl7g6ge3u2c721cvsl" xml:space="preserve">{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;big&gt;&lt;big&gt;Kaliazido&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Potassium azide.png|200px]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Plata kemia strukturo de la &lt;br /&gt;Kalia azido'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Potassium 3D.png|100px]][[Dosiero:Azide-3D-balls.png|100px]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Tridimensia kemia strukturo de la &lt;br /&gt;Kalia azido'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:KN3viewCropped.tif|200px]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''&lt;small&gt;Kristala strukturo de la kaliazido.&lt;/small&gt;'''
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''&lt;small&gt;&lt;/small&gt;'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;big&gt;Alternativa(j) nomo(j)&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
* Kalia azido
* Hidrazoato de kalio
* Kalia hidrazoato
* Azido de kalio
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;big&gt;&lt;center&gt;{{KemiaFormulo|&lt;big&gt;'''KN|3'''}}&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=20762-60-1 20762-60-1]
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure. 8466209.html 8466209]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/10290740 10290740]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||senkoloraj kristaloj
|-
|[[Molmaso]]||81.1184 g·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]|| 2.083g cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;
|-
|[[Fandpunkto]]||{{GdC|354}}
|-
|[[Bolpunkto]]||360 malkomponiĝas {{GdC}}
|-
|[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:508 g/L
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||27&amp;nbsp;mg/kg (buŝe)
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']]
|-
|[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R25|R25]] [[Listo da R-Deklaroj#R28|R28]] [[Listo da R-Deklaroj#R32|R32]] [[Listo da R-Deklaroj#R50/53|R50/53]] &lt;ref&gt;[https://www.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB8920720_EN.htm Chemical Book]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S28|S28]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]] [[Listo da S-Deklaroj#S60|S60]] [[Listo da S-Deklaroj#R61|S61]]
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|T|N|E}}
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|06}}&lt;/center&gt;
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|300}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|270|301+310|321|330|405|501}}
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br /&gt;({{GdC|25}} kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

'''Kalia azido''' estas neorganika kombinaĵo, senkolora aŭ blanka solidaĵo kaj tre akvosolvebla substanco. Ĝi estas uzatas kiel reakcianto en laboratorio kaj posedas antifungajn kaj herbicidajn proprecojn.

Ĝi estas tre toksa kemiaĵo kaj estas uzata ankaŭ en agrikulturo kiel anti-mikrobiaĵo en [[nematodoj|nematodaj popoloj]]. Kaliazido estas indikata en la traktado de sojlo-malsano kvankam altaj dozoj fariĝas fitotoksaj.&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=abu-ac7MGvIC&amp;pg=PA356&amp;dq=Potassium+azide+fungicide&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi46r3v0ufcAhUj74MKHQW5DM0Q6AEITTAF#v=onepage&amp;q=Potassium%20azide%20fungicide&amp;f=false Plant Patology]&lt;/ref&gt;

== Sintezoj ==
=== Sintezo 1 ===
* Azido de kalio povas prepariĝi per reakcio de la [[kalia karbonato]] kaj [[hidrazoata acido]]:&lt;ref name=easy&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.easychem.org/en/reaction/#subst=3945:Potassium |titolo=azide EasyChem |alirdato=2018-08-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180812181458/http://www.easychem.org/en/reaction/#subst=3945:Potassium |arkivdato=2018-08-12}}&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;\mathrm{K_2CO_3 + 2 \ HN_3 \longrightarrow 2 \ KN_3 + CO_2 + H_2O}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Sintezo 2 ===
* Kalia azido povas sinteziĝi per interagado de la [[hidrazoata acido]] kaj [[kalia hidroksido]]:&lt;ref name=easy/&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;\mathrm{HN_3 + KOH \longrightarrow KN_3 + H_2O}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Sintezo 3 ===
* Alia sintezo-metodo estas interagante '''kaliamido''' kaj [[nitrata acido]]:&lt;ref name=easy/&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;\mathrm{2\,KNH_2 + 2\,HNO_3 \longrightarrow KN_3 + \underset {kalia\,nitrato}{KNO_3} + 3\,H_2O}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Sintezo 4 ===
* Interagante baria nitrido kaj [[kalia sulfato]] estiĝas kaliazido kaj [[baria sulfato]]:&lt;ref name=easy/&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;\mathrm{Ba(N_3)_2 + K_2SO_4 \longrightarrow 2\,KN_3 + \underset {baria\,sulfato}{BaSO_4} + 3\,H_2O}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Sintezo 5 ===
* Kaliazido povas prepariĝi interagante izopropilnitriton, [[kalia hidroksido|kalian hidroksidon]] kaj [[hidrazino]]:&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=FOgKM7RvLKw Synthesis of potassium azide]&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
[[Dosiero:Isopropyl nitrite structure.svg|100px]] &lt;math&gt;\mathrm{+ \,KOH + N_2H_4 \xrightarrow {etanolo}\,KN_3 + 2\,H_2O + }&lt;/math&gt;[[Dosiero:2-Propanol2.svg|100px]]
|-
|}
&lt;/center&gt;

== Reakcioj ==
=== Reakcio 1 ===
* Kalia azido facile malkomponiĝas sub varmagado:&lt;ref name=easy/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=RSR2T3Od9UI Potassium azide decomposition]&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;\mathrm{2\,KN_3  \xrightarrow {T}2\,K + 3\,N_2 \uparrow}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 2 ===
* Kalia azido reakcias kun '''plumba (II) nitrato''' donante '''plumban (II) hidrazoaton''' kaj [[kalia nitrato|nitraton de kalio]]:&lt;ref name=easy/&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;\mathrm{KN_3  + Pb(NO_3)_2 \xrightarrow {T}Pb(N_3)_2 \downarrow+ 2\,KNO_3 \uparrow}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 3 ===
* Kali nitrido reakcias kun plumba (II) acetato por doni [[kalia acetato|kalian acetaton]] kaj '''plumbazido'''n:&lt;ref name=easy/&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;\mathrm{2\,KN_3  + Pb(H_3C-COO)_2 \xrightarrow {T}Pb(N_3)_2 \downarrow+ 2\,K(H_3C-COO) \uparrow}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

== Literaturo ==
* [https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB8920720.htm Chemical Book]
* [https://web.archive.org/web/20180812181623/http://www.easychem.org/en/subst-ref/?id=3945 EasyChem]
* [https://www.youtube.com/watch?v=izEQ1A6F1gQ Synthesis of Potassium Azide]
* [https://www.jstor.org/stable/4041873?seq=1#page_scan_tab_contents Behavior of Potassium Azide in the Soil]
* [http://www.nrcresearchpress.com/doi/abs/10.1139/m75-079?journalCode=cjm#.W3A3NNQrKt8 Effects of potassium azide on soil microbial populations and soil enzymatic activities]

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Natria azido]]

{{Neorganikaj saloj de kalio}}
{{Organikaj saloj de kalio}}
{{Projektoj}}
{{Ĝermo|kemio}}</text>
      <sha1>sfzdjm1ai1srmdl7g6ge3u2c721cvsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalia peroksido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>616340</id>
    <revision>
      <id>9503105</id>
      <parentid>8680766</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9855" sha1="b5i7sm82mdfj7at7updwhdu96etaqi9" xml:space="preserve">{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;big&gt;&lt;big&gt;Kalia peroksido&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Potassium peroxide.png|200px]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Plata kemia strukturo de la &lt;br /&gt;Kalia peroksido'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Sodium-peroxide-unit-cell-3D-balls.png|200px]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Kristala kemia strukturo de la&lt;br /&gt;Kalia peroksido'''
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;big&gt;&lt;center&gt;{{KemiaFormulo|&lt;big&gt;'''K|2|O|2'''}}&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn= 17014-71-0 17014-71-0]
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.26237.html 26237]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/28202 28202]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||blanka aŭ flaveca solidaĵo
|-
|[[Molmaso]]||110.195 g·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]|| 2.14g cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;
|-
|[[Fandpunkto]]||{{GdC|490}}
|-
|[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:reakcias kun akvo
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||50&amp;nbsp;mg/kg (buŝe)
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']]
|-
|[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] [[Listo da R-Deklaroj#R35|R35]]
|-
|[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S17|S17]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#R45|S45]]
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|O|C}}
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|03|07}}&lt;/center&gt;
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|271|315|319|335}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|220|221|261|264|271|280|283|302+352|304+340|305+351+338|306+360|312|321|332+313|337+313|362|370+378|371+380+375|403+233|405|501}}&lt;ref&gt;[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/28202#section=Safety-and-Hazards Pubchem]&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br /&gt;({{GdC|25}} kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

'''Kalia peroksido''' aŭ '''peroksido de kalio''' estas neorganika komponaĵo de [[natrio]] kaj [[oksigeno]], kie la [[metalo]] prezentas [[oksidiĝa nombro|oksidonombron]] egalan al -1. Ĉi-blanka aŭ flaveca substanco estas oksidiĝa [[kemia reakcio|reakcio]] inter [[kalio]] kaj [[oksigeno]]. Ĝi forte reakcias kun la [[akvo]] kaj ekzistas komerce sub la hidratigita formo. Peroksidoj estas uzataj kiel [[oksidanto|oksidigagentoj]], en tinkturoj kaj por aerpurigado. Peroksidoj de [[alkala metalo|alkalaj-metaloj]], [[kalcio]] kaj [[magnezio]] estas ne [[tokso|toksaj]].

== Sintezo ==
* Traktado de metala [[kalio]] kaj oksigeno estigas kalian peroksidon:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathrm{2\;K + O_2 \longrightarrow 2\;K_2O_2}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

== Reakcioj ==
=== Reakcio 1 ===
* Ĝi reakcias forte kun akvo:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + 2\;H_2O \rightarrow 2KOH + H_2O_2}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 2 ===
* [[kalia karbonato]] estiĝas pere de reakcio inter kalia peroksido kaj [[karbona monooksido]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + CO \rightarrow K_2CO_3}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 3 ===
* Ĝi estas atakata de [[amoniako]] estigante [[kalia nitrato|kalian nitraton]], [[kalia hidroksido|kalian hidroksidon]] kaj [[kalia oksido|kalian oksidon]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{4\;K_2O_2 + NH_3 \rightarrow \underset{kalia\;nitrato}{KNO_3} + 3\;KOH + 2\;K_2O}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 4 ===
* Kun [[sulfata acido]] ĝi estigas [[kalia sulfato|kalian sulfaton]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + H_2SO_4 \rightarrow \underset{hidrogena\;peroksido}{H_2O_2} + K_2SO_4}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 5 ===
* La samaj rezultoj estiĝas per reakcio kun [[sulfura duoksido|sulfita anhidrido]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + SO_2 \rightarrow K_2SO_4}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 6 ===
* Kun [[karbona duoksido]] ĝi reakcias donante [[kalia karbonato|karbonatojn]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{2\,CO_2 + 2\;K_2O_2 \rightarrow 2\;K_2CO_3 + O_2}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 7 ===
* [[kalia klorido]] estiĝas pere de reakcio kun [[klorida acido|HCl]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + 2\;HCl \xrightarrow[diluita] {malvarme} 2\;KCl + H_2O_2}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 8 ===
* Pluraj kombinaĵoj estiĝas pere de reakcio kun [[kalia permanganato]] en acida medio:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + 8\;H_2SO_4 + 2\;KMnO_4 \rightarrow{} \rightarrow{} \underset{kalia\;sulfato}{5\;K_2SO_4} + 8\;H_2O + 5\;O_2 \uparrow \underset{mangana\;sulfato}{2\;MnSO_4} + \underset{kalia\;sulfato}{K_2SO_4}}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 9 ===
* Kun hejtado en la ĉeesto de [[oksigeno]] ĝi estigas [[kalia oksido|kalian oksidon]]:&lt;ref name=Allrea/&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + O_2 \xrightarrow[varmigo] {450^oC-500^oC} 2\;KO_2}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 10 ===
* En la ĉeesto de [[sulfuro]] ĝi estigas [[kalia sulfito|kalian sulfiton]]:&lt;ref name=Allrea/&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + S \xrightarrow{100^oC} K_2SO_3 + K_2O }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 11 ===
* Kun [[lignokarbo|karbono]] ĝi estigas karbonatojn:&lt;ref name=Allrea/&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + \underset{lignokarbo}C \rightarrow{} K_2CO_3 + K_2O}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 12 ===
* Reakcio kun aluminio estigas [[kalia aluminiato|kalian aluminiaton]]:&lt;ref name=Allrea/&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + \underset {pulvoro}{2\;Al} \xrightarrow{70^oC-120^oC} 2\;KAlO_2 + 2\;K_2O}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 13 ===
* Kun mangana oksido ĝi estigas [[kalia permanganato|kalian permanganaton]]:&lt;ref name=Allrea/&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + MnO_2\xrightarrow{400^oC-500^oC} K_2MnO_4 }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 14 ===
* Kun [[kalia jodido]] en acida medio ĝi precipitas la [[jodo]]n:&lt;ref name=Allrea&gt;[http://www.allreactions.com/index.php/group-1a/natrium/sodium-peroxide All reactions]&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + \underset{diluita\;sulfata\;acido}{2\;H_2SO_4} + 2\;KI \rightarrow{} I_2 \downarrow + 2\;K_2SO_4 + 2\;H_2O}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 15 ===
* En la ĉeesto de [[fera (II) sulfato]] kune kun [[sulfata acido]] ĝi estigas sulfatojn:&lt;ref name=Allrea/&gt;&lt;center&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + \underset{diluita\;sulfata\;acido}{2\;H_2SO_4} + 2\;FeSO_4 \rightarrow{} \underset{fera\;(III)\;sulfato}{Fe_2(SO_4)_3} + K_2SO_4 + 2\;H_2O}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 16 ===
* Kune kun suspensio de [[fera (II) hidroksido]] ĝi estigas fera (III) oksido-hidroksidon:&lt;ref name=Allrea/&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2O_2 + \underset{suspensio\;de\;fera\;hidroksido}{Fe(OH)_2} \rightarrow{} 2\;FeO(OH)\downarrow + 2 KOH}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

== Literaturo ==
* [https://cameochemicals.noaa.gov/chemical/1374 Cameo Chemicals]
* [https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB22131115.htm Chemical Book]
* [http://www.allreactions.com/index.php/group-1a/potassium-k/potassium-peroxide-k2o2 Allreactions]
* [https://web.archive.org/web/20180812213504/http://www.easychem.org/en/subst-ref/?id=2670&amp;langMode=&amp;langs= CharChem]
* [https://books.google.com.br/books?id=JUj-BAAAQBAJ&amp;pg=PA420&amp;lpg=PA420&amp;dq=Potassium+peroxide&amp;source=bl&amp;ots=VC-GaNIhTp&amp;sig=htu3wP_SwN-qatfFam83wwqsOxE&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj_h5bU_OfcAhXJ6YMKHVNnAHE4ChDoATAMegQIARAB#v=onepage&amp;q=Potassium%20peroxide&amp;f=false The Chemistry of Lithium, Sodium, Potassium, Rubidium, Cesium and Francium]
* [https://books.google.com.br/books?id=SZYrAAAAYAAJ&amp;pg=PA4&amp;dq=Potassium+peroxide&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjW_8P6_efcAhVk9IMKHcqRBwcQ6AEIQDAD#v=onepage&amp;q=Potassium%20peroxide&amp;f=false The Radiochemistry of Potassium]

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Neorganikaj saloj de kalio}}
{{Organikaj saloj de kalio}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Peroksidoj|K]]</text>
      <sha1>b5i7sm82mdfj7at7updwhdu96etaqi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalia metaborato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>616355</id>
    <revision>
      <id>9503102</id>
      <parentid>9397327</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7808" sha1="2qfda4439dp55vhgezt8iads7x13936" xml:space="preserve">{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;big&gt;&lt;big&gt;Kalia metaborato&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Potassium metaborate 2D.png|200px|kalia metaborato]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Plata kemia strukturo de la &lt;br&gt;Kalia metaborato'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Potassium metaborate 2D trimer.png|200px|kalia metaborato]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''La kemia strukturo de la kalia metaborato prezentas tri grupojn BO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ligitajn'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;big&gt;Alternativa(j) nomo(j)&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
* Oksido-borano de kalio
* Metaborato de kalio
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;big&gt;&lt;center&gt;{{KemiaFormulo|&lt;big&gt;'''KBO|2'''}}&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13709-94-9 13709-94-9]
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.109928.html 109928]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/123325 123325]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||senkolora aŭ blanka pulvoro
|-
|[[Molmaso]]||81,9081 g·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]|| 1.178g cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;[https://prochemonline.com/product/potassiummetaborateanhydrous-2892 ProChem Inc.]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Fandpunkto]]||{{GdC|947}}
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||2330&amp;nbsp;mg/kg (buŝe)
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']]
|-
|[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36|R36]] [[Listo da R-Deklaroj#R63|R63]] &lt;ref&gt;[http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB6502304.htm Chemical Book]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S24|S24]] [[Listo da S-Deklaroj#S25|S25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R36|S36]] 
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn|Xi}}
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|07|08}}&lt;/center&gt;
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|319|361}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|201|202|264|280|281|305+351+338|308+313|337+313|405}}&lt;ref&gt;[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Potassium_metaborate#section=Safety-and-Hazards Pubchem]&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br&gt;({{GdC|25}} kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

'''Kalia metaborato''' estas neorganika kombinaĵo, salo de [[kalio]] kaj [[metaborata acido]], senkoloraj aŭ blankaj kristaloj kiuj dissolviĝas en akvo por formi [[kristalhidrato]]jn. Strukture, kalia metaborato formiĝas per tri grupoj BO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; reciproke ligitaj, siavice formante la jonon B&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;, do la korekta kemia formulo devus esti K&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;B&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; anstataŭ KBO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;.&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=bgo4AAAAIAAJ&amp;pg=PA235&amp;dq=potassium+metaborate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwimmvaJtejcAhWjx4MKHT25B4IQ6AEIVzAG#v=onepage&amp;q=potassium%20metaborate&amp;f=false An Introduction to Crystal Chemistry]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=VENdDwAAQBAJ&amp;pg=PA537&amp;dq=potassium+metaborate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi5iZPAuejcAhVr0YMKHVtpC7k4FBDoAQhKMAU#v=onepage&amp;q=potassium%20metaborate&amp;f=false Chemistry in Action]{{404|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Sintezoj ==
===Sintezo 1===
* Kalia metaborato prepareblas per traktado de [[boro]] kun [[kalia hidroksido]] en la ĉeesto de [[oksigeno]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{4\;B + 4\;KOH + 3\;O_2 \xrightarrow[]{250^oC} 4\;KBO_2 + 2\;H_2O }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Sintezo 2===
* Fandado de [[borakso|kalia kvarborato]] kaj [[kalia hidroksido]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2B_4O_7 + 2\;KOH \xrightarrow{700^oC} 4\;KBO_2 + H_2O }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Sintezo 3===
* Termika malkomponiĝo de [[kvarhidrokso-borato de natrio]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K[B(OH)_4] \xrightarrow{300^oC} KBO_2 + 2H_2O }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Sintezo 4===
* Preparado pere de [[borata acido]] kaj [[kalia karbonato]] en ĉeesto de [[dufosfora kvinoksido]]:&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=JUj-BAAAQBAJ&amp;pg=PA449&amp;dq=potassium+metaborate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwit46a0s-jcAhXpxYMKHeJCA4UQ6AEIMDAB#v=onepage&amp;q=potassium%20metaborate&amp;f=false The Chemistry of Lithium, Sodium, Potassium, Rubidium, Cesium and Francium]&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathrm{K_2 CO_3 + 2\; H_3BO_3 \xrightarrow {P_2O_5} 2 \; KBO_2 + CO_2 + 3 \;H_2 O}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Sintezo 5===
* Kalia metaborato prepareblas per varma interagado de la [[kalia karbonato]] kaj [[kalia kvarborato]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{K_2CO_3 + K_2B_4O_7  \xrightarrow{T^oC} 4\,KBO_2 + CO_2 }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

== Reakcioj ==
===Reakcio 1===
* En malvarma akvo, metaboratoj fariĝas [[kvarhidrokso-borato|kvarhidrokso-borataj]] jonoj:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{BO_2^- + 2\ H_2O \ \rightleftarrows\ [B(OH)_4]^- }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Reakcio 2===
* En varma akvo ĝi malkomponiĝas:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{4\; KBO_2 + H_2O \ \xrightarrow{100^oC}\ \underset {Kalia\;kvarborato} {K_2B_4O_7} + 2\; KOH }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Reakcio 3===
* Ĝi reakcias kun fortaj acidoj:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathsf{KBO_2 + H_2SO_4 + H_2O \ \xrightarrow{\ }\ \underset{Kalia\;bisulfato}{KHSO_4} + \underset{borata\;acido}{B(OH)_3} }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

==Literaturo==
* [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S002228601400355X Science Direct]
* [https://web.archive.org/web/20180813005828/http://www.easychem.org/en/subst-ref/?keyword=BKO2&amp;brutto=BKO2&amp;langMode=&amp;langs= EasyChem]
* [https://books.google.com.br/books?id=L4v6246l0r4C&amp;pg=PA198&amp;dq=potassium+metaborate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwimmvaJtejcAhWjx4MKHT25B4IQ6AEIUDAF#v=onepage&amp;q=potassium%20metaborate&amp;f=false Ceramic Nanomaterials and Nanotechnology]
* [https://books.google.com.br/books?id=bgo4AAAAIAAJ&amp;pg=PA235&amp;dq=potassium+metaborate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwimmvaJtejcAhWjx4MKHT25B4IQ6AEIVzAG#v=onepage&amp;q=potassium%20metaborate&amp;f=false An Introduction to Crystal Chemistry]
* [https://books.google.com.br/books?id=QydJZNQNIPUC&amp;pg=PA217&amp;dq=potassium+metaborate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjR_fWZvOjcAhWlz4MKHRjvB1c4HhDoAQhAMAQ#v=onepage&amp;q=potassium%20metaborate&amp;f=false Historic Documents of 2011]

==Referencoj==
{{referencoj|3}}

{{Neorganikaj saloj de kalio}}
{{Organikaj saloj de kalio}}
{{ĝermo|kemio}}</text>
      <sha1>2qfda4439dp55vhgezt8iads7x13936</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalia pirofosfato kvarbaza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>616639</id>
    <revision>
      <id>9503106</id>
      <parentid>8680789</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6426" sha1="jjgi4o2tc9yz5qe6ps7mgrcs7jln2uc" xml:space="preserve">{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;big&gt;&lt;big&gt;Kalia pirofosfato kvarbaza&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Tetrakaliumpyrofosfaat.png|300px]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Plata kemia strukturo de la &lt;br&gt;Kalia pirofosfato kvarbaza'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Potassium pyrophosphate 3D.png|300px]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Tridimensia kemia strukturo de la &lt;br&gt;Kalia pirofosfato kvarbaza'''
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;big&gt;Alternativa(j) nomo(j)&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
* Kvarkalia dufosfato
* Pirofosfato de kalio
* Kvarkalia pirofosfato
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;big&gt;&lt;center&gt;{{KemiaFormulo|&lt;big&gt;'''K|4|P|2|O|7'''}}&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=7320-34-5 7320-34-5]
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.22198.html 22198]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/23740 23740]
|-
|'''Merck Index'''||15,7783
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||Senkolora aŭ blanka delikva solidaĵo
|-
|[[Molmaso]]||330.334 g·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]|| 2.33g cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;
|-
|[[Fandpunkto]]||{{GdC|1090}}&lt;ref&gt;[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB0498458.htm Chemical Book]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ekflama temperaturo]]||Nebrulema
|-
|[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:1870 g/L
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||59&amp;nbsp;mg/kg (buŝe)
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']]
|-
|[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] [[Listo da R-Deklaroj#R36|R36]] [[Listo da R-Deklaroj#R38|R38]] [[Listo da R-Deklaroj#R41|R41]] 
|-
|[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#R26|S26]] 
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}}
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|05|07}}&lt;/center&gt;
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|290|302|315|318|319}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|234|264|270|280|301+312|302+352|305+351+338|330|332+313|337+313|362|391|406}}
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br&gt;({{GdC|25}} kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}
 
'''Kalia pirofosfato kvarbaza''' estas neorganika kombinaĵo de [[kalio]] kaj [[pirofosfata acido]], senkoloraj aŭ blankaj delikvaj solidaĵoj tre solveblaj en akvo sed nesolvebla en [[etanolo]]. En la komerco ĝi trovatas sub la hidrata formo. Kvarkalia pirofosfato estas uzata kiel [[bufro|bufragento]], [[emulsio|emulsianto]], [[disperso|dispersagento]] kaj [[dieta suplemento|nutro-aldonaĵo]]. En industrio ĝi uzatas en la fabrikado de dentokremoj kaj dentofadenoj. Kalia dufosfato preventas ke la dento-tartro deponiĝu en la buŝo.

==Sintezoj==
===Sintezo 1===
* Sintezo per neŭtraliga reakcio inter [[kalia pirofosfato dubaza]] kaj [[kalia hidroksido]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;{\underset {kalia\,pirofosfato\,dubaza} {K_2H_2P_2O_7} + 2\,KOH \xrightarrow [] {} K_4P_2O_7 + 2\,H_2O}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Sintezo 2===
* Per termolizo de la [[kalia fosfato dubaza]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;{2\,K_2HPO_4 \xrightarrow [] {350^oC-400^oC} K_4P_2O_7 + H_2O}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Sintezo 3===
* Per reakcio inter [[kalia karbonato]] kaj ''dufosfora kvinoksido'':
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;{2\,K_2CO_3 + P_2O_5 \xrightarrow [] {T} K_4P_2O_7 + 2\,CO_2}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

==Reakcioj==
===Reakcio 1===
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;{K_4P_2O_7 + 2\,H_3C-COOH \xrightarrow [] {0-10^oC} K_2H_2P_2O_7 + 2\,H_3C-COOK}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Reakcio 2===
* 
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;{K_4P_2O_7 + 3\,MgO \xrightarrow [] {T} Mg_3(PO_4)_2 + 2\,Na_2O}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

==Literaturo==
* [https://books.google.com.br/books?id=oWdc2qcb3QsC&amp;pg=PA514&amp;dq=potassium+pyrophosphate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiU54rds_LcAhWonOAKHZYQDhgQ6AEIKDAA#v=onepage&amp;q=potassium%20pyrophosphate&amp;f=false Gardner's Commercially Important Chemicals: Synonyms, Trade Names]
* [https://www.chemicalbook.com/ProductMSDSDetailCB0498458_EN.htm Chemical Book]
* [https://web.archive.org/web/20180817055941/http://www.easychem.org/en/subst-ref/?id=2802 EasyChem]
* [https://books.google.com.br/books?id=0DgXBQAAQBAJ&amp;pg=PA174&amp;dq=potassium+pyrophosphate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiU54rds_LcAhWonOAKHZYQDhgQ6AEIaTAJ#v=onepage&amp;q=potassium%20pyrophosphate&amp;f=false Analytical Chemistry of the Condensed Phosphates]
* [https://books.google.com.br/books?id=diLA6IVcuZEC&amp;pg=PA253&amp;dq=potassium+pyrophosphate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjz1vmjvfLcAhXskOAKHW7UCY44ChDoAQhBMAQ#v=onepage&amp;q=potassium%20pyrophosphate&amp;f=false Production and Processing of Healthy Meat, Poultry and Fish Products]
* [https://books.google.com.br/books?id=7dBQAAAAYAAJ&amp;q=potassium+pyrophosphate&amp;dq=potassium+pyrophosphate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjz1vmjvfLcAhXskOAKHW7UCY44ChDoAQhKMAU Alkali metal phosphates]
* [https://books.google.com.br/books?id=oKs38PXPtHUC&amp;pg=PA1&amp;dq=potassium+pyrophosphate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjnlI-bvvLcAhVvk-AKHasKBuQ4FBDoAQgsMAE#v=onepage&amp;q=potassium%20pyrophosphate&amp;f=false Certain Potassium Phosphate Salts from China]

==Vidu ankaŭ==
* '''[[Kalia pirofosfato]]'''

==Referencoj==
{{referencoj|3}}

{{Neorganikaj saloj de kalio}}
{{Organikaj saloj de kalio}}
{{ĝermo|kemio}}

[[Kategorio:Pirofosfatoj]]</text>
      <sha1>jjgi4o2tc9yz5qe6ps7mgrcs7jln2uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalia unufluorofosfato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>616671</id>
    <revision>
      <id>9503107</id>
      <parentid>8880911</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5786" sha1="0bjcx5n6thzx7g8nyw46iqhlr3sj50l" xml:space="preserve">{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;big&gt;&lt;big&gt;Kalia unufluorofosfato&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Potassium monofluorophosphate.png|200px|Kalia monofluorofosfato]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Plata kemia strukturo de la &lt;br&gt;Kalia unufluorofosfato'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Potassium monofluorophosphate 3D.png|200px|Kalia monofluorofosfato]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Tridimensia kemia strukturo de la Kalia unufluorofosfato'''
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;big&gt;Alternativa(j) nomo(j)&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
* Unufluoro-fostato de kalio
* Fluorfosfato de kalio
* Kalia fluorofosfato
* Dukalia fluorofosfato
* Unufluofostato de kalio
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;big&gt;&lt;center&gt;{{KemiaFormulo|&lt;big&gt;'''K|2|FP|3'''}}&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=14104-28-0 14104-28-0]
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.8395140.html 8395140]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/10219648 10219648]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Molmaso]]||190,11 g·mol&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']]
|-
|[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R20|R20]] [[Listo da R-Deklaroj#R21|R21]] [[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] 
|-
|[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] [[Listo da S-Deklaroj#S37|S37]] [[Listo da S-Deklaroj#R38|S38]] 
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|T|Xi}}
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|07}}&lt;/center&gt;
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|312|315|319|335}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|270|271|280|301+312|302+352|304+312|304+340|305+351+338|312|321|330|332+313|337+313|362|363|403+233|405|501}}
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br&gt;({{GdC|25}} kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}
 
'''Kalia unufluorofosfato''' estas salo de [[fluoro]] kaj [[fosfata acido|fosfato]] konsistante je du katjonoj  K&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; kaj unu anjono FPO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;. Ĝi estas senkolora, senodora kaj akvosolvebla substanco uzata kiel ingredienco en [[dentopasto|dentokremo]].

==Sintezoj==
===Sintezo 1===
* Sintezo ekde interagado inter [[amonia fluorido]], [[fosfata acido]] kaj [[kalia hidroksido]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;{NH_4F + H_3PO_4 + 2\,KOH \xrightarrow [] {} K_2FPO_3 + NH_3 \uparrow + H_2O}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Sintezo 2===
* Preparado ekde la ''kalia metafosfato'' kaj [[kalia fluorido]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;{KPO_3 + KF \xrightarrow [] {} K_2FPO_3}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Sintezo 3===
* Reakcio inter [[fluorida acido]] kaj [[natria pirofosfato]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;{K_4P_2O_7 + 2\,HF \xrightarrow [] {} 2\,K_2FPO_3 + H_2O}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Sintezo 4===
* Reakcio inter [[fluorida acido]] kaj [[dunatria fosfato]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;{K_2HPO_4 + HF \xrightarrow [] {} 2\,K_2FPO_3 + H_2O}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

===Sintezo 5===
* En la laboratorio, kalia unufluorofosfato prepareblas per hidrolizo de dufluorofosfataj jonoj&lt;ref&gt;Dufluorofosfataj jonoj estas preparataj per reakcio inter [[fosfata acido|H&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] kaj [[fluorida acido|HF]]. Laŭ la sekva reakcio:&lt;math&gt;{H_3PO_4 + 3\,HF \xrightarrow [] {} HPO_2F_2 3\,H_2O}&lt;/math&gt;&lt;/ref&gt; kaj [[kalia hidroksido]]:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
&lt;math&gt;{HPO_2F_2 + 2\,KOH \xrightarrow [] {} K_2FPO_3 + HF + H_2O}&lt;/math&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

==Literaturo==
* [https://web.archive.org/web/20201205224909/http://www.achemica.com/prodinfo/?id=107564 Achemica]
* [https://books.google.com.br/books?id=88hr0Pyovk4C&amp;pg=PA185&amp;dq=potassium+fluorophosphate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjyxdXm-PPcAhULmoMKHUVrBG8Q6AEIKDAA#v=onepage&amp;q=potassium%20fluorophosphate&amp;f=false Fluorine Chemistry]
* [https://books.google.com.br/books?id=yQIzhbacCfUC&amp;pg=PA291&amp;dq=potassium+fluorophosphate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjyxdXm-PPcAhULmoMKHUVrBG8Q6AEILzAB#v=onepage&amp;q=potassium%20fluorophosphate&amp;f=false Inorganic Syntheses]
* [https://books.google.com.br/books?id=R3jpCAAAQBAJ&amp;pg=PA55&amp;dq=potassium+fluorophosphate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjyxdXm-PPcAhULmoMKHUVrBG8Q6AEINjAC#v=onepage&amp;q=potassium%20fluorophosphate&amp;f=false Pharmacology of Fluorides]
* [https://books.google.com.br/books?id=ewYuc84I-csC&amp;pg=PA5&amp;dq=potassium+fluorophosphate&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjyxdXm-PPcAhULmoMKHUVrBG8Q6AEIRDAE#v=onepage&amp;q=potassium%20fluorophosphate&amp;f=false Toothpastes]

==Referencoj==
{{referencoj}}

{{Neorganikaj saloj de kalio}}
{{Organikaj saloj de kalio}}
{{ĝermo|kemio}}</text>
      <sha1>0bjcx5n6thzx7g8nyw46iqhlr3sj50l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Patrick Stewart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>629418</id>
    <revision>
      <id>9503261</id>
      <parentid>8862106</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T20:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rémi sim</username>
        <id>205328</id>
      </contributor>
      <origin>9503261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9162" sha1="f1nou09o1s0d8ia0oervaibzcl83q6q" xml:space="preserve">{{informkesto aktoro}}
'''Sir Patrick Stewart''' (naskiĝis la [[13-an de julio]] [[1940]], mortis la [[28-a de oktobro|28-an de oktobro]] [[2026]])&lt;ref name=&quot;NPG&quot;&gt;{{cite web|author1=[[Nadav Kander]]|title=Sir Patrick Stewart by Nadav Kander|url=http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?LinkID=mp93919|website=npg.org|publisher=[[National Portrait Gallery, London]]|accessdate=23 July 2017}}&lt;/ref&gt;, estis angla aktoro kiu laboris en teatro, televido kaj kino dum preskaŭ ses jardekojn. Li estis nomumita por Premio Olivier, [[Golden Globe Award]], Emmy, Screen Actors Guild kaj Saturno en multaj okazoj.

Komencante sian karieron en la [[Royal Shakespeare Company]], Stewart ricevis la 1979-a la Premion Laurence Olivier al pli bona Aktoro. La unuaj televidaj filmoj de Stewart estis en [[BBC]] meze de la malfruaj 1970-aj jaroj.

En la 1980-aj jaroj, Stewart komencis labori en Usono, per elstaraj ĉefroloj kiel ekzemple Kapitano [[Jean-Luc Picard]] en [[Stela Vojaĝo: La Sekva Generacio]] kaj kina serio de [[Star Trek]], kiel  Profesoro [[Charles Xavier]] en la filmo-serio [[X-Men]], en televida serio [[Blunt Talk]], kaj voĉaj paperoj kiel CIA-Subdirektoro [[Avery Bullock]] en [[American Dad!]] kaj filmo [[Ted]]. Post li revenis al la Royal Shakespeare Company, en 2008 Stewart ludis [[Reĝo Klaŭdo|Reĝon Klaŭdon]] en [[Hamlet]] kaj gajnis duan Olivier-premion.

== Filmaro ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jaro !! Titolo !! Rolo
|-
| 1975 || Hennessy || Tilney
|-
| 1975 || Hedda || Ejlert Løvborg
|-
| 1981 || Excalibur || Leondegrance
|-
| 1982 || The Plague Dogs || Major Awdry
|-
| 1984 || Windy Story || Charles Duffner
|-
| 1984 || Dune || Gurney Halleck
|-
| 1985 || Wild Geese II || Russian General
|-
| 1985 || Lifeforce || Dr. Armstrong
|-
| 1985 || Code Name: Emerald || Cnl. Peters
|-
| 1985 || The Doctor and the Devils || Prof. Macklin
|-
| 1986 || Lady Jane || Henry Grey, 1st Duke of Suffolk
|-
| 1991 || L.A. Story || Mr. Perdue, Maître d' at L'Idiot
|-
| 1993 || Gunmen || Loomis
|-
| 1993 || Robin Hood: Men in Tights || Richard I
|-
| 1994 || [[Star Trek Generations]] || Jean-Luc Picard
|-
| 1994 || The Pagemaster || Adventure
|-
| 1995 || Jeffrey || Sterling
|-
| 1995 || Love Dance || John
|-
| 1996 || [[Star Trek: First Contact]] || Jean-Luc Picard
|-
| 1997 || Conspiracy Theory || Dr. Jonas
|-
| 1997 || Masterminds || Rafe Bentley
|-
| 1998 || Dad Savage || Dad Savage
|-
| 1998 || Safe House || Mace Sowell
|-
| 1998 || [[Star Trek: Insurrection]] || Jean-Luc Picard
|-
| 1998 || The Prince of Egypt || Seti I
|-
| 2000 || [[X-Men]] || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2001 || Jimmy Neutron: Boy Genius || King Goobot
|-
| 2002 || [[Star Trek: Nemesis]] || Jean-Luc Picard
|-
| 2003 || X2 || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2004 || Boo, Zino &amp; the Snurks || Albert Drollinger
|-
| 2005 || Nausicaä of the Valley of the Wind || Lord Yupa
|-
| 2005 || Steamboy || Dr. Lloyd Steam
|-
| 2005 || The Game of Their Lives || Older Dent McSkimming
|-
| 2005 || Chicken Little || Mr. Woolensworth
|-
| 2006 || Bambi II || The Great Prince
|-
| 2006 || [[X-Men: The Last Stand]] || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2007 || TMNT || Max Winters/Yaotl
|-
| 2009 || [[X-Men Origins: Wolverine]] || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2011 || Gnomeo &amp; Juliet || William Shakespeare
|-
| 2012 || Ice Age: Continental Drift || Ariscratle
|-
| 2012 || Ted || Parolisto
|-
| 2013 || Legends of Oz: Dorothy's Return || Tugg
|-
| 2013 || Hunting Elephants || Lord Michael Simpson
|-
| 2013 || The Wolverine || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2014 || Sinbad: The Fifth Voyage || Parolisto
|-
| 2014 || Match || Tobi Powell
|-
| 2014 || [[X-Men: Days of Future Past]] || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2014 || A Million Ways to Die in the West || Guardian Sheep
|-
| 2015 || Green Room || Darcy
|-
| 2015 || Ted 2 || Parolisto
|-
| 2015 || Christmas Eve || Harris
|-
| 2016 || Spark: A Space Tail || The Captain
|-
| 2017 || Logan || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2017 || Dragonheart: Battle for the Heartfire || Drago
|-
| 2017 || The Emoji Movie || Poop
|-
| 2017 || The Wilde Wedding || Harold
|-
| 2018 || Postcards from the 48%[134] || Sin mem
|-
| 2019 || The Kid Who Would Be King || Merlin
|-
| 2019 || Charlie's Angels || Bosley
|-
| 2019 || The Gift || Henry Cole
|}

=== Televido ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jaro !! Titolo !! Rolo
|-
| 1965 || The Avengers || Man walking in from the sea
|-
| 1967 || Coronation Street || Fajroficiro
|-
| 1973 || Play of the Month: The Love-Girl and the Innocent || Gurvich
|-
| 1974 || Fall of Eagles || [[Vladimir Lenin]]
|-
| 1974 || Antony and Cleopatra || Enobarbus
|-
| 1974 || The Gathering Storm || Clement Attlee
|-
| 1975 || North &amp; South || John Thornton
|-
| 1975 || Joby || Reg Weston
|-
| 1976 || I, Claudius || Sejanus
|-
| 1979 || Tinker Tailor Soldier Spy || Karla
|-
| 1980 || Hamlet, Prince of Denmark || Claudius
|-
| 1980 || The Anatomist by James Bridie || Dr. Knox
|-
| 1980 || Little Lord Fauntleroy || Wilkins
|-
| 1981–1983 || Maybury || Dr. Edward Roebuck
|-
| 1982 || Smiley's People || Karla
|-
| 1984 || Pope John Paul II || Party Secretary Wladyslaw Gomulka
|-
| 1987–1994 || Star Trek: The Next Generation || Jean-Luc Picard
|-
| 1988 || Reading Rainbow || Sin mem
|-
| 1993 || Death Train (aka Detonator) || Malcolm Philpott
|-
| 1993 || Star Trek: Deep Space Nine || Jean-Luc Picard / Locutus
|-
| 1994 || Saturday Night Live || Sin mem (invitito)
|-
| 1994 || In Search of Dr. Seuss || Kaporalo Mulvaney (voĉo)
|-
| 1995 || The Simpsons || Numero 1 (voĉo)
|-
| 1995 || 500 Nations || (voĉo)
|-
| 1996 || The Canterville Ghost || Sir Simon de Canterville
|-
| 1998 || Moby Dick || Kapitano Ahab
|-
| 1999 || Animal Farm || Napoleono (voĉo)
|-
| 1999 || A Christmas Carol || Ebenezer Scrooge
|-
| 2002 || King of Texas || John Lear
|-
| 2003 || The Lion in Winter || King Henry II
|-
| 2003 || Frasier || Alastair Burke
|-
| 2004 || The Last Dragon || Rakontisto
|-
| 2005 || Mysterious Island || Nemo
|-
| 2005–2014 || Family Guy || Pluraj voĉoj
|-
| 2005 || The Snow Queen || The Raven (voĉo)
|-
| 2005–present || American Dad! || Avery Bullock (voĉo)
|-
| 2005 || Extras || Sin mem
|-
| 2006 || Eleventh Hour || Profesoro Ian Hood
|-
| 2009 || Hamlet || Claudius / the Ghost
|-
| 2010 || Macbeth || Macbeth
|-
| 2012 || Richard II || John of Gaunt
|-
| 2012 || Futurama || The Huntmaster (voĉo)
|-
| 2012, 2014 || Robot Chicken || Pluraj voĉoj
|-
| 2012 || The Daily Show || Correspondent
|-
| 2012 || Racing Legends || Prezentisto
|-
| 2013 || The Simpsons || Sennoma kunlaboranto (voĉo)
|-
| 2014 || Cosmos: A Spacetime Odyssey || William Herschel (voĉo)
|-
| 2015–2016 || Blunt Talk[136] || Walter Blunt
|-
| 2015 || Oscar's Hotel for Fantastical Creatures || Albert (voĉo)
|-
| 2016 || Unbreakable Kimmy Schmidt || Sin mem (voĉo)
|-
| 2019 || Star Trek: Picard || Jean-Luc Picard
|}

=== Videoludoj ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jaro !! Titolo !! Rolo
|-
| 1994 || Lands of Lore: The Throne of Chaos || King Richard
|-
| 1995 || Star Trek: The Next Generation - A Final Unity || Jean-Luc Picard
|-
| 1997 || Star Trek: Generations || Jean-Luc Picard
|-
| 1999 || Star Trek: Hidden Evil || Jean-Luc Picard
|-
| 2000 || Star Trek: Invasion || Jean-Luc Picard
|-
| 2000 || Star Trek: Armada || Jean-Luc Picard / Locutus of Borg Clone
|-
| 2001 || Star Trek: Armada II || Jean-Luc Picard
|-
| 2002 || Star Trek: Bridge Commander || Jean-Luc Picard
|-
| 2002 || Star Trek: Starfleet Command III || Jean-Luc Picard
|-
| 2002 || X-Men: Next Dimension || Charles Xavier / Profesoro X
|-
| 2003 || X2: Wolverine's Revenge || Charles Xavier / Profesoro X
|-
| 2003 || Star Trek: Elite Force II || Jean-Luc Picard
|-
| 2004 || Forgotten Realms: Demon Stone || Khelban 'Blackstaff' Arunsun
|-
| 2004 || X-Men Legends || Charles Xavier / Profesoro X
|-
| 2005 || X-Men Legends II: Rise of Apocalypse || Charles Xavier / Profesoro X
|-
| 2006 || The Elder Scrolls IV: Oblivion || Emperor Uriel Septim VII
|-
| 2006 || X-Men: The Official Game || Charles Xavier / Profesoro X
|-
| 2006 || Star Trek: Legacy || Jean Luc Picard
|-
| 2010 || Castlevania: Lords of Shadow || Zobek
|-
| 2010 || Lego Universe || Rakontisto
|-
| 2011 || The Sims Medieval || Rakontisto
|-
| 2011 || War of the Worlds || Rakontisto
|-
| 2014 || Castlevania: Lords of Shadow 2 || Zobek
|-
| 2014 || Family Guy: The Quest for Stuff || Sin mem
|-
| 2019 || Shadow Point || Rakontisto
|}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Facebook}}
* {{Twitter}}
* {{Instagram}}
* {{IMDb nomo}}
* {{Amg nomo|68265}}
* {{IBDB nomo}}
* {{Box Office Mojo nomo}}
* {{Rotten Tomatoes nomo}}
{{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Stewart, Patrick}}

[[kategorio:Aktoroj de Star Trek]]
[[Kategorio:Anglaj aktoroj]]
[[Kategorio:Anglaj voĉaktoroj]]
[[Kategorio:Anglaj feministoj]]
[[Kategorio:Socialistaj feministoj]]
[[Kategorio:Anglaj socialistoj]]
[[Kategorio:Kalvuloj]]
[[Kategorio:Anglaj televidaktoroj]]
[[Kategorio:Anglaj teatruloj‎]]
[[Kategorio:Anglaj reĝisoroj]]
[[Kategorio:Profesoroj]]</text>
      <sha1>f1nou09o1s0d8ia0oervaibzcl83q6q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503262</id>
      <parentid>9503261</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T20:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rémi sim</username>
        <id>205328</id>
      </contributor>
      <origin>9503262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9337" sha1="3zbvjpl8srmyxco5fpk7sc5colv7mzu" xml:space="preserve">{{informkesto aktoro}}
'''Sir Patrick Stewart''' (naskiĝis la [[13-an de julio]] [[1940]], mortis la [[28-a de oktobro|28-an de oktobro]] [[2026]])&lt;ref name=&quot;NPG&quot;&gt;{{cite web|author1=[[Nadav Kander]]|title=Sir Patrick Stewart by Nadav Kander|url=http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?LinkID=mp93919|website=npg.org|publisher=[[National Portrait Gallery, London]]|accessdate=23 July 2017}}&lt;/ref&gt;, estis angla aktoro kiu laboris en teatro, televido kaj kino dum preskaŭ ses jardekojn. Li estis nomumita por Premio Olivier, [[Golden Globe Award]], Emmy, Screen Actors Guild kaj Saturno en multaj okazoj.

Komencante sian karieron en la [[Royal Shakespeare Company]], Stewart ricevis la 1979-a la Premion Laurence Olivier al pli bona Aktoro. La unuaj televidaj filmoj de Stewart estis en [[BBC]] meze de la malfruaj 1970-aj jaroj.

En la 1980-aj jaroj, Stewart komencis labori en Usono, per elstaraj ĉefroloj kiel ekzemple Kapitano [[Jean-Luc Picard]] en [[Stela Vojaĝo: La Sekva Generacio]] kaj kina serio de [[Star Trek]], kiel  Profesoro [[Charles Xavier]] en la filmo-serio [[X-Men]], en televida serio [[Blunt Talk]], kaj voĉaj paperoj kiel CIA-Subdirektoro [[Avery Bullock]] en [[American Dad!]] kaj filmo [[Ted]]. Post li revenis al la Royal Shakespeare Company, en 2008 Stewart ludis [[Reĝo Klaŭdo|Reĝon Klaŭdon]] en [[Hamlet]] kaj gajnis duan Olivier-premion.

== Filmaro ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jaro !! Titolo !! Rolo
|-
| 1975 || Hennessy || Tilney
|-
| 1975 || Hedda || Ejlert Løvborg
|-
| 1981 || Excalibur || Leondegrance
|-
| 1982 || The Plague Dogs || Major Awdry
|-
| 1984 || Windy Story || Charles Duffner
|-
| 1984 || Dune || Gurney Halleck
|-
| 1985 || Wild Geese II || Russian General
|-
| 1985 || Lifeforce || Dr. Armstrong
|-
| 1985 || Code Name: Emerald || Cnl. Peters
|-
| 1985 || The Doctor and the Devils || Prof. Macklin
|-
| 1986 || Lady Jane || Henry Grey, 1st Duke of Suffolk
|-
| 1991 || L.A. Story || Mr. Perdue, Maître d' at L'Idiot
|-
| 1993 || Gunmen || Loomis
|-
| 1993 || Robin Hood: Men in Tights || Richard I
|-
| 1994 || [[Star Trek Generations]] || Jean-Luc Picard
|-
| 1994 || The Pagemaster || Adventure
|-
| 1995 || Jeffrey || Sterling
|-
| 1995 || Love Dance || John
|-
| 1996 || [[Star Trek: First Contact]] || Jean-Luc Picard
|-
| 1997 || Conspiracy Theory || Dr. Jonas
|-
| 1997 || Masterminds || Rafe Bentley
|-
| 1998 || Dad Savage || Dad Savage
|-
| 1998 || Safe House || Mace Sowell
|-
| 1998 || [[Star Trek: Insurrection]] || Jean-Luc Picard
|-
| 1998 || The Prince of Egypt || Seti I
|-
| 2000 || [[X-Men]] || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2001 || Jimmy Neutron: Boy Genius || King Goobot
|-
| 2002 || [[Star Trek: Nemesis]] || Jean-Luc Picard
|-
| 2003 || X2 || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2004 || Boo, Zino &amp; the Snurks || Albert Drollinger
|-
| 2005 || Nausicaä of the Valley of the Wind || Lord Yupa
|-
| 2005 || Steamboy || Dr. Lloyd Steam
|-
| 2005 || The Game of Their Lives || Older Dent McSkimming
|-
| 2005 || Chicken Little || Mr. Woolensworth
|-
| 2006 || Bambi II || The Great Prince
|-
| 2006 || [[X-Men: The Last Stand]] || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2007 || TMNT || Max Winters/Yaotl
|-
| 2009 || [[X-Men Origins: Wolverine]] || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2011 || Gnomeo &amp; Juliet || William Shakespeare
|-
| 2012 || Ice Age: Continental Drift || Ariscratle
|-
| 2012 || Ted || Parolisto
|-
| 2013 || Legends of Oz: Dorothy's Return || Tugg
|-
| 2013 || Hunting Elephants || Lord Michael Simpson
|-
| 2013 || The Wolverine || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2014 || Sinbad: The Fifth Voyage || Parolisto
|-
| 2014 || Match || Tobi Powell
|-
| 2014 || [[X-Men: Days of Future Past]] || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2014 || A Million Ways to Die in the West || Guardian Sheep
|-
| 2015 || Green Room || Darcy
|-
| 2015 || Ted 2 || Parolisto
|-
| 2015 || Christmas Eve || Harris
|-
| 2016 || Spark: A Space Tail || The Captain
|-
| 2017 || Logan || Charles Xavier/Professor X
|-
| 2017 || Dragonheart: Battle for the Heartfire || Drago
|-
| 2017 || The Emoji Movie || Poop
|-
| 2017 || The Wilde Wedding || Harold
|-
| 2018 || Postcards from the 48%[134] || Sin mem
|-
| 2019 || The Kid Who Would Be King || Merlin
|-
| 2019 || Charlie's Angels || Bosley
|-
| 2019 || Coda || Henry Cole
|-
|2022
|Doctor Strange in the Multiverse of Madness
|Charles Xavier/Professor X
|-
|2026
|The Sheep Detectives
|(voĉo)
|-
|2026
|Avengers: Doomsday
|Charles Xavier/Professor X
|}

=== Televido ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jaro !! Titolo !! Rolo
|-
| 1965 || The Avengers || Man walking in from the sea
|-
| 1967 || Coronation Street || Fajroficiro
|-
| 1973 || Play of the Month: The Love-Girl and the Innocent || Gurvich
|-
| 1974 || Fall of Eagles || [[Vladimir Lenin]]
|-
| 1974 || Antony and Cleopatra || Enobarbus
|-
| 1974 || The Gathering Storm || Clement Attlee
|-
| 1975 || North &amp; South || John Thornton
|-
| 1975 || Joby || Reg Weston
|-
| 1976 || I, Claudius || Sejanus
|-
| 1979 || Tinker Tailor Soldier Spy || Karla
|-
| 1980 || Hamlet, Prince of Denmark || Claudius
|-
| 1980 || The Anatomist by James Bridie || Dr. Knox
|-
| 1980 || Little Lord Fauntleroy || Wilkins
|-
| 1981–1983 || Maybury || Dr. Edward Roebuck
|-
| 1982 || Smiley's People || Karla
|-
| 1984 || Pope John Paul II || Party Secretary Wladyslaw Gomulka
|-
| 1987–1994 || Star Trek: The Next Generation || Jean-Luc Picard
|-
| 1988 || Reading Rainbow || Sin mem
|-
| 1993 || Death Train (aka Detonator) || Malcolm Philpott
|-
| 1993 || Star Trek: Deep Space Nine || Jean-Luc Picard / Locutus
|-
| 1994 || Saturday Night Live || Sin mem (invitito)
|-
| 1994 || In Search of Dr. Seuss || Kaporalo Mulvaney (voĉo)
|-
| 1995 || The Simpsons || Numero 1 (voĉo)
|-
| 1995 || 500 Nations || (voĉo)
|-
| 1996 || The Canterville Ghost || Sir Simon de Canterville
|-
| 1998 || Moby Dick || Kapitano Ahab
|-
| 1999 || Animal Farm || Napoleono (voĉo)
|-
| 1999 || A Christmas Carol || Ebenezer Scrooge
|-
| 2002 || King of Texas || John Lear
|-
| 2003 || The Lion in Winter || King Henry II
|-
| 2003 || Frasier || Alastair Burke
|-
| 2004 || The Last Dragon || Rakontisto
|-
| 2005 || Mysterious Island || Nemo
|-
| 2005–2014 || Family Guy || Pluraj voĉoj
|-
| 2005 || The Snow Queen || The Raven (voĉo)
|-
| 2005–present || American Dad! || Avery Bullock (voĉo)
|-
| 2005 || Extras || Sin mem
|-
| 2006 || Eleventh Hour || Profesoro Ian Hood
|-
| 2009 || Hamlet || Claudius / the Ghost
|-
| 2010 || Macbeth || Macbeth
|-
| 2012 || Richard II || John of Gaunt
|-
| 2012 || Futurama || The Huntmaster (voĉo)
|-
| 2012, 2014 || Robot Chicken || Pluraj voĉoj
|-
| 2012 || The Daily Show || Correspondent
|-
| 2012 || Racing Legends || Prezentisto
|-
| 2013 || The Simpsons || Sennoma kunlaboranto (voĉo)
|-
| 2014 || Cosmos: A Spacetime Odyssey || William Herschel (voĉo)
|-
| 2015–2016 || Blunt Talk[136] || Walter Blunt
|-
| 2015 || Oscar's Hotel for Fantastical Creatures || Albert (voĉo)
|-
| 2016 || Unbreakable Kimmy Schmidt || Sin mem (voĉo)
|-
| 2019 || Star Trek: Picard || Jean-Luc Picard
|}

=== Videoludoj ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jaro !! Titolo !! Rolo
|-
| 1994 || Lands of Lore: The Throne of Chaos || King Richard
|-
| 1995 || Star Trek: The Next Generation - A Final Unity || Jean-Luc Picard
|-
| 1997 || Star Trek: Generations || Jean-Luc Picard
|-
| 1999 || Star Trek: Hidden Evil || Jean-Luc Picard
|-
| 2000 || Star Trek: Invasion || Jean-Luc Picard
|-
| 2000 || Star Trek: Armada || Jean-Luc Picard / Locutus of Borg Clone
|-
| 2001 || Star Trek: Armada II || Jean-Luc Picard
|-
| 2002 || Star Trek: Bridge Commander || Jean-Luc Picard
|-
| 2002 || Star Trek: Starfleet Command III || Jean-Luc Picard
|-
| 2002 || X-Men: Next Dimension || Charles Xavier / Profesoro X
|-
| 2003 || X2: Wolverine's Revenge || Charles Xavier / Profesoro X
|-
| 2003 || Star Trek: Elite Force II || Jean-Luc Picard
|-
| 2004 || Forgotten Realms: Demon Stone || Khelban 'Blackstaff' Arunsun
|-
| 2004 || X-Men Legends || Charles Xavier / Profesoro X
|-
| 2005 || X-Men Legends II: Rise of Apocalypse || Charles Xavier / Profesoro X
|-
| 2006 || The Elder Scrolls IV: Oblivion || Emperor Uriel Septim VII
|-
| 2006 || X-Men: The Official Game || Charles Xavier / Profesoro X
|-
| 2006 || Star Trek: Legacy || Jean Luc Picard
|-
| 2010 || Castlevania: Lords of Shadow || Zobek
|-
| 2010 || Lego Universe || Rakontisto
|-
| 2011 || The Sims Medieval || Rakontisto
|-
| 2011 || War of the Worlds || Rakontisto
|-
| 2014 || Castlevania: Lords of Shadow 2 || Zobek
|-
| 2014 || Family Guy: The Quest for Stuff || Sin mem
|-
| 2019 || Shadow Point || Rakontisto
|}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Facebook}}
* {{Twitter}}
* {{Instagram}}
* {{IMDb nomo}}
* {{Amg nomo|68265}}
* {{IBDB nomo}}
* {{Box Office Mojo nomo}}
* {{Rotten Tomatoes nomo}}
{{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Stewart, Patrick}}

[[kategorio:Aktoroj de Star Trek]]
[[Kategorio:Anglaj aktoroj]]
[[Kategorio:Anglaj voĉaktoroj]]
[[Kategorio:Anglaj feministoj]]
[[Kategorio:Socialistaj feministoj]]
[[Kategorio:Anglaj socialistoj]]
[[Kategorio:Kalvuloj]]
[[Kategorio:Anglaj televidaktoroj]]
[[Kategorio:Anglaj teatruloj‎]]
[[Kategorio:Anglaj reĝisoroj]]
[[Kategorio:Profesoroj]]</text>
      <sha1>3zbvjpl8srmyxco5fpk7sc5colv7mzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Károly Flesch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>637639</id>
    <revision>
      <id>9503385</id>
      <parentid>8301829</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3714" sha1="97pll0bfshepher4dh16djdk37ezd0l" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = Károly Flesch
|dosiero              = Carl Flesch.jpg
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = Károly Flesch
|naskonomo            = 
}}
'''[[Karolo|Károly]] Flesch''' [kAroj fleŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Flesch Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[violonisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia parenco estis [[Ella Flesch]].

Károly Flesch &lt;ref&gt;https://www.revolvy.com/topic/Carl%20Flesch&amp;item_type=topic&lt;/ref&gt; naskiĝis la {{daton|9|oktobro|1873}} en [[Mosonmagyaróvár|Moson]] ([[Hungara reĝlando]] (nuntempa urboparto de [[Mosonmagyaróvár]]), li mortis la {{daton|15|novembro|1944}} (laŭ alia informo la mortotago estas 14-a) en [[Lucerno]] ([[Svislando]]).
[[Dosiero:Flesch Központ, 2017 Mosonmagyaróvár.jpg|eta|maldekstre|&lt;center&gt;Kulturcentro Károly Flesch]]
[[Dosiero:Emil Orlik - Portrait of Carl Flesch 248.jpg|eta|&lt;center&gt;Portreto pri Károly Flesch]]
[[Dosiero:Winter-Kühne House, Károly Flesch (violinist) relief, 2017 Mosonmagyaróvár.jpg|eta|&lt;center&gt;Reliefo pri Károly Flesch]]

== Biografio ==
Károly Flesch devenis el [[juda]] [[familio]], li aĝis 6, kiam li komencis violonadi. Li frekventis piaristan [[gimnazio]]n en [[Mosonmagyaróvár|Magyaróvár]], li aĝis 10, kiam li debutis kiel amatora violonisto. Ekde [[1883]] li jam studis violonadon en [[Vieno]], post 2 jaroj li faris la samon en [[Parizo]]. Li akiris [[diplomo]]n en [[1994]]. Li debutis en Vieno en la sekva jaro, époste li koncertis en [[Germanio]], [[Budapeŝto]], [[Prago]]. Inter [[1897]] kaj [[1902]] li instruis en [[konservatorio]] de [[Bukareŝto]], li edziĝis en 1901. Inter 1903-1908 li instruis en konservatorio de [[Amsterdamo]], sed li ankaŭ recitalis. En 1908 li translokiĝis al [[Berlino]], li instruis private, ekde 1921 en muziklernejo, krome li recitalis sola aŭ duope aŭ triope. Inter 1924 kaj 1928 li instruis en [[Filadelfio (Pensilvanio)]], reveninta al Berlino li instruis en la Muzikarta Altlernejo. Inter [[1930]]-[[1935]] li estis ankaŭ germana ŝtatano, sed pro la nazioj li rifuĝis al [[Londono]]. Dum okupado de [[Nederlando]] (1940) li estis ĝuste tie, li ne povis revojaĝi al Londono. Helpe de hungaraj amikoj post 2 jaroj li hejmenvenis al Hungarlando, post jaro al Svislando, li instruis en konservatorio de Lucerno ĝismorte. En [[1994]] lia tombo estis metita al sia naskiĝurbo.

== Elektitaj koncertoj ==
* Moson (1883)
* Vieno (1895)
* Berlino (1905)
* [[Teatro Erkel|Teatro Városi]] (1942)

== Liaj libroj ==
* ''Urstudien'' (1911)
* ''Die Kunst des Violin-Spiels'' (1923–28; fundamenta verko dum violoninstruado)
* ''Das Skalensystem'' (1926)
* ''Das Klangproblem im Geigenspiel'' (1931)
* ''Erinnerungen eines Geiger'' (1960, [[memuaro]])

== Elektitaj disĉiploj ==
* Charles Barkel, Edwin Bélanger, Bronislaw Gimpel, Ivry Gitlis, Szymon Goldberg, Josef Hassid, [[Ida Haendel]], Adolf Leschinski, Alma Moodie, Ginette Neveu, Yfrah Neaman, Ricardo Odnoposoff, Eric Rosenblith, Max Rostal, [[Henryk Szeryng]], Henri Temianka, Roman Totenberg, [[Tibor Varga]] kaj Josef Wolfsthal

== Memorigiloj ==
* muzikkonkurso en Londono inter 1945-1992
* somera kurso en [[Baden-Baden]] ekde 1964
* memortabulo en 1983 en Mosonmagyaróvár
* kulturcentro en Mosonmagyaróvár

== Fontoj ==
* [https://web.archive.org/web/20190331212504/http://fleschviolincompetition.com/flesch-karoly-eletrajz/ hungarlingva biografio]
* [http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/szocikk/11511.htm hungarlingva biografio]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Flesch Karoly}}

[[Kategorio:Hungaraj violonistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj judoj]]</text>
      <sha1>97pll0bfshepher4dh16djdk37ezd0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kavaliro, Morto kaj Diablo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>648160</id>
    <revision>
      <id>9503271</id>
      <parentid>8651869</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T21:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2974" sha1="tgnca2qifnjp0cne1h0ou70wdlmdtor" xml:space="preserve">[[Dosiero:Albrecht Dürer, Knight, Death and Devil, 1513, NGA 6637.jpg|eta|320px|''Kavaliro, Morto kaj Diablo'', 1513, [[gravuraĵo]], 24.5 x 19.1 cm.]]
'''Kavaliro, Morto kaj Diablo''' ({{lang-de|Ritter, Tod und Teufel}}) estas granda [[gravuraĵo]] de [[1513]] fare de la germana artisto [[Albrecht Dürer]], unu el la tri ''Meisterstiche'' (majstroverkaj presaĵoj)&lt;ref&gt; Kun [[Sankta Hieronimo en sia studejo]] kaj ''Melankolio 1a I'', ambaŭ de 1514. &lt;/ref&gt; finkompletigita dum periodo kiam li preskaŭ ĉesis labori por [[pentrarto]] aŭ lignogravuraĵoj por fokusi al gravuraĵoj. La bildo estas plenplena per komplika ikonaro kaj [[simbolismo]], kies preciza signifo estis pridisputita dum ĉirkaŭ jarcentoj.

Kirasita [[kavaliro]], akompanata de sia hundo, rajdas tra mallarĝa gorĝo flankigita de kapro-kapa [[diablo]] kaj [[Mortulo|Mortofiguro]] kiu rajdas sur pala ĉevalo. La putriĝanta kadavro portas [[sablohorloĝo]]n, kiel rememorilo de la mallongeco de la vivo. La rajdanto moviĝas tra la sceno ŝajne tro for el la kreitaĵoj kiuj ĉirkaŭas lin, kaj li aspektas preskaŭ prifajfa pri la minacoj, kaj estas tiele ofte vidita kiel simbolo de kuraĝo;&lt;ref&gt; Bailey, 15 &lt;/ref&gt; la kavalira armaĵo, la ĉevalo kiu estas preskaŭ turo laŭgrande super la aliaj bestoj, la kverkaj folioj kaj la fortikaĵo sur la montopinto estas simboloj de la valoro de fido, dum la peno de la kavaliro povus reprezenti la fruan veturon de kristanoj al la [[Ĉiela Regno]].&lt;ref&gt;[http://museum.cornell.edu/exhibitions/albrecht-d%C3%BCrer-master-prints &quot;Albrecht Dürer: The Master Prints&quot;.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221108154914/https://museum.cornell.edu/exhibitions/albrecht-d%C3%BCrer-master-prints |date=2022-11-08 }} Herbert F. Johnson Museum of Art, Cornell University. Alirita la 23an de junio 2019.&lt;/ref&gt;

La verko estis menciita de [[Giorgio Vasari]] kiel unu el &quot;kelkaj bildoj de tia elstareco ke nenio pli fajna povas esti atingata&quot;.&lt;ref&gt; O'Neill, J. &quot;The Renaissance in the North&quot;. New York: The Metropolitan Museum of Art, 1987. 99 &lt;/ref&gt; Ĝi estis amplekse kopiita kaj havis grandan influon sur postaj germanaj verkistoj. Filozofo [[Friedrich Nietzsche]] referencis la laboron en sia verko pri drama teorio nome [[La naskiĝo de la tragedio el la spirito de la muziko]] (1872) por ekzempli [[pesimismo]]n, kvankam ĝi estis poste idealigita en la 20a jarcento fare de [[Nazioj]] por reprezenti la rase purajn [[Arjoj]]n, kaj estis foje uzataj en ilia propaganda bildaro.&lt;ref&gt; Woodward, Ashley. Understanding Nietzscheanism. Routledge, 105-6. ISBN 978-1-3175-4780-8 &lt;/ref&gt;

== Notoj ==
{{Referencoj}}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Albrecht Dürer]]
[[Kategorio:Simboloj]]
[[Kategorio:Hundoj en arto]]
[[Kategorio:Ĉevaloj en arto]]
[[Kategorio:Kranioj en arto]]
[[Kategorio:Morto en arto]]
[[Kategorio:Demonoj en arto]]
[[Kategorio:Diablo en fikcio]]
[[Kategorio:Fikciaj kavaliroj]]
[[Kategorio:Verkoj de 1513]]
[[Kategorio:Germana Renesanco]]</text>
      <sha1>tgnca2qifnjp0cne1h0ou70wdlmdtor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Luma Flanko de Potenco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>653230</id>
    <revision>
      <id>9503495</id>
      <parentid>8025126</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3303" sha1="6l19jvh7x0phsxru9kit1x252vya67s" xml:space="preserve">'''La Luma Flanko de Potenco''' estas religia movado, kiu baziĝas sur [[vegetarismo]], sana vivstilo, paco, trankvileco, slaveco kaj scio. Ĝi anoncas la parolturnon ''Libereco rezultas el scio'' kaj [[logoso]]n. Ĝiaj anoj estas subtenantoj de natura vivstilo kaj posedas multajn kapablojn kaj efektivigas multajn revelaciojn en kuracarto, scienco kaj lingvistiko, kaj tio ĉio okazas sur tereno de iu Sanĝajo, kiu estas samtempe gvidanto de la Luma Flanko de Potenco kaj memdeklarita reĝo de ''Imperium Lechitów'' (''Imperium Lechitów'' - supozita granda ŝtato de Slavoj antaŭ adopto de kristanismo). En liaj revelacioj helpas al li Miłar kaj meĥanikisto Renio. Sanjaya (Sanĝajo) estas gvidanto de la kredo. La konfesa movado havas establejon en [[Nysa]]. Ĝi komencis en 2016.

==Transiro en la Luman Flankon de Potenco==
Por transiri en la movadon, oni devas:
* Malakceptu ĝisnunajn kredojn. Finu je kredo en Jesuon, kiu iĝis rolulo de mafio vatikana. Vera Slavo kredas je leĝo de naturo.
* Zorgu pri sano. Finu je alkoholo, narkotaĵoj, tabakoj kaj viando. Restas fruktoj kaj legomoj el propra terpeco kaj pano. Pro ŝanĝo de dieto purigu sian menson de malutilaj nutringrediencoj, kiuj permesas elfari [[aŭtismo|solemo]]n.
* Ne estu vakcinata, ĉar vakcinoj povas veneni de interne, anstataŭ tio apliku infuzaĵon kun vitamino C kaj manĝu sane.
* Ĉesu seksumi por amuzo alinome komprenu kulturon de generado; sekso devas esti nur por reproduktado.
* Aldone: Trinku plazmitan akvon.
* Aldone: Kuru ĉiutage ĉe Lago de Nysa, pro tio oni povas atingi superan stanon.

==Difektoj de la Luma Flanko de Potenco==
La sekto estas malscienca kaj stranga, ĉar ĝi kredas je multaj konspiraj teorioj kiel plata tero kaj Sanĝajo faras monon per plazmita akvo, kiu estas merkatika truko. Li ankaŭ estas kontraŭfeministo.

==Teoremoj de Sanĝajo==
* Sportŝatantoj povas defendi [[Polujo]]n kontraŭ [[islamo]].
* [[Coca-Cola]] estas batalilo de cionistoj.
* [[Polujo]] estas okupita de [[Vatikano]].

==''[[Kybalion]]'' ([[Logoso]])==
Estas sep reguloj, kiuj estas pri ĉio:
# La leĝo de mentaleco - La mondo estas mensa; la materio estas produkto de pensoj.
# La leĝo de kongrueco - Io simila altiras ion similan; harmonio.
# La leĝo de movo - Ĉio movas aŭ ŝanĝiĝas.
# La leĝo de poluseco - Ĉio havas du polusojn ekzemple bono - malbono, lumo - mallumo, forto - malforto, blanko - nigro, vivo - morto.
# La leĝo de ritmo - Ĉio estas laŭgrada aŭ onda.
# [[Karmo|La leĝo de kaŭzo kaj efiko]] - Ĉio havas kaŭzon kaj efikon. Tio reiras, kion oni faras.
# La leĝo de genro
==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.youtube.com/watch?v=ApwVQVw6p3k Instruaĵo: Kiel transiri en la Luman Flankon de Potenco?]
*[https://web.archive.org/web/20190805010606/https://www.jasnastronamocy.info/ La ĉefpaĝo de la Luma Flanko de Potenco (pole)]
*[https://www.jasnastronamocy.info/category/movies-jsm-in-english-language La paĝo de la Luma Flanko de Potenco (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190804111233/https://www.jasnastronamocy.info/category/movies-jsm-in-english-language |date=2019-08-04 }}
* [https://www.youtube.com/channel/UCVfK3Fk90E98NOgrvxlIRMw Muziko de Sanĝajo]

{{DEFAŬLTORDIGO:Luma Flanko de Potenco, La}}

[[Kategorio:Religio]]
[[Kategorio:Slavoj]]</text>
      <sha1>6l19jvh7x0phsxru9kit1x252vya67s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Humiligo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667542</id>
    <revision>
      <id>9503230</id>
      <parentid>9116039</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1573" sha1="ktn4r0h1pd4cje1aifu7fb8blz97uw9" xml:space="preserve">[[Dosiero:Pillory 9105377.jpg|eta|[[Punpilorio|Punpilorioj]] estis ofta formo puni.]]

'''Humiligo''' estas ajna tipo de ago kiu publike aŭ persone humiligas [[homo]]n, tio estas trudas al iu humilecon, fiere malaltigas iun, same kiel ties [[kulturo]]n, [[Digno|dignecon]], [[sekso]]n aŭ [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]], [[etneco]]n, [[religio]]n, pensaron, ekonomian nivelon, [[Scio|sciaron]] ktp. Kelkaj formoj de [[torturo]] estis foje akompanataj de publikaj humiligoj kiuj celas malbonigi la dignecon de la suferanto de la humiligo.&lt;ref&gt;[https://es.thefreedictionary.com/humillaci%c3%b3n Difino de humiligo en thefreedictionary.com] Alirita la 4an de novembro 2019. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Difino de humiligo en wordreference.com &lt;/ref&gt; Diversaj organizoj defendantaj de la [[homaj rajtoj]] en la mondo konsideras la humiligon kiel formo de pasiva torturo kiu tute perfortas la [[Homaj rajtoj|homajn rajtojn]].

La humiligo estas konsiderata kiel formo de [[grupĉikanado]], speciale aplikita en situacioj de [[eduksistemo]] aŭ [[laboro|laborloko]].

Pro [[psikologio|psikologiaj]] tialoj humiligon oni povas fari kontraŭ si mem, temas pri ''humiliĝo''.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
*[[Masoĥismo]]
*[[Sadismo]]
*{{Q|Q1300625}}
*{{Q|Q11567104}}

{{Projektoj|ReVo=humil.0igo}}

[[Kategorio:Emocioj]]
[[Kategorio:Homa konduto]]
[[Kategorio:Doloro]]
[[Kategorio:Moralo]]
[[Kategorio:Etikaj konceptoj]]
[[Kategorio:Homa seksumado]]
[[Kategorio:Ĉikanado]]
[[Kategorio:Ekspluato]]
[[Kategorio:Terorismo]]
[[Kategorio:Psikologio]]
[[Kategorio:Sociologio]]</text>
      <sha1>ktn4r0h1pd4cje1aifu7fb8blz97uw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>József Sümeghy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>675435</id>
    <revision>
      <id>9502998</id>
      <parentid>9129806</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9502998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2336" sha1="70yfli93dmfvv4b1u1vcf8qzvgbpkoj" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = József Sümeghy
|dosiero              = 
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = 
|naskonomo            = 
}}
'''[[Jozefo|József]] Sümeghy''' [jOĵef ŝumegi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Sümeghy József''' estis [[Hungario|hungara]] [[geologo]].

József Sümeghy&lt;ref&gt;https://peoplepill.com/people/sumeghy-jozsef/&lt;/ref&gt; naskiĝis la {{daton|4|januaro|1892}} en [[Csabrendek]], li mortis la {{daton|11|novembro|1955}} en [[Budapeŝto]].

== Biografio ==
József Sümeghy maturiĝis en [[Győr]] en [[1910]], poste li studis en [[Universitato de Kluĵo|Scienca Universitato Ferenc József]]. Li batalis dum la [[1-a mondmilito]], poste li apartenis al [[taĉmento]] de [[Miklós Horthy]]. En [[1920]] li akiris diplomon kaj ankaŭ doktoriĝis en la universitato, kiu ĵus rifuĝis al Budapeŝto. Inter [[1921]] kaj [[1926]] li estis [[asistanto]] en la universitato, sed jam en pli nova loko en [[Szeged]], poste li laboris en geologia [[instituto]] en Budapeŝto. Li atingis la rangon ĉefgeologo en 1932. Komence li esploris la [[Transdanubio]]n, sed post kelkaj jaroj li estis la unua, kiu trovis la [[Granda Hungara Ebenaĵo|Grandan Hungaran Ebenaĵo]]n esplorenda. Li postmorte ricevis doktorecon ĉe la [[Hungara Scienca Akademio]].

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''A baltavári lelőhely rétegtani helyzete'' (1923) 
* ''Pannóniai korú fauna az Alföldről'' (1927) 
* ''A Nagykunság felszíni képződményei'' (1937)
* ''A magyar medence pliocénjának és pleisztocénjának osztályozása'' (1941) 
* ''Tiszántúl (1944)
* ''A magyarországi pliocén és pleisztocén'' (1955)

== Fontoj ==
* [https://epa.oszk.hu/01600/01635/00355/pdf/EPA01635_foldtani_kozlony_1957_087_3_254-260.pdf hungarlingva biografio kun foto]
* [https://oslenytan.hu/index.php/hu/tanszek-toertenete hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200103063533/https://oslenytan.hu/index.php/hu/tanszek-toertenete |date=2020-01-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20200103063537/https://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/sumeghy_jozsef_szuletesnapja__1892_ hungarlingva biografio]
== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Sumeghy Jozsef}}
[[Kategorio:Hungaraj geologoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>70yfli93dmfvv4b1u1vcf8qzvgbpkoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Károly Móra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>676096</id>
    <revision>
      <id>9503394</id>
      <parentid>8664560</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2564" sha1="jofj7ni8ufpu3c2u2n2heu2nw2vtuw4" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = Károly Móra
|dosiero              = 
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = 
|naskonomo            = Moravecz Károly
|dato de naskiĝo      = {{naskiĝtago|1899|09|30}} 
|loko de naskiĝo      = [[Šternberk|Sternberg]] ([[Ĉeĥio]], [[Aŭstrio-Hungario]])
|dato de morto        = {{mortotago|1938|03|29}}
|loko de morto        = [[Budapeŝto]] ([[Hungara reĝlando]])
}}
'''[[Karolo|Károly]] Móra''' [kAroj mOra], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Móra Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[astronomo]]. Lia origina familia nomo estis ''Moravecz''.

Károly Móra&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/mora_karoly_szuletesnapja__1899 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190818024530/https://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/mora_karoly_szuletesnapja__1899 |arkivdato=2019-08-18}}&lt;/ref&gt; naskiĝis la {{daton|30|septembro|1899}} en [[Šternberk|Sternberg]] ([[Ĉeĥio]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Šternberk]] en Ĉeĥio), li mortis la {{daton|29|marto|1938}} en [[Budapeŝto]].
 
== Biografio ==
Károly Móra studis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös|Reĝa Universitato de Budapeŝto]], poste ekde [[1924]] li estis [[asistanto]]. Li estis [[disĉiplo]] de [[Radó Kövesligethy]]. En [[1931]] li laboris en [[observatorio]] de [[Lepsiko]], poste en [[Hamburgo]] kaj [[Heidelberg]]. Intertempe en [[1932]] li doktoriĝis en Budapeŝto, en la sekva jaro li eklaboris en observatorio en la sama urbo. Li instruis 2 [[semestro]]jn en la universitato. Ekde [[1937]] li estis observatoriestro.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''Csillagászati műszótár'' (fakvortaro, 1929)
* ''Der Veränderliche Sterne R Scuti'' (1937)
* ''Csillaghalmazok'' (1938)

== Memorigiloj ==
* [[asteroido]] [[1257 Móra]] portas la nomon Móra
 
== Fontoj ==
* [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/m-76AF9/mora-karoly-moravecz-76F0D/ hungarlingva biografio]
* [https://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=mora hungarlingva biografio]
* [http://members.iif.hu/visontay/ponticulus/rovatok/limes/bartha-magyar-csillagaszok.html#mora-karoly hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130729234352/http://members.iif.hu/visontay/ponticulus/rovatok/limes/bartha-magyar-csillagaszok.html#mora-karoly |date=2013-07-29 }}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Mora Karoly}}
[[Kategorio:Hungaraj astronomoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>jofj7ni8ufpu3c2u2n2heu2nw2vtuw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kastelo Neuenhof</title>
    <ns>0</ns>
    <id>676865</id>
    <revision>
      <id>9503259</id>
      <parentid>9182548</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3563" sha1="1l7l8gikh8zm0to15x6d5sx0qi8vosk" xml:space="preserve">{{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Eisenach|Zomo=15}}

[[Dosiero:ESA NEUENHOF SCHLOSS3.jpg|eta|Vido ĝenerala jekastela]]
'''Kastelo Neuenhof''' ({{lang-de|Schloss Neuenhof}}) estas monumentprotektita konstruaĵo en [[Eisenach|Eisenach-Neuenhof]] en [[Germanujo]]. Ĝi situas centre de la urbokvartalo ene de far [[Eduard Petzold]] aranĝita kastelparko ĉe alta bordo de la rivero [[Werra]]. Rekte apude staras la protestantisma kirko.

== Historio ==
Laŭdire estis sur la loko de la kastelo ekde [[Mezepoko]] en [[spronburgo|sprona]] situo ĉe la alta bordo de Werra-rivero jam eta burgo. En 1863 la kastelo venis sub la regadon de la [[frankonio|frankonia]] dinastio Rotenhan. Ili malkonstruigis la kameregon mezepokan (do la lastajn malnovajn restaĵojn) kaj konstruigis la novgotikan kastelon.&lt;ref&gt;Thomas Bienert ''Mittelalterliche Burgen in Thüringen'' Gudensberg-Gleichen 2000, p. 55f&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eisenach.ekmd-online.de/kirchenkreis/pfarraemter-und-gemeinden/neuenhof/neuenhof/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181018055048/http://eisenach.ekmd-online.de/kirchenkreis/pfarraemter-und-gemeinden/neuenhof/neuenhof/ |arkivdato=2018-10-18}}&lt;/ref&gt;

Post 1945 la familio fare de la [[komunismo|komunistoj]] senproprietigitis; la kastelo venis en la posedon de la komunumo. En 1947 oni ene instalis oldulejon antaŭ ol ekgastigo de la landlimtrupoj. Ili forlasis la kastelon post finfaro de propra kazerno. La magistrato do kreis tie loĝejojn kaj kuracejon; ankaŭ klubo porjunulara rajtis ene esti kiel la buroo de la nove fondita najbara [[kolĥozo]]. Post [[Turniĝo]] la tuto mallongan tempon ne havis plu ian funkcion. Akiris ĝin la malprauloj de la iamaj posedintoj.

== Kasteloparko ==
La historia, kerne ĉ. 3,5 hektarojn granda kastelparko kreitis inter 1838 kaj 1843 fare de [[Eduard Petzold]] laŭ komisio de landmarŝalo Georg Riedesel. Estante la ununura ĉeborda parko ĉe Werra la parko nombriĝas inter la fruaj kreitaĵoj de Petzold kaj estas tamen elstara monumento de pejzaĝ-ĝardenarto de la 19-a jarcento.&lt;ref&gt;[http://www.eisenachonline.de/kommunales/schlosspark-neuenhof-fuehrung-32468 Schlosspark Neuenhof Führung] &lt;/ref&gt;

Dum [[GDR]]-tempo la parko neglektitis tre. Je la fino de la 1960-aj jaroj ero de la torento Grundbach metitis en tubojn kaj faritis ŝtuparo al la kirko kaj festherbaro kun festscenejo kun betonita dancejo. En 1982 oni paŝon post paŝo entreprenis la parkkonservadon kaj almenaŭ la fiherboj forigitis. Ekde aprilo 1991 ekis profundaj restaŭradlaboroj; padoj kaj lagetoj renaskiĝis ankaŭ. Okaze de la 100-a datreveno naskiĝtaga de Petzold senvualigitis memortabulo solene. En 1998 celoj restaŭradaj difinitis; en 2007 oni devis dehaki [[eŭropa fago|eŭropan fagon]] 150 jarojn aĝan pro sekureckialoj.&lt;ref&gt;[http://www.eisenachonline.de/news/2006.10.04-12570 Blutbuche droht umzustürzen]&lt;/ref&gt;

=== Leonoputo ===
Ĉerande de la kastelo troviĝas la t.n. Leona puto. Ĝia unua mencio estis en 1844; temas pri unu el la lastaj atestiloj de la origina stato de la kastelparko. En 2011 ĝi estis ankoraŭ kadukiĝema.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://rag-wartburgregion.de/files/eisenach_park_neuenhof.pdf LEADER-Projekt zur Wiederherstellung des Schlossparks]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.burgen-und-schloesser.net/thueringen/schloss-neuenhof/ Schloss Neuenhof]

== Notoj ==
{{Referencoj}}

[[Kategorio:Kasteloj en Eisenach|Neuenhof]]</text>
      <sha1>1l7l8gikh8zm0to15x6d5sx0qi8vosk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giganta kalmaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685920</id>
    <revision>
      <id>9503224</id>
      <parentid>8830722</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4249" sha1="1gwmvki0mv9upwbjl601r87ov7qalnv" xml:space="preserve">[[Dosiero:Giant_Squid_NASA.jpg|alternative=Giant Squid NASA.jpg|eta|Giant Squid NASA]]
[[Dosiero:Architeuthis_distribution.png|eta|Markoj de lokoj trovitaj]]
La '''giganta kalmaro''' (''Architeuthis dux'') estas specio de profund-oceane loĝanta [[kalmaro]] de la [[familio (biologio)|familio]] ''Architeuthidae'' (Arĥiteŭtedoj). Giganta kalmaro povas kreski ĝis enorma grando, havigante ekzemplon de [[profundmara zono|profundmara]] [[Abisma gigantismo|gigantismo]]: ĵusaj ĉirkaŭkalkuloj metas la maksimuman grandon en 12 m aŭ 13 m ĉe inoj kaj 10 m ĉe maskloj el la malantaŭaj naĝiloj ĝis la pinto de la du longaj [[tentaklo]]j (pli longa ol la [[kolosa kalmaro]] ĉirkaŭkalkule 9–10 m,&lt;ref&gt; Roper, C.F.E.; Jereb, P. (2010). &quot;Myopsid and Oegopsid Squids&quot;. En Jereb, P.; Roper, C.F.E. (eld.).[http://www.fao.org/3/i1920e/i1920e00.htm Cephalopods of the world. An annotated and illustrated catalogue of species known to date.] FAO Species Catalogue for Fishery Purposes. 2. Rome: FAO. pp. 148–178. No. 4, Vol. 2. &lt;/ref&gt; sed pli malpeza,&lt;ref&gt; Atkinson, Kent (1a de majo 2008). [https://www.nzherald.co.nz/ &quot;Size matters on 'squid row' (+photos, video)&quot;.] The New Zealand Herald. Alirita la 25an de septembro 2011. &lt;/ref&gt; unu el la plej grandaj vivantaj organismoj). La mantelo estas ĉirkaŭ 2 m longa (pli ĉe inoj, malpli ĉe maskloj), kaj la longo de la kalmaro eksklude la tentaklojn (sed inklude kapon kaj brakojn) rare superas 5 m. Postuloj de specimenoj 20 m aŭ plie ne estis science dokumentitaj.

La nombro de diferencaj specioj de giganta kalmaro estis debatita, sed ĵusa genetika esplorado sugestas ke ekzistas nur unusola specio.&lt;ref&gt; Marshall, Michael (20a de marto 2013). [https://www.newscientist.com/article/dn23296-worlds-giant-squid-are-one-big-happy-family/?ignored=irrelevant &quot;World's giant squid are one big happy family&quot;.] New Scientist. No. 2909. &lt;/ref&gt;

En 2004, japanaj esploristoj faris la unuajn fotojn de vivanta giganta kalmaro en ĝia natura habitato,&lt;ref&gt; Kubodera, T.; Mori, K. (2005). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1559985/ &quot;First-ever observations of a live giant squid in the wild&quot;.] Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 272 (1581): 2583–2586. doi:10.1098/rspb.2005.3158. PMC 1559985. PMID 16321779. &lt;/ref&gt; kaj en julio 2012, vivanta plenkreskulo estis por la unua fojo filmita en sia natura habitato antaŭ la insulo Ĉiĉi-ĵima en la [[Ogasavaroj]], [[Japanio]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131004233759/http://www.nhk.or.jp/pr/english/press/pdf/20130109.pdf &quot;The Giant Squid, captured on camera in its natural habitat for the first time ever! Revealed on NHK and the Discovery Channel&quot; (PDF).] NHK. 9a de januaro 2013. Arkivita el la originalo (PDF) en 4a de oktobro 2013. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Schrope, Mark (14a de januaro 2013). [https://www.nature.com/news/giant-squid-filmed-in-its-natural-environment-1.12202 &quot;Giant squid filmed in its natural environment – Landmark achievement reveals clues to mollusc's behaviour&quot;.] Nature. doi:10.1038/nature.2013.12202. Alirita la 1an de aprilo 2020. &lt;/ref&gt; En 2015, oni publikigis alian filmovidaĵon.&lt;ref&gt; Padnani, Amisha (29a de decembro 2015). [https://www.nytimes.com/2015/12/30/science/giant-squid-video-japan.html &quot;Giant squid, elusive creature of the deep, gets a vivid close-up&quot;.] [[The New York Times]]. Alirita la 1an de aprilo 2020. &lt;/ref&gt; En junio 2019, sciencistoj informis pri filmapero, por la dua fojo, kaj por la unua fojo en akvoj de Usono, de giganta kalmaro en ĝia profundakva habitato.&lt;ref&gt; Jarvis, Brooke (21a de junio 2019). [https://www.nytimes.com/2019/06/21/science/giant-squid-cephalopod-video.html &quot;Giant Squid, Phantom of the Deep, Makes Second Video Appearance – Seven years after scientists caught the elusive deep-sea cephalopod on video, they saw another. Then lightning struck a third time&quot;.] [[The New York Times]]. Alirita la 1an de aprilo 2020. &lt;/ref&gt;

La [[kolosa kalmaro]] estas pli granda ol la giganta kalmaro, ĝi havas mantelan longon de 2-5 m kaj eĉ tentaklojn kun longo de 8 m.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q5558496}}

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Kapopieduloj]]
[[Kategorio:Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj]]</text>
      <sha1>1gwmvki0mv9upwbjl601r87ov7qalnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>József Pantocsek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>696486</id>
    <revision>
      <id>9502981</id>
      <parentid>8259785</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9502981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3317" sha1="5r2y2jbdhc7xxys133xkif7ftheagbo" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = József Pantocsek
|dosiero              = PantocsekPhoto.jpg
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = József Pantocsek
|naskonomo            = 
|dato de naskiĝo      = {{naskiĝtago|1846|10|15}}
|loko de naskiĝo      = {{Flago|Hungario}} [[Trnava|Nagyszombat]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]])
|dato de morto        = {{mortotago|1916|09|4}}
|loko de morto        = {{Flago|Hungario}} [[Tovarníky|Tavarnok]] (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]])
}}
'''[[Jozefo|József]] Pantocsek''' [jOĵef pantoĉek], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Pantocsek József''' estis [[Hungario|hungaria]], aŭstrohungara [[kuracisto]], [[botanikisto]], [[paleobotaniko|paleobotanikisto]], algologo. Lia botanika nomo estis '''Pant.''', li estis [[onklo]] de [[Leó Valentin Pantocsek]].

József Pantocsek&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/pantocsek_jozsef_szuletesnapja__1846 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200706042610/https://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/pantocsek_jozsef_szuletesnapja__1846 |arkivdato=2020-07-06}}&lt;/ref&gt; naskiĝis la {{daton|15|oktobro|1846}} en [[Trnava|Nagyszombat]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]], nuntempa [[Trnava]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|4|septembro|1916}} en [[Tovarníky|Tavarnok]] (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Tovarníky]] en Slovakio).

== Biografio ==
József Pantocsek frekventis mezlernejojn en [[Nitro]], [[Vieno]] kaj [[Esztergom]], poste li studis en [[Gotingeno]] ekde 1869, fine li akiris medicinan [[diplomo]]n en [[Universitato de Vieno]] en [[1875]]. Li laboris jaron en Vieno, poste longe en Tavarnok. Li edziĝis en 1876, baldaŭ filino naskiĝis. Inter [[1896]] kaj [[1914]] li estis hospitalestro en [[Bratislavo|Pozsony]], poste li pensiuliĝis. Jam dum la studentaj jaroj li okupiĝis ankaŭ pri [[botaniko]]. En [[1872]] li faris botanikan vojaĝon al [[Bosnio]], [[Montenegro]], [[Dalmatio]]. Ekde 1880 li specialiĝis pri la [[algo]]j, li estis la unua en Hungarlando, kiu fotis ilin per [[mikroskopo]]. Li okupiĝis ne nur vivaĵoj, sed ankaŭ [[fosilio]]j.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''Adnotationes ad Floram et Faunam Hercegovinae, Crnagorae et Dalmatiae'' (1874)
* ''Beiträge zur Kenntniss der fossilen Bacillarien Ungarns 1-3'' (1886 – 1892)
* ''Die Bacillarien als Gesteinsbildner und Altersbestimmer'' (1894)
* ''A balatoni kovamoszatok'' (1902)
* ''A Fertő-tó kovamoszatviránya'' (1912)

== Memorigiloj ==
* lia nomo estas rekonebla en algoj: ''Trinacria pantocsekii,'' ''Rubus pantocsekii,'' ''Sherardia pantocsekii''

== Fontoj ==
* [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/p-77238/pantocsek-jozsef-772DA/ hungarlingva biografio kun foto]
* [http://real.mtak.hu/39466/1/650.2016.ho2550.pdf hungarlingva biografio]
* [https://mek.oszk.hu/00000/00060/html/079/pc007954.html#5 hungarlingva biografio]
* [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la koncerna teksto legeblas ĉe P)]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Pantocsek Jozsef}}

[[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj botanikistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj algologoj]]</text>
      <sha1>5r2y2jbdhc7xxys133xkif7ftheagbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grey's Anatomy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>700781</id>
    <revision>
      <id>9503341</id>
      <parentid>9497858</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>118133</id>
      </contributor>
      <comment>469</comment>
      <origin>9503341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4067" sha1="br555vf201447tzk7sza2ldosmr4bmz" xml:space="preserve">{{Ne konfuzu|Gray's Anatomy}}
{{Informkesto televida serio|N-ro de epizodoj=469|N-ro de sezonoj=23}}
[[Dosiero:Ellen Pompeo LF.JPG|220px|maldekstre|La serio temas pri la titolrolulo, d-rino Meredith Grey, ludita de Ellen Pompeo|eta]]
[[Dosiero:Chyler leigh in 2006.jpg|220px|maldekstre|La rolulo de Chyler Leigh estis enkondukita en la tria sezono kaj promociis al regula en la serio en la kvara sezono.|eta]]

'''''Grey's Anatomy''''' estas usona [[medicino|primedicina]] drama [[televida serio]] kiu premieris la 27an de marto, 2005, en ''American Broadcasting Company'' ([[ABC]]) kiel mez-sezona anstataŭo. La fikcia serio fokusas al la vivoj de kirurgaj lernokuracistoj, lokanoj kaj pacientoj dum tiuj promocias en sezonajn [[doktoro]]jn dum okazas aferoj pri la personaj kaj profesiaj rilatoj. La titolo estas aludo al ''[[Gray's Anatomy]]'', klasika angla [[lernolibro]] de [[homa anatomio]] por la unua fojo eldonita en la jaro 1858 en [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj je unu jaro pli poste en Usono kaj estis verkita de [[Henry Gray]].&lt;ref&gt;[https://www.medicographia.com/2017/11/grays-anatomy-an-iconic-medical-textbook/ &quot;Gray's Anatomy: an iconic medical textbook&quot;.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200717084028/https://www.medicographia.com/2017/11/grays-anatomy-an-iconic-medical-textbook/ |date=2020-07-17 }} Medicographia. 8a de novembro, 2017. Alirita la 8an de septembro, 2020.&lt;/ref&gt; [[Shonda Rhimes]] disvolvigis la pilotan epizodon kaj plue verkis por la serio. Ŝi estas ankaŭ unu el la produktoroj kun Betsy Beers, Mark Gordon, Krista Vernoff, Rob Corn, Mark Wilding, kaj Allan Heinberg. Kvankam la agado de la serio okazas en [[Seatlo]] (ĉe la fikcia Grey Sloan Memorial Hospital, formale &quot;Seattle Grace and Seattle Grace Mercy West&quot;), ĝi estis filmita ĉefe en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]].

La serio temas pri la titolrolulo, Drino. Meredith Grey, ludita de Ellen Pompeo. Grey estis dekomence portretita kiel internigita lernanta [[kuracisto]] kaj poste iĝis la estro de ĝenerala [[kirurgio]], dum oni esploras la ĉiutagaĵojn de la hospitala vivo. La origina geaktoraro konsistis el naŭ stelulaj aktoroj: nome Ellen Pompeo, Sandra Oh, [[Katherine Heigl]], Justin Chambers, T. R. Knight, Chandra Wilson, James Pickens Jr., Isaiah Washington kaj Patrick Dempsey. Tiu aktoraro suferis gravajn ŝanĝojn laŭlonge de la serifluo. Je la starto de la 16a sezono, la serio havis grandan aron de dekkvar aktoroj — inter kiuj kvar roluloj el la origina aktoraro (Meredith Grey, Alex Karev, Miranda Bailey kaj Richard Webber). Justin Chambers, kiu ludis la rolon de Dro. Alex Karev, lasis la serion dum tiu sezono.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Bibliografio ==
{{Refbegin}}
* {{cite book |last1 = Burkhead |first = Cynthia | last2 = Robson | first2=Hillary |year = 2008 |title = Grace under Pressure: Grey's Anatomy Uncovered |url = https://books.google.com/?id=z2ULAQAAMAAJ|publisher = Cambridge Scholars Publishing|isbn = 978-1847185341}}
* {{cite book |last = Van Dusen |first = Chris |author2=McKee, Stacy |year = 2006 |title = Grey's Anatomy: Overheard at the Emerald City Bar |url = https://books.google.com/?id=DeJQ8IwuMYUC&amp;q=grey's+anatomy&amp;dq=grey's+anatomy|publisher= Hyperion Books |isbn=1401308821}}
* {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=8gSZiiX4Je0C&amp;dq=grey's+anatomy|titolo=Grey's Anatomy 101: Seattle Grace, Unauthorized|familia nomo=Wilson|persona nomo=Leah|jaro=2007|eldoninto=BenBella Books|ISBN=978-1933771144}}
{{Refend}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{official website}} en [[American Broadcasting Company|ABC.com]]
* {{IMDb title}}
* [http://www.hotstar.com/tv/greys-anatomy/14823 Grey's Anatomy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180426235232/http://www.hotstar.com/tv/greys-anatomy/14823 |date=2018-04-26 }} en Hotstar

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Usonaj televidaj serioj]]
[[Kategorio:Anglalingvaj televidaj programoj]]
[[Kategorio:Medicino kaj sano en fikcio]]
[[Kategorio:Fikciaj kuracistoj|*]]
[[Kategorio:Televidaj programoj de American Broadcasting Company]]</text>
      <sha1>br555vf201447tzk7sza2ldosmr4bmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Teoremoj pri nekompleteco</title>
    <ns>1</ns>
    <id>701986</id>
    <revision>
      <id>9503347</id>
      <parentid>7029241</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergio</username>
        <id>46486</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sergio movis paĝon [[Diskuto:Teoremoj de nekompleteco]] al [[Diskuto:Teoremoj pri nekompleteco]]: Pli preciza (temas pri la temo, ne pri la aŭtoro)</comment>
      <origin>7029241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="741" sha1="5xr6h2o5kp025ju3hplemgegnxygkw3" xml:space="preserve">== « Bonvolu kompletigi » ==

''Helpu al Vikipedio plilongigi [tiun artikolon]. Se jam ekzistas alilingva samtema artikolo pli disvolvita, traduku kaj aldonu el ĝi (menciante la fonton).''

Kaj [[:en:Gödel's incompleteness theorems|la angla]] kaj [[:fr:Théorèmes d'incomplétude de Gödel|la franca]] kaj [[:de:Gödelscher Unvollständigkeitssatz|la germana]] versioj de tiu ĉi artikolo (kaj eble ankaŭ aliaj) estas tre detalaj. Supozeble unu aŭ pluraj el ili povas utili kiel tradukfontoj. Tiun tradukon eble prefere faru esperantista matematik-logikisto, ĉar tia homo plej bone scius kiajn esperantlingvajn vortojn kaj frazturnojn uzi. — [[Uzanto:Tonymec|Tonymec]] ([[Uzanto-Diskuto:Tonymec|diskuto]]) 12:37, 23 sep. 2020 (UTC)</text>
      <sha1>5xr6h2o5kp025ju3hplemgegnxygkw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rusa Ŝaka Ĉampionumo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>705842</id>
    <revision>
      <id>9503291</id>
      <parentid>9215555</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>203129</id>
      </contributor>
      <comment>/* Referencoj */</comment>
      <origin>9503291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11565" sha1="dnwmqusdyp4eebp09wdy84qgbftnfqh" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}La '''Rusa Ŝaka Ĉampionumo''' estas individua ŝakturniro, kiu okazas ĉiu jare en [[Rusio]] por trovi la plej bonan ŝakiston el Rusio.

== Imperia Rusio ==
En 1874 Emanuel Schiffers venkis Andrey Chardin en matĉo okazigita en [[Sankt-Peterburgo]] kun kvin venkoj kaj kvar malvenkoj. Schiffers estis konsiderita la unua rusa ĉampiono ĝis kiam lia lernanto [[Mikhail Chigorin]] venkis lin en matĉo okazigita en Sankt-Peterburgo en 1879. Chigorin venkis per sep venkoj, kvar malvenkoj kaj du patoj.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # !! Jaro !! Urbo !! Gajninto
|-
| 1 || 1899 || [[Moskvo]] || Mikhail Chigorin
|-
| 2 || 1900/1901 || [[Moskvo]] || Mikhail Chigorin
|-
| 3 || 1903 || [[Kievo]] || Mikhail Chigorin
|-
| 4 || 1905/1906 || [[Sankt-Peterburgo]] || Gersz Salwe
|-
| 5 || 1907/1908 || [[Lodzo]] || Akiba Rubinstein
|-
| 6 || 1909 || Vilna || Akiba Rubinstein
|-
| 7 || 1912 || Vilna || Akiba Rubinstein
|-
| 8 || 1913/1914 || [[Sankt-Peterburgo]] || [[Aleksandro Aleĥin]] kaj Aron Nimzowitsch
|}

== Sovetunia ĉampiono ==
{{Ĉefartikolo|Sovetunia Ŝaka Ĉampionumo}} 
Post la formado de [[Sovetunio]] la [[Sovetunia Ŝaka Ĉampionumo]] estis establita kiel la nacia ĉampionumo.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # !! Jaro !! Urbo !! Gajninto
|-
| 1 || 1920 || [[Moskvo]] || [[Aleksandro Aleĥin]]
|-
| 2 || 1923 || [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] || Peter Romanovsky
|-
| 3 || 1928 || [[Moskvo]] || Peter Izmailov
|-
| 4 || 1934 || [[Moskvo]] || Sergey Belavenets
|-
| 5 || 1935 || Gorky || Alexander Tolush
|-
| 6 || 1946 || [[Jekaterinburgo]] || Isaac Boleslavsky
|-
| 7 || 1947 || [[Kujbiŝev]] || Nikolay Novotelnov
|-
| 8 || 1948 || [[Saratov]]  || Nikolay Aratovsky, Georgy Ilivitsky
|-
| 9 || 1949 || [[Jaroslavl]] || Peter Dubinin, Georgy Ilivitsky
|-
| 10 || 1950 || Gorky || Rashid Nezhmetdinov
|-
| 11 || 1951 || [[Jaroslavl]] || Rashid Nezhmetdinov
|-
| 12 || 1952 || [[Tula (Rusio)|Tula]] || Lev Aronin, Nikolai Krogius
|-
| 13 || 1953 || [[Saratov]]  || Rashid Nezhmetdinov
|-
| 14 || 1954 || [[Rostov-na-Donu]] || Leonid Shamkovich
|-
| 15 || 1955 || [[Sankt-Peterburgo|Leningrado]] || Anatoly Lutikov
|-
| 16 || 1956 || [[Kislovodsk]] || Leonid Shamkovich
|-
| 17 || 1957 || [[Krasnodar]] || Rashid Nezhmetdinov
|-
| 18 || 1958 || Sochi || Rashid Nezhmetdinov
|-
| 19 || 1959 || [[Voroneĵ]] || Anatoly Lutikov
|-
| 20 || 1960 || [[Permjo]] || Vitaly Tarasov, Mark Taimanov
|-
| 21 || 1961 || [[Omsko]] || [[Lev Polugaevsky]]
|-
| 22 || 1963 || [[Ĉeljabinsk]] || Anatoly Lein
|-
| 23 || 1964 || [[Kazano]] || Nikolai Krogius
|-
| 24 || 1966 || [[Saratov]]  || Igor Zakharov, Anatoly Lein, Vladimir Sergievsky
|-
| 25 || 1968 || [[Grozno]] || Alexander Zaitsev
|-
| 26 || 1970 || [[Kujbiŝev]] || [[Anatolij Karpov]]
|-
| 27 || 1971 || [[Penza]] || Oleg Dementiev, Valery Zilberstein
|-
| 28 || 1972 || [[Rostov-na-Donu]] || Vitaly Tseshkovsky
|-
| 29 || 1973 || [[Omsko]] || Valeri Korensky, Jurij Rusakov, Vitaly Tseshkovsky
|-
| 30 || 1974 || [[Tula (Rusio)|Tula]] || Nukhim Rashkovsky
|-
| 31 || 1976 || [[Novosibirsko]] || Nukhim Rashkovsky
|-
| 32 || 1977 || [[Volgogrado]] || Valerij Zhuravliov, Lev Psakhis
|-
| 33 || 1979 || [[Jekaterinburgo]] || Alexander Panchenko
|-
| 34 || 1980 || [[Kazano]] || Alexander Petrushin
|-
| 35 || 1981 || [[Vladimir (urbo)|Vladimir]] || Pavel Zarubin
|-
| 36 || 1982 || [[Stavropolo]] || Anatoly Vaisser, Valery Chekhov
|-
| 37 || 1984 || Bryansk || Gennady Tunik
|-
| 38 || 1985 || [[Jekaterinburgo]] || Alexander Petrushin
|-
| 39 || 1986 || [[Smolensk]] || Veniamin Shtyrenkov
|-
| 40 || 1987 || [[Kursk]] || Andrei Kharitonov
|-
| 41 || 1988 || [[Voroneĵ]] || Ratmir Kholmov, Vadim Ruban
|-
| 42 || 1989 || Gorky || Alexey Vyzmanavin
|-
| 43 || 1990 || [[Kujbiŝev]] || Andrei Kharlov, [[Vladimir Kramnik]], Ruslan Shcherbakov, Maxim Sorokin
|-
| 44 || 1991 || [[Smolensk]] || Sergei Rublevsky
|}

== Rusia federacio ==
Post la malapero de Sovetunio la rusa ĉampionumo estis reestabligita kiel nacia ĉampionumo.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # !! Jaro !! Urbo !! Gajninto
|-
| 45 || 1992 || [[Orjolo]] || Alexei Gavrilov
|-
| 46 || 1993 || [[Tjumeno]] || Alexei Bezgodov
|-
| 47 || 1994 || [[Elista]] || [[Peter Svidler]]  &lt;ref&gt;[https://theweekinchess.com/html/twic10.html  Rusa Ĉampion 1994]&lt;/ref&gt;
|-
| 48 || 1995 || [[Elista]] || [[Peter Svidler]]
|-
| 49 || 1996 || [[Elista]] || [[Aleksandro Ĥalifman]]
|-
| 50 || 1997 || [[Elista]] || [[Peter Svidler]]
|-
| 51 || 1998 || [[Sankt-Peterburgo]] || [[Alexander Morozevich]]
|-
| 52 || 1999 || [[Moskvo]] || Konstantin Sakaev
|-
| 53 || 2000 || [[Samara (urbo)|Samara]] || Sergey Volkov
|-
| 54 || 2001 || [[Elista]] || Alexander Motylev
|-
| 55 || 2002 || [[Krasnodar]] || Alexander Lastin
|-
| 56 || 2003 || Krasnoyarsk || [[Peter Svidler]]
|-
| 57 || 2004 || [[Moskvo]] || [[Garri Kasparov]]
|-
| 58 || 2005 || [[Moskvo]] || Sergei Rublevsky
|-
| 59 || 2006 || [[Moskvo]] || Evgeny Alekseev
|-
| 60 || 2007 || [[Moskvo]] || [[Alexander Morozevich]]
|-
| 61 || 2008 || [[Moskvo]] || [[Peter Svidler]]
|-
| 62 || 2009 || [[Moskvo]] || [[Alexander Grischuk]]
|-
| 63 || 2010 || [[Moskvo]] || [[Ian Nepomniachtchi]]
|-
| 64 || 2011 || [[Moskvo]] || [[Peter Svidler]]
|-
| 65 || 2012 || [[Moskvo]] || Dmitry Andreikin
|-
| 66 || 2013 || Nizhny Novgorod || [[Peter Svidler]]
|-
| 67 || 2014 || [[Kazano]] || Igor Lysyj
|-
| 68 || 2015 || [[Ĉita (Rusio)|Ĉita]] || Evgeny Tomashevsky
|-
| 69 || 2016 || [[Novosibirsko]] || Alexander Riazantsev
|-
| 70 || 2017 || [[Sankt-Peterburgo]] || [[Peter Svidler]]
|-
| 71 || 2018 || [[Satka]] || Dmitry Andreikin
|-
| 72 || 2019 || [[Votkinsk]]-Izhevsk || Evgeny Tomashevsky
|}

== Virinaj ĉampionoj ==
{{Malkompleta listo}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # !! Jaro !! Urbo !! Gajninto
|-
| 1 || 1934 || [[Moskvo]] || Vera Chudova
|-
| 2 || 1935 || Nizhny Novgorod || Nina Golubeva
|-
| 3 || 1947 || [[Ivanovo]] || Olga Strelova
|-
| 4 || 1948 || [[Kujbiŝev]] || Alexandra Daibo
|-
| 5 || 1949 || [[Stavropolo]] || Vera Tikhomirova
|-
| 6 || 1950 || [[Rostov-na-Donu]] || Vera Tikhomirova
|-
| 7 || 1951 || [[Ivanovo]] || Tema Filanovskaya
|-
| 8 || 1952 || [[Saratov]]  || Vera Tikhomirova
|-
| 9 || 1953 || Sochi || Vera Tikhomirova
|-
| 10 || 1954 || Nizhny Novgorod || Tema Filanovskaya
|-
| 11 || 1955 || [[Taganrogo]] || Tema Filanovskaya, Polishchuk
|-
| 12 || 1956 || Tuapse || Valentina Borisenko
|-
| 13 || 1957 || [[Kaluga]] || Valentina Borisenko
|-
| 14 || 1958 || [[Saratov]]  || Valentina Borisenko
|-
| 15 || 1959 || [[Jaroslavl]] || Klara Skegina
|-
| 16 || 1960 || Sochi || Valentina Borisenko
|-
| 17 || 1961 || [[Jekaterinburgo]] || Klara Skegina
|-
| 18 || 1963 || [[Tula (Rusio)|Tula]] || Klara Skegina
|-
| 19 || 1964 || [[Dubna (Moskva provinco)|Dubna]] || Natalia Konopleva
|-
| 20 || 1966 || [[Krasnodar]] || Rimma Bilunova
|-
| 21 || 1968 || [[Nalĉik]] || Rimma Bilunova
|-
| 22 || 1970 || [[Kostroma]] || Vera Ushakova (Timoshchenko)
|-
| 23 || 1971 || [[Krasnodar]] || Ludmila Lyubarskaya
|-
| 24 || 1972 || [[Volgogrado]] || Ludmila Saunina
|-
| 25 || 1973 || Arkhangelsk || L. Vericheva
|-
| 26 || 1974 || [[Nalĉik]] || Alexsandra Kislova
|-
| 27 || 1975 || [[Ĉeljabinsk]] || Alexsandra Kislova
|-
| 28 || 1976 || [[Penza]] || Valentina Kozlovskaya
|-
| 29 || 1977 || [[Kaliningrado]] || Natalia Alekhina
|-
| 30 || 1979 || [[Kaluga]] || Valentina Kozlovskaya, Ludmila Saunina
|-
| 31 || 1980 || [[Voroneĵ]] || Elena Akhmilovskaya
|-
| 32 || 1981 || [[Jekaterinburgo]] || Nadezhda Putjatina
|-
| 33 || 1982 || Ordzhonikidze || Natalia Alekhina
|-
| 34 || 1984 || [[Kaliningrado]] || Larisa Polnareva
|-
| 35 || 1985 || Lipetsk || Ludmila Saunina
|-
| 36 || 1986 || [[Saratov]] || Alla Grinfeld, Ludmila Saunina
|-
| 37 || 1987 || [[Jekaterinburgo]] || Tatiana Stepovaia
|-
| 38 || 1988 || [[Jekaterinburgo]] || Tatiana Stepovaia
|-
| 39 || 1989 || [[Jekaterinburgo]] || Tatiana Stepovaia
|-
| 40 || 1990 || [[Podolsk]] ||  Ketevan Arakhamia-Grant
|-
| 41 || 1991 || [[Lvov]] || Svetlana Matveeva
|-
| 42 || 1992 || ? || Svetlana Prudnikova
|-
| 43 || 1993 || [[Lipetsk]] || Ludmila Zaitseva
|-
| 44 || 1994 || [[Elista]] || Ekaterina Kovalevskaya
|-
| 45 || 1995 || [[Elista]] || Julia Demina  &lt;ref&gt;[https://theweekinchess.com/html/twic57.html  Rusa virinaj campion 1995]&lt;/ref&gt;
|-
| 46 || 1996 || [[Elista]] || Ludmila Zaitseva
|-
| 47 || 1997 || [[Elista]] || Alisa Galliamova
|-
| 48 || 1998 || [[Elista]] || Svetlana Prudnikova
|-
| 49 || 1999 || [[Moskvo]] || Julia Demina
|-
| 50 || 2000 || [[Elista]] || Ekaterina Kovalevskaya
|-
| 51 || 2001 || [[Elista]] || Olga Zimina
|-
| 52 || 2002 || [[Elista]] || Tatiana Kosintseva
|-
| 53 || 2003 || [[Elista]] || Irina Slavina Turova
|-
| 54 || 2004 || [[Kazano]] || Tatiana Kosintseva
|-
| 55 || 2005 || [[Samara (urbo)|Samara]] || Alexandra Kosteniuk
|-
| 56 || 2006 || Gorodets || Ekaterina Korbut
|-
| 57 || 2007 || [[Moskvo]] || Tatiana Kosintseva
|-
| 58 || 2008 || [[Moskvo]] || Nadezhda Kosintseva
|-
| 59 || 2009 || [[Moskvo]] || Alisa Galliamova
|-
| 60 || 2010 || [[Moskvo]] || Alisa Galliamova
|-
| 61 || 2011 || [[Moskvo]] || Valentina Gunina
|-
| 62 || 2012 || [[Moskvo]] || Natalia Pogonina
|-
| 63 || 2013 || Nizhny Novgorod || Valentina Gunina
|-
| 64 || 2014 || [[Kazano]] || Valentina Gunina
|-
| 65 || 2015 || [[Ĉita (Rusio)|Ĉita]] || Aleksandra Goryachkina
|-
| 66 || 2016 || [[Novosibirsko]] || Alexandra Kosteniuk
|-
| 67 || 2017 || [[Sankt-Peterburgo]] || Aleksandra Goryachkina
|-
| 68 || 2018 || [[Satka]] || Natalia Pogonina
|-
| 69 || 2019 || [[Votkinsk]]-Izhevsk || Olga Girya
|}

== Koresponda Šakĉampioneco de la RSFSR ==
&lt;div style=&quot;column-count:2&quot;&gt;
# Garald Sorokin (1968)
# Lev Omeltschenko (1970)
# Vladimir Semenyuk (1971)
# Nikolai Krivun (1973)
# Mikhail Umansky (1975)
# Viktor Nikitin (1977)
# Viktor Demidenko (1979)
# Alexey Ptchelkin (1983)
# Vladimir Yarmolik (1984)
# Sergey Khlusevich (1987)
# Alexey Ptchelkin (1988)
# Viktor Skobeek (1990)
# Vladimir Roslov (1993)
&lt;/div&gt;
== Rusia ĉampioneco pri korespondŝako ==
&lt;div style=&quot;column-count:2&quot;&gt;
# Sergey Kuznetsov (1996)
# Sergey Romanov (1999)
# Aleksandr Dushin (2003)
# Jalil Davletov (2007)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=5553  4. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Sergey Matyukhin (2009)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=11210  5. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Andrey Nekhaev (2013)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=20295  6. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Evgeny Pivinsky (2014)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=27054  7. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Sergey Matyukin (2015)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=40085  8. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Aleksey Voll (2017) &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=55928  9. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Evgeny Lobanov i Mikhail Churkin (2018) &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=63986  10. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Rusian Tieptsok (2019) &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=74574  11. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Rusian Tieptsok (2020)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=76204  12. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Andrey Nekhaev (2021) &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=81633  13. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Mikhail Romm  (2023) &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=97481  14. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt; 
&lt;/div&gt;
== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Ŝako}}
{{Naciaj ŝakaj ĉampionumoj}}

[[Kategorio:Naciaj Ŝakaj Ĉampionumoj]]
[[Kategorio:Ŝako en Rusio]]
[[Kategorio:Ŝako en Sovetunio]]</text>
      <sha1>dnwmqusdyp4eebp09wdy84qgbftnfqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503295</id>
      <parentid>9503291</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>203129</id>
      </contributor>
      <comment>/* Virinaj ĉampionoj */</comment>
      <origin>9503295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12347" sha1="oxby7kmujxb7kfjm0xvrf1pf6768foe" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}La '''Rusa Ŝaka Ĉampionumo''' estas individua ŝakturniro, kiu okazas ĉiu jare en [[Rusio]] por trovi la plej bonan ŝakiston el Rusio.

== Imperia Rusio ==
En 1874 Emanuel Schiffers venkis Andrey Chardin en matĉo okazigita en [[Sankt-Peterburgo]] kun kvin venkoj kaj kvar malvenkoj. Schiffers estis konsiderita la unua rusa ĉampiono ĝis kiam lia lernanto [[Mikhail Chigorin]] venkis lin en matĉo okazigita en Sankt-Peterburgo en 1879. Chigorin venkis per sep venkoj, kvar malvenkoj kaj du patoj.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # !! Jaro !! Urbo !! Gajninto
|-
| 1 || 1899 || [[Moskvo]] || Mikhail Chigorin
|-
| 2 || 1900/1901 || [[Moskvo]] || Mikhail Chigorin
|-
| 3 || 1903 || [[Kievo]] || Mikhail Chigorin
|-
| 4 || 1905/1906 || [[Sankt-Peterburgo]] || Gersz Salwe
|-
| 5 || 1907/1908 || [[Lodzo]] || Akiba Rubinstein
|-
| 6 || 1909 || Vilna || Akiba Rubinstein
|-
| 7 || 1912 || Vilna || Akiba Rubinstein
|-
| 8 || 1913/1914 || [[Sankt-Peterburgo]] || [[Aleksandro Aleĥin]] kaj Aron Nimzowitsch
|}

== Sovetunia ĉampiono ==
{{Ĉefartikolo|Sovetunia Ŝaka Ĉampionumo}} 
Post la formado de [[Sovetunio]] la [[Sovetunia Ŝaka Ĉampionumo]] estis establita kiel la nacia ĉampionumo.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # !! Jaro !! Urbo !! Gajninto
|-
| 1 || 1920 || [[Moskvo]] || [[Aleksandro Aleĥin]]
|-
| 2 || 1923 || [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] || Peter Romanovsky
|-
| 3 || 1928 || [[Moskvo]] || Peter Izmailov
|-
| 4 || 1934 || [[Moskvo]] || Sergey Belavenets
|-
| 5 || 1935 || Gorky || Alexander Tolush
|-
| 6 || 1946 || [[Jekaterinburgo]] || Isaac Boleslavsky
|-
| 7 || 1947 || [[Kujbiŝev]] || Nikolay Novotelnov
|-
| 8 || 1948 || [[Saratov]]  || Nikolay Aratovsky, Georgy Ilivitsky
|-
| 9 || 1949 || [[Jaroslavl]] || Peter Dubinin, Georgy Ilivitsky
|-
| 10 || 1950 || Gorky || Rashid Nezhmetdinov
|-
| 11 || 1951 || [[Jaroslavl]] || Rashid Nezhmetdinov
|-
| 12 || 1952 || [[Tula (Rusio)|Tula]] || Lev Aronin, Nikolai Krogius
|-
| 13 || 1953 || [[Saratov]]  || Rashid Nezhmetdinov
|-
| 14 || 1954 || [[Rostov-na-Donu]] || Leonid Shamkovich
|-
| 15 || 1955 || [[Sankt-Peterburgo|Leningrado]] || Anatoly Lutikov
|-
| 16 || 1956 || [[Kislovodsk]] || Leonid Shamkovich
|-
| 17 || 1957 || [[Krasnodar]] || Rashid Nezhmetdinov
|-
| 18 || 1958 || Sochi || Rashid Nezhmetdinov
|-
| 19 || 1959 || [[Voroneĵ]] || Anatoly Lutikov
|-
| 20 || 1960 || [[Permjo]] || Vitaly Tarasov, Mark Taimanov
|-
| 21 || 1961 || [[Omsko]] || [[Lev Polugaevsky]]
|-
| 22 || 1963 || [[Ĉeljabinsk]] || Anatoly Lein
|-
| 23 || 1964 || [[Kazano]] || Nikolai Krogius
|-
| 24 || 1966 || [[Saratov]]  || Igor Zakharov, Anatoly Lein, Vladimir Sergievsky
|-
| 25 || 1968 || [[Grozno]] || Alexander Zaitsev
|-
| 26 || 1970 || [[Kujbiŝev]] || [[Anatolij Karpov]]
|-
| 27 || 1971 || [[Penza]] || Oleg Dementiev, Valery Zilberstein
|-
| 28 || 1972 || [[Rostov-na-Donu]] || Vitaly Tseshkovsky
|-
| 29 || 1973 || [[Omsko]] || Valeri Korensky, Jurij Rusakov, Vitaly Tseshkovsky
|-
| 30 || 1974 || [[Tula (Rusio)|Tula]] || Nukhim Rashkovsky
|-
| 31 || 1976 || [[Novosibirsko]] || Nukhim Rashkovsky
|-
| 32 || 1977 || [[Volgogrado]] || Valerij Zhuravliov, Lev Psakhis
|-
| 33 || 1979 || [[Jekaterinburgo]] || Alexander Panchenko
|-
| 34 || 1980 || [[Kazano]] || Alexander Petrushin
|-
| 35 || 1981 || [[Vladimir (urbo)|Vladimir]] || Pavel Zarubin
|-
| 36 || 1982 || [[Stavropolo]] || Anatoly Vaisser, Valery Chekhov
|-
| 37 || 1984 || Bryansk || Gennady Tunik
|-
| 38 || 1985 || [[Jekaterinburgo]] || Alexander Petrushin
|-
| 39 || 1986 || [[Smolensk]] || Veniamin Shtyrenkov
|-
| 40 || 1987 || [[Kursk]] || Andrei Kharitonov
|-
| 41 || 1988 || [[Voroneĵ]] || Ratmir Kholmov, Vadim Ruban
|-
| 42 || 1989 || Gorky || Alexey Vyzmanavin
|-
| 43 || 1990 || [[Kujbiŝev]] || Andrei Kharlov, [[Vladimir Kramnik]], Ruslan Shcherbakov, Maxim Sorokin
|-
| 44 || 1991 || [[Smolensk]] || Sergei Rublevsky
|}

== Rusia federacio ==
Post la malapero de Sovetunio la rusa ĉampionumo estis reestabligita kiel nacia ĉampionumo.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # !! Jaro !! Urbo !! Gajninto
|-
| 45 || 1992 || [[Orjolo]] || Alexei Gavrilov
|-
| 46 || 1993 || [[Tjumeno]] || Alexei Bezgodov
|-
| 47 || 1994 || [[Elista]] || [[Peter Svidler]]  &lt;ref&gt;[https://theweekinchess.com/html/twic10.html  Rusa Ĉampion 1994]&lt;/ref&gt;
|-
| 48 || 1995 || [[Elista]] || [[Peter Svidler]]
|-
| 49 || 1996 || [[Elista]] || [[Aleksandro Ĥalifman]]
|-
| 50 || 1997 || [[Elista]] || [[Peter Svidler]]
|-
| 51 || 1998 || [[Sankt-Peterburgo]] || [[Alexander Morozevich]]
|-
| 52 || 1999 || [[Moskvo]] || Konstantin Sakaev
|-
| 53 || 2000 || [[Samara (urbo)|Samara]] || Sergey Volkov
|-
| 54 || 2001 || [[Elista]] || Alexander Motylev
|-
| 55 || 2002 || [[Krasnodar]] || Alexander Lastin
|-
| 56 || 2003 || Krasnoyarsk || [[Peter Svidler]]
|-
| 57 || 2004 || [[Moskvo]] || [[Garri Kasparov]]
|-
| 58 || 2005 || [[Moskvo]] || Sergei Rublevsky
|-
| 59 || 2006 || [[Moskvo]] || Evgeny Alekseev
|-
| 60 || 2007 || [[Moskvo]] || [[Alexander Morozevich]]
|-
| 61 || 2008 || [[Moskvo]] || [[Peter Svidler]]
|-
| 62 || 2009 || [[Moskvo]] || [[Alexander Grischuk]]
|-
| 63 || 2010 || [[Moskvo]] || [[Ian Nepomniachtchi]]
|-
| 64 || 2011 || [[Moskvo]] || [[Peter Svidler]]
|-
| 65 || 2012 || [[Moskvo]] || Dmitry Andreikin
|-
| 66 || 2013 || Nizhny Novgorod || [[Peter Svidler]]
|-
| 67 || 2014 || [[Kazano]] || Igor Lysyj
|-
| 68 || 2015 || [[Ĉita (Rusio)|Ĉita]] || Evgeny Tomashevsky
|-
| 69 || 2016 || [[Novosibirsko]] || Alexander Riazantsev
|-
| 70 || 2017 || [[Sankt-Peterburgo]] || [[Peter Svidler]]
|-
| 71 || 2018 || [[Satka]] || Dmitry Andreikin
|-
| 72 || 2019 || [[Votkinsk]]-Izhevsk || Evgeny Tomashevsky
|}

== Virinaj ĉampionoj ==
{{Malkompleta listo}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # !! Jaro !! Urbo !! Gajninto
|-
| 1 || 1934 || [[Moskvo]] || Vera Chudova
|-
| 2 || 1935 || Nizhny Novgorod || Nina Golubeva
|-
| 3 || 1947 || [[Ivanovo]] || Olga Strelova
|-
| 4 || 1948 || [[Kujbiŝev]] || Alexandra Daibo
|-
| 5 || 1949 || [[Stavropolo]] || Vera Tikhomirova
|-
| 6 || 1950 || [[Rostov-na-Donu]] || Vera Tikhomirova
|-
| 7 || 1951 || [[Ivanovo]] || Tema Filanovskaya
|-
| 8 || 1952 || [[Saratov]]  || Vera Tikhomirova
|-
| 9 || 1953 || Sochi || Vera Tikhomirova
|-
| 10 || 1954 || Nizhny Novgorod || Tema Filanovskaya
|-
| 11 || 1955 || [[Taganrogo]] || Tema Filanovskaya, Polishchuk
|-
| 12 || 1956 || Tuapse || Valentina Borisenko
|-
| 13 || 1957 || [[Kaluga]] || Valentina Borisenko
|-
| 14 || 1958 || [[Saratov]]  || Valentina Borisenko
|-
| 15 || 1959 || [[Jaroslavl]] || Klara Skegina
|-
| 16 || 1960 || Sochi || Valentina Borisenko
|-
| 17 || 1961 || [[Jekaterinburgo]] || Klara Skegina
|-
| 18 || 1963 || [[Tula (Rusio)|Tula]] || Klara Skegina
|-
| 19 || 1964 || [[Dubna (Moskva provinco)|Dubna]] || Natalia Konopleva
|-
| 20 || 1966 || [[Krasnodar]] || Rimma Bilunova
|-
| 21 || 1968 || [[Nalĉik]] || Rimma Bilunova
|-
| 22 || 1970 || [[Kostroma]] || Vera Ushakova (Timoshchenko)
|-
| 23 || 1971 || [[Krasnodar]] || Ludmila Lyubarskaya
|-
| 24 || 1972 || [[Volgogrado]] || Ludmila Saunina
|-
| 25 || 1973 || Arkhangelsk || L. Vericheva
|-
| 26 || 1974 || [[Nalĉik]] || Alexsandra Kislova
|-
| 27 || 1975 || [[Ĉeljabinsk]] || Alexsandra Kislova
|-
| 28 || 1976 || [[Penza]] || Valentina Kozlovskaya
|-
| 29 || 1977 || [[Kaliningrado]] || Natalia Alekhina
|-
| 30 || 1979 || [[Kaluga]] || Valentina Kozlovskaya, Ludmila Saunina
|-
| 31 || 1980 || [[Voroneĵ]] || Elena Akhmilovskaya
|-
| 32 || 1981 || [[Jekaterinburgo]] || Nadezhda Putjatina
|-
| 33 || 1982 || Ordzhonikidze || Natalia Alekhina
|-
| 34 || 1984 || [[Kaliningrado]] || Larisa Polnareva
|-
| 35 || 1985 || Lipetsk || Ludmila Saunina
|-
| 36 || 1986 || [[Saratov]] || Alla Grinfeld, Ludmila Saunina
|-
| 37 || 1987 || [[Jekaterinburgo]] || Tatiana Stepovaia
|-
| 38 || 1988 || [[Jekaterinburgo]] || Tatiana Stepovaia
|-
| 39 || 1989 || [[Jekaterinburgo]] || Tatiana Stepovaia
|-
| 40 || 1990 || [[Podolsk]] ||  Ketevan Arakhamia-Grant
|-
| 41 || 1991 || [[Lvov]] || Svetlana Matveeva
|-
| 42 || 1992 || ? || Svetlana Prudnikova
|-
| 43 || 1993 || [[Lipetsk]] || Ludmila Zaitseva
|-
| 44 || 1994 || [[Elista]] || Ekaterina Kovalevskaya
|-
| 45 || 1995 || [[Elista]] || Julia Demina  &lt;ref&gt;[https://theweekinchess.com/html/twic57.html  Rusa virinaj campion 1995]&lt;/ref&gt;
|-
| 46 || 1996 || [[Elista]] || Ludmila Zaitseva
|-
| 47 || 1997 || [[Elista]] || Alisa Galliamova
|-
| 48 || 1998 || [[Elista]] || Svetlana Prudnikova
|-
| 49 || 1999 || [[Moskvo]] || Julia Demina
|-
| 50 || 2000 || [[Elista]] || Ekaterina Kovalevskaya
|-
| 51 || 2001 || [[Elista]] || Olga Zimina
|-
| 52 || 2002 || [[Elista]] || Tatiana Kosintseva
|-
| 53 || 2003 || [[Elista]] || Irina Slavina Turova
|-
| 54 || 2004 || [[Kazano]] || Tatiana Kosintseva &lt;ref&gt;[https://www.chessfocus.com/tournament-results/2004-russian-championship-womens   Virinaj ĉampion 2004]&lt;/ref&gt;
|-
| 55 || 2005 || [[Samara (urbo)|Samara]] || Alexandra Kosteniuk  &lt;ref&gt;[https://www.chessfocus.com/tournament-results/2005-russian-championship-womens  Virinaj ĉampion 2005]&lt;/ref&gt;
|-
| 56 || 2006 || Gorodets || Ekaterina Korbut &lt;ref&gt;[https://www.chessfocus.com/tournament-results/2006-russian-championship-womens   Virinaj ĉampion 2006]&lt;/ref&gt;
|-
| 57 || 2007 || [[Moskvo]] || Tatiana Kosintseva  &lt;ref&gt;[https://www.chessfocus.com/tournament-results/2007-russian-championship-womens  Virinaj ĉampion 2007]&lt;/ref&gt;
|-
| 58 || 2008 || [[Moskvo]] || Nadezhda Kosintseva &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chesscollection?cid=1040692   Virinaj ĉampion 2008]&lt;/ref&gt;
|-
| 59 || 2009 || [[Moskvo]] || Alisa Galliamova &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=70392&amp;result=1/2-1/2    Virinaj ĉampion 2009]&lt;/ref&gt;
|-
| 60 || 2010 || [[Moskvo]] || Alisa Galliamova  &lt;ref&gt;[https://www.chessfocus.com/tournament-results/2010-russian-championship-womens   Virinaj ĉampion 2010]&lt;/ref&gt;
|-
| 61 || 2011 || [[Moskvo]] || Valentina Gunina
|-
| 62 || 2012 || [[Moskvo]] || Natalia Pogonina
|-
| 63 || 2013 || Nizhny Novgorod || Valentina Gunina
|-
| 64 || 2014 || [[Kazano]] || Valentina Gunina
|-
| 65 || 2015 || [[Ĉita (Rusio)|Ĉita]] || Aleksandra Goryachkina
|-
| 66 || 2016 || [[Novosibirsko]] || Alexandra Kosteniuk
|-
| 67 || 2017 || [[Sankt-Peterburgo]] || Aleksandra Goryachkina
|-
| 68 || 2018 || [[Satka]] || Natalia Pogonina
|-
| 69 || 2019 || [[Votkinsk]]-Izhevsk || Olga Girya
|}

== Koresponda Šakĉampioneco de la RSFSR ==
&lt;div style=&quot;column-count:2&quot;&gt;
# Garald Sorokin (1968)
# Lev Omeltschenko (1970)
# Vladimir Semenyuk (1971)
# Nikolai Krivun (1973)
# Mikhail Umansky (1975)
# Viktor Nikitin (1977)
# Viktor Demidenko (1979)
# Alexey Ptchelkin (1983)
# Vladimir Yarmolik (1984)
# Sergey Khlusevich (1987)
# Alexey Ptchelkin (1988)
# Viktor Skobeek (1990)
# Vladimir Roslov (1993)
&lt;/div&gt;
== Rusia ĉampioneco pri korespondŝako ==
&lt;div style=&quot;column-count:2&quot;&gt;
# Sergey Kuznetsov (1996)
# Sergey Romanov (1999)
# Aleksandr Dushin (2003)
# Jalil Davletov (2007)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=5553  4. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Sergey Matyukhin (2009)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=11210  5. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Andrey Nekhaev (2013)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=20295  6. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Evgeny Pivinsky (2014)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=27054  7. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Sergey Matyukin (2015)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=40085  8. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Aleksey Voll (2017) &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=55928  9. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Evgeny Lobanov i Mikhail Churkin (2018) &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=63986  10. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Rusian Tieptsok (2019) &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=74574  11. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Rusian Tieptsok (2020)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=76204  12. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Andrey Nekhaev (2021) &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=81633  13. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt;
# Mikhail Romm  (2023) &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=97481  14. Ĉampioneco pri korespondŝako]&lt;/ref&gt; 
&lt;/div&gt;
== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Ŝako}}
{{Naciaj ŝakaj ĉampionumoj}}

[[Kategorio:Naciaj Ŝakaj Ĉampionumoj]]
[[Kategorio:Ŝako en Rusio]]
[[Kategorio:Ŝako en Sovetunio]]</text>
      <sha1>oxby7kmujxb7kfjm0xvrf1pf6768foe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kostarika koturnokolombo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>716456</id>
    <revision>
      <id>9503335</id>
      <parentid>9335708</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T03:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2962" sha1="lqjdpblfsptdtyls5zw0r2798r6i5m7" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kostarika koturnokolombo
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|dosiero = Geotrygon costaricensis, Monteverde, Costa Rica.jpg
| dosiero larĝo=250px
|priskribo =
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Kolomboformaj]] ''Columbiformes''
|familio = [[Kolombedoj]] ''Columbidae''
|genro = ''Zentrygon''
|genro aŭtoritato = Banks et. al., 2013
|specio = '''Kostarika koturnokolombo''' ''Z. costaricensis''
|dunomo = ''Zentrygon costaricensis''
|statuso = LC
|mapo de vivoteritorioj = Zentrygon costaricensis map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Proksimuma teritorio
|specio aŭtoritato = [[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1868
}}
'''Kostarika koturnokolombo''' (''Zentrygon costaricensis'') estas [[specio]] de birdoj de la kolomba [[familio (biologio)|familio]] [[Kolombedoj]] (''[[Columbidae]]'') kaj de la genro ''Zentrygon'' aŭ '''koturnokolomboj''', kiuj vivas en la [[Neotropiso]].

[[Dosiero:GeotrygonCostaricensisKeulemans.jpg|eta|maldekstra|GeotrygonCostaricensisKeulemans|alt=GeotrygonCostaricensisKeulemans.jpg]]
Ĝi troviĝas kiel [[endemio]] en la [[Talamankaj montaraj arbaroj]], kie ĝi manĝas surgrunde semojn kaj fruktojn.

Tiu fortika grundo-loĝanta kolombo estas 28 cm kaj pezas 320 g.&lt;ref name=BCR/&gt;&lt;ref name= NeoBirds/&gt;

La kapo, kolo kaj brusto estas mezgrizaj, la nuko kaj supra dorso havas verdan nuancon dum la ventro gradas al bruneco. La dorso, flugiloj kaj vosto estas grenatkoloraj. La kapo havas distingan modelon de helgrizaj vangoj borde supre kaj sube markita de mallarĝaj nigraj strioj, kiuj etendiĝas ĝuste pasinte la okulon, kaj de sablokolora makulo super la beko. La okulo estas bruna ĉirkaŭita de fajna sed notinda ruĝa ringo, la piedoj estas brile koral-ruĝaj, kaj la beko estas bruneca kun ruĝeca nuanco baze.&lt;ref name= NeoBirds/&gt;

== Notoj ==
{{Referencoj|refs=
* &lt;ref name=BCR&gt;{{cite book |last=Garrigues |first=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=92 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}&lt;/ref&gt;
* &lt;ref name= NeoBirds&gt;{{cite web |url=http://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/overview?p_p_spp=178741 |title=Buff-fronted Quail-Dove (''Geotrygon costaricensis'') |last=Schulenberg |first=Thomas S. |last2=Kirwan |first2=Guy M. |editor-last=Schulenberg |editor-first=T.S. |date=2014 |website=Neotropical Birds Online |location=Ithaca |publisher=Cornell Lab of Ornithology |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304203005/http://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/overview?p_p_spp=178741 |archivedate=2016-03-04 |accessdate=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Kolombedoj]]
[[Kategorio:Neotropisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]</text>
      <sha1>lqjdpblfsptdtyls5zw0r2798r6i5m7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sanĵuro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>718610</id>
    <revision>
      <id>9503155</id>
      <parentid>9464018</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4463" sha1="pgo0u0zgj65luh4qgzr642776ilgggm" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto filmo}}
'''Sanĵuro''' aŭ {{nihongo|'''''Sanjuro'''''|椿三十郎|Tsubaki Sanjūrō}} estas blankanigra [[Japana kinematografio|japana]] ''jidaigeki'' [[filmo]] de 1962 reĝisorita de [[Akira Kurosawa]] en kiu stelulas [[Toshiro Mifune]]. Ĝi estas sekvaĵo de la filmo de Kurosawa de 1961 nome ''[[Yojimbo|Joĝimbo]]''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1751205/Sanjuro|titolo=Sanjuro|alirdato=3a de Marto 2021|verko=[[Encyclopædia Britannica]]}}&lt;/ref&gt;

== Intrigo ==
{{Intrigo}}
En Japanio en la [[Epoko de Edo]] naŭ junaj samurajoj decidas fronti la korupton kiu ĝenegas ilian klanon. Atinginte la apogon de la policestro Kikui, ili pretas por la agado sed suferas embuskon de la koruptaj malamikoj. Ilia naivo kaj sendefendo faras ke ili akiras la simpation de vagulo (Toshiro Mifune), kiu savas ilin el la atakantoj.

La samurajoj intencas liberigi la [[ĉambelano]]n de la klanon kaj lian familion kiuj estis kaptitaj pro ilia kulpo. La grupeto sukcesas liberigi la edzinon kaj la filinon de la ĉambelano kiuj estis kaptitaj hejme. Kiam la edzino de la ĉambelano demandas lian nomon al la vaganta samurajo, li rigardas ĉirkaŭe, vidas [[kamelio]]jn, responde &quot;Cubaki Sanĵuro&quot;, nome pseŭdonimo kiu signifas &quot;kamelion&quot; kaj &quot;tridek-iom&quot; kio ridigas la grupon.

Post diversaj aventuroj kaj malsukcesoj, Sanĵuro, decidas enfiltriĝi en teritorio de malamikoj por serĉi la enprizonigitan ĉambelanon. Sed la la senpacienco de la kunuloj devigas lin improvizi por savi la tagon. Sanĵuro sukcesas liberigi la ĉambelanon la sennoma vagulo kaj la korupta oficialo Muroto Hanbei ([[Tatsuya Nakadai]]) luktas por la honoro de ambaŭ.
{{Intrigofino}}

== Historio ==
Origine adaptaĵo de romano de Shūgorō Yamamoto nome ''Hibi Heian'', la scenaro estis modifita pro la sukceso de la filmo de Kurosawa de 1961 ''[[Yojimbo|Joĝimbo]]'' por aligi la ĉefan rolulon de tiu filmo.

''Sanĵuro'' estis la unua el tri filmoj de Kurosawa adaptitaj el verkoj de la verkisto Shūgorō Yamamoto (la aliaj estos ''[[Ruĝbarbulo]]'' kaj ''Dodeskaden''). Ĝi estas pli malpeza en tono kaj pli proksima al konvencia historia filmo ol ''Joĝimbo'', kvankam ties historio de povolukto ene de samuraja klano estas portretita per fortaj komediaj nuancoj. La filmo premieris en la 1a de Januaro, 1962, tuj surpasante la biletvendan sukceson de ''Jojimbo'' kaj atingante pozitivajn recenzojn.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galbraith|pp=324–329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Yoshimoto|pp=293–296}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Richie|1999|pp=156–162}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=f7o8pq6G_dYC|titolo=The Toho Studios Story: A History and Complete Filmography|alirdato=2013-10-29|familia nomo=Galbraith IV|persona nomo=Stuart|jaro=2008|eldoninto=Scarecrow Press|ISBN=978-1461673743}}
* Bock, Audie (1978). Japanese Film Directors. Kodansha. ISBN 0-87011-304-6.
* Galbraith, Stuart, IV (2002). [https://archive.org/details/emperorwolf00galb The Emperor and the Wolf: The Lives and Films of Akira Kurosawa and Toshiro Mifune.] Faber and Faber, Inc. ISBN 978-0-571-19982-2.
* Goodwin, James (1994). Perspectives on Akira Kurosawa. G. K. Hall &amp; Co. ISBN 978-0-8161-1993-6.
* Kurosawa, Akira (1983). Something Like an Autobiography. Tradukita de Audie E. Bock. Vintage Books. ISBN 978-0-394-71439-4.
* Prince, Stephen (1999). The Warrior's Camera: The Cinema of Akira Kurosawa (2nd, revised ed.). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-01046-5.
* Richie, Donald (2001). A Hundred Years of Japanese Film. Kodansha International. ISBN 978-4-7700-2682-8.
* Yoshimoto, Mitsuhiro (2000). Kurosawa: Film Studies and Japanese Cinema. Duke University Press. ISBN 978-0-8223-2519-2.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Vikicitaro}}
* {{IMDb title|0056443}}
* [http://www.criterion.com/current/posts/61-sanjuro ''Sanjuro: Return of the Ronin''] eseo de Michael Sragow en Criterion Collection
* ''[http://www.jmdb.ne.jp/1962/cl000010.htm Sanjuro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120128121656/http://www.jmdb.ne.jp/1962/cl000010.htm |date=2012-01-28 }}'' en Japanese Movie Database

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Filmoj reĝisoritaj de Akira Kurosawa]]
[[Kategorio:Historiaj filmoj]]
[[Kategorio:Dramaj filmoj]]
[[Kategorio:Japanlingvaj filmoj]]
[[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1962]]
[[Kategorio:Nigrablankaj filmoj]]
[[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]]</text>
      <sha1>pgo0u0zgj65luh4qgzr642776ilgggm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Ciato</title>
    <ns>1</ns>
    <id>723080</id>
    <revision>
      <id>9503092</id>
      <parentid>7170627</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>Forviŝis la tutan enhavon el la paĝo</comment>
      <origin>9503092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erinacenoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>730829</id>
    <revision>
      <id>9503195</id>
      <parentid>8155295</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1693" sha1="pvjzb9zgz9tbbttyi8x81zi8hj7uhpb" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Erinacenoj
|koloro = pink
|dosiero = Igel.JPG
|dosiero larĝo = 250px
|priskribo de dosiero = juna ''Erinaceus europaeus''
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia''
|ordo = ''Erinaceomorpha''
|familio = [[Erinacedo]]j ''Erinaceidae''
|subfamilio = '''Erinacenoj''' ''Erinaceinae''
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
'''Erinacenoj''' estas dornohavaj mamuloj de la subfamilio ''Erinaceinae'', en la familio de [[Erinacedo]]j (''Erinaceidae''). Estas dek sep specioj de erinacoj en kvin genroj kiuj troviĝas tra partoj de Eŭropo, Azio kaj Afriko, kaj en Nov-Zelando pro enkonduko. Ne estas erinacoj indiĝenaj en Aŭstralio kaj ne estas vivantaj specioj indiĝenaj en Ameriko (nur la formortinta genro ''Amphechinus'' estis iam vivanta en Nordameriko).

Erinacenoj estas facile rekonataj pro siaj [[dorno]]j, kiuj estas kavaj haroj rigidaj pro [[keratino]].&lt;ref name=Attenborough&gt; Attenborough, David (2014). Attenborough's Natural Curiosities 2. Armoured Animals. UKTV. &lt;/ref&gt; Iliaj dornoj nek enhavas [[veneno]]n nek [[hoko]]n kaj, malkiel la kiloj de [[histriko]], ne facile eliras el iliaj korpoj. Tamen, la dornoj de nematuruloj normale forfalas kaj ili estas anstataŭataj de dornoj de plenkreskuloj. Erinacenoj estas kutime brunaj, kun helaj dornopintoj, kvankam estas blondaj erinacoj en la brita insulo [[Alderney]].

== Genroj ==
Tipa genro estas [[erinaco]]j. La tuta genraro estas jena:
* ''Atelerix''
* ''Erinaceus''
* ''Hemiechinus''
* ''Mesechinus''
* ''Paraechinus''

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* {{Q|Q17156991}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Ronĝuloj]]
[[Kategorio:Erinacoj]]</text>
      <sha1>pvjzb9zgz9tbbttyi8x81zi8hj7uhpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cuauhtémoc Cárdenas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>736194</id>
    <revision>
      <id>9503074</id>
      <parentid>9489740</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eharom</username>
        <id>131941</id>
      </contributor>
      <comment>Ĝisdatigis informojn</comment>
      <origin>9503074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2370" sha1="dh2sr56mje3ykfwnap8u639r7spvj05" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}
'''Cuauhtémoc Lázaro CÁRDENAS Solórzano''' (naskiĝis la 1-an de majo 1934 - mortis la 28-an de oktobro 2026) estis meksika [[politikisto]], filo de la eksprezidento de Meksiko [[Lázaro Cárdenas]] kaj fondinto de la [[Partio de la Demokratia Revolucio]] (PDR).

Li estis trifoje kandidato al la Prezidenteco de Meksiko (en 1988, 1994, kaj 2000), kaj la unua Registarestro de la Federacia Distrikto elektita demokratie. Dum sia aktiveco en la PDR oni priskribis lin kiel morala estro, kvankam la politikisto ofte malakceptis tiun titolon.&lt;ref&gt;[https://elcomercio.pe/mundo/latinoamerica/cuauhtemoc-cardenas-lider-moral-izquierda-mexicana-307121-noticia/ «Cuauhtémoc Cárdenas, el &quot;líder moral&quot; de la izquierda mexicana».] ''[[El Comercio (Peruo)|El Comercio]]''. 26a de Novembro 2014. Konsultita la 28an de Aŭgusto 2021. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.radioformula.com.mx/noticias/20141126/nunca-entendi-que-era-eso-de-lider-moral-del-prd-cardenas-con-jose-cardenas/ «Nunca entendí que era eso de &quot;líder moral&quot; del PRD: Cárdenas. Con José Cárdenas».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210828000534/https://www.radioformula.com.mx/noticias/20141126/nunca-entendi-que-era-eso-de-lider-moral-del-prd-cardenas-con-jose-cardenas/ |date=2021-08-28 }} Radio Fórmula. 26a de Novembro 2014. Konsultita la 28an de Aŭgusto 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Loaeza, Soledad (17a de februaro 2011). [https://www.jornada.com.mx/2011/02/17/opinion/023a2pol «El liderazgo político de Cuauhtémoc Cárdenas».] La Jornada. Konsultita la 28an de Aŭgusto 2021. &lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Cuauhtemoc Cardenas Vicente Fox.jpg|240px|maldekstre|eta|Cuauhtémoc Cárdenas kun [[Vicente Fox]].]]
Oni konsideris lin maldekstra politikisto kaj li kritikis la politikojn de la prezidentoj de Meksiko el 1988. Lia politika ideologio inkludis la malakcepton de la [[novliberalismo]], la defendo de socialaj politikoj favore al la malaltaj klasoj kaj sektoroj vundeblaj, la apogon de la registaro al la [[kulturo]] kaj la kontrolon fare de la [[ŝtato]] de strategiaj sektoroj (speciale de la energia sektoro). Aliaj idealoj kiujn li defendis estas la aŭstereco kaj la honesteco en la burokrateco, la [[laikismo]] kaj la [[nacia suvereneco]].

== Notoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Cardenas, Cuauhtémoc}}

[[Kategorio:Meksikaj politikistoj]]</text>
      <sha1>dh2sr56mje3ykfwnap8u639r7spvj05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Duklando Virtembergo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>738591</id>
    <revision>
      <id>9503553</id>
      <parentid>9502156</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>2357</id>
      </contributor>
      <comment>[[c:File:Wappenflagge_Herzogtum_Württemberg.svg|Wappenflagge_Herzogtum_Württemberg.svg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Wappenbanner_Württemberg.svg|Wappenbanner_Württemberg.svg]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]:</comment>
      <origin>9503553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6785" sha1="sc2nd6bd59wf6c9i9teb71q6mxf9cy1" xml:space="preserve">{{Informkesto pereinta ŝtato
| nomo = Duklando Virtembergo
| origina nomo = [[germane]] Herzogtum Württemberg
| jaro de estiĝo = 
| jaro de pereo  = 

| pli antaŭ      = 
| antaŭ 1        = Graflando Virtembergo 
| antaŭ 1 flago  = Armoiries Wurtemberg.svg
| antaŭ 2        = 
| antaŭ 2 flago  = 
| pli post       = 
| post 1         = Elektoprinclando Virtembergo 
| post 1 flago   = Flag of Württemberg before 1809.svg
| post 2         = 
| post 2 flago   = 

| larĝeco de la 1-a kolumno       = 
| flago          = Wappenbanner Württemberg.svg
| artikolo pri la flago = 
| flago grandeco = 
| blazono = Wappen Herzogtum Württemberg.svg
| artikolo pri la blazono = 
| blazonpriskribo         = 
| blazono grandeco        = 
| kadro blazono           = 

| mapo = Duchy of Württemberg and other territories of Swabia.jpg
| mapo grandeco = 
| mapo noto     = proksimuma situo de Virtembergo (flave) inter aliaj teritorioj de Ŝvabio
| ĉefurbo       = 
| areo          = 
| areo noto     = 
| la plej alta punkto              = 
| la plej alta punkto noto         = 
| la plej longa rivero             = 
| la plej longa rivero noto        = 
| nombro de loĝantoj              = 
| nombro de loĝantoj noto         = 
| lingvoj                          = 
| nacieca konsisto                 = 
| religio = [[katolikismo]], [[luteranismo]]
| ŝtata formo = duklando 
| patrina lando = [[Sankta Romia Imperio]]
| monunuo                          = 
| himno                            =
| estiĝo = [[Imperia dieto en Worms (1495)|Imperia dieto en Worms]]
| pereo = rangaltigita al [[elektoprinclando]] kaj poste reĝlando
| evt1                             = 
| evt1 dato                        = 
....
| evt8                             = 
| evt8 dato                        = 
| estroA titolo                    =
| estroA1                          =
| estroA1 dato                     =
}}
La '''Duklando Virtembergo''' – {{lang-de|Herzogtum Württemberg}} – estis historia regno ene de la [[Sankta Romia Imperio de Germana Nacieco]] en [[Mezeŭropo]], kiu ekzistis inter la jaroj 1495 kaj 1805: antaŭe la teritorio de [[Virtembergo]] de la [[12-a jarcento]] ĝis [[1495]] estis [[graflando]] de la [[Sankta Romia Imperio]], kaj en [[1806]] ĝi estis rangaltigita al [[reĝlando]] kaj membris en la [[Rejna Federacio]].

== Epoko de konfesia streĉo ĝis 1648 ==
La 21-an de julio 1495, la germana reĝo [[Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 1-a]] en la [[Imperia dieto en Worms (1495)|Imperia dieto en Worms]] rangaltigis Virtembergon al [[duklando]]. Tamen la Habsburga imperiestro ne pretis rezigni pri la pretendo de la historia teritorio [[duklando Ŝvabio]] por sia propra dinastio donante la tradician titolon &quot;duko de Ŝvabio&quot; al ''Eberhardo la 1-a'', la unua duko de Virtembergo. Anstataŭe ekestis pli malgranda duklando Virtembergo.

Samjare Eberhardo donis al la duklando sian unuan ŝtatan ordonaron. Post lia morto en 1496 kaj la [[puĉo]] de la duklanda reprezentaro kontraŭ la filo Eberhardo la 2-a, la unua duono de la 16-a jarcento sub la duko Ulriko estis karakterizita per krizoj kaj militaj konfliktoj, kiuj nur finiĝis sub duko Kristoforo. Post impostplialtigoj, okazis ribeloj de la kamparanoj en 1514, kiujn Ulriko sange subpremis. Samjare estis finita la traktato de [[Tübingen]], kiu estas konsiderata la plej grava konstitucia dokumento en Virtembergo kaj kiu pluvalidis ĝis 1806.

[[Dosiero:Württemberg Karte 1559.jpg|eta|maldekstra||{{centre|mapo de la duklando Virtembergo en 1559}}]]
Post kiam duko Ulriko atakis la [[Libera regna urbo|imperian urbon]] [[Reutlingen]] en 1519, li estis venkita de la trupoj de la Ŝvaba Federacio sub la gvidado de sia bavara bofrato duko Vilhelmo la 4-a. Forpelita el Virtembergo, Ulriko trovis [[ekzilo]]n en la pli norda duklando [[Hesio-Darmstadt]] kaj vivis en [[Alsbach-Hähnlein|Alsbach]]. La landon metis sub la Habsburga dinastio imperiestro [[Karolo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 5-a]], tiel ke la ĉefduko [[Ferdinando la 1-a|Ferdinando]] de Aŭstrio, la posta germana reĝo, komence ankaŭ estis la suvereno de Virtembergo. Nur en 1534 Ulriko sukcesis kun la helpo de la hesia duko Filipo la 1-a rekapti sian landon. Tamen, post la traktato de ''Kaaden'' (nun ĉeĥe ''Kaaden''), Ulriko restis dependa de la [[Habsburgoj]]. Post lia reveno el sia ekzilo, Ulriko enkondukis la [[Reformacio]]n en Virtembergo en 1534. Li estis subtenata de la [[reformisto]]j ''Ambrosius Blarer, Johannes Brenz'' kaj ''Erhard Schnepf''. Komence la virtemberga vojo de reformacio estis provo peri inter la [[Reformita Eklezio]] de [[Zvinglo]] kaj [[Kalvino]] kaj la [[Aŭgsburga konfeso]]], nome la lutera orientiĝo. Ekde 1538 tamen la vojo estis klara por pure lutera reformacio, kiu iris kune kun la sekularigo de ekleziaj posedaĵoj.
 
En la [[Tridekjara Milito]] de 1618 ĝis 1648, la duklando estis unu el la regionoj plej trafitaj de la milito. De 1628 la lando estis pli-malpli konstante sub la kontrolo de eksterlandaj trupoj. Pro la [[edikto]] pri restarigo de la katolikaj posedaĵoj al la stato de 1552, validigita en marto 1629 fare de la imperiestro [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 2-a]], Virtembergo perdis ĉirkaŭ trionon de ĝia teritorio.

== Epoko de absolutismo ==
Kun la [[Vestfalia Paco]] de 1648, en kiu la reprezentantoj de Virtembergo negocis la teritorian restarigon de la lando ene de siaj malnovaj limoj, komenciĝis la rekonstruo kaj restarigo de la ekonomiaj kaj administraj strukturoj de la lando.
La reĝado de duko Eberhardo Ludoviko, kies patro mortis nur naŭ monatojn post lia naskiĝo, estis tre kontrasta kaj samtempe bredejo por la disvolviĝanta virtemberga [[pietismo]]. Ĉi tio inkluzivis ĉefe la grandiozan konstruaĵon de la rezideja palaco [[Ludwigsburg]] de 1704, kie ekloĝis Eberhardo Ludoviko kaj lia influa delonga amantino, dum lia edzino restis en Stutgarto. Provoko de la regantaj moralaj ideoj estis la translokado de la ĉefurbo en 1724 al [[Ludwigsburg]]. La ekloĝo de [[hugenotoj]] kaj [[valdenanoj]] signifis novajn, baldaŭ prosperajn vilaĝojn kun loknomoj [[franca]]j kaj [[itala]]j, kaj kultura protekto kaj subteno de la origina religio kaj lingvo de la enmigrintoj.
{{-l}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Josel von Rosheim]]
* [[Mömpelgard]] (la nuna urbo [[Montbéliard]])

[[dosiero:Ludwigsburg Palace December 2018.jpg|eta|centra|500px|{{centre|la palaco de [[Ludwigsburg]]}}]]

&lt;!--{{Projektoj}}--&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Virtembergo, Duklando}}
[[Kategorio:Duklando Virtembergo| ]]
[[Kategorio:Historio de Baden-Virtembergo]]
[[Kategorio:Germanaj duklandoj]]
[[Kategorio:Germana monarkio]]
[[Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj]]
[[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo]]</text>
      <sha1>sc2nd6bd59wf6c9i9teb71q6mxf9cy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kizito Mihigo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739245</id>
    <revision>
      <id>9503293</id>
      <parentid>7922896</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4742" sha1="4s5ohwmtsn64nv8oehvq64brgcjevv2" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Kizito Mihigo''' (n. la [[25-a de julio|25-an de]] [[25-a de julio|Julio]] [[1981]]  en [[Kibeho]], m. la [[17-a de februaro|17-an de]] [[17-a de februaro|Februaro]] [[2020]] en [[Kigalio|Kigali]]) estis [[Ruando|ruanda]] [[Gospelo|gospela kantisto]], kantverkisto, [[orgenisto]] kaj [[Komponisto|komponisto de]] ([[katolika]]) [[Religia muziko|diserva muziko]]&lt;ref&gt;(en) Nadine R. Umutoni: ''[http://www.newtimes.co.rw/section/article/2012-11-20/59903/ Kizito uses music to promote peace, reconciliation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923060017/http://www.newtimes.co.rw/section/article/2012-11-20/59903/ |date=2015-09-23 }}.'' En: ''The New Times.'' la 20-an de novembro 2012&lt;/ref&gt;, aktivulo pri homaj rajtoj kaj televida prezentisto. Kiel iama [[rifuĝinto]] de la [[Ruanda genocido|genocido en Ruando]], Mihigo poste intense kampanjis por la paciga procezo.  

== Biografio ==
En 2001 li partoprenis konkurson por krei [[Nacia himno|nacian himnon]] kaj obtenis la kvinan lokon. Ĉi tio kondukis lin al la komitato por purigi la projekton de la fina himno.  La aŭtoritatoj en [[Kigalio|Kigali]], kiam ili eksciis pri li, sendis lin al Eŭropo kie li ĉeestis [[Konservatorio|konservatoriojn]] en [[Parizo]]  kaj en [[Belgio]].

En aprilo 2014, li estis arestita kaj akuzita pri konspiro por senpotencigi la registaron, post kiam li publikigis kanton kritikantan la oficialan registaran vidpunkton pri la Ruanda Genocido, perforto de [[hutuoj]] kontraŭ [[tutsioj]].

En februaro 2015, Kizito estis kondamnita pro konspirado kontraŭ la administrado de prezidento [[Paul Kagame]] kaj kondamnita al 10 jaroj da malliberejo. Ĉi tiu juĝa decido estis priskribita kiel politike motivita kaj de la amaskomunikiloj kaj de diplomatiaj servoj&lt;ref&gt;(en) ''[https://web.archive.org/web/20150711164050/http://www.therwandan.com/blog/rwanda-kizito-mihigo-is-a-political-prisoner/ Rwanda: Kizito Mihigo is a political prisoner].'' En: ''The Rwandan.'' la 7-an de marto 2015, arkivita de la [https://giftbot.toolforge.org/deref.fcgi?url=http%3A%2F%2Fwww.therwandan.com%2Fblog%2Frwanda-kizito-mihigo-is-a-political-prisoner originalo] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, la 11-an de julio 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(fr) [https://web.archive.org/web/20150711164050/http://www.therwandan.com/blog/rwanda-kizito-mihigo-is-a-political-prisoner/ AFP: ''Rwanda: Washington préoccupé par la vague d’arrestations'']''.'' En: ''RFI.'' la 24-an de aprilo 2014&lt;/ref&gt;. Kvankam liberigita de malliberejo per prezidenta pardono en septembro 2018,  Mihigo estis rearestita la 13-an de februaro 2020 kaj mortis en prizono la 17-an de februaro, sub suspektindaj cirkonstancoj. 

En aprilo 2013, ''The New Times'' vicigis lin kiel la dua plej granda famulo en Ruando&lt;ref&gt;(en) &quot;''[http://www.newtimes.co.rw/section/article/2013-04-24/65180/ Top 8 hottest male celebrities in Rwanda]''&quot;. ''New Times, la'' 23-an de aprilo 2013.&lt;/ref&gt;.

== Defendanto de kulturo de paco ==
Kizito estis ikoneca aktivulo, kiu dediĉis sian vivon al resanigo de la animoj de siaj kunvivantoj de genocido kaj al rekonstruado de unueco kaj repacigo en Ruando. Laŭ la vortoj de Kisito: &quot;La celo de miaj verkoj estas konsoli kaj fortigi la vunditajn korojn, kantante pacon kaj pardonon.&quot; Lia agado pri repacigo komenciĝis en 2010 kiam li kreis la ''Kizito Mihigo Peace Foundation'', neprofitcela fondumo kiu rekomendas pacon kaj repaciĝon.  Dum sia restado en Eŭropo li ekkonis la Internacian Union de Repaciĝo (''Mouvement international de la Réconciliation'' , MIR), privata organizaĵo, kiu laboras por paco&lt;ref&gt;(fr) ''[https://web.archive.org/web/20160303193209/http://www.mirfrance.org/doc/bulletin-dec07.pdf Bulletin du MIR n-ro 1472 – France (PDF)]''  arkivita de la originalo, la 25-an de julio 2021.&lt;/ref&gt;.  En 2007, Mihigo kaj MIR organizis en [[Bruselo]] foiron kaj koncerton por paco en Afriko. De lia iama loĝejo en Belgio li fondis la ''Kizito Mihigo Peace Foundation'' (KMP). 

De 2012 ĝis lia morto, Kizito Mihigo prezentis ''Umusanzu w'Umuhanzi'' (''La kontribuo de la artisto''), ĉiusemajne tutlanda televida programo produktita de la Fondumo KMP&lt;ref&gt;(en) &quot;''[https://web.archive.org/web/20150518082613/http://www.independent.co.ug/rwanda-ed/rwanda/6524-peace-messenger Kizito Mihigo using music to spread peace in society]''&quot;. ''The Independent, la'' 3-an de oktobro 2012. Arkivita de la [http://www.independent.co.ug/rwanda-ed/rwanda/6524-peace-messenger originalo], la 18-an de majo 2015.&lt;/ref&gt;.  

== Referencoj ==
{{referencoj}}

{{bibliotekoj}}
{{vivtempo|Mihigo, Kizito}}
[[Kategorio:Ruandanoj]]
[[Kategorio:Moderatoroj]]
[[Kategorio:Malliberuloj]]
[[Kategorio:Komponistoj (eklezimuziko)]]</text>
      <sha1>4s5ohwmtsn64nv8oehvq64brgcjevv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaatschen-Weichau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>747416</id>
    <revision>
      <id>9503053</id>
      <parentid>9303149</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6143" sha1="joi02moamstlx7n7xaogt3xj17pxfw0" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=DE-TH|zomo=12}}
[[Dosiero:KaatschenBrücke.JPG|eta|Saale-ponto ĉe Kaatschen]]
'''Kaatschen-Weichau''' estas kvartalo de [[Großheringen]], Germanujo. Ĝi gravas por biciklistoj ĉar tie ĉi finiĝas [[Ilm-biciklovojo]] kunfandiĝante kun [[Saale-biciklovojo]].

== Kaatschen ==
Kaatschen (ekde la 1.1.1957 administra sameco kiel Weichau) situas eoste de [[Saale]] kaj la fervojtaluso en la direkto de [[Berlino]] rekte ĉe la bordo de Saale-rivero kaj de [[Camburg]] kaj sude de [[Bad Sulza]]. La komunumlimaro troviĝas deklive. Tra alirstrato kaj transiro de rivera kaj fervojtalusa obstakloj ĝi havas aliron al la landa ŝoseo B 1061. De tie atingeblas la federaciaj ŝoseo 87 kaj 88. Ankaŭ [[Saale-biciklovojo]] tuŝas Kaatschen. Sude de la vilaĝa rando estas malnova terasa vitejo kiu ofertas eĉ hodiaŭ bonegajn rikoltojn. Vitejoj kaatschen-aj ekzistas tamen kaj aliloke, ekz. ĉe ''Kaatschner Dachsberg''.

Jam en septembro 1219 estis la unua mencio de Kaatschen. Jam tiam ĉefis la rolo de vitejo&lt;ref&gt;Codex diplomaticus Saxoniae regiae I 3, 266&lt;/ref&gt;. Iam troviĝis la responda tribunala sidejo ĉe [[Rudelsburg]]&lt;ref&gt;Karl Peter Lepsius: &quot;Die Ruinen der Schlösser Rudelsburg und Saaleck in ihren historischen Beziehungen nach urkundlichen Nachrichten dargestellt. Anmerkungen.&quot; Ĉe: Karl Peter Lepsius: ''Kleine Schriften, Beiträge zur thüringisch-sächsischen Geschichte und deutschen Kunst- und Alterthumskunde.'' Gesammelt und theilweise zum ersten Male aus dem handschriftlichen Nachlaß des Verfassers herausgegeben von A. Schulz. Band 2. Creutz, Magdeburg 1854, [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10135662_00062.html p. 56, noto 93].&lt;/ref&gt; dume armee kaj imposte suverenis la [[dinastio Wettin]] je administradujo Amt Camburg. En 1826 submetitis Kaatschen kiel parto de la [[eksklavo]] Camburg disde la Duklando [[Saksio-Gotha-Altenburg]] al la Duklando [[Saksio-Meiningen]]. Inter 1922 kaj 1939 apartenis tiu ĉi komunumo al la Distriktosekcio Camburg.

Unua mencio de loĝantoj estis ĉ. 1420.&lt;ref&gt;Andrei Zahn: ''Die Einwohner der Ämter Burgau, Camburg und Dornburg. Ein Beteregister aus der Zeit um 1421–1425'' (=Schriftenreihe der AMF, 55). Arbeitsgemeinschaft für Mitteldeutsche Familienforschung, Mannheim 1998.&lt;/ref&gt; Supre de la komunumo kondukis multajn jarcentojn gravega komerca vojego ''Salzstraße'', kie elfositis kaj ŝtonepoka setlejo/oferejo&lt;ref&gt;https://www.sueddeutsche.de/wissen/archaeologie-halle-saale-rund-7200-jahre-alter-ritualort-bei-bad-koesen-entdeckt-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-200501-99-902847&lt;/ref&gt; kaj la mezepoka [[forgesita loko]] Neschwitz.&lt;ref&gt;Andrei Zahn: ''Neschwitz an der Salzstraße'', ĉe: Saale-Unstrut-Jahrbuch, Bd. 25 (2020)&lt;/ref&gt; Ekleziadministre estas Kaatschen jam dekomence parto de Kleinheringen, filio de Saaleck. Post enkonduko de [[Reformacio]] en [[Saksio]] en 1539 ankaŭ la diservoj tie ĉieaj iĝis luteranaj. En la kuro de diversaj administraj ŝanĝoj ene de la [[evangelia Eklezio en Germanio|Evangelia eklezio en Meza Germanujo]] tiu ĉi paroĥo hodiaŭ apartenas al [[Bad Sulza]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://www.kirchenkreis-apolda-buttstaedt.de/dateien/pfarren.pdf/ |titolo=Paĝaro de la ekleziaro Apolda-Buttstädt |alirdato=2021-12-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211211192837/https://www.kirchenkreis-apolda-buttstaedt.de/dateien/pfarren.pdf/ |arkivdato=2021-12-11}}&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Kaatschen Gutsausschank Zahn.jpg|eta|elverŝejo ''Zahn'' ĉe Saale-rivero]]
Ĉiam karakterizis la vilaĝon la vinkultivado. Dum [[GDR]]-ekonomiaĉo ĉio estis eksproprietigita. Por nova evoluo [[turniĝo|postturniĝa]] ekzemple bonas surloke la vitejentrepreno Zach.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150518081102/http://www.weinbauverband-saale-unstrut.de/web/ge/content/content.php?areaID=3&amp;menuID=18&amp;active_menu=99&amp;contentID=77 Pri la entreprena filozofio]&lt;/ref&gt; La bonegaj kondiĉoj vinkultivadaj jam mezepoke utiligitis kaj ili igis la iam el [[Hirschroda (Dornburg-Camburg)|Hirschroda]] originanta familio Zahn reaktivuli en la 1980-aj jaroj.

La vilaĝo jam filme kulisaris por la krimfilmserio ''Heiter bis tödlich''.&lt;ref&gt;https://www.thueringer-allgemeine.de/leben/vermischtes/thueringen-als-kulisse-bei-filmemachern-gefragt-id218860793.html&lt;/ref&gt;

== Weichau ==
[[Dosiero:WeichauBahn.JPG|eta|Weichau post la fervojtaluso de ''Saalbahn'']]
Weichau tuŝatas de la landa ŝoseo 1061 kiu aliron donas al la federaciaj ŝoĝeoj B 81 kaj B 87. Inter ĝi kaj Kaatschen fluas la rivero [[Saale]] sed ĝi rekte atingeblas danke al malsubpasejo. Klimate ja estas kelkaj aliaĵoj komparite al Kaatschen.

La unua mencio endokumenta estis en 1350.&lt;ref&gt;Wolfgang Kahl: ''Ersterwähnung Thüringer Städte und Dörfer. Ein Handbuch.'' Kvina eldono, Rockstuhl, Bad Langensalza 2010, ISBN 978-3-86777-202-0, p. 305&lt;/ref&gt; Apartenis la komunumo kun la superaj tribunaloj al la Administradujo de [[Camburg]] kiu mem submetiĝis al diversaj suverenejoj. Multe de la kampoj apartenis ĝis [[Reformacio]] al la aŭgustena monaĵeho Neuwerk de [[Halle (Saale)]]. En 1826 Weichau aldonitis al la [[eksklavo]] Camburg de la [[Saksio-Gotao-Altenburg]] ene de la duklando [[Saksio-Meiningen]]. Inter 1922 kaj 1939 ĝi dependas de Camburg, poste ĝis 1952 de [[Jena]] (Jena-Stadtroda).

Komunistoj ŝtelemaj ŝtatigis la kamparanojn dum [[GDR]] kio parte resaniĝis post [[Turniĝo]]. Ĝis la 20-a jarcento la weichau-anoj dependas de Bad Sulza, poste al Großheringen kaj pli malfrue denove de [[Bad Sulza]] en la kuro de ekleziadministra aliaranĝaro ĝi denove estas sub la ŝirmo de Bad Sulza.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.winzerhof-gussek.de/?Kaatschener_Dachsberg Vinoj de Kaatschener Dachsberg]
* [http://www.weingut-zahn.de/ Vinkultivado en Kaatschen]
* [http://www.bad-sulza.de/rathaus/verwaltungsbereich/gemeindn/kaatsch/kaatsch.htm Kaatschen-Weichau bilde] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050924153243/http://www.bad-sulza.de/rathaus/verwaltungsbereich/gemeindn/kaatsch/kaatsch.htm |date=2005-09-24 }}

[[Kategorio:Turingio]]</text>
      <sha1>joi02moamstlx7n7xaogt3xj17pxfw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IJK 2023</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754903</id>
    <revision>
      <id>9503444</id>
      <parentid>9008360</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Organiza teamo */</comment>
      <origin>9503444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2772" sha1="80vbibjj7eztvo7y47m50yct7y4dapj" xml:space="preserve">{{Informkesto renkontiĝo
| bildo = Emblemo de la IJK 2023.png
}}
La '''79-a [[Internacia Junulara Kongreso|Internacia Junulara Kongreso (IJK)]]''' de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] okazis, kune kun la [[ILEI-Kongreso|ILEI-kongreso]], inter la 5-a kaj la 12-a de aŭgusto 2023 en [[Lignano Sabbiadoro]], [[Italio]].

Origine la IJK planiĝis okazi en [[Marina di Massa]], sed pro nekonsento kun la kongresejo, la loko estis ŝanĝita al [[vilaĝo Bella Italia]] en la municipo [[Lignano Sabbiadoro]].

En la sama jaro la [[UK 2023|108-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] okazis samlande en [[Torino]]. Okazis busa karavano de UK al IJK.

== Organiza teamo ==
Jen estas listo de organizantoj:&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://ijk2023.tejo.org/kontakto|titolo=Kontaktoj|alirdato=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
* [[Albert Stalin Garrido]] - kunordigo, financoj, tema programo
* Tobias Nowak - akceptejo, loĝado
* [[Mia Nordentoft]] - [[AKSO]], aliĝilo
* [[Josuo Marso]] - taga programo
* Wojciech Oreszczuk - helpantoj
* [[Giovanni de Lucia]] - vespera kaj nokta programo
* [[Brunetto Casini|Brunetto &quot;Bruĉjo&quot; Casini]] - LKK-prezidanto, rilatoj kun lokaj instancoj
* [[Laura Brazzabeni]] - reprezentanto de [[ILEI]]
* Federico Tomasetig - ekskursoj

== Programo ==
La temo de la kongreso estis &quot;intergeneracia kunlaboro pri edukado&quot;. Ĝi estis la temo de kelkaj prelegoj kaj ĝi profitis de la komuna okazigo de IJK kaj la ILEI-kongreso.

Dum la kongreso oni prezentis du originale esperantajn muzikalojn.

Sabate okazis la interkona vespero. Dimanĉe vespere okazis koncerto de [[JoMo]]. Lunde okazis la trinkomanĝa vespero. Marde vespere okazis koncerto de [[Ĵomart kaj Nataŝa]]. Merkrede okazis internacia vespero, kiu daŭris ĉirkaŭ du horojn. Ĵaŭde vespere oni prezentis la muzikalon [[Petveturaj aventuroj]]. Vendrede vespere oni prezentis la muzikalon [[La sorto gvidos vin]].

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[UK 2023]]
* [[96-a SAT-Kongreso 2023]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://ijk2023.tejo.org/ oficiala retejo de la IJK 2023, jam arkivigata laŭ la stato fine de aŭgusto 2023] ({{eo}})
* [https://www.tiktok.com/@tejoesperanto/video/7243712458211233050 konciza filma prezento de la kongresejo el junio 2023, do antaŭ la IJK] en la retejo [[TikTok]] ({{eo}})
* [https://2023.kongreso.org/ILEI_chefa.php ILEI-Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230116154559/https://2023.kongreso.org/ILEI_chefa.php |date=2023-01-16 }}
* [https://www.bellaitaliavillage.com/ vilaĝo Bella Italia] (jen {{it}}, ankaŭ haveblas {{de}} kaj {{en}})

&lt;br/&gt;
{{Internaciaj Junularaj Kongresoj de TEJO}}

{{Ĝermo|Esperanto-kongreso}}

[[Kategorio:IJK 2023]]
[[Kategorio:Internacia Junulara Kongreso|79-a IJK]]</text>
      <sha1>80vbibjj7eztvo7y47m50yct7y4dapj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krāslava</title>
    <ns>0</ns>
    <id>756634</id>
    <revision>
      <id>9503356</id>
      <parentid>8919356</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6846" sha1="0hygrnp13celbfb6c05sx3x7nr5i69q" xml:space="preserve">{{Geokesto | Urbo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo                     = Krāslava
| alia_nomo                = 
| alia_nomo1               = 
| alia_nomo2               = 
| kategorio                = [[Urbo]]
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                  = Krāslavas panorāma.jpg
| dosiero_priskribo        = Vido al Krāslava
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                    = 
| blazono                  = Coat of Arms of Krāslava.svg
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio               = 
| oficiala_nomo            = Krāslava
| moto                     = 
| kromnomo                 = 
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                    = Latvio
| lando_flago              = 1
| histregiono              = [[Latgalio]]
| histregiono_noto         = 
| municipo                 = [[municipo Krāslava|Krāslava]]
| municipo_tipo            = [[municipoj de Latvio|Municipo]]
| rivero                   = [[Daŭgavo]]
| situo                    = 
| koordinatoj_ne_en_titolo = true
| leviĝo                  = 
| lat_d                    = 55
| lat_m                    = 53
| lat_s                    = 42
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 27
| long_m                   = 09
| long_s                   = 54
| long_EW                  = E
| koordinatoj_tipo         = region:LV_type:city
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 9.2
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro               = 7289
| loĝantaro_dato          = 29.01.2021
| loĝantaro_denseco       = auto
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita                = 1923
| establita_tipo           = Urborajtoj
| ĉefulo                  = 
| ĉefulo_tipo = 
| ĉefulo_partio           = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2
| horzono_DST       = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3
| poŝtkodo                = LV-5601, 5602, 5603
| areo_kodo                = 
| areo_kodo_tipo           = 
| kodo                     = 
| kodo1                    = 
| kodo1_tipo               = 
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                   = 
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo                     = 
| mapo_fono                = 
| mapo_priskribo           = Situo enkadre de Latvio
| mapo_lokumilo            = Latvio
| mapo1                    = 
| mapo1_fono               = 
| mapo1_priskribo          = Situo enkadre de Eŭropo
| mapo1_lokumilo           = Eŭropo
| mapo2                    = 
| mapo2_priskribo          = 
| freemap_zoom             = 13
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| commons                  = Krāslava
| statistiko               = 
| retpaĝo                 = [http://www.kraslava.lv kraslava.lv]
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                    = 
}}

'''Krāslava''' estas urbo en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Latgalio]], en la sudoriento de Latvio. Ĝi estas ĉefurbo de [[distrikto Krāslava]] kaj situas en suda parto de la distrikto. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 44 km de [[Daugavpils]] kaj 266 km de [[Rigo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://lv.toponavi.com/20922-90913 |titolo=Toponavi.com. Distancoj. |alirdato=2022-02-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220214235028/http://lv.toponavi.com/20922-90913 |arkivdato=2022-02-14}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
Krāslava estas unu el la plej malnovaj setlejoj menciitaj en skribaj fontoj en la teritorio de Latvio, formita en la 9-a jarcento proksime de la kasteltumulo ĉe la [[Daŭgavo]]-[[Dnepro]] akvovojo. De la 8-a jarcento, arkeologiaj trovaĵoj tipaj por latgaloj - antikva [[baltoj|balta]] tribo - troveblas en la kasteltumulo. En la 11-a jarcento, la Krāslava regiono apartenis al la latgala ŝtato Jersika, kiu estis vasalo de la Princlando de [[Polack]].

En la 13-a jarcento la teritorio estis inkludita en [[Livonio]]. Post la kolapso de Livonio en la 1560-aj jaroj, ĝi venis al la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|pola]] Duklando Pārdaugava, poste sub rekta pola rego. En 1772, pro diviĝo de Pollando, la regiono venis sub la kontrolon de [[Rusia Imperio]] kaj unue estis inkluzivita en la [[Pskova provinco]], poste en 1778 en la Polacka provinco, ekde 1796 en la Belorusia provinco kaj ekde 1802 en la Vicebska provinco. En 1865, la fervojo Rigo-Daugavpils-[[Vicebsko]] estis konstruita tra Krāslava. En 1918-1920 la distrikto estis inkludita en la Respubliko de Latvio.&lt;ref name=&quot;LPE&quot;&gt;Latvijas Padomju Enciklopēdija - Latva Soveta Enciklopedio, v. 5-1, p. 402, 403.&lt;/ref&gt;

== Geografio ==
Urbo situas en la Latgalia altebenaĵo ({{lang-lv|Latgales augstiene}}), en antikva valo de Daŭgavo.&lt;ref name=&quot;LGA&quot;&gt;Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. &quot;Jāņa sēta&quot;, 2020&lt;/ref&gt; La rivero Daŭgavo fluas tra la urbo. La plej granda parto de la urbo situas sur la dekstra bordo de la Daugava, la parto en maldekstra bordo estas nomita Priedaine.&lt;ref name=&quot;LME&quot;&gt;Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 2, p. 138.&lt;/ref&gt;

Averaĝa temperaturo estas -7°C en januaro kaj +17 - +17,5°C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 700-750 mm jare.&lt;ref name=&quot;LGA&quot; /&gt;

== Loĝantaro ==
Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².

=== Etna strukturo ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jaro!! Homoj kune!! [[Latvoj]]!! [[Rusoj]] !! [[Belorusoj]]!! [[Poloj]]!! [[Ukrainoj]]!! [[Ciganoj]]!! [[Litovoj]]!! [[Estonoj]]!! [[Judoj]]!! La cetero
|-
| 1989|| 12520|| 4294|| 3843|| 2766|| 1139|| 187|| N/A|| 50|| 13|| N/A|| 225
|-
| 2000|| 11412|| 4567|| 2940|| 2305|| 1190|| 131|| 133|| 53|| 5|| 18|| 70
|-
| 2011|| 9112|| 4085|| 2309|| 1548|| 849|| 112|| N/A|| 37|| N/A|| N/A|| N/A
|}

== Transporto ==
La ĉefŝoseoj de la urbo estas A6 Rigo-Daugavpils-[[Belorusio]], aliaj gravaj ŝoseoj estas P69 Skrudaliena-Krāslava, P62 Krāslava-[[Madona]] kaj P61 Krāslava-[[Dagda]]. Lokaj vojoj de la urbo estas V633 Krāslava-Robeždaugava kaj V636 Krāslava-Aglona. La fervoja stacidomo sur linio Rigo-Vicebsko estas 3,5 km norde de la urbo, en 2022 unu persontrajno ĉiutage veturas al Rigo.

== Vidindaĵoj ==
* Krāslava grandbieno (&quot;[[Plater]] palaco&quot;)
* Plater libraro
* Katolikaj, luteraj kaj ortodoksaj preĝejoj

== Bildoj ==
&lt;gallery&gt;
Kraslava (pilsetas centrs).jpg|Urbocentro.
Krāslavas pils (3) - panoramio.jpg|Grandbieno.
Krāslava museum.jpg|Urba muzeo de historio kaj arto.
Skatu tornis Krāslavā. - panoramio.jpg|Daŭgavo de Priedaine.
Krāslava, Lāčplēša iela - panoramio.jpg|Strato.
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat linio}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Urboj de Latvio]]</text>
      <sha1>0hygrnp13celbfb6c05sx3x7nr5i69q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koknese</title>
    <ns>0</ns>
    <id>759119</id>
    <revision>
      <id>9503315</id>
      <parentid>8385705</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6147" sha1="hgb0qyv8iamrr8k1uxcrw05fye21flw" xml:space="preserve">{{Geokesto | Urbo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo                     = Koknese
| alia_nomo                = 
| alia_nomo1               = 
| alia_nomo2               = 
| kategorio                = [[Urbo]]
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                  = 12 Kokneses-pils-no-pret-kr-29sep07.jpg
| dosiero_priskribo        = Kastelruinoj
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                    = 
| blazono                  = 
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio               = 
| oficiala_nomo            = Koknese
| moto                     = 
| kromnomo                 = 
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                    = Latvio
| lando_flago              = 1
| histregiono              = [[Livonio]] aŭ Livlando ({{lang-lv|Vidzeme}})
| municipo                 = [[municipo Aizkraukle|Aizkraukle]]
| municipo_tipo            = [[municipoj de Latvio|Municipo]]
| situo                    = 
| koordinatoj_ne_en_titolo = true
| leviĝo                  = 77
| lat_d                    = 56
| lat_m                    = 38
| lat_s                    = 52
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 25
| long_m                   = 26
| long_s                   = 12
| long_EW                  = E
| koordinatoj_tipo         = region:LV_type:city
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro               = 2580
| loĝantaro_dato          = 29.01.2021
| loĝantaro_denseco       = 
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita                = 1277-17-a jarcento, 2021
| establita_tipo           = Urborajtoj
| ĉefulo                  = 
| ĉefulo_tipo = 
| ĉefulo_partio           = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2
| horzono_DST       = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3
| poŝtkodo                = LV-5113
| areo_kodo                = 
| areo_kodo_tipo           = 
| kodo                     = 
| kodo1                    = 
| kodo1_tipo               = 
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                   = 
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo                     = 
| mapo_fono                = 
| mapo_priskribo           = 
| mapo_lokumilo            = Latvio
| mapo1                    = 
| mapo1_fono               = 
| mapo1_priskribo          = 
| mapo1_lokumilo           = Eŭropo
| mapo2                    = 
| mapo2_priskribo          = 
| freemap_zoom             = 13
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| commons                  = Koknese
| statistiko               = 
| retpaĝo                 = [http://www.koknese.lv/ koknese.lv]
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                    = 
}}

'''Koknese''' estas urbo en [[Latvio|latvia]] historia regiono [[Vidzeme]], en la oriento de Latvio. Ĝi situas en [[distrikto Aizkraukle]] sur la dekstra bordo de la rivero [[Daŭgavo]] ĉe la buŝo de Pērse.&lt;ref name=&quot;LPE&quot;&gt;Latvijas Padomju Enciklopēdija - Latva Soveta Enciklopedio, v. 5-1, p. 206-207.&lt;/ref&gt; La distancoj al la plej gravaj centroj estas 14 km de [[Aizkraukle]] kaj 102 km de [[Rigo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://lv.toponavi.com/20922-233967 |titolo=Toponavi.com. Distancoj. |alirdato=2022-02-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220227213755/http://lv.toponavi.com/20922-233967 |arkivdato=2022-02-27}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}}.

== Historio ==
La areo ĉirkaŭ la Koknese kasteltumulo estas loĝita ekde la 1-a jarmilo a.K.&lt;ref name=&quot;LME&quot;&gt;Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 2, p. 89.&lt;/ref&gt;

Ĝis la komenco de la 13-a jarcento, la teritorio de Koknese kasteldistrikto estis parto de la [[Latgala lingvo|latgala]] ŝtato Jersika.

Post la [[Livonio|Livonia]] konkero de la [[krucisto]]j en la 13-a jarcento, la regiono venis sub la kontrolon de la [[Episkopujo|Arkidiocezo]] de [[Rigo]]. En 1277 Koknese ({{lang-de|Kokenhusen}}) akiris urborajtojn kaj poste iĝis membro de la [[Hansa ligo]].

Post la kolapso de Livonio en la 1560-aj jaroj, ĝi venis al la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|pola]] Duklando Pārdaugava. Postaj militoj pro Livonia heredaĵo detruis la grandurbon plurajn fojojn, kaj fine de la 17-a jarcento ĝi perdis siajn urborajtojn, transdonis la statuson de loka centro al Jaunjelgava.

En 1721 la regiono venis sub la kontrolon de [[Rusia Imperio]]. En 1861, la fervoja linio Rigo-[[Orjolo]] estis konstruita laŭ Koknese, sed Koknese ne spertis ajnan specialan prosperon. En la 1930-aj jaroj, Koknese estis granda vilaĝo, la centro de la paroĥo, kun pli ol 500 loĝantoj.

En 1965, la konstruado de la Pļaviņas [[hidroelektra centralo]] estis kompletigita kaj granda parto de la Daŭgava kaj Pērse valo malaperis subakve.&lt;ref name=&quot;LPE&quot; /&gt;

En 2021, Koknese denove ricevis urborajtojn.

== Geografio ==
La urbo situas en Meza Latvia malaltebenaĵo ({{lang-lv|Viduslatvijas zemiene}}), apud Daŭgava antikva valo.&lt;ref name=&quot;LGA&quot;&gt;Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. &quot;Jāņa sēta&quot;, 2020&lt;/ref&gt;

Averaĝa temperaturo estas -6,5°C en januaro kaj +17°C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 750 mm jare.&lt;ref name=&quot;LGA&quot; /&gt;

=== Transporto ===
Tra la urbo pasas fervoja linio Rigo-[[Moskvo]]. La aŭtovojo E22/A6 (Rigo-[[Moskvo]]) iam pasis tra la urbo, la pretervojo estis konstruita. Aliaj gravaj vojoj estas P80 Rigo-Tīnūži-Koknese kaj P79 Koknese-Ērgļi. Lokaj vojoj estas V996 ([[Ogre]]-Viskāļi-Koknese), V920 (Koknese-Suntaži), V915 (Koknese-Bērzaune). Ne ekzistas pontoj super la Daŭgavo sude.

== Vidindaĵoj ==
* Koknese kastelruinoj kaj parko
* Ĝardeno de la Destino&lt;ref&gt;[http://visitkoknese.lv/ Visitkoknese.lv]&lt;/ref&gt;

== Bildoj ==
&lt;gallery&gt;
Kokneses stacija.jpg|Fervoja stacidomo.
Koknese Blick von den Burgruinen auf die Umgebung 2.JPG|Vido de kastelruinoj.
Kokneses luterāņu baznīca 2000-07-23.jpg|Lutera preĝejo.
Near Koknese castle - panoramio.jpg|En Koknese parko.
Koknese, Pērse - panoramio.jpg|Rivero Pērse.
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat linio}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Urboj de Latvio]]</text>
      <sha1>hgb0qyv8iamrr8k1uxcrw05fye21flw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kārsava</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763656</id>
    <revision>
      <id>9503418</id>
      <parentid>8385708</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7048" sha1="ph6rflb4cp7m0ziepplnttalnd7yh0l" xml:space="preserve">{{Geokesto | Urbo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo                     = Kārsava
| alia_nomo                = [[Latgalio|latgale]]: Kuorsova
| alia_nomo1               = 
| alia_nomo2               = 
| kategorio                = [[Urbo]]
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                  = Kārsavas kultūras nams.jpg
| dosiero_priskribo        = Kulturdomo
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                    = 
| blazono                  = Karsava gerb.png
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio               = 
| oficiala_nomo            = 
| moto                     = 
| kromnomo                 = 
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                    = Latvio
| lando_flago              = 1
| histregiono              = [[Latgalio]]
| histregiono_noto         = 
| municipo                 = [[municipo Ludza|Ludza]]
| municipo_tipo            = [[municipoj de Latvio|Municipo]]
| situo                    = 
| koordinatoj_ne_en_titolo = true
| leviĝo                  = 
| lat_d                    = 56
| lat_m                    = 47
| lat_s                    = 02
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 27
| long_m                   = 41
| long_s                   = 05
| long_EW                  = E
| koordinatoj_tipo         = region:LV_type:city
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 4.1
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro               = 1923
| loĝantaro_dato          = 29.01.2021
| loĝantaro_denseco       = auto
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita                = 1928
| establita_tipo           = Urborajtoj
| ĉefulo                  = 
| ĉefulo_tipo = 
| ĉefulo_partio           = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2
| horzono_DST       = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3
| poŝtkodo                = LV-5717
| areo_kodo                = 
| areo_kodo_tipo           = 
| kodo                     = 
| kodo1                    = 
| kodo1_tipo               = 
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                   = 
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo                     = 
| mapo_fono                = 
| mapo_priskribo           = 
| mapo_lokumilo            = Latvio
| mapo1                    = 
| mapo1_fono               = 
| mapo1_priskribo          = 
| mapo1_lokumilo           = Eŭropo
| mapo2                    = 
| mapo2_priskribo          = 
| freemap_zoom             = 13
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| commons                  = Kārsava
| statistiko               = 
| retpaĝo                 = 
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                    = 
}}

'''Kārsava''', en loka dialekto '''Kuorsova''', estas urbo en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Latgalio]], en la oriento de Latvio. Ĝi apartenas al [[distrikto Ludza]] kaj situas en norda parto de la distrikto, proksime de rivero Rītupe kaj [[Rusio|Rusia]] landlimo. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 29 km de [[Ludza]], 39 km de [[Rēzekne]] kaj 272 km de [[Rigo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://lv.toponavi.com/20922-65664 |titolo=Toponavi.com. Distancoj |alirdato=2022-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250603185849/https://lv.toponavi.com/20922-65664 |arkivdato=2025-06-03}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
La nuna teritorio de Kārsava estis loĝita fare de latgaloj ekde proksimume la 8-a jarcento. En la 12-a jarcento kaj la komenco de la 13-a jarcento, la teritorio estis parto de la Abelene kasteldistrikto de la latgala ŝtato Atzele. Post la konkeroj de la [[krucisto]]j, la teritorio venis en la posedon de la [[Ĉefepiskopo|Ĉefepiskopejo]] de Rigo.

Post la kolapso de [[Livonio]] en la 1560-aj jaroj, ĝi venis al la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|pola]] Duklando Pārdaugava, poste sub rekta pola rego. Kārsava komencis formiĝi en 1763, kiam katolika preĝejo estis konstruita tie.&lt;ref&gt;[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/423 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV]&lt;/ref&gt; En 1772, pro diviĝo de [[Pollando]], la regiono venis sub la kontrolon de [[Rusia Imperio]] kaj unue estis inkluzivita en la [[Pskova provinco]], poste en la Polacka, Belorusia kaj ekde 1802 en la [[Vicebsko|Vicebska]] provinco.&lt;ref name=&quot;LPE&quot;&gt;Latvijas Padomju Enciklopēdija - Latva Soveta Enciklopedio, p. 6-184.&lt;/ref&gt;

Situante sur trafikata poŝtovojo inter Rēzekne kaj [[Ostrov (urbo en Rusio)|Ostrov]], poste sur la Peterburgo-[[Varsovio]] fervoja linio, Kārsava iĝis komerccentro. En 1928, al Kārsava estis koncedita urborajtoj.

Dum la [[Dua Mondmilito]], proksimume 80% de la konstruaĵoj de la urbo estis detruitaj en bataloj.&lt;ref name=&quot;LME&quot;&gt;Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 2, p. 46.&lt;/ref&gt;

== Geografio ==
La urbo situas en la Mudava malaltebenaĵo.&lt;ref name=&quot;LGA&quot;&gt;Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. &quot;Jāņa sēta&quot;, 2020&lt;/ref&gt;

Averaĝa temperaturo estas -7 - -7,5°C en januaro kaj +17°C - +17,5°C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 600-650 mm jare.&lt;ref name=&quot;LGA&quot; /&gt;

=== Transporto ===
La ĉefa aŭtovojoj de urbo estas E262/A13 (Vilno-Peterburgo), P49 (Kārsava-Ludza-Ezernieki), P45 (Kārsava-[[Viļaka]]), P48 (Kārsava-Dubļukalns) kaj P50 (Kārsava-Aizgārša-Rusio), lokaj vojoj estas V501 (Kārsava-Zvirgzdene-Ludza) kaj V504 (Kaskāni-Bozova).

Kārsava estas situanta ĉe la fervoja linio [[Vilno]]-[[Sankt-Peterburgo|Peterburgo]] (stacio Malnava). Ne estis pasaĝera trafiko sur la linio.

== Loĝantaro ==
Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².

=== Ŝanĝo de loĝantaro ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jaro!! Homoj&lt;ref name=&quot;LME&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GovStat&quot;&gt;[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG040/ stat.gov.lv]&lt;/ref&gt;
|-
|1897||1313
|-
|1935||2181
|-
|1967||3800
|-
|2000||2704
|-
|2021||1888
|}

=== Etna strukturo ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jaro!! Homoj&lt;br /&gt; kune!! [[Latvoj]]!! [[Rusoj]] !! [[Belorusoj]]!! [[Ukrainoj]]!! [[Poloj]]!! [[Litovoj]]!! La cetero&lt;ref name=&quot;GovStat&quot; /&gt;
|-
| 2000|| 2704|| 1756 (65%)|| 863 (32%)|| 27 (1%)|| 19 (1%)|| 19 (1%)|| 5 (0%)|| 15 (1%)
|-
| 2021|| 1888|| 1378 (73%)|| 433 (23%)|| 13 (1%)|| 15 (1%)|| 12 (1%)|| 6 (0%)|| 31 (2%)
|}

== Vidindaĵoj ==
* Katolika kaj ortodoksa preĝejoj

== Bildoj ==
&lt;gallery&gt;
Latgale. Karsava municipality - panoramio.jpg|Urbodomo.
Карсава - panoramio (3).jpg|Vienības strato.
Latgale. Karsava Churchyard &quot;towers&quot; - panoramio.jpg|Turoj de katolika preĝejo.
Карсавская православная церковь - panoramio.jpg|Ortodoksa preĝejo.
Автовокзал, Карсава - panoramio.jpg|Busstacio en 2012.
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat linio}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Urboj de Latvio]]</text>
      <sha1>ph6rflb4cp7m0ziepplnttalnd7yh0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>LAMP</title>
    <ns>0</ns>
    <id>793735</id>
    <revision>
      <id>9503443</id>
      <parentid>9325961</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1942" sha1="tpjpxiu7lzlebyjp0uwbfwshfb5zlt0" xml:space="preserve">[[Dosiero:LAMP software bundle.svg|320px|eta|Altnivela superrigardo de la konstrublokoj kaj ĝenerala sistema medio de LAMP]]
'''LAMP''' estas [[akronimo]] kiu originas el la malfruaj [[2000-aj jaroj]] en [[Germanio]] por priskribi la platformon sur kiu retprogramoj funkcias uzante la sekvan kombinaĵon de iloj:&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |titolo=LAMP (Linux, Apache, MySQL, PHP) |url=http://searchenterpriselinux.techtarget.com/definition/LAMP |eldoninto=SearchEnterpriseLinux |alirdato=28 aŭgusto 2014 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211128055958/https://whatis.techtarget.com/definition/LAMP-Linux-Apache-MySQL-PHP |arkivdato=2021-11-28 }}&lt;/ref&gt;

* [[Linux|'''L'''inux]], la [[operaciumo]];
* [[Retservilo Apache|'''A'''pache]], la [[TTT-servilo|retservilo]];
* '''M'''ariaDB aŭ [[MySQL|'''M'''ySQL]], la sistemo por administrado de datumbazo;
* [[Perl|'''P'''erl]], [[PHP|'''P'''HP]], aŭ [[Python (programlingvo)|'''P'''ython]], [[programlingvo]]j.

La alia opcio, kiu ofte aperas en la reklamo de retprovizantoj, estas [[WAMP]], kiu estas la ekvivalenta platformo en [[Microsoft Windows|Windows]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.postgresql.org/about/users/ |titolo=Featured Users |eldoninto=PostgreSQL |alirdato=2014-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140122075743/http://www.postgresql.org/about/users/ |arkivdato=2014-01-22}}&lt;/ref&gt;
{{-}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20111026135937/https://help.ubuntu.com/community/ApacheMySQLPHP Instalu LAMP-servilon Ubuntu]
* [https://wiki.debian.org/LaMp Instalu LAMP-servilon Debian]
* [https://en.opensuse.org/SDB:Linux_Apache_MySQL_PHP Instalu LAMP-servilon SUSE]
* [https://docs.aws.amazon.com/AWSEC2/latest/UserGuide/install-LAMP.html Instalu LAMP-servilon Amazon AWS]

== Tradukfonto ==
{{Trad|ca|LAMP|29336362}}

[[Kategorio:Linukso]]
[[Kategorio:Perl]]
[[Kategorio:PHP programlingvo]]</text>
      <sha1>tpjpxiu7lzlebyjp0uwbfwshfb5zlt0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:June kaj Kune (muzikalo)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>809452</id>
    <revision>
      <id>9503090</id>
      <parentid>7905136</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="o61gy6dq2jrbd4paqophvhch9mviwca" xml:space="preserve">Ho, se vi ne ĝuste skribas litovajn nomojn, aperas ruĝaj ligiloj, kvankam kun bona literumo la nomoj estas bluaj - sed konsentite, nomoj kiel Aušrinė Tamošiūnaitė iom malfacilas pro kvin dikritaj signoj. Kaj estis dua povrulino, Eidmantė Lileikytė, kiun iu malbone literumis - ĉi tie nur mankis unusola diakrita punkteto - preskaŭ trafite ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 26 jan. 2023 (UTC)

:Dankon. Eble indus ĉiam krei alidirektojn por tiaj nomoj ekzemple Ausrine Tamosiunaite -&gt; Aušrinė Tamošiūnaitė [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 14:19, 26 jan. 2023 (UTC)

::Eble. Kvankam kompreneble al litovo tiu nemeto de supersignoj kompreneble aspektas kiel kiam oni celas en Esperanto skribi la vorton &quot;ŝanĝiĝo&quot; kaj skribas &quot;sangigo&quot; - inter ŝanĝiĝo kaj sangigo kompreneble estas forta signifa diferenco, sed eĉ se la signifo iĝas idiotisma, la ŝanĝitaj literoj aspektas strangege, se oni komprenas la lingvon aŭ penas ekkompreni ĝin. Kaj plie, alidirektilo Ausrine Tamosiunaite -&gt; Aušrinė Tamošiūnaitė nur helpas se oni forgesis ĉiujn 5 supersignojn. Se oni nur forgesas unu solan supersignon, kiel estis ĉi tie (aŭ 2, 3 aŭ 4), la variaĵo tute sen supersignoj tute ne helpas. Kaj antaŭidi ĉiujn metematike eblajn kombinaĵojn de supersignaj kaj sensupersignaj literoj igus la alidirektilojn tiom ekscese multnombraj, ke certe iu protestus (kaj prave). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:39, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>o61gy6dq2jrbd4paqophvhch9mviwca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503103</id>
      <parentid>9503090</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="rma90qg88g0m1g5ltxonbmfe5ytzmb1" xml:space="preserve">Ho, se vi ne ĝuste skribas litovajn nomojn, aperas ruĝaj ligiloj, kvankam kun bona literumo la nomoj estas bluaj - sed konsentite, nomoj kiel Aušrinė Tamošiūnaitė iom malfacilas pro kvin dikritaj signoj. Kaj estis dua povrulino, Eidmantė Lileikytė, kiun iu malbone literumis - ĉi tie nur mankis unusola diakrita punkteto - preskaŭ trafite ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 26 jan. 2023 (UTC)

:Dankon. Eble indus ĉiam krei alidirektojn por tiaj nomoj ekzemple Ausrine Tamosiunaite -&gt; Aušrinė Tamošiūnaitė [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 14:19, 26 jan. 2023 (UTC)

::Eble. Kvankam kompreneble al litovo tiu nemeto de supersignoj kompreneble aspektas kiel kiam oni celas en Esperanto skribi la vorton &quot;ŝanĝiĝo&quot; kaj skribas &quot;sangigo&quot; - inter ŝanĝiĝo kaj sangigo kompreneble estas forta signifa diferenco, sed eĉ se la signifo iĝas idiotisma, la ŝanĝitaj literoj aspektas strangege, se oni komprenas la lingvon aŭ penas ekkompreni ĝin. Kaj plie, alidirektilo Ausrine Tamosiunaite -&gt; Aušrinė Tamošiūnaitė nur helpas se oni forgesis ĉiujn 5 supersignojn. Se oni nur forgesas unu solan supersignon, kiel estis ĉi tie (aŭ 2, 3 aŭ 4), la variaĵo tute sen supersignoj tute ne helpas. Kaj antaŭidi ĉiujn metematike eblajn kombinaĵojn de supersignaj kaj sensupersignaj literoj igus la alidirektilojn tiom ekscese multnombraj, ke certe iu protestus (kaj prave). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:39, 29 okt. 2026 (UTC)

== Elekto kiu nomo havu internan ligilon kaj kiu ne ==
Aspektas al mi, ke la decido kiuj nomoj ekhavis internan ligilon kaj kiu ne estas iom ĥaose arbitraj. Kial la filmantoj estas 
* [[Jordi Calafí]], Vojtek, [[Gabin Forcier]], Sasha Murr?? 
* Kial ne Jordi Calafí, [[Vojtek]], Gabin Forcier, [[Sasha Murr]], aŭ iu alia kombinaĵo??? 
Mi dirus ke se estas vikidatuma ero pri biografio, ĉiam pravigeblas ruĝa ligilo, bone se sekvite de la vikidatuma kodo. Kiam ligilo estas blua, do biografio jam ekkomenciĝis, tiam ĉiukaze interna ligilo sencas. Se nenio ajn estas en iu branĉo de la vikipediaj projektoj pri iu nomo, tiam eble ruĝa ligiloankoraŭ pravigeblas kun piednotaj referencoj pri retejoj provizantaj iun informon pri la temulo. Sed se neniu ajn estas, mi suspektas ke pri [[Jordi Calafí]], Vojtek, [[Gabin Forcier]], Sasha Murr aŭ pri Jordi Calafí, [[Vojtek]], Gabin Forcier, [[Sasha Murr]] estas tute neniuj informoj ie ajn. Pruvu ke mi tro skeptike opinias? Aldonu vikidatumajn kodojn, alilingvajn artikolojn aŭ piednotaj referencoj pri retejoj provizantaj iun informon pri la temuloj!!! Ne ĉiu teknikema homo kiu iam helpis al esperantistoj filmi surscenigon estas sufiĉe menciinda por ekhavi propran biografion en tutmonda multlingva enciklopedio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:57, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>rma90qg88g0m1g5ltxonbmfe5ytzmb1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503112</id>
      <parentid>9503103</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elekto kiu nomo havu internan ligilon kaj kiu ne */</comment>
      <origin>9503112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3610" sha1="eq7tkmlffssx2l0vgu9uejr2hhs83ag" xml:space="preserve">Ho, se vi ne ĝuste skribas litovajn nomojn, aperas ruĝaj ligiloj, kvankam kun bona literumo la nomoj estas bluaj - sed konsentite, nomoj kiel Aušrinė Tamošiūnaitė iom malfacilas pro kvin dikritaj signoj. Kaj estis dua povrulino, Eidmantė Lileikytė, kiun iu malbone literumis - ĉi tie nur mankis unusola diakrita punkteto - preskaŭ trafite ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 26 jan. 2023 (UTC)

:Dankon. Eble indus ĉiam krei alidirektojn por tiaj nomoj ekzemple Ausrine Tamosiunaite -&gt; Aušrinė Tamošiūnaitė [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 14:19, 26 jan. 2023 (UTC)

::Eble. Kvankam kompreneble al litovo tiu nemeto de supersignoj kompreneble aspektas kiel kiam oni celas en Esperanto skribi la vorton &quot;ŝanĝiĝo&quot; kaj skribas &quot;sangigo&quot; - inter ŝanĝiĝo kaj sangigo kompreneble estas forta signifa diferenco, sed eĉ se la signifo iĝas idiotisma, la ŝanĝitaj literoj aspektas strangege, se oni komprenas la lingvon aŭ penas ekkompreni ĝin. Kaj plie, alidirektilo Ausrine Tamosiunaite -&gt; Aušrinė Tamošiūnaitė nur helpas se oni forgesis ĉiujn 5 supersignojn. Se oni nur forgesas unu solan supersignon, kiel estis ĉi tie (aŭ 2, 3 aŭ 4), la variaĵo tute sen supersignoj tute ne helpas. Kaj antaŭidi ĉiujn metematike eblajn kombinaĵojn de supersignaj kaj sensupersignaj literoj igus la alidirektilojn tiom ekscese multnombraj, ke certe iu protestus (kaj prave). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:39, 29 okt. 2026 (UTC)

== Elekto kiu nomo havu internan ligilon kaj kiu ne ==
Aspektas al mi, ke la decido kiuj nomoj ekhavis internan ligilon kaj kiu ne estas iom ĥaose arbitraj. Kial la filmantoj estas 
* [[Jordi Calafí]], Vojtek, [[Gabin Forcier]], Sasha Murr?? 
* Kial ne Jordi Calafí, [[Vojtek]], Gabin Forcier, [[Sasha Murr]], aŭ iu alia kombinaĵo??? 
Mi dirus ke se estas vikidatuma ero pri biografio, ĉiam pravigeblas ruĝa ligilo, bone se sekvite de la vikidatuma kodo. Kiam ligilo estas blua, do biografio jam ekkomenciĝis, tiam ĉiukaze interna ligilo sencas. Se nenio ajn estas en iu branĉo de la vikipediaj projektoj pri iu nomo, tiam eble ruĝa ligiloankoraŭ pravigeblas kun piednotaj referencoj pri retejoj provizantaj iun informon pri la temulo. Sed se neniu ajn estas, mi suspektas ke pri [[Jordi Calafí]], Vojtek, [[Gabin Forcier]], Sasha Murr aŭ pri Jordi Calafí, [[Vojtek]], Gabin Forcier, [[Sasha Murr]] estas tute neniuj informoj ie ajn. Vi bonvenas pruvi ke mi malpravas!!! Aldonu vikidatumajn kodojn, alilingvajn artikolojn aŭ piednotaj referencoj pri retejoj provizantaj iun informon pri la temuloj!!! Ne ĉiu teknikema homo kiu iam helpis al esperantistoj filmi surscenigon estas sufiĉe menciinda por ekhavi propran biografion en tutmonda multlingva enciklopedio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:57, 29 okt. 2026 (UTC)

:PS: Ĵus mi pene sukcesis &quot;bluigi la ĝisnun ruĝan ligilon&quot; pri la sonregistranto [[Giovanni De Lucia]]. Do en kelkaj kazoj jes estas eble trovi sufiĉan materialon por nova artikolo, '''se''' oni tre bone esploras kaj kunskrapas ĉiun eblan informeron. Sed '''ne en ĉiu kazo'''! Kaj mi havis tiom da laboro por fari la novan tekston pri [[Giovanni De Lucia]], ke por mi estintus tute nenia pezo post farado de la teksto serĉi la nomon, trovi la paĝon kaj tiam ankoraŭ mem meti internan ligilon al la ĵus farita nova teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:19, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>eq7tkmlffssx2l0vgu9uejr2hhs83ag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503115</id>
      <parentid>9503112</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elekto kiu nomo havu internan ligilon kaj kiu ne */</comment>
      <origin>9503115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="891260059ig7i036r748stnw6eetufu" xml:space="preserve">Ho, se vi ne ĝuste skribas litovajn nomojn, aperas ruĝaj ligiloj, kvankam kun bona literumo la nomoj estas bluaj - sed konsentite, nomoj kiel Aušrinė Tamošiūnaitė iom malfacilas pro kvin dikritaj signoj. Kaj estis dua povrulino, Eidmantė Lileikytė, kiun iu malbone literumis - ĉi tie nur mankis unusola diakrita punkteto - preskaŭ trafite ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 26 jan. 2023 (UTC)

:Dankon. Eble indus ĉiam krei alidirektojn por tiaj nomoj ekzemple Ausrine Tamosiunaite -&gt; Aušrinė Tamošiūnaitė [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 14:19, 26 jan. 2023 (UTC)

::Eble. Kvankam kompreneble al litovo tiu nemeto de supersignoj kompreneble aspektas kiel kiam oni celas en Esperanto skribi la vorton &quot;ŝanĝiĝo&quot; kaj skribas &quot;sangigo&quot; - inter ŝanĝiĝo kaj sangigo kompreneble estas forta signifa diferenco, sed eĉ se la signifo iĝas idiotisma, la ŝanĝitaj literoj aspektas strangege, se oni komprenas la lingvon aŭ penas ekkompreni ĝin. Kaj plie, alidirektilo Ausrine Tamosiunaite -&gt; Aušrinė Tamošiūnaitė nur helpas se oni forgesis ĉiujn 5 supersignojn. Se oni nur forgesas unu solan supersignon, kiel estis ĉi tie (aŭ 2, 3 aŭ 4), la variaĵo tute sen supersignoj tute ne helpas. Kaj antaŭidi ĉiujn metematike eblajn kombinaĵojn de supersignaj kaj sensupersignaj literoj igus la alidirektilojn tiom ekscese multnombraj, ke certe iu protestus (kaj prave). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:39, 29 okt. 2026 (UTC)

== Elekto kiu nomo havu internan ligilon kaj kiu ne ==
Aspektas al mi, ke la elekto estas iom ĥaose arbitra kiuj nomoj ekhavis internan ligilon kaj kiuj ne. 

Kial la filmantoj estas 
* [[Jordi Calafí]], Vojtek, [[Gabin Forcier]], Sasha Murr?? 
* Kial ne Jordi Calafí, [[Vojtek]], Gabin Forcier, [[Sasha Murr]], 
aŭ iu alia kombinaĵo??? 

Mi dirus ke se estas vikidatuma ero pri biografio, ĉiam pravigeblas ruĝa ligilo, bone se sekvite de la vikidatuma kodo. Kiam ligilo estas blua, do esperanta biografio jam ekkomenciĝis, tiam ĉiukaze interna ligilo sencas. Se nenio ajn estas en iu branĉo de la vikipediaj projektoj pri iu nomo, tiam eble ruĝa ligilo ankoraŭ povas pravigebli '''kun''' piednotaj referencoj pri retejoj provizantaj iun informon pri la temulo. Sed se neniu ajn estas, mi suspektas ke pri [[Jordi Calafí]], Vojtek, [[Gabin Forcier]], Sasha Murr aŭ pri Jordi Calafí, [[Vojtek]], Gabin Forcier, [[Sasha Murr]] estas tute neniuj informoj ie ajn. Vi bonvenas pruvi ke mi malpravas: Aldonu vikidatumajn kodojn, alilingvajn artikolojn aŭ piednotaj referencoj pri retejoj provizantaj iun informon pri la temuloj!!! Ne ĉiu teknikema homo kiu iam helpis al esperantistoj filmi iun surscenigon estas sufiĉe menciinda por ekhavi propran biografion en tutmonda multlingva enciklopedio... Kvankam certe ĉiuj estas bonaj homoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:57, 29 okt. 2026 (UTC)

:PS: Ĵus mi pene sukcesis &quot;bluigi la ĝisnun ruĝan ligilon&quot; pri la sonregistranto [[Giovanni De Lucia]]. Do en kelkaj kazoj jes estas eble trovi sufiĉan materialon por nova artikolo, '''se''' oni tre bone esploras kaj kunskrapas ĉiun eblan informeron. Sed '''ne en ĉiu kazo'''! Kaj mi havis tiom da laboro por fari la novan tekston pri [[Giovanni De Lucia]], ke por mi estintus tute nenia aldona pezo post farado de la teksto serĉi la nomon, trovi la paĝon kaj tiam ankoraŭ mem meti internan ligilon al la ĵus farita nova teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:19, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>891260059ig7i036r748stnw6eetufu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Geometrio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810713</id>
    <revision>
      <id>9503487</id>
      <parentid>8748003</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2802" sha1="4j8kbqlw1w2lz4ca1i6bakekv5chvmp" xml:space="preserve">{{Informkesto libro}}
[[Dosiero:GeometryDescartes.JPG|eta|La Géométrie]]
'''La Geometrio''' (pli konata sub sia origina nomo en la [[Franca lingvo|franca]], '''La Géométrie''') estas verko eldonita en [[1637]] kaj verkita de [[Renato Kartezio|Rene Descartes]] (Kartezio). La verko estis origine la kvara kaj lasta parto de la origina verko de Kartezio kiu inkluzivas la [[Diskurso pri la Metodo|''Diskurso pri la Metodo'']], kaj liaj eseoj pri meteologio kaj optiko. 

Tiu ĉi verko estas unu el la plej konataj el la verkoj de Kartezio kaj okupiĝas pri solvado de problemoj en [[geometrio]] per [[Algebro|algebraj iloj]], tiel Kartezio fakte inventis la kampon konatan kiel [[analitika geometrio]], subfako de [[algebra geometrio]], tiel esence kunigante la du ĉefajn kampoj de matematiko en tiu tempo, nome [[algebro]] kaj [[geometrio]] kiel unu temo. La laboro de Kartezio en la verko estis utiligita kiel bazo por la laboro de [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] kaj [[Isaac Newton|Newton]] en la evoluo de [[infinitezima kalkulo]].

Kartezio estas ofte meritigita je la invento de la [[kartezia koordinato]] (sistemo de koordinatoj pere de aksoj), sed la verko ne enhavas precizan priskribon de la paro de aksoj x kaj y kiel koordinataj aksoj, sed tiuj en la verko de Kartezio traktas &quot;[[Papo de Aleksandrio|Papoajn]] problemojn&quot;, kiu traktas trovi la geometrian lokon por punktoj kun specialaj ecoj rilate al kolekto de konataj linioj. Por solvi la problemon, Kartezio markis paron de nekonataj perpendikularaj linioj kiel x kaj y, kaj konatajn liniojn estis markitaj kiel a,b,c ktp. El tiu ĉi ideo naskiĝis la kartezia aksa sistemo, la centra esplorilo en la kampo de analitika geometrio.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commons-inline}}

* [http://www.gutenberg.org/ebooks/26400 La verko en la retejo Gutenberg]

* Citaĵoj de La Géométrie at Wikicitaĵo
* [[gutenberg:26400|Kopio de ''La Géométrie'' en Projekto Gutenberg]]
* [https://web.archive.org/web/20160303184011/http://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=math;cc=math;view=toc;subview=short;idno=00570001 Cornell Universitato Biblioteka kopio de] [https://web.archive.org/web/20160303184011/http://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=math;cc=math;view=toc;subview=short;idno=00570001 ''La Géométrie'']
* Arkivo.Org: [[iarchive:geometryofrene00desc|''La Geometrio de Renato Kartezio'']]
* Faksimilo (fr) : [https://debart.pagesperso-orange.fr/geometrie/geom_descartes.html ''La Géométrie''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191128134139/https://debart.pagesperso-orange.fr/geometrie/geom_descartes.html |date=2019-11-28 }}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Algebra geometrio]]
[[Kategorio:Matematikaj libroj]]
[[Kategorio:Historio de geometrio]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1630-1639]]</text>
      <sha1>4j8kbqlw1w2lz4ca1i6bakekv5chvmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>József Máthé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>814109</id>
    <revision>
      <id>9502979</id>
      <parentid>7957238</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:41:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9502979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1901" sha1="ho1yt28t2ar4ggx8x49hi0fj5ep2gsr" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = {{paĝonomo}}
|naskonomo            = 
}}
'''[[Jozefo|József]] Máthé''' [jOĵef mAtE], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Máthé József''' estas [[Hungario|hungara]] [[Halterlevado|halterlevisto]], [[trejnisto]].

{{paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM143230 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt; naskiĝis la {{daton|3|majo|1945}} en [[Budapeŝto]]&lt;!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]--&gt;.

== Biografio ==
{{paĝonomo}} maturiĝis en tekstilista [[mezlernejo]] en 1964, post 3 jaroj li akiris elektristan licencon, komercadan licencon en 1983, altnivelan licencon pri komercado en 1989. Li akiris ankaŭ trejnistan diplomon en [[1974]] en [[instituto]] de [[Gimnastika Universitato de Budapeŝto|Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto]]. Ekde 1964 li laboris en pluraj laborlokoj. Lia [[filino]] estis same halterlevisto. 

=== Sporta kariero ===
{{paĝonomo}} inter 1963-1976 estis halterlevisto en sia naskiĝurbo aŭ en [[Szombathely]], dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1968-1972. Li estis hungara ĉampiono en 1971, poste en eŭropa ĉampionumo en 1971 li akiris arĝentan kaj 2 bronzajn medalojn. Liaj plej konataj trejnistoj estis [[Károly Ecser]], [[Géza Tóth (halterlevisto)]] kaj [[Győző Veres]]. Li estis trejnisto ekde 1974.

== Fontoj ==
* [https://hu.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1th%C3%A9_J%C3%B3zsef_(s%C3%BAlyemel%C5%91) hungarlingva biografio kun foto]
* [https://web.archive.org/web/20230309061542/http://www.magyarvagyok.hu/sport/179-S%C3%BAlyemel%C3%A9s/ medaloj]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Mathe Jozsef}}
[[Kategorio:Hungaraj halterlevistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj trejnistoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>ho1yt28t2ar4ggx8x49hi0fj5ep2gsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ahmad Jamal (pianisto)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>819738</id>
    <revision>
      <id>9503175</id>
      <parentid>9453641</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9200" sha1="rjdal46s5dxtmf6nhu9kex1hb9v7hk3" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Ahmad_Jamal_-Qobuz-_(cropped).jpg|dekstra|eta|247x247ra|Jamal en 2019]]
[[Dosiero:Jamal_Ahmad_at_Bozar,_Brussels.jpg|eta|Jamal ĉe [[Bozar]] en Bruselo, Belgio (Jan 2014)]]

'''Ahmad Jamal''' (la [[2-an de julio]] [[1930]] - la [[16-an de aprilo]] [[2023]]) estis [[Pianisto|ĵazpianisto]] kiu havis influon, precipe sur kolegaj muzikistoj &lt;ref&gt;[http://books.google.co.il/books?id=H2Q2ESacLXQC&amp;pg=PA95&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Considering Genius]: Writings on Jazz p. 95&lt;/ref&gt; kiel la gvidanto de malgrandaj [[Ĵazo|ĵazaj]] [[Ensemblo (muziko)|ensembloj]] bazitaj sur minimumisma kaj [[Virtuozo|virtuoza]] pianludado. Interalie li estis konata pro lia kontrolo de la streĉiteco de la muziko. En [[2011]] li estis elektita fare de la legantoj de revuo [[Down Beat]] al la Ĵaza Halo de Famo.

== Vivo ==
Li naskiĝis nomita Frederick Russell Jones en [[Pittsburgh]] kaj komencis ricevi profesian trejnadon 7-jaraĝa. En [[1950]] li translokiĝis al [[Ĉikago]] kaj en [[1952]] [[Konverto (religio)|konvertiĝis al Islamo]] kaj translokiĝis al la [[Ahmadismo]]. En [[1951]] li surbendigis sian unuan [[Gramofondisko|diskon]] kun la grupo nomita &quot;The Three Strings (La Tri Kordoj)&quot; kiu inkluzivis ŝanĝiĝantan grupigon de [[Kontrabaso|kontrabasistoj]] kaj [[Gitaro|gitaristo]] Ray Crawford. En [[1955]], la nomo de la triopo estis ŝanĝita al la &quot;Ahmed Jamal Trio&quot; kaj la grupo estis subskribita al la &quot;Argo&quot; firmao de [[Chess Records]]. En [[1958]], [[drumisto]] Vernel Fournier anstataŭigis gitariston Crawford kaj la diskon kiun ili registris tiun jaron, kune kun basludanto Israel Crosby, '''''‏Not for Me''''' iĝis [[Ŝlagro|sukceso]] kiu ankaŭ marŝis sur la [[Pop-muziko|popfurorlistoj]] kaj transiris la limojn de ĵazo. La financa sukceso permesis al Jamal malfermi klubon-restoracion nomitan &quot;La Alhambro&quot;.

En la [[1960-aj jaroj|60-aj jaroj de la 20-a jarcento]], Jamal publikigis kaj kune kun la triopo kaj en aliaj ensembloj kelkajn albumojn kiuj estis komerce kaj kritike sukcesaj kiel ekzemple '''''Listen to the Ahmad Jamal Quintet''''', '''''Alhambra''''', '''''‏ of You''''', ‏ kaj '''''Ahmad Jamal ĉe la''''' La eksterordinara '''''Penthouse''''' registrita kun 15-peca [[Kordinstrumento|kordorkestro]].

En la [[1970-aj jaroj]], la kariero de Jamal spertis certan malkreskon, kvankam li publikigis danĝernivele aklamitajn kaj influajn diskojn kiel ekzemple '''''The Awakening''''' de [[1970]] kaj '''''Freeflight''''' de [[1971]].

En la [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj de la 20-a jarcento]], la diskoj, kiujn li registris en kunlaboroj, estis sukcesaj, kiel '''''In Concert''''', kiun li registris kun la [[Vibrafono|vibrafonludanto]] Gary Burton, kaj '''''The Essence''''', kiujn li registris kun la [[Saksofono|saksofonisto]] George Coleman. En [[1985]] li prezentiĝis ĉe la Montreala Ĵaza Festivalo kaj la disko kiu dokumentis la prezenton '''''Live at the Montreal Jazz Festival 1985''''' ricevis precipe pozitivajn recenzojn. En la fruaj [[1990-aj jaroj|90-aj jaroj de la 20-a jarcento]], la diskoj '''''Chicago Revisited: Live at Joe Segal's Jazz Showcase''''' kaj '''''I Remember Duke, Hoagy &amp; Strayhorn,''''' en kiuj li ludis [[Ĵaza normkanto|normojn]] de [[Duke Ellington]], [[Hoagy Carmichael]] kaj [[Billy Strayhorn]], kaj sekve ricevis pozitivajn recenzojn.

== Stilo kaj influo ==
La ludstilo de Jamal estas unika en lia trankvila virtuozeco, kiu ne superfortas la aŭskultanton per sonoj sed male, uzas tre ekonomian ludadon, kie la trankvilaj momentoj kreas senton de streĉiteco kaj [[Dinamiko (muziko)|dinamiko]]. Lia ludado havis decidan influon sur [[Miles Davis]] kaj [[Red Garland]] &lt;ref&gt;[http://www.allmusic.com/artist/ahmad-jamal-p6799/biography Biografio] en la retejo [[Allmusic]]&lt;/ref&gt;.

== Premioj kaj honoroj ==
== Diskaro ==
=== Kompilaĵoj ===
* 1967: ''Standard Eyes'' (Cadet)
* 1972: ''Inspiration'' (Cadet)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AHMAD JAMAL - Inspiration|url=https://www.jazzmusicarchives.com/album/jamal-ahmad/inspiration|access-date=April 17, 2023|website=JazzMusicArchives.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 1974: ''Re-evaluations: The Impulse! Years'' (Impulse!)&lt;ref&gt;{{Cite web|website=Dustygrove.com|title=Ahmad Jamal : Reevaluations – The Impulse Years (LP, Vinyl record album)|url=https://www.dustygroove.com/item/381408/Ahmad-Jamal:Reevaluations-The-Impulse-Years|access-date=April 17, 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 1980: ''The Best of Ahmad Jamal'' (20th Century)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ahmad Jamal ‎– The Best Of Ahmad Jamal - VG+ Lp Record 1981 20th Century Fox USA Vinyl - Jazz|url=https://www.shugarecords.com/products/ahmadjamalthebestofahmadjamal-vglprecord198120thcenturyfoxusavinyl-jazz|access-date=April 17, 2023|website=Shuga Records}}&lt;/ref&gt;
* 1998: ''Ahmad Jamal 1956–66 Recordings''&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Jazz|first=All About|date=August 20, 2010|title=Ahmad Jamal: The Complete Ahmad Jamal Trio Argo Sessions 1956-62 album review @ All About Jazz|url=https://www.allaboutjazz.com/the-complete-ahmad-jamal-trio-argo-sessions-1956-62-by-eugene-holley-jr/|access-date=April 17, 2023|website=All About Jazz|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 1998: ''Cross Country Tour 1958–1961'' (GRP/Chess)&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Pekar|first=Harvey|title=Ahmad Jamal: Cross Country Tour: 1958-1961|url=https://jazztimes.com/archives/ahmad-jamal-cross-country-tour-1958-1961/|access-date=April 17, 2023|website=JazzTimes|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2005: ''The Legendary Okeh &amp; Epic Recordings (1951–1955)'' (Columbia Legacy)
* 2007: ''Complete Live at the Pershing Lounge 1958'' (Gambit)
* 2007: ''Complete Live at the Spotlite Club 1958'' (Gambit)
* 2014: ''Complete Live at the Blackhawk'' (Essential Jazz Classics)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Complete 1962 Blackhawk Performances|url=https://www.jazzmessengers.com/en/64993/ahmad-jamal/the-complete-1962-blackhawk-performances|access-date=April 17, 2023|website=Jazz Messengers|language=en-us|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230417061004/https://www.jazzmessengers.com/en/64993/ahmad-jamal/the-complete-1962-blackhawk-performances|archivedate=2023-04-17}}&lt;/ref&gt;
* 2022: ''Emerald City Nights: Live at the Penthouse 1963-1964'' (Jazz Detective)&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Jazz|first=All About|date=January 5, 2023|title=Ahmad Jamal: Emerald City Nights: Live at the Penthouse (1963-1964) and (1965-1966) article @ All About Jazz|url=https://www.allaboutjazz.com/emerald-city-nights-live-at-the-penthouse-1963-1964-emerald-city-nights-live-at-the-penthouse-1965-1966/|access-date=April 17, 2023|website=All About Jazz|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Kun [[Ray Brown]] ===
* ''Some of My Best Friends Are...The Piano Players'' (Telarc, 1994)

=== Kun Shirley Horn ===
* ''May the Music Never End'' (Verve, 2003)

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* &quot;Ahmad Jamal: 'Ahmad Jamal at the Pershing: But Not For Me'&quot;. ''Basic Jazz Record Library''. NPR. August 1, 2001. Radio.
* &quot;Ahmad Jamal On Piano Jazz 1985.&quot; ''Piano Jazz''. NPR. August 29, 2008. Radio.
* Crouch, Stanley. ''Considering Genius: Writings on Jazz''. Cambridge: Basic Civitas Books, 2006. Print.
* Early, Gerald (ed.). ''Miles Davis and American Culture''. St. Louis: Missouri Historical Society Press, 2001. Print.
* Holsey, Steve. &quot;Sepia on the Record&quot;. ''Sepia'' (Fort Worth, TX), April 1, 1980: 14. Print.
* &quot;Jamal, Ahmad – Ahmad's Blues.&quot; Colin Larkin (ed.), ''Encyclopedia of Music'', 4th edition. Oxford Music Online. Web. April 17, 2012.
* &quot;Jamal, Ahmad.&quot; Colin Larkin (ed.), ''Encyclopedia of Popular Music'', 4th edition. Oxford Music Online. Web. April 17, 2012.
* Macnie, Jim. &quot;Intricacy &amp; Groove: At Home with Ahmad Jamal&quot;. ''Downbeat'', March 2010, Vol. 77, Issue 3: 26–31. Microfilm.
* Norris, Michele. &quot;1,000 Essential Recordings You Must Hear&quot;. ''All Things Considered''. By Tom Moon. August 22, 2008. Radio.
* Walz, Jay. &quot;Pianist-Investor Is A Hit in Cairo: Jazz Musician Ahmad Jamal Finds Moslem Faith Aids Him on African Visit&quot;. ''The New York Times'', November 20, 1959: 14. Print.
* Waltzer, Ben. &quot;Always Making Jazz Seem New: The Pianist Ahmad Jamal is an Innovator Who Finds Originality by Taking a Long at the Tradition of Small-Group Jazz&quot;. ''The New York Times'', November 11, 2001: A27. Print
* Wang, Richard and Barry Kernfeld. &quot;Jamal, Ahmad&quot;. Barry Kernfeld (ed.), ''The New Grove Dictionary of Jazz'', 2nd edition. Grove Music Online. Oxford Music Online. Web. April 17, 2012.
* Wright, Todd and John Higby. &quot;Appalachian Jazz: Some Preliminary Notes&quot;. ''Black Music Research Journal'' 23, 1/2 (2003): 58, 59. Print.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.ahmadjamal.com/ Oficiala retejo]
* [http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=300 Ĉefajreja konversacio kun Ahmad Jamal]
* &quot;Poinciana&quot; Turniĝas Kvindek&quot; de Ted Gioia (www.jazz.com)
* [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=15404388 Ahmad Jamal ĉe NPR]
* {{Allmusic|ID=mn0000127369}}
* [https://www.discogs.com/artist/164253 Discografio de Ahmad Jamal] ĉe Discogs
* {{IMDb nomo|1054403}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Jamal, Ahmad}}

[[Kategorio:Usonaj ĵazpianistoj]]
[[Kategorio:Usonaj ĵazkomponistoj]]
[[Kategorio:Usonaj islamanoj]]
[[Kategorio:Konvertitoj al islamo]]</text>
      <sha1>rjdal46s5dxtmf6nhu9kex1hb9v7hk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Law &amp; Order</title>
    <ns>0</ns>
    <id>822765</id>
    <revision>
      <id>9503331</id>
      <parentid>9497856</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T03:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>118133</id>
      </contributor>
      <comment>548</comment>
      <origin>9503331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13112" sha1="pu3wou14uc87z6qm24dbwcd5wvyvbyw" xml:space="preserve">{{Informkesto televida serio|N-ro de epizodoj=548|N-ro de sezonoj=26}}
'''Law &amp;''' '''Order''' ({{Traduke|Leĝo &amp; Ordo}}) estas polica kaj [[Jurisprudenco|leĝa]] drama televida serio, produktita por la [[Usono|usona]] [[National Broadcasting Company|NBC]]. La televidserio estis elsendita ekde septembro [[1990]] ĝis majo [[2010]] por 20 sezonoj kaj 456 epizodoj kaj estis unu el la plej malnovaj dramoj elsenditaj en Usono (en [[pinttempo]]). La kreinto kaj produktanto de la televidserio estas Dick Wolf kaj la [[Pilota filmo|ekepizodo]] estis produktita por la NBC en [[1988]] &lt;ref name=&quot;canceled&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/05/15/arts/television/15law.html|title=One 'Law &amp; Order' Gets a Death Sentence, as Another Joins the Force|first1=Brian|last1=Stelter|first2=Bill|last2=Carter|author-link1=Brian Stelter|work=[[The New York Times]]|date=May 14, 2010|access-date=May 16, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100516232529/http://www.nytimes.com/2010/05/15/arts/television/15law.html|archive-date=May 16, 2010|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTimes Cancel&quot;&gt;{{Cite news|url=http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/05/14/nbc-cancels-law-order/|title=NBC Cancels 'Law &amp; Order'|first1=Brian|last1=Stelter|first2=Bill|last2=Carter|author-link1=Brian Stelter|work=[[The New York Times]]|date=May 14, 2010|access-date=May 16, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100516235837/http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/05/14/nbc-cancels-law-order/|archive-date=May 16, 2010|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;.

En majo 2022, la televidserio estis renovigita por sezono 22 &lt;ref&gt;Sharon Knolle (May 10, 2022). [https://www.thewrap.com/law-and-order-season-22-organized-crime-season-3-renewed-nbc/ ‘Law &amp; Order’ and ‘Organized Crime’ Renewed at NBC]. The Wrap. Retrieved May 11, 2022&lt;/ref&gt;.

Produktita kaj filmita en Novjorko, la serio sekvas du-partan aliron: la unua duonhoro estas la enketo de krimo (kutime murdo) kaj kapto de suspektato fare de detektivoj de la novjorka polico; la dua duono estas la procesigo de la akuzito fare de la oficejo de la manhatana distrikta prokuroro. Intrigoj ofte estas bazitaj sur realaj kazoj kiuj lastatempe faris fraptitolojn, kvankam la instigo por la krimo kaj la kriminto povas esti malsamaj.

La spektaklo komencis uzi turnpordan roladon en la 2-a sezono. Inter la plej longdaŭraj ĉefaj rolantaranoj estas Steven Hill kiel District Attorney Adam Schiff (sezonoj 1-10), Jerry Orbach kiel Detektivo Lennie Briscoe (sezonoj 3-14), S. Epatha Merkerson kiel Leŭtenanto Anita Van Buren (sezonoj 4-20), Sam Waterston kiel District Attorney Jack McCoy (sezono 5-nuna; antaŭe Executive Assistant District Attorney), kaj Jesse L. Martin kiel Detektivo Ed Green (sezonoj 10-18).

La 22 sezonoj de ''Law &amp; Order'' estas duaj nur al ĝia kromprodukto ''[[Law &amp; Order: Special Victims Unit]]'' (1999-nun) por la plej longdaŭra realbatala skribita usona pinttempa televidserio. La sukceso de la serio kaŭzis la kreadon de kromaj spektakloj, igante ''Law &amp; Order'' [[franĉizo]], kun televida filmo, pluraj [[Videoludo|videoludoj]], kaj internaciaj adaptiĝoj de la serio. Ĝi gajnis kaj estis nomumita por multaj premioj tra la jaroj, inkluzive de kelkaj [[Premio Emmy|Premioj Emmy]].

== Priskribo ==
En la unua duono de ĉiu epizodo, la televidserio sekvas malgrandan teamon de policdetektivoj en [[Novjorko]], kiuj esploras gravan [[Krimo|krimon]] (kutime [[murdo]]). En la dua duono, la fokuso ŝanĝiĝas de la policesploro al la laŭleĝaj procedoj kontraŭ la akuzito, administrita fare de malgranda teamo de advokatoj de la oficejo de la [[Manhatano|manhatana]] distrikta prokuroro. La televidserio temigas plejparte la sole polic-laŭleĝan intrigon, kaj ne enprofundiĝas en la personajn vivojn de la herooj (nekutima trajto en usona televidserio). La herooj de la televidserio (la policistoj kaj la advokatoj) ofte renkontas kompleksajn internajn kaj moralajn konfliktojn, ĉar foje la leĝo ne egalas al justeco kaj ili estas postulataj por decidi pri malfacilaj moralaj aferoj.

La televidserio estas filmita en Novjorko, kaj ofte traktas aktualajn kaj lokajn temojn, ekzemple la militon kontraŭ terorismo post [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|la disfalo de la Ĝemelaj Turoj]]. La urbestroj de Novjorko, [[Rudy Giuliani]] kaj [[Michael Bloomberg]], aperis en la spektaklo plurajn fojojn.

La televidserio gajnis la [[Premio Emmy|Premion Emmy]] por Plej bona Dramo en [[1997]], kaj estis nomumita por la premio 11 sinsekvaj jaroj. Ĝi gajnis tre altajn spektadprocentojn inter la pli maljuna spektantaro (aĝoj 18 - 49), kaj proksimume 16 milionoj da usonanoj spektis ĝin ĉiun semajnon. En [[2006]] Law and Order ricevis la plej malaltajn spektadprocentojn kune kun la duavica televidserio &quot;Criminal Intent&quot; inter 8 kaj 6 milionoj da spektantoj, en [[2007]] la NBC devis fari decidon pri kiu konservi, finfine ili preferis la originan televidserion kaj &quot;Krimina Intenco&quot; movita al kablo. Ekde tiam, spektadprocentoj daŭre falas inter 9 kaj 8 milionoj da spektantoj. La [[14-a de majo|14-an de majo]] [[2010]], la kreinto Dick Wolf sciigis ke &quot;Leĝo kaj Ordo&quot; oficiale malaperus la ekranojn pro malalta spektantaro kaj ankaŭ ilia malsukcesa ŝanco resendi ĝin al la aero, kiu alportas ĝin kun totalo de 20 sezonoj kaj 456 epizodoj, igante ĝin la plej malnova dramserialo en [[Pinttempo|pinttempaj elsendoj Tempo]], kune kun la televidserio kiu komenciĝis en radio, Smoke the Gun de CBS.

En [[2022]], la televidserio estis renovigita por sezono 21. La tuta rolantaro estis anstataŭigita, kun la escepto de Anthony Anderson (kiu revenis por roluli kiel detektivo Kevin Bernard, sed foriris ĉe la fino de la sezono) kaj Sam Waterston (kiu revenis por pozi kiel distriktadvokato Jack McCoy).

== Ĉeffiguroj en la spektaklo ==
* '''Jeffrey Donovan''' - detektivo '''Frank Cosgrove''', aliĝis al la hommortigsekcio anstataŭe de detektivo Cyrus Lupo. La partnero de detektivo Jalen Shaw (2022 / 21).
* '''Mehcad Brooks''' - Detektivo '''Jalen Shaw'''. Aliĝis al la Hommortiga Taĉmento anstataŭ detektivo Kevin Bernard. La partnero de detektivo Frank Cosgrove (2022 - / 22 - ).
* '''Camryn Manheim''' - staciestro '''Kate Dixon'''. Anstataŭas la komandanton Anita van Beuren (2022 - / 21-).
* '''Hugh Dancy''' - Direktoro de la oficejo de District Attorney '''Nolan Price''' (2022 - / 21-).
* '''Odalia Halevi''' - Asistanto de Distrikta Prokuroro '''Samantha Maron'''. (2022/sezono 21).
* '''Sam Waterston''' - Prokuroro '''Jack McCoy'''. Antaŭe altranga asistanto de la distrikta advokato kaj nuntempe funkcias kiel la distrikta advokato mem. La anstataŭaĵo de Ben Stone kaj Arthur Branch (1994 - / 5 sezonoj -).

== La rolantaro kaj pasintaj roluloj ==
Tra la jaroj, la tuta rolantaro de la televidserio ŝanĝiĝis. Kelkaj el ili daŭriĝis por ludi en duavicaj televidserioj, kiel ekzemple (Dan Florek en ''Special Section'' kaj ''Chris Noth'' en ''Criminal Intent'').

* '''George DeZonza''' - Max Greavy, Detektivo (1990-1991/Sezono 1)
* '''Chris Noth''' - Mike Logan, detektivo (1990-1995/sezonoj 1-5)
* '''Dan Florek''' - Donald Craigen, ĉefo de la hommortigdividaĵo (1990-1993/sezonoj 1-3)
* '''Michael Moriarty''' - Ben Stone, Senior Assistant District Attorney (1990-1993/Sezonoj 1-3)
* '''Richard Brooks''' - Paul Robinette, asistanto policadvokato (1990-1993/Sezonoj 1-3)
* '''Steven Hill''' - Adam Schiff, policadvokato (1990-2000/Sezonoj 1-11)
* '''Paul Sorbino''' - Phil Carta, detektivo. La anstataŭaĵo de Max Greavy (1991-1992/sezonoj 2-3)
* '''Jerry Auerbach''' - Lenny Briscoe, detektivo. La anstataŭaĵo de Phil Carta (1992-2004/sezonoj 3-14), moviĝis al la duavica televidserio ''Law and Order: Justice and Justice'' kaj mortis dum la filmigo de la unua sezono.
* '''S. Epatha Merkerson''' - Anita Van Beuren, kapo de la hommortigsekcio. La svatanto de Donald Craigen (1993-2010/sezonoj 4-20)
* '''Benjamin Bratt''' - Ray Curtis, detektivo. La anstataŭaĵo de Mike Logan (1995-1999/sezonoj 6-9)
* '''[[Jill Hennessy]]''' - Claire Kincaid, asistanto policadvokato. La svatanto de Paul Robinette (1993-1996/sezonoj 4-6)
* '''Jesse Martin''' - Ed Green, detektivo. Anstataŭaĵo de Ray Curtis kaj Joe Fontana (1999-2004, 2006-2008/sezonoj 10-14, 16-18)
* '''Carrie Lovell''' - Jamie Ross, asistanto policadvokato. La ŝanĝado de Claire Kincaid (1996-1998/Sezonoj 6-8)
* '''Angie Harmon''' - Abigail Carmichael, asistanto policadvokato. La svatanto de Jamie Ross (1998-2001/sezonoj 8-11)
* '''Diane Wiest''' - Nora Levine, policadvokato. La anstataŭaĵo de Adam Schiff (2000-2002/sezonoj 11-12)
* '''Elizabeth Rohm''' - Serena Sutherlin, asistanto policadvokato. La anstataŭaĵo de Abigail Carmichael (2001-2005/sezonoj 12-14)
* '''Fred Thompson''' - Arthur Branch, policadvokato. Anstataŭanto por Nora Levin (2002-2007/sezonoj 12-17)
* '''Anny Price''' - Alexandra Borja, helpa distrikta prokuroro. La anstataŭaĵo de Serena Sutherlin (2004-2006/sezonoj 14-16)
* '''Dennis Perina''' - Joe Fontana, detektivo. La anstataŭaĵo de Lenny Briscoe (2004-2007/sezonoj 14-16)
* '''Michael Imperioli''' - Nick Falco, detektivo, provizora anstataŭaĵo por Ed Green (2005/sezono 15)
* '''Milena Jovitz''' - Nina Cassidy, detektivo. La svatanto de Nick Falco (2006-2007/sezono 17)
* '''Jeremy Sisto''' - Cyrus Lupo, detektivo. Anstataŭanto por Nina Cassidy (2007-2010/Sezonoj 17-20)
* '''Anthony Anderson''' - Kevin Bernard, detektivo. La anstataŭaĵo de Ed Green (2008-2022/sezonoj 18-21)
* '''Linus Roach''' - Michael Cutter, Senior Assistant District Attorney. La anstataŭaĵo de Jack McCoy kiu estis promociita al la pozicio de policadvokato (2008-2010/sezonoj 18-20)
* '''Elena De La Garza''' - Connie Rubirosa, asistanto distriktadvokato. La anstataŭaĵo de Alexandra Borja (2008-2010/sezonoj 18-20)

La televidserio havis grandan nombron da aktoroj en gastaj roloj, inkluzive de [[Jennifer Garner]], Allison Janney, [[Samuel L. Jackson]], Eddie Falco, kaj multaj aliaj.

== Duavicaj televidserioj ==
La sukceso de la televidserio kaŭzis la evoluon de diversaj kromproduktoj. La plej multaj el la televidserioj traktis esplorojn, unu el ili prezentis nur la juran parton.

; [[Law &amp; Order: Special Victims Unit]] (SVU, 1999-nun)
: (en libera traduko el la angla: &quot;speciala unuo de viktimoj de [[sekskrimo]]j) kiu temigas krimojn kaj sekskrimulojn. En marto 2021, la televidserio daŭre elsendiĝas.
; &lt;nowiki&gt;Law &amp; Order: Criminal Intent (CI, 2001-2011)&lt;/nowiki&gt;
: Serio kiu temigis la krimulon mem, kaj la nura televidserio kiu apenaŭ implikas procesigon. Ekstere post 10 sezonoj.
; &lt;nowiki&gt;Law &amp; Order: Trial by Jury (TBJ, 2005-2006)&lt;/nowiki&gt;
: (libere tradukita el la angla: &quot;Proceso de Ĵurio&quot;) estis kortuma dramo kaj la nura televidserio kiu ne montras policenketojn, kaj estis faligita post nur unu sezono ĉar ĝi ne ricevis sufiĉe altan spektantaron.
; &lt;nowiki&gt;Law &amp; Order: Los-Anĝeleso (2010-2011)&lt;/nowiki&gt;
: La televidserio por la unua fojo okazas en [[Los-Anĝeleso|Los-Anĝeleso, Kalifornio]], dum la aliaj televidserioj okazas en [[Novjorko]]. For la aero post unu sezono.
; &lt;nowiki&gt;Law &amp; Order: Organizied Crime (2021-nun)&lt;/nowiki&gt;
: Christopher Maloney revenas kiel detektivo Elliot Stabler kiu, sekvante personan tragedion, revenas de emeritiĝo kaj komencas prizorgi stabo pri organizita krimo de la Novjorka Polica Departmento. En majo 2022, la televidserio estis renovigita por tria sezono.

=== Aliaj versioj ===
'''Law and Order: UK''' - brita versio de la televidserio, elsendiĝis dum 8 sezonoj de [[2009]] ĝis [[2014]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Novjorka distrikta prokuroro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}{{Refbegin}}
* {{Cite book|last1=Courrier|first1=Kevin|last2=Green|first2=Susan|year=1999|title=Law &amp; Order: The Unofficial Companion|edition=2nd|location=Los Angeles|publisher=Renaissance Books|isbn=1580631088|oclc=42995115}}
* {{Cite book|last1=Green|first1=Susan|last2=Dawn|first2=Randee|year=2009|title=Law &amp; Order: Special Victims Unit: The Unofficial Companion|location=Dallas|publisher=BenBella Books|isbn=9781933771885|oclc=429604907}}
{{Refend}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo|https://wolfentertainment.com/television/current/law-order/}} ĉe Wolf Entertainment
* {{Oficiala retejo|https://www.nbc.com/law-order}} ĉe [[National Broadcasting Company|NBC]]
* {{Oficiala retejo|https://web.archive.org/web/20110606141739/http://www.tnt.tv/series/lawandorder/}} ĉe [[TNT (televida kanalo)|TNT]]
* {{Oficiala retejo|https://www.channel5.com/show/law-order}} ĉe Channel 5
* [https://www.citytv.com/show/law-order/ Oficiala Retejo] sur City en Kanado
* Law &amp; Order [https://onlocationtours.com/locations/law-order-series/ lokoj de filmado], la Mayor's Oficejo de Filmo, Teatro kaj Elsendo
* {{IMDb title}}
* [http://epguides.com/LawandOrder Law &amp; Order] ĉe epguides.com
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Televidaj programoj de NBC]]
[[Kategorio:Anglalingvaj televidaj programoj]]
[[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1990-1999]]
[[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 2000-2009]]</text>
      <sha1>pu3wou14uc87z6qm24dbwcd5wvyvbyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Law &amp; Order: Special Victims Unit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>822772</id>
    <revision>
      <id>9503334</id>
      <parentid>9497857</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T03:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>118133</id>
      </contributor>
      <comment>598</comment>
      <origin>9503334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19232" sha1="oxsg9e9754dz36xd063rk8furn2g8l5" xml:space="preserve">{{Informkesto televida serio|N-ro de epizodoj=598|N-ro de sezonoj=28}}
'''Law &amp; Order: Special Victims Unit''' ({{Traduke|Leĝo kaj ordo: sekcio de specialaj viktimoj}}, aŭ mallonge &quot; '''SVU''' &quot;) estas [[Usono|usona]] policdramserio kiu gajnis [[Premio Emmy]], produktita por [[National Broadcasting Company|NBC]]. La serio estis elsendita la [[20-a de septembro|20-an de septembro]] [[1999]] kiel [[Kromverko|duavica serio]] de ''[[Law &amp; Order]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Law &amp; Order: Special Victims Unit - NBC.com|url=https://www.nbc.com/law-and-order-special-victims-unit|access-date=April 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330094241/https://www.nbc.com/law-and-order-special-victims-unit|archive-date=March 30, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;''. Kiel deklarite en ĝia nomo, la serio temigas la enketon de krimoj de specialaj viktimoj kun speciala sentemo, kiel ekzemple [[sekskrimo]]j kaj krimoj kontraŭ infanoj. Kiel ĝiaj gepatra serio, la serio traktas kaj la policesploran fazon kaj kolektadon de indicoj, kaj poste la fazon de la kortumsesio.

Tra la jaroj, la serio estis tre sukcesa kaj estas konsiderita unu el la plej popularaj televidserioj en Usono kaj la gvidanto en spektado de procentoj inter ĉiuj aliaj &quot;Law &amp; Order&quot; serioj &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Roots|first=Kimberly|title=''Law &amp; Order'', ''SVU'' and ''Organized Crime'' Renewed at NBC|url=https://tvline.com/2023/04/10/law-and-order-svu-renewed-season-25-nbc/|website=[[TVLine]]|access-date=April 10, 2023|date=April 10, 2023}}&lt;/ref&gt;. La serio gajnis la titolon de &quot;la plej malnova dramserialo en pinttempo&quot; &lt;ref name=&quot;news.avclub.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.avclub.com/law-order-svu-is-now-officially-tv-s-longest-running-1833678675|title=Law &amp; Order: SVU is now officially TV's longest-running primetime live-action series|website=News|date=March 29, 2019|accessdate=2023-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803184231/https://news.avclub.com/law-order-svu-is-now-officially-tv-s-longest-running-1833678675|archivedate=2020-08-03}}&lt;/ref&gt; kaj unu el la ĉeffiguroj, Olivia Benson rolita fare de [[Mariska Magdolna Hargitay|Mariska Hargitay]], estis elektita kiel la plej amata televidfiguro.

La serio estas la nura inter la aliaj &quot;Law &amp; Order&quot; serioj kies rolantaro apenaŭ ŝanĝiĝis dum la multaj sezonoj kiuj ĝi elsendiĝis. Tamen, post la 12-a sezono estis sciigite ke la ĉefstelulo de la serio Christopher Maloney (Detektivo Elliot Stabler) ne revenos en la sekva sezono, pro fiasko en intertraktadoj koncerne la kontrakton de la aktoro (Christopher Maloney revenis en 2021 por portreti la rolulo de Elliot Stabler en la serio ''Law &amp; Order: Organized Crime''. Mariska Hargitay ofte aperas en ĝi en gasta rolo kiel Olivia Benson).

La serio estas la nura inter la aliaj &quot;Law &amp; Order&quot; serioj kies rolantaro apenaŭ ŝanĝiĝis dum la multaj sezonoj kiuj ĝi elsendiĝis. Tamen, post la 12-a sezono estis sciigite ke la ĉefstelulo de la serio Christopher Maloney (Detektivo Elliot Stabler) ne revenos en la sekva sezono, pro fiasko en intertraktadoj koncerne la kontrakton de la aktoro (Christopher Maloney revenis en 2021 por portreti la rolulo de Elliot Stabler en la serio ''Law &amp; Order: Organized Crime''. Mariska Hargitay ofte aperas en ĝi en gasta rolo kiel Olivia Benson).

Krome, kelkaj el la roluloj de la serio aperis en interkruciĝepizodoj kun &quot;Ĉikago-&quot; serioj kiel ekzemple ''Chicago P.'' ''D'' kaj ''Chicago Fire'', ankaŭ de la kreinto de Dick Wolf.

== Intriga resumo ==
La intrigo de la serio temigas grupon de detektivoj de elita unuo de detektivoj de la [[Nov-Jorka Polica Departemento|Novjorka Polico]] nomita la &quot;Unuo de Specialaj Viktimoj&quot;, kiu situas en [[Manhatano]] kaj kutime esploras diversajn sekskrimojn, [[Mistraktado de infanoj|infanmistrakton]] kaj [[Hejma perforto|hejman perforton]]. Ĉiu kazo estas malsama kaj kompleksa. Ĉie en la serio, la kompleksa persona historio de la diversaj detektivoj ankaŭ estas prezentita por ilustri kiel la privataj vivoj de la policistoj povas influi la decidprocezon en ilia laboro.

La strukturo de la epizodoj estas kutime la sama: persono trovas la viktimon kaj vokas la policon, de tie komenciĝas la esploro de la fako kaj finfine la fokuso moviĝas de la policejo al la tribunalo. Plejofte ekzistas neniu rekta ligo inter epizodoj kaj ĉiu epizodo prezentas malsaman enketon. Sed foje, epizodoj estas prezentitaj kun referencoj al okazaĵoj kiuj okazis en la serio en la pasinteco aŭ daŭrigepizodoj (ekzemple, la atenco de Alexandra Cabot, la mensmalsano de Maureen Stabler aŭ la enketo kiu estis farita kontraŭ Dario, la vicfilo de fin).

Ĉi tiu duavica serio estas dediĉita al la intrigoj de malfacilaj esploroj rilataj al infanoj kaj sekso kaj inter ili:

* Patrino kiu fitraktas siajn infanojn ĝis malsato, forlaso kaj morto.
* Murdo de niĝeria knabo kiel rita ofero post estado vendita en sklavecon.
* Viktimo kies peniso estis amputita en la metroo estas rivelita post lia morto esti seria seksperfortanto.
* Adoleskanto kiu administras retejon kiu enhavas [[Infana pornografio|infanpornografion]].
* Knabino kiu estis seksperfortita de viro kiun ŝi konis en virtuala babilejo.
* Grupo de pedofiloj kiuj kontrabandas infanojn de Sudameriko al Usono por sekso.
* En sezono 21, la intrigo temigis perforton en familio, plejparte dum la periodo de la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2023|koronvirusa pandemio]] (kiu okazis dum la filmigo de la sezono).

== Rimarkindaj epizodoj kiuj estis influitaj per realaj okazaĵoj ==
La plej multaj epizodoj de la serio estas bazitaj sur krimoj kiuj okazis en realeco. Tamen, la nomoj de la roluloj kaj partoj de la intrigo estis ŝanĝitaj. Kompleta listo de epizodoj de ĉi tiu tipo troveblas [https://lawandorder.fandom.com/wiki/Ripped_from_the_headlines?so=search ĉi tie].

Jen kelkaj ekzemploj:

* Epizodo kiu estis referenco al la kantisto [[Michael Jackson]] kaj akuzoj kontraŭ li de maldecaj agoj kontraŭ infanoj.
* Kazo bazita en la murdistoj [[Leopold kaj Loeb]].
* Murdo de modela knabino, surbaze de la kazo de [[Johnna Ramsey]].
* Murdo de prostituitino per piedpremado, surbaze de esplorado kaj plendoj pri perforto en komputilaj ludoj.
* Epizodo bazita sur la rakonto de [[Terri Schiavo]], amaskomunikila evento kiu traktis virinon kiu eniris en [[Komato|komaton]] kaj ŝia partnero leĝe batalis kun ŝiaj gepatroj por malkonekti ŝin de la viveltenaj aparatoj.
* Epizodo bazita sur la kazo de [[Justin Berry]] pri adoleska knabo kiu iĝis pederasto kaj prizorgis retejon kiu enhavis infanpornografion.
* Epizodo bazita sur la [[Masakro de Columbine]].
* Kazo bazita sur la murdoj de [[Aileen Carol Wuornos|Aileen Wuornos]], prostituitino kiu iĝis seria murdisto de viroj kaj funkciis en la malfruaj 1980-aj jaroj.
* Epizodo bazita sur la Murdo de la familio Watts (okazaĵo sur kiu la dokumenta filmo &quot;American Murder&quot; estis farita en [[Netflix]]).
* Epizodo bazita sur la kazo de Treva Throneberry pri virino 20-jaraĝa, kiu ŝajnigis esti gimnaziano kaj fraŭde vivis en prizorgata familio.
* [[Transgenrulo|Transgenra]] virino kiu fariĝis viktimo de seksa atako.
* Epizodo bazita sur la rakonto de [[David Reimer]] kiu estis naskita vira, sed pro malsukcesa [[Brit mila|cirkumcidprocedo]], parto de lia peniso estis forigita kaj liaj gepatroj (laŭ konsilo de la familia psikologo) kreskigis lin kiel knabino ĝis la aĝo de 15.
* Knabino kiu ŝajnigis ke ŝi estis sekse atakita en hotelo - surbaze de la falsa seksperforta kazo ĉe Disney World en la 1990-aj jaroj.
* Kazo inspirita de perforto por [[Honormurdo|familia honoro]] en [[Islamo|islama]] socio.
* Epizodo bazita en [[Jim Jones]] kaj la komunumo &quot; Jonestown &quot; kiun li fondis kies ĉiuj ĝiaj membroj [[amasa suicido|amase sinmortigis]].
* Epizodo bazita sur la ekologia terorismo de la Fronto por la Liberigo de la Tero ({{Lang-en|Earth Liberation Front}}).
* Epizodo bazita sur la memmortigo de [[Robert Budd Dwyer|Robert Dwyer]] en viva televido.
* Epizodo bazita sur afero laŭ kiu kinoreĝisoro Harvey Weinstein estis juĝita pro seksperforto kaj seksĉikanado kaj pliigis la [[Movado MeToo]].

== La nuna rolantaro ==
* Mariska Hargitay - kapitano '''Olivia Benson''' (1999-/Sezonoj 1-) La plej maljuna rolulo en la serio. Ŝi komencis kiel detektivo kaj en sezono 21 estis promociita al kapitano de la unuo anstataŭe de Garland. Naskita kiel rezulto de seksperforto kiun ŝia patrino travivis, kiu instigis ŝin aliĝi al la speciala sekcio. Nuntempe ŝi estas [[Unugepatra familio|fraŭlina patrino]] de filo (Noaĥo), kiun ŝi adoptis. En sezono 8 ŝi malkovris ke ŝi havas fraton de la sama patro (Simon).
* Ice T - Lt. '''Odfin &quot;Fin&quot; Tutuola''' (2000-/Sezonoj 2-) - La dua plej maljuna rolulo en la serio. Li venis al la speciala sekcio komence de la dua sezono post moviĝado de la drogsekcio. Li estis la partnero de Munch. Li havas [[Samseksemo|samsekseman]] filon nomitan Ken kaj ili havas amo-malamo-rilaton. Lia vicfilo Dario (Ludacris), la filo de la dua edzino de Fin estas krimulo kiu evitis punon por murdo. Nuntempe engaĝita al serĝento Phoebe Baker (Jennifer Esposito) kiu servas en la sekcio kiu estas ligita al krimaj organizoj kiuj okupiĝas pri prostituado.
* Peter Scanvino - '''Dominic Carisi''' (2014-/sezonoj 16) iama detektivo kaj komencanta de sezono 21 asistanto policadvokato. Edziĝinta al Amanda Rollins (Kelly Giddish), iama detektivo en la Speciala Sekcio.
* Octavio Pisano - Detektivo '''Joe Valasco''' (2022-/sezono 23) detektivo kiu aliĝis al la speciala sekcio post la emeritiĝo de Kat (Jamie Gray Hyder). Komence li estis partnero de Rollins (Kelly Giddish), sed nun lia partnero estas Grace Mansi.
* Molly Burnett - Detektivo '''Grace Muncie''' (2022 -/Sezono 24) nova detektivo kiu aliĝis al la speciala sekcio. La partnero de Joe Valasco

== Iamaj aktoroj en la spektaklo ==
* Christopher Maloney - '''detektivo Elliot Stabler''' (1-12/1999-2011). Antaŭe detektivo en la Speciala Sekcio, partnero de Olivia Benson. Konsiderita kiel firmega, malmola kaj inteligenta detektivo, traktanta nervajn problemojn kiuj influas liajn decidojn - kio igas lin polemika detektivo en la okuloj de multaj. Dum la serio lia filino ekhavas problemon kun la leĝo. Sekvante gravan okazaĵon en kiu li estis devigita pafi armitan knabinon, li estis nekapabla resti deĵoranto kaj decidis forlasi la specialan sekcion. Plurajn jarojn poste li revenis al la polico, kaj aliĝis al la teamo por batali organizitan krimon (2020-) post la morto de lia edzino (Katie), kiu estis murdita per eksplodema aparato en ŝia aŭto.
* Kelly Giddish - detektivo '''Amanda Rollins''' (2011-2022/sezonoj 13-24) alvenis komence de sezono 13 kaj anstataŭigis Elliot Stabler (Christopher Maloney). Sola patrino de du filinoj. Hodiaŭ ŝi estas edziĝinta al Dominic Carisi (Peter Scanvino). Ŝi forlasis la specialan sekcion por instrui en la universitato.
* Tamara Tani - kuracisto kaj patologiisto '''Melinda Warner''', (2000-2021/ sezonoj 2-23) la regula patologiisto kies servojn la unuo uzis. Havas fonon en la uzo de armiloj kaj studis medicinon financitan fare de la Usono-Armeo kiel parto de ŝia armea rekrutado.
* Philip Winchester - Asistanto Prokuroro '''Peter Stone''' (2018-/Sezonoj 19-)
* Dan Florek - Ĉefo de la '''Donald Craigen''' policejo (1999-2014/ sezonoj 1-15) - proponita de la patrinserio ([[Law &amp; Order]]) de la hommortigsekcio al la speciala sekcio kaj finfine retiriĝis.
* Richard Belzer - Ĉefdetektivo/Serĝento '''John Munch''' (1999-2013/Sezonoj 1-15) - aperis en la serio &quot; Red to Black Murder &quot; kiel policisto en la hommortigsekcio en Baltimoro, de kie li moviĝis al la speciala sekcio kaj finfine retiriĝis. Konsiderita sofistika kaj ŝatata detektivo, kun multjara sperto.
* [[Bradley Darryl Wong|B. D. Wong]] - Psikiatro '''George Huang''' (2002-2011/Sezonoj 3-12) - [[Psikiatro]] kiu laboris kiel [[Federacia Buroo de Enketado|FBI-]] agento en la sama tempo kiel la Speciala Sekcio. George Hwang estas samseksema (tre kiel la aktoro kiu pozas kiel li), sed personaj detaloj pri li malofte estas rivelitaj dum la serio.
* Diane Neal - Help District Attorney '''Casey Novak''' (2003-2008, 2011-2012/ Sezonoj 5-9, 12-13) - Anstataŭigita Alexandra Cabot post ĉi-lasta atenco. Anstataŭigite per Graylake post kiam ŝi mensogis al la tribunalo kaj estis suspendita por longa tempo, sed poste resendita al la speciala sekcio.
* Danny Pino - detektivo '''Nick Amaro''' (2012-2015/Sezonoj 13-16) - retiriĝis de la polico sekvante pafadkazaĵon. Estas implice ke ekzistas seksa streĉiteco inter li kaj Amanda. Estis la partnero de Olivia post kiam Eliot foriris kaj estas konsiderita akra kaj diligenta detektivo.
* Kristin Letty - Help District Attorney '''Sonia Paxton''' (2009/sezono 11, gastado en sezono 12) - funkciis kiel la prokuroro de la unuo por pluraj epizodoj, sed ĉar ŝi alvenis en tribunalebrian, ŝi estis suspendita kaj membrigis kontraŭdrogcentron. Paxton kutimis piki kaj piki la unuon, plejparte kun Elliott Stabler. Murdite en sezono 12.
* Michaela McManus - kiel Assistant District Attorney '''Kim Graylick''', (2008/Sezono 10) - estis transdonita al Washington ĉe la fino de la sezono.
* Adam Beach - detektivo '''Chester Lake''' (2007-2008/Sezono 9) - estis la partnero de fin kaj nuntempe servas malliberecan punon post murdado de krimulo.
* Connie Nielsen - detektivo '''Danny Beck''' (2007/anstataŭigas detektivon Olivia Benson en pluraj epizodoj en Sezono 8) - estis la partnero de detektivo Stabler en Sezono 8 kaj foriris post kiam ŝi estis nekapabla trakti la viktimojn. Ekzistis seksa streĉiteco inter ŝi kaj Elliot.
* J. K. Simmons - psikiatro '''Emil Škoda''' (2000-2001/sezonoj 1-2) - aperis kaj en [[Law &amp; Order|la ĉefserio]] kaj en pluraj epizodoj en la unua sezono en la speciala sekcio.
* Michelle Heard - detektivo '''Monique Jeffries''' (1999-2000/Sezono 1) - forlasis la unuon komence de la dua sezono ĉar ŝi estis trovita netaŭga por kampa laboro en psikiatria taksado (sekvante [[Amoro|seksadon]] kun suspektato) kaj decidis ŝanĝi unuojn.. Fino estas ŝia anstataŭaĵo.
* Dean Winters - Detektivo '''Brian Cassidy''' (1999-2000/sezono 1) - foriris komence de la unua sezono pro mensaj malfacilaĵoj en la pozicio kaj moviĝis al la narkotsekcio. Revenite en gasta rolo en kelkaj el la pli postaj sezonoj, kie estas rivelita ke kiel infano, Brian estis molestita fare de sia basbaltrejnisto.
* Leslie Hendricks - kuracisto kaj patologiisto '''Elizabeth Rogers''' (1999-2000/sezono 1). Patologia ke la unuo helpis en la unua sezono. Foje ŝi ankaŭ aperis en aliaj &quot;Law &amp; Order&quot; serioj en la sama rolo.
* Stephanie March - asistanto al policadvokato '''Alexandra Cabot''' (2001-2003, 2009-2010, 2011, 2018-/sezonoj 2-5, 10-11, 13, 19-20) - aliĝis al la speciala sekcio komence de la dua sezono nome de la &quot;Morris&quot; komisiono (komisiono kie ili diskutas la efikecon de policistoj en la unuo) kaj tiam iĝis la permanenta asistanto al la distriktoprokuroro en la unuo. Havis aŭtobombon ĉar ŝi estis implikita kun la estro de danĝera krimorganizo, kaj estis anstataŭigita per Casey Novak. Ŝi estis devigita vivi sub [[falsa identeco]] kaj poste (post kiam la insidmurdisto estis arestita) revenis por funkcii kiel asistanta policadvokato. En 2012, ŝi forlasis sian pozicion kaj komencis labori por organizo kiu helpas virinojn kiuj estas en perforta edzeca sistemo eskapi de siaj perfortaj edzoj.
* Andy Carroll - '''serĝento Mike Dodds''' (2016/Sezono 17) - anstataŭigis detektivon Nick Amaro'n en la speciala sekcio. Filo de William Dodds, Staciestro. Mortigite en sezono 17.
* Jamie Gray Hyder - '''Detektivo Catriona &quot;Kat&quot; Tamin''' (2019 - 2022/Sezonoj 21-23) - Iama detektivo en la Speciala Sekcio. Ŝi foriris pro pafvundo.
* Raul Esparza - asistanto de la distrikta prokuroro '''Rafael Barba''' (2013-2018 / sezonoj 14-19, 21-) - iama asistanto de la distrikta advokato. Li forlasis la serion post fari, kontraŭleĝe, la eŭtanazion de infano kiu estis difinita [[daŭra vegeta stato|kiel planto]].
* D'more Barnes - Stacikomandanto '''Christian Garland''' (2021-2022/22-23) - La provizora anstataŭaĵo de inspektisto Dodds kaj nun funkcias kiel la Polickomisaro.
* Peter Gallagher - Stacikomandanto '''William Dodds''' (2015-2020/16-21) - la anstataŭaĵo de kapitano Craigen kiel Stacikomandanto.
* [[Fred Dalton Thompson|Fred Thompson]] - District Attorney '''Arthur Branch''' (2002-2006/4-7) - Manhattan District Attorney en pagendaĵo de Casey Novak. Poste anstataŭigite per Jack McCoy (Sam Waterston).
* Judith Light - juĝisto '''Elizabeth Donnelly''' (2002-2010/sezono 3-12) - juĝisto en la Manhatana tribunalo kaj antaŭe en pagendaĵo de la helpdistriktadvokatoj.
* Robert John Burke - Kapitano de la polica esploro-sekcio '''Ed Tucker''' (3-21 / 2002-2020) - estis en respondeculo de la unuo por esplori policanojn kiuj estis evitemaj kaj ofte renkontis multon en la speciala sekcio, kiuj nomas lin &quot;rato&quot; (denuncanto). Dum la progresintaj sezonoj, Ed havas rilaton kun Olivia, sed poste rompas kun ŝi kaj faras [[sinmortigo]]n post estado diagnozita kun kancera tumoro en lia cerbo.

== Aliaj versioj ==
'''''Law &amp; Order: Sekcio de terenaj enketoj''''' - ({{Lang-ru|Закон и порядк: одель оперативных оследний}}) La [[Rusio|rusa]] versio de la usona serio &quot;Law and Order: Special Victim's Unit&quot; kiu estas elsendita de 2007 ĝis nuntempe.

== Vidu ankaŭ ==
* ''[[Law &amp; Order]]'' (Leĝo kaj Ordo)
* [[Law &amp; Order: Criminal Intent]] (CI)
* [[Law &amp; Order: Trial Before Jury]] (TBJ)
* [[Law &amp; Order: Organizied Crime]] (OC)

== Referencoj ==
{{Referencoj}}{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zt4WqrgXI9gC|title=Law &amp; Order: Special Victims Unit: The Unofficial Companion|last1=Green|first1=Susan|last2=Dawn|first2=Randee|publisher=BenBella Books|year=2009|isbn=978-1-933771-88-5|location=Dallas|oclc=429604907}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo|https://wolfentertainment.com/television/current/law-order-svu/}} ĉe Wolf Entertainment
* {{Oficiala retejo}} ĉe [[National Broadcasting Company|NBC]]
* {{IMDb titolo}}
* [http://epguides.com/LawandOrderSVU Law &amp; Order: Special Victims Unit] ĉe epguides.com
* [https://www.metacritic.com/tv/law-order-special-victims-unit Law &amp; Order: Special Victims Unit] ĉe [[Metacritic]]
* [https://www.rottentomatoes.com/tv/law_and_order_special_victims_unit Law &amp; Order: Special Victims Unit] ĉe [[Rotten Tomatoes]]
* {{Cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/law-order-special-victims-unit/100257|title=List of ''Law &amp; Order: SVU'' Episodes|website=[[TV Guide]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407082023/https://www.tvguide.com/tvshows/law-order-special-victims-unit/100257/|archivedate=2020-04-07|accessdate=2023-05-18}}
* [https://web.archive.org/web/20120107111650/http://www.mynetworktv.com/shows.php?show=156 Law &amp; Order: Special Victims Unit] ĉe MyNetworkTV

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Anglalingvaj televidaj programoj]]
[[Kategorio:Televidaj programoj de NBC]]
[[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1990-1999]]
[[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 2000-2009]]
[[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 2010-2019]]</text>
      <sha1>oxsg9e9754dz36xd063rk8furn2g8l5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gianfranca Gastaldi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>824613</id>
    <revision>
      <id>9503411</id>
      <parentid>9489256</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1415" sha1="a36onsbc6pcyppago619yjbn0hh4lde" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}} 

'''Gianfranca GASTALDI''' estas [[italoj|itala]] [[psikologino]] kaj [[esperantisto]], kiu funkciis kiel prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) de 2011 ĝis 2012. Ŝi naskiĝis en Torino en 1981, kie ŝi kreskis kaj ricevis sian instruadon, krom mallongdaŭra Svislanda periodeto. Gianfranca Gastaldi okupiĝas pri esplorado pri Psikologio (precipe en la sektoroj Edukada Psikologio kaj Kultura Psikologio) ĉe la [[universitato de Torino]]. Elektita en 2010 (dum la 34-a IJF en Roncegno/Ronĉenjo) estrarano de IEJ por la jaroj 2010/2011, dum 2011a IJF ŝi elektiĝis prezidanto kaj en tiu posteno rekonfirmiĝis okaze de la 36-a festivalo (en Ĉervjo/Cervia, 2012).&lt;ref name=&quot;IEJ 2012-13&quot;&gt;[http://iej.esperanto.it/iej/estraro.eo.php la estraro de IEJ laŭ stato de 2012-13] ([https://web.archive.org/web/20230325021433/http://iej.esperanto.it/iej/estraro.eo.php arkive laŭ stato de marto 2023] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

==== Verkaĵoj (elekto) ====
* Ŝian itallingvan poemon ''Mi serĉas beston'' [[Nicola Ruggiero]] tradukis al Esperanto por [[Beletra Almanako 39]] (oktobro 2020).

==== Referencoj ====
{{referencoj}}

==== Eksteraj ligiloj ====
* [https://www.youtube.com/watch?v=bAR7ebZ8spg prelego itallingva pri &quot;virinoj en la Esperanta literaturo&quot; de marto 2016], registrita en [[Jutubo]]
{{DEFAŬLTORDIGO:Gastaldi|G}}
[[kategorio:italaj esperantistoj]]
[[kategorio:psikologoj]]</text>
      <sha1>a36onsbc6pcyppago619yjbn0hh4lde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pierre Caliari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>824641</id>
    <revision>
      <id>9503407</id>
      <parentid>9467234</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="km9ul477ivc3rxxosrojaumlvl3re53" xml:space="preserve">
'''Pierre GALIARI''' estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]], kiu funkciis kiel prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] ([[IEJ]]) ekde la 23-a de decembro 2020 ĝis la 31-a de marto 2023, post kiam li jam antaŭe, de somero 2012 ĝis la 31-a de marto 2013 havis tiun postenon. Li naskiĝis la 22-an de majo 1991 en Milano, do nun estas {{aĝo|1991|05|22}}-jaraĝa. Daŭre li loĝas en la urbo, en 2012 frekventinte la unuan studjaron pri juro. Li malkovris Esperanton decembre de 2009, perrete, bitigante la kurson “KaPe” aŭguste/septembre de 2010. Dum 2011-2012 li okupis postenon kiel ano de la estraro de IEJ, kaj komencis ekkoni la mondon de la internaciaj Esperanto-renkontiĝoj, partoprenante ĉiujn plej gravajn eventojn. &lt;ref name=&quot;IEJ 2012-13 PC&quot;&gt;[http://iej.esperanto.it/iej/estraro.eo.php la estraro de IEJ laŭ stato de 2012-13] ([https://web.archive.org/web/20230325021433/http://iej.esperanto.it/iej/estraro.eo.php arkive laŭ stato de marto 2023] ({{eo}})&lt;/ref&gt; (en la referenco estas portreta bildo de li) Inter marto 2013 kaj decembro 2020 li daŭre estis estrarano de IEJ.

==Referencoj==
{{referencoj}}

[[kategorio:italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>km9ul477ivc3rxxosrojaumlvl3re53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michele Guerriero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>824643</id>
    <revision>
      <id>9503410</id>
      <parentid>9502373</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1190" sha1="9bjszhshx41eqpaznk4gzhu81dazmiy" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}} 
'''Michele GUERRIERO''' estas [[italoj|itala]] [[inĝeniero]] kaj [[esperantisto]], kiu funkciis kiel prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) de la 31-a de marto 2013 ĝis la 14-a de februaro 2015. Naskiĝinta en [[Maglie]]/Malje ([[provinco Lecce]]/Leĉo) la 7-an de julio 1987, do nun {{aĝo|1987|07|07}}-jaraĝa, li studis Energian Inĝenierarton ĉe [[Politeknika Universitato de Torino]], kie li loĝas ekde 2007; okupiĝas libertempe pri reklamadaj, komercaĵaj, aranĝadaj kaj tradukaj laboroj. Li komencis studi Esperanton en 2010, scivoligita de afiŝo de la Esperanto-Centro de Torino kroĉita en sia universitato; ekde tiam li faris la retajn kursojn “KaPe” kaj KIREK, sukcese bitigante ilin. Li partoprenis 35-an IJF-n en [[Pornassio]]/Pornasjo ([[provinco Imperia]]/Imperjo), kie li elektiĝis estrarano; li reprezentis Italion dum IJS 2011 kaj kontribuis organizi 36-an IJF-n en [[Ĉervjo]]/Cervia (apud [[Raveno]]/Ravenna) en 2012, dum kiu li konfirmiĝis konsilanto en la estraro de IEJ.&lt;ref name=&quot;IEJ 2012-13&quot;/&gt;

==Referencoj==
{{referencoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Guerriero|M}}
[[kategorio:italaj esperantistoj]]
[[kategorio:inĝenieroj]]</text>
      <sha1>9bjszhshx41eqpaznk4gzhu81dazmiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fulvio Tomizza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>824717</id>
    <revision>
      <id>9503038</id>
      <parentid>8895948</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2738" sha1="44r6ulfn2xw78lnqzdo645xgv6qbmhx" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Fulvio Tomizza''' (naskiĝis la 26-an de januaro 1935 en Giurizzani apud [[Umag]]/Umago en [[Istrio]], tiam Italio, de 1947 ĝis 1954 parto de la Libera Teritorio [[Triesto]], ekde 1954 ''Juricani'' en Jugoslavio resp. [[Kroatio]]; mortis la 21-an de majo 1999 en Triesto) estis itala verkisto. Li mem kiel multaj italoj el la Libera Teritorio Triesto fuĝis el Istrio en 1954 (li simple translokiĝis al [[Triesto]] en nuna Italio), kaj ili estis nur la lasta ondo de italaj fuĝintoj el [[Istrio]] kaj [[Dalmatio]]. Rezulte tiuj fuĝoj estas grava temo en liaj verkaĵoj.

== Honorigoj ==
Tomizza ricevis plurajn premiojn pro sia literatura verko. Li ricevis plurajn italajn literaturajn premiojn, sed ankaŭ internaciajn premiojn. En 1965 li ricevis la ''Premio Selezione Campiello'' pro la romano ''La Quinta Stagione''. En 1969 al li estis premiita la ''Premio Viareggio'' por ''L'Albero dei Sogni''. La romano ''La Città di Miriam'' ricevis la ''Premio Fiera Letteraria'' en 1972. En 1977 al Tomizza estis aljuĝita la ''[[Premio Strega]]'', la plej grava itala literatura premio, pro ''La Miglior Vita''. En 1979 li ricevis la Aŭstran Ŝtatan Premion por Eŭropa Literaturo pro la germana traduko de la romano.

En 1984, Tomizza ricevis titolon de [[honora doktoro]] en Literaturaj Studoj de la [[Universitato de Triesto]] pro &quot;lia alta arta nivelo kaj lia intensa rakontpotenco&quot;.&lt;ref&gt;Originala citaĵo el la laŭda parolado : «per l'elevato level artistico della sua intensa attività narrativa, nella quale - afferma ancora la motivazione - si è reso acute, originale interprete di una culture basata sui valori della pacifica convivenza», &quot;pro la alta arta nivelo de lia intensa rakonta agado, en kiu - la instigo daŭras - li fariĝis akra, originala interpretisto de kulturo bazita sur la valoroj de paca kunvivado&quot;. Rete ĉe www.zam.it&lt;/ref&gt;

En la urbo [[Triesto]] [[infanĝardeno]] ([[d:Q52844784]]) kaj en [[San Dorligo della Valle]] apud Triesto [[elementa lernejo]] ([[d:Q52748385]]) portas lian nomon.

== En Esperanto aperis ==
* &quot;Materada&quot;, romano, tradukita al Esperanto per ''Pier Giorgio Soranzo'', publikigita per la eldonejo [[Edistudio]] la 29-an de novembro 1983

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://www.bitoteko.it/esperanto-vivo/2018/01/26/fulvio-tomizza/ prezento de la verkisto kaj la esperanta versio de lia romano &quot;Materada&quot;] en noto de januaro 2018 el la retejo ''bitoteko.it'' ({{eo}} kaj {{it}})
* [https://www.zam.it/home.php?id_autore=459 itala biografio de li en la retejo ''zam.it'', kun indiko ke lia verkaĵo ankaŭ tradukiĝis en Esperanton] ({{it}})

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Tomizza}}

[[Kategorio:Italaj verkistoj]]</text>
      <sha1>44r6ulfn2xw78lnqzdo645xgv6qbmhx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503039</id>
      <parentid>9503038</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2742" sha1="p2a0itj93zztzxe61os78uww4jp0a40" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}
'''Fulvio Tomizza''' (naskiĝis la 26-an de januaro 1935 en Giurizzani apud [[Umag]]/Umago en [[Istrio]], tiam Italio, de 1947 ĝis 1954 parto de la Libera Teritorio [[Triesto]], ekde 1954 ''Juricani'' en Jugoslavio resp. [[Kroatio]]; mortis la 21-an de majo 1999 en Triesto) estis itala verkisto. Li mem kiel multaj italoj el la Libera Teritorio Triesto fuĝis el Istrio en 1954 (li simple translokiĝis al [[Triesto]] en nuna Italio), kaj ili estis nur la lasta ondo de italaj fuĝintoj el [[Istrio]] kaj [[Dalmatio]]. Rezulte tiuj fuĝoj estas grava temo en liaj verkaĵoj.

== Honorigoj ==
Tomizza ricevis plurajn premiojn pro sia literatura verko. Li ricevis plurajn italajn literaturajn premiojn, sed ankaŭ internaciajn premiojn. En 1965 li ricevis la ''Premio Selezione Campiello'' pro la romano ''La Quinta Stagione''. En 1969 al li estis premiita la ''Premio Viareggio'' por ''L'Albero dei Sogni''. La romano ''La Città di Miriam'' ricevis la ''Premio Fiera Letteraria'' en 1972. En 1977 al Tomizza estis aljuĝita la ''[[Premio Strega]]'', la plej grava itala literatura premio, pro ''La Miglior Vita''. En 1979 li ricevis la Aŭstran Ŝtatan Premion por Eŭropa Literaturo pro la germana traduko de la romano.

En 1984, Tomizza ricevis titolon de [[honora doktoro]] en Literaturaj Studoj de la [[Universitato de Triesto]] pro &quot;lia alta arta nivelo kaj lia intensa rakontpotenco&quot;.&lt;ref&gt;Originala citaĵo el la laŭda parolado : «per l'elevato level artistico della sua intensa attività narrativa, nella quale - afferma ancora la motivazione - si è reso acute, originale interprete di una culture basata sui valori della pacifica convivenza», &quot;pro la alta arta nivelo de lia intensa rakonta agado, en kiu - la instigo daŭras - li fariĝis akra, originala interpretisto de kulturo bazita sur la valoroj de paca kunvivado&quot;. Rete ĉe www.zam.it&lt;/ref&gt;

En la urbo [[Triesto]] [[infanĝardeno]] ([[d:Q52844784]]) kaj en [[San Dorligo della Valle]] apud Triesto [[elementa lernejo]] ([[d:Q52748385]]) portas lian nomon.

== En Esperanto aperis ==
* &quot;Materada&quot;, romano, tradukita al Esperanto per ''Pier Giorgio Soranzo'', publikigita per la eldonejo [[Edistudio]] la 29-an de novembro 1983

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://www.bitoteko.it/esperanto-vivo/2018/01/26/fulvio-tomizza/ prezento de la verkisto kaj la esperanta versio de lia romano &quot;Materada&quot;] en noto de januaro 2018 el la retejo ''bitoteko.it'' ({{eo}} kaj {{it}})
* [https://www.zam.it/home.php?id_autore=459 itala biografio de li en la retejo ''zam.it'', kun indiko ke lia verkaĵo ankaŭ tradukiĝis en Esperanton] ({{it}})

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Tomizza}}

[[Kategorio:Italaj verkistoj]]</text>
      <sha1>p2a0itj93zztzxe61os78uww4jp0a40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kabineto de Ministroj de Ukrainio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>832357</id>
    <revision>
      <id>9503058</id>
      <parentid>9386438</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3542" sha1="j84ukfd26z4dhwbj5useh5wttylzpsw" xml:space="preserve">{{Informkesto registaro
|sidejo = &quot;konstruaĵo de la kabineto&quot; (Будинок Уряду, {{prononco|buDInok urJAdu}})
}}
La '''Registaro de Ukrainio''' ({{Lang-uk|Уряд України}}, aŭ oficiale '''la Kabineto de Ministroj de Ukrainio''', {{Lang-uk|Кабинет Министрив України}}) estas la [[ekzekutivo]] de [[Ukrainio]], do la nacia [[registaro]], kaj la plej altranga organizaĵo en la administrado de la lando ekde la [[1-a de septembro]] [[1991]].

La statuso de la registaro estas ankrita en la [[Konstitucio de Ukrainio]] kaj la leĝo &quot;Pri la Ukraina Kabineto de Ministroj&quot;.

Ĉar la [[Regformo|reĝimo]] en Ukrainio estas [[Prezidenta respubliko|prezidenta reĝimo]], la registaro servas kiel brako de la [[Prezidanto (respublikestro)|prezidanto]]. La tuta registaro, la ĉefministro kaj la ministroj, estas nomumitaj de la prezidanto, sed ĉi tiu nomumo devas esti aprobita de la [[Verĥovna Rada|parlamento]]. La potenco de la ĉefministro estas limigita kaj gravaj decidoj pasas tra la prezidanto.

La sidejo de la registaro estas en la registara konstruaĵo ĉe 12/12 strato Gruŝevskij en [[Kievo]], en komplekso de konstruaĵoj kiu ankaŭ enhavas la oficejojn de la diversaj registaraj ministroj.
&lt;!-- Kiam ESTOS iu referenco
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==
La ukraina registaro ankaŭ respondecas pri la
* [[Armitaj Fortoj de Ukrainio]] kun interalie la [[Ukraina Aer-Armeo]], la [[Terarmeo de Ukrainio]] kaj la [[Nacia Armea Medicina Klinika Centro (Kievo)]]
* plus la [[Sekureca Servo de Ukrainio]]

== Eksteraj ligiloj ==

* [https://www.kmu.gov.ua Registara Portalo de Ukrainio] – oficiala retejo de la Kabineto de Ministroj
* [http://www.pravda.com.ua/news/2010/12/9/5659780/ 2010 ŝanĝoj de la Kabineto de Ministroj] ( [https://web.archive.org/web/20120306062955/http://www.president.gov.ua/en/news/18918.html Presidanto ekas administra reformo])
* [https://web.archive.org/web/20120210130131/http://www.president.gov.ua/documents/12584.html Presidenta ordon de Ukrainio 1085/2010 pri la optimumigo de ekzekutiva povo centraj organoj] ( [https://web.archive.org/web/20120306063020/http://www.president.gov.ua/en/news/18919.html Dekreto de la Prezidanto de Ukrainio № 1085 de 12.09.2010])
* [http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=179%2F96 Presidenta ordono #179/96 &quot;Ĝenerala deklaracio pri ministerio kaj alia registara korpo de plenuma potenco&quot;] (oficiala dokumento)
* [https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/4157-09/ed19781219#Text Leĝo de Ukraina SSR pri la Konsilio de Ministroj de Ukraina SSR] (oficiala dokumento, 1978–2007)
* [https://web.archive.org/web/20240707092803/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/514-16#Text Leĝo de Ukrainio pri la Kabineto de Ministroj de Ukrainio] (oficiala dokumento, 2006–2008)
* [https://web.archive.org/web/20240731190053/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/279-17#Text Leĝo de Ukrainio pri la Kabineto de Ministroj de Ukrainio] (oficiala dokumento, 2008–2010)
* [http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=2591-17 Leĝo de Ukrainio pri la Kabineto de Ministroj de Ukrainio] (oficiala dokumento, 2010–2014)
* [https://web.archive.org/web/20240402160942/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/794-18#Text Leĝo de Ukrainio pri la Kabineto de Ministroj de Ukrainio] (oficiala dokumento, current)
* [https://twitter.com/Kabmin%20UA%20e Kabmin de Ukrainio] oficiala Kabineto de Ministroj de Ukrainio tvitera konto
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Registaraj kabinetoj]]
[[Kategorio:Politiko de Ukrainio]]</text>
      <sha1>j84ukfd26z4dhwbj5useh5wttylzpsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kersti Kaljulaid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>838068</id>
    <revision>
      <id>9503282</id>
      <parentid>9467963</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9069" sha1="qwed1gzhda26lx1d9bvpydr2e9ogx1s" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}
'''Kersti KALJULAID''' (estona prononco [ˈkersti ˈkɑljuˈlɑi̯d]; la [[30-a de decembro|30an de decembro]] [[1969]]) estas [[Estonoj|estona]] [[Entreprenisto|entreprenistino]] kaj [[politikisto]] kiu funkciis kiel la [[Prezidanto de Estonio]] de 2016 ĝis 2021. Ŝi estas la unua [[virino]] kiu okupis tiun ĉi postenon kaj la plej juna, kiam ŝi estis 46-jaraĝa &lt;ref name=&quot;estonianworld&quot;&gt;[http://estonianworld.com/people/former-european-auditor-kersti-kaljulaid-elected-president-estonia/ Former European auditor Kersti Kaljulaid elected president of Estonia] Estonian World, 2 October 2016. Retrieved 3 October 2016.&lt;/ref&gt;.

== Vivo kaj kariero ==
[[Dosiero:Kersti_Kaljulaid_2021._aasta_Arvamusfestivalil.jpg|dekstra|eta|278x278ra|Kersti Kaljulaid ĉe la Opinia Festo 2021 en Paide, Estonio]]
Kaljulaid estis naskita en [[Tartu]], Estonio. Post la eksedziĝo de ŝiaj gepatroj, ŝi kreskis en malfacilaj cirkonstancoj en [[Talino]] kun sia patrino kaj studentiĝis ĉe [[mezlernejo]] tie en [[1987]] &lt;ref&gt;[http://www.mg.edu.ee/#vilistlased&amp;lend=XXI Tallinna Mustamäe Gümnaasiumi vilistlased] (in Estonian). Retrieved 30 September 2016.&lt;/ref&gt;. Post fino de mezlernejo, sub la influo de ŝia patrino, ŝi estis akceptita al la Fakultato de Biologio ĉe la [[Universitato de Tartu]] &lt;ref&gt;Kaljulaid, K. (1986) ''Vainurästa (Turdus ilacius) pesitsusbioloogiast Eestis''. In: ''Eesti NSV Õpilaste Teadusliku Ühingu VI teaduskonverentsi teesid'', Tallinn, p. 24 (in Estonian)&lt;/ref&gt;. Dum siaj studoj ŝi specialiĝis pri [[genetiko]]. En 1988 ŝi geedziĝis kun Taavi Talvik kaj kelkajn semajnojn antaŭ sia 19-a naskiĝdatreveno ŝia unua filino estis naskita.

En [[1992]] ŝi studentiĝis ĉe Tartu kun honoroj. En 1998, ŝi komencis studi por [[magistro]] en [[entrepren-ekonomiko|komerca administrado]] en la sama universitato, kiun ŝi kompletigis en 2001 &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://majandus24.postimees.ee/v2/430460/kersti-kaljulaid-elu-euroopas-kodu-eestis|title=Kersti Kaljulaid – elu Euroopas, kodu Eestis – Elustiil, Postimees.ee|website=majandus24.postimees.ee|access-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003154215/http://majandus24.postimees.ee/v2/430460/kersti-kaljulaid-elu-euroopas-kodu-eestis|archive-date=3 October 2016|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161003154215/http://majandus24.postimees.ee/v2/430460/kersti-kaljulaid-elu-euroopas-kodu-eestis |date=2016-10-03 }}&lt;/ref&gt;.

En [[1994]], post la naskiĝo de sia filo, ŝi eklaboris en la kampo de vendo en la estona filio de la kompanio [[Siemens AG|Siemens]]. Ĉar ŝia salajro kiel biologo ne sufiĉis por subteni ŝian familion, ŝi decidis trovi alian laboron, malgraŭ ke ĝi ne kongruas kun ŝia trejnado. De [[1996]] ĝis [[1997]] ŝi laboris kiel vendisto de la estona telekomunika provizanto (Eesti Telefon AS). De [[1997]] ĝis [[1999]], ŝi funkciis kiel projektestro en la kampo de investoj en fuzioj kaj privatigoj ĉe la Estona Hansa Banko &lt;ref name=&quot;ETIS3&quot;&gt;[https://www.etis.ee/Portal/Persons/Display/6d3908a6-364c-4ffb-b510-9dee13009ab8 Kersti Kaljulaid. &quot;The improvement of the management system of state-founded foundations&quot;] in ETIS, the Database of Estonian Science (in Estonian) Accessed on 30 September 2016.&lt;/ref&gt;. En 1999, la ĉefministro, Mart Laar, proponis al ŝi aliĝi al lia teamo de ekonomiaj konsilistoj. Ŝi deĵoris en tiu pozicio ĝis 2002.

En la jaroj 2001-2004 ŝi funkciis kiel la registara reprezentanto en la Estona Genoma Projekto. De [[2002]] ĝis [[2004]], Kaljulaid unue funkciis kiel estro de la kontada fako de la [[elektrocentralo]] &quot;Iru&quot; kaj poste kiel CEO &lt;ref&gt;[https://www.etis.ee/Portal/Persons/Display/6d3908a6-364c-4ffb-b510-9dee13009ab8 ETIS] (estone)&lt;/ref&gt;. Ŝi estas la unua virino kiu administris elektrocentralon en Estonio &lt;ref name=&quot;estonianworld&quot; /&gt;. De 2002, ŝi prezentis posemajnan tagmezan intervjuprogramon en la radiokanalo Radio Kuku &lt;ref&gt;[http://podcast.kuku.postimees.ee/saated/eurominutid/ Eurominutid] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170706194757/http://podcast.kuku.postimees.ee/saated/eurominutid/ |date=2017-07-06 }}. ''Postimees''. Retrieved 28 September 2016.&lt;/ref&gt;. 

En 2004, kiam Estonio aliĝis al la [[Eŭropa Unio]], ŝi estis nomumita al la posteno de [[revizoro]] kaj reprezentanto de Estonio en la [[Eŭropa Revizora Kortumo]] &lt;ref name=&quot;pm&quot;&gt;[http://www.postimees.ee/v2/3852005/kes-on-kersti-kaljulaid Kes on Kersti Kaljulaid?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161001000000/https://web.archive.org/web/20161001165651/http://www.postimees.ee/v2/3852005/kes-on-kersti-kaljulaid |date=2016-10-01 }} '' [[Postimees]]'', 27 September 2016 (in Estonian). Retrieved 30 September 2016.&lt;/ref&gt;. De [[2011]] ĝis sia elekto al la prezidanteco, Kaljulaid funkciis kiel la prezidanto de la estraro de direktoroj de la Universitato de Tartu &lt;ref&gt;[http://www.ut.ee/et/1111576 Tartu Ülikooli nõukogu esimeheks sai Kersti Kaljulaid] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180824135116/https://www.ut.ee/et/1111576 |date=2018-08-24 }}, University of Tartu's press release, 2011 (in Estonian). Retrieved 30 September 2016.&lt;/ref&gt;. En la aŭtuno de 2011, la tiama ĉefministro Juhan Parts proponis nomumi Kaljulaid al la pozicio de prezidanto de la partio [[Unuiĝo de Patrolanda kaj Respublika Unio]] (IRL) &lt;ref&gt;[https://ariregister.rik.ee/erakonnad/liikme_otsing?nimi=kaljulaid Estonian Business Register]{{Dead link|date=May 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} (in Estonian)&lt;/ref&gt;. Fine, la ideo ne realiĝis.

=== La estona prezidant-elekto ===
Neniu el la originaj prezidentaj kandidatoj, inkluzive de eksa ministro pri eksteraj aferoj Marina Kaljurand kaj eksa ĉefministro [[Siim Kallas]], gajnis la postulatan plimulton en la elektoj okazigitaj en aŭgusto kaj septembro 2016. Post tri voĉdonoj antaŭ la parlamento kaj du voĉdonoj antaŭ la asembleo de balotantoj, neniu konsentita prezidenta kandidato estis trovita. Kaljulaid estis prezentita kiel kandidato post la oferto de la Prezidanto de la Estona Parlamento kaj ŝia konsento al la kandidateco. La [[27-a de septembro|27-an de septembro]], la membroj de la Elekta Konsilio proponis Kaljulaid al la Parlamento kiel kandidato por la posteno de Prezidanto. Por ke ŝia kandidatiĝo al la prezidanteco de Estonio estu aprobita, ŝi bezonis 68 el la 101 voĉoj de la membroj de la Estona Parlamento. La [[30-a de septembro|30-an de septembro]] 90 parlamentanoj esprimis subtenon al ŝia kandidateco. La [[3-a de oktobro|3-an de oktobro]] ŝi estis elektita per la voĉoj de 81 parlamentanoj sen kontraŭoj  kaj 17 sindetenoj &lt;ref name=&quot;uudised.err.ee&quot;&gt;[http://uudised.err.ee/v/eesti/1182decd-e6dd-4e08-b91e-c7acc87b2559/kersti-kaljulaid-sai-81-haalega-uueks-eesti-presidendiks Kersti Kaljulaid sai 81 häälega uueks Eesti presidendiks] ERR, 3 October 2016 (in Estonian). Retrieved 3 October 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-estonia-vote-president-idUSKCN12319Z|title=Estonia's parliament elects country's first female president|date=3 October 2016|access-date=6 October 2016|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;. Ŝi ĵuris kiel prezidanto kaj ekoficis la 10-an de oktobro 2016 {{Refn|[http://www.scmp.com/news/world/europe/article/2024697/estonia-elects-eu-accountant-kersti-kaljulaid-first-woman Estonia elects EU accountant Kersti Kaljulaid as first woman president]}}. Ŝia mandato finiĝis en oktobro [[2021]].

=== Opinioj ===
Kaljulaid sin difinis kiel &quot;[[konservativa]] - [[Liberalismo|liberala]]&quot; &lt;ref&gt;Otti Eylandt, [http://epl.delfi.ee/news/eesti/kersti-kaljulaid-inimestega-tuleb-raakida-igal-pool-toimib?id=75756097 Kersti Kaljulaid: inimestega tuleb rääkida – igal pool toimib] Eesti Päevaleht, 29 September 2016 (in Estonian). Retrieved 30 September 2016.&lt;/ref&gt;. Ŝi havas liberalajn opiniojn pri sociaj aferoj kiel [[GLAT]]-rajtoj kaj [[enmigrado]] &lt;ref&gt;[https://leht.postimees.ee/3321025/kersti-kaljulaid-pagulaskusimuses-on-vaja-julgust-nagu-iseseisvuse-taastamise-ajal Kersti Kaljulaid: pagulasküsimuses on vaja julgust nagu iseseisvuse taastamise ajal]. ''Postimees'', 9 September 2015 (in Estonian). Retrieved 3 August 2021.&lt;/ref&gt;. Ŝi ofte publikigas [[opinia ĵurnalismo|opiniartikolojn]] en estonaj amaskomunikiloj. De 2001 ĝis 2004 Kaljulaid estis membro de la partio Pro Patria Unio (kiu kunfandiĝis al la [[Unuiĝo de Patrolanda kaj Respublika Unio|IRL-]] partio), sed ŝi  preferis ne kandidatiĝi en la baloto de [[2001]] {{Refn|[http://www.postimees.ee/3852005/kes-on-kersti-kaljulaid Kes on Kersti Kaljulaid?], (estone)}} Kun sia nomumo al la Eŭropa Revizora kortumo en 2004, ŝi retiriĝis de la partio.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Eksteraj ligiloj ==

* &quot;[https://web.archive.org/web/20210305102848/https://president.ee/en/president/biography/index.html Biografio | Prezidanto]&quot;, Oficejo de la Prezidanto de Estonio, la 3an de aŭgusto 2017.

{{Prezidantoj de Estonio}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kaljulaid, Kersti}}
[[Kategorio:Prezidantoj de Estonio]]</text>
      <sha1>qwed1gzhda26lx1d9bvpydr2e9ogx1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kocaali</title>
    <ns>0</ns>
    <id>842974</id>
    <revision>
      <id>9503312</id>
      <parentid>8451587</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="q5x5u1t512fvm9ctv967dn4qb052ond" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo | bildo = Aktaş köyü , Kocaali, Sakarya.JPG | regiono = [[Marmora regiono (Turkio)|Marmora regiono]] | provinco = [[provinco Sakarya|Sakarya]] | aŭtokodo = 54 | telefonkodo = 264 | regiono-ISO = TR | tipo1 = reliefo | zomo=10}}

'''Kocaali''' estas urbo en [[Turkio]]. Ĝi apartenas al la [[provinco Sakarya]]. La provinco kaj do ankaŭ la urbo Kocaali situas en la [[Marmora regiono (Turkio)|Marmora regiono]] de la lando, borde de la [[Nigra maro]] kaj oriente de [[Istanbulo]] kaj [[Kocaeli]]. 

Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|254}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Origine la urba komunumo (''belediye'') estis la centro de samnoma distrikto (''ilçe''): ekde la regiona reformo en 2013, la urba komunumo estas identa al la distrikto laŭ areo kaj loĝantaro.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Eksteraj ligiloj ==
* [https://web.archive.org/web/20231112210220/https://kocaali.bel.tr/ oficiala retejo] ({{tr}})
* [http://www.sakarya.gov.tr retejo de la provinca registaro] {{tr}}

[[Dosiero:Delta kumulları-kumul tepeleri-kıyı kumulları fokuso.jpg|eta|maldekstra|550ra|{{centre|sabla duno ĉe la delto de la rivero Sakarya marborde: la loko estas grava birda rifuĝejo}}]]

{{Projektoj}}
{{Provinco Sakarya}}
{{Ĝermo|Turkio}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Provinco Sakarya]]
[[Kategorio:Urboj de Turkio]]</text>
      <sha1>q5x5u1t512fvm9ctv967dn4qb052ond</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bani Khoshnoudi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>846468</id>
    <revision>
      <id>9503179</id>
      <parentid>9382136</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4570" sha1="luti3akb1aayynnu2xu4he1g44anivs" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Bani Khoshnoudi Cinematexas.png|eta|Bani Khoshnoudi]]
'''Bani Khoshnoudi''' [elp. Bani Ĥoŝnudi] (naskiĝis en [[1977]] en [[Teherano]], [[Irano]]) estas produktistino, bildartistino kaj verkistino. Kiel produktistino kaj bildartistino ŝia laboro esploras temojn ligitajn al [[revolucio]], [[moderneco]] kaj ilia efiko alla memoro, [[ekzilo]] kaj [[migrado]]&lt;ref&gt;(es) ''[https://unamglobal.unam.mx/visita-la-muestra-el-chinero-un-cerro-fantasma-de-bani-khoshnoudi-en-el-museo-experimental-el-eco/ El Chinero, un cerro fantasma, de Bani Khoshnoudi]'', en El Museo Experimental El Eco | UNAM Global». la 28-an de aprilo 2022.&lt;/ref&gt;. Ŝiaj filmoj kaj dokumentarioj estis montritaj kaj premiitaj internacie. Krom farado de filmoj, ŝi eksperimentas kun video- kaj soninstalaĵoj. Ŝia laboro estis ekspoziciita en galerioj kaj muzeoj ĉirkaŭ la mondo&lt;ref&gt;(nl)  ''[https://www.bozar.be/en/calendar/meet-director-bani-khoshnoudi Films from Iran for Iran]'' (Filmoj el Irano por Irano), [[Bozar]], la 24-an de aprilo 2023&lt;/ref&gt;.

Bani difinas sin kiel transnacian artiston ĉar ŝi vidas sian laboron ekster specifa nacia kunteksto kaj klopodas ligi rakontojn translime&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(en) ''[https://herbalpertawards.org/artist/bani-khoshnoudi-page Bani Khoshnoudi Page | The Herb Alpert Award in the Arts]''. herbalpertawards.org, la 30-an de marto 2022.&lt;/ref&gt;. Khoshnoudi naskiĝis en Teherano kaj elmigris en 1979 al [[Usono]] dum la [[Irana revolucio|Irana Revolucio]], kie ŝi studis [[Arkitekturo|arkitekturon]], [[Fotografio|fotografion]] kaj [[Kinematografio|kinematografion]] ĉe la [[Universitato de Teksaso en Aŭstino|Universitato de Teksaso]] en [[Aŭstino|Aŭstin]], Usono. Poste ŝi loĝis en [[Francio]] kaj ekde 2009 en [[Meksiko]]. Ĉeeventoj organizitaj de la ''Austin Film Society'' ŝi konatiĝis kun aŭtorkino, sed ankaŭ kun etnografiaj, avangardo- kaj eseofilmoj&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Kiam ŝi kompletigis siajn filmstudojn, ŝi vojaĝis al Irano kaj faris sian unuan dokumentan filmon &quot;''A People in the Shadows''&quot;, en kiu ŝi uzis observadon kaj metodojn de rekta kinejo. Aspekto kiu karakterizas ŝian dokumentan laboron estas la uzo de arkivmaterialo. Ŝi kredas, ke uzado de arkivaj materialoj permesas al ni konservi distancon dum ni pensas pri loko kaj kiel ni povas kolektive rezisti la efikojn de faŝismo kaj subpremaj ŝtatoj kiam ni vivas fragmente kaj malproksime de niaj familioj. Ŝia unua mallonga fikcia filmo &quot;''Transits: Our Traces, Our Ruin''&quot; estas inspirita de atestoj de ekzilitoj el Afganio, Irano kaj Kurdio&lt;ref&gt;(en) [https://herbalpertawards.org/artist/2022/bani-khoshnoudi ''Bani Khoshnoudi'' | ''The Herb Alpert Award in the Arts'']. herbalpertawards.org. la 28-an de marto 2022.&lt;/ref&gt;. Per la mallonga filmo Transit (2005) ŝi gajnis la Premion de la Ĵurio ĉe la Festivalo Premiers Plans Angers kaj estis nomumita por la Premio Jean Vigo.  

En 2014 ŝi estis komisiita por fari dokumentan filmon pri la Nobelpremiito pri paco, [[Shirin Ebadi|Ŝirin Ebadi]], por la franca/germana tv-kanalo ARTE&lt;ref&gt;(en) [https://www.kinoelektron.com/en/directors/bani-khoshnoudi/ Bani Khoshnoudi,] Kinoelektron&lt;/ref&gt;.

== Honoroj ==
En 2022, ŝi ricevis la Premion Herb Alpert en la Artoj&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ŝi estas la fondinto de la aŭdvida produktentrepreno Pensée Sauvage Films.

== Filmoj (elekto) ==

* 2018: ''Fireflies''
* 2014: ''The silent majority speaks (La silenta plimulto parolas),'' fresko pri 100 jaroj da politika ribelo en Irano
* 2012: ''Ziba''
* 2008: ''A people in the shadows (Popolo en la ombroj)''&lt;ref&gt;(fr) ''[https://information.tv5monde.com/international/entretien-avec-bani-khoshnoudi-realisatrice-iranienne-20817 Entretien avec Bani Khoshnoudi, réalisatrice iranienne]'', TV5 Monde, la 24-an de decembro 2014.&lt;/ref&gt;
* 2005: ''Transits,'' ''Our Traces, Our Ruin,'' eksperimenta mezlonga filmo
* 2004: ''Shirin Ebadi, a Simple Lawyer'', dokumenta filmo
* 2003: ''The New Criminals of Europe,'' dokumenta filmo, farita kun GISTI ĉe la rifuĝinta tendaro en [[Calais]], norda [[Francio]].

== Instalaĵoj ==

* 2023: ''Here and There: Minutes on the new Iranian revolution'' 
* 2017: ''Trains of the Revolution''
* 2013: ''Scaffold''
* 2012: ''Paradox of Time: Studies in Memory''
* 2009: ''Untitled by an Anonymous Artist''
* 2007: ''Tehran Portraits''

== Referencoj ==
&lt;references /&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
(en) [https://banikhoshnoudi.com/ Oficiala retejo de Bani Khoshnoudi]
{{Vivtempo|Khoshnoudi, Bani}}
[[Kategorio:Iranaj reĝisoroj]]
[[Kategorio:Iranaj scenaristoj]]</text>
      <sha1>luti3akb1aayynnu2xu4he1g44anivs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Galerio de la Akademio de Florenco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>853385</id>
    <revision>
      <id>9503513</id>
      <parentid>9406713</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6414" sha1="6dpxgqivou96h0iao3u4wtv9selzhof" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO    = IT
|tersituo =Centra Florenco/Florenco
|tipo1         = reliefo
|zomo=13
|estro=
|vizitantoj=
}}
[[Dosiero:Michelangelo's David - right view 2.jpg|maldekstra|eta|479x479ra|[[Davido de Mikelanĝelo|Davido]], la skulptaĵo de [[Mikelanĝelo]].]]
La '''Galerio de la Akademio de Florenco''' ({{Lang-it|'''Accademia di Belle Arti Firenze'''|aŭ='''Galleria dell'Accademia'''}}) estas [[arta muzeo]] kiu origine estis faka studejo kaj modelejo por la artaj studantoj de la [[Akademio de Belartoj de Florenco]] en [[Florenco]], [[Italio]]. La Akademio, fondita en [[1561]], estis la unua akademio por studado de [[pentrarto]] kaj [[skulptarto]] en [[Eŭropo]] kaj antaŭis tiun de [[Romo]] ([[Akademio de Sankta Luko]]), kiu estis  fondita en [[1577]].

Ĝi estas plej konata pro loĝigado de la skulptaĵo [[Davido de Mikelanĝelo|''Davido'' de Mikelanĝelo]]. La muzeo ankaŭ havas aliajn skulptaĵojn de [[Mikelanĝelo]] kaj grandan kolekton de pentraĵoj de florentinaj artistoj, plejparte de la periodo [[1300]]-[[1600]], [[Trecento]] ĝis la Malfrua [[Renesanco]]. Ĝi estas pli malgranda kaj pli specialigita ol la [[Uffizi]], la ĉefa artmuzeo en Florenco. &lt;!-- &quot;La galerio apudas la Akademion de Belartoj de Florenco, sed malgraŭ la nomo ne ekzistas rilato inter la institucioj.&quot; -- ?? La ĉapitro &quot;historio&quot; klare montras rilaron inter ambaŭ ! --&gt;

En 2016, ĝi havis 1.46 milionon da vizitantoj, farante ĝin la dua-plej-vizitita artan muzeon en Italio, post la galerio [[Uffizi]] kun 2.02 milionoj &lt;ref&gt;{https://web.archive.org/web/20170110014613/http://www.beniculturali.it/mibac/multimedia/MiBAC/documents/feed/pdf/Tabella-imported-64702.pdf Oficialaj italaj nombroj de vizitantoj en 2016, tabelo en formato PDF, arkivigita en la 10-a de januaro 2017] ({{en}})&lt;/ref&gt;.

== Historio ==
La Galleria dell'Accademia estis fondita en 1784 de Petro Leopoldo, [[grandduko de Toskanio]].

Efektive, la Akademio estis fondita fare de [[Giorgio Vasari]], [[Agnolo Bronzino|Aniolo Bronzino]] kaj Bartolomeo Amanati - la plej elstaraj artistoj de Florenco en [[16-a jarcento|la 16-a jarcento]] - sub la patroneco de [[Kozimo la 1-a de Mediĉo|Kozimo la 1-a de Mediĉo, Duko de Toskanio]]. Komence de ĝia vojaĝo, la akademio funkciigis en la monaĥejo de la Preĝejo de Santissima Annunziata. Ĉiuj membroj de la Akademio estis viroj, ĝis la akcepto de la pentristino [[Artemisia Gentileschi]] en [[1614]].

En [[1784]], Leopoldo la 1-a, duko de Toskanio, ordonis la unuigon de la artlernejoj en la urbo, en unu konstruaĵo - la tribuno, kiu estis konstruita por la akademio, kaj la nomo de la akademio estis ŝanĝita al la &quot;Arta Akademio de Florenco&quot; ( '''Accademia di Belle Arti Firenze''' ). Galerio estis establita en la konstruaĵo por ke la verkoj de konataj artistoj estu elmontritaj tie - por studi la verkojn. La duko ordonis ke muzikaj instrumentoj estu elmontritaj ankaŭ en la akademio, kaj laborrenkontiĝo por la restarigo de artaĵoj (Opificio delle pietre dure) estos establita en la konstruaĵo, kiu estas aktiva ĝis hodiaŭ.

En 2001, la kolekto nomita &quot;Museo degli strumenti musicali&quot; malfermiĝis. Ĝi enhavas muzikinstrumentojn faritajn de Stradivarius ([[:en:Stradivarius|en]]), Niccolò Amati kaj [[Bartolomeo Cristofori]].

== Ekspoziciaĵoj ==
La Akademio estas unu el la plej gravaj turismaj lokoj en Florenco, unuavice danke al la '''[[Davido de Mikelanĝelo|Davido]]''' statuo, la ĉefverko de [[Mikelanĝelo]], farita en 1501-1504. La statuo, kiu staris ĝis [[1873]] en placo de Sinjorino (''Piazza della Signoria''), estis proponita al la Akademio-Muzeo en la sama jaro por protekti ĝin kontraŭ naturaj danĝeroj. Apud ĝi estas elmontritaj la kvar skulptaĵoj &quot;La Kaptitoj&quot; (aŭ - laŭ alia versio - &quot;La Sklavoj&quot;) - nefinitaj skulptaĵoj de Mikelanĝelo kiuj estis faritaj por la tombo de [[papo]] [[Julio la 2-a]] en la [[Baziliko de Sankta Petro en Katenoj|Baziliko de San Pietro in Vincoli]] en Romo, sed neniam estis metitaj tien. Proksime de tiuj estas elmontrita la statuo &quot; [[Sankta Mateo la evangeliisto|Mateo]], la Apostolo&quot;, farita de Mikelanĝelo, ankaŭ nefinita. En [[1939]], la skulptaĵo konata kiel &quot;Pieto de Palestrina&quot; estis aldonita al la kolekto de la verkoj de Mikelanĝelo. La statuo estis atribuita dum jaroj al Mikelanĝelo, sed tiu atribuo nun estas kontestata kaj ne estas akceptita fare de la plej multaj esploristoj.

La muzeo prezentas kolekton de verkoj de [[15-a jarcento|la 15-]] a kaj [[16-a jarcento|16-a jarcentoj]], inkluzive de verkoj de la artistoj [[Paolo Uccello|Paolo Occello]], [[Domenico Ghirlandaio|Domenico Ghirlandio]], [[Sandro Botticelli]], [[Filippino Lippi]], [[Andrea del Sarto]], [[Pontormo]] kaj Orcagna ([[:en:Orcagna|en]]). La muzeo ankaŭ elmontras [[Gotika arto|multajn gotikajn]] verkojn same kiel kolekton de [[Ikono (religio)|ikonoj]] de [[Rusio]].

La muzeo elmontras gipsomodulojn de skulptaĵoj de Lorenzo Bertolini en laŭ la saman manieron kiam la artisto metis ilin en sian studion.

== Galerio ==
&lt;gallery widths=200 perrow=4&gt;
Dosiero:Entrance of Galleria dell'Accademia.JPG|{{centre|Enirejo}}
Dosiero:'David' by Michelangelo FI Acca JBS 003.jpg|{{centre|La [[Davido de Mikelanĝelo|Davido]], la ĉefa ekspoziciaĵo}}
Dosiero:A Pietà by Michelangelo, in the Galleria dell'Accademia.jpg|{{centre|[[Pietato]] en la Akademio}}
Dosiero:Lorenzo bartolini, giunone, post 1823-ante 1830 ca., gesso 02.jpg|{{centre|[[Junono]] de [[Lorenzo Bartolini]]}}
Dosiero:Galleria_dell'Accademia_Florenz_Raum_1370-1430_(1).jpg|preĵeja arto de la 14-a jarcento
Dosiero:03 2015 Monumento a Elisa Bonaparte Baciocchi, La Magnanimità di Elisa, Granduchessa di Toscana-Lorenzo Bartolini-Galleria dell'Accademia (Firenze) Photo Paolo Villa FOTO9225.JPG|{{centre|[[Elisa Bonaparte]], fratino de [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]]}}
Dosiero:Museo_degli_strumenti_musicali,_firenze_03.JPG|{{centre|muzeo de [[muzikiloj]]}}
Dosiero:Firenze perseo cellini 1.jpg|{{centre|[[Perseo]] de [[Benvenuto Cellini]]}}
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==

* {{Oficiala retejo}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Naciaj muzeoj en Italio]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>6dpxgqivou96h0iao3u4wtv9selzhof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503514</id>
      <parentid>9503513</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6414" sha1="beht3lwjy4i2fdkq5sos3vltj25xez6" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO    = IT
|tersituo =Centra Florenco/Florenco
|tipo1         = reliefo
|zomo=13
|estro=
|vizitantoj=
}}
[[Dosiero:Michelangelo's David - right view 2.jpg|maldekstra|eta|479x479ra|[[Davido de Mikelanĝelo|Davido]], la skulptaĵo de [[Mikelanĝelo]].]]
La '''Galerio de la Akademio de Florenco''' ({{Lang-it|'''Accademia di Belle Arti Firenze'''|aŭ='''Galleria dell'Accademia'''}}) estas [[arta muzeo]] kiu origine estis faka studejo kaj modelejo por la artaj studantoj de la [[Akademio de Belartoj de Florenco]] en [[Florenco]], [[Italio]]. La Akademio, fondita en [[1561]], estis la unua akademio por studado de [[pentrarto]] kaj [[skulptarto]] en [[Eŭropo]] kaj antaŭis tiun de [[Romo]] ([[Akademio de Sankta Luko]]), kiu estis  fondita en [[1577]].

Ĝi estas plej konata pro loĝigado de la skulptaĵo [[Davido de Mikelanĝelo|''Davido'' de Mikelanĝelo]]. La muzeo ankaŭ havas aliajn skulptaĵojn de [[Mikelanĝelo]] kaj grandan kolekton de pentraĵoj de florentinaj artistoj, plejparte de la periodo [[1300]]-[[1600]], [[Trecento]] ĝis la Malfrua [[Renesanco]]. Ĝi estas pli malgranda kaj pli specialigita ol la [[Uffizi]], la ĉefa artmuzeo en Florenco. &lt;!-- &quot;La galerio apudas la Akademion de Belartoj de Florenco, sed malgraŭ la nomo ne ekzistas rilato inter la institucioj.&quot; -- ?? La ĉapitro &quot;historio&quot; klare montras rilaron inter ambaŭ ! --&gt;

En 2016, ĝi havis 1.46 milionon da vizitantoj, farante ĝin la dua-plej-vizitita artan muzeon en Italio, post la galerio [[Uffizi]] kun 2.02 milionoj &lt;ref&gt;{https://web.archive.org/web/20170110014613/http://www.beniculturali.it/mibac/multimedia/MiBAC/documents/feed/pdf/Tabella-imported-64702.pdf Oficialaj italaj nombroj de vizitantoj en 2016, tabelo en formato PDF, arkivigita en la 10-a de januaro 2017] ({{en}})&lt;/ref&gt;.

== Historio ==
La Galleria dell'Accademia estis fondita en 1784 de Petro Leopoldo, [[grandduko de Toskanio]].

Efektive, la Akademio estis fondita fare de [[Giorgio Vasari]], [[Agnolo Bronzino|Aniolo Bronzino]] kaj Bartolomeo Amanati - la plej elstaraj artistoj de Florenco en [[16-a jarcento|la 16-a jarcento]] - sub la patroneco de [[Kozimo la 1-a de Mediĉo|Kozimo la 1-a de Mediĉo, Duko de Toskanio]]. Komence de ĝia vojaĝo, la akademio funkciigis en la monaĥejo de la Preĝejo de Santissima Annunziata. Ĉiuj membroj de la Akademio estis viroj, ĝis la akcepto de la pentristino [[Artemisia Gentileschi]] en [[1614]].

En [[1784]], Leopoldo la 1-a, duko de Toskanio, ordonis la unuigon de la artlernejoj en la urbo, en unu konstruaĵo - la tribuno, kiu estis konstruita por la akademio, kaj la nomo de la akademio estis ŝanĝita al la &quot;Arta Akademio de Florenco&quot; ( '''Accademia di Belle Arti Firenze''' ). Galerio estis establita en la konstruaĵo por ke la verkoj de konataj artistoj estu elmontritaj tie - por studi la verkojn. La duko ordonis ke muzikaj instrumentoj estu elmontritaj ankaŭ en la akademio, kaj laborrenkontiĝo por la restarigo de artaĵoj (Opificio delle pietre dure) estos establita en la konstruaĵo, kiu estas aktiva ĝis hodiaŭ.

En 2001, la kolekto nomita &quot;Museo degli strumenti musicali&quot; malfermiĝis. Ĝi enhavas muzikinstrumentojn faritajn de Stradivarius ([[:en:Stradivarius|en]]), Niccolò Amati kaj [[Bartolomeo Cristofori]].

== Ekspoziciaĵoj ==
La Akademio estas unu el la plej gravaj turismaj lokoj en Florenco, unuavice danke al la '''[[Davido de Mikelanĝelo|Davido]]''' statuo, la ĉefverko de [[Mikelanĝelo]], farita en 1501-1504. La statuo, kiu staris ĝis [[1873]] en placo de Sinjorino (''Piazza della Signoria''), estis proponita al la Akademio-Muzeo en la sama jaro por protekti ĝin kontraŭ naturaj danĝeroj. Apud ĝi estas elmontritaj la kvar skulptaĵoj &quot;La Kaptitoj&quot; (aŭ - laŭ alia versio - &quot;La Sklavoj&quot;) - nefinitaj skulptaĵoj de Mikelanĝelo kiuj estis faritaj por la tombo de [[papo]] [[Julio la 2-a]] en la [[Baziliko de Sankta Petro en Katenoj|Baziliko de San Pietro in Vincoli]] en Romo, sed neniam estis metitaj tien. Proksime de tiuj estas elmontrita la statuo &quot; [[Sankta Mateo la evangeliisto|Mateo]], la Apostolo&quot;, farita de Mikelanĝelo, ankaŭ nefinita. En [[1939]], la skulptaĵo konata kiel &quot;Pieto de Palestrina&quot; estis aldonita al la kolekto de la verkoj de Mikelanĝelo. La statuo estis atribuita dum jaroj al Mikelanĝelo, sed tiu atribuo nun estas kontestata kaj ne estas akceptita fare de la plej multaj esploristoj.

La muzeo prezentas kolekton de verkoj de [[15-a jarcento|la 15-]] a kaj [[16-a jarcento|16-a jarcentoj]], inkluzive de verkoj de la artistoj [[Paolo Uccello|Paolo Occello]], [[Domenico Ghirlandaio|Domenico Ghirlandio]], [[Sandro Botticelli]], [[Filippino Lippi]], [[Andrea del Sarto]], [[Pontormo]] kaj Orcagna ([[:en:Orcagna|en]]). La muzeo ankaŭ elmontras [[Gotika arto|multajn gotikajn]] verkojn same kiel kolekton de [[Ikono (religio)|ikonoj]] de [[Rusio]].

La muzeo elmontras gipsomodulojn de skulptaĵoj de Lorenzo Bertolini en laŭ la saman manieron kiam la artisto metis ilin en sian studion.

== Galerio ==
&lt;gallery widths=200 perrow=4&gt;
Dosiero:Entrance of Galleria dell'Accademia.JPG|{{centre|Enirejo}}
Dosiero:'David' by Michelangelo FI Acca JBS 003.jpg|{{centre|La [[Davido de Mikelanĝelo|Davido]], la ĉefa ekspoziciaĵo}}
Dosiero:A Pietà by Michelangelo, in the Galleria dell'Accademia.jpg|{{centre|[[Pietato]] en la Akademio}}
Dosiero:Lorenzo bartolini, giunone, post 1823-ante 1830 ca., gesso 02.jpg|{{centre|[[Junono]] de [[Lorenzo Bartolini]]}}
Dosiero:Galleria_dell'Accademia_Florenz_Raum_1370-1430_(1).jpg|preĝeja arto de la 14-a jarcento
Dosiero:03 2015 Monumento a Elisa Bonaparte Baciocchi, La Magnanimità di Elisa, Granduchessa di Toscana-Lorenzo Bartolini-Galleria dell'Accademia (Firenze) Photo Paolo Villa FOTO9225.JPG|{{centre|[[Elisa Bonaparte]], fratino de [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]]}}
Dosiero:Museo_degli_strumenti_musicali,_firenze_03.JPG|{{centre|muzeo de [[muzikiloj]]}}
Dosiero:Firenze perseo cellini 1.jpg|{{centre|[[Perseo]] de [[Benvenuto Cellini]]}}
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==

* {{Oficiala retejo}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Naciaj muzeoj en Italio]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>beht3lwjy4i2fdkq5sos3vltj25xez6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503515</id>
      <parentid>9503514</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6407" sha1="gevk9bmxsajp9bntsigj40xap16aopg" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO    = IT
|tersituo =Centra Florenco/Florenco
|tipo1         = reliefo
|zomo=13
|estro=
|vizitantoj=
}}
[[Dosiero:Michelangelo's David - right view 2.jpg|dekstra|eta|370ra|[[Davido de Mikelanĝelo|Davido]], la skulptaĵo de [[Mikelanĝelo]].]]
La '''Galerio de la Akademio de Florenco''' ({{Lang-it|'''Accademia di Belle Arti Firenze'''|aŭ='''Galleria dell'Accademia'''}}) estas [[arta muzeo]] kiu origine estis faka studejo kaj modelejo por la artaj studantoj de la [[Akademio de Belartoj de Florenco]] en [[Florenco]], [[Italio]]. La Akademio, fondita en [[1561]], estis la unua akademio por studado de [[pentrarto]] kaj [[skulptarto]] en [[Eŭropo]] kaj antaŭis tiun de [[Romo]] ([[Akademio de Sankta Luko]]), kiu estis  fondita en [[1577]].

Ĝi estas plej konata pro loĝigado de la skulptaĵo [[Davido de Mikelanĝelo|''Davido'' de Mikelanĝelo]]. La muzeo ankaŭ havas aliajn skulptaĵojn de [[Mikelanĝelo]] kaj grandan kolekton de pentraĵoj de florentinaj artistoj, plejparte de la periodo [[1300]]-[[1600]], [[Trecento]] ĝis la Malfrua [[Renesanco]]. Ĝi estas pli malgranda kaj pli specialigita ol la [[Uffizi]], la ĉefa artmuzeo en Florenco. &lt;!-- &quot;La galerio apudas la Akademion de Belartoj de Florenco, sed malgraŭ la nomo ne ekzistas rilato inter la institucioj.&quot; -- ?? La ĉapitro &quot;historio&quot; klare montras rilaron inter ambaŭ ! --&gt;

En 2016, ĝi havis 1.46 milionon da vizitantoj, farante ĝin la dua-plej-vizitita artan muzeon en Italio, post la galerio [[Uffizi]] kun 2.02 milionoj &lt;ref&gt;{https://web.archive.org/web/20170110014613/http://www.beniculturali.it/mibac/multimedia/MiBAC/documents/feed/pdf/Tabella-imported-64702.pdf Oficialaj italaj nombroj de vizitantoj en 2016, tabelo en formato PDF, arkivigita en la 10-a de januaro 2017] ({{en}})&lt;/ref&gt;.

== Historio ==
La Galleria dell'Accademia estis fondita en 1784 de Petro Leopoldo, [[grandduko de Toskanio]].

Efektive, la Akademio estis fondita fare de [[Giorgio Vasari]], [[Agnolo Bronzino|Aniolo Bronzino]] kaj Bartolomeo Amanati - la plej elstaraj artistoj de Florenco en [[16-a jarcento|la 16-a jarcento]] - sub la patroneco de [[Kozimo la 1-a de Mediĉo|Kozimo la 1-a de Mediĉo, Duko de Toskanio]]. Komence de ĝia vojaĝo, la akademio funkciigis en la monaĥejo de la Preĝejo de Santissima Annunziata. Ĉiuj membroj de la Akademio estis viroj, ĝis la akcepto de la pentristino [[Artemisia Gentileschi]] en [[1614]].

En [[1784]], Leopoldo la 1-a, duko de Toskanio, ordonis la unuigon de la artlernejoj en la urbo, en unu konstruaĵo - la tribuno, kiu estis konstruita por la akademio, kaj la nomo de la akademio estis ŝanĝita al la &quot;Arta Akademio de Florenco&quot; ( '''Accademia di Belle Arti Firenze''' ). Galerio estis establita en la konstruaĵo por ke la verkoj de konataj artistoj estu elmontritaj tie - por studi la verkojn. La duko ordonis ke muzikaj instrumentoj estu elmontritaj ankaŭ en la akademio, kaj laborrenkontiĝo por la restarigo de artaĵoj (Opificio delle pietre dure) estos establita en la konstruaĵo, kiu estas aktiva ĝis hodiaŭ.

En 2001, la kolekto nomita &quot;Museo degli strumenti musicali&quot; malfermiĝis. Ĝi enhavas muzikinstrumentojn faritajn de Stradivarius ([[:en:Stradivarius|en]]), Niccolò Amati kaj [[Bartolomeo Cristofori]].

== Ekspoziciaĵoj ==
La Akademio estas unu el la plej gravaj turismaj lokoj en Florenco, unuavice danke al la '''[[Davido de Mikelanĝelo|Davido]]''' statuo, la ĉefverko de [[Mikelanĝelo]], farita en 1501-1504. La statuo, kiu staris ĝis [[1873]] en placo de Sinjorino (''Piazza della Signoria''), estis proponita al la Akademio-Muzeo en la sama jaro por protekti ĝin kontraŭ naturaj danĝeroj. Apud ĝi estas elmontritaj la kvar skulptaĵoj &quot;La Kaptitoj&quot; (aŭ - laŭ alia versio - &quot;La Sklavoj&quot;) - nefinitaj skulptaĵoj de Mikelanĝelo kiuj estis faritaj por la tombo de [[papo]] [[Julio la 2-a]] en la [[Baziliko de Sankta Petro en Katenoj|Baziliko de San Pietro in Vincoli]] en Romo, sed neniam estis metitaj tien. Proksime de tiuj estas elmontrita la statuo &quot; [[Sankta Mateo la evangeliisto|Mateo]], la Apostolo&quot;, farita de Mikelanĝelo, ankaŭ nefinita. En [[1939]], la skulptaĵo konata kiel &quot;Pieto de Palestrina&quot; estis aldonita al la kolekto de la verkoj de Mikelanĝelo. La statuo estis atribuita dum jaroj al Mikelanĝelo, sed tiu atribuo nun estas kontestata kaj ne estas akceptita fare de la plej multaj esploristoj.

La muzeo prezentas kolekton de verkoj de [[15-a jarcento|la 15-]] a kaj [[16-a jarcento|16-a jarcentoj]], inkluzive de verkoj de la artistoj [[Paolo Uccello|Paolo Occello]], [[Domenico Ghirlandaio|Domenico Ghirlandio]], [[Sandro Botticelli]], [[Filippino Lippi]], [[Andrea del Sarto]], [[Pontormo]] kaj Orcagna ([[:en:Orcagna|en]]). La muzeo ankaŭ elmontras [[Gotika arto|multajn gotikajn]] verkojn same kiel kolekton de [[Ikono (religio)|ikonoj]] de [[Rusio]].

La muzeo elmontras gipsomodulojn de skulptaĵoj de Lorenzo Bertolini en laŭ la saman manieron kiam la artisto metis ilin en sian studion.

== Galerio ==
&lt;gallery widths=200 perrow=4&gt;
Dosiero:Entrance of Galleria dell'Accademia.JPG|{{centre|Enirejo}}
Dosiero:'David' by Michelangelo FI Acca JBS 003.jpg|{{centre|La [[Davido de Mikelanĝelo|Davido]], la ĉefa ekspoziciaĵo}}
Dosiero:A Pietà by Michelangelo, in the Galleria dell'Accademia.jpg|{{centre|[[Pietato]] en la Akademio}}
Dosiero:Lorenzo bartolini, giunone, post 1823-ante 1830 ca., gesso 02.jpg|{{centre|[[Junono]] de [[Lorenzo Bartolini]]}}
Dosiero:Galleria_dell'Accademia_Florenz_Raum_1370-1430_(1).jpg|preĝeja arto de la 14-a jarcento
Dosiero:03 2015 Monumento a Elisa Bonaparte Baciocchi, La Magnanimità di Elisa, Granduchessa di Toscana-Lorenzo Bartolini-Galleria dell'Accademia (Firenze) Photo Paolo Villa FOTO9225.JPG|{{centre|[[Elisa Bonaparte]], fratino de [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]]}}
Dosiero:Museo_degli_strumenti_musicali,_firenze_03.JPG|{{centre|muzeo de [[muzikiloj]]}}
Dosiero:Firenze perseo cellini 1.jpg|{{centre|[[Perseo]] de [[Benvenuto Cellini]]}}
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==

* {{Oficiala retejo}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Naciaj muzeoj en Italio]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>gevk9bmxsajp9bntsigj40xap16aopg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503516</id>
      <parentid>9503515</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6407" sha1="c9i8cyiy62rpeamujtz2ncitu94d8sb" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO    = IT
|tersituo =Centra Florenco/Florenco
|tipo1         = reliefo
|zomo=13
|estro=
|vizitantoj=
}}
[[Dosiero:Michelangelo's David - right view 2.jpg|dekstra|eta|270ra|[[Davido de Mikelanĝelo|Davido]], la skulptaĵo de [[Mikelanĝelo]].]]
La '''Galerio de la Akademio de Florenco''' ({{Lang-it|'''Accademia di Belle Arti Firenze'''|aŭ='''Galleria dell'Accademia'''}}) estas [[arta muzeo]] kiu origine estis faka studejo kaj modelejo por la artaj studantoj de la [[Akademio de Belartoj de Florenco]] en [[Florenco]], [[Italio]]. La Akademio, fondita en [[1561]], estis la unua akademio por studado de [[pentrarto]] kaj [[skulptarto]] en [[Eŭropo]] kaj antaŭis tiun de [[Romo]] ([[Akademio de Sankta Luko]]), kiu estis  fondita en [[1577]].

Ĝi estas plej konata pro loĝigado de la skulptaĵo [[Davido de Mikelanĝelo|''Davido'' de Mikelanĝelo]]. La muzeo ankaŭ havas aliajn skulptaĵojn de [[Mikelanĝelo]] kaj grandan kolekton de pentraĵoj de florentinaj artistoj, plejparte de la periodo [[1300]]-[[1600]], [[Trecento]] ĝis la Malfrua [[Renesanco]]. Ĝi estas pli malgranda kaj pli specialigita ol la [[Uffizi]], la ĉefa artmuzeo en Florenco. &lt;!-- &quot;La galerio apudas la Akademion de Belartoj de Florenco, sed malgraŭ la nomo ne ekzistas rilato inter la institucioj.&quot; -- ?? La ĉapitro &quot;historio&quot; klare montras rilaron inter ambaŭ ! --&gt;

En 2016, ĝi havis 1.46 milionon da vizitantoj, farante ĝin la dua-plej-vizitita artan muzeon en Italio, post la galerio [[Uffizi]] kun 2.02 milionoj &lt;ref&gt;{https://web.archive.org/web/20170110014613/http://www.beniculturali.it/mibac/multimedia/MiBAC/documents/feed/pdf/Tabella-imported-64702.pdf Oficialaj italaj nombroj de vizitantoj en 2016, tabelo en formato PDF, arkivigita en la 10-a de januaro 2017] ({{en}})&lt;/ref&gt;.

== Historio ==
La Galleria dell'Accademia estis fondita en 1784 de Petro Leopoldo, [[grandduko de Toskanio]].

Efektive, la Akademio estis fondita fare de [[Giorgio Vasari]], [[Agnolo Bronzino|Aniolo Bronzino]] kaj Bartolomeo Amanati - la plej elstaraj artistoj de Florenco en [[16-a jarcento|la 16-a jarcento]] - sub la patroneco de [[Kozimo la 1-a de Mediĉo|Kozimo la 1-a de Mediĉo, Duko de Toskanio]]. Komence de ĝia vojaĝo, la akademio funkciigis en la monaĥejo de la Preĝejo de Santissima Annunziata. Ĉiuj membroj de la Akademio estis viroj, ĝis la akcepto de la pentristino [[Artemisia Gentileschi]] en [[1614]].

En [[1784]], Leopoldo la 1-a, duko de Toskanio, ordonis la unuigon de la artlernejoj en la urbo, en unu konstruaĵo - la tribuno, kiu estis konstruita por la akademio, kaj la nomo de la akademio estis ŝanĝita al la &quot;Arta Akademio de Florenco&quot; ( '''Accademia di Belle Arti Firenze''' ). Galerio estis establita en la konstruaĵo por ke la verkoj de konataj artistoj estu elmontritaj tie - por studi la verkojn. La duko ordonis ke muzikaj instrumentoj estu elmontritaj ankaŭ en la akademio, kaj laborrenkontiĝo por la restarigo de artaĵoj (Opificio delle pietre dure) estos establita en la konstruaĵo, kiu estas aktiva ĝis hodiaŭ.

En 2001, la kolekto nomita &quot;Museo degli strumenti musicali&quot; malfermiĝis. Ĝi enhavas muzikinstrumentojn faritajn de Stradivarius ([[:en:Stradivarius|en]]), Niccolò Amati kaj [[Bartolomeo Cristofori]].

== Ekspoziciaĵoj ==
La Akademio estas unu el la plej gravaj turismaj lokoj en Florenco, unuavice danke al la '''[[Davido de Mikelanĝelo|Davido]]''' statuo, la ĉefverko de [[Mikelanĝelo]], farita en 1501-1504. La statuo, kiu staris ĝis [[1873]] en placo de Sinjorino (''Piazza della Signoria''), estis proponita al la Akademio-Muzeo en la sama jaro por protekti ĝin kontraŭ naturaj danĝeroj. Apud ĝi estas elmontritaj la kvar skulptaĵoj &quot;La Kaptitoj&quot; (aŭ - laŭ alia versio - &quot;La Sklavoj&quot;) - nefinitaj skulptaĵoj de Mikelanĝelo kiuj estis faritaj por la tombo de [[papo]] [[Julio la 2-a]] en la [[Baziliko de Sankta Petro en Katenoj|Baziliko de San Pietro in Vincoli]] en Romo, sed neniam estis metitaj tien. Proksime de tiuj estas elmontrita la statuo &quot; [[Sankta Mateo la evangeliisto|Mateo]], la Apostolo&quot;, farita de Mikelanĝelo, ankaŭ nefinita. En [[1939]], la skulptaĵo konata kiel &quot;Pieto de Palestrina&quot; estis aldonita al la kolekto de la verkoj de Mikelanĝelo. La statuo estis atribuita dum jaroj al Mikelanĝelo, sed tiu atribuo nun estas kontestata kaj ne estas akceptita fare de la plej multaj esploristoj.

La muzeo prezentas kolekton de verkoj de [[15-a jarcento|la 15-]] a kaj [[16-a jarcento|16-a jarcentoj]], inkluzive de verkoj de la artistoj [[Paolo Uccello|Paolo Occello]], [[Domenico Ghirlandaio|Domenico Ghirlandio]], [[Sandro Botticelli]], [[Filippino Lippi]], [[Andrea del Sarto]], [[Pontormo]] kaj Orcagna ([[:en:Orcagna|en]]). La muzeo ankaŭ elmontras [[Gotika arto|multajn gotikajn]] verkojn same kiel kolekton de [[Ikono (religio)|ikonoj]] de [[Rusio]].

La muzeo elmontras gipsomodulojn de skulptaĵoj de Lorenzo Bertolini en laŭ la saman manieron kiam la artisto metis ilin en sian studion.

== Galerio ==
&lt;gallery widths=200 perrow=4&gt;
Dosiero:Entrance of Galleria dell'Accademia.JPG|{{centre|Enirejo}}
Dosiero:'David' by Michelangelo FI Acca JBS 003.jpg|{{centre|La [[Davido de Mikelanĝelo|Davido]], la ĉefa ekspoziciaĵo}}
Dosiero:A Pietà by Michelangelo, in the Galleria dell'Accademia.jpg|{{centre|[[Pietato]] en la Akademio}}
Dosiero:Lorenzo bartolini, giunone, post 1823-ante 1830 ca., gesso 02.jpg|{{centre|[[Junono]] de [[Lorenzo Bartolini]]}}
Dosiero:Galleria_dell'Accademia_Florenz_Raum_1370-1430_(1).jpg|preĝeja arto de la 14-a jarcento
Dosiero:03 2015 Monumento a Elisa Bonaparte Baciocchi, La Magnanimità di Elisa, Granduchessa di Toscana-Lorenzo Bartolini-Galleria dell'Accademia (Firenze) Photo Paolo Villa FOTO9225.JPG|{{centre|[[Elisa Bonaparte]], fratino de [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]]}}
Dosiero:Museo_degli_strumenti_musicali,_firenze_03.JPG|{{centre|muzeo de [[muzikiloj]]}}
Dosiero:Firenze perseo cellini 1.jpg|{{centre|[[Perseo]] de [[Benvenuto Cellini]]}}
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==

* {{Oficiala retejo}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Naciaj muzeoj en Italio]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>c9i8cyiy62rpeamujtz2ncitu94d8sb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karvakrila acetato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>854198</id>
    <revision>
      <id>9503229</id>
      <parentid>9447769</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7410" sha1="opl776e8u737qcljmc906sbdh8wq3ck" xml:space="preserve">{{Vidu ankaŭ|Karvakrila benzoato|Karvakrila izobuterato||Karvakrila izovalerato||Karvakrila klorido||Karvakrilamino}}
{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} 
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: yellow; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;Karvakrila etanato&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size:300%;&quot;&gt; &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Trebuchet MS&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;b&gt;C&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;16&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Carvacryl acetate sticks.png|300px|Karvakrila acetato]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Bastona kemia strukturo de la &lt;br&gt;Karvakrila etanato'''&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Carvacryl acetate 3D.png|300px|Karvakrila acetato]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Tridimensia kemia strukturo de la Karvakrila etanato'''&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;big&gt;Alternativa(j) nomo(j)&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=6380-28-5 6380-28-5]&lt;br&gt;
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.72946.html 72946]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/80792 80792]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||blanka solidaĵo kun antihelmintaj proprecoj&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://repositorio.ufc.br/bitstream/riufc/7195/1/2014_art_alrbarbosa.pdf |titolo=Repositório Institucional UFC |alirdato=2024-02-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221221092434/https://repositorio.ufc.br/bitstream/riufc/7195/1/2014_art_alrbarbosa.pdf |arkivdato=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Molmaso]]||192,25784 g mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]||0,994 g/cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;[https://www.alfa-chemistry.com/product/carvacryl-acetate-cas-6380-28-5-200471.html Alfa Chemistry]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Fandpunkto]]||{{GdC|29,5}}&lt;ref name=Guidechem/&gt;
|-
|[[Bolpunkto]]||{{GdC|246,5}} &lt;ref&gt;[https://www.chembk.com/en/chem/CARVACRYL%20ACETATE Chembk]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{GdC|247}} &lt;ref&gt;[https://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=6380-28-5&amp;l=en&amp;exact=dict&amp;f=plist&amp;mark=&amp;submit.x=0&amp;submit.y=0 Chemnet]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4913}}
|-
|[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|94,6}} &lt;ref&gt;[https://www.chemsrc.com/en/cas/6380-28-5_665021.html Chemsrc]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Guidechem&gt;[https://www.guidechem.com/encyclopedia/carvacryl-acetate-dic382323.html GuideChem]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:4,09 x 10&lt;sup&gt;-2&lt;/sup&gt; g/L&lt;ref&gt;[http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1416531.html The Good Scents Company]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Solvebla en kloroformo, duklorometano kaj etila acetato.
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||2287 mg/kg (buŝe) &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://s3.sa-east-1.amazonaws.com/static.sites.sbq.org.br/rvq.sbq.org.br/pdf/v12n3a02.pdf |titolo=Revista Virtual de Química |alirdato=2024-02-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250123022459/https://s3.sa-east-1.amazonaws.com/static.sites.sbq.org.br/rvq.sbq.org.br/pdf/v12n3a02.pdf |arkivdato=2025-01-23 }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]  
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|07}}
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|270|301+317|330|501}}
|-style=&quot;background: yellow;color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br&gt;({{GdC|25}} kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}
 
&lt;big&gt;'''Karvakrila acetato'''&lt;/big&gt; aŭ &lt;big&gt;'''karvakrila etanato'''&lt;/big&gt; estas organika kombinaĵo rezultanta per traktado de '''karvakrolo''' kaj '''acetata anhidrido'''. Ĝi estas blanka solidaĵo kun antihelmintaj proprecoj, nesolvebla en akvo sed solvebla en etila acetato kaj nepolaraj organikaj solvantoj. Karvakrila acetato posedas 12 karbonatomojn, 16 hidrogenatomojn kaj 2 oksigenatomojn. Karvakrila acetato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj industriaĵoj. 
 

==Sintezoj==
===Sintezo 1===
* Preparado de la '''karvakrila acetato''' per traktado de '''karvakrolo''' kaj '''acetata acido''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:Carvacrol 3D.png|karvakrolo|120px]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|acetata acido|70px]]  &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:Carvacryl acetate 3D.png|Karvakrila acetato|120px]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70px]]   
|-
|}


===Sintezo 2===
* Preparado de la '''karvakrila acetato''' per traktado de '''karvakrolo''' kaj '''acetata anhidrido''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]][[Dosiero:Carvacrol 3D.png|karvakrolo|120px]] +[[Dosiero:Acetic anhydride 3D.png|acetata anhidrido|120px]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]][[Dosiero:Carvacryl acetate 3D.png|Karvakrila acetato|120px]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70px]]   
|-
|}

===Sintezo 3===
* Preparado de la '''karvakrila acetato''' per traktado de '''karvakrila klorido''' kaj '''acetata acido''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:Carvacryl chloride 3D.png|karvakrila klorido|120px]] +[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|acetata acido|70px]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:Carvacryl acetate 3D.png|Karvakrila acetato|120px]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70px]]   
|-
|}


===Sintezo 4===
* Preparado de la '''karvakrila acetato''' per traktado de '''karvakrila klorido''' kaj '''natria acetato''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:Carvacryl chloride 3D.png|karvakrila klorido|120px]] +[[Dosiero:Sodium acetate 3D.png|natria acetato|120px]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:Carvacryl acetate 3D.png|Karvakrila acetato|120px]] +[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|120px]]   
|-
|}


===Sintezo 5===
* Preparado de la '''karvakrila acetato''' per traktado de '''karvakrila benzoato''' kaj '''acetata acido''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:Carvacryl benzoate 3D.png|karvakrila benzoato|120px]] +[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|acetata acido|70px]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:Carvacryl acetate 3D.png|karvakrila acetato|120px]] +[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|benzoata acido|70px]]   
|-
|}

==Vidu ankaŭ==
* [[Estero]]

== Referencoj ==
{{referencoj|3}}
[[Kategorio:Esteroj]]</text>
      <sha1>opl776e8u737qcljmc906sbdh8wq3ck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalvinana preĝejo (Berettyóújfalu)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>855596</id>
    <revision>
      <id>9503125</id>
      <parentid>8862937</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3200" sha1="fgdpi21lvh0znecpdo32m8tmw995eya" xml:space="preserve">{{Informkesto kristana preĝejo
| nomo                 = Kalvinana preĝejo de&lt;br /&gt;Berettyóújfalu
| larĝo de informkesto   = 
| dosiero               = 
| grandeco de dosiero   = 250px
| priskribo de dosiero  = 
| eklezio               = [[kalvinismo]]
| provinco             = [[Hajdú-Bihar]]
| diocezo              = 
| unio                  = 
| dekanujo              = 
| vikariujo              = 
| asocio              = 
| paroĥo             =
| ensemblo              = 
| ŝtato                = [[Hungario]]
| ŝtato subtutaĵo1 nomo =
| ŝtato subtutaĵo1        = 
| ŝtato subtutaĵo2 nomo   =
| ŝtato subtutaĵo2        =
| municipo              = [[Berettyóújfalu]]
| geo                   = 
| konsekro             = 
| konsekrinto          = 
| titolo                 = 
| uzado               = 
| arkitekto             = 
| stilo                 = malfru[[baroko]]
| ark tipo              = 
| fondo              = 
| finigo             = 
| kapacito              = 1500 sidlokoj (kun la galerio)
| konstruado            = 
| longo                 = 
| larĝo                 = 
| alto                  = 36 m ([[turo]]); 10 m ([[navo]])
| lokigo de altaro       =
| materialo              = masonaĵo
| adreso                = Berettyóújfalu, Kálvin tér - Kossuth u. sarok
| ttt               = 
| commons               = 
}}

La '''kalvinana [[preĝejo]]''' estas sakrala [[historia monumento]] en [[urbo]] [[Berettyóújfalu]] ([[Hungario]]).

== Historio ==
En tiu loko malgranda gotika katolika [[kirko]] konstruiĝis ĉirkaŭ la malfrua 13-a jarcento aŭ iom poste. La loĝantoj kalvinaniĝis inter 1550-1590, poste oni uzis la katolikan kirkon. La paroĥo estis fondita en 1590. En la 1600-aj jaroj la navo estis pligrandigita, en 1765 plene trakonstruita, sed intertempe en 1719 oni konstruis la [[turo]]n videblan ankaŭ nun. Inter 1805 kaj 1808 nova preĝejo estis konstruita, sed la turo restis la malnova. Tamen la turo estis plialtigita en 1817. Dum la 2-a mondomilito la kirko difektiĝis, sed en 1946 ĝi estis renovigita.

== Konstruaĵo ==
La [[konstruaĵo]] situas sola en [[korto]] ĉe stratangulo. La [[fasado]] estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo troviĝas tra la turo, kie 3 [[sonorilo]]j loĝas. La [[absido]] estas duonronda. Interne la mebloj estis faritaj ĉirkaŭ 1800.

== Orgeno ==
La [[orgeno]] estis kreita en [[1840]]. [[Ferenc Liszt]] uzis alian orgenon inter 1882 kaj 1886 en la [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt|Muzikakademio]], kiun tiu ĉi preĝejo aĉetis en 1935, poste ambaŭ orgenoj estis integrita. Pri tio reliefa memortabulo memorigas sur ekstera muro de la turo.

== Vidu, aŭdu ankaŭ ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=lTGKqHS8Ppc video pri la kirko]

== Fontoj ==
* [https://web.archive.org/web/20240220113857/http://www.reformatusbujfalu.hu/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=16&amp;Itemid=28 oficiala paĝo]
* [https://www.muemlekem.hu/muemlek/show/5203 hungare kun fotoj] 
* [https://wikimapia.org/12383442/hu/Reform%C3%A1tus-templom hungare kun foto] 

{{Unua}}

[[Kategorio:Kalvinanaj preĝejoj en Hungario|Berettyóújfalu]]
[[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Berettyóújfalu]]</text>
      <sha1>fgdpi21lvh0znecpdo32m8tmw995eya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kulturo de Unuiĝinta Reĝlando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>856267</id>
    <revision>
      <id>9503364</id>
      <parentid>8643185</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6724" sha1="c33m9sp5x74nb8ys37wdhmsv82do3dk" xml:space="preserve">[[Dosiero:Hdr parliament.jpg|thumb|[[Londono]], brita ĉefurbo.]]
La '''kulturo de Unuiĝinta Reĝlando''' estas riĉa kaj diversa. Ĝi multe influas kulturon je tutmonda skalo.

Tiu nacia [[kulturo]] estas kreita el [[kutimo]]j, praktikoj, kodoj, normoj, vivoformoj kaj [[tradicio]]j ekzistantaj en la socio de la diversaj landoj de [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Kvankam de ekstere la plej konataj [[Stereotipo|stereotipoj]] de tiu ŝtataro referencas al [[Anglio]], ankaŭ [[Skotlando]], [[Kimrio]] kaj [[Norda Irlando]] havas sian propran kulturon, krom la cetero de [[Irlando]] kiu same estis parto de la UR ĝis la komenco de la [[20-a jarcento]] kun tute aparta kulturo. Eble la ĉefa ligilo inter tiuj landoj estas la [[angla lingvo]] kiuj kunigas ĉiujn tiujn landojn. Tamen ĉiuj landoj havas siajn apartajn lingvojn kaj dialektojn, inklude la diversajn parolmanierojn de Anglio. Dum la formado de Britio, la kulturoj de la iamaj sendependaj ŝtatoj estis inkluzivitaj en ĝia konsisto, do ili ankaŭ povas esti konsiderataj aparte. Historie Anglio forte influis super la apartaj kulturoj de la aliaj landoj, kio malpliiĝis laŭlonge de la [[20-a jarcento]].

La kulturo de Unuiĝinta Reĝlando estas influita de multaj faktoroj kiel: la insula statuso de la lando; ĝia [[Historio de Unuiĝinta Reĝlando|historio]]; kaj esti politika unio de kvar landoj el kiuj ĉiu konservas elementojn de distingaj tradicioj, kutimoj kaj simboleco. Kiel rezulto de la [[Brita Imperio]], la britan influon oni observas ankaŭ en la [[Angla lingvo|lingvo]], kulturo kaj [[Anglasaksa juro|juraj sistemoj]] de multaj el ties [[Brita imperio|iamaj kolonioj]], precize de Usono, Aŭstralio, Kanado, Novzelando kaj Irlando, komuna kulturo konata nuntempe kiel &quot;Anglosfero&quot; aŭ [[Anglalingvio]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Julian Go |title=Constitutionalism and political reconstruction |date=2007 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-15174-1 |editor-last=Arjomand |editor-first=Saïd Amir |pages=92–94 |chapter=A Globalizing Constitutionalism?, Views from the Postcolony, 1945–2000 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kYmmnYKEvE0C&amp;pg=PA94}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Ferguson|2004|p=307}} La esenca kultura influo de Unuiĝinta Reĝlando kondukis al la fakto esti priskribita kiel &quot;kultura [[superpotenco]]&quot;.&lt;ref name=&quot;culture&quot;&gt;{{Cite journal |url=http://www.britishpoliticssociety.no/British%20Politics%20Review%2001_2011.pdf |title=The cultural superpower: British cultural projection abroad |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916155419/http://www.britishpoliticssociety.no/British%20Politics%20Review%2001_2011.pdf |archive-date=16a de Septembro 2018 |url-status=dead |journal=British Politics Review |location=Norway |volume=6 |issue=1 |date=Winter 2011 |issn=1890-4505 |publisher=British Politics Society }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180916155419/http://www.britishpoliticssociety.no/British%20Politics%20Review%2001_2011.pdf |date=2018-09-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sheridan&quot;&gt;{{Cite news |last=Sheridan, Greg |date=15a de Majo 2010 |title=Cameron has chance to make UK great again |work=The Australian |location=Sydney |url=http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992 |access-date=20a de Majo 2012}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120120121359/http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992 |date=2012-01-20 }}&lt;/ref&gt; Tutmonda opinienketo fare de [[BBC]] vidis, ke Unuiĝinta Reĝlando rangiĝis kiel la tria plej positive rigardata lando en la mondo (malantaŭ [[Germanio]] kaj [[Kanado]]) en 2013 kaj 2014.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23a de Majo 2013 |title=BBC poll: Germany most popular country in the world |publisher=BBC |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22624104 |access-date=20a de Februaro 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4a de Junio 2014 |title=World Service Global Poll: Negative views of Russia on the rise |work=BBC.co.uk|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2014/world-service-country-poll |access-date=20a de Februaro 2018}}&lt;/ref&gt;

Britio havas fortajn kulturajn ligojn al siaj iamaj [[Kolonio|kolonioj]], precipe tiuj ŝtatoj kies [[oficiala lingvo]] estas la angla. Tiel, kelkaj anglaj muzikaj prezentistoj signife influis la evoluon de muziko en la mondo ([[The Beatles]] estas la historie elstara ekzemplo). Alidirekte, signifaj kontribuoj al brita kulturo dum la lasta duonjarcento estis faritaj fare de enmigrintoj de la [[hinda subkontinento]] kaj la [[Karibio]]. 

La brita kulturo estis dum longa tempo (almenaŭ ekde la frua 19-a jarcento ĝis la fino de la 20-a) difinita de la eco havi “rigidan supran lipon”, kio signifas, ke la [[britoj]] – almenaŭ tiutempe – restis trankvilaj kaj ne montris multajn emociojn, eĉ se io grava okazas. Estas fama la slogano {{Lang-en|Keep Calm and Carry On}} (''Trankvilĝu kaj Daŭrigu''). Tiu seriozeco kaj trankvileco povas esti karakterizataj kiel pretendo esti la enkarniĝo de la [[civilizita mondo]]. Tio ankaŭ influas la organizatecon de la britoj, ĉar [[tradicio]]j tre gravas por [[civilizacio]] – tiel briteco estas ofte kunligata al [[teo]] je la 5-a aŭ 6-a vespere, nigraj ĉapeloj sur la kapo kaj kunportata [[pluvombrelo]].

Menciindas ke la ''[[British Council]]'' ([[Esperanto|esperante]]: [[Britia Konsilio]]) estas [[internacia organizaĵo]], fondita kaj subtenata de la registaro de la Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Nord-Irlando ([[Registaro de Britio|Britio]]). Ĝia celo estas disvastigado de la [[kulturo]] de sia lando kaj de la [[angla lingvo]].

== Lingvo kaj literaturo ==
Nekonata al multaj, sed fakte ne ekzistas [[oficiala lingvo]] en Britio. Tamen, ĉar la [[Brita angla lingvo|brita angla]] estas parolata de proksimume 95 procentoj de la loĝantaro, ĝi povas esti konsiderita fakta oficiala lingvo. Malgraŭ tio, ne-anglaj naciecoj batalas por la supervivo de naciaj lingvoj kiel la [[kornvala]], la [[skotgaela]], la [[irlanda]] kaj la [[kimra]] lingvo per [[edukado]], [[amaskomunikilaro]] kaj pli.

Brita literaturo fariĝis grava parto de monda literaturo danke al la teatraĵoj de [[William Shakespeare]], kiuj estas konsiderataj de multaj kiel la plej grandaj teatraĵoj verkitaj en la angla lingvo kaj en [[okcidenta kulturo]]. La angla romano prenis sian lokon danke al [[Daniel Defoe]] kiu estas konsiderita, kune kun [[Samuel Richardson]], la patro de la angla romano ([[Robinsono Kruso]]  estas lia plej fama libro). [[Henry Fielding]] ankaŭ estis unu el la fondintoj de la angla romano.

==Referencoj==
{{Referencoj}}

==Vidu ankaŭ==
* [[Kuirarto de Britio]]

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kulturo de Britio| ]]</text>
      <sha1>c33m9sp5x74nb8ys37wdhmsv82do3dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Israela Instituto por Biologia Esplorado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>860622</id>
    <revision>
      <id>9503455</id>
      <parentid>9371196</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4760" sha1="fk5r6e97wxxp22dvu7ehzdvsadbuhmw" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=IL-M
|Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
|situo sur mapo= 
|zomo=13
}}
La '''Instituto por Biologia Esplorado de Israelo''' ('''IBEI''', {{lang-he|&lt;bdi&gt;הֶמָּכוֹן לְמֶחְקָר בִּיוֹלוֹגִי בְּיִשְׂרָאֵל&lt;/bdi&gt;|t=''He-Machōn lə-Mechqar bijōlōgī bə-Yisra'el''}}, {{lang-en|''Israela Instituto por Biologia Esplorado''}}; akronimo '''IIBR'''), estas ŝtatinstituto en [[Nes Ciona]], [[Israelo]], kiu faras esploradon en la kampoj de [[biologio]], farmacia ĥemio kaj mediaj sciencoj. Ĝi estis establita en 1952 kaj funkciigas sub la oficejo de la israela ĉefministro &lt;ref name=&quot;foi&quot;&gt;Magnus Normark, Anders Lindblad, Anders Norqvist, Björn Sandström, Louise Waldenström: ''Israel and WMD: Incentives and Capabilities.'' Swedish Defence Research Agency, decembro 2005&lt;/ref&gt;.  

La instalaĵo situas en Nes Ciona, proksimume 20 km sude de Tel-Avivo. Estas ĉirkaŭ 370 dungitoj, inkluzive de 160 sciencistoj kaj 170 teknikistoj. Sponsoroj inkludas agentejojn de [[Usono]], [[Germanio]] kaj la [[Monda Organizaĵo pri Sano|MOS]]. 

Ĝi estas ĝenerale kredita esti okupita en la fabrikado de [[Biologia armilo|biologiaj]] kaj [[Ĥemia armilo|ĥemiaj armiloj]] &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|title='Should there be a need': The inside story of Israel's chemical and biological arsenal|url=http://www.timesofisrael.com/israels-chemical-arsenal-in-the-spotlight/|last=Ginsburg|first=Mitch|website=www.timesofisrael.com|language=en-US|access-date=2020-05-07}}&lt;/ref&gt;. Israelo ne subskribis la [[Konvencio pri Biologiaj Armiloj|Konvencion pri Biologiaj Armiloj]], kaj subskribis sed ne ratifikis la [[Konvencio pri Ĥemiaj Armiloj|Konvencion pri Ĥemiaj Armiloj]]. 

== Historio ==
Kiam [[El Al]] flugo numero 1862 kraŝis en [[Amsterdamo]] la 4-an de oktobro 1992, la instituto ankaŭ havis 240 kilogramojn da la ĥemia [[dimetilmetilfosfonato]], kiu povas esti uzata, interalie, kiel komenca materialo por la nerva agento [[Sarino (gaso)|sarino]] &lt;ref&gt;''Proteste gegen ein geheimes Bio-Institut bei Tel Aviv. Angst und offizielle Worte über Nes Ziona.'' In: [[Berliner Zeitung]], 5. Oktober 1998 ([http://www.berliner-zeitung.de/archiv/proteste-gegen-ein-geheimes-bio-institut-bei-tel-aviv-angst-und-offizielle-worte-ueber-nes-ziona,10810590,9489552.html online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104235713/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/proteste-gegen-ein-geheimes-bio-institut-bei-tel-aviv-angst-und-offizielle-worte-ueber-nes-ziona,10810590,9489552.html |date=2015-11-04 }})&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{Cite journal|title=Crash of Cargo Plane in Holland Revealed Existence of Israeli Chemical and Biological Weapons Plant|first=Victor|last=Ostrovsky|authorlink=Victor Ostrovsky|journal=Washington Report on Middle East Affairs|date=December 1998|pages=19–20|url=http://www.washington-report.org/archives/198-washington-report-archives-1994-1999/december-1998/2999-crash-of-cargo-plane-in-holland-revealed-existence-of-israeli-chemical-and-biological-weapons-plant.html}}&lt;/ref&gt;. 

Interalie, la IBEI respondecas pri la disvolviĝo kaj klinika testado de [[vakcino]] kontraŭ [[KOVIM-19]] nomita BriLife (IIBR-100), kunlaborante kun [[Malsanulejo Hadassah]] en [[Jerusalemo]]. Fazo 2 de la klinikaj provoj de la israela vakcino estas atendita esti finita antaŭ frua majo 2021. La plano estas fari la Fazon 3-provo en [[Argentino]], kiu postulus 24,000 ĝis 30,000 volontulojn &lt;ref&gt;[https://www.juedische-allgemeine.de/juedische-welt/partnersuche-beim-impfen/ Partnersuche beim Impfen], Jüdische Allgemeine, 18. März 2021. Abgerufen am 19. März 2021.&lt;/ref&gt;. 

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Eksteraj ligiloj ==

* [https://iibr.gov.il/Pages/home.aspx Israela Instituto por Biologia Esploro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240328114007/https://iibr.gov.il/Pages/home.aspx |date=2024-03-28 }} - oficiala retejo
* [http://www.globalsecurity.org/wmd/world/israel/cbw.htm Nes Ziyyona] - GlobalSecurity.org
* [https://web.archive.org/web/20041216125059/http://www.nti.org/e_research/profiles/Israel/Biological/3649.html Israelo Biologiaj Servoj] - Atoma Minaca Iniciato, informo pri IIBR-a fondanta
* [https://web.archive.org/web/20051226115852/http://communication.ucsd.edu/911/massdestruction.html israela WMD - la Armiloj de Israelo de Amasa Detruo], ZNet, 11a de oktobro, 2002
* [https://web.archive.org/web/20060221042320/http://www.gca.gov.il/reshut/heb/621.htm LSRI jara raporto, 2000] (en la hebrea)
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Esploraj institutoj pri biologio]]
[[Kategorio:Israelo]]</text>
      <sha1>fk5r6e97wxxp22dvu7ehzdvsadbuhmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jeanne Barseghian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>869423</id>
    <revision>
      <id>9503219</id>
      <parentid>9448197</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19628" sha1="otnaq0ay1kl5uub5q1l7kifcj1h7g4i" xml:space="preserve">{{informkesto politikisto}}
'''Jeanne BARSEGHIAN''' (/baʁ.se.ɡjɑ̃/), naskiĝis en [[Suresnes]] kaj estas franca politikistino.

Ano de la [[Eŭropo_Ekologio_La_Verduloj_(Francio)|verda partio Europe Écologie Les Verts (EELV)]] de post 2013, ŝi estis elektita en 2014 en la urba konsilio de [[Strasburgo]] kaj en la konsilio de la Eŭrometropolo de Strasburgo, en kiu ŝi estis delegito pri [[Sociala_ekonomio|sociala kaj solidara ekonomio]]. Ŝi estas elektita [[urbestro]] de [[Strasburgo]] sekve de la venko de la listo EELV, kiun ŝi tiam direktis dum la urbaj balotoj de 2020.

==Biografio==
===Familia deveno===

Naskiĝinta en 1980 de jurista patrino kaj de advokada patro, ŝia patrina familio devenas de la urbo [[Gennes-sur-Seiche]], en la departamento [[Ille-et-Vilaine]], kaj ŝia patra familio anas en la komunumo de la armenoj de Turkio. Ŝia praavo Sarkis Barseghian estis unu el la unuaj homoj, kiuj estis arestitaj la 24an de aprilo 1915 dum la razio de armenaj intelektuloj de Konstantinoplo, kiu stampas la komencon de la [[armena genocido]]. Li estis deportita kaj mortigita. Ŝia praavino, la verkistino  Berdjouhi Barseghian (1889-1940), deputino de la [[Armenio|demokrata Respubliko de Armenio]], ekloĝas en [[Francio]] ĉirkaŭ 1924 post pluraj ekziljaroj, kune kun sia filo, Armen Barseghian (1914-2003), tiam 10-jaraĝa, avo de Jeanne Barseghian.

===Studvojo===

Jeanne Barseghian estas diplomita pri [[juro]] en la [[Université_Paris-Nanterre|Universitato Paris-Nanterre]], fakiĝinta pri franc-germana juro kaj poste pri [[Medio|naturmedia juro]], kies fakdiplomon ŝi sukcesis ĉe la [[Universitato_de_Strasburgo|Universitato Robert Schuman]] en [[Strasburgo]]. Ŝi ankaŭ sekvis trejnadon por iĝi ekokonsilisto, kaj findiplomiĝis ĉe la Instituto ECO Conseil en Strasburgo.

===Profesia kariero===
Jeanne Barseghian ekloĝas en Strasburgo en 2002 por fakiĝi pri [[Medio|naturmedia juro]]. Dum sia studperiodo en Strasburgo, ŝi estis vendistino ĉe la kristnaska bazaro kaj organizis lernejajn ekskursojn en la bestomuzeo de Strasburgo.

Post sia studperiodo, ŝi konsilas entreprenojn, lokajn komunumajn aŭtoritatojn, kaj asociojn pri la ekonomiaj, socialaj kaj naturmediaj defioj dum pluraj jaroj. Ŝi laboris interalie por la [[Grand_Est|regiona konsilio de Alzaco]] koncerne disvolvadon de [[Ekoturismo|daŭrpova turismo]] ĉirkaŭ la [[Rejno]]. 

En 2012, ŝi aliĝas al la [[Grand_Est|nova regiona konsilio de Alzaco]], kaj laboras por la grupo de ekologiistaj elektitoj, interalie pri la unika konsilio de Alzaco aŭ pri la estonteco de la teritorio de Fessenheim (kie oni fermis kaj malmuntas atomkernan centralon ). Ŝi daŭrigis poste siajn konsilajn aktivaĵojn, laborante interalie sur la sankampo, pri ekologia transiro de pluraj malsanulejoj.

===Privata vivo===
Jeanne Barseghian havas vivkunulon kun germana civitaneco, kiu laboras en [[Freiburg|Frajburgo-en-Brisgaŭ]]. Ŝi loĝas en la Neudorf-kvartalo. La magazino Décideurs rimarkigas post ŝia elekto, ke kiel urbestrino, ŝi « malmulte elstarigas sian intimecon, tiel okaze de publikaj kunvenoj kiel ĉe la [[Socia_retejo|sociaj retoj]], ĉe kiuj ŝiaj oficialaj [[Twitter|X]]- kaj [[Facebook]] kontoj ĝis nun estas malmulte zorgataj », male al ŝia ĉefaj konkurenculoj dum la urbaj balotoj.

==Politikaj engaĝiĝoj==

===Asociaj devontiĝoj por ekologio===
Ŝi engaĝiĝas en 2002 sine de la asocia medio, en Alsace Nature kaj en la Grupo por la studado kaj protektado de [[mamuloj]] en Alzaco (GEPMA).

===Engaĝiĝo favore al Armenio===
En 2009, sojle de ŝia tridekjariĝo, Jeanne Barseghian eksentas bezonon religi sin kun ŝiaj [[Armenio|armenaj radikoj]]. Ŝi engaĝiĝas en pluraj kooperaj projektoj kun [[Armenio]], sur kampo kiel [[ekoturismo]], [[Rubmastrumado|rubaĵzorgado]] kaj socikulturaj defioj. Ŝi kreis en Strasburgo taĉmenton de la asocio Sevak, kies nomo devenas de la armena poeto [[Parujr_Sevak|Parouir Sévak]], kaj laboras dum du jaroj por tiu asocio. Dum tiu periodo, ŝi lernas la [[Armena_lingvo|armenan lingvon]] kaj ensorbas tiun [[kulturo|kulturon]]. En 2016, ŝi ankaŭ partoprenas en la filmado de la dokumentfilmo de la [[ARTE|ARTE-televidkanalo]], Voyage en Anatolie.

===Politikaj komencoj===

Ŝi aliĝas al [[Eŭropo_Ekologio_La_Verduloj_(Francio)|verda partio Europe Écologie Les Verts (EELV)]] en 2013, dum la kampanjo de la urbaj balotoj en Strasburgo. Ŝi estas nomumita respondeculo pri la politika programo de la kampanjo kaj situas ĉe la 4a vicrango de la listo. En 2015, ŝi iĝos denove kunrespondeculo de la programo de [[Sandrine_Bélier|Sandrine Bélier]], kiu kandidatas por la prezidanteco de la [[Grand_Est|grandorienta Regiono]] (Grand-Est).

Dum la urbaj balotoj de 2014 en Strasburgo, ŝi troviĝas ĉe la 4a vicrango de la listo, kiun direktas Alain Jund. Ŝi estas elektita konsiliano de la strasburga urbo kaj de la Eŭrometropolo de Strasburgo. Ŝi estas nomumita kunprezidanto de la ekologiista grupo de la urbo Strasburgo kaj estas delegito pri la socia kaj solidara ekonomio pri kaj reduktado de rubaĵproduktado ĝis 2018. 

===Urbaj balotoj de 2020===
En oktobro 2019, ŝi estas vokita de « civitana asembleo » kiel list-estrino dum la urbaj balotoj de 2020 en Strasburgo, laŭ la konsiloj de Alain Jund, loka elstarulo de EELV. Ŝia listo « Strasburgo ekologiema kaj civitema » estas subtenata de [[Politika_maldekstro|maldekstremaj politikaj partioj]], interalie de Europe Écologie Les Verts. La kampanjo interalie memorfrape distingiĝas per afiŝo « Jeanne Barseghian, jen nova espero » inspirita de la [[Princino Leia]], dum la ekapero [[kinejo|kinejen]] de la lasta [[Star Wars]]. Ŝia listo enhavas interalie multnombrajn antiracistajn aktivistojn, elektitojn de la [[Franca_Komunista_Partio|komunista partio PCF]] kies Hulliya Turan, departementa sekretario de la partio en la [[Bas-Rhin|Malalt-rejno]], kaj de Caroline Zorn, prezidantino de la strasburga sekcio de la sindikato de la advokatoj de Francio aŭ de Alexandre Feltz, vicurbestroj de la tiam eksoficiĝonta politika plimultanaro.

Antaŭ la unua balotvico, voĉdon-enketoj montras Jeanne Barseghian kaj Alain Fontanel ĉefajn konkurenculojn, anoncitaj ŝultron al ŝultro. 

Ŝia listo unuarangiĝas ekde la unua balotvico per 27,87 % de la esprimitaj voĉdonoj. Ŝia voĉprocentaĵo superas 8 ĝis 10 poentoj tiujn de ŝiaj ĉefaj konkurenculoj : Alain Fontanel ([[Renaissance_(partio)|La République en Marche]] : 19,86 %), [[Catherine_Trautmann|Catherine Trautmann]] (Parti socialiste : 19,77 %) kaj Jean-Philippe Vetter ([[Les_Républicains|Les Républicains]] : 18,26 %). La deviga hejmrestado, kiun trudis la registaro kadre de la [[Kronvirusa_malsano_de_2019|kronvirusa pandemio en 2019-2020]] kondukas al prokrasto de la dua balotvico.
 
Dum la dua balotvico, Jeanne Barseghian alfrontas Alain Fontanel (La République en Marche, Les Républicains) kaj [[Catherine_Trautmann|Catherine Trautmann]] ([[socialista_partio|Parti Socialiste]]). Kunfandiĝo de la listo de Jean-Philippe Vetter ([[Les_Républicains|Les Républicains]]) kun tiu de Alain Fontanel rezultas el tio, ke ĝi aritmetike aperas favorigita al venko ĉe la dua vico, dum la intertraktadoj cele al kunfando de la listoj de Jeanne Barseghian kaj de [[Catherine_Trautmann|Catherine Trautmann]] fiaskis. La listo de Jeanne Barseghian tamen venkas per 41,70 % de la ĉiomaj voĉdonoj.

Ŝi estas elektita urbestrino de [[Strasburgo]] la 4an de julio 2020. Ŝi iĝas la unua ekologiista urbestrino de Strasburgo kaj la unua urbestrino, kiu ne havas [[Alzaco|alzacan devenon]]. La grupo de [[Catherine_Trautmann|Catherine Trautmann]] aliĝas al la plimultanaro. 

Jeanne Barseghian akiras cetere la unuan vic-prezidantecon de la Eŭrometropolo de Strasburgo, taskigita por la translimaj, eŭropaj kaj internaciaj rilatoj, la metropola konsilio estas prezidata de  Pia Imbs, urbestrino de [[Holtzheim]], elektita ĉe tiu posteno kun ŝia subteno.

==Urbestrino de Strasburgo==
===Dispozicioj favore al naturmedio===
====Klimata krizostato====
Dum ŝia unua alparolo kiel urbestrino, ŝi deklaras la « [[Krizostato|ekologian krizostaton]]» kaj konfirmas dispoziciojn sur kiu ŝi bazis sian kampanjon, tiajn kiajn senmineralizi la urbocentron, krei parkojn, [[Biciklovojo|biciklajn vojojn]], forpeli [[Dizelmotoro|dizelmotorajn veturilojn]] el la [[urbocentro]] antaŭ 2025 (dispozicio jam alprenita de ŝia antaŭulo [[Roland_Ries|Roland Ries]]), aŭ helpi [[feminismo|feministajn asociojn]]. Magazine Décideurs indikas, ke « dum ŝia kampanjo kaj dum la tagoj post ŝia balota venko, ŝi ne hezitis trankviligi la ekonomiajn mediojn, konfirmante interalie la pligrandigon de la [[stadiono]] de la Meinau », kaj taksas, ke ŝi « deziras regadi laŭ la maniero de la [[Alianco_'90/La_Verduloj|germanaj verduloj]], tio estas emfazante transpartian diskutadon kaj kunlaboradon kun la medio de firmaestroj ».

====Kanopea plano====
La [[kanopeo|kanopea]] plano konsistas el tio, plantadi dek mil arbojn por profitigi 30 % de la strasburga teritorio de ilia ombro kaj  ilia [[evapotranspirado]] kadre de luktado kontraŭ pintvarmoj kaŭzitaj de la [[klimatŝanĝiĝo]], laŭ la ritmo de mil [[arbo|arboj]] plantitaj ĉiujare. Al tio aldoniĝas senmineralizado de grundoj por ilin vegetaĵizi kaj ebligi pli bonan enfiltriĝon de [[pluvo|pluvakvoj]].  Kvin milionoj da eŭroj estas dediĉitaj por tiu plano. Jean-Philippe Vetter, politika kontraŭulo de la partio Les Républicains, opinias la nombron da plantotaj arboj tro malalta kaj pridubas la nemoveblajn konstruprojektojn, kiuj estas kondukataj paralele en la kvartaloj Neudorf, Neuhof kaj la Robertsau.

====Grasa hepataĵo====
De post la komenco de ŝia mandato, en julio 2020, Jeanne Barseghian decidas ne plu proponi [[Grashepataĵo|grasan hepataĵon]] dum la oficialaj gastakceptoj de la urbo Strasburgo, pro la kritikoj rilataj al la trudnutrado de [[anaso|anasoj]] kaj [[ansero|anseroj]]. Ĉi tiu strebrimedo favore al la [[Bestaj_rajtoj|besta bonfarteco]] estas aplikita en la urbo [[Grenoble|Grenoble]] jam de post 2014 kaj en [[Liono]].

==Sociaj strebrimedoj==
===Fino de la kontraŭalmozpeta dekreto===
En julio 2020, Jeanne Barseghian ĉesekifigis la kontraŭalmozpetan dekreton, kiun alprenis ŝia antaŭulo [[Roland_Ries|Roland Ries]].

===Malpliigo de la ofic-rilata kompensmono===
La municipo voĉdonis por redukti ŝian kompensmonon kompare kun tiu, kiun ricevis ŝia antaŭulo (malnete 4 861,75 eŭroj kontraŭ 6 000), samkiel tiun de ŝia unua vicurbestro, profite al aliaj urbaj konsilianoj de la politika plimultanaro.
 
===Ŝirmgastigado de inaj viktimoj pro perforto===
En la aŭtuno 2020, partnere kun la asocio SOS Femmes Solidarité, kiu estas unu el la kvar asocioj, kiuj gajnis la municipan projekt-alvokon, 74 ŝirmloĝejoj estas kreitaj por virinoj sen aŭ kun infanoj viktimaj de intrafamiliaj perfortoj.

===Urĝkaza ŝirmgastigado===
Inter 2020 kaj 2023, 500 urĝkazaj ŝirmgastlokoj estis kreitaj en Strasburgo. 
En 2020, 104 urĝkazaj ŝirmgastlokoj estis kreitaj, el iuj 74 por virinoj viktimaj de intraparaj perfortoj.
Krome, la nova urba skipo forlasas la persekutajn procedurojn, kiujn iniciatis la urbestro dum la antaŭa mandatperiodo kontraŭ la « ĉestrata hotelo », memmastrumata ŝirmhejmo, kiu povas gastigi pli ol 300 senhejmulojn. La loĝantoj de la ĉestrata hotelo iom post iom estis alihejmigitaj en dediĉitajn loĝejojn ĝis la fino de la ŝtelokupado planita fine de septembro 2021. Post tiam, la 86 lastaj loĝantoj devis forlasi la lokon.

Cetere, cele al luktado kontraŭ sendignaj kaj nesanaj loĝejoj, la urbo de Strasburgo kreis lupren-permesilon aljuĝitan post kontrolo de la laŭnormigo de la koncernaj loĝejoj. Tiu strebrimedo estas limigita je la stacidoma kvartalo de Strasburgo.

=== Plendo kontraŭ la ŝtato pro misfunkcio de senhejmula ŝirmgastigado ===
En 2022, la urbo Strasburgo plendas kontraŭ la franca ŝtato pro misfunkcio garantii loĝejon al ĉiuj senhejmaj personoj, kies garantikompetentecon posedas normale la ŝtato. Kiel urbestro, Jeanne Barseghian paralele alvokas elektitojn kaj asociojn por ke ili aliĝu al la respondec-agnoskpeta ago. 

===Rifuzo apliki la leĝon pri enmigrado de 2023===
Taksinte la leĝon pri enmigrado adoptita la 19-an de decembro 2023 de la nacia asembleo kontraŭa al la valoroj de la respubliko, la urbo de Strasburgo deklaras ekrezisti kaj rifuzas apliki la novan jurkadron.
Jeanne Barseghian rebatas, ke la prezpolitiko koncerne transportimedojn dependas de la principo pri libera administrado fare de la komunumaj aŭtoritatoj kaj ke la ŝtato ja ne estas rajtigita decidi pri eksigo el solidara prezpolitiko de ne laŭregulaj personoj. Krome, ŝi asertas ke malpermesado al senpaperuloj profiti urĝkazan ŝirmgastlokon surbaze de la leĝo pri enmigrado kontraŭas la konstitucion, la principojn pri libereco, egalecon, frateco kaj la homa digno. La urbo engaĝiĝas ne observi ĉi tiun dispozicion de la leĝo pri enmigrado gastigante en la urĝkazajn ŝirmhejmojn ĉiun personon, sendepende de ŝlia deveno, sekso aŭ religio.

==Transport-rimedoj==
===Senpageco por neplenaĝuloj de kolektivaj transport-rimedoj===
Ekde septembro 2021, la [[Daŭripova_transporto|kolektivaj transport-rimedoj]] de Strasburgo kaj en la Eŭrometropolo de Strasburgo estas senpagaj por la junuloj, kiuj aĝas malpli ol 18 jarojn. La strebrimedo koncernas 30 000 nepliaĝulojn.

===Kreo de novaj tramlinioj===
De post la fino de 2025, la [[Tramtransporto_en_Strasburgo|linio F]] atingos la komunumojn de Eckbolsheim kaj de Wolfisheim okcidente de Strasburgo, tio estas plilongigo de 4 km kun kreo de 8 novaj [[tramo|tramstacioj]]. 
Ĝis 2027, nova branĉo etendiĝos al la nordo de la urbo travojante komunumojn de Schiltigheim kaj Bischheim kaj tra la avenuo de la vogezoj, kiu estos de post tiam malpermesita al veturiloj. Temas pri la plej multekosta plilongigo en la strasburga tramhistorio, tio estas 268 milionojn da eŭroj, kio superas la antaŭan rekordon registritan por la tramlinia plilongigo al Kehl en 2017, kiu kostis 110 milionojn da eŭroj.

===Disopiniaj debatoj===
==Moskeo Eyyup Sultan==
La 22an de marto 2021, la municipa plimultanaro alprenas « la principon de subvencio » de 2,5 milionoj da eŭroj por daŭrigi konstruadon de [[moskeo]] komencitan en 2014 en la Meinau-kvartalo dum la mandato de la antaŭa socialista urbestro [[Roland_Ries|Roland Ries]]. Tiu moskeo, kies konstrubuĝeto atingas 32 milionojn da eŭroj, estis antaŭvidita la plej granda moskeo de [[Eŭropo]] kaj estis konstruota de turka asocio, taksita politikema pro ĝia proksimeco kun la turka povo, la islama konfederacio  Millî Görüş. La islama konfederacio Millî Görüs rifuzis subskribi la ĉarton pri la principoj por la islamo de Francio. 

Pro la [[konkordato]], tiu ĉi voĉdono konformas al la strasburgaj municipaj praktikoj, kio estas financi 10 % de la konstrukostoj por starigi diservejon, principo ekvalidiĝinta de post 1999, kondiĉe ke la projekto havas lokan utilon kaj post debatpripensado. La ministro pri la internaj aferoj, Gérald Darmanin, denuncas apogon plenumitan por « moskeo subtenata de federacio, kiu rifuzis subskribi la ĉarton pri la principoj por la islamo de Francio kaj kiu defensas politikeman islamon». La pozici-alpreno de Jeanne Barseghian favore al asocio proksima al la turka povo provokas « akutegan emocion » en la armena komunumo, despli ke la praavo de Jeanne Barseghian estis unu el la multnombraj viktimoj de la [[Armena_genocido|amasbuĉado de la armenoj]] fare de la [[Turkio|turka ŝtato]] en 1915. Laŭ IFOP-enketo por la [[Framasonismo|framasona Grand Orient de France]], 81 % de la alzacanoj malaprobas tiun subvencion, dum 52 % estas favoraj al nuligo de la konkordato de Alzaco-Mozelo.

En letero adresita al [[Emmanuel Macron]], Jeanne Barseghian indikas, ke ŝi ricevis « nenian averton » de la ŝtato pri la polemika statuso de la asocio. Ŝi finfine laŭkondiĉigas la urban helpon al « klara reaserto » de la respublikaj principoj kaj al « fortika » financplano. Aperas cetere, ke la ŝtataj servoj plurfoje jam intertraktis kun Millî Görüş dum la antaŭaj monatoj, antaŭ ol la asocio rifuzis subskribi la « ĉarton pri la principoj por la islamo de Francio ». [[Roland_Ries|Roland Ries]], antaŭulo de Jeanne Barseghian, jam konsentis pri konstrupermeso en 2014, kaj ĉeestis la surmurigon de la unua konstruŝtono en 2017, sed indikis, ke li ne aljuĝus subvencion post komenco de la konstruado.

Le 6an de aprilo, la prefektino de la Malalt-Rejno privokis la administran tribunalon surbaze de la « kontestebla debatpripensado » de la urbodomo. La saman tagon, la priakuzita asocio neas dum gazetarkonferenco la akuzojn pri islama politikemo kaj la fidel-obeema submetiĝo al [[Turkio]], kaj indikas ne esti subskribinta la « ĉarton pri la principoj por la islamo de Francio » pro malfruo de la aŭtoritatoj. La 8an de aprilo, la senato favore voĉdonas amendon de la leĝpropono, kiu plifirmigas la observemon de la respublikaj principoj, submetita de [[Ministro_pri_internaj_aferoj|ministro pri internaj aferoj]] [[Gérald_Darmanin|Gérald Darmanin]], kiu antaŭvidas, ke urbestro, kiu deziras favorigi konstruadon de diservejo devas informi la prefekton 3 monatojn antaŭ la subskribo de longperspektiva ĝurajtiga kontrakto aŭ de pruntgarantio.

La 15an aprilo, Jeanne Barseghian anoncas, ke Millî Görüş reprenis sian subvencipeton kaj ke ŝi engaĝiĝas en « konstruema prilaborado » de la proceduroj, kiuj atribuas financon por diservejoj. Sekve de la polemiko, Jeanne Barseghian iĝas la celo de ripetaj minacoj kaj insultoj fare de la [[ekstremdekstro]]. Tiu situacio kondukas ŝin al tio, peti kaj obteni funkcian protektadon, kiel difinitan de la artikolo L 2123-35 de la Code général des collectivités territoriales.

En novembro 2022, la [[Tribunalo_(juro)|administra tribunalo]] nuligas la debatpripensan rezulton, kiu atribuas la subvencion pro miskonforma proceduro.

==Difino de antisemitismo==
Dum la kunsido de la 22a de marto 2021, la urba konsilio de Strasburgo, al kiu ankaŭ anas la urbestro Jeanne Barseghian, malakceptas rezolucion favoran al adopto de difino de [[antisemitismo]] laŭ la [[Internacia Holokaŭsta Memora Alianco]], male al tio, kion decidis la [[Nacia_Asembleo_(Francio)|nacia asembleo]]. Tiu rifuzo estas kritikita de la prezidanto de la reprezenta konsilio de la judaj institucioj de Francio, Francis Kalifat vidas tiun ĉi malakcepton kiel indikon, ke la urbodomo « rifuzas ataki ĉiajn formojn de antisemitismo ». La 26-an de marto, la [[Eŭropa kolektivumo de Alzaco]] adoptas tiun difinon de antisemitismo.

==Balotrezultoj==
===Urbaj balotoj===
La jenaj rezultoj ĉi-sube koncernas nur la balotojn, dum kiuj Jeanne Barseghian estis listestrino.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Jaro
! colspan=&quot;1&quot; rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Listo
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Urbo
! colspan=2 scope=col | 1a voĉdonvico
! colspan=2 scope=col | 2a voĉdonvico
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Akiritaj seĝoj
|-
! scope=&quot;col&quot; |%
! scope=&quot;col&quot; |Rango
! scope=&quot;col&quot; |%
! scope=&quot;col&quot; |Rango
! Urba konsilio
! [[Eŭrometropolo_Strasburgo|EMS]]
|-
! [[Municipaj balotoj de 2020 en Strasburgo]]
| [[Eŭropo_Ekologio_La_Verduloj_(Francio)|EELV]]-[[Parti communiste français|PCF]]-Génération.s-Place publique
| [[Strasburgo]]
| 27,87
| 1a
| 41,70
| 1a
| 47/65
| 35/49
|}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Francaj politikistoj]]</text>
      <sha1>otnaq0ay1kl5uub5q1l7kifcj1h7g4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bibliaj pentraĵoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>877058</id>
    <revision>
      <id>9503460</id>
      <parentid>9348312</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20187" sha1="7zts7wy6dkudjvd0ajjenor6dm09u2d" xml:space="preserve">[[Dosiero:Saul_and_David_by_Rembrandt_Mauritshuis_621.jpg|dekstra|eta|250x250ra| [[Rembrandt]], [[Davido]] ludas [[harpo]]n al [[Ŝaul|Ŝaulo]]]]
[[Dosiero:LA HYRE Laurent de Le Sacrifice d'Abraham Huile sur toile.jpg|dekstra|eta|250x250ra| [[Laurent de La Hyre]], [[1650]], [[Ligado de Isaako]]]]

La [[Biblio]] servis kiel fonto de inspiro por multaj [[pentristoj]], kaj estas fakte la plej pentrita kaj skulptita libro. La nombro de konataj [[pentraĵo]]j bazitaj sur la Biblio estas taksita en miloj.

== Karakterizaĵoj de la bibliaj pentraĵoj ==
La pentraĵoj bazitaj sur la rakontoj de la Biblio percepteble prezentas tion, kio estas rakontita mallonge, kaj estas fakte vida interpreto, ĉar signifa parto de la pentraĵo baziĝas sur la [[imago]] kaj [[Percepto|perceptoj]] de la pentristo, kaj ne sur precizaj detaloj kiuj aperas en la Biblio. Kelkaj el la bibliaj pentraĵoj estas ilustraĵoj de la versoj de la Biblio, dum alia kaj pli grava parto konsistigas sendependan verkon, kiu havas la rajton memstari, kaj kiu uzas la Biblion kiel fonton de inspiro por interpreta pentraĵo. En interpreta pentrado, la pentristoj provas respondi demandojn, kiujn la biblia teksto levas, ekzemple, kio estis la [[Peko (religio)|peko]] de [[Adamo kaj Evo|Adamo kaj Eva]] kaj kio estis la frukto de la [[Arbo de sciado pri bono kaj malbono|arbo de sciado]] kiun ili manĝis? Kio okazis en la ligado? Kiel aspektis la [[anĝelo]] kun kiu [[Jakobo]] luktis? Kiel aspektis la [[monto Sinajo]]? Ĉi tiuj, kaj multaj aliaj, la bibliaj pentristoj provis respondi, kaj tiom da pentraĵoj kiom da respondoj.

Plejparto de la bibliaj pentraĵoj estas faritaj de [[Kristano|kristanoj]]. La malplimulto de bibliaj pentraĵoj kiuj estas faritaj de [[judoj]] estas atribuita al tio, ke en [[judismo]] estas malpermeso fari statuon aŭ bildon. Kvankam ekzistas esceptoj kiel ekzemple la [[Mozaiko|mozaikoj]] en [[Sinagogo|sinagogoj]] en la [[romia epoko]] kiel ekzemple en la sinagogoj en Beit Alfa kaj Tzipori, la [[Murpentraĵo|murpentraĵoj]] en [[Dura Europos|Dora Europos]] kaj kelkaj ilustritaj [[Hagado|Hagadoj]] en diversaj periodoj kiel ekzemple la [[Hagado de Sarajevo|Sarajeva Hagado]] kaj la Hagado de Birdokapoj ([[d:Q2530015|d]]), sed kiel ĝenerala regulo la spirito de [[Halaĥo|Halaĥa judismo]] ne rigardis favore pri [[Skulptarto|skulptado]] kaj pentrado de [[figuroj]] kaj [[bestoj]], kaj precipe kiam temas pri roluloj kaj epizodoj el la Biblio. La malpermeso estis ankaŭ pro la problemo de plenumado, la malpermeso de [[Idolo|idoloj]], kaj ankaŭ pro la timo distordi la spiritan bildon de mitaj figuroj kiel [[Abrahamo]] kaj [[Moseo]] en [[figura arto]]. Krome, pentraĵoj kiuj donis homan formon al [[Dio]], estis konsideritaj [[blasfemo]], kaj do la plej multaj el la bibliaj pentristoj rilatas al kristana kulturo, kie pentrado kaj skulptaĵo estis ofta kaj taŭga afero, kaj en postaj periodoj ankaŭ laikaj judoj partoprenis en biblia pentrado.

Pere de la bibliaj pentraĵoj, eblis transdoni mesaĝojn en la spirito de la Biblio, al komunumo, kiu scipovas nek legi nek skribi, kaj eĉ intensigi sentojn kaj emociojn, kiuj ne estiĝas el la seka teksto eĉ al homoj, kiuj scipovas legi kaj skribi. Alia celo estas la interpreto, enkonduki kaj profundigi certan interpretan koncepton kontraŭ aliaj, doni al la rakontoj de la Biblio renovigitan interpreton, kaj foje eĉ doni nuntempan tuŝon en la spirito de tiama nuntempo al antikva rakonto.

== Eminentaj pentristoj en la kampo ==

=== Albrecht Dürer ===
[[Albrecht Dürer]], naskita en Germanio (1471 - 1528), estis membro de devota katolika kristana familio, kaj ofte pentris scenojn el la Sanktaj Skriboj - el la Biblio kaj el la [[Nova Testamento]]. Liaj verkoj pri tiuj temoj estas multaj, kaj la plej famaj el ili estas: la [[Apokalipso (Durero)|''Apokalipso'']]- lignobriketogravura serio (1498), la [[lignogravuraĵo]] ''Samsono forŝiras la Liono'' (1498), la serio de lignogravuraĵoj ''La Granda Pasio'' (1500), kaj la tre konata lignogravuraĵo ''Adamo kaj Eva'' (1504) kiun li poste produktis ankaŭ en oleo-pentra versio (1507). Estas famkonataj tri lignogravuraĵoj kiuj estas konataj kiel majstraj gravuraĵoj, ĉiuj de [[1514]], la [[Kuprogravurado|kuprogravuraĵo]] ''Kavaliro, Morto kaj la diablo'', la kuprogravuraĵo ''Sankta Hieronimo en lia studo'', kaj la kuprogravuraĵo ''Melancholia-I'', kiuj estas destinitaj pli por fanduloj kaj kolektantoj ol por la ĝenerala publiko, kaj en kiu elstaras la virtuoza kapablo de Dürer, same kiel la psikologia kaj intelekta profundo de lia laboro.

=== Michelangelo Buonarroti ===
[[Dosiero:God2-Sistine_Chapel.png|dekstra|eta|300x300ra| [[Kreo de Adamo]] - pentraĵo de Mikelanĝelo en la [[Siksta Kapelo]]]]
[[Michelangelo Buonarroti]], naskita en [[Florenco]], (1475-1564), unu el la plej grandaj skulptistoj kaj pentristoj.

Lia plej granda kaj plej impona verko estas la [[fresko]]- pentraĵo en la Siksta Kapelo (kupolo de la preĝhalo) en [[Vatikano]] en [[Romo]], verko kiun li komencis en 1508 kaj dediĉis al ĝi 4 jarojn kaj duonon.

Kontraŭe al la opinio de la tiama [[Papo]], kiu volis la pentraĵojn de la Nova Testamento, la artisto preferis la Malnovan Testamenton kaj kun granda peno sukcesis konvinki la Papon pri tio. La plafonpentraĵo estas dividita en naŭ partojn surbaze de la rakontoj de la Biblio, inkluzive de la kreo de la mondo, la kreo de Adamo kaj Eva, la peko de Adamo kaj Eva, la [[Diluvo]], [[Noa]] plantanta [[Vinberejo|vinberejon]].

La verko estas ĉirkaŭita de pentraĵoj de la [[Profeto (judismo)|profetoj de Izraelo]]: [[Jeremia]], [[Joel]], [[Ezekielo]], [[Jona (profeto)|Jona]], [[Zeĥarja]], [[Jesaja]] kaj [[Danielo (profeto)|Danielo]], same kiel la kvin [[Sibilo|Sibiloj]], profetinoj kies [[vizio]]&lt;nowiki/&gt;j aperas en la apokrifaj (eksteraj) libroj ([[d:Q3620673|d]]) verkitaj de helenismaj judoj. Krome, epizodoj de la elsaviĝo de Israelo ankaŭ estas faritaj: la batalo inter Davido kaj [[Goljato]], la kupra serpento ([[d:Q974896|d]]), [[Judito]] kaj la kapo de [[Holoferno]] kaj la [[pendumo]] de Hamano ([[d:Q650680|d]]) kaj la algrandigo de Mordeĥajo ([[d:Q1136380|d]]).

=== Rembrandt ===
[[Dosiero:Rembrandt-Belsazar.jpg|eta|250x250ra| [[Rembrandt]], [[La festo de Belŝacaro (Rembrandt)|''La festo de Belŝacaro'']]]]
[[Rembrandt]], kiu vivis en la jaroj 1606-1669, estis nederlanda pentristo, gravuristo, presaĵfaristo kaj gravuristo, naskita en la urbo [[Leiden]]. Li lernis la pentraĵon en sia grandurbo de Leiden komence de sia kariero, kaj poste iĝis grava kaj influa artisto kies verkoj estis ĝuitaj fare de multaj el la riĉuloj de [[Nederlando]]. En liaj pentraĵoj, li prezentis diversajn epizodojn en la Biblio, inkluzive de Adamo kaj Eva en la momento de peko, la lukto de Jakobo kun la anĝelo, Davido staranta antaŭ Saul, ''La festo de Belŝacaro'', renkontiĝo de Ester kaj Hamano ([[d:Q2589202|d]]) kaj pli.

=== William Blake ===
[[Dosiero:William_Blake_008.jpg|maldekstre|eta|250x250ra|''Kreo de homo'' de William Blake]]
[[William Blake]], kiu vivis inter 1757 ĝis 1827, estis brita poeto, [[mistikulo]], pentristo kaj gravuristo.

Blake havis unikan perspektivon pri sia kristana religio. Li estis membro de la nova eklezio de la sveda sciencisto [[Emanuel Swedenborg]]. Blake kredis ke [[vero]] estis akirita per mem-[[revelacio]], ne per [[studado]].

Krome, li vidis sin kiel profeto, kaj eĉ evoluigis sian propran [[Mitologio|mitologion]], kiu enhavis amason da figuroj kiel ekzemple [[Orko]], [[Mesio]] kaj Urizen, la malbona dio, kun deziro rekrei la [[Kosmo|kosmon]], kie estas ofte lukto inter [[klerismo]] kaj [[libera amo]] unuflanke, kontraŭ rigidaj edukado kaj valoroj aliflanke.

Inter liaj Bibliopentraĵoj, li prezentas la kreon de homo, Adamo kaj Eva, Ruto ([[d:Q1774982|d]]) sekvanta Naomi, kaj la atakon de [[Satano]] kontraŭ [[Ijob]].

=== Gustave Doré ===
[[Dosiero:Jacob Wrestles with the Angel (89394819).jpg|eta|314x314ra| [[Gustave Doré]], Jakobo luktanta kun anĝelo, [[1855]]]]
[[Gustave Doré]] naskiĝis en [[Strasburgo]] en 1832, franca pentristo, kiu famiĝis ĉefe pro siaj bibliaj pentraĵoj. Li kreis sian verkon per la tekniko de gravuraĵo, por ke ĝi estus facile reprodukti ilin por amasa disvastigo de la tielnomita Doré Biblio, kiu enhavas 127 gravuraĵojn pri diversajn scenojn de la Biblio, de fruaj profetoj (ĉefe de la [[Libro de Juĝistoj]] kaj la [[Libroj de Samuel|Libroj de Samuelo]]) kaj ĉi-lasta, skribita kaj eĉ ekstera literaturo (la Libro de Hasmoneanoj kaj la Libro de Jehudit). La sukceso de la verko, publikigita en formo de libro, kondukis al impona [[ekspozicio]] en 1876 en [[Londono]], kaj la establado de la Doré Gallery sur New Bond Street. En liaj pentraĵoj, en kiuj estas sufiĉe multaj [[Kadavro|kadavroj]], mortpikitaj homoj kaj distranĉitaj kapoj, estas tendenco al la drameca kaj [[Grotesko|groteska]]. Lia stilo influis pentristojn kiuj venis post li kiel [[Van Gogh]].

=== Marc Chagall ===
[[Marc Chagall]] (1887 – 1985), unu el la plej grandaj judaj pentristoj kaj [[Superrealismo|superrealismaj]] pensuloj, inter liaj kreaĵoj estas sufiĉe multaj en la kampo de la Biblio. La plej fama verko de Chagall estas la dek du triboj de Izraelo ([[d:Q2605404|d]]) pentritaj sur la fenestroj de la sinagogo ĉe la [[Hadassah Hospitalo]] en [[Jerusalemo]]. Li ankaŭ dezajnis grandajn [[Tapiŝo|tapiŝojn]] montritajn en la enirhalo de la [[Kneset]], kie okazaĵoj kaj centraj figuroj de la Biblio kaj la elsaviĝo de la popolo de Israelo en ilia lando estas priskribitaj, kiel ekzemple la [[Eliro (historia evento)|Eliro el Egiptujo]], la revelacio ĉe la monto Sinajo, la vizioj de Jesaja pri [[paco]] kaj [[Jerusalemo]].

=== Abel Penn ===
Abel Penn, juda pentristo kiu laboris plejparte en la [[Mandata Palestino]] kaj en [[Israelo]] dum la [[20-a jarcento]]. En 1921 li komencis dediĉi sian tempon kaj energion al longa serio de pentraĵoj pri bibliaj temoj. Tiuj pentraĵoj estis ekspoziciitaj en 2003 kadre de la ekspozicio ''We Were Dreamers'' (''Ni estis ravitaj'') En la [[Israela Muzeo]]. En siaj bibliaj pentraĵoj, Penn uzis orientajn vizaĝojn bazitajn sur la natura apero de la loĝantoj de Jerusalemo, kombinante la eŭropan percepton de la Oriento kiel kombinaĵo de [[Ergotismo|erotismo]] kaj [[Barbaroj|barbareco]].

== Demonstraĵo en la bilda interpreto de la peko de la arbo de la sciado ==
La peko de la arbo de scio estas priskribita en la sekvaj versoj (Genezo, 3:1-6):&lt;blockquote&gt;Kaj la serpento estis pli ruza, ol ĉiuj kampaj bestoj, kiujn kreis Dio la Eternulo. Kaj ĝi diris al la virino: Ĉu Dio diris, ke vi ne manĝu de ĉiuj arboj de la ĝardeno? 2 Kaj la virino diris al la serpento: La fruktojn de la arboj de la ĝardeno ni povas manĝi; 3 sed pri la fruktoj de la arbo, kiu estas en la mezo de la ĝardeno, Dio diris: Ne manĝu ion de ili kaj ne tuŝu ilin, por ke vi ne mortu. 4 Kaj la serpento diris al la virino: Ne, vi ne mortos; 5 sed Dio scias, ke en la tago, en kiu vi manĝos ion de ili, malfermiĝos viaj okuloj kaj vi estos kiel Dio, vi scios bonon kaj malbonon. 6 Kaj la virino vidis, ke la arbo estas bona por manĝi kaj ĝi estas ĉarma por la okuloj, kaj la arbo estas dezirinda por saĝiĝi; kaj ŝi prenis de ĝiaj fruktoj, kaj ŝi manĝis, kaj ŝi donis kune ankaŭ al sia edzo, kaj li manĝis. &lt;/blockquote&gt;

[[Dosiero:Rembrandt_adam_and_eve.jpg|dekstra|eta|237x237ra| Adamo kaj Eva, [[Rembrandt]]]]
[[Dosiero:Blake_Adam_and_Eve.jpg|maldekstra|eta|233x233ra| Adamo kaj Eva, [[William Blake|Blake]]]]
[[Dosiero:Lucas_Cranach_(I)_-_Adam_and_Eve-Paradise_-_Kunsthistorisches_Museum_-_Detail_Tree_of_Knowledge.jpg|maldekstra|eta|258x258ra| &quot;La Falo de homo&quot;, [[Lucas Cranach la Maljuna]], [[16-a jarcento]].]]
[[Dosiero:Domenichino_adam_eve.jpg|dekstra|eta|227x227ra| Adamo kaj Eva, Domenico Zampieri ([[Domenichino]]), [[17-a jarcento]].]]
Oni povas vidi la diferencojn en aliroj al la mita okazaĵo de Adamo kaj Eva kaj precipe al la koncerna peko inter Rembrandt kaj Blake, kiam ili reflektas antaŭajn interpretojn kaj donas al ili esprimon.

Rembrandt priskribas Adamon kaj Eva kiel absolute ordinarajn homojn, kun meza korpo kiu ne estas nekutima, kaj kun aspekto de antikvaj homaj tipoj. La okazaĵo okazas en kio ŝajnas esti ordinara ejo sur la Tero kaj la arbo ne estas escepto. En Rembrandt, ekzistas intimeco kaj proksimeco inter Adamo kaj Eva, kaj ekzistas seg kaj diskurso inter ili. La serpento estas priskribita kiel mita lacert-simila monstra estaĵo kun gamboj (kiuj, laŭ la rakonto, estis fortranĉitaj per malbeno) alkroĉiĝantaj al arbo, for de la paro, kaj la peko manĝas la frukton de la arbo de scio, kiam Adamo kaj Eva manĝas ĝin kune, kaj estas komune respondecaj pri kio okazis.

Ĉe Blake, aliflanke, perfekteco estas evidenta. La arbo estas sensacia laŭ sia formo kaj fruktoj, la korpo de homo estas priskribita kiel [[Grekaj dioj|greka dio]], kaj la loko aspektas kiel alia sfero. Ŝajnas ke Blake provis reflekti la vidon ke Adamo kaj Eva estis kreitaj perfektaj kaj ekde tiam nur estis malkresko. Eva utiligas la distancon kaj admiron de Adamo de la arbo de scio aŭ eble de io alia en la ĉielo por peki kun la serpento. En Blake, la serpento estas priskribita kiel la serpento, kiun ni konas sen kruroj, kiam ĝi estas ĉirkaŭvolvita ĉirkaŭ Eva kaj proponas al ŝi la frukton per sia buŝo, kaj ŝajnas ke li provas priskribi, krom manĝi la frukton de la arbo de scio, seksa peko inter Eva kaj la serpento. Eva staras en la malfono de la bildo kaj estas vidita kiel la aktiva faktoro, dum Adamo mem, mergita en siaj pripensoj, eliras pura el la rakonto kaj ne estas implikita en peko.

Kontraste, Lucas Cranach la Maljuna, en sia bunta pentraĵo, elektis malsaman interpreton de la figuro de Satano, kaj li desegnas lin sub la influo de kristanismo kaj, simile al Mikelanĝelo, kiel figuron kun duono de virina supra korpoparto kaj duona korpo. serpenteca malsupra korpo, kiu provas malobservi la idilion inter Adamo kaj Eva, kiu en la pentraĵo de Rembrandt, ekzistas dialogo inter Adamo al Eva. Male al Mikelanĝelo, kie ekzistas kombinaĵo de virina korpo kaj serpento en egalaj dimensioj, en Kranz, la ina korpo de la diablo estas pli elstara ekde sia malsupra parto.

Dum Zampieri, en tre detala pentraĵo, elektas temigi la momenton post la peko, la tempo de la akuzo ĉe la manoj de dio, la neo kaj la kulpo de Eva ĉe la manoj de Adamo. Eva estas prezentita kiel la ĉefkulpulo kiu devus honti pri ŝiaj agoj, kiam la incita kaj tenta serpento rampas apud ŝi, kaj bestoj observas kio okazas. En lia bildo li provas prezenti Dion, liajn filojn (la &quot;filoj de Dio&quot; priskribitaj poste), anĝeloj kiuj rigardas de supre, kaj animojn kiuj estas prezentitaj kiel vizaĝoj kun flugiloj (eble la tri nenaskitaj filoj de Adamo kaj Eva).

== Demonstraĵo por arta interpreto de Abrahamo kaj la anĝeloj ==
La vizito de la anĝeloj al Abrahamo estas priskribita en la sekvaj versoj (Genezo, 18:1-5):&lt;blockquote&gt;Kaj aperis al li la Eternulo en la arbareto Mamre, kiam li sidis ĉe la pordo de la tendo dum la varmego de la tago. 2 Kiam li levis siajn okulojn, li vidis, ke jen tri viroj staras antaŭ li. Ekvidinte, li kuris al ili renkonte de la pordo de la tendo kaj kliniĝis antaŭ ili ĝis la tero. 3 Kaj li diris: Mia sinjoro! se mi trovis plaĉon en viaj okuloj, ne pasu preter vian sklavon. 4 Oni alportos iom da akvo, kaj vi lavu viajn piedojn kaj ripozu sub la arbo. 5 Kaj mi alportos pecon da pano, por ke vi fortigu viajn korojn; poste vi foriros; ĉar por tio vi pasis preter via sklavo. Kaj ili diris: Faru tiel, kiel vi diris. &lt;/blockquote&gt;

=== La vizito de la anĝeloj en la pentraĵoj de Gustave Doré kaj Gerard Hoet ===
[[Dosiero:Figures_018_Abraham_Stands_by_the_Three_Men_under_the_Tree.jpg|maldekstre|eta| Abrahamo staranta sub arbo sur tri homoj manĝantaj, [[Gerard Hoet]], Nederlando, 1648-1733]]
[[Dosiero:Abraham,God and two angels (89393872).jpg|eta|346x346ra| Abrahamo akceptante la tri anĝelojn, [[Gustave Doré]], Francio, 1832-1883]]
Diferencoj povas esti viditaj inter la pentraĵoj de Doré kaj Gerard Hoet en la maniero pentri la anĝelojn same kiel en la percepto de la okazaĵo kiel [[sonĝo]] aŭ kiel palpebla [[realo]].

Doré reprezentas la anĝelojn kiel homajn figurojn kun aldonitaj [[Flugilo|flugiloj]]. Desegnado de flugilhavaj anĝeloj estas tre ofta bildo en kristana [[ikonografio]], sed ĝi ankaŭ troviĝas en judaj manuskriptoj kaj ilustraĵoj de la [[Mezepoko]]. La flugiloj aldonas ĉielan dimension al la homa figuro. Flugiloj simbolas la ligon al la ĉielo, kiel [[birdoj]]. La diferenco inter [[homo]] kaj la anĝeloj estas evidenta en la pentraĵo per aliaj rimedoj: la anĝeloj staras, estas kontraŭ la fono de la ĉielo, dum Abrahamo genuiĝas ĉe iliaj piedoj. Doré elektis prezenti la renkontiĝon inter Abrahamo kaj la anĝeloj kontraŭ dezerta fono sen kromaj figuroj. Ĉi tiu fono kreas sonĝecan etoson, kaj levas la interpretan eblecon, ke la renkontiĝo kun la anĝelo okazis en profeta sonĝo.

Gerard Hoet, aliflanke, desegnas la anĝelojn sen flugiloj, por resti fidela al la lingvo de la teksto: &quot;tri homoj&quot;. En ĉi tiu pentraĵo, la pentristo sukcesas verŝi spiritan senton en la tri figurojn de la anĝeloj. La [[Vizaĝo|vizaĝoj]] de la anĝeloj estas inaj, senkulpitaj. La elstaranta [[arbo]] kaj la ondeganta [[fumo]] ligas al la ĉielo. La multaj trajtoj ĉirkaŭ la [[gastamo]] kaj la amaso da objektoj plifortigas la senton ke ekzistas realisma okazo ĉi tie, malgraŭ la [[spiriteco]] de la situacio. La realisma situacio de gastamo prezentita en ĉi tiu pentraĵo reprezentas interpreton de palpebla revelacio, ne sonĝecan.

=== La vizito de la anĝeloj en la pentraĵoj de James Tissot kaj Abel Penn ===
[[Dosiero:Tissot_Abraham_and_the_Three_Angels.jpg|eta| Abrahamo kaj la tri anĝeloj - &quot;Kaj li levis siajn okulojn kaj vidis, kaj jen tri viroj starantaj super li&quot; (Genezo 18:2), James Tissot, Francio, 1836 - 1902]]
James Tissot kaj Abel Penn ambaŭ apartenis al granda grupo de eŭropaj artistoj, kiuj komencis jam en la 19-a jarcento pentri scenojn el la Biblio kaj la Nova Testamento en dokumenta aliro, kvazaŭ ili okazus en la realo, kiu ekzistis en la [[Proksima Oriento]] en ilia tempo, kiam la Oriento fariĝis alirebla kaj populara post la konkeroj de la [[grandaj potencoj]] kaj danke al la invento de la [[fotografio]].

La Bibliopentraĵoj de James Tissot, pentritaj dum la kvin jaroj kiujn li pasigis en la [[Lando de Israelo]], funkciis kiel fonto de inspiro por la laboro de Abel Penn. Penn citas Tissot en siaj pentraĵoj sed ankaŭ faras signifajn ŝanĝojn kiuj indikas malsaman aliron kaj malsaman percepton de la Sanktaj Skriboj estas esprimplenaj - La du esprimoj, pli kaj malpli realismaj.

En ĉi tiuj pentraĵoj oni klare vidas la [[Korespondado|korespondadon]], kiun Abel Penn konservas kun James Tissot.

En la pentraĵo de Tissot, la anĝeloj estas en la supra kaj centra parto de la bildo, kaj iliaj vizaĝoj estas direktitaj direkte al oni. En kontrasto, la korpo de Abrahamo estas tirita de malantaŭ, en la malsupra parto de la bildo. Ni la spektantoj estas kune kun Abrahamo ene de la [[tendo]], kaj ni vidas la anĝelojn kun li. Tissot, kiel kristana pentristo, kiu vidas la Malnovan Testamenton kiel antaŭfiguron de la Nova Testamento, faras vidan ligon inter la anĝeloj anoncantaj la naskiĝon de Isaak kaj la tri anĝeloj ĉeestantaj ĉe la [[naskiĝo de Jesuo]].

Kontraste, Abel Penn en sia pentraĵo &quot;Abrahamo kaj la Anĝeloj&quot; nur pentras la [[Ombro|ombron]] de la anĝeloj. En la centro de la bildo estas Abrahamo kuŝanta en korpopozicio simila al tiu pentrita de Tissot. La memmalrespekto de Abrahamo antaŭ la tri ombroj formas la senton de la spektanto ke tiuj efektive estas tri anĝeloj. La spektanto de la pentraĵo ne sukcesas vidi ilian veran aspekton kiel Abrahamo, sed nur ilian ombron. Abel Penn, kiel juda pentristo, malkaŝas en siaj pentraĵoj religia-spiritan aliron kiu pli taŭgas al la spirito de juda penso pri la temo. Penso, kiu kontraŭas la fenomenon de la realigo de Dio.

[[Kategorio:Pentrado]]
[[Kategorio:Pentraĵoj pri bibliaj temoj| ]]</text>
      <sha1>7zts7wy6dkudjvd0ajjenor6dm09u2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elke Sommer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>884643</id>
    <revision>
      <id>9503430</id>
      <parentid>8871694</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3981" sha1="hg2fp2gk5j61tajweufx9f42gtlljoi" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}
'''Elke SOMMER''' (denaske '''Elke von Schletz'''; [[Spandau]], [[Berlino]], [[Germanio]]; {{dato|5|11|1940}}) estas fama germana aktorino, kiu ricevis [[Ora Globo|Oran Globon]] en 1964 kaj estis [[seksosimbolo]] en la 1960-aj kaj [[1970-aj jaroj]].

== Biografio ==
Ĝi naskiĝis dum la [[Dua Mondmilito]], el patro luterana pastro, barono Peter von Schletz, kaj Renata Topp, ambaŭ posteuloj de familioj de nobela stirpo. Ili estis evakuitaj al [[Erlangen]], universitata urbeto en la sudo de Germanio en kiu ili loĝis relative malriĉe. Tie ŝi studis en prestiĝa Gymnasium de Erlangen. Post la morto de sia patro pro malsano kiam ŝi estis 14-jaraĝa, ŝi translokiĝis al [[Anglio]], por perfektigi la anglan kaj vivteni sin. Ŝi heredis kaj retenis la titolon de baronino von Schletz.

Ŝi estis malkovrita por kino fare de la reĝisoro [[Vittorio De Sica]], dum ŝi feritempis en [[Italio]], kaj pere de sia beleco kaj volupteco ŝi ekaperis en filmoj fine de 1950. Ŝi iĝis rapide [[seksosimbolo]] kaj translokiĝis al [[Holivudo]] en la [[1960-aj jaroj]]. Ŝi iĝis unu de la plej popularaj aktorinoj de la epoko, kaj pozis por kelkaj fotorevuoj, kiel ''[[Playboy]]'' en septembro 1964 kaj decembro 1967.

Ŝi iĝis unu de la ĉefaj kinaktorinoj de la [[1960-aj jaroj]], kaj oni kalkulas ĉirkaŭ 99 aperojn en kino kaj televido inter 1959 kaj 2005. La hispana filmo ''Bahía de Palma'' (1962) skandalis kiel «la unua hispana filmo en kiu aperis junulino en bikino» (Elke Sommer). Pli gravaj filmoj en kiu ŝi estis protagonisto estis ''[[A Shot in the Dark]]'' (1964) kun [[Peter Sellers]] kiel inspektisto Clouseau, ''The Art of Love'' (1965) kun James Garner, ''The Oscar'' (1966) kun [[Stephen Boyd]], ''Boy, Did I Get a Wrong Number!'' (1966) kun [[Bob Hope]], ''Bulldog Drummond'' (1966), kaj ''The Wrecking Crew'' (1968) kun [[Dean Martin]]. 

En 1964 ŝi ricevis la [[Ora Globo|Oran Globon]] kiel nova stelulo de la jaro pro la filmo ''[[The Prize]]'' de Mark Robson, kiun ŝi kunprotagonistis kun [[Paul Newman]] kaj [[Edward G. Robinson]].

== Filmaro ==
* 1959: ''Uomini e nobuluomini'', de Giorgio Bianchi
* 1959: ''La pica sul Pacifico''
* 1960: ''Lampenfieber''
* 1960: ''Femmine di lusso'', de Giorgio Bianchi
* 1961: ''Und sowas nennt sich Leben''
* 1961: ''De quoi tu te mêles Daniella!'', de Max Pecas
* 1962: ''Café Oriental'' 
* 1962: ''Douce violence'', de Max Pecas   
* 1962: ''Bahía de Palma'', de Juan Bosch
* 1963: ''The Victors''
* 1963: ''[[The Prize]]''
* 1964: ''[[A Shot in the Dark]]''
* 1964: ''Unter Geiern''
* 1965: ''Le bambole'', de [[Mauro Bolognini]] kaj aliaj
* 1965: ''The Art of Love''
* 1965: ''The Money Trap'', de Burt Kennedy
* 1966: ''The Oscar''
* 1966: ''Boy, Did I Get a Wrong Number!''
* 1967: ''The Venetian Affair'', de Jerry Thorpe
* 1967: ''Deadlier Than the Male''
* 1968: ''The Wicked Dreams of Paula Schultz''
* 1968: ''Las Vegas, 500 millones''
* 1968: ''The Wrecking Crew''
* 1970: ''The Invincible Six''
* 1971: ''Percy''
* 1971: ''Zeppelin'', de Etienne Périer
* 1972: ''Gli orrori del castello di Norimberga'', de Mario Bava
* 1973: ''Lisa e il diavolo''
* 1974: ''The House of Exorcism''
* 1974: ''And Then There Were None'', de Peter Collinson
* 1975: ''Carry on Behind''
* 1976: ''One Away''
* 1976: ''The Swiss Conspiracy'', de Jack Arnold
* 1978: ''I Miss You, Hugs and Kisses''
* 1979: ''The Prisoner of Zenda'', de Richard Quine
* 1980: ''Exit Sunset Boulevard''
* 1981: ''Miss Universe 1981'' ... kiel komentisto. 
* 1992: ''Severed Ties'' 
* 1999: ''Doppeltes Spiel mit Anne'' 
* 2000: ''Flashback - Mörderische Ferien''
* 2010: ''Das Leben ist zu lang''

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{commonscat}}
* [https://www.imdb.com/name/nm0813961/ en IMDb]
* [https://web.archive.org/web/20161005032346/http://www.elkesommeronline.com/en/biography.htm oficiala retejo]

{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Sommer, Elke}}
[[Kategorio:Germanaj aktoroj]]</text>
      <sha1>hg2fp2gk5j61tajweufx9f42gtlljoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jürgen Postel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>901946</id>
    <revision>
      <id>9503049</id>
      <parentid>9317789</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6962" sha1="cycbpwkd3ym142r7qeionudchmxw9ee" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = [[1951]]
}}

'''Jürgen POSTEL''' (naskiĝinta en [[1951]] je [[Wandersleben]]) estas [[germanio|germana]] fotisto, grafikisto kaj plastikfaranto en [[Vajmaro]]. Konatiĝis li danke al pluraj ekspozicioj en kaj malen Germanlnadoo. Dum [[GDR]] li reprezentadis kun aliaj la nacian [[bluso]]n. 

== Vivo kaj agado ==
Post studo de ekspondadteknikoj en [[Orienta Berlino]] inter 1972 kaj 1976 li muzikistis ĉe la trupoj ''Frachthof'' (1977-1985) kaj ''Postel &amp; Pötsch'' (1981-2016). Kiel [[Michael Rauhut]] li oficiale ŝatiĝis kiel antaŭeniganto de modernaj orientgermanaj [[rok-muziko]] kaj bluso&lt;ref&gt;Michael Rauhut: ''Ein Klang – zwei Welten. Blues im geteilten Deutschland, 1945 bis 1990,'' Transcript, Bielefeld 2016. 978-3-8376-3387-0, p. 272&lt;/ref&gt; kaj eĉ taksatas legenda muzikartisto.&lt;ref&gt;[https://transformartfest.de/salonkonzert/ &quot;Salonkonzert. Blue Songs mit Jürgen Postel&quot;]&lt;/ref&gt;

De 1979 li Vajmare estis liberprofesia grafikdezajnisto. En 1988 li kreis la unuajn grafikaĵojn en [[serigrafio]]. De 1995 li membras en la artista asocio ''Künstlergruppe Hohenfelden'' kaj de 2024 li estras la [[turingio|turingian]] filion de la Ligo de kreantoj de vidaj artoj (VBK). Kelkaj verkoj liaj troviĝas ankaŭ en la publika spaco.&lt;ref&gt;[http://postel-grafik.de/html/body_biografie.shtml biografio sur hejmpaĝo de li]&lt;/ref&gt;

Postel aperigis la t.n. honoran kudrilon de la Landa muzikkonsilio de Turingio, kiu aljuĝatas ekde 2010; elfaris ĝin la artisto [[Wolfgang Lorenz]].&lt;ref&gt;[https://www.lmrthueringen.de/Ueber_uns/Ehrennadel.php &quot;Ehrennadel&quot;] - ĉe: ''lmrthueringen.de''&lt;/ref&gt; Postel krome remalkovris la verkadon de la [[secesio (stilo)|secesistila]] arĥitekto [[Rudolf Zapfe]].&lt;ref&gt;Christiane Weber: [https://www.tlz.de/kultur/article217445051/Architekt-Rudolf-Zapfe-Juergen-Postel-stellte-zweite-Broschuere-vor.html &quot;Architekt Rudolf Zapfe: Jürgen Postel stellte zweite Broschüre vor&quot;] - ĉe: ''tlz.de'', 21.7.2010&lt;/ref&gt; Eĉ lia ateliero vajmara troviĝas en domo farita de Zapfe. Postel ĝenerale prezentadas aliajn artistojn kaj artiste plibeligas librojn. 

== Verkoj (elekto) ==
=== verkistece ===
* ''Das Hansa-Haus: vom Wohn- und Geschäftshaus zum Sitz der Weimarer Wohnstätte GmbH'', Weimarer Wohnstätte GmbH, Weimar 2024.
* ''Rudolf Zapfe – Architekt,'' memeldono, Weimar 2004.
* [[Gitta Günther]], Jürgen Postel: ''Gedenktafeln in Weimar: Zeitzeugen der Geschichte'', Verlagshaus William und Söhne, Berlin 2018.

=== ilustristece/fotistece ===
* Stadtmuseum Weimar (eld.): ''Porzellan aus Blankenhain seit 1790: aus den Sammlungen des Stadtmuseums Weimar im Bertuchhaus''. Verlag Stadtmuseum, Weimar 2010
* Grüne Wahlverwandtschaften e. V., Arbeitskreis Friedhofskultur (eld.): ''Historischer und Neuer Friedhof in Weimar: ein Wegweiser''. Weimar 2010

=== eldonistece ===
* ''Gustav Hermann Hamann (1868–1933 : ein vergessener Meister des Impressionismus,'' Verlag Stadtmuseum Weimar, Weimar 2008
* ''Und den hat Napoleon gepflanzt: Bäume im Weimarer Land,'' memeldono, Weimar 2006
* ''Die Fenster unserer Kirche St. Nikolai zu Buttelstedt,'' Förderkreis Krebs-Fasch und Kirche Buttelstedt e.V., Buttelstedt 2024
* ''Die privilegierte Löwen-Apotheke zu Buttelstedt und ihre Besitzer,'' Förderkreis Krebs-Fasch und Kirche Buttelstedt e.V., Buttelstedt 2023 (reimpreso/nova eldono)
* ''Architekt Rudolf Zapfe: (1860–1934); prägte das Gesicht der Stadt Weimar zwischen 1885 und 1915.'' Logomotive Weimar 2010
* ''Weimarer Künstler.'' Magistrat der Stadt Weimar, Weimar 1993

=== muzikistece ===
* KD-albumo ''Postel &amp; Pötsch''. Label: DRMV Rockwerk Records: Lüneburg, 1998.&lt;ref&gt;discogs.com: [https://www.discogs.com/release/32866959-Postel-P%C3%B6tsch-Postel-P%C3%B6tsch ''Postel &amp; Pötsch'']&lt;/ref&gt;

== Ekspozicioj ==
Post [[turniĝo (politike)|Turniĝo]] liaj verkoj spekteblis en jenaj lokoj: 

[[Bad Tabarz]], [[heringsdorf|Bansin (Heringsdorf)]], [[Bonn]], [[Bratislavo]], [[Dresden]], [[Erfurto]], [[Freising]], [[Garessio]]), [[Gotha]], [[Greifswald]], [[Halle (Saale)|Halle]], [[Hildburghausen]], [[Jena]], [[Korbach]], [[Nurenbergo]], [[Pritzwalk]], [[Rostock]], [[Schaan]], [[Strasburgo]], [[Vaduz]], [[Weida]], Vajmaro, [[Wolgast]], [[Vroclavo]] kaj [[Wuppertal]].&lt;ref&gt;postel-grafik.de: [http://postel-grafik.de/ pri partopreno enekspozicia, sur la artista hejmpaĝo]&lt;/ref&gt;

Dum la lastpasintaj jaroj li onin atentigis pri li tie ĉi:
* 2019 je Tröbsdorf (Vajmaro): ''Flugziel 19''&lt;ref&gt;thueringer-allgemeinde.de: [https://www.thueringer-allgemeine.de/regionen/weimar/article226760409/Flugziel-19-von-Juergen-Postel-in-Troebsdorf.html &quot;Flugziel 19 von Jürgen Postel in Tröbsdorf&quot;] - ĉe: TA, 13.8.2019&lt;/ref&gt;
* 2020 je Hildburghausen: ''Zwischen Raum und Zeit''&lt;ref&gt;[https://www.insuedthueringen.de/inhalt.hildburghausen-rueckkehr-nach-27-jahren-ein-multitalent-stellt-sich-vor.e3352239-a815-443d-9870-b3672c373df2.html &quot;Rückkehr nach 27 Jahren: Ein Multitalent stellt sich vor&quot;] - ĉe: ''insuedthueringen.de'', 31.8.2020&lt;/ref&gt;
* 2021 je [[Usedom]]: ''Spurensuche. Eine Ausstellung zu Lyonel Feininger''&lt;ref&gt;[https://www.kaiserbaeder-auf-usedom.de/wp-content/uploads/2021/07/PM-KB-Spurensuche_Juergen-Postel-07-07-21.pdf Spurensuche. Auf Usedom. Eine Ausstellung zu Feininger&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210805035012/https://www.kaiserbaeder-auf-usedom.de/wp-content/uploads/2021/07/PM-KB-Spurensuche_Juergen-Postel-07-07-21.pdf |date=2021-08-05 }} (PDF)&lt;/ref&gt;
* 2021 je Vajmaro: ''Blues, Zeichnungen, Fotogeschichten''&lt;ref&gt;thueringer-allgemeine.de: [https://www.thueringer-allgemeine.de/regionen/weimar/article233618067/Blues-Zeichnungen-Fotogeschichten-in-Ausstellung-in-Weimar.html &quot;Blues, Zeichnungen, Fotogeschichten in Ausstellung in Weimar&quot;] - ĉe: TA, 19.10.2021&lt;/ref&gt;
* 2023 je [[Bad Sulza]]: ''An der Ilm – Zeichnungen von Jürgen Postel''&lt;ref&gt;[https://maria-pawlowna.de/ausstellung-juergen-postel/ &quot;Ausstellung von Jürgen Postel&quot;] - ĉe: ''maria-pawlowna.de'', somero 2023&lt;/ref&gt;
* 2024 je [[Riechheim]]: ''An der Ilm – Zeichnungen von Jürgen Postel''&lt;ref&gt;[https://maria-pawlowna.de/wp-content/uploads/2024/03/Juergen_Postel_in_Riechheim.pdf &quot;Ausstellung Dorfgemeinschaftshaus Riechheim&quot;] (PDF)&lt;/ref&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{DNB-Portal|1186309458}}
* [https://www.pressreader.com/germany/thuringische-landeszeitung-weimar/20211020/281964610915771 &quot;Blues, Zeichnungen, Fotogeschichten&quot;] - ĉe: TLZ, 20.10.2021 
* [[Christiane Weber]]: [https://www.pressreader.com/germany/thuringer-allgemeine-apolda/20190302/282312501367481 &quot;Ein unverzichtbares Kaleidoskop der Erinnerungskultur&quot;] - ĉe: TLZ, 2.3.2019 

== Notoj ==
&lt;References /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Postel, Jurgen}}
[[Kategorio:Germanaj fotistoj]]
[[Kategorio:Germanaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj desegnistoj]]
[[Kategorio:Personoj de GDR]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1951]]  
[[kategorio:Germanaj dezajnistoj]]</text>
      <sha1>cycbpwkd3ym142r7qeionudchmxw9ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lorenzo Bartolini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>908635</id>
    <revision>
      <id>9503512</id>
      <parentid>9403639</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2821" sha1="96xgedohzpsjxr3ubxdob6h28b4dw40" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto|priskribo=}}
'''Lorenzo BARTOLINI''' (n. la [[7-an de januaro]] [[1777]] en [[Vaiano]], [[provinco Prato]] en [[Toskanio]]; m. la [[20-an de januaro]] [[1850]] en [[Florenco]]) estis [[italoj|itala]] [[skulptisto]]. Li venis el simpla metiista familio en [[Vaiano]], kaj jam kiel infano iris al Florenco por labori en artaj [[manufakturo]]j. Kiel adoleskulo li iris al [[Kararo]], la [[marmoro|marmora]] urbo, kie li renkontis la [[Trentino|trentinan]] skulptiston ''Giovanni Insom'', kiu instruis lin. En 1795, 18-jara, li translokiĝis al [[Volterra]] kaj laboris en la metiejo de la skulptisto ''Valinteri''. En 1797, 20-jara, li iris al Parizo por okupiĝi pri artaj studoj kune kun sia metia laboro. Li trovis amikon en la iom pli juna [[Jean-Auguste-Dominique Ingres]], per kies perado li venis al la [[Académie des Beaux-Arts]]. Kiam Bartolini gajnis duan premion en akademia konkurso, Dominique Denon, la ĝenerala inspektoro de ĉiuj parizaj muzeoj, rekomendis lin kaj kiel rezulto Bartolini ricevis plurajn tre enspezigajn ŝtatkontraktojn. Interalie, li estis komisiita krei buston de [[Napoleono Bonaparte|Napoleono ]] super la pordego de la &quot;Institut de France&quot;. Por la [[triumfa kolono]] sur la [[placo Vendôme]] li kreis la [[reliefo]]n de la [[batalo de Austerlitz]].

En 1807/1808 Napoleono sendis lin al [[Kararo]] por fondi ''Akademion de Skulptarto'' ({{l-it|scuola di scultura dell’Accademia di Carrara}}), kies direktoro li estis nomumita. Li administris la lernejon ĝis Napoleono estis devigita abdiki en 1814. Li estis atakita de la loĝantoj de Kararo kiel napoleonisto, do li fuĝis kaj akompanis la imperiestron al [[Elbo (insulo)|Elbo]]. En junio 1815, post la [[batalo de Waterloo]], Bartolini moviĝis al Florenco, kie li ekloĝis kiel sendependa artisto. Unu el liaj unuaj verkoj estis la statuo de vinfaristo premanta vinberojn. Kiam la skulptisto ''Stefano Ricci'' mortis, Bartolini sukcedis lin kiel profesoro ĉe la [[Galerio de la Akademio de Florenco|Akademio de Belartoj en Florenco]].

== Galerio ==
&lt;gallery widths=200 perrow=4&gt;
Dosiero:Lorenzo bartolini, giunone, post 1823-ante 1830 ca., gesso 02.jpg|{{centre|[[Junono]] en la [[Galerio de la Akademio de Florenco|Akademio de Florenco]]}}
Dosiero:03 2015 Monumento a Elisa Bonaparte Baciocchi, La Magnanimità di Elisa, Granduchessa di Toscana-Lorenzo Bartolini-Galleria dell'Accademia (Firenze) Photo Paolo Villa FOTO9225.JPG|{{centre|[[Elisa Bonaparte]], fratino de [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]]}}
Dosiero:Bartolini-ninfa2.jpg|{{centre|[[nimfo]], en la muzeo [[Luvro]] de [[Parizo]]}}
Dosiero:Lorenzo Bartolini, Vénus Couchée, 1820-1830, Musée Fabre, Montpellier.jpg|{{centre|[[Venuso (diino)|Venuso]] en muzeo de [[Montpeliero]]}}
&lt;/gallery&gt;

{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Italaj skulptistoj]]</text>
      <sha1>96xgedohzpsjxr3ubxdob6h28b4dw40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>François Levaillant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>913050</id>
    <revision>
      <id>9503028</id>
      <parentid>9125798</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nomenklaturo */</comment>
      <origin>9503028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3740" sha1="j972n7o5eaxjmpojhagnfynt7ismx4z" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''François LEVAILLANT''' (denaske ''Vaillant'', poste dumvive ''Le Vaillant'') (6a de Aŭgusto 1753 – 22a de Novembro 1824) estis [[Francoj|franca]] aŭtoro, esploristo, natursciencisto, zoologia kolektisto, veturverkisto, kaj fama ornitologo. Li priskribis multajn novajn speciojn de birdoj bazite sur birdoj kiujn li kolektis en Afriko kaj kelkaj birdoj estas nomitaj laŭ li. Li estis inter la unuaj kiuj uzis kolorbildojn por ilustri birdojn kaj kontraŭis la uzadon de [[dunoma nomenklaturo]] enkondukita de [[Carl Linnaeus]], preferante anstataŭe uzi priskribajn franclingvajn nomojn kiel ''bateleur'' (signifante &quot;rulŝprucisto aŭ ŝnurdancisto&quot;) por la distinga [[Senvosta serpentaglo]].

==Biografio==
[[Dosiero:Voyage de Levaillant1-01.jpg|thumb|maldekstre|200ra|Bildopaĝo el ''Voyage dans l'intérieur de l'Afrique'', kun Levaillant plumĉapele.]]
Le Vaillant naskiĝis en [[Paramaribo]], ĉefurbo de la tiama [[Nederlanda Gvajano]], nuna [[Surinamo]], kie lia patro estis konsulo. Li jam knabo interesiĝis pri naturo kaj remburis bestojn. En 1763 la familio revenis en Eŭropon, kaj li studis naturan historion en Germanio kaj en [[Metz]]. Ekde 1777 kaj ĝis 1980 li loĝis en Parizo, kie li studis [[ornitologio]]n, aparte pere de la kolekto de Pierre Jean Claude Mauduyt de la Varenne. 

En 1780, en Nederlando li konis Jacob Temminck, tiam kasisto de la [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio]] kaj en 1781 ĝi sendis lin al [[Kablando]], en Sudafriko, kie li veturis kaj kolketis specimenojn ĝis 1785. Impresis lin [[ĝirafo]], kaj li kunportis unu ties haŭton al Eŭropo. Rezulte oni sendis pli ol du mil birdohaŭtojn al Jacob Temminck, kiu estis financante la ekspedicion, kaj ili estis ekzamenitaj de lia filo [[Coenraad Jacob Temminck]] kaj sekve inkluditaj en la kolekto de la muzeo de Leiden.

Reveninte li publikigis ''Voyage dans l'intérieur de l'Afrique'' (1790, 2 vol.) kaj ''Second voyage dans l'intérieur de l'Afrique'' (1796, 3 vol.), kiuj estis tradukitaj al diversaj lingvoj. Li verkis ankaŭ ''Histoire naturelle des oiseaux d'Afrique'' (1796-1808, 6 vol.) kun desegnoj de Jacques Barraband, ''Histoire naturelle des oiseaux de paradis'' (1801-06), ''Histoire naturelle des cotingas et des todiers'' (1804) kaj ''Histoire naturelle des calaos'' (1804).

== Nomenklaturo ==
Multaj birdoj estis nomitaj laŭ li, inter kiuj jenaj:
* [[Krestobarbulo]] (''Trachyphonus vaillantii'') Ranzani, 1821
* [[Levajanta cistikolo]] (''Cisticola tinniens'') (Lichtenstein, 1842)
* [[Levaijanta kukolo]] (''Clamator levaillantii'') (Swainson, 1829)
* Levaijanta papago konata kiel Kaba papago  (''Poicephalus robustus'') (Gmelin, 1788)
* Levaijanta ĉagro (''Tchagra tchagra'') (Vieillot, 1816)
* [[Vaijanta pego]] (''Picus vaillantii'') Malherbe, 1847

Ankaŭ la sudamerika fiŝo ''Brachyplatystoma vaillantii'' estis nomita laŭ li.

==Bibliografio==
* Olsen, Penny (Marto 2009). &quot;The independent ornithologist&quot; (PDF). ''The National Library Magazine''. 1 (1): 18–20. Alirita la 18an de Januaro 2011.
* Quinton, JC; Robinson, AM Lewin; Sellicks, PWM (1973). ''François Le Vaillant, Traveller in South Africa, and His Collection of 165 Water-colour Paintings, 1781-1784''. Cape Town: Library of Parliament.
* Le Vaillant, François (2007). [https://books.google.es/books?id=liUtAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y ''Travels Into the Interior of Africa Via the Cape of Good Hope''.] Tradukita de Glenn, Ian; Lauga Du Plessis, Catherine; Farlam, Ian. Cape Town: Van Riebeeck Society. ISBN 978-0-9585134-2-5.

{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Levaillant, François}}
[[Kategorio:Francaj esploristoj]]
[[Kategorio:Francaj natursciencistoj]]
[[Kategorio:Francaj ornitologoj]]
[[Kategorio:Francaj verkistoj]]</text>
      <sha1>j972n7o5eaxjmpojhagnfynt7ismx4z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503033</id>
      <parentid>9503028</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nomenklaturo */</comment>
      <origin>9503033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3744" sha1="qhqg5a4c4qdo3i1y9fzesty88lj4zpp" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''François LEVAILLANT''' (denaske ''Vaillant'', poste dumvive ''Le Vaillant'') (6a de Aŭgusto 1753 – 22a de Novembro 1824) estis [[Francoj|franca]] aŭtoro, esploristo, natursciencisto, zoologia kolektisto, veturverkisto, kaj fama ornitologo. Li priskribis multajn novajn speciojn de birdoj bazite sur birdoj kiujn li kolektis en Afriko kaj kelkaj birdoj estas nomitaj laŭ li. Li estis inter la unuaj kiuj uzis kolorbildojn por ilustri birdojn kaj kontraŭis la uzadon de [[dunoma nomenklaturo]] enkondukita de [[Carl Linnaeus]], preferante anstataŭe uzi priskribajn franclingvajn nomojn kiel ''bateleur'' (signifante &quot;rulŝprucisto aŭ ŝnurdancisto&quot;) por la distinga [[Senvosta serpentaglo]].

==Biografio==
[[Dosiero:Voyage de Levaillant1-01.jpg|thumb|maldekstre|200ra|Bildopaĝo el ''Voyage dans l'intérieur de l'Afrique'', kun Levaillant plumĉapele.]]
Le Vaillant naskiĝis en [[Paramaribo]], ĉefurbo de la tiama [[Nederlanda Gvajano]], nuna [[Surinamo]], kie lia patro estis konsulo. Li jam knabo interesiĝis pri naturo kaj remburis bestojn. En 1763 la familio revenis en Eŭropon, kaj li studis naturan historion en Germanio kaj en [[Metz]]. Ekde 1777 kaj ĝis 1980 li loĝis en Parizo, kie li studis [[ornitologio]]n, aparte pere de la kolekto de Pierre Jean Claude Mauduyt de la Varenne. 

En 1780, en Nederlando li konis Jacob Temminck, tiam kasisto de la [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio]] kaj en 1781 ĝi sendis lin al [[Kablando]], en Sudafriko, kie li veturis kaj kolketis specimenojn ĝis 1785. Impresis lin [[ĝirafo]], kaj li kunportis unu ties haŭton al Eŭropo. Rezulte oni sendis pli ol du mil birdohaŭtojn al Jacob Temminck, kiu estis financante la ekspedicion, kaj ili estis ekzamenitaj de lia filo [[Coenraad Jacob Temminck]] kaj sekve inkluditaj en la kolekto de la muzeo de Leiden.

Reveninte li publikigis ''Voyage dans l'intérieur de l'Afrique'' (1790, 2 vol.) kaj ''Second voyage dans l'intérieur de l'Afrique'' (1796, 3 vol.), kiuj estis tradukitaj al diversaj lingvoj. Li verkis ankaŭ ''Histoire naturelle des oiseaux d'Afrique'' (1796-1808, 6 vol.) kun desegnoj de Jacques Barraband, ''Histoire naturelle des oiseaux de paradis'' (1801-06), ''Histoire naturelle des cotingas et des todiers'' (1804) kaj ''Histoire naturelle des calaos'' (1804).

== Nomenklaturo ==
Multaj birdoj estis nomitaj laŭ li, inter kiuj jenaj:
* [[Krestobarbulo]] (''Trachyphonus vaillantii'') Ranzani, 1821
* [[Levajanta cistikolo]] (''Cisticola tinniens'') (Lichtenstein, 1842)
* [[Levaijanta kukolo]] (''Clamator levaillantii'') (Swainson, 1829)
* Levaijanta papago konata kiel [[Kaba papago]]  (''Poicephalus robustus'') (Gmelin, 1788)
* Levaijanta ĉagro (''Tchagra tchagra'') (Vieillot, 1816)
* [[Vaijanta pego]] (''Picus vaillantii'') Malherbe, 1847

Ankaŭ la sudamerika fiŝo ''Brachyplatystoma vaillantii'' estis nomita laŭ li.

==Bibliografio==
* Olsen, Penny (Marto 2009). &quot;The independent ornithologist&quot; (PDF). ''The National Library Magazine''. 1 (1): 18–20. Alirita la 18an de Januaro 2011.
* Quinton, JC; Robinson, AM Lewin; Sellicks, PWM (1973). ''François Le Vaillant, Traveller in South Africa, and His Collection of 165 Water-colour Paintings, 1781-1784''. Cape Town: Library of Parliament.
* Le Vaillant, François (2007). [https://books.google.es/books?id=liUtAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y ''Travels Into the Interior of Africa Via the Cape of Good Hope''.] Tradukita de Glenn, Ian; Lauga Du Plessis, Catherine; Farlam, Ian. Cape Town: Van Riebeeck Society. ISBN 978-0-9585134-2-5.

{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Levaillant, François}}
[[Kategorio:Francaj esploristoj]]
[[Kategorio:Francaj natursciencistoj]]
[[Kategorio:Francaj ornitologoj]]
[[Kategorio:Francaj verkistoj]]</text>
      <sha1>qhqg5a4c4qdo3i1y9fzesty88lj4zpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Itala Muzeo de Civilizoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>914382</id>
    <revision>
      <id>9502975</id>
      <parentid>9408758</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7762" sha1="qr8doa4fyvxlktjcb9vevc27gr3n7zu" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo|bildo priskribo=|regiono-ISO=IT|tersituo=Romo|zomo=13}}

La '''Muzeo de Civilizacioj''' ({{lang-it|Museo delle Civiltà}}) estas itala ŝtata muzeo en la EURa distrikto de [[Romo]].

== Historio ==
La muzeo naskiĝis en 2016 sekve de tri dekretoj de la Ministro pri Kultura Heredaĵo kaj Agadoj kaj Turismo Dario Franceschini. La nova instituto tiel reunuigis ene de ununura administrado, dotita per speciala aŭtonomeco, la kolektojn de kvar naciaj muzeoj, kiuj ĝis tiam estis apartaj, el kiuj tri jam troviĝis en siaj respektivaj lokoj en Piazza Guglielmo Marconi,  nome:

* Nacia Muzeo de Prahistorio kaj Etnografio, &lt;ref name=&quot;:Preistoria&quot;&gt;{{cite web|title=Preistoria|url=https://museocivilta.cultura.gov.it/preistoria/|website=Museo delle Civiltà|access-date=1 January 2023|language=Italian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230603055242/https://museocivilta.cultura.gov.it/preistoria/|archivedate=2023-06-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:Etnografia&quot;&gt;{{cite web|title=Arti e Culture africane, americane, asiatiche e oceaniane|url=https://museocivilta.cultura.gov.it/arti_culture/|website=Museo delle Civiltà|access-date=1 January 2023|language=Italian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230927181755/https://museocivilta.cultura.gov.it/arti_culture/|archivedate=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;
* Nacia Muzeo de Popularaj Artoj kaj Tradicioj, &lt;ref name=&quot;:Arti e tradizioni popolari&quot;&gt;{{cite web|title=Arti e Tradizioni Popolari /|url=https://museocivilta.cultura.gov.it/arti-tradizioni-popolari/|website=Museo delle Civiltà|access-date=1 January 2023|language=Italian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250429231802/https://museocivilta.cultura.gov.it/arti-tradizioni-popolari/|archivedate=2025-04-29}}&lt;/ref&gt;
* Nacia Muzeo de la Frua Mezepoko, &lt;ref name=&quot;:Alto Medioevo&quot;&gt;{{cite web|title=Alto Medioevo|url=https://museocivilta.cultura.gov.it/alto-medioevo/|website=Museo delle Civiltà|access-date=1 January 2023|language=Italian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250813155356/https://museocivilta.cultura.gov.it/alto-medioevo/|archivedate=2025-08-13}}&lt;/ref&gt;
* Nacia Muzeo de Orienta Arto. &lt;ref name=&quot;:Etnografia&quot; /&gt;

Al ĉi tiuj poste aliĝis la kolektoj de du aliaj malfonditaj muzeoj, nome la Afrika Muzeo kaj la Nacia Geologia Muzeo.

Komence, la Muzeo de Civilizoj estis celita ĉefe kiel &quot;muzeo de muzeoj&quot;,  konservante formalan distingon inter la ses institutoj kaj nomante ilin laŭ iliaj respektivaj fondintoj aŭ ĉiukaze signifaj figuroj por la fako (respektive [[Luigi Pigorini]], [[Lamberto Loria]], [[Alessandra Vaccaro]], [[Giuseppe Tucci]], [[Ilaria Alpi]] kaj [[Quintino Sella]]).

Tamen, tiuj kriterioj estis superitaj en 2022, sub la direkto de Andrea Viliani (kiu ekoficis komence de la jaro), kiu proponis malsaman aliron antaŭenigante la integriĝon de la kolektoj en interfaka perspektivo kaj la kreadon de moderna antropologia muzeo. 

== Galerio de ekspozicioj ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Paleolitico_superiore,_venere_di_savignano,_23.000-18.000_ac_ca._(museo_pigorini)_01.jpg|Venuso de Savignano - Supra Paleolitiko
Dosiero:Paleolitico_superiore,_venere_di_savignano,_23.000-18.000_ac_ca._(museo_pigorini)_02.jpg|Venuso de Savignano - Supra Paleolitiko
Dosiero:Venus_of_Trasimeno_MNPE_Luigi_Pigorini.jpg|'''Venuso do Trasimeno'''
Dosiero:OpusMaMe.jpg|'''House in ''opus sectile'' from Porta Marina''' - [[Ostia|Ostia Antica]], late 4th century AD
Dosiero:Praeneste_fibula.JPG|Fibulo de Praeneste - mezo de la 7-a jarcento a.K.
Dosiero:Spada_di_tipo_centroeuropeo_con_pomello_in_avorio,_dalla_tomba_di_rivoli_veronese,_VIII_secolo_ac._(museo_pigorini)_02.jpg|Centreŭropa glavo kun ebura pomelo - el tombo en Rivoli Veronese, 8-a jarcento a.K.
Dosiero:Spada_di_tipo_centroeuropeo_con_pomello_in_avorio,_dalla_tomba_di_rivoli_veronese,_VIII_secolo_ac._(museo_pigorini)_01.jpg|Centreŭropa glavo kun ebura pomelo - el tombo en Rivoli Veronese, 8-a jarcento a.K.
Dosiero:Museo_alto_medioevo_Roma.jpg|'''Fera Sex ornamita per ora folio'''
Dosiero:Ritratto_maschile_frammentario,_500-550_dc_ca._(museo_alto_medioevo).jpg|Fragmenta vira portreto - 500/550 p.K.
Dosiero:LPMPaleth3.JPG|'''Paleontologiaj trovaĵoj'''
Dosiero:PigoriniNationalMuseumofPrehistoryandEthnography096.jpg|'''Afrika masko'''
Dosiero:Congo,_kongo-yombe,_maschera,_XIX_secolo_(museo_pigorini)_02.jpg|'''Mask, Kongo-Yombe''', Kongo, 19-a jarcento
Dosiero:MNAO-Gandhara-Maytreia1.jpg|Statuo de Majtrejo - arto de Gandhara
Dosiero:MNAO-Gandhara-ValleSwat-ButkaraI-06.jpg|Duoblaflanka reliefo - arto de Gandhara
Dosiero:MNAO-Gandhara-ValleSwat-ButkaraI-02.jpg|Reliefo - arto de Gandhara
Dosiero:MNAO-Guanyin-DinSongNoJin-XIIsec.jpg|Statuo de Guanyin - Ĉinio, Song- aŭ Jin-dinastio
Dosiero:MNAO-Bruciaprofumi-IranXIX-particolare.jpg|Parfumbruligilo - Irano, 19-a jarcento
Dosiero:Bussola_per_costellazioni,_XIX_secolo_(museo_pigorini).jpg|Konstelacia kompaso - 19-a jarcento
Dosiero:LPMSouthAmerica3.jpg|Lamo - Sudameriko
Dosiero:LPMAfricaaxes.jpg|Afrikaj hakiloj - supra Konga Baseno
Dosiero:Europa,_utensile_di_pietra_lavorato_per_essere_afferrato_facilmente,_300000-250000_ac_(museo_pigorini)_01.jpg|Ŝtona ilo - 300,000/250,000 a.K.
Dosiero:Europa,_utensile_di_pietra_lavorato_per_essere_afferrato_facilmente,_300000-250000_ac_(museo_pigorini)_02.jpg|Ŝtona ilo - 300,000/250,000 a.K.
Dosiero:Europa,_utensile_di_pietra_lavorato_per_essere_afferrato_facilmente,_300000-250000_ac_(museo_pigorini)_03.jpg|Ŝtona ilo - 300,000/250,000 a.K.
&lt;/gallery&gt;

== Galerio ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Museo_delle_Civiltà.tif| Panorama vido de supre de Piazza Guglielmo Marconi kaj la Muzeo de Civilizoj (foto de Andrea Ricci)
Dosiero:Piazza_Guglielmo_Marconi_1967.jpg|Piazza Guglielmo Marconi: Muzeo de Civilizoj dekstre (1967)
Dosiero:Palazzo_delle_Arti_e_Tradizioni_Popolari_-_29-11-2019.jpg|Palaco de Popularaj Artoj kaj Tradicioj (2019)
Dosiero:Roma_Eur_-_Colonnato_di_Piazza_Marconi_-_panoramio.jpg|Kolonado konektanta la Palacon de Sciencoj kaj la Palacon de Popularaj Artoj kaj Tradicioj (2019)
Dosiero:Palazzo_delle_Scienze_-_29-11-2019.jpg|Palaco de Sciencoj (2019)
Dosiero:MaMe.jpg| Enirejo al la Muzeo de la Frua Mezepoko (2019)
&lt;/gallery&gt;

; Palaco de Popularaj Artoj kaj Tradicioj
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Palazzo_delle_Arti_e_Tradizioni_Popolari_-_1950_-_Roma.jpg| Palaco de Popularaj Artoj kaj Tradicioj (1950-1960)
Dosiero:Museo_delle_Civiltà_Arti_Tradizioni_Popolari_Scala.jpg| Palaco de Popularaj Artoj kaj Tradicioj: monumenta ŝtuparo kaj enirejo al la Honora Halo (foto de Francesca Montuori)
Dosiero:Museo_delle_Civiltà_Arti_Tradizioni_Popolari_Terrazza_Monumentale.jpg| Palaco de Popularaj Artoj kaj Tradicioj (foto de Corrado Bonora)
Dosiero:Museo_delle_Civiltà_Arti_Tradizioni_Popolari_Affreschi_Salone.TIF| Palaco de Popularaj Artoj kaj Tradicioj: parto de la freskoj en la Honora Halo (foto de Corrado Bonora)
Dosiero:Palazzo_Arti_Tradizioni_Popolari_Salone_1956.jpg| Palaco de Popularaj Artoj kaj Tradicioj (1956)
&lt;/gallery&gt;

; Palaco de Sciencoj
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Palazzo_delle_Scienze_Esterno_1950_1960.jpg|Palaco de Sciencoj (1950-1960)
Dosiero:Palazzo_delle_Scienze_scalone_monumentale_1950-60.jpg| Palaco de Sciencoj: monumenta ŝtuparo ĉe la enirejo (1950-1960)
Dosiero:Museo_delle_Civiltà_Vetrata_di_Giulio_Rosso.jpg| Palaco de Sciencoj: multkolora vitralo de Giulio Rosso (foto de Corrado Bonora)
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==

* EUR, Romo
* Listo de muzeoj en Romo
* Nacia Muzeo de Orienta Arto
* Pigorini Nacia Muzeo de Antaŭhistorio kaj Etnografio

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==

* [https://www.museodellecivilta.it/ Oficiala retejo]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Naciaj muzeoj en Italio]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>qr8doa4fyvxlktjcb9vevc27gr3n7zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ornella Vanoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>916382</id>
    <revision>
      <id>9503061</id>
      <parentid>9393280</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24910" sha1="ncrwtlpxmj0wlvmdsgsqee6sjl1cq97" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Ornella VANONI''' (naskiĝis la {{daton|22|septembro|1934}} en [[Milano]]). Ŝi estas itala [[kantistino]]. 

Konsiderita unu el la plej grandaj kantistinoj de itala pop-muziko, ŝi fakte havas unu el la plej longaj artistaj karieroj en Italio: aktiva ekde 1956, ŝi publikigis 61 verkojn (albumoj, EP-oj kaj kolektoj) kaj estas unu el la italaj kantistoj kun la plej granda nombro da vendoj, kun pli ol 55 milionoj da diskoj. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ilsussidiario.net/news/ornella-vanoni-milano-oggi-e-isterica-manca-la-cultura-strehler-ne-soffrirebbe/2184234/|titolo=Ornella Vanoni “Milano oggi è isterica”/ “Manca la cultura, Strehler ne soffrirebbe”}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Oggi|url=https://books.google.com/books?id=HYU5AQAAIAAJ&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;dq=mina+milva+vanoni+zanicchi&amp;q=mina+milva+vanoni+zanicchi&amp;hl=it}}&lt;/ref&gt;

Provizita per tre persona kaj altnivela kanto-stilo, kiu donas al ŝi tre rekoneblan voĉan son-tembron, Ornella Vanoni havas larĝan kaj multfacetan repertuaron, kiu ampleksas de fruaj kantoj de la ''friponaro'' ĝis aŭtora popo, ĝis [[Bossa Nova|bossa nova]] (rimarkinda estas la kreaĵo kune kun [[Toquinho]] kaj [[Vinicius de Moraes|Vinícius de Moraes]] de la albumo ''La desiro, la frenezo, la malprudento, la gajeco'' en 1976) kaj al [[ĵazo]], &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://oaplus.oasport.it/musica/musica-italiana-le-ali-e-le-radici-del-jazz-al-femminile-nella-penisola-da-ornella-vanoni-a-simona-molinari/|titolo=Le ali e le radici del Jazz al femminile}}&lt;/ref&gt; kunlaborante kun kelkaj el la plej famaj ĵazistoj: [[George Benson]], [[Michael Brecker]], [[Randy Brecker]], [[Ron Carter]], [[Eliane Elias]], [[Gil Evans]], Steve Gadd, [[Herbie Hancock]], Chris Hunter, [[Lee Konitz]] kaj [[Herbie Mann]].

Dum ŝia sesdekjara kariero, multaj el la plej gravaj aŭtoroj, ne nur italaj, skribis por ŝi kaj ŝi kunlaboris kun multaj artistoj, inkluzive de Gino Paoli, [[Dario Fo]], New Trolls, Paolo Conte, [[Fabrizio De André]], Ivano Fossati, Lucio Dalla, Sergio Bardotti, Mogol, Giorgio Calabrese, Franco Califano, Bruno Lauzi, Grazia Di Michele, Renato Zero kaj Riccardo Cocciante.

Ŝi partoprenis okfoje je la [[Festivalo de Sanremo]], atingante la duan lokon en 1968 (kun ''Casa bianca'' ) kaj la kvaran lokon tri fojojn, en 1967 (kun ''La musica è finita''), en 1970 (kun ''Eternità'') kaj en 1999 (kun ''Alberi''): en ĉi tiu lasta fojo, Ornella Vanoni estis la unua artisto en la historio de la Festivalo kiu ricevis la ''Premion Città di Sanremo''. Ŝi ankaŭ estas la nura virino kaj la unua artisto kiu gajnis du Tenco-Premiojn (nur [[Francesco Guccini]] post ŝi estis premiita dufoje), kaj la nura itala kantistino kiu akiris tiun rekonon kiel kantverkistino. Ŝi ankaŭ gajnis Targa Tenco, kiu alportas la tutsumon de premioj aljuĝitaj al ŝi fare de la [[:it:Club_Tenco|Club Tenco]] al tri. En 2022 al ŝi estis donita la ''Premion Tenco Speciale,'' kreita specife por ŝi.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/musica/2022/03/15/a-ornella-vanoni-premio-tenco-speciale_442cda19-cc42-4e79-8b43-1db76eba136e.html|titolo=A Ornella Vanoni il Premio Tenco Speciale - Musica}}&lt;/ref&gt; Ŝi gajnis la Premion Lunezia dufoje kaj al ŝi estis aljuĝitaj aliajn gravajn premiojn kaj honorojn.

== Biografio ==
{{Citaĵo|Mi estis inventita knabino. Inventita de aliaj. Mi volis esti beligistino, nenio pli. Mi havis akneon kaj volis prizorgi la haŭton, mian kaj tiun de aliaj. Mi iris studi lingvojn en Anglio, Svislando, Francio, kaj kiam mi revenis al Milano mi ne sciis kion fari. Estis amikino de mia patrino kiu sugestis la ideon: &quot;Vi havas belan voĉon, kial vi ne fariĝas aktorino?&quot; Mi enskribiĝis en la aktoran lernejon ĉe la Piccolo Teatro (Milano). En la tago de la alirekzamenoj mi estis terurita, tiom ke mi sentis min malsana. Kun V de Vanoni, mi estis vokita laste. Mi sciis ke la komisio inkluzivis grandajn nomojn: Giorgio Strehler, Paolo Grassi, kaj Sarah Ferrati. Kiam ili vokis min, mia koro batis forte. Mi deklamis pecon el ''Elektra'', mi estis freneze ekscitita, mi pardonpetis al ĉiuj, mi haltis [...] Je iu momento mi aŭdis virinan voĉon: &quot;Atentu, estas io ĉi tie.&quot; Estis Ferrati. Ili dungis min. Post unu jaro mi fariĝis partnero de Strehler, estis '[[1955|55]]. Kaj ĝi estis skandalo. Mi estis dudekjara, li estis edziĝinta, ne estis eksgeedziĝo kaj, krome, li vivis sola, li estis maldekstrulo kaj artisto. Mia patrino plendis, ŝi ploris: &quot;Vi ruinigas vin mem, vi devas edziniĝi.&quot;|Ornella Vanoni&lt;ref name=&quot;cinquantamila.corriere.it&quot;&gt;[http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=VANONI+Ornella Ornella Vanoni - biografia] alirita la 22a de majo 2015, en cinquantamila.corriere.it arkivita en [https://web.archive.org/web/20151004234601/http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=VANONI+Ornella] la 4an de oktobro 2015.&lt;/ref&gt;
}}

=== La komencoj ===
Filino de farmacia industriisto, Nino, kaj de Mariuccia, post studado ĉe la [[Ursulaninoj]], ŝi frekventis diversajn lernejojn en [[Svislando]], [[Francio]] kaj [[Anglio]] kun la deziro iĝi estetikisto.

Reveninte al Milano ŝi enskribiĝis en la [[Akademio]] de Drama Arto de Piccolo Teatro de Giorgio Strehler en 1953; ŝi baldaŭ iĝis lia plej ŝatata lernanto, kaj lia kunulino. En 1956 ŝi faris sian aktoran debuton en ''Ses roloj en Serĉo de Aŭtoro'' de [[Luigi Pirandello|Pirandello]].

Lia kantdebuto estis la 13-a de aprilo 1957, ĉe la teatro Piccolo, kun ''I Giacobini'' de Federico Zardi, verko en kiu ŝi eniris dum scenŝanĝoj kantante kelkajn baladojn de la Franca Revolucio (''Les ​​rois s'en voint'' kaj ''La Seine est rouge''), interpretitajn per nekutima kaj agaciĝema sinteno. Tiel naskiĝis la ideo de &quot;intelektula&quot;, engaĝita, altnivela kantisto, kiu tuj vekis ian intereson, tiom ke la sekvan jaron Giorgio Strehler decidis tajlori veran repertuaron por ŝi.

==== La kantoj de la &quot;friponaro&quot; ====
{{Citaĵo|Ĉe Piccolo mi legis kaj lernis ĉion. Mi spionis majstrojn kiel Tino Buazzelli kaj Sarah Ferrati. Mi enspiris iliajn voĉojn, ŝtelis iliajn gestojn. Kaj Strehler? Li igis min kanti baladojn dum la intervalo de la jakobenoj, ĉu vi scias, kiam la spektantoj tusas? Nu: kontraŭ lia atendo, ĝi estis sukceso. Tiam mia amiko Gino Negri diris, ke mi taŭgus por &quot;kortaj&quot; kantoj. &quot;Sed ne, ni faru la kantojn de la friponaro&quot; diris la majstro, grandanime. Do Strehler kaj Fiorenzo Carpi kuniĝis kaj tiel naskiĝis ''Sed mi...'' kaj ''Le mantellate''.}}

Kune kun aŭtoroj kiel Fausto Amodei, Fiorenzo Carpi, [[Dario Fo]] kaj Gino Negri, Strehler inspiriĝis el kelkaj antikvaj dialektaj baladoj rakontantaj krimrakontojn por daŭrigi la redaktadon de novaj tekstoj fokusitaj sur la temo de la submondo, prezentante policanojn, krimulojn, malliberulojn, ministojn, kaj tiel inventante la difinon de ''&quot;friponaraj kantoj&quot;''. Por instigi la scivolemon de la publiko, oni konvinkis ilin, ke temas pri aŭtentaj popolkantoj prenitaj el malnovaj manuskriptoj, kaj tial ŝia unua teatra turneo estis organizita por ŝi, finante per prezentado en [[Spoleto]], ĉe la Festivalo &lt;nowiki&gt;''dei Due Mondi''&lt;/nowiki&gt; en 1959.

Ŝia unua registrado por la historia etikedo Ricordi datiĝas de oktobro 1958, danke al la eldonisto Mariano Rapetti, ŝi malfermis sian propran pop-muzikan sekcion per la publikigo de sia unua [[Muzikalbumeto|LP]], titolita ''Le canzoni della malavita''. La disko inkluzivis sur la antaŭa flanko ŝiajn versiojn de ''[[Saint Lazare]]'' de Aristide Bruant kaj de ''[[Jenny delle Spelonche]]'', prenitaj el ''La Tripenca Opero'' de [[Bertolt Brecht]]; sur la malantaŭa flanko aperas la antaŭe neeldonitaj ''Sentii come la vosa la sirena'' kaj ''Canto di carcerati calabresi'', ankaŭ eldonita kiel &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;45-giri&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; [[Unuopaĵo|(unuopaĵo)]], la unua el ŝia diskografio''.''

En decembro 1959 dua [[Muzikalbumeto|LP]] estis publikigita kun la titolo ''Le canzoni della malavita vol.'' ''2'', enhavante la multe pli faman ''Hanno ammazzato il Mario'', ''La zolfara'', ''Ma mi'' kaj ''Le mantellate'', kiuj ankaŭ estis eldonitaj kiel [[unuopaĵo]] en la sama tempo. La aparte emfazaj interpretoj de Vanoni, karakterizitaj per sufiĉe nekutima sed sensivaj voĉa sonkoloro kaj gestoj, tre intrigas la publikon, kiu komence ŝajnas konfuzi la aranĝojn de la prezentitaj kantoj kun la vera origino de la kantisto. Ĝenerale, la kantoj estis sufiĉe sukcesaj, malgraŭ iuj kritikoj pri [[Snobo|la snobeco]] de supera klaso kaj la interveno de radio- kaj televid-cenzuristoj, kiuj malŝatis la enhavon de kelkaj el la kantotekstoj. Por Ornella Vanoni, tamen, la &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;kantoj de la friponaro&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; komencis fariĝi kliŝo, al kiu ŝi ne volis esti limigita.

Post la fino de ŝia rilato kun Strehler (kies vivstilon ŝi poste deklaris, ke ŝi ne ŝatis, konsiderante ĝin netaŭga por knabino en siaj fruaj dudekaj jaroj), ŝi ankaŭ distancigis sin de la medio de Piccolo Teatro, serĉante novan artan vojon.

&lt;blockquote&gt;«''Strehler estis kunulo, amiko, patro, instruisto. Eble tro multaj aferoj samtempe, kaj aferoj kiuj okazis tro rapide. Tia rilato forprenas vian gajecon. Mi sentis min kiel infano en mantelo kiu estis tro granda. Kaj tiam eble Giorgio amis min pli ol mi amis lin.''»&lt;/blockquote&gt;

=== La Sesdekaj: Paoli, Tenco, kaj Amkantoj ===
En 1960, ĉe diskeldonejo Ricordi, Ornella renkontis Gino Paoli, kun kiu ŝi komencis intensan amrilaton, kaj ankaŭ florantan artan kunlaboron, kiu permesis al ŝi eksperimenti kun repertuaro eble pli taŭga por ŝi. Paoli verkis ŝian unuan amkanton, titolitan ''Me in tutto il mondo'', kaj poste, impresita de ŝiaj grandaj manoj, dediĉis al ŝi veran muzikan portreton: la faman ''Senza fine'' .

Sed la 6-an de junio 1960 ŝi edziniĝis al la konata teatra reĝisoro kaj iama kantisto Lucio Ardenzi:
&lt;blockquote&gt;« ''Tiu geedzeco estis eraro. Mi ankoraŭ amis Gino-n kaj li konsilis min kontraŭ ĝi ĝis la fino, eĉ minacante veni al la ceremonio por kanti ''Senza fine''. (...) La geedzeco ne daŭris kaj kiam Cristiano naskiĝis en 1962, Ardenzi kaj mi jam estis disigitaj'' &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oggi.it/people/vip-e-star/2013/10/02/ornella-vanoni-tutto-sui-miei-amori/|titolo=Ornella Vanoni:}}&lt;/ref&gt;». «''Mi ankoraŭ estis enamiĝinta al Paoli. En la geedziĝtago mi ne estus devinta alveni, mi estus devinta diri la veron, ĝi estintus pli honesta''.»&lt;/blockquote&gt;

En 1961 ŝi registris ''Cercami'': ĉi tiu kanto, kiun Ornella registris larmoplene, dediĉante ĝin al Paoli, estis ŝia unua komerce sukcesa 45-rpm disko (45-rpm = unuopa kanzono, en vinila disko kun rapideco de po 45 rotacioj dum minuto), kun pli ol 100 000 ekzempleroj venditaj. Ĝi poste aperis en la muzika filmo &quot;Canzoni in... bikini&quot; (1963), kaj en epizodo de ''Scala Reale'' en kiu ĝi estis la venka kanto. 1961 estis ankaŭ la jaro en kiu Ricordi publikigis ŝian unuan albumon, samnoman, kiu kunigis ses &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;kantojn de la friponaro&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sur unu flanko kaj ses amkantojn sur la dua. Dume, ŝi daŭrigis sian teatran karieron en ''L'idiota'' de [[Marcel Achard]], prezentado pro kiu la &lt;nowiki&gt;''Istituto del Dramma Italiano''&lt;/nowiki&gt; premiis ŝin kiel &quot;revelacion&quot; de la teatro kaj kiu ankaŭ gajnis al ŝi la Premio San Genesio kiel plej bona aktorino de la jaro. La sukceso daŭris kun &quot;''La sposa del bersagliere''&quot; de Edoardo Anton, kiu havigis al ŝi ŝian duan Premion San Genesio kiel plej bona aktorino en 1963. La spektaklojn ambaŭ produktis ŝia edzo, Lucio Ardenzi:

En 1963 ŝi anstataŭigis Lea Massari en la rolo de Rosetta en ''Rugantino'', la fama muzika komedio de Garinei &amp; Giovannini, kiu portis Vanoni-n al la [[Broadway|Broadveja]] scenejo en februaro 1964. Uzante la aranĝojn kaj muzikan reĝisadon de Iller Pattacini, ŝi daŭre surdiskigis kantojn de Gino Paoli (''Ancora se'', ''Che cosa c'è'' ), de Luigi Tenco (''Tu non hai capito niente''), venkante en la Napola Festivalo de 1964 per prezentado de la fama ''Tu sì 'na cosa grande'' kune kun [[Domenico Modugno|Modugno]], ankaŭ atingante la duan lokon per la sola prezentado de ''Ammore mio''. Dume, ''Senza fine'' fariĝis internacia sukceso, fariĝante parto de la muziko de la filmo ''The Flight of the Phoenix'' de [[Robert Aldrich]].

Sekvis serio da partoprenoj ĉe la [[Festivalo de Sanremo]]: en 1965 kun ''Abbracciami forte'', &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.youtube.com/watch?v=G4fBK1p1F54|titolo=Ornella Vanoni canta &quot;Abbracciami forte&quot;}}&lt;/ref&gt; kun kiu ŝi atingis la duan lokon, en 1966 kun ''Io ti darò di più'' (kiu fariĝis ŝia plej rimarkinda komerca sukceso de la sesdekaj jaroj, kvankam ŝi tute ne ŝatis la kanton) en dueto kun Orietta Berti, atingante la 6-an lokon, en 1967 kun ''La musica è finita'' de Nisa, Franco Califano kaj Umberto Bindi, atingante la 4-an lokon, en 1968 kun ''Casa bianca'' verkita de Don Backy, ŝi atingis la 2-an lokon en dueto kun Marisa Sannia. Ŝi poste prezentis kvin epizodojn de la televida varieteo ''Studio Uno'' kaj laboris kiel aktorino en kelkaj filmoj. Ornella ŝanĝis sian bildon kaj gestojn, fariĝante eĉ pli sensivema kaj eleganta. Ŝia voĉo ankaŭ forlasis sian agreseman registron kaj fariĝis pli konvinka, precipe je la malaltaj notoj.

Dume, ŝi ankaŭ ŝanĝis muzikeldonejon, moviĝante de Ricordi al Ariston, publikigante kelkajn sukcesajn 45-turnaj diskojn kiel ekzemple ''Tristezza'' (1967, la unua kanto en ŝia brazila repertuaro, kiun ŝi ĉiam amis reeldoni) kaj sian version de ''Un'ora sola ti vorrei'' (ankaŭ el 1967). En 1969, estis la vico de ''Una ragione di più'', unu el la plej sukcesaj kantoj de la kantistino, kiu vidis ŝin verki kantotekston por la unua fojo, en kunlaboro kun Franco Califano, dum la muziko estis de Mino Reitano. Dum ĉi tiu periodo, Ornella ankaŭ registris du [[Muzikalbumo|albumojn]] titolitajn ''Ai miei amici cantautori'' kaj ''Io sì - Ai miei amici cantautori n.2'', prezentante kantojn de la [[Kantaŭtoro|kantist-kantverkistoj]], kiuj plej influis ŝian muzikan karieron.

=== La Sepdekaj: Sukceso, Brazilo, la New Trolls, la seksalloga flanko, kaj la bonŝanca renkonto kun Bardotti ===
[[Dosiero:Proietti_Vanoni.jpg|maldekstra|eta|Vanoni kun [[Gigi Proietti]] en 1975]]

=== La 1980-aj jaroj: Vanoni kiel kantaŭtoro, gravaj kunlaboroj, kaj ĵazo ===

=== Naŭdekaj ===

=== 2000-aj jaroj ===
[[Dosiero:Ornella_Vanoni_2007.jpg|eta|Ornella Vanoni en 2007]]

==== 2008-2009: 50 jaroj da kariero kaj la sukceso de ''Più di me, Più di te'' ====

=== 2010-aj jaroj ===

==== La Reveno al Sanremo: ''Lerni Ami Sin'' kaj la Antologia Albumo ====

=== 2020-aj jaroj ===

==== Lia sesdekjara kariero kun la albumo ''Unica'' kaj la filmo ''Senza fine'' ====

== Privata vivo ==

== Diskografio ==

=== Albumoj eldonitaj ===

* 1961 - ''Ornella Vanoni''
* 1963 - ''La Kantoj de Ornella Vanoni''
* 1965 - ''Varmo''
* 1966 - ''[[Ornella (1966)|Ornella]]''
* 1967 - ''Ornella Vanoni''
* 1968 - ''Al miaj amikoj kantaŭtoroj''
* 1969 - ''Mi jes - Al Miaj Kantaŭtoraj Amikoj N-ro 2''
* 1970 - Renkontiĝo kun Ornella Vanoni
* 1972 - ''Ludo Sen Aĝoj''
* 1973 - ''Ornella Vanoni kaj Aliaj Rakontoj''
* 1973 - ''Detaloj''
* 1974 - ''Tiuj tagoj kun vi''
* 1974 - ''Je iu momento...''
* 1974 - ''La deziro sonĝi''
* 1975 - ''Mia Viro Mia Infano''
* 1976 - ''Deziro, frenezo, senkonscieco, ĝojo''
* 1976 - ''Miaj Amoj''
* 1976 - ''Pli''
* 1977 - ''Mi interne''
* 1977 - ''Mi ekstere''
* 1978 - ''Vanoni''
* 1980 - ''Virina Recepto''
* 1981 - ''Du mil tricent unu vortoj''
* 1983 - ''Viroj''
* 1986 - ''Ornella kaj...''
* 1987 - ''O''
* 1989 - ''Ĉirkaŭ Mia Mondo''
* 1990 - ''Kiom da Rakontoj''
* 1992 - ''Novstelulo''
* 1995 - ''Ŝehrazad''
* 1997 - ''Argilo''
* 2001 - ''Sandviĉo, biero, kaj poste...''
* 2001 - ''Kaj poste...'' ''via kisinda buŝo''
* 2002 - ''Malpermesitaj Sonĝoj - Ornella kaj la kantoj de Bacharach''
* 2003 - ''Ni, la virinoj ni''
* 2004 - ''Ĉu vi memoras?'' ''Ne, mi ne memoras.''
* 2007 - ''Belega Knabino''
* 2008 - ''Pli ol mi''
* 2009 - ''Pli ol vi''
* 2013 - ''Meticci (Mi Haltas Ĉi Tie)''
* 2021 - ''Unika''
* 2023 - ''[[Calma rivoluzionaria Live 2023|Revolucia Trankvilo Koncerte 2023]]''

== Turneoj ==

* 1958/1959 - ''Kantoj de la friponaro''
* 1970/1971 - ''..'' ''Ho! amo, amo, kiom da aferoj amo nin igas fari..''
* 1977/1978 - ''Mi Interne / Mi Ekstere Turneo''
* 1981/1982 - Turneo 2301 vortoj
* 1984/1985 - Kune
* 1987/1988 - ''&quot; O&quot;''  turneo
* 1992/1993 - ''Novstelula'' Turneo
* 1996 - ''Ŝehrazad'' turneo
* 1997/1998 - Argilturneo
* 2000 - ''Ornella Vanoni kaj la Delta V''
* 2002 - Turneo Kaj poste via buŝo por kisi
* 2004/2006 - VanoniPaoli turneo
* 2007/2008 - Turneo de Belega Knabino
* 2008 - ''Ornella Koncerte 2008''
* 2008/2009 - ''Pli de Mi Turneo''
* 2011 - ''Kontakto 2011''
* 2014/2015 - ''Iom da ŝminko, iom da kalkano''
* 2015/2016 - ''Libera Animo''
* 2017/2018 - Mia historio Turneo
* 2022/2023 - Virinoj kaj Muziko
* 2024 – ''Sen Fino''

== Filmografio ==

=== Kino ===

* ''Romulo kaj Remo'', reĝisorita de Sergio Corbucci (1961)
* ''Kun Fajro kaj Fero'', reĝisorita de Fernando Cerchio (1962)
* ''Kantoj en bikinoj'', reĝisorita de Giuseppe Vari (1963)
* ''Danĝeraj Amoj'', reĝisorita de Carlo Lizzani (1964)
* ''La Knaboj de Hully Gully'', reĝisorita de [[Marcello Giannini|Marcello Giannini]] (1964)
* ''Pugnopleno da Kantoj'', reĝisorita de José Luis Merino (1966)
* ''Kabaredo'', reĝisorita de [[Ugo Rosselli]] (1969)
* ''Vesperaj Vojaĝantoj'', reĝisorita de [[Ugo Tognazzi]] (1979)
* ''La Ĉielo Sub la Polvo'', reĝisorita de [[Sergio Mascheroni]] (2008)
* ''Kia bela surprizo'', reĝisorita de Alessandro Genovesi (2015)
* ''7 Virinoj kaj Mistero'', reĝisorita de Alessandro Genovesi (2021)

=== Televido ===

* ''La Muelejo ĉe la Pado'', reĝisorita de Sandro Bolchi - televida dramo (1971)
* ''La Cigna Kompanio'', reĝisorita de Ivan Cotroneo - televidserio (2021) - memapero

=== Filmoj kaj dokumentarioj pri Ornella Vanoni ===

* ''Ornella Vanoni.'' ''Ricetta di donna'', reĝisorita fare de Alexandra della Porta Rodiani (2013)
* ''Sen Fino'', reĝisorita de Elisa Fuksas (2021)

== Teatro ==

* ''Ses roluloj serĉantaj aŭtoron'' de [[Luigi Pirandello]] (1956)
* ''La jakobenoj de'' Federico Zardi (1956/1957)
* ''La Idioto'' de [[Marcel Achard]] (1961)
* ''Rugantino'' de Pietro Garinei kaj Sandro Giovannini (1963)
* ''Miaj Amoj'' de Iaia Fiastri (1975)
* ''Amkomedio'', kune kun Giorgio Albertazzi (1985)
* ''Ino kaj Fajro - Voĉoj el la Mito'' de Roberto Mussap, reĝisorita de Giancarlo Cauteruccio (2007)

== Televido ==

=== Televida prozo ===

* ''Giosafatte Talarico'' de Ghigo De Chiara, direktita fare de Gilberto Tofano, elsendita la 28an de majo 1961.
* ''Don Giovanni'', de [[Dino Buzzati]], reĝisorita de Gilberto Tofano, elsendita la 4-an de junio 1961
* ''Adiaŭ Junularo!'' de Sandro Camasio kaj Nino Oxilia, elsendita la 20-an kaj 27-an de aprilo 1968, reĝisorita de Antonello Falqui.

=== Varieteo ===

* ''Vintra ĝardeno'' (Nacia Programo, 1961)
* ''Ĉi-vespere Tango'' (Nacia Programo, 1964)
* ''Ornella Vanoni Show'' (Dua Kanalo, 1964)
* ''Sen Fino'' (Nacia Programo, 1965)
* ''Spektaklo en Milano'' (Nacia Programo, 1965)
* ''Studio One'' (Nacia Programo, 1966)
* ''Ornella Uno'' (Nacia Programo, 1967)
* ''Adiaŭ, Junularo!'' (Nacia Programo, 1968)
* ''Sen Reto'' ( Nacia Programo, 1968, 1970, 1972)
* ''Mi provos'' (Nacia Programo, 1970)
* ''Vespero de Honoro'' (Nacia Programo, 1971)
* ''La rendevuo'' (Nacia Programo, 1973)
* ''Faktoj kaj Faktaĉoj'' (Nacia Programo, 1975)
* ''Portreto de Ornella'' (Rete 2, 1977)
* ''Du Kiel Ni'' (Reto 1, 1979)
* ''La Fabela Fred'' (Reto 2, 1980)
* ''Ornella Vanoni Specialaĵo'' (Reto 1, 1980)
* ''Foto-Fino'' (Reto 1, 1981)
* ''Sinjorino Magio'' (Reto 2, 1982)
* ''Koncerto ĉe RSI'' (1982)
* ''Risatissima'' ( Kanalo 5, 1984) ''&lt;small&gt;Regula gasto&lt;/small&gt;''
* ''Ornella &amp;...'' (Rai 1, 1986)
* ''Ornella Vanoni en koncerto'' (Rai 1, 1988; TMC, 1991)
* ''CantaNapoli kaj ne nur'' (Rai 2, 1993)
* ''Ornella - Eĉ pli ol mi'' (Rai 1, 2008)
* ''Stela Akademio'' (Rai 2, 2011) ''&lt;small&gt;Juĝisto&lt;/small&gt;''
* ''Nun aŭ Neniam'' (Rai 1, 2019) ''&lt;small&gt;Trejnisto&lt;/small&gt;''
* ''Amici Celebrities'' (Kanalo 5, 2019) ''&lt;small&gt;Juĝisto&lt;/small&gt;''
* ''Kia estas la vetero'' ( NOVE, ekde 2024) ''&lt;small&gt;Revenanta gasto&lt;/small&gt;''
* ''Ornella Vanoni - Senza fine'' ( RTL 102.5 TV )  elsendo la 27an de aprilo 2024

== Radio ==

* ''Piccolo teatro'', kabaredo kun Ornella Vanoni, [[Franca Valeri]], Alberto Bonucci, Anna Maria Ferrero kaj Vittorio Caprioli, reĝisorita de [[Marco Vani]] elsendo la 31-an de marto 1960
* ''Gran varietà'', direktita fare de Federico Sanguigni (kutima gastkantisto en kvar eldonoj, en 1967, 1970, 1973 kaj 1974)
* ''Pli Ol Ĉi Tio...'', reĝisorita de Federico Sanguigni (1976)
* ''Ornella Vanoni - Senza fine'' ( RTL 102.5 )  elsendo la 27an de aprilo 2024

== Partopreno en kantaj eventoj ==

=== Festivalo de Sanremo ===

==== Kiel interpretisto ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:90%; text-align:center&quot;
!Eldono
! Artisto
! Parigo
! Eltiraĵo
! Aŭtoro
! Kategorio
! Pozicio
! Premioj
|-
| 1965
| rowspan=&quot;6&quot; | Ornella Vanoni
| [[Udo Jürgens|Udo Jurgens]]
| ''Brakumu min forte''
| Carlo Donida, Mogol
| rowspan=&quot;5&quot; | -
| 2a
| rowspan=&quot;2&quot; | -
|-
| 1966
| Orietta Berti
| ''Mi donos al vi pli''
| Memo Remigi, Alberto Testa
| 6-a
|-
| 1967
| Mario Guarnera
| ''La muziko finiĝis''
| Nisa, Franco Califano, Umberto Bindi
| 4-a
| Sinjorina Festivalo (eleganteca premio)
|-
| 1968
| Marisa Sannia
| ''Blanka Domo''
| Don Backy, Eligio della Valle
| 2a
| rowspan=&quot;3&quot; | -
|-
| 1970
| La Kameleonoj
| ''Eterneco''
| Giancarlo Bigazzi, Claudio Cavallaro
| 4-a
|-
| 1989
| rowspan=&quot;2&quot; | -
| ''Kiel mi faros ĝin?''
| Mauro Pagani, Gino Paoli kaj Sergio Bardotti
| rowspan=&quot;3&quot; | Ĉampionoj
| 10-a
|-
| 1999
| Ornella Vanoni kaj Enzo Gragnaniello
| ''Arboj''
| Enzo Gragnaniello
| 4-a
| Vivatinga Premio
|-
| 2018
| Ornella Vanoni kun Bungaro kaj Pacifico
| Alessandro Preziosi (duetvespero)
| ''Lernante ami vin mem''
| Bungaro, Pacifico, Cesare Chiodo, Antonio Fresa
| 5-a
| Best Performance Award &quot;Sergio Endrigo&quot;; Premio ''Baglioni d'Oro''
|}

== Premioj ==
'''1960'''

* Oskaro de Du Mondoj

'''1962'''

* Premio San Genesio por Plej Bona Aktorino de la Jaro por ''L'idiota'' de [[Marcel Achard]]

'''1963'''

* Premio San Genesio por Plej Bona Aktorino de la Jaro por ''La amatino de la Bersagliere'' de Edoardo Anton

'''1964'''

* Gajninto de la Napola Filmfestivalo kun Tu sì 'na cosa grande

'''1967'''

* [[Festivalo de Sanremo|Sanremo Festival]] Lady Festival - Premio de Eleganteco

'''1970'''

* Ora Gondolo ĉe la Internacia Festivalo de Malpeza Muziko kun L'appuntamento

'''1975'''

* Festivalo de Ora Rozo kun Faktoj kaj Faktoj

'''1981'''

* Tenco-Premio kiel kultura funkciigisto
* Tenco-Premio por Plej Bona Kantaŭtoro kun la albumo Duemilatrecentouno parole

'''1984'''

* Tenco-Premio por Plej Bona Prezentisto kun la albumo Uomini

'''1999'''

* Premio por Vivatingo de la [[Festivalo de Sanremo]]

'''2005'''

* ''Riccio d'Argento'' por Plej Bona Teatra Koncerto kun ''&quot;Ĉu Vi Memoras?'' ''Ne, Mi Ne Memoras&quot;''

'''2006'''

* Internacia Grandpremio de Distro ''Telegatto Plateno''

'''2008'''

* Premio Lunezia ''Pop d'autore'' kun la albumo Una bellissima ragazza
* ''Premio Milano Donna - La virinoj, kiuj faris Milanon granda''
* ''Speciala Premio por Vivatingo'' de Marisa Bellisario

'''2009'''

* Ventaj Muzikaj Premioj kun la albumo Più di me

'''2010'''

* Premio Lunezia por Vivatingo
* Ventaj Muzikaj Premioj por Vivatingo

'''2012'''

* Faraglioni Premio

'''2015'''

* Premio [[Elsa Morante]] por Vivatingo

'''2018'''

* [[Festivalo de Sanremo|Sanremo Festivalo:]] premio ''Sergio Endrigo'' por sia kanto Imparare ad amarsi
* Ora Baglioni Premio
* Premio por Mediteranea Arto kaj Kreivo

'''2021'''

* Premio por Vivatingo de Power Hitstory
* Premio Soundtrack Stars

'''2023'''

* Premio [[:it:Diversity_Media_Awards|Diversity media awards]]

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

== Bibliografio ==
{{Projektoj}}
* Antonio Sciotti, ''Enciklopedio de la Napola Kantofestivalo 1952-1981'', red. Luca Torre, 2011.
* AA. VV., Vortaro de Itala Kanto, redaktita de Gino Castaldo, Armando Curcio Editore, 1990, sub la enskribo &quot;Vanoni Ornella&quot; de Enzo Giannelli, pp.&amp;nbsp;1686–1689.
* Luca Cerchiari, ''Mina, Una Voce Universale'', Mondadori (2020); sub la titolo ''Vanoni, Ornella'' ISBN 978-8804724599 .

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj televidaktoroj]]
[[Kategorio:Grand-oficiroj de la Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]]
[[Kategorio:Artikoloj kun klarigendaj elementoj]]
[[Kategorio:Ĵazaj kantistoj]]
[[Kategorio:Bosanovaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Popkantistoj]]</text>
      <sha1>ncrwtlpxmj0wlvmdsgsqee6sjl1cq97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anatolij Marĉenko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>916429</id>
    <revision>
      <id>9503270</id>
      <parentid>9162936</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T21:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyKitty</username>
        <id>25129</id>
      </contributor>
      <comment>de malliberulo de konscienco</comment>
      <origin>9503270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="53w31etyx5wt5b7u98xg77u58nsrs0s" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}

'''Anatolij Tiĥonoviĉ MARĈENKO''' ({{lang-ru|Анатолий Тихонович Марченко}}; n. la 23-an de januaro 1938 en [[Barabinsk]], [[Novosibirska provinco]], [[Rusia SFSR]], [[Sovetunio]] - m. la 8-an de decembro 1986 en [[Ĉistopolo]], [[Tatara ASSR|Tatara Aŭtonoma Soveta Socialista Respubliko]], Rusia SFSR, Sovetunio) estis sovetia [[disidento]], verkisto kaj homaj-rajtoj-aktivulo. Li estis [[Malliberulo de konscienco|malliberigita]] plurfoje pro sia kritiko de la soveta registaro. 

== Vivo ==
Marchenko naskiĝis kiel filo de fervojisto en Barabinsk, Siberio. ok- jaraĝa, li forlasis la lernejon kaj fariĝis membro de la [[Komsomolo]]. Marchenko laboris kiel konstrulaboristo ĉe [[Hidroelektra centralo|hidroelektraj centraloj]] kaj tiam estis malliberigita por la unua fojo. Post provo eskapi al [[Irano]] en 1960, li denove estis malliberigita de 1960 ĝis 1966, dum kelka tempo en la Centra Malliberejo de [[Vladimir (urbo)|Vladimir]]. '' ''Li skribis pri tio en la libro ''&quot;Miaj Deklaroj&quot;,'' publikigita en [[Novjorko]] kaj [[Frankfurto ĉe Majno]] en 1969. &lt;ref name=&quot;TarusaSiberia&quot;&gt;{{cite book|last=Marchenko|first=Anatoly|editor-last=Rubinstein|editor-first=Joshua|title=From Tarusa to Siberia|url=https://archive.org/details/fromtarusatosibe00marc|url-access=registration|year=1980|publisher=Strathcona|location=Royal Oak, Michigan|isbn=9780931554162}}, pg. 17&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hyung-min&quot;&gt;{{cite journal|last=Hyung-min|first=Joo|year=2004|title=Voices of Freedom: Samizdat|journal=Europe-Asia Studies|volume=56|issue=4|pages=571–94|jstor=4147387|doi=10.1080/0966813042000220476|s2cid=155084186}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MyTestimony&quot;&gt;{{cite book|last=Marchenko|first=Anatoly|editor-last=Scammell|editor-first=Nichael|title=My Testimony|orig-year=1969|year=1971|publisher=Penguin|location=Harmondsworth, Middlesex, England}}, pg. 25&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;toker&quot;&gt;{{Cite book|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0253337870|last=Toker|first=Leona|title=Return from the Archipelago: narratives of Gulag survivors|location=Bloomington|date=2000}}&lt;/ref&gt;

Li fariĝis politika disidento. Interalie, li estis fondinta membro de la [[Moskva Helsinka grupo|Moskva Helsinka Grupo]] kaj avertis la ĉeĥoslovakojn pri la sovetianoj, kio gajnis al li plian punon. La [[KGB]] proponis al li la ŝancon elmigri al [[Israelo]], sed li rifuzis, ĉar kvankam lia edzino estis juda, li ne estis. Pro lia ekzila raporto &quot; ''De Tarusa al Ĉunskij&quot;,'' li estis malliberigita en 1981 en malliberejo UE148/2 en Ĉistopolo, kie li mortis komence de decembro 1986 post [[cerba hemoragio]].  Entute, li estis kondamnita ses fojojn kaj pasigis 19 jarojn en [[malliberejo]]. &lt;ref name=&quot;LiveLike&quot;&gt;{{cite book|last=Marchenko|first=Anatoly|editor-last=Goldberg|editor-first=Paul|title=To Live Like Everyone|url=https://archive.org/details/tolivelikeeveryo00marc|url-access=registration|year=1989|publisher=Henry Holt|location=New York|isbn=9780805008982}}, pg. 5&lt;/ref&gt;

Marĉenko estis la dua edzo de Larissa Bogoras. Li postmorte ricevis la [[Saĥarov-Premio|Saĥarov-premion]] en 1988. &lt;ref name=&quot;Columbia&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/HL134.cfm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060119053524/http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/HL134.cfm|url-status=unfit|archive-date=19 January 2006|title=The Limits of Glasnost|author=Natan Shcharansky|publisher=Heritage Foundation|access-date=28 March 2013}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Saĥarov-Premio gajnintoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj memoraĵistoj]]
[[Kategorio:Moskva Helsinka unio]]
[[Kategorio:Sovetiaj aktivuloj]]
[[Kategorio:Sovetiaj homrajtaj aktivuloj]]
[[Kategorio:Sovetiaj disidentoj]]</text>
      <sha1>53w31etyx5wt5b7u98xg77u58nsrs0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kobaltpuga papageto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>916719</id>
    <revision>
      <id>9503311</id>
      <parentid>9245568</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11720" sha1="pyq80it3ok2ac04kdqaxdz4vfteesry" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|koloro=pink
| nomo = Kobaltpuga papageto
|dosiero =  Forpus xanthopterygius -Goias, Brazil -male-8.jpg
|dosiero larĝo=250px
|priskribo de dosiero = Masklo en [[Gojaso]], Brazilo
|regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj
|filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj
|klaso = ''[[Aves]]''. Birdoj
|ordo = ''[[Psittaciformes]]''
|familio = ''[[Psittacidae]]''
|subfamilio = ''[[Arinae]]''
|tribo = ''[[Forpini]]''
|genro = ''[[Forpus]]''
|genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|Boie, F]], 1858
| statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 13 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Forpus xanthopterygius'' |volume=2016 |page=e.T45428646A95153081 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T45428646A95153081.en |access-date=13a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|specio = '''Kobaltpuga papageto''', ''F. xanthopterygius''
|dunomo = ''Forpus xanthopterygius''
|specio aŭtoritato = ([[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824)
| sinonimo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kobaltpuga papageto''' (''Forpus xanthopterygius'') konata ankaŭ kiel ''Bluflugila papago'', estas specio de papageto en la familio ''[[Psittacidae]]''. Estas du subspecioj: '''Kobaltpuga papageto de Salvadori''' (''F. x. flavescens'') kaj '''Kobaltpuga papageto de Hellmayr''' (''F. x. flavissimus'').&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.parrots.org/encyclopedia/blue-winged-parrotlet|title=Blue-winged Parrotlet (Forpus xanthopterygius) {{!}} Parrot Encyclopedia|website=www.parrots.org|access-date=2019-03-17}}&lt;/ref&gt;

==Aspekto==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Nomo
!Aspekto
!Teritorio
|-
|'''Kobaltpuga papageto'''
(''Forpus xanthopterygius xanthopterygius'') (nomiga subspecio)
|Tipe ĉirkaŭ 12 centimetrojn longaj kaj pezas ĉirkaŭ 28 gramojn. Ĉefe verdaj aŭ olivecverdaj kun helpersikkoloraj bekoj kaj piedoj kaj malhelbrunaj okuloj, kiuj estas ĉirkaŭitaj de helverda. Kobaltpugaj papagetoj estas [[seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]: maskloj havas purpurbluajn primarajn, sekundarajn kaj subflugilajn kovrilojn kun helblua makulo sur la pugo. Inoj ne havas bluajn markojn kaj flavverdajn fruntojn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Kiel ĉiuj papagoj, Kobaltpugaj papagetoj montras [[daktileco|zigodaktilecon]], kio signifas, ke du piedfingroj frontas antaŭen kaj du malantaŭen.
Junuloj aspektas kiel plenkreskuloj, escepte ke maskloj havas verdajn plumojn mikse kun siaj bluaj markoj.
|nordorienta [[Argentino]] ([[Provinco Misiones]], nordorienta Corrientes, orienta [[Provinco Ĉako]], orienta [[Provinco Formosa]]), el [[Paragvajo]] norda tra centra/mezorienta [[Brazilo]] ĝis norda [[Bahia]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|'''Kobaltpuga papageto de Salvadori'''
(''F. x. flavescens'')
|Kompare kun la nomiga subspecio, kaj maskloj kaj inoj estas pli flavecverdaj aŭ pli palaj laŭ koloro. Maskloj havas pli palajn bluajn markojn sur flugiloj kaj pli flavecverdajn fruntojn, vangojn kaj malsuprajn partojn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|mezorienta [[Peruo]] suden ĝis orienta [[Bolivio]] ([[Beniio|Beni]], [[Santa-Kruzio (Bolivio)|Santa Cruz]])&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|'''Kobaltpuga papageto de Hellmayr'''
(''F. x. flavissimus'')
|Kaj maskloj kaj inoj estas pli flavecverdaj aŭ pli palaj laŭ koloro. Maskloj havas pli flavecverdajn fruntojn, vangojn kaj gorĝojn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|nordorienta [[Brazilo]] el [[Maranhão]], [[Ceará]], [[Paraíba|Paraiba]] suden ĝis norda [[Bahia]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|}

==Taksonomio==
Dum multaj jaroj, la kobaltpuga papageto estis konsiderata samspecia kun la [[verdpuga papageto]] ([[Forpus passerinus]]), sed hodiaŭ ĉiuj fakuloj agnoskas ambaŭ kiel apartajn speciojn. Ankaŭ la [[turkisflugila papageto]] (''F. spengeli'') kaj la [[ĉerivera papageto]] (''F. crassirostris'') estis konsiderataj samspeciaj kun la kobaltpuga papageto ĝis studoj en 2015 atentigis pri la eraro en ĉi tiu klasifiko bazita sur morfologiaj kaj geografiaj diferencoj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Bocalini|first1=F.|last2=Silveira|first2=L.F.|date=Majo 2015|title=Morphological variability and taxonomy of the Bluewinged Parrotlet Forpus xanthopterygius (Psittacidae)|url=https://www.researchgate.net/publication/277304595|journal=Revista Brasileira de Ornitologia|volume=23|pages=64–75|via=ResearchGate|doi=10.1007/bf03544290|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Tamen, kelkaj taksonomiaj fakuloj, inkluzive de la [[Usona Ornitologia Societo]], ankoraŭ konsideras ilin tiaj.

La kobaltpuga papageto, almenaŭ ĝis 2021, estas malofta kazo kie la [[ordinara nomo]] estis pli stabila ol la dunomo. ''F. xanthopterygius'' komence rilatis al tio, kio nun estas konsiderata du apartaj specioj: la kobaltpuga papageto (tiam nomata la bluflugila papageto) kaj la blankflugila papageto (''Brotogeris versicolurus''). En 1945, la brazila ornitologo Olivério Pinto forĵetis la nomon ''F. xanthopterygius'' por la bluflugila papageto kaj renomis ĝin ''F. crassirostris'' (kiu nun validas por la proksime rilata ''ĉerivera papageto''). Dum la sama jaro, la bluflugila papageto estis erare registrita kiel ''F. xanthopterygius crassirostris'' kaj denove estis renomita al ''F. xanthopterygius''. En 1978, Pinto menciis la eraron en ''Novo Catálogo das Aves do Brazil'' kaj la nomo estis ŝanĝita al ''F. crassirostris''. Tamen, kiel estis atentigite en 1999, la origina nomo (''F. xanthopterygius'') restas valida laŭ la reguloj de [[ICZN]]. Sekve, ĉi tiu nomo estis reaplikita al la bluflugila papageto. En 2021, la specio estis renomita de bluflugila papageto al kobaltpuga papageto fare de la [[IOC]], markante la unuan gravan ŝanĝon al la ordinara nomo de la specio. Krome, ankaŭ la nomo de la nomiga subspecio ŝanĝiĝis: ''F. x. xanthopterygius'' estas la subspecio antaŭe listigita kiel ''F. crassirostris vividus''.

==Distribuado kaj habitato==
[[File:Forpus xanthopterygius -tree hole -Brazil-8.jpg|thumb|right|Masklo rigardanta el nesto en Vale do Ribeira, Brazilo]]
Kobaltpugaj papagetoj troviĝas en granda parto de centra kaj norda [[Sudameriko]]. Ilia teritorio estas dividita laŭ ĉiu subspecio, kiel priskribite supre. Ili estas ĝenerale oftaj kaj disvastigitaj, kvankam pli lokigitaj en la [[Amazona baseno]].

Kobaltpugaj papagetoj troviĝas ĉefe en malaltaj teroj. Ili troviĝas en sekaj kaj [[ĉerivera arbaro|ĉeriveraj arbaroj]], ''[[cerrado]]'', ''[[caatinga]]'', [[Palmarbo|palmarbaroj]], [[Duonarida klimato|duonaridaj]] [[arbustejo]]j, [[savano]], kaj [[paŝtejo]]j.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Kobaltpugaj papagetoj tendencas eviti dense arbarajn areojn. Ili ne troviĝas je altitudoj super 1 200 metroj.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Parrots: A Guide to Parrots of the World|last1=Parr|first1=M.|last2=Juniper|first2=T.|publisher=A&amp;C Black|year=2010|isbn=978-1408135754|pages=176}}&lt;/ref&gt;

Kobaltpugaj papagetoj ĝenerale [[Birdomigrado|ne migras]]; tamen, populacioj en [[Argentino]] moviĝas loke laŭ la florsezonoj de diversaj plantospecioj en sia dieto. Populacioj en la Brazila [[Atlantika Arbaro]] estas altitudinaj migrantoj.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/Species-Account/nb/species/blwpar4/overview|title=Blue-winged Parrotlet - Introduction {{!}} Neotropical Birds Online|website=neotropical.birds.cornell.edu|access-date=2019-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405233723/https://neotropical.birds.cornell.edu/Species-Account/nb/species/blwpar4/overview/|archivedate=2019-04-05}}&lt;/ref&gt;

==Kutimaro kaj ekologio==
[[File:Forpus xanthopterygius -Goias, Brazil -female-8.jpg|left|thumb|Ino en [[Goiás]], Brazilo]]
[[File:Forpus xanthopterygius -pets-4.jpg|left|thumb|Paro de kaptitaj dorlotbestoj]]

===Sociemo===
Grupoj estas kutime de ĉirkaŭ 20 birdoj sed povas kreski ĝis pli ol 50 ĉirkaŭ fruktarboj aŭ semohavaj herboj. Ili estas tre sociemaj kaj gregemaj.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ebird.org/species/blwpar4|title=Blue-winged Parrotlet - eBird|website=ebird.org|language=en|access-date=2019-04-05}}{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Kobaltpugaj papagetoj emas manĝi en grupoj, kutime inter 2 kaj 12 individuoj.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Melo|first1=C.|last2=Oliveira|first2=A.D.|last3=Borges|first3=C.A.|last4=Ribeiro|first4=G.|last5=Tavares|first5=J.|date=Novembro 2009|title=Impact of Forpus xanthopterygius (Spix, 1824) (Aves, Psittacidae) on flowers of Handroanthus serratifolius (Vahl.) S. O. Grose (Bignoniaceae)|journal=Brazilian Journal of Biology|volume=69|issue=4|pages=1149–51|doi=10.1590/S1519-69842009000500020|pmid=19967187|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Kobaltpugaj papagetoj vokas dumfluge kaj ripozante. Iliaj vokoj estas altaj &quot;ŝiiit&quot; kriegoj aŭ pepado.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hbw.com/species/blue-winged-parrotlet-forpus-xanthopterygius|title=Blue-winged Parrotlet (Forpus xanthopterygius)|website=www.hbw.com|language=en|access-date=2019-04-05}}&lt;/ref&gt; Kiam ili manĝas kaj sociumas en grandaj grupoj, ili faras pepadon kaj babiladon.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Reproduktado===
La [[reprodukta sezono]] de kobaltpugaj papagetoj estas de majo ĝis aŭgusto, sed okupitaj nestoj estis observitaj en julio, januaro kaj marto en malsamaj areoj de la birda teritorio.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Inoj demetas 3-7 malgrandajn, blankajn, proksimume sferajn ovojn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Kelkaj kobaltpugaj papagetoj estis observitaj skrapantaj nestojn de [[ruĝa furnario]] (faritajn el [[argilo]]) per siaj bekoj. Kvankam la kialo de tio ne estas tute klara, nestoj kreitaj de furnarioj estis uzitaj de kobaltpugaj papagetoj por kreskigi siajn idarojn, kio kondukis al la sugesto, ke la papagetoj &quot;gustumas&quot; la nestmaterialon por determini ĉu ĝi taŭgas, laŭ nekonataj normoj, por iliaj bezonoj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sazima|first=I.|date=September 2008|title=The parrotlet Forpus xanthopterygius scrapes at clay nests of the ovenbird Furnarius rufus: tasting or testing a new home?|url=http://repositorio.unicamp.br/bitstream/REPOSIP/72203/1/WOS000208353600012.pdf|journal=Revista Brasileira de Ornitologia|volume=16|pages=256–259}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210129235410/http://repositorio.unicamp.br/bitstream/REPOSIP/72203/1/WOS000208353600012.pdf |date=2021-01-29 }}&lt;/ref&gt; Tamen, similaj studoj pri aliaj ''Forpus''-specioj konkludis, ke argillekado provizas gravajn mineralojn al la birdoj, kiuj alie ne estus alireblaj.

==Referencoj==
{{Referencoj}}
* ''Birds of Venezuela'' de Hilty, {{ISBN|0-7136-6418-5}}
* {{cite book
 | last = ffrench&lt;!--this name should not be capitalized--&gt;
 | first = Richard
 | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago
 | edition = 2nd
 | year = 1991
 | publisher =  Comstock Publishing
 | isbn = 978-0-8014-9792-6 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{commons|Forpus xanthopterygius}}
*[http://www.parrots.org/index.php/encyclopedia/profile/blue_winged_parrotlet/ World Parrot Trust] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140223082338/http://www.parrots.org/index.php/encyclopedia/profile/blue_winged_parrotlet/ |date=2014-02-23 }} Parrot Encyclopedia: species profile
*[http://www.birdphotos.com/infonaturamaps/forpus_xanthopterygius.gif Birdphotos.com]: mapo 
*[https://web.archive.org/web/20190405233723/https://neotropical.birds.cornell.edu/Species-Account/nb/species/blwpar4/overview/ Neotropical Birds] de Cornell Lab of Ornithology: species profile and media
*[https://ebird.org/species/blwpar4?siteLanguage=en_US eBird]{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de Cornell Lab of Ornithology: species profile and media

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Papagedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Brazilo]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]</text>
      <sha1>pyq80it3ok2ac04kdqaxdz4vfteesry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kate Grenville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>919430</id>
    <revision>
      <id>9503264</id>
      <parentid>9368901</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T20:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3950" sha1="0eslsl26770p8q4lx7stfrwwpnwq5va" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}

'''Catherine Elizabeth GRENVILLE''' AO (naskita la 14-an de oktobro 1950 en [[Sidnejo]]) estas aŭstralia verkistino.

Ŝi publikigis dek kvin librojn, inkluzive de fikcio, nefikcio, biografioj kaj libroj pri la verkprocezo. En 2001, ŝi gajnis la Virinan Premion por Fikcio pro sia romano ''The Idea of ​​Perfection'', &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Neill|first1=Rosemary|title=A prize of one's own|url=http://www.theaustralian.com.au/arts/review/a-prize-of-ones-own/news-story/4e87f8a36c0ab40502852e8c557444e9|access-date=13 October 2017|work=The Australian}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190510153244/https://www.theaustralian.com.au/arts/review/a-prize-of-ones-own/news-story/4e87f8a36c0ab40502852e8c557444e9 |date=2019-05-10 }}&lt;/ref&gt; kaj en 2006, la Premion de Verkistoj de la Ŝtatkomunumo pro ''The Secret River''. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Australian writer wins book prize|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4803084.stm|date=14 March 2006|access-date=13 October 2017|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; Tiu verko ankaŭ estis en la fina listo de kandidatoj por la Booker-premio. &lt;ref&gt;{{cite web|title=Kate Grenville, Australian novelist|url=https://www.britannica.com/biography/Kate-Grenville#ref945357|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=13 October 2017}}&lt;/ref&gt;

Ŝiaj romanoj estis tradukitaj en multajn lingvojn. Tri el ili estis filmigitaj. &lt;ref&gt;{{cite web|title=Kate Grenville|url=https://www.imdb.com/name/nm0340300/|website=IMDb|access-date=13 October 2017}}&lt;/ref&gt;

== Verkado ==
Ŝia skribstilo implikas detalan esploradon dum pli ol jaro, bazitan sur legado pri la temo kaj persona sperto ĉe la sceno. Post esplorado, ŝi provas skribi en la lingvo de la periodo, en kiu okazas la intrigo de la libro. Ĉi tiu lingvo povas esti poezia. Kiam oni demandis ŝin pri tio, ŝi respondis: &quot;Mi neniam skribus frazon, kiu ne havas belan ritmon, aŭ almenaŭ mi ne lasus tian frazon esti publikigita.&quot;  Ŝi uzas [[Kursivo|kursivon]] por [[rekta parolo]], ĉar ŝi provas transdoni la ideon de kontinueco dum dialogo. Ŝi ĉerpas ideojn por siaj skribtemoj el vivspertoj. Ŝiaj libroj baziĝas sur spertoj, pri kiuj ŝi scivolas. Ŝi diras pri siaj libroj, ke ili estas &quot;foje influitaj de historiaj eventoj, sed ili estas fikciaj strukturoj, ne provo skribi historion.&quot;

== Verkaro ==

=== Romanoj ===

* ''[[:en:Lilian's_Story_(novel)|Lilian's Story]]'' (1985)
* ''Dreamhouse'' (1986), {{ISBN|0-7022-1959-2}}
* ''Joan Makes History: A Novel'' (1988), {{ISBN|0-7022-2174-0}}
* ''[[:en:Dark_Places_(Grenville_novel)|Dark Places]]'' (1994), {{ISBN|0-330-33549-9}} (alternativa titolo: ''Albion's Story'')

* ''[[:en:The_Idea_of_Perfection|The Idea of Perfection]]'' (1999)

* ''[[:en:The_Secret_River|The Secret River]]''. Melbourne: Text Publishing. 2005

* ''[[:en:Sarah_Thornhill|Sarah Thornhill]]'', daŭrigo de ''The Secret River'', (2011)
* ''[[:en:A_Room_Made_of_Leaves|A Room Made of Leaves]]'' (2020)
* ''Restless Dolly Maunder'' (2023)

=== Mallonga fikcio ===
''Bearded Ladies:Stories'' (1984) {{ISBN|0-7022-1716-6}}

=== Ne-fikcio ===

* ''The Writing Book: A Manual for Fiction Writers'' (1990), {{ISBN|0-04-442124-9}}
* ''Making Stories: How Ten Australian Novels Were Written'' (1993), with Woolfe, Sue {{ISBN|1-86373-316-7}}
* ''Writing from Start to Finish: a Six-Step Guide'' (2001)
* ''Searching for the Secret River'' (2006), {{ISBN|1-921145-39-0}}
* ''One Life: My Mother's Story'' (2015), {{ISBN|978-1-922182-05-0}}
* ''The Case Against Fragrance'' (2017), {{ISBN|978-1-925355-95-6}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo}}
* [https://web.archive.org/web/20071011071248/http://www.allenandunwin.com/default.aspx?page=311&amp;author=212 Kate Grenville] – Allen kaj Unwin Book Publishers

{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Grenville, Kate}}
[[Kategorio:Aŭstraliaj biografoj]]
[[Kategorio:Aŭstraliaj verkistoj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]</text>
      <sha1>0eslsl26770p8q4lx7stfrwwpnwq5va</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konduta scienco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>920652</id>
    <revision>
      <id>9503326</id>
      <parentid>9447950</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T02:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5319" sha1="7g3hp0pgz2g8a3rywdtnj8m7tod9u77" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|teksto=Por la fako en [[ekonomiko]], vidu [[Kondutekonomiko|Kondutekonomikon]]. 
Por la movado de 1910–1960 en [[psikologio]], vidu [[Kondutismo|Kondutismon]]}}
La '''konduta scienco''' estas grupo de fakoj, kiuj fokusiĝas al [[homa konduto]] kiel ĝi influas kaj estas influita de la sintenoj, konduto kaj bezonoj de aliaj. La disciplinoj, kiuj konsistigas la kondutajn sciencojn, estas: [[antropologio]], [[pedagogio]], [[politika scienco]], [[psikiatrio]], [[psikologio]], [[kriminologio]] kaj [[sociologio]].

Ĉi tiu grupo estas inkludita ene de pli larĝa grupo: la [[Socia scienco|sociaj sciencoj]]. Ĉi tiuj studas la originon, funkciadon kaj instituciojn de la [[socio]]. Krome, ĉi tiu pli larĝa kategorio inkluzivas disciplinojn ene de la kondutaj sciencoj kaj aliajn kiel ekzemple [[juro]], [[ekonomiko]], [[historio]] kaj [[geografio]].

Kondutismaj sciencoj estas aplikataj por diagnozi kaj antaŭdiri homan konduton, ekzemple en [[Balotenketo|balotenketoj]] kaj alitipaj enketoj (politiko, merkata esplorado, enketiloj kaj sintentestoj), kaj por psikologiaj celoj, dum studado kaj farado de taŭgeco-, kapablo-, kapacito- kaj personectestoj.

Esplorado pri homoj fare de [[Konduta biologo|kondutaj biologoj]] aŭ [[Etologo|etologoj]] ĝenerale ne estas konsiderata parto de la kondutaj sciencoj.

== Priskribo ==
La kondutaj sciencoj ampleksas du larĝajn kategoriojn: neŭrologiajn (decidsciencojn) kaj sociajn (sciencajn).

Decidsciencoj traktas la fakojn, kiuj okupiĝas pri la decidprocezo kaj individuaj mekanismoj uzataj de organismo por postvivi en socia medio. Tiuj inkluzivas antropologion, psikologion, [[Kogna scienco|kognan sciencon]], organizan teorion, [[Psikobiologio|psikobiologion]] kaj socian [[Neŭroscienco|neŭrosciencon]].

Aliflanke, [[Komunikada scienco|komunikadaj sciencoj]] traktas kampojn, kiuj studas la komunikadajn strategiojn uzatajn de [[Organismo|organismoj]] kaj la dinamikon inter organismoj en [[medio]]. Tiuj inkluzivas kampojn apartenantajn al antropologio, organiza konduto, organizaj studoj, sociologio kaj [[Socia reto|sociaj retoj]].

== Notindaj kondutsciencistoj ==

# [[Burrhus Frederic Skinner|B.F. Skinner]] - kondutisto, pioniro de operanta kondiĉado kaj horaroj de plifortigo. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=B. F. Skinner {{!}} Department of Psychology|url=https://psychology.fas.harvard.edu/people/b-f-skinner|access-date=2025-08-09|website=psychology.fas.harvard.edu|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260305083621/https://psychology.fas.harvard.edu/people/b-f-skinner|archivedate=2026-03-05}}&lt;/ref&gt;
# [[John Watson|John B. Watson]] -  frua propagandanto de kontrolitaj kondutaj eksperimentoj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Malone|first=John C.|date=May 2014|title=Did John B. Watson Really &quot;Found&quot; Behaviorism?|journal=The Behavior Analyst|volume=37|issue=1|pages=1–12|doi=10.1007/s40614-014-0004-3|issn=0738-6729|pmc=4883453|pmid=27274955}}&lt;/ref&gt;
# [[Ivan Pavlov]] - malkovris klasikan kondiĉadon en hundoj.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ivan Pavlov – Biographical|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1904/pavlov/biographical/|access-date=2025-08-09|website=NobelPrize.org|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
# [[Albert Bandura]] - socia lernado-teorio, observa lernado, mem-efikeco. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=APA PsycNet|url=https://psycnet.apa.org/record/1979-05015-000|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221034722/https://psycnet.apa.org/record/1979-05015-000|archive-date=2025-02-21|access-date=2025-08-09|website=|language=en}}&lt;/ref&gt;
# [[Eric Kandel]] - esplorado pri memoro kaj sinapta plastikeco.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kandel|first=Eric R.|date=2008-04-24|title=Interview with eric R. Kandel: from memory, free will, and the problem with Freud to fortunate decisions|journal=Journal of Visualized Experiments|issue=15|pages=762|doi=10.3791/762|issn=1940-087X|pmc=2583016|pmid=19066584}}&lt;/ref&gt;
# Michael Gazzaniga - esplorado pri dividita cerbo, kogna neŭroscienco de konscio.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-09-27|title=Michael Gazzaniga (PhD '65), Neuroscientist and Pioneer in Split Brain Research|url=http://heritageproject.caltech.edu/interviews-updates/michael-gazzaniga|access-date=2025-08-09|website=Heritage Project|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250808021925/https://heritageproject.caltech.edu/interviews-updates/michael-gazzaniga|archivedate=2025-08-08}}&lt;/ref&gt;
# Robert Sapolsky - stresfiziologio, primata konduto, neŭroendokrinologio.&lt;ref&gt;{{Citation|last1=Goosens|first1=Ki A.|title=Stress and Glucocorticoid Contributions to Normal and Pathological Aging|date=2007|work=Brain Aging: Models, Methods, and Mechanisms|editor-last=Riddle|editor-first=David R.|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK3870/|access-date=2025-08-09|series=Frontiers in Neuroscience|place=Boca Raton (FL)|publisher=CRC Press/Taylor &amp; Francis|isbn=978-0-8493-3818-2|pmid=21204346|last2=Sapolsky|first2=Robert M.}}&lt;/ref&gt;

== Vidu ankaŭ ==

* [[Konduto]]
** [[Homa konduto]]
** perda malinklino
* Scienco
** Kampoj de scienco
*** [[Naturscienco|Naturaj sciencoj]]
*** [[Socia scienco|Sociaj sciencoj]]
** [[Historio de scienco]]
** [[Historio de teknologio]]

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Komunejokat}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kondutaj sciencoj|*]]
[[Kategorio:Rekonada scienco]]</text>
      <sha1>7g3hp0pgz2g8a3rywdtnj8m7tod9u77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ignatius Ŝoukrallah Malojan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>924641</id>
    <revision>
      <id>9503220</id>
      <parentid>9305718</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1632" sha1="atri505kiv5z15jn9skuwhs6g0vvm7o" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = {{Paĝonomo}}
|naskonomo            = 
}}
'''[[ignaco|Ignatius]] Ŝoukrallah Malojan,''' [[armene]]: '''Իգնատիոս Մալոյան''' estis [[armena]] katolika [[pastro]], [[ĉefepiskopo]], [[martiro]], [[sanktulo]].
[[Dosiero:Ignatius Shoukrallah Maloyan.jpg|eta|{{centre|Busto pri {{paĝonomo}}}}]]

{{Paĝonomo}} naskiĝis {{naskiĝtago|1869|4|8}} en [[Mardin]] ([[Otomana imperio]], nun en [[Turkio]]), li mortis {{mortotago|1915|6|11}} en [[Dijarbakiro]] (Otomana imperio).

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} finis siajn teologiajn studojn len [[1896]] kaj adoptis la religian nomon Ignaco. Inter 1897–1910, Maloyan li estis parokestro en [[Aleksandrio]] kaj [[Kairo]], poste li estis asistanto de [[patriarko]] en [[Konstantinopolo]]. Malojan estis konsekrita en [[Romo]] kiel ĉefepiskopo de Mardin en  1911. Post plurfoja rifuzado de konvertiĝo al Islamo li estis torturita kaj murdita dum la [[armena genocido]] en la regiono de Mardin. Li estis beatigita de papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] en 2001 kaj li estis kanonigita en 2025 fare de [[Leono la 14-a]]. 

== Fontoj ==
* WikiTrans

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
[[Dosiero:Blessed Ignatius Maloyan, Vatican City’s stamp, painting of the Artist Raffi Yedalian, 2015.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Poŝtmarko pri {{paĝonomo}}}}]]
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Malojan, Ignatius Ŝoukrallah}}

[[Kategorio:Armenaj pastroj]]
[[Kategorio:Episkopoj]]
[[Kategorio:Sanktuloj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>atri505kiv5z15jn9skuwhs6g0vvm7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miriam Adelson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>925369</id>
    <revision>
      <id>9503457</id>
      <parentid>9220379</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7351" sha1="534083lozwp3dlzj1nal1wrc6898abd" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Miriam ADELSON''' ({{Lang-he|מרים אדלסון}}; la 10-an de oktobro 1945 en [[Tel-Avivo]] kiel ''Miriam Farbstein'' [Farbhejtin]) estas israel-usona kuracistino. Ŝi edziniĝis al la [[Kazino|kazina]] [[magnato]] [[Sheldon Adelson]] (mortis en 2021) en 1991 kaj poste heredis lian riĉaĵon.'''&lt;ref name=&quot;BloombergBillionairesIndexArchivedJuly2024&quot;&gt;{{Cite news|title=Bloomberg Billionaires Index: Miriam Adelson|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/miriam-o-adelson/|archive-url=|archive-date=|access-date=29 November 2024|newspaper=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ForbesProfile&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/miriam-adelson/|title=Miriam Adelson &amp; family|website=[[Forbes]]|access-date=November 26, 2024}}&lt;/ref&gt;''' En aprilo 2021, ŝia netvaloro estis taksita je 38.2 miliardoj da dolaroj, igante ŝin unu el la plej riĉaj virinoj en la mondo.&lt;ref name=&quot;BloombergBillionairesIndexArchivedJuly20242&quot;&gt;{{Cite news|title=Bloomberg Billionaires Index: Miriam Adelson|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/miriam-o-adelson/|archive-url=|archive-date=|access-date=29 November 2024|newspaper=Bloomberg}}&lt;/ref&gt; 

Adelson persiste lobiadis la [[Usona registaro|usonan registaron]] adopti por-Israelajn politikojn, inkluzive subtenantajn la [[Anekso|aneksadon]] al [[Israelo]] de [[Cisjordanio]].&lt;ref name=&quot;Slyomovics 20242&quot;&gt;{{cite news|last=Slyomovics|first=Nettanel|date=2024-06-03|title=Trump Is Desperate for Miriam Adelson's Cash. Her Condition: West Bank Annexation|url=https://www.haaretz.com/us-news/2024-06-03/ty-article/.premium/trump-is-desperate-for-cash-but-donors-have-conditions/0000018f-df3a-db29-a3ef-ff3a27530000|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240823012916/https://www.haaretz.com/us-news/2024-06-03/ty-article/.premium/trump-is-desperate-for-cash-but-donors-have-conditions/0000018f-df3a-db29-a3ef-ff3a27530000|archive-date=23 August 2024|access-date=2024-06-04|website=[[Haaretz]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{Cite web|last=Weil|first=Elizabeth|date=2024-05-20|title=Will Miriam Adelson Spend Her Billions on Trump Again?|url=https://nymag.com/intelligencer/article/miriam-adelson-trump-2024-campaign-donor-israel.html|access-date=2025-05-09|website=New York Magazine|language=en}}&lt;/ref&gt; 

Trump premiis ŝin la [[Prezidenta medalo de libereco|Prezidenta Medalo de Libereco]] en 2018. 

== Medicina kariero ==
Post sia trejnado, Adelson fariĝis kuracistino kaj poste ĉefa [[internisto]] en urĝejo ĉe la Rokach ([[Medicina Centro Hadassah|Hadassah]]) hospitalo en Tel-Avivo. 

Post [[divorco]] de sia unua edzo, ŝi aliĝis al [[Universitato Rockefeller]] en 1986 kiel loĝanto, specialiĝante pri la traktado de [[droga dependeco]]. Ŝi estis mentorita kaj laboris kun Mary Jeanne Kreek.

En 1993, ŝi fondis centron pri [[drogmanio]] kaj esplorklinikon.

En 2000, ŝi kaj ŝia dua edzo malfermis la Esplorklinikon Dr. Miriam kaj Sheldon G. Adelson en [[Lasvegaso]]. &lt;ref name=&quot;behind22&quot;&gt;{{Cite news|title=Meet the woman behind Sheldon Adelson|language=en|work=Fortune|url=http://fortune.com/2012/02/08/meet-the-woman-behind-sheldon-adelson/|access-date=2018-08-03|archive-date=30 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330085216/http://fortune.com/2012/02/08/meet-the-woman-behind-sheldon-adelson/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|last=MacWade|first=Alexandra|date=June 17, 2016|title=Miriam O. Adelson, a physician and expert in drug addiction research, is elected to the Board|url=https://www.rockefeller.edu/news/4638-miriam-o-adelson-a-physician-and-expert-in-drug-addiction-research-is-elected-to-the-board/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240229093731/https://www.rockefeller.edu/news/4638-miriam-o-adelson-a-physician-and-expert-in-drug-addiction-research-is-elected-to-the-board/|archive-date=29 February 2024|access-date=2023-12-01|website=News|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Politiko ==
Ŝi kaj ŝia forpasinta edzo estis kaj estas signifaj donacantoj al la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]]. Adelson estas konata pro sia subteno de Donald Trump. Ŝi kaj ŝia edzo estis la plej grandaj donacantoj de Trump dum lia unua prezidanteco. Nur en 2020, ili ambaŭ donacis 180 milionojn da dolaroj al Respublikanaj Partiaj kaŭzoj.  En 2018, Miriam Adelson ricevis la Prezidentan Medalon de Libereco de Prezidanto Trump.

Adelson skribis, ke Trump meritis &quot;Libron de Trump&quot; en la [[Biblio]] pro sia subteno al Israelo.&lt;ref name=&quot;auto12&quot;&gt;{{Cite web|last=Komenda|first=Ed|title=Miriam Adelson wants a 'Book of Trump' in the Bible. We asked an expert if that's possible|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2019/07/10/miriam-adelson-wants-book-trump-bible-possible/1700590001/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111131614/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2019/07/10/miriam-adelson-wants-book-trump-bible-possible/1700590001/|archive-date=11 November 2021|access-date=15 January 2021|website=USA TODAY}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;timesofisrael20212&quot;&gt;{{Cite web|last=Dolsten|first=Josefin|title=Miriam Adelson hopes there will be a biblical 'Book of Trump'|url=https://www.timesofisrael.com/miriam-adelson-hopes-there-will-be-a-biblical-book-of-trump/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111131736/https://www.timesofisrael.com/miriam-adelson-hopes-there-will-be-a-biblical-book-of-trump/|archive-date=11 November 2021|access-date=16 January 2021|website=Times of Israel}}&lt;/ref&gt; Ŝi skribis, ke Trump reprezentis solidarecon, amikecon, kuraĝon, kaj la triumfon de la vero kaj israelanoj, kaj ke fieraj judoj ŝuldas al li dankemon. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Miriam Adelson: Israelis and proud Jews owe Donald Trump our gratitude|url=https://worldisraelnews.com/opinion-miriam-adelson-thanks-donald-trump/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111131726/https://worldisraelnews.com/opinion-miriam-adelson-thanks-donald-trump/|archive-date=11 November 2021|access-date=24 January 2021|work=World Israel News}}&lt;/ref&gt;

En 2024, Miriam Adelson serĉis subtenon de kandidato Donald Trump por la aneksado de Cisjordanio fare de Israelo dum la usona prezidanta elekto de 2024. Ŝi promesis elspezi 100 milionojn da dolaroj por financi la elekton de Trump kontraŭ usona rekono de israela [[suvereneco]] super [[Palestiniaj teritorioj|palestina teritorio]], kie tiam ne ekzistus nek [[Palestina Aŭtoritato]] nek [[Packontrakto|packontraktoj]]. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-10-17|title=Miriam Adelson donates $100M to Trump campaign, making good on reported promise|url=https://www.jpost.com/us-elections/article-824984|access-date=2025-05-09|website=The Jerusalem Post|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Cite news|last=Binkley|first=Christina|url=https://www.theguardian.com/us-news/2019/jan/07/meet-dr-miriam-adelson-the-record-breaking-republican-donor-driving-trumps-israel-policy|title=Meet Dr Miriam Adelson: the record-breaking Republican donor driving Trump's Israel policy|date=2019-01-07|work=The Guardian|access-date=2020-04-15|language=en-GB|issn=0261-3077}}
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Adelson, Miriam}}

[[Kategorio:Usonaj cionistoj]]
[[Kategorio:Usonaj miliarduloj]]
[[Kategorio:Israelaj miliarduloj]]</text>
      <sha1>534083lozwp3dlzj1nal1wrc6898abd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503470</id>
      <parentid>9503457</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Nuligis version 9503457 de [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Speciala:Contributions/Sj1mor|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskutpaĝo]])</comment>
      <origin>9503470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7322" sha1="bmal8y1s7ajq7sa7ynhsumkh8si09dz" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Miriam ADELSON''' ({{Lang-he|מרים אדלסון}}; la 10-an de oktobro 1945 en [[Tel-Avivo]] kiel ''Miriam Farbstein'' [Farbhejtin]) estas israel-usona kuracistino. Ŝi edziniĝis al la [[Kazino|kazina]] [[magnato]] [[Sheldon Adelson]] (mortis en 2021) en 1991 kaj poste heredis lian riĉaĵon.'''&lt;ref name=&quot;BloombergBillionairesIndexArchivedJuly2024&quot;&gt;{{Cite news|title=Bloomberg Billionaires Index: Miriam Adelson|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/miriam-o-adelson/|archive-url=|archive-date=|access-date=29 November 2024|newspaper=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ForbesProfile&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/miriam-adelson/|title=Miriam Adelson &amp; family|website=[[Forbes]]|access-date=November 26, 2024}}&lt;/ref&gt;''' En aprilo 2021, ŝia netvaloro estis taksita je 38.2 miliardoj da dolaroj, igante ŝin unu el la plej riĉaj virinoj en la mondo.&lt;ref name=&quot;BloombergBillionairesIndexArchivedJuly20242&quot;&gt;{{Cite news|title=Bloomberg Billionaires Index: Miriam Adelson|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/miriam-o-adelson/|archive-url=|archive-date=|access-date=29 November 2024|newspaper=Bloomberg}}&lt;/ref&gt; 

Adelson persiste lobiadis la [[Usona registaro|usonan registaron]] adopti por-Israelajn politikojn, inkluzive subtenantajn la [[Anekso|aneksadon]] al [[Israelo]] de [[Cisjordanio]].&lt;ref name=&quot;Slyomovics 20242&quot;&gt;{{cite news|last=Slyomovics|first=Nettanel|date=2024-06-03|title=Trump Is Desperate for Miriam Adelson's Cash. Her Condition: West Bank Annexation|url=https://www.haaretz.com/us-news/2024-06-03/ty-article/.premium/trump-is-desperate-for-cash-but-donors-have-conditions/0000018f-df3a-db29-a3ef-ff3a27530000|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240823012916/https://www.haaretz.com/us-news/2024-06-03/ty-article/.premium/trump-is-desperate-for-cash-but-donors-have-conditions/0000018f-df3a-db29-a3ef-ff3a27530000|archive-date=23 August 2024|access-date=2024-06-04|website=[[Haaretz]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{Cite web|last=Weil|first=Elizabeth|date=2024-05-20|title=Will Miriam Adelson Spend Her Billions on Trump Again?|url=https://nymag.com/intelligencer/article/miriam-adelson-trump-2024-campaign-donor-israel.html|access-date=2025-05-09|website=New York Magazine|language=en}}&lt;/ref&gt; 

Trump premiis ŝin la [[Prezidenta medalo de libereco|Prezidenta Medalo de Libereco]] en 2018. 

== Medicina kariero ==
Post sia trejnado, Adelson fariĝis kuracistino kaj poste ĉefa [[internisto]] en urĝejo ĉe la Rokach (Hadassah) hospitalo en Tel-Avivo. 

Post [[divorco]] de sia unua edzo, ŝi aliĝis al [[Universitato Rockefeller]] en 1986 kiel loĝanto, specialiĝante pri la traktado de [[droga dependeco]]. Ŝi estis mentorita kaj laboris kun Mary Jeanne Kreek.

En 1993, ŝi fondis centron pri [[drogmanio]] kaj esplorklinikon.

En 2000, ŝi kaj ŝia dua edzo malfermis la Esplorklinikon Dr. Miriam kaj Sheldon G. Adelson en [[Lasvegaso]]. &lt;ref name=&quot;behind22&quot;&gt;{{Cite news|title=Meet the woman behind Sheldon Adelson|language=en|work=Fortune|url=http://fortune.com/2012/02/08/meet-the-woman-behind-sheldon-adelson/|access-date=2018-08-03|archive-date=30 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330085216/http://fortune.com/2012/02/08/meet-the-woman-behind-sheldon-adelson/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|last=MacWade|first=Alexandra|date=June 17, 2016|title=Miriam O. Adelson, a physician and expert in drug addiction research, is elected to the Board|url=https://www.rockefeller.edu/news/4638-miriam-o-adelson-a-physician-and-expert-in-drug-addiction-research-is-elected-to-the-board/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240229093731/https://www.rockefeller.edu/news/4638-miriam-o-adelson-a-physician-and-expert-in-drug-addiction-research-is-elected-to-the-board/|archive-date=29 February 2024|access-date=2023-12-01|website=News|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Politiko ==
Ŝi kaj ŝia forpasinta edzo estis kaj estas signifaj donacantoj al la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]]. Adelson estas konata pro sia subteno de Donald Trump. Ŝi kaj ŝia edzo estis la plej grandaj donacantoj de Trump dum lia unua prezidanteco. Nur en 2020, ili ambaŭ donacis 180 milionojn da dolaroj al Respublikanaj Partiaj kaŭzoj.  En 2018, Miriam Adelson ricevis la Prezidentan Medalon de Libereco de Prezidanto Trump.

Adelson skribis, ke Trump meritis &quot;Libron de Trump&quot; en la [[Biblio]] pro sia subteno al Israelo.&lt;ref name=&quot;auto12&quot;&gt;{{Cite web|last=Komenda|first=Ed|title=Miriam Adelson wants a 'Book of Trump' in the Bible. We asked an expert if that's possible|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2019/07/10/miriam-adelson-wants-book-trump-bible-possible/1700590001/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111131614/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2019/07/10/miriam-adelson-wants-book-trump-bible-possible/1700590001/|archive-date=11 November 2021|access-date=15 January 2021|website=USA TODAY}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;timesofisrael20212&quot;&gt;{{Cite web|last=Dolsten|first=Josefin|title=Miriam Adelson hopes there will be a biblical 'Book of Trump'|url=https://www.timesofisrael.com/miriam-adelson-hopes-there-will-be-a-biblical-book-of-trump/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111131736/https://www.timesofisrael.com/miriam-adelson-hopes-there-will-be-a-biblical-book-of-trump/|archive-date=11 November 2021|access-date=16 January 2021|website=Times of Israel}}&lt;/ref&gt; Ŝi skribis, ke Trump reprezentis solidarecon, amikecon, kuraĝon, kaj la triumfon de la vero kaj israelanoj, kaj ke fieraj judoj ŝuldas al li dankemon. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Miriam Adelson: Israelis and proud Jews owe Donald Trump our gratitude|url=https://worldisraelnews.com/opinion-miriam-adelson-thanks-donald-trump/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111131726/https://worldisraelnews.com/opinion-miriam-adelson-thanks-donald-trump/|archive-date=11 November 2021|access-date=24 January 2021|work=World Israel News}}&lt;/ref&gt;

En 2024, Miriam Adelson serĉis subtenon de kandidato Donald Trump por la aneksado de Cisjordanio fare de Israelo dum la usona prezidanta elekto de 2024. Ŝi promesis elspezi 100 milionojn da dolaroj por financi la elekton de Trump kontraŭ usona rekono de israela [[suvereneco]] super [[Palestiniaj teritorioj|palestina teritorio]], kie tiam ne ekzistus nek [[Palestina Aŭtoritato]] nek [[Packontrakto|packontraktoj]]. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-10-17|title=Miriam Adelson donates $100M to Trump campaign, making good on reported promise|url=https://www.jpost.com/us-elections/article-824984|access-date=2025-05-09|website=The Jerusalem Post|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Cite news|last=Binkley|first=Christina|url=https://www.theguardian.com/us-news/2019/jan/07/meet-dr-miriam-adelson-the-record-breaking-republican-donor-driving-trumps-israel-policy|title=Meet Dr Miriam Adelson: the record-breaking Republican donor driving Trump's Israel policy|date=2019-01-07|work=The Guardian|access-date=2020-04-15|language=en-GB|issn=0261-3077}}
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Adelson, Miriam}}

[[Kategorio:Usonaj cionistoj]]
[[Kategorio:Usonaj miliarduloj]]
[[Kategorio:Israelaj miliarduloj]]</text>
      <sha1>bmal8y1s7ajq7sa7ynhsumkh8si09dz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kontrolsigno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>928121</id>
    <revision>
      <id>9503328</id>
      <parentid>9239929</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T03:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4346" sha1="5hq3pucgjmlm58jou6yjhfsaqjeqoc0" xml:space="preserve">[[Dosiero:Check mark.svg|eta|La [[simbolo]] por la aproba marko kiel markilo en skatoleto.]]
La '''Kontrolsigno''' ([[✓]], [[✔]], [[☑]], ktp) estas [[simbolo]] uzata por marki aferojn kiel ĝustajn, bonajn aŭ faritajn, aŭ por elekti ilin el [[listo]].

La origino de la [[simbolo]] estas necerta. Ekzemple, oni spuras ĝin reen al [[Romio|romiaj]] oficistoj, kiuj markis tekstojn per ''v'' por ''vidi (mi vidis).'' Sed la simbolo laŭdire ankaŭ aperis sur [[Babilono|babilonaj]] tabuletoj.  Aliaj spuras ĝin reen al la franca ''vu'' (''vidita''). La [[instruisto]] metis malgrandan v sub verkon, kio signifis: mi vidis ĉi tiun verkon; ĝi do ne juĝas la [[Kvalito|kvaliton]] de la [[verko]]. La signifo &quot;bona&quot; (kaj tiel [[sukceso]]) ​​estis aldonita poste.

Simbolo, kiu konkurencas kun la kontrolsigno, estas la [[kruco]] ×, kiu povas preni la signifon de la kontrolosigno, ekzemple sur [[balotilo]]&lt;nowiki/&gt;j en elektoj. En diversaj kulturoj, kiel [[Svedio]], [[Finnlando]] &lt;ref&gt;[https://www.unicode.org/reports/tr28/tr28-3.html#6_1_general_punctuation Version 3.2 of the Unicode Standard, General Punctuation] 2002-03-27&lt;/ref&gt; kaj [[Japanio]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Internationalization|url=https://www.w3.org/standards/webdesign/i18n.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610112134/https://www.w3.org/standards/webdesign/i18n.html|archive-date=10a de Junio 2023|website=W3.org|publisher=W3C|access-date=2024-11-26}}&lt;/ref&gt; kontrolosignoj ankaŭ estas uzataj por marki erarojn aŭ malĝustajn respondojn en [[Ekzameno|ekzamenoj]].

En [[Usono]], la kruco estas uzata por marki erarojn, tial markobutonoj (skatoletoj) en ĉi tiu kulturo neniam estas krucitaj, sed markitaj per tiktako.

[[Sociaj retoj]] uzas kontrolmarkajn simbolojn por signali kontokonfirmon.

En [[Vikipedio]] oni uzas kontrolsignon ekzemple en debato pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj|Forigendaj artikoloj]] por indiki aprobon de la forigo.

== Internaciaj diferencoj ==

* En [[Rumanio]], oni ankaŭ praktikas marki per X en pozitiva senco.&lt;ref name=&quot;fundatiapentrusmurd1&quot;&gt;[http://fundatiapentrusmurd.ro/wp-content/uploads/2011/06/formular-inscriere-memc-kos.pdf]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.frt.ro/main_resources/uploaded_files/documente/images/file_2013_10_30_11_33_03_licenta2014.pdf|title=Licenta2012CJS|format=PDF|date=|accessdate=2017-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.spitalbraila.ro/assets/docs/etica/20170308-Organizare-alegeri-membri-Consiliul-Etic.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2025-11-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20260612180747/https://www.spitalbraila.ro/assets/docs/etica/20170308-Organizare-alegeri-membri-Consiliul-Etic.pdf |arkivdato=2026-06-12}}&lt;/ref&gt;
* Marki X havas pozitivan signifon sur balotiloj en [[Britio]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/jun/08/first-time-voters-guide-voting|title=First-time voter? Here's everything you need to know in one handy guide &amp;#124; Hannah Jane Parkinson &amp;#124; Opinion|publisher=The Guardian|date=2017-06-04|accessdate=2017-09-21}}&lt;/ref&gt;
* Ofte, en svedaj lernejoj, ✓ indikas malĝustan respondon,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.saob.se/artikel/?unik=B_3521-0198.H986&amp;pz=3|title=bock &amp;#124; SAOB|publisher=Saob.se|date=2014-06-20|accessdate=2017-09-21}}&lt;/ref&gt; kaj R (de ''rätt'') indikas ĝustan respondon. Simila afero okazas en [[Kanado]], kie ĝustaj respondoj estas indikitaj per B (de ''bien'' aŭ ''bon'').
* En [[Finnlando]], ✓ (de ''veräinen'') indikas malĝustan respondon, kaj ''•/•'' indikas ĝustan respondon.
* En Japanio kaj [[Koreio]], la signo ◯, ankaŭ konata kiel &quot;丸印&quot; ''(marujiruŝi''), estas uzata en pozitiva senco, kaj ✗ en negativa senco.

== Unikodo ==
La [[Unikodo|Unikoda]] kategorio &quot; [[:en:Unicode#General_Category_property|Simbolo, Alia]] &quot; provizas diversajn aprobmarkojn:

* U+237B ⍻ NOT CHECK MARK
* U+2611 ☑ BALLOT BOX WITH CHECK
* U+2705 ✅ WHITE HEAVY CHECK MARK
* U+2713 ✓ CHECK MARK
* U+2714 ✔ HEAVY CHECK MARK
* U+1F5F8 🗸 LIGHT CHECK MARK
* U+1F5F9 🗹 BALLOT BOX WITH BOLD CHECK

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://www.compart.com/en/unicode/U+2713 Unikoda signo U+2713 kontrolsigno] ĉe Compart.com
[[Kategorio:Tipografiaj simboloj]]
[[Kategorio:Simboloj]]
[[Kategorio:Piktogramoj]]</text>
      <sha1>5hq3pucgjmlm58jou6yjhfsaqjeqoc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karolina kaprimulgo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>932081</id>
    <revision>
      <id>9503205</id>
      <parentid>9277779</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9573" sha1="rwetsyt8770ubul1e9e0xl7q22m2n34" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Karolina kaprimulgo
|koloro = pink
|dosiero = Chuck-wills-widow RWD7.jpg
|dosiero larĝo=240px 
|priskribo de dosiero = Ino de Karolina kaprimulgo (''Antrostomus carolinensis'')
|dosiero2 = Chuck-wills-widow_call_01.ogg
|dosiero2 larĝo=240px 
|priskribo de dosiero2 = Kanto de Karolina kaprimulgo (''Antrostomus carolinensis'')
|regno = [[Animaloj]], ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]], ''Aves''
|ordo = [[Kaprimulgoformaj]], ''Caprimulgiformes''
|familio = [[Kaprimulgedoj]], ''Caprimulgidae''
|genro = ''[[Antrostomus]]''
|genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838
|specio = '''Karolina kaprimulgo''', ''A. carolinensis'' 
|statuso = NT
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 13 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Antrostomus carolinensis'' |volume=2020 |article-number=e.T22689778A154067182 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22689778A154067182.en |access-date=13a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Antrostomus carolinensis''
|dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1789)
|sinonimo = ''Caprimulgus carolinensis''
|komunejo = Antrostomus carolinensis
|mapo de vivoteritorioj = Antrostomus carolinensis map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Oranĝe, reproduktejo; purpure, loĝantoj; blue, nereproduktuloj
}}
'''Karolina kaprimulgo''' (''Antrostomus carolinensis'') estas [[noktula]] specio de [[kaprimulgoj]] de la genro ''[[Antrostomus]]'' kun 11 aliaj specioj. Ĝi troviĝas ĉefe en [[Sudorienta Usono]] (kun [[disa populacio|disaj populacioj]] en [[Longinsulo]], [[Novjorkio]]; [[Ontario]], [[Kanado]]; kaj [[Cape Cod]], [[Masaĉuseco]]) apud marĉoj, rokaj altaj teroj, kaj pinarbaroj. Ili [[birdomigrado|migras]] al [[Karibio]], [[Centra Ameriko]], kaj nordokcidenta [[Suda Ameriko]]. 

==Taksonomio==
La Karolinan kaprimulgon [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1789 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kaprimulgoj en la [[genro]]n ''[[Caprimulgus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Caprimulgus carolinensis''.&lt;ref&gt;{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1789 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=1028 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2656523 }}&lt;/ref&gt; Gmelin based his description on those of earlier authors including the &quot;Goat-sucker of Carolina&quot; that had been described and illustrated by the English naturalist [[Mark Catesby]] in his ''The Natural History of Carolina, Florida and the Bahama Islands '' that was published between 1729 and 1732.&lt;ref&gt;{{ cite book | last=Catesby  | first=Mark | author-link=Mark Catesby | year=1729–1732 | title=The Natural History of Carolina, Florida and the Bahama Islands | volume=1 | location=London | publisher=W. Innys and R. Manby | language=English, French | page=8, Plate 8 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40753140 }}&lt;/ref&gt; 

La Karolina kaprimulgo estas nun metita kun 11 aliaj specioj en la genron ''[[Antrostomus]]'', kiun starigis la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte|Charles Bonaparte]] en 1838.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | title=A Geographical and Comparative List of the Birds of Europe and North America | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1838 | publisher=John Van Voorst | location=London | page=8 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/33208487 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Frogmouths, Oilbird, potoos, nightjars | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/nightjars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Julio 2022 }}&lt;/ref&gt; La genra nomo kombinas la [[Antikva greka|grekajn]] ''antron'' signige &quot;groto&quot; kaj ''stoma'' signife &quot;buŝo&quot;. La [[specia epiteto]] ''carolinensis'' devenas el la toponimo Karolino.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 50 kaj 92}}&lt;/ref&gt; La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas [[Suda Karolino]].&lt;ref&gt;{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1940 | title=Check-List of Birds of the World | volume=4 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts  | page=197 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14476668 }}&lt;/ref&gt; La specio estas [[monotipa]]: oni ne agnoskis [[subspecio]]n.&lt;ref name=ioc/&gt;

==Aspekto==
La Karolina kaprimulgo havas mallongan bekon kaj longan voston tipajn por la kaprimulgoj. Ĝi havas makulecajn brunecajn subajn partojn, flavbrunan gorĝon, ruĝecbrunajn plumojn nigrebordajn, kaj brunajn kaj blankajn padronojn sur la kapo kaj brusto. Maskloj havas makulojn de blankaĵo sur siaj eksteraj vostoplumoj. Ĝi estas la plej granda kaprimulgo en Nordameriko. Laŭ longo, ĝi varias de 28 ĝis 33 cm. La enverguro povas varii de 58 ĝis 66 cm. La korpomaso de la specio estas de 66 ĝis 188 g.&lt;ref&gt;[http://www.allaboutbirds.org/guide/Chuck-wills-widow/lifehistory Chuck Wills Widow]. All About Birds. The Cornell Lab of Ornithology.&lt;/ref&gt; Inter normaj mezuroj, la enverguro estas 20,1 ĝis 22,5 cm, la vosto estas 13 ĝis 15,1 cm, la beko estas 1,1 ĝis 1,4 cm kaj la tarso estas 1,5 ĝis 1,9 cm.&lt;ref&gt;Holyoak, D.T. (2001): ''Nightjars and their Allies: the Caprimulgiformes''. Oxford University Press, Oxford, New York. {{ISBN|0-19-854987-3}}.&lt;/ref&gt;

La ripetema kanto ofte aŭdeblas nokte. Ĝi konsistas el serio da krioj kun vibra meza noto inter du pli mallongaj notoj, ne multe ŝanĝiĝantaj laŭ tonalto.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/wp-content/uploads/sites/52/2017/04/hardy30sh.mp3|title=Call recording|website=www.floridamuseum.ufl.edu|access-date=21a de Decembro, 2022}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas pli malrapida, pli malalta kaj malpli penetranta ol la kanto de la [[Kriema kaprimulgo]]. La aliaj krioj de la Karolina kaprimulgo povas inkluzivi hundecan bojantan sonon, malaltan krion kun du alternaj silaboj, kaj fascinan &quot;grum-kluk&quot; aŭ &quot;kur&quot; sonon, kaj la Karolina kaprimulgo plurfoje faras grumblan sonon kun samtempa klakbruo. La klakado aŭdeblas de longaj distancoj, kaj la &quot;grum-kluk&quot; estas kantata ankaŭ de aliaj kaprimulgaj specioj.

==Kutimaro kaj ekologio==
===Manĝado===
Ĝi manĝas ĉefe [[insektoj]]n, precipe tiujn aktivajn nokte kiel [[tineo]]jn, [[skarabo]]jn kaj flugilhavajn [[formiko]]jn. Ĝi manĝas ankaŭ malgrandajn birdojn kaj [[vesperto]]jn, englutante ilin tutajn.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Predation by the Chuck-will's-widow upon migrating warblers |url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v079n03/p0342-p0342.pdf |journal= Wilson Bulletin |volume=79 |issue=3 |page=342 |last=Owre |first=Oscar |date=Septembro 1967}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The Chuck-will's-widow on shipboard |url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v016n03/p0273-p0276.pdf |volume=16 |issue=3 |pages=273–276 |journal=[[Auk (gazeto)|The Auk]] |first=Gerald H |last=Thayer |year=1899 |doi=10.2307/4069463|jstor=4069463 }}&lt;/ref&gt;

===Reproduktado===
La ovoj estas demetitaj sur pecetoj da mortaj folioj sur la tero. Ili estas rozkoloraj kun makuloj brunaj kaj lavendaj kaj estas kovataj de la ino.

==Bildaro==
&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Chuck-will's-widow eggs RWD.jpg|Ovoj sur folioj
File:Chuck-will's-widow RWD6.jpg|Kamufla ino sur nesto
File:Chuck-will's-widow RWD5.jpg|Imitanta kotonbuŝan serpenton
File:Chuck-will's-widow RWD2.jpg|Ripoze surbranĉe
File:Chuck-will's-widow RWD3.jpg|Ripoze surbranĉe
File:Caprimulgus carolinensisDF28N01B.jpg|Plenkreska masklo (supre dekstre) kaj ino (malsupre maldekstre)
File: Chuck-will’s-widow_Tex.jpg|Suda Padre Insulo - Teksaso
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*{{cite journal|author=Henninger, W.F.|year=1906|title= A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio|journal= Wilson Bulletin |volume=18|issue=2|pages= 47–60|url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Antrostomus carolinensis}}
{{Wikispecies|Antrostomus carolinensis}}
* [https://web.archive.org/web/20060401181805/http://www.audubon.org/bird/BoA/F4_G1a.html audubon.org]
* [https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4160id.html Karolina kaprimulgo] – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* [https://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Chuck-will's-widow.html Karolina kaprimulgo, Species Account] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – Cornell Lab of Ornithology
* [https://web.archive.org/web/20110106025510/http://www.flmnh.ufl.edu/wwwsounds/birds/hardy30sh.wav Karolina kaprimulgo, Sono]

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
[[Kategorio:Kaprimulgoformaj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>rwetsyt8770ubul1e9e0xl7q22m2n34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kontraŭsciencismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>936071</id>
    <revision>
      <id>9503022</id>
      <parentid>9317833</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1408" sha1="4ddme9es03rja2ancpe0owk8vieeg8n" xml:space="preserve">'''Kontraŭsciencismo''' estas starpunkto kiu malakceptas [[scienco]]n kiel sumon de scioj kaj malkovroj pri [[naturo]], kaj la [[Scienca metodo|sciencan metodon]], kiu inkluzivas la neatakeblajn principojn de [[malpruvebleco]], [[Principo de nekontraŭdiro|nekontraŭdiro]] kaj [[reproduktebleco]]&lt;ref&gt;Gerald Holton, Science and Anti-science, Harvard University Press, 1993, 203 p. (ISBN 978-0-674-79298-2)&lt;/ref&gt;.

Homoj kiuj havas kontraŭsciencajn vidpunktojn ne akceptas ke scienco estas [[Objektiveco|objektiva]] metodo, aŭ ke ĝi generas universalan [[scio]]n. Ili ankaŭ asertas ke scienca [[reduktismo]], aparte, estas esence limigita rimedo por kompreni la kompleksan mondon en kiu ni vivas. Subtenantoj de kontraŭsciencismo ankaŭ kritikas tion kion ili perceptas kiel la nediskuteblan privilegion, potencon kaj influon kiun scienco ŝajnas havi en socio, industrio kaj politiko; ili kontraŭas tion kion ili vidas kiel arogantan sintenon aŭ fermitan pensmanieron inter sciencistoj&lt;ref&gt;« [https://www.bmartin.cc/pubs/93crarrog.html The arrogance of scientists] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.bmartin.cc%2Fpubs%2F93crarrog.html arkivo]), ĉe Brian Martin &lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Pseŭdoscienco]]
* [[Negadismo]]
* [[Kontraŭekologiismo]]

{{Projektoj}}


[[Kategorio:Filozofio de scienco]]
[[Kategorio:Kontraŭintelektismo]]</text>
      <sha1>4ddme9es03rja2ancpe0owk8vieeg8n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503023</id>
      <parentid>9503022</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <comment>Nuligis version 9503022 de [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Speciala:Contributions/Baba79|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskutpaĝo]])</comment>
      <origin>9503023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1393" sha1="gja0dvwk4dg8gxjrwmy7uetyade3vmj" xml:space="preserve">'''Kontraŭsciencismo''' estas starpunkto kiu malakceptas [[scienco]]n kiel sumon de scioj kaj malkovroj pri [[naturo]], kaj la [[Scienca metodo|sciencan metodon]], kiu inkluzivas la neatakeblajn principojn de [[malpruvebleco]], [[Principo de nekontraŭdiro|nekontraŭdiro]] kaj [[reproduktebleco]]&lt;ref&gt;Gerald Holton, Science and Anti-science, Harvard University Press, 1993, 203 p. (ISBN 978-0-674-79298-2)&lt;/ref&gt;.

Homoj kiuj havas kontraŭsciencajn vidpunktojn ne akceptas ke scienco estas [[Objektiveco|objektiva]] metodo, aŭ ke ĝi generas universalan [[scio]]n. Ili ankaŭ asertas ke scienca [[reduktismo]], aparte, estas esence limigita rimedo por kompreni la kompleksan mondon en kiu ni vivas. Subtenantoj de kontraŭsciencismo ankaŭ kritikas tion kion ili perceptas kiel la nediskuteblan privilegion, potencon kaj influon kiun scienco ŝajnas havi en socio, industrio kaj politiko; ili kontraŭas tion kion ili vidas kiel arogantan sintenon aŭ fermitan pensmanieron inter sciencistoj&lt;ref&gt;« [https://www.bmartin.cc/pubs/93crarrog.html The arrogance of scientists] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.bmartin.cc%2Fpubs%2F93crarrog.html arkivo]), ĉe Brian Martin &lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Pseŭdoscienco]]
* [[Negadismo]]
* [[Kontraŭekologiismo]]


[[Kategorio:Filozofio de scienco]]
[[Kategorio:Kontraŭintelektismo]]</text>
      <sha1>gja0dvwk4dg8gxjrwmy7uetyade3vmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Homa safaro (Ĥersono)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>938008</id>
    <revision>
      <id>9503021</id>
      <parentid>9456920</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2604" sha1="ej5dru1hlo378dqo7e49465yn1n2lf1" xml:space="preserve">La '''Homa Safaro''' estas [[rusio|rusia]] kampanjo de konscia [[terorismo]] kontraŭ civiluloj en [[Ĥersono]], [[Ukrainio]]. Rusiaj militunuoj, ekde majo 2024, uzas [[spavo]]jn ekipitajn per [[Grenado (eksplodaĵo)|grenadoj]] kaj aliaj eksplodaĵoj por intence celi ukrainiajn civilulojn dum la daŭranta [[rusa invado de Ukrainio]]&lt;ref&gt;Hambling, David (11-a de Oktobro 2024). [https://www.forbes.com/sites/davidhambling/2024/10/11/terrifying-human-safari-in-kherson-as-russian-drones-hunt-civilians/ &quot;Terrifying 'Human Safari' In Kherson As Russian Drones Hunt Civilians&quot;]. Forbes.&lt;/ref&gt;. Laŭ raporto de la komisiono pri homaj rajtoj de UN el oktobro 2025, almenaŭ 200 civiluloj estis mortigitaj kaj pli ol 2 000 estis vunditaj de rusiaj spavoj en Ĥersono&lt;ref&gt;Kramer, Andrew E. (27-a de Oktobro 2025). [https://www.nytimes.com/2025/10/27/world/europe/russia-drones-target-civilians.html &quot;Russia Aims Drone Attacks at Civilians, a War Crime, U.N. Inquiry Says&quot;]. The New York Times.&lt;/ref&gt;.

Pro ĉi tiuj agoj, raporto de UN konkludis, ke ekzistas alta probableco, ke la rusiaj armetrupoj kulpas pri [[murdo]], [[deviga migrado]], teroro, atakoj kontraŭ civiluloj kaj ofendoj kontraŭ persona digno, kiuj egalas al [[militkrimo]]j kaj [[krimoj kontraŭ la homeco]]&lt;ref&gt;[https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians &quot;UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder&quot;]. [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]]. 28-a de Majo 2025.&lt;/ref&gt;. Raporto de [[Human Rights Watch]] (HRW) pri ĉeloka enketo trovis rusiajn armetrupojn kulpaj pri atakoj kontraŭ civiluloj, murdo kaj teroro kiel militkrimoj kaj krimoj kontraŭ la homaro&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/report/2025/06/03/hunted-from-above/russias-use-of-drones-to-attack-civilians-in-kherson-ukraine &quot;Hunted From Above: Russia's Use of Drones to Attack Civilians in Kherson, Ukraine&quot;]. Human Rights Watch. 3-a de Junio 2025.&lt;/ref&gt;.

La termino ''&quot;homa safaro&quot;'' unue estis uzata en publikigaĵo de ĵurnalistino Zarina Zabrisky en artikolo de [[Kyiv Post]]. La rusia praktiko intence mortigi ukrainajn civilulojn per spavoj poste ĉi-nome ricevis larĝan kovradon de la amaskomunikiloj.

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Militkrimoj dum la rusa invado de Ukrainio]]
* [[Masakro de Buĉa]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Ŝtata terorismo]]
[[Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]]
[[Kategorio:Militkrimoj]]
[[Kategorio:Ĥersono]]</text>
      <sha1>ej5dru1hlo378dqo7e49465yn1n2lf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503027</id>
      <parentid>9503021</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <comment>Nuligis version 9503021 de [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Speciala:Contributions/Baba79|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskutpaĝo]])</comment>
      <origin>9503027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2589" sha1="3hnvg5g3v7fhxe9bu3oq55mm271uhwg" xml:space="preserve">La '''Homa Safaro''' estas [[rusio|rusia]] kampanjo de konscia [[terorismo]] kontraŭ civiluloj en [[Ĥersono]], [[Ukrainio]]. Rusiaj militunuoj, ekde majo 2024, uzas [[spavo]]jn ekipitajn per [[Grenado (eksplodaĵo)|grenadoj]] kaj aliaj eksplodaĵoj por intence celi ukrainiajn civilulojn dum la daŭranta [[rusa invado de Ukrainio]]&lt;ref&gt;Hambling, David (11-a de Oktobro 2024). [https://www.forbes.com/sites/davidhambling/2024/10/11/terrifying-human-safari-in-kherson-as-russian-drones-hunt-civilians/ &quot;Terrifying 'Human Safari' In Kherson As Russian Drones Hunt Civilians&quot;]. Forbes.&lt;/ref&gt;. Laŭ raporto de la komisiono pri homaj rajtoj de UN el oktobro 2025, almenaŭ 200 civiluloj estis mortigitaj kaj pli ol 2 000 estis vunditaj de rusiaj spavoj en Ĥersono&lt;ref&gt;Kramer, Andrew E. (27-a de Oktobro 2025). [https://www.nytimes.com/2025/10/27/world/europe/russia-drones-target-civilians.html &quot;Russia Aims Drone Attacks at Civilians, a War Crime, U.N. Inquiry Says&quot;]. The New York Times.&lt;/ref&gt;.

Pro ĉi tiuj agoj, raporto de UN konkludis, ke ekzistas alta probableco, ke la rusiaj armetrupoj kulpas pri [[murdo]], [[deviga migrado]], teroro, atakoj kontraŭ civiluloj kaj ofendoj kontraŭ persona digno, kiuj egalas al [[militkrimo]]j kaj [[krimoj kontraŭ la homeco]]&lt;ref&gt;[https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians &quot;UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder&quot;]. [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]]. 28-a de Majo 2025.&lt;/ref&gt;. Raporto de [[Human Rights Watch]] (HRW) pri ĉeloka enketo trovis rusiajn armetrupojn kulpaj pri atakoj kontraŭ civiluloj, murdo kaj teroro kiel militkrimoj kaj krimoj kontraŭ la homaro&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/report/2025/06/03/hunted-from-above/russias-use-of-drones-to-attack-civilians-in-kherson-ukraine &quot;Hunted From Above: Russia's Use of Drones to Attack Civilians in Kherson, Ukraine&quot;]. Human Rights Watch. 3-a de Junio 2025.&lt;/ref&gt;.

La termino ''&quot;homa safaro&quot;'' unue estis uzata en publikigaĵo de ĵurnalistino Zarina Zabrisky en artikolo de [[Kyiv Post]]. La rusia praktiko intence mortigi ukrainajn civilulojn per spavoj poste ĉi-nome ricevis larĝan kovradon de la amaskomunikiloj.

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Militkrimoj dum la rusa invado de Ukrainio]]
* [[Masakro de Buĉa]]

[[Kategorio:Ŝtata terorismo]]
[[Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]]
[[Kategorio:Militkrimoj]]
[[Kategorio:Ĥersono]]</text>
      <sha1>3hnvg5g3v7fhxe9bu3oq55mm271uhwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karmenu Mallia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>939897</id>
    <revision>
      <id>9503201</id>
      <parentid>9340294</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5954" sha1="3auw4pm03ch5htnfuq3k79250f2ng2s" xml:space="preserve">{{Kunfandiĝo|artikolo=Carmel Mallia}}{{Informkesto verkisto}}
'''Karmenu (Carmel) MALLIA''' (naskiĝis la 9-an de novembro 1929 en [[Qormi]]) estas malta verkisto kaj esperantisto.

Li havas licencion pri Esperanto de la [[Brita Esperanto-Asocio]], bakalaŭron kun honoroj pri la franca lingvo de la [[Universitato de Londono]], kaj doktorecojn pri [[naturopatio]], literaturo kaj [[bibliaj studoj]].

== Lia esperantisteco ==
Karmenu Mallia esperantistiĝis ĉirkaŭ 1960 kaj rapide fariĝis centra figuro en la malta esperanta movado. Iam li estis prezidanto de la [[Malta Esperanto-Societo]].

Li ankaŭ instruis Esperanton en kursoj organizitaj de la [[Malta Esperanto-Societo]]. Li iam estis membro de la [[Akademio de Esperanto|Esperanta Akademio]]. Li donis paroladojn pri la malta literaturo ĉe la [[72-a UK]] en [[Varsovio]], [[Pollando]] kaj pri la [[Historio de Malto]] ĉe la [[83-a UK]] en [[Montpelier]], [[Francio]]. Liaj artikoloj pri la malta literaturo aperis en diversaj esperantaj antologioj.

Li verkis originalajn poemarojn en Esperanto kaj plurajn librojn pri la lingvo, inkluzive de '''&quot;L-Esperanto&quot;''' (kurso/libro pri Esperanto, kun pluraj eldonoj, la tria eldonita de la Malta Esperanto-Societo).

Li tradukis multajn verkojn el la malta al Esperanto kaj inverse. Ekzemploj:

* Tradukis &quot;La Malta Epopeo&quot; (traduko de ''L-Epopea ta’ Ġensna'' de [[Vincenzo Maria Pellegrini]]).
* Tradukis la romanon ''Il-Ħolma Maltija'' de [[Frans Sammut]] kiel &quot;La Malta Revo&quot; (eldonita de [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] en 2007).
* Tradukis hungaran klasikaĵon ''[[La tragedio de l' homo|La Tragedio de l'Homo]]'' de [[Imre Madách]] el Esperanto al la malta (''It-Traġedja tal-Bniedem'').
* Tradukis poemojn de diversaj maltaj poetoj al Esperanto (ekz. en antologio el 2010).
* Li verkis eseon en Esperanto pri la nacia poeto [[Dun Karm]] (kiu poste estis tradukita al la malta).
* Li esploris kaj verkis pri la frua historio de Esperanto en Malto (ekz. artikolo pri la pioniro Dr. [[Gustavo Busuttil|Gustav Busuttil]], estis eldonita en 1987).

== Verkaro-publikaĵoj (elektita) ==

=== En la malta ===

==== Poezio ====

* 2001: ''Il-Ballata tal-Belt Pinto''; ''Il-Ballata tal-Esperanto'';

==== Biografioj ====

* 1994: Zamenhof, l-Awtur tal-Esperanto (Zamenhof, la Aŭtoro de Esperanto).
* 2004: Lidja Zamenhof.

=== En Esperanto ===

==== Originala poezio ====
Kapricaj Raketoj (1981), la 2-a eldono aperis sub la nomo: Cent Kapricaj Raketoj (2000); Marionetoj (1999); Distre, libera (2005).

==== Romanco ====
Ćielarka Estonto (2000), historia rakonto okazanta dum la lasta mondmilito en Malto. Ĉi tiu estas la unua romano de Mallia en Esperanto kaj la unua en la malta lingvo.

==== Dramo ====
2012: Najbaroj, kiu gajnis la unuan premion en la internacia Esperanto-drama konkurso lanĉita ĉiujare de UEA.

==== Tradukoj el la malta lingvo en Esperanton ====
(i) poemoj: Pluraj poemoj de maltaj aŭtoroj kiuj poste aperis tradukitaj en diversajn Esperanto-revuojn: 1973: Dun Karm: La 'Mio' Kaj Lia Pretero (Il-'Jien' U Lilhinn Minnu) kiu enhavas ankaŭ la tradukon de Il-Musbieħ tal-Mużew (La Pralampo en La Muzeo). 1981: Revija - n-ro 3, p. 41-49: poemoj de maltaj poetoj tradukitaj de Mallia en Eon kaj poste tradukitaj en jugoslavion. Ekzistas ankaŭ biografio de li. 1981: Malto, IKS, Zagrebo: poemoj de maltaj poetoj tradukitaj de li en Eon kaj poste tradukitaj en jugoslavon per lia traduko. 1983: Maż-żifna tar-Rebbiegħa/Printempa Danco (Mario F. Bezzina/Karmenu Mallia), paralela traduko. 1985: Antologio de Maltaj Poetoj (Ĉiuj poemoj estas tradukitaj de li). 2001: ''L-Epopea ta' Ġensna'' de VM Pellegrini - La Malta Epopeo; 227 paĝoj. 2009: Malta Nuntempa Poezio -- Traduko de poemoj de membroj de la Malta Poeta Asocio. NB-2010 - Traduko el la hispana de la tri plej belaj poemoj de Sankta Johano de la Kruco: ''Cántico Espiritual'' (longa poemo), En Una Noche Oscura kaj Llama de Amor Viva.

(ii) Prozo: 2007: La Malta Revo (Il-Ħolma Maltija, romano de [[Frans Sammut]]) eldonita de [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], Novjorko, Usono. 2011: Proverboj (traduko de diversaj maltaj [[Proverbo|proverboj]])

(iii) Biografio: 2011: Mi Manwel Dimech (mi, Manwel Dimech de P. Mark Montebello, OP).

d) Tradukoj el Esperanto al la malta:

''Kumewawa'', kolekto de rakontoj de la jugoslava esperanto-verkisto [[Tibor Sekelj]] pri liaj aventuroj en [[Amazonio]]. Ĉi tiu aperis en Sagħtar (1995-96); publikigita en libro de Wise Owl (2009) kaj poste de FARAXA (2014). En la franca, angla kaj itala: Poezio: Ombroj de Fajro (1986); Pâquerettes (2002); Lumoj kaj Ombroj (2004). Antologio de originala poezio en esperanto, franca, angla, malta kaj itala: Poe (2014). En la angla 2009: ''That perturbing light on the way to Damascus''  (Magistra disertacio). 2012: Isaiah (Doktora disertacio). Gramatiko: 1976: Unua Kurso de Esperanto, Malta Esperanto-Societo; 1985: La Zagreba Esperanta Kurso, Malta Esperanto-Societo. Ĉi tiu kurso estas uzata en la Esperantaj kursoj organizitaj de la sama Societo. 2013: Esperanto (kurso de malta lingvo en esperanto), [[Malta Esperanto-Societo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://ktieb.org.mt/news/taht-il-qoxra-karmenu-mallia/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2026-03-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210716031238/https://ktieb.org.mt/news/taht-il-qoxra-karmenu-mallia/ |arkivdato=2021-07-16}}&lt;/ref&gt; 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20210716030533/https://issuu.com/esperantomalta/docs/l-esperanto L-Esperanto] el Issuu
* [https://soundcloud.com/user-436072438/episodju-148-mistieden-karmenu-mallia Taħt il-Qoxra - Episodju 148 Mistieden Karmenu Mallia] ([https://soundcloud.com/user-436072438/episodju-148-mistieden-karmenu-mallia Sub la Kovro - Epizodo 148 Gasto Karmenu Mallia])

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Mallia, Karmenu}}
[[Kategorio:Maltaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Maltaj verkistoj]]</text>
      <sha1>3auw4pm03ch5htnfuq3k79250f2ng2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kozaka Hetmanato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>940627</id>
    <revision>
      <id>9503018</id>
      <parentid>9346411</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="766" sha1="ppnr4oztpgdh6dene87d9c0i9pky23v" xml:space="preserve">{{Informkesto pereinta ŝtato}}
La '''Kozaka Hetmanato''' ({{lingvo-uk|Гетьма́нщина}}) estis la teritoria, politika, milita kaj socia organizo de la [[Ukrainoj|ukrainaj]] [[kozakoj]] de 1649 ĝis 1764. La Kozakan Hetmanaton estris ''hetmano'' kaj kozaka asembleo nomata ''Rada''. Ĝi estis establita en centra [[Ukrainio]] ĉe la bordoj de la rivero [[Dnepro]]. La kozakoj batalis por sia sendependeco kontraŭ la [[Pola-Litova Unio]] (unio de [[Pollando]] kaj [[Litovio]] de la 16-a ĝis la fino de la 18-a jarcento), la [[Otomana Imperio]], la [[Rusa carlando]], kaj fine la [[Rusia Imperio]] (establita en 1721), kiu finfine subigis la Hetmanaton.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Siĉo]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Historio de Ukrainio]]
[[Kategorio:Kozakoj]]</text>
      <sha1>ppnr4oztpgdh6dene87d9c0i9pky23v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Afrika korpuso (Rusio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942466</id>
    <revision>
      <id>9503017</id>
      <parentid>9362695</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1684" sha1="m17rhfg9bhv31ujiy6s8bg491txwo7a" xml:space="preserve">{{informkesto organizaĵo}}
La '''Afrika Korpuso''' ({{l-ru|Африканский корпус}}) estas la grupo ene de la [[Armitaj Fortoj de Rusio]]&lt;ref&gt;&quot;[https://www.franceinfo.fr/monde/afrique/mali/guerre-au-mali/mali-l-africa-corps-nouvelle-vitrine-militaire-russe-en-afrique%207624946.html Mali : l’Africa Corps, nouvelle vitrine militaire russe en Afrique]&quot;, ''France Info'', 18-a de novembro 2025&lt;/ref&gt;, plenumanta militajn taskojn en [[Afriko]] surbaze de interregistaraj kontraktoj.

Ĝia antaŭulo en la regiono estis la [[Grupo Wagner]], kiu estis [[Paramilitismo|kvazaŭmilita organizaĵo]], sed plenumis la samajn taskojn. Multaj batalantoj de Wagner transiris al la novestablita Afrika Korpuso, same kiel ties teknikaĵoj kaj militbazoj&lt;ref&gt;Minde, Nicodemus (7-a de Marto 2024). &quot;[https://issafrica.org/iss-today/russias-africa-corps-more-than-old-wine-in-a-new-bottle Russia's Africa Corps – more than old wine in a new bottle]&quot;. Institute for Security Studies Africa. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Bryjka, Filip; Czerep, Jędrzej (23-a de Majo 2024). &quot;[https://pism.pl/webroot/upload/files/Raport/PISM%20Report%20Africa%20Corps_end.pdf Africa Corps – a New Iteration of Russia's Old Military Presence in Africa]&quot; (PDF). Polish Institute of International Affairs&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Naranjo, José (2023-12-23). &quot;[https://english.elpais.com/international/2023-12-23/russia-expands-into-the-sahel-with-its-new-brand-africa-corps.html Russia expands into the Sahel with its new brand: Africa Corps]&quot;. EL PAÍS.&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Projektoj}}


[[Kategorio:Rilatoj de Afriko kaj Rusio]]
[[Kategorio:Armitaj fortoj de Rusio]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2023]]</text>
      <sha1>m17rhfg9bhv31ujiy6s8bg491txwo7a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503025</id>
      <parentid>9503017</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <comment>Nuligis version 9503017 de [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Speciala:Contributions/Baba79|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskutpaĝo]])</comment>
      <origin>9503025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1681" sha1="czxa317lpgjevw8mc8m4iiy6p33d5pn" xml:space="preserve">{{informkesto organizaĵo}}
La '''Afrika Korpuso''' ({{l-ru|Африканский корпус}}) estas la grupo ene de la [[Armitaj Fortoj de Rusio]]&lt;ref&gt;&quot;[https://www.franceinfo.fr/monde/afrique/mali/guerre-au-mali/mali-l-africa-corps-nouvelle-vitrine-militaire-russe-en-afrique%207624946.html Mali : l’Africa Corps, nouvelle vitrine militaire russe en Afrique]&quot;, ''France Info'', 18-a de novembro 2025&lt;/ref&gt;, plenumanta militajn taskojn en [[Afriko]] surbaze de interregistaraj kontraktoj.

Ĝia antaŭulo en la regiono estis la [[Grupo Wagner]], kiu estis [[Paramilitismo|kvazaŭmilita organizaĵo]], sed plenumis la samajn taskojn. Multaj batalantoj de Wagner transiris al la novestablita Afrika Korpuso, same kiel ties teknikaĵoj kaj militbazoj&lt;ref&gt;Minde, Nicodemus (7-a de Marto 2024). &quot;[https://issafrica.org/iss-today/russias-africa-corps-more-than-old-wine-in-a-new-bottle Russia's Africa Corps – more than old wine in a new bottle]&quot;. Institute for Security Studies Africa. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Bryjka, Filip; Czerep, Jędrzej (23-a de Majo 2024). &quot;[https://pism.pl/webroot/upload/files/Raport/PISM%20Report%20Africa%20Corps_end.pdf Africa Corps – a New Iteration of Russia's Old Military Presence in Africa]&quot; (PDF). Polish Institute of International Affairs&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Naranjo, José (2023-12-23). &quot;[https://english.elpais.com/international/2023-12-23/russia-expands-into-the-sahel-with-its-new-brand-africa-corps.html Russia expands into the Sahel with its new brand: Africa Corps]&quot;. EL PAÍS.&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Ĝermo}}


[[Kategorio:Rilatoj de Afriko kaj Rusio]]
[[Kategorio:Armitaj fortoj de Rusio]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2023]]</text>
      <sha1>czxa317lpgjevw8mc8m4iiy6p33d5pn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Forlaso de fosiliaj brulaĵoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942553</id>
    <revision>
      <id>9503016</id>
      <parentid>9366861</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3160" sha1="obcuaeumf8bmqevb2dimpmha9ni8l3k" xml:space="preserve">La '''forlaso de fosiliaj brulaĵoj''' estas la proponita laŭgrada tutmonda redukto de la uzo kaj produktado de [[Fosilia brulaĵo|fosiliaj brulaĵoj]] al nulo, por redukti [[Aera poluado|aerpoluadon]], limigi [[Tutmonda varmiĝo|klimatan ŝanĝon]] kaj plifortigi energian sendependecon. Ĝi estas parto de la daŭranta transiro al [[Renoviĝanta energio|renoviĝantaj energioj]].

Nunaj klopodoj en la laŭgrada forigo de fosiliaj brulaĵoj implikas anstataŭigi fosiliajn brulaĵojn per daŭrigeblaj energifontoj en sektoroj kiel [[transporto]] kaj [[hejtado]]. Alternativoj al fosiliaj brulaĵoj inkluzivas [[elektrizo]]n, [[Verda hidrogeno|verdan hidrogenon]] kaj [[Biobrulaĵo|biobrulaĵon]]. Politikoj pri laŭgrada forigo inkluzivas kaj mendoflankajn kaj provizoflankajn mezurojn&lt;ref&gt;Green, F.; Denniss, R. (2018). &quot;[https://doi.org/10.1007%2Fs10584-018-2162-x Cutting with both arms of the scissors: the economic and political case for restrictive supply-side climate policies]&quot;. Climatic Change. 150 (1): 73–87. Bibcode:2018ClCh..150...73G. doi:10.1007/s10584-018-2162-x. S2CID 59374909.&lt;/ref&gt;. Dum mendoflankaj aliroj celas redukti la konsumon de fosiliaj brulaĵoj, provizflankaj iniciatoj celas limigi produktadon por akceli la rapidecon de [[energia transiro]] kaj redukton de emisioj. Oni sugestis, ke leĝoj estu aprobitaj por devigi fosiliajn brulaĵojn enkarcerigi la saman kvanton da [[karbono]], kiun ili elsendas&lt;ref&gt;&quot;[https://www.theguardian.com/environment/2023/jan/12/fossil-fuel-producers-must-be-forced-to-take-back-carbon-say-scientists Fossil fuel producers must be forced to 'take back' carbon, say scientists]&quot;. The Guardian. 12-a de Januaro 2023. &lt;/ref&gt;. La [[Internacia Energia Agentejo]] taksas, ke por atingi [[Karbona neŭtraleco|karbonan neŭtralecon]] antaŭ la mezo de la jarcento, tutmondaj investoj en renovigebla energio atingi pli ol 4 duilionojn da dolaroj ĉiujare&lt;ref&gt;Nations, United. &quot;[https://www.un.org/en/climatechange/raising-ambition/renewable-energy Renewable energy – powering a safer future]&quot;. United Nations.&lt;/ref&gt;.

Ekde 2024, la tutmonda uzo de fosiliaj brulaĵoj kreskas, daŭrigante la tendencon ekde 1965, se ne pli frue.

En aprilo de 2026, 60 nacioj kunvenis en [[Kolombio]] por plani laŭgradan forigon de fosiliaj brulaĵoj, sed intence ekskludante [[Usono|Usonon]]. Ĉi tiu diplomatia movo sekvas ŝanĝon de usona politiko, kiu favoras karbonajn energiojn super verdaj iniciatoj, inkluzive de repago de licencaj kotizoj al firmaoj, kiuj nuligas enmarajn [[Ventoturbino|ventoturbinajn]] projektojn&lt;ref&gt;Abnett, Kate (27-a de Aprilo 2026). &quot;[https://www.reuters.com/sustainability/boards-policy-regulation/nations-meet-discuss-fossil-fuel-exit-iran-war-drives-up-prices-2026-04-27/ Nations meet to discuss fossil fuel exit as Iran war drives up prices]&quot;. Reuters&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://www.politico.eu/article/worlds-greenest-countries-eye-drilling-as-fix-for-iran-crisis/ World's greenest countries eye drilling as fix for Iran crisis]&quot;. POLITICO. 23 de Aprilo 2026. &lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{referencoj}}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Politiko pri energio]]
[[Kategorio:Ekonomio kaj ekologio]]</text>
      <sha1>obcuaeumf8bmqevb2dimpmha9ni8l3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radio Nova (Francio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942981</id>
    <revision>
      <id>9503015</id>
      <parentid>9370721</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="682" sha1="23c2xmcsemyqcb8byqhxygyhi3t43wz" xml:space="preserve">{{informkesto organizo|regiono-ISO=FR|situo sur mapo=Parizo|zomo=13}}
'''Radio Nova''' estas [[Francio|franca]] [[FM-transsendilo|FM]]-[[radiostacio|muzikradiostacio]], fondita kaj funkciigata inter 1981 kaj 2007 de Jean-François Bizot. Ĝi formiĝis per la kunfandiĝo de du lokaj &quot;liberaj&quot; FM-stacioj, Radio Ivre kaj Radio Verte.

La stacio, fama pro sia distinga muzika programado, kaj eklektika kaj fokusita al novaj eldonoj, estis akirita en 2015 de la investbankisto [[Matthieu Pigasse]] kaj estas parto de la grupo Combat, kune kun publikaĵoj kiel [[Les Inrockuptibles]] kaj la festivalo [[Rock en Seine]].

{{Projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Francaj radiostacioj]]</text>
      <sha1>23c2xmcsemyqcb8byqhxygyhi3t43wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaŭso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>944307</id>
    <revision>
      <id>9503004</id>
      <parentid>9390853</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1198" sha1="6en7ym90d4jfqvhz1gxlod6h4f6i6s0" xml:space="preserve">'''Kaŭso''' ({{lang-fr|Causse}}) estas tre [[Erozio|eroziita]] [[karsto|karsta]] [[altebenaĵo]], tipa pro la [[sedimenta rokaĵo|sedimentaj rokaĵoj]], de la sudo kaj okcidento de la franca [[Centra Masivo]], Ĝiaj loĝantoj nomiĝas ''caussenard''. Ĉi tiu [[Orografio|orografa]] loknomo, en sia agrara kaj pejzaĝa senco, devenas el la [[Okcitana lingvo]].

La [[Langvedoka]] termino &quot;causse&quot;, uzata en ĉi tiuj montaraj regionoj, havas agrikulturan, kamparanan signifon. Ĝi indikas, sur la pintoj kaj deklivoj, vastaĵojn de maldikaj [[kserofito|kserofitaj]] [[rendzino]] kie la subgrunda roko foje estas eksponita. Ĉi tiuj rendzinoj estas kovritaj de naturaj herbejoj kaj, en basen-similaj areoj, povas esti plivalorigitaj per fekundaj [[dolino]]j (''sotchs'' en la Langvedoka dialekto), aŭ eĉ per [[uvalao|uvalaoj]] de diversaj grandecoj, iuj pli kultiveblaj ol aliaj.

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
MéjeanGargo.jpg| Monto Gargo (1247m) ĉe la kaŭso ''Méjan''
Causse de Sauveterre doline.jpg|[[Dolino]] ĉe la kaŭso ''Sauveterre''
Rajal del Gorp 1780-1781mod.jpg|Rokoj ĉe la kaŭso ''Larzac''
&lt;/gallery&gt;

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Karsto]]
[[Kategorio:Geologio de Francio]]</text>
      <sha1>6en7ym90d4jfqvhz1gxlod6h4f6i6s0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karim Tabti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>945672</id>
    <revision>
      <id>9503183</id>
      <parentid>9463137</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3198" sha1="kevvh5petkbr6sltwz439oxizenakgp" xml:space="preserve">{{forigu|la temo povus esti ne sufiĉe menciinda por Vikipedio; la teksto nur juĝe taksiĝas nuntempe en [[VP:FA#Karim Tabti]], tio ne signifas tendencon ke ĝi fakte forpreniĝus}}
{{Informkesto politikisto
|nomo=Karim Tabti
|dosiero=Karim tabti official portrait.jpg
|ofico=&lt;/b&gt;provinca sekretario de la Junaj Socialistoj de Capitanata / norda [[Apulio]]
|de=2026
|ĝis=
|dato de naskiĝo=2009-02-14
|loko de naskiĝo=[[Foggia]], [[Apulio]], [[Italio]]
|nacieco=itala
|alma_mater=Instituto Teknik-ekonomia kaj Teknologia &quot;Blaise Pascal&quot; (Foggia)
|okupo=politikisto, junulara aktivulo
}}
'''Karim Tabti''' (naskiĝinta la 14-an de februaro 2009 en [[Foggia]]) estas itala politikisto kaj junulara aktivulo. Li tre frue membriĝis en [[politika partio]], en aĝo de 14 jaroj aniĝante en la [[Demokrata Partio (Italio)|Demokrata Partio de Italio]], en kies junulara branĉo li aktivis de 2023 ĝis 2025. Ekde aŭtuno 2025 li estas urba sekretario de la Junaj Socialistoj de Foggia,&lt;ref name=&quot;FGS&quot;&gt;[https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/ listo de oficialuloj en retejo de la Federacio de Junaj Socialistoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260518060247/https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/ |date=2026-05-18 }} ({{it}})&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;playnews24.com&quot;&gt;[https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ artikolo de la 9-a de junio 2026 en la retgazeto ''playnews24.com''] ({{it}}&lt;/ref&gt; urba branĉo de la Federacio de Junaj Socialistoj, junulara branĉo de la [[Partio Socialista Itala (2007)|Partio Socialista Itala]] (fondita en 2007). Krome li komence de 2026 nomumiĝis provinca sekretario de la sama junulara asocio en la regiono ''Capitanata'' ([[:it:Capitanata|itale]], [[d:Q384852|en vikidatumoj]]),&lt;ref&gt;[https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ artikolo de aprilo 2026 el la retejo ''civico93.it''] ({{it}})&lt;/ref&gt; la norda parto de la regiono [[Apulio]] - tiu areo pli-malpli korespondas al la nuna [[provinco Foggia]]. Tiu funkcio pli-malpli samrangas al vicsekretario regiona de la Junaj Socialistoj de Apulio. Li estas aktiva en junulara politika organizado kaj civitana partopreno.

== Vivo ==
Karim Tabti naskiĝis la 14-an de februaro 2009, do li nun estas {{aĝo|2009|2|14}}-jaraĝa, kaj estos jure plenkreska nur la 14-an de februaro 2027. Li frekventas la Teknikan Ekonomian kaj Teknologian Instituton “Blaise Pascal” en [[Foggia]].&lt;ref name=&quot;linkedin&quot;&gt;[https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ memaserto en la profesia retejo] ''[[LinkedIn]]'' ({{it}})&lt;/ref&gt;

== Politikaj pozicioj ==
Tabti subtenas la principojn de demokratia socialismo, socia justeco kaj civitana partopreno. Li esprimis sin pri temoj kiel urba sekureco, kontraŭbatalo de junulara perforto, cifereca privateco kaj junulara politika edukado.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Partio Socialista Itala (2007)|Partio Socialista Itala]] (''Partito Socialista Italiano''), politika partio en Italio, fondita en 2007

{{ĝermo|italo}}

{{vivtempo|Tabti, K}}
[[Kategorio:Italaj socialistoj]]</text>
      <sha1>kevvh5petkbr6sltwz439oxizenakgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ministerio pri Cifereca Transformo de Ukrainio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>948133</id>
    <revision>
      <id>9503003</id>
      <parentid>9413935</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="973" sha1="sm7c7ptmg7o8zr0j1y60ivrxsvxm4mb" xml:space="preserve">{{informkesto organizaĵo}}
La '''Ministerio pri Cifereca Transformo de Ukrainio'''({{lingvo-uk|Міністерство цифрової трансформації України}},  estas registara ministerio en [[Ukrainio]] kiu estis establita la 29an de aŭgusto 2019 kiam Mykhailo Fedorov estis nomumita kiel Ministro de Cifereca Transformo en la [[Oleksij Honĉaruk|Honĉaruka Registaro]]&lt;ref&gt;[https://www.pravda.com.ua/news/2019/08/29/7224810/ New Cabinet formed in Ukraine The Rada appointed the new Cabinet: Avakov and Markarova remained (РАДА ПРИЗНАЧИЛА НОВИЙ КАБМІН: АВАКОВ І МАРКАРОВА ЛИШИЛИСЬ)], Ukrayinska Pravda (29-a sz Aŭgusto 2019)&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://thedigital.gov.ua/ Oficiala retejo]
* [https://www.youtube.com/channel/UUCJpDqJoUTcjMJgBY-DRtfcg Jutuba kanalo]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Registaro de Ukrainio]]
[[Kategorio:Ekonomio de Ukrainio]]</text>
      <sha1>sm7c7ptmg7o8zr0j1y60ivrxsvxm4mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katedralo de la Transfiguriĝo de Odeso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>948409</id>
    <revision>
      <id>9503002</id>
      <parentid>9476044</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4824" sha1="kq8qgk5gwxj0y6bws2g3fzmxaonzf69" xml:space="preserve">{{Informkesto religia konstruaĵo}}
La '''Katedralo de la Transfiguriĝo''' en [[Odeso]] ({{lingvo-uk|Спасо-Преображенський кафедральний собор в Одесі}}) estas religia konstruaĵo en [[Ukrainio]]. Ĝi estas dediĉita al la Savanto de la [[Transfiguriĝo]] kaj apartenas al la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio (Moskva Patriarkeco)]]. La Katedralo de la Transfiguriĝo situas proksime de la parto de la historia centro de Odeso enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondan Heredaĵon de UNESKO]] la 25-an de januaro 2023&lt;ref&gt;Samuel Azemard et AFP, « [https://www.lejdd.fr/international/ukraine-le-centre-historique-dodessa-inscrit-au-patrimoine-mondial-de-lunesco-131961 Ukraine : le centre historique d’Odessa inscrit au patrimoine mondial de l’Unesco] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lejdd.fr%2Finternational%2Fukraine-le-centre-historique-dodessa-inscrit-au-patrimoine-mondial-de-lunesco-131961 arkivo]), Le JDD,‎ 25-a de januaro 2023&lt;/ref&gt;.

Konstruita en 1794, ĝi estis plurfoje pligrandigita dum la [[19-a jarcento]]: la sonorilturo aldoniĝis en 1837. Ĉi-tie estis entombigita la rusa princo kaj marŝalo [[Miĥail Voroncov]]. La [[Sovetunio|sovetoj]] detruis ĝin en 1936, kaj ĝi estis rekonstruata ekde 1999&lt;ref&gt;Céline Hoyeau, « [https://www.la-croix.com/Religion/Guerre-Ukraine-cathedrale-dOdessa-gravement-endommagee-2023-07-23-1201276339 Guerre en Ukraine : la cathédrale d’Odessa gravement endommagée] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FReligion%2FGuerre-Ukraine-cathedrale-dOdessa-gravement-endommagee-2023-07-23-1201276339 arkivo]), La Croix, 23-a de julio 2023 (ISSN 0242-6056)&lt;/ref&gt;. 

La katedralo estis plejparte detruita en la nokto de la 22-a ĝis la 23-a de julio 2023&lt;ref&gt;« [https://www.radiofrance.fr/franceinter/en-images-une-cathedrale-en-partie-detruite-apres-des-frappes-russes-a-odessa-3544847 En images : une cathédrale en partie détruite après des frappes russes à Odessa] » [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.radiofrance.fr%2Ffranceinter%2Fen-images-une-cathedrale-en-partie-detruite-apres-des-frappes-russes-a-odessa-3544847 arkivo]), radiofrance.fr, 23-a de julio 2023&lt;/ref&gt;, trafita de rusiaj bombatakoj celantaj loĝkonstruaĵojn kaj haveninstalaĵojn en Odeso dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Rusia-Ukrainia Milito]]&lt;ref&gt;« [https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/23/guerre-en-ukraine-en-direct-les-russes-ont-deliberement-dirige-leurs-missiles-sur-le-centre-historique-d-odessa-denonce-le-gouverneur-local%206183046%203210.html Guerre en Ukraine en direct : après la destruction partielle de la cathédrale de la Transfiguration d’Odessa, l’Unesco dénonce les « frappes brutales menées par les forces russes »] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/20260902174957/https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/23/guerre-en-ukraine-en-direct-les-russes-ont-deliberement-dirige-leurs-missiles-sur-le-centre-historique-d-odessa-denonce-le-gouverneur-local_61830 arkivo]), Le Monde.fr,‎ 23-a de julio 2023&lt;/ref&gt;. [[Unesko|UNESKO]] kondamnis la detruon de Mondaj Heredaĵoj, kio, laŭ ĝia direktorino [[Audrey Azoulay]], ''&quot;markas plian eskaladon de perforto kontraŭ la kultura heredaĵo de Ukrainio.&quot;'' Multaj registaroj ankaŭ kondamnis ĉi tiun militkrimon. Rusio neis la respondecon de la atako&lt;ref&gt;« [https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/24/guerre-en-ukraine-en-direct-la-region-d-odessa-de-nouveau-frappee-par-les-russes-moscou-attaquee-par-des-drones%206183126%203210.html Guerre en Ukraine, en direct : la Russie dément avoir visé la cathédrale d’Odessa] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/20230725131537/https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/24/guerre-en-ukraine-en-direct-la-region-d-odessa-de-nouveau-frappee-par-les-russes-moscou-attaquee-par-des-drones_6183126_3210.html arkivo]), Le Monde.fr,‎ 25-a de julio 2023&lt;/ref&gt;.

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Будівля Спасо-Преображенського собору 2.jpg|La sonorilturo kaj la ĉefa enirejo
File:Будівля Спасо-Преображенського собору в Одесі.jpg|Ĝenerala vido
File:Vue de Odessa La Cathedrale.JPG|La katedrala placo komence de la 20-a jarcento
File:Odessa Kirche Verklärung Christi-2.jpg|La ikonostazo en flanka kapelo
File:Transfiguration Cathedral in Odesa after Russian missile attack, 2023-07-23 (22).jpg|Eno de la katedralo post la misilatako
File:NFDI4BIOIMAGE Calendar February 2025.png|Mura pentraĵo en la parte detruita katedralo
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Ukrainio]]</text>
      <sha1>kq8qgk5gwxj0y6bws2g3fzmxaonzf69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dovĵenka Nacia Kinostudio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>948444</id>
    <revision>
      <id>9503001</id>
      <parentid>9484653</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2186" sha1="bxwmyj3ggpk1lop0rga2cwgq7ohrrem" xml:space="preserve">{{Informkesto firmao kaj produkto}}
La '''Dovĵenko Nacia Kinostudio''' ({{lingvo-uk|Національна кіностудія художніх фільмів імені О. Довженка}}) estas ukrainia kaj iame sovetia kinprodukta studio en [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko|UkrSSR]] poste [[Ukrainio]] kiu estis nomita laŭ la ukraina sovetia [[produktoro]], [[Oleksandr Dovĵenko]], en 1957. Kun la [[Dissolvo de Sovetunio|falo de Sovet-Unio]], la studio iĝis posedaĵo de la [[Kabineto de Ministroj de Ukrainio|registaro de Ukrainio]]. En 2000, la filmstudio ricevis nacian statuson&lt;ref&gt;Peter Rollberg (2009). Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema. US: Rowman &amp; Littlefield. pp. 191–194. ISBN 978-0-8108-6072-8.&lt;/ref&gt;. Ĝi estas unu el la plej malnovaj kaj plej grandaj kinostudioj en Ukrainio.

En decembro 2009, studio por la cifereca restaŭrado de ukrainaj filmoj estis malfermita en la komplekso.

La 15-an de junio 2026, la studio estis atakita dum rusia aeratako kontraŭ [[Kievo]], detruante kostuman kolekton, kiu enhavis proksimume 100 mil kostumojn kaj tri milionojn da vestaĵoj. Aliaj konstruaĵoj en la studio ankaŭ estis difektitaj&lt;ref&gt;Balachuk, Iryna (15-a de Junio 2026). &quot;[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/06/15/8039308/ Russian strike hits Dovzhenko Film Studios, destroying historic costume collection – photos]&quot;. Ukrainska Pravda.&lt;/ref&gt;. Rusiaj aŭtoritatoj asertis, ke la studio havis produktadinstalaĵon por ukrainiaj spavoj&lt;ref&gt;Balachuk, Iryna (15-a de Junio 2026). &quot;[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/06/15/8039351/ Russia claims drones were being made at Dovzhenko Film Studios and Kyiv Pechersk Lavra was hit by Patriot missile]&quot;. Ukrainska Pravda. &lt;/ref&gt;.

La Dovĵenko Nacia Kinostudio estas entrepreno kun plena kompleksa teknologia ciklo. Kune kun la filmado de siaj propraj filmoj, la filmstudio provizas servojn al aliaj filmaj kaj televidaj kompanioj por la produktado de iliaj verkoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Nacia Filmcentro Oleksandr Dovĵenko]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Sovetiaj kinaj firmaoj]]
[[Kategorio:Ukrainiaj kinaj firmaoj]]
[[Kategorio:Kulturo de Kievo]]</text>
      <sha1>bxwmyj3ggpk1lop0rga2cwgq7ohrrem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kuba todo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>948534</id>
    <revision>
      <id>9503360</id>
      <parentid>9448080</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6333" sha1="asgowwwh9km2nnxlmfu6myiddhqovi1" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kuba todo
|koloro=pink
|dosiero = Cuban tody (Todus multicolor).JPG
|dosiero larĝo = 220px
|priskribo de dosiero = en Cayo Guillermo 
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Koracioformaj birdoj|Koracioformaj]] ''Coraciiformes''
|familio = [[Todedoj]] ''Todidae''
|genro = [[Todoj]] ''Todus''
|genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825
|specio = '''Kuba todo''' ''T. multicolor'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 11 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Todus multicolor'' |volume=2016 |article-number=e.T22683009A92972874 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683009A92972874.en |access-date=11a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Todus multicolor''
|dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1837)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 = 5: vidu tekston
|mapo de vivoteritorioj = Todus multicolor map.svg
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Globala [[arealo]] (verde)
}}
'''Kuba todo''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Todus multicolor'', estas malgranda birdospecio de la genro ''Todus'' ene de la ordo de [[Koracioformaj birdoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Kubo]] kaj apudaj insuloj.&lt;ref name=NeoBirds&gt;{{cite web |url=https://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/overview?p_p_spp=26366 |title=Cuban Tody (''Todus multicolor'') |last=Farnsworth |first=Andrew |editor-last=Schulenberg |editor-first=T. S. |date=2009 |website=Neotropical Birds Online |location=Ithaca |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=18 October 2014}}&lt;/ref&gt;

==Aspekto==
[[File:Cuban tody (Todus multicolor) juvenile.JPG|thumb|maldekstre|200ra|junulo]]
La specio karakteriziĝas per malgrandeco kun longo de 11 cm kaj pezo de 5.9 g. Ĝi havas grandan kapon relative al korpograndeco, kaj maldikan, platan bekon. Simile al aliaj todoj, la kolorigo de la Kuba todo inkluzivas irizecverdan dorson, palblankecgrizajn subajn partojn, kaj ruĝajn nuancojn. Ĉi tiu specio distingiĝas per siaj rozkoloraj flankoj, ruĝa gorĝo, flavaj bridoj, kaj blua orelareo. La beko estas dukolora: nigra supre kaj ruĝa sube.&lt;ref name=NeoBirds/&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Kuba todo estas tutjara loĝanto nur de partoj de Kubo kaj la insuloj tuj apud la kuba marbordo. Analizo de kantovariado sugestas, ke la specio estas strukturita en du populaciojn, respondantaj al orienta kaj okcidenta Kubo.

La todo, kiel multaj loĝantaj kubaj birdospecioj, estas viveja ĝeneralisto.&lt;ref name=Wallace1996&gt;{{cite journal |first1=G.E. |last1=Wallace |first2=Hiram |last2=González Alonso |first3=Martin K. |last3=McNicholl |first4=Daysi |last4=Rodríguez Batista |first5=Ramona |last5=Oviedo Prieto |first6=Alejandro |last6=Llanes Sosa |first7=Bárbara |last7=Sánchez Oria |first8=Elizabeth A.H. |last8=Wallace |year=1996 |title=Winter surveys of forest-dwelling Neotropical migrant and resident birds in three regions of Cuba |journal=The Condor |volume=98 |issue=4 |pages=745–768 |jstor=1369856 | doi = 10.2307/1369856 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Oni scias, ke ĝi vivas en sekaj malaltaj teroj, ĉiamverdaj arbaroj, marborda vegetaĵaro, kaj proksime de rojoj kaj riveroj. Kubaj todoj povas esti malfacile videblaj; Vaurie raportis, &quot;Nur unu vidita ĉe la Kabo, en densa subkreskaĵaro, sed pluraj aŭditaj.&quot;&lt;ref name=Vaurie1957&gt;{{cite journal |first=C. |last=Vaurie |year=1957 |title=Field notes on some Cuban birds |journal=The Wilson Bulletin |volume=69 |issue=4 |pages=301–313 |jstor=4158615}}&lt;/ref&gt;

==Kutimaro==
Ili ofte videblas en paroj. Kiam ili ripozas, ili foje ripetas strangan mallongan &quot;tot-tot-tot-tot&quot;, sed ilia plej karakteriza krio estas mola &quot;pprrii-pprrii&quot; (kio estas la origino de ĝia kuba ordinara nomo, 'Pedorrera' (furzulo)). Ĝiaj flugiloj produktas zuman sonon, kiu estas uzata dum paradaj flugoj.&lt;ref name=NeoBirds/&gt;&lt;ref name=BofCuba&gt;{{cite book |last1=Garrido |first1=Orlando H. |last2=Kirkconnell |first2=Arturo |title=Field Guide to the Birds of Cuba |publisher=Comstock, Cornell University Press |location=Ithaca, NY |year=2000 |isbn=978-0-8014-8631-9 |page=147}}&lt;/ref&gt;

===Reproduktado===
Nestoj konsistas el tunelo ĉirkaŭ 30 cm longa en argila riverdigo, kun fina ĉambro, kvankam kelkfoje ili uzas putran trunkon aŭ arbokavaĵon.&lt;ref name=NeoBirds/&gt; Ili kovras la murojn de la tunelo kaj la ovĉambron per dika glueca substanco miksita kun herbo, likeno, algoj, malgrandaj plumoj kaj aliaj materialoj. Tri aŭ kvar ovoj estas demetitaj kaj ili estas kovataj de ambaŭ gepatroj.&lt;ref name=NeoBirds/&gt;

===Manĝado===
La dieto de la Kuba todo estas ĉefe de [[insektoj]], sed ankaŭ povas inkluzivi malgrandajn [[frukto]]jn, malgrandajn [[lacerto]]jn kaj [[araneo]]jn. Kvankam la ekologio de ĉi tiuj birdoj estis malmulte studita, oni scias, ke ili partoprenas en [[Miksita kunmanĝantaro|miksspeciaj kunmanĝantaroj]].&lt;ref name=Hamel2005&gt;{{cite journal |first1=P.B. |last1=Hamel |first2=A. |last2=Kirkconnell |year=2005 |title=Composition of mixed-species flocks of migrant and resident birds in Cuba |journal=Cotinga |volume=24 |pages=28–34 |url=https://www.srs.fs.usda.gov/pubs/ja/uncaptured/ja_hamel010.pdf}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260421035144/https://www.srs.fs.usda.gov/pubs/ja/uncaptured/ja_hamel010.pdf |date=2026-04-21 }}&lt;/ref&gt; Ili ankaŭ estas predo uzata kiel manĝaĵo: predantoj estas kaj [[mungoto]]jn kaj homojn en malriĉaj regionoj.

==Vidu ankaŭ==
* [[Jamajka todo]]
* [[Stretbeka todo]]
* [[Larĝbeka todo]]
* [[Puertorika todo]]

==Referencoj==
{{Referencoj}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Todus multicolor}}
{{Wikispecies|Todus multicolor}}
* [http://www.surfbirds.com/media/Photos/june03screen.jpg Cuban tody photograph] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241130174301/http://www.surfbirds.com/media/Photos/june03screen.jpg |date=2024-11-30 }} at [http://www.surfbirds.com/birdwallpaper.html surfbirds.com bird wallpapers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230716101720/http://www.surfbirds.com/birdwallpaper.html |date=2023-07-16 }}

{{Birdoj}}
[[Kategorio:Birdoj de Kubo]]
[[Kategorio:Koracioformaj]]</text>
      <sha1>asgowwwh9km2nnxlmfu6myiddhqovi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artmuzeo de Ĥarkivo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>948657</id>
    <revision>
      <id>9503000</id>
      <parentid>9468440</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9503000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6219" sha1="grbczyk64kfx9bac53nmogg2g1ksrbr" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo
|regiono-ISO = UA
}}
La '''Ĥarkiva Artomuzeo''' ({{lingvo-uk|Харківський художній музей}}) estas unu el la plej grandaj kolektoj de belartoj kaj aplikataj artoj en [[Ĥarkivo]], [[Ukrainio]], ŝtata muzeo. 

Ĝi estis fondita en 1905 kaj origine nomiĝis la Urba Arta kaj Industria Muzeo. La Ĥarkiva historiisto Dmitro Bahalii estris la komisionon por kompletigi la novan muzeon&lt;ref&gt;[https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html Велике російське руйнівництво: Архітектурні пам’ятки, пошкоджені війною // Bird in Flight, 18.03.2022]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Томашевський, Володимир Володимирович (1999). [https://dx.doi.org/10.31812/123456789/4957 Музика на уроках образотворчого мистецтва] (Report). КДПУ.&lt;/ref&gt;. Ĝi situas ĉe la strato Ĵon Mironosito, numero 11. La muzeo troviĝas en la domego laŭ la projekto de la ukraina arkitekto kaj akademiano [[Oleksij Beketov]] por la industriisto I. E. Ignatiŝĉev, la posedanto de la bierfarejo Ĥarkiva Ivanovo. La konstruaĵo estas desegnita en [[Novklasika arkitekturo|novklasika stilo]] kun [[Baroko|barokaj]] kaj [[Secesio (stilo)|secesiaj]] elementoj. Post la [[Oktobra Revolucio]] kaj la establado de la soveta potenco en Ĥarkivo, la rezidejo estis ŝtatigita, kaj de 1922 ĝis 1928, el la konstruaĵo funkciis la Konsilio de Popolaj Komisaroj (SNK) de Ukrainio, estrita de la prezidanto de la Konsilio de Popolaj Komisaroj de la [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko|Ukraina SSR]] Vlas Ĉubar. 

En 1922, ĝi estis transformita en la Muzeon de Ukraina Arto kaj dividita en 3 fakojn: [[pentrarto]], [[skulptarto]] kaj [[arkitekturo]]. En la pentraĵa fako, oni kolektis specimenojn de libraj grafikaĵoj, kolekton de [[Ikono (religio)|ikonoj]] de la 16-a–19-a jarcentoj, kaj ankaŭ portretajn, pejzaĝajn kaj [[Ĝenropentraĵo|ĝenrajn pentraĵojn]] de la 18-a–19-a jarcentoj.

La 2-an kaj 8-an de marto 2022, la muzeokonstruaĵo estis difektita de rusiaj misilatakoj proksime de la loko&lt;ref&gt; &quot;[https://birdinflight.com/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.htmlою Велике російське руйнівництво: Архітектурні пам'ятки, пошкоджені війною]&quot;. Bird In Flight. 2022-03-18. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=como&gt;Солодовнік, Марія (2026-06-14). &quot;[https://suspilne.media/kharkiv/1330788-harkivskij-hudoznij-muzej-pid-cas-vtorgnenna-evakujovuvali-eksponati-vidnovluvali-poskodzenu-budivlu/ Як Харківський художній музей жив під час вторгнення]&quot;. Суспільне | Новини&lt;/ref&gt;. La atakoj difektis la fasadon, fenestrojn kaj vitralajn elementojn&lt;ref&gt; &quot;[https://birdinflight.com/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html Велике російське руйнівництво: Архітектурні пам'ятки, пошкоджені війною]&quot;. Bird In Flight. 2022-03-18.&lt;/ref&gt;. Kelkaj el la plej valoraj ekspoziciaĵoj de la muzeo estis evakuitaj&lt;ref name=como/&gt;. La 31-an de decembro 2023, la konstruaĵo denove estis trafita de eksplodondo kaŭzita de alia rusia atako&lt;ref name=como/&gt;.

La 14-an de junio 2026, je  5:50, la rusia armeo efektivigis rektan atakon sur la konstruaĵon, laŭ raportoj uzante senpilotan aerveturilon de la tipo Shahed&lt;ref name=como/&gt;&lt;ref&gt;Солодовнік, Марія (2026-06-14). &quot;[https://suspilne.media/kharkiv/1330820-pozeza-u-hudoznomu-muzei-harkova-pisla-udaru-rf-use-najcinnise-u-nas-bulo-vivezeno/ Удар по художньому музею в Харкові: що відомо про пошкодження експонатів]&quot;. Суспільне | Новини&lt;/ref&gt;. La atako ekbruligis la tegmenton de la historia konstruaĵo, frakasis fenestrojn kaj kaŭzis la kolapson de la plafonoj super la dua etaĝo. Neniu vundito estis raportita&lt;ref&gt;Ігнатенко, Марія (2026-06-14). &quot;[https://rubryka.com/2026/06/14/rosiyany-atakuvaly-bezpilotnykom-harkivskyj-hudozhnij-muzej/ Росіяни атакували безпілотником Харківський художній музей]&quot;. Рубрика.&lt;/ref&gt;. Dum la fajroestinga operacio, krizaj respondantoj kaj urbaj servoj, inkluzive de la urbestro de Ĥarkivo, Ihor Tereĥov, provis evakuigi la ekspoziciaĵojn el la muzeo al ŝirmejo&lt;ref&gt;Ігнатенко, Марія (2026-06-14). &quot;[https://rubryka.com/2026/06/14/rosiyany-atakuvaly-bezpilotnykom-harkivskyj-hudozhnij-muzej/ Росіяни атакували безпілотником Харківський художній музей]&quot;. Рубрика.&lt;/ref&gt;&lt;ref name= sen&gt;&quot;[https://nakypilo.ua/novyny/yak-vyhliadaie-khudozhnii-muzei-u-tsentri-kharkova-pislia-vluchannia-bpla/ Як виглядає художній музей у центрі Харкова після влучання БпЛА]&quot;&lt;/ref&gt;. Kelkaj pentraĵoj estis difektitaj de la eksplodo aŭ detruitaj de la fajro&lt;ref&gt;Солодовнік, Марія (2026-06-14). &quot;[https://suspilne.media/kharkiv/1330802-ak-ratuvali-kartini-u-harkivskomu-hudoznomu-muzei-vid-pozezi-pisla-vlucanna-fotoreportaz/ Як рятували картини у Харківському художньому музеї від пожежі після влучання]&quot;. Суспільне | Новини&lt;/ref&gt;. Fajroestingaj klopodoj estis provizore suspenditaj pro la minaco de ripeta striko&lt;ref name= sen/&gt;.

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Henryk Siemiradzki 007.jpeg|[[Henryk Siemiradzki]], ''Piratoj'', 1880
Bashkirtseff, Marie (1858-1884) At a book.jpg|[[Marie Bashkirtseff]], ''Malantaŭ la libro'', 1882
Mykola Pymonenko-Sinokis.jpg|[[Mikola Pimonenko]], ''Fojnrikolto'', 1912
Reply of the Zaporozhian Cossacks (sketch, 1893, Kharkiv).jpg|[[Ilja Jefimoviĉ Repin]], ''[[La zaporoĵaj kozakoj skribas leteron al la turka sultano]]'', 1893, dua versio de la pentraĵo
InTheCacasusMountains.jpg|[[Lev Lagorio]], ''En la kaŭkazaj montoj'', 1879
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Artmuzeoj en Ukrainio]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Ĥarkivo]]</text>
      <sha1>grbczyk64kfx9bac53nmogg2g1ksrbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giorgio Di Nucci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>950771</id>
    <revision>
      <id>9503120</id>
      <parentid>9445263</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3222" sha1="sr1l18fyz6e33m4ojv0pbhf7ha6wehg" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo|nomo=Giorgio Di Nucci|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]|priskribo=|pseŭdonomo=|loko de naskiĝo=[[Moliso|Molizo]]|tradukis=|verkis=|ŝtataneco=[[itala]]|klereco=|universitato=|esperantiĝis en=[[2012]]|lingvoj=itala, angla, esperanto|profesio=pianisto, aktoro|periodo=[[2024]]-[[2029]]|titolo=senatano|partio=Verda Listo}}

'''Giorgio DI NUCCI''' (prononco {{prononco|ĜORĝo di NUĉi}}; naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]], do nun {{aĝo|1997|4|16}}-jaraĝa) estas itala pianisto, kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj esperantisto. Ekde [[2024]] li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]&lt;/ref&gt;.

== Vivo ==

=== Esperantisteco ===
Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso|Molizo]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone]]. La postan jaron li iĝis membro de [[Itala Esperantista Junularo]], kiun li gvidis kiel sekretario ([[2016]]-[[2017]]) kaj prezidanto ([[2017]]-[[2019]]). 

Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en [[2024]], kaj Di Nucci estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]&lt;/ref&gt;. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo]&lt;/ref&gt;. 

=== Artista vivo ===
[[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]]
Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en [[2020]] kaj magistran titolon en [[2024]], plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde [[2019]] kaj studis teatron ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf]&lt;/ref&gt;. 

Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en [[2017]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte]&lt;/ref&gt; kaj al KEF en [[2024]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio]&lt;/ref&gt;, [[2025]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer]&lt;/ref&gt; kaj [[2026]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz]&lt;/ref&gt;. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' ([[2019]])&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf]&lt;/ref&gt;, de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE ([[2023]]), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse]&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>sr1l18fyz6e33m4ojv0pbhf7ha6wehg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503121</id>
      <parentid>9503120</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Esperantisteco */</comment>
      <origin>9503121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3214" sha1="dzs898cf3qxnzh8am8wp6cc3859wf51" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo|nomo=Giorgio Di Nucci|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]|priskribo=|pseŭdonomo=|loko de naskiĝo=[[Moliso|Molizo]]|tradukis=|verkis=|ŝtataneco=[[itala]]|klereco=|universitato=|esperantiĝis en=[[2012]]|lingvoj=itala, angla, esperanto|profesio=pianisto, aktoro|periodo=[[2024]]-[[2029]]|titolo=senatano|partio=Verda Listo}}

'''Giorgio DI NUCCI''' (prononco {{prononco|ĜORĝo di NUĉi}}; naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]], do nun {{aĝo|1997|4|16}}-jaraĝa) estas itala pianisto, kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj esperantisto. Ekde [[2024]] li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]&lt;/ref&gt;.

== Vivo ==

=== Esperantisteco ===
Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone]]. La postan jaron li iĝis membro de [[Itala Esperantista Junularo]], kiun li gvidis kiel sekretario ([[2016]]-[[2017]]) kaj prezidanto ([[2017]]-[[2019]]). 

Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en [[2024]], kaj Di Nucci estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]&lt;/ref&gt;. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo]&lt;/ref&gt;.

=== Artista vivo ===
[[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]]
Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en [[2020]] kaj magistran titolon en [[2024]], plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde [[2019]] kaj studis teatron ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf]&lt;/ref&gt;. 

Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en [[2017]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte]&lt;/ref&gt; kaj al KEF en [[2024]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio]&lt;/ref&gt;, [[2025]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer]&lt;/ref&gt; kaj [[2026]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz]&lt;/ref&gt;. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' ([[2019]])&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf]&lt;/ref&gt;, de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE ([[2023]]), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse]&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>dzs898cf3qxnzh8am8wp6cc3859wf51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503122</id>
      <parentid>9503121</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Artista vivo */</comment>
      <origin>9503122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3190" sha1="28lfwc46tnm4mmvm7a4edc0005f9lj2" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo|nomo=Giorgio Di Nucci|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]|priskribo=|pseŭdonomo=|loko de naskiĝo=[[Moliso|Molizo]]|tradukis=|verkis=|ŝtataneco=[[itala]]|klereco=|universitato=|esperantiĝis en=[[2012]]|lingvoj=itala, angla, esperanto|profesio=pianisto, aktoro|periodo=[[2024]]-[[2029]]|titolo=senatano|partio=Verda Listo}}

'''Giorgio DI NUCCI''' (prononco {{prononco|ĜORĝo di NUĉi}}; naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]], do nun {{aĝo|1997|4|16}}-jaraĝa) estas itala pianisto, kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj esperantisto. Ekde [[2024]] li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]&lt;/ref&gt;.

== Vivo ==

=== Esperantisteco ===
Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone]]. La postan jaron li iĝis membro de [[Itala Esperantista Junularo]], kiun li gvidis kiel sekretario ([[2016]]-[[2017]]) kaj prezidanto ([[2017]]-[[2019]]). 

Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en [[2024]], kaj Di Nucci estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]&lt;/ref&gt;. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo]&lt;/ref&gt;.

=== Artista vivo ===
[[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]]
Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en [[2020]] kaj magistran titolon en [[2024]], plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde [[2019]] kaj studis teatron ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf]&lt;/ref&gt;. 

Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en 2017&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte]&lt;/ref&gt; kaj al KEF en 2024&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio]&lt;/ref&gt;, 2025&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer]&lt;/ref&gt; kaj 2026&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz]&lt;/ref&gt;. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' (2019)&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf]&lt;/ref&gt;, de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE (2023), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse]&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>28lfwc46tnm4mmvm7a4edc0005f9lj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503124</id>
      <parentid>9503122</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Esperantisteco */</comment>
      <origin>9503124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3171" sha1="m4exih8khx9t6i9sdrqhf9uxqvn5txq" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo|nomo=Giorgio Di Nucci|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]|priskribo=|pseŭdonomo=|loko de naskiĝo=[[Moliso|Molizo]]|tradukis=|verkis=|ŝtataneco=[[itala]]|klereco=|universitato=|esperantiĝis en=[[2012]]|lingvoj=itala, angla, esperanto|profesio=pianisto, aktoro|periodo=[[2024]]-[[2029]]|titolo=senatano|partio=Verda Listo}}

'''Giorgio DI NUCCI''' (prononco {{prononco|ĜORĝo di NUĉi}}; naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]], do nun {{aĝo|1997|4|16}}-jaraĝa) estas itala pianisto, kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj esperantisto. Ekde [[2024]] li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]&lt;/ref&gt;.

== Vivo ==

=== Esperantisteco ===
Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone]]. La postan jaron li iĝis membro de [[Itala Esperantista Junularo]], kiun li gvidis kiel sekretario (2016-2017) kaj prezidanto (2017-2019)). 

Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en 2024, kaj Di Nucci estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]&lt;/ref&gt;. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo]&lt;/ref&gt;.

=== Artista vivo ===
[[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]]
Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en [[2020]] kaj magistran titolon en [[2024]], plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde [[2019]] kaj studis teatron ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf]&lt;/ref&gt;. 

Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en 2017&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte]&lt;/ref&gt; kaj al KEF en 2024&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio]&lt;/ref&gt;, 2025&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer]&lt;/ref&gt; kaj 2026&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz]&lt;/ref&gt;. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' (2019)&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf]&lt;/ref&gt;, de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE (2023), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse]&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>m4exih8khx9t6i9sdrqhf9uxqvn5txq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503127</id>
      <parentid>9503124</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Artista vivo */</comment>
      <origin>9503127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="bqokvpzoldsa7wx496bhjl52sn3hjg4" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo|nomo=Giorgio Di Nucci|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]|priskribo=|pseŭdonomo=|loko de naskiĝo=[[Moliso|Molizo]]|tradukis=|verkis=|ŝtataneco=[[itala]]|klereco=|universitato=|esperantiĝis en=[[2012]]|lingvoj=itala, angla, esperanto|profesio=pianisto, aktoro|periodo=[[2024]]-[[2029]]|titolo=senatano|partio=Verda Listo}}

'''Giorgio DI NUCCI''' (prononco {{prononco|ĜORĝo di NUĉi}}; naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]], do nun {{aĝo|1997|4|16}}-jaraĝa) estas itala pianisto, kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj esperantisto. Ekde [[2024]] li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]&lt;/ref&gt;.

== Vivo ==

=== Esperantisteco ===
Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone]]. La postan jaron li iĝis membro de [[Itala Esperantista Junularo]], kiun li gvidis kiel sekretario (2016-2017) kaj prezidanto (2017-2019)). 

Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en 2024, kaj Di Nucci estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]&lt;/ref&gt;. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo]&lt;/ref&gt;.

=== Artista vivo ===
[[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]]
Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en 2020 kaj [[magistro|magistran titolon]] en 2024, plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde 2019 kaj studis [[teatro]]n ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf]&lt;/ref&gt;. 

Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en 2017&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte]&lt;/ref&gt; kaj al KEF en 2024&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio]&lt;/ref&gt;, 2025&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer]&lt;/ref&gt; kaj 2026&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz]&lt;/ref&gt;. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' (2019)&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf]&lt;/ref&gt;, de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE (2023), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse]&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>bqokvpzoldsa7wx496bhjl52sn3hjg4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503128</id>
      <parentid>9503127</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3167" sha1="koloi3rdlxgt1zgtacb1anleu34yrev" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|nomo=Giorgio Di Nucci
|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]
|dato de naskiĝo = la [[16-an de aprilo]] [[1997]]
|loko de naskiĝo= [[Civitavecchia]]
|ŝtataneco= [[itala]]
|esperantiĝis en=[[2012]]
|lingvoj=itala, angla, esperanto
|profesio=pianisto, aktoro
|periodo=2024-2029
|titolo=senatano
|partio=Verda Listo
}}
'''Giorgio DI NUCCI''' (prononco {{prononco|ĜORĝo di NUĉi}}; naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]], do nun {{aĝo|1997|4|16}}-jaraĝa) estas itala pianisto, kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj esperantisto. Ekde [[2024]] li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]&lt;/ref&gt;.

== Vivo ==

=== Esperantisteco ===
Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone]]. La postan jaron li iĝis membro de [[Itala Esperantista Junularo]], kiun li gvidis kiel sekretario (2016-2017) kaj prezidanto (2017-2019)). 

Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en 2024, kaj Di Nucci estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]&lt;/ref&gt;. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo]&lt;/ref&gt;.

=== Artista vivo ===
[[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]]
Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en 2020 kaj [[magistro|magistran titolon]] en 2024, plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde 2019 kaj studis [[teatro]]n ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf]&lt;/ref&gt;. 

Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en 2017&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte]&lt;/ref&gt; kaj al KEF en 2024&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio]&lt;/ref&gt;, 2025&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer]&lt;/ref&gt; kaj 2026&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz]&lt;/ref&gt;. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' (2019)&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf]&lt;/ref&gt;, de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE (2023), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse]&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>koloi3rdlxgt1zgtacb1anleu34yrev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503129</id>
      <parentid>9503128</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3190" sha1="026vk137xqjq06m114dxly808cgqdfg" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|nomo=Giorgio Di Nucci
|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]
|dato de naskiĝo = la [[16-an de aprilo]] [[1997]]
|loko de naskiĝo= [[Civitavecchia]]
|ŝtataneco= [[itala]]
|esperantiĝis en=[[2012]]
|lingvoj=itala, angla, esperanto
|profesio=pianisto, aktoro
|periodo=2024-2029
|titolo=senatano de la [[Esperanta Civito]]
|partio=Verda Listo
}}
'''Giorgio DI NUCCI''' (prononco {{prononco|ĜORĝo di NUĉi}}; naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]], do nun {{aĝo|1997|4|16}}-jaraĝa) estas itala pianisto, kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj esperantisto. Ekde 2024 li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]&lt;/ref&gt;.

== Vivo ==

=== Esperantisteco ===
Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone]]. La postan jaron li iĝis membro de [[Itala Esperantista Junularo]], kiun li gvidis kiel sekretario (2016-2017) kaj prezidanto (2017-2019)). 

Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en 2024, kaj Di Nucci estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]&lt;/ref&gt;. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo]&lt;/ref&gt;.

=== Artista vivo ===
[[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]]
Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en 2020 kaj [[magistro|magistran titolon]] en 2024, plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde 2019 kaj studis [[teatro]]n ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf]&lt;/ref&gt;. 

Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en 2017&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte]&lt;/ref&gt; kaj al KEF en 2024&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio]&lt;/ref&gt;, 2025&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer]&lt;/ref&gt; kaj 2026&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz]&lt;/ref&gt;. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' (2019)&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf]&lt;/ref&gt;, de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE (2023), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse]&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>026vk137xqjq06m114dxly808cgqdfg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503130</id>
      <parentid>9503129</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="83gri0zljha4wy0gmxh8kw9b5uz53rf" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|nomo=Giorgio Di Nucci
|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]
|dato de naskiĝo = la [[16-an de aprilo]] [[1997]]
|loko de naskiĝo= [[Civitavecchia]]
|ŝtataneco= [[itala]]
|esperantiĝis en=[[2012]]
|lingvoj=itala, angla, esperanto
|profesio=pianisto, aktoro
|periodo=2024-2029
|titolo=senatano de la [[Esperanta Civito]]
|partio=Verda Listo
}}
'''Giorgio DI NUCCI''' (prononco {{prononco|ĜORĝo di NUĉi}}; naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]], en la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Latio]] kaj la [[provinco Romo]], do nun {{aĝo|1997|4|16}}-jaraĝa) estas itala pianisto, kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj esperantisto. Ekde 2024 li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]&lt;/ref&gt;.

== Vivo ==

=== Esperantisteco ===
Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone]]. La postan jaron li iĝis membro de [[Itala Esperantista Junularo]], kiun li gvidis kiel sekretario (2016-2017) kaj prezidanto (2017-2019)). 

Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en 2024, kaj Di Nucci estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]&lt;/ref&gt;. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo]&lt;/ref&gt;.

=== Artista vivo ===
[[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]]
Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en 2020 kaj [[magistro|magistran titolon]] en 2024, plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde 2019 kaj studis [[teatro]]n ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf]&lt;/ref&gt;. 

Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en 2017&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte]&lt;/ref&gt; kaj al KEF en 2024&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio]&lt;/ref&gt;, 2025&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer]&lt;/ref&gt; kaj 2026&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz]&lt;/ref&gt;. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' (2019)&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf]&lt;/ref&gt;, de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE (2023), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse]&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>83gri0zljha4wy0gmxh8kw9b5uz53rf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503131</id>
      <parentid>9503130</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3296" sha1="bhm37bbov4vkjbjmtehz8zr0qd843rf" xml:space="preserve">{{unua}}
{{orfa|biografio}}
{{Informkesto homo
|nomo=Giorgio Di Nucci
|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]
|dato de naskiĝo = la [[16-an de aprilo]] [[1997]]
|loko de naskiĝo= [[Civitavecchia]]
|ŝtataneco= [[itala]]
|esperantiĝis en=[[2012]]
|lingvoj=itala, angla, esperanto
|profesio=pianisto, aktoro
|periodo=2024-2029
|titolo=senatano de la [[Esperanta Civito]]
|partio=Verda Listo
}}
'''Giorgio DI NUCCI''' (prononco {{prononco|ĜORĝo di NUĉi}}; naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]], en la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Latio]] kaj la [[provinco Romo]], do nun {{aĝo|1997|4|16}}-jaraĝa) estas itala pianisto, kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj esperantisto. Ekde 2024 li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]&lt;/ref&gt;.

== Vivo ==

=== Esperantisteco ===
Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone]]. La postan jaron li iĝis membro de [[Itala Esperantista Junularo]], kiun li gvidis kiel sekretario (2016-2017) kaj prezidanto (2017-2019)). 

Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en 2024, kaj Di Nucci estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]&lt;/ref&gt;. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo]&lt;/ref&gt;.

=== Artista vivo ===
[[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]]
Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en 2020 kaj [[magistro|magistran titolon]] en 2024, plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde 2019 kaj studis [[teatro]]n ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf]&lt;/ref&gt;. 

Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en 2017&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte]&lt;/ref&gt; kaj al KEF en 2024&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio]&lt;/ref&gt;, 2025&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer]&lt;/ref&gt; kaj 2026&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz]&lt;/ref&gt;. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' (2019)&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf]&lt;/ref&gt;, de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE (2023), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse]&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>bhm37bbov4vkjbjmtehz8zr0qd843rf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503133</id>
      <parentid>9503131</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Esperantisteco */</comment>
      <origin>9503133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3295" sha1="b6l99j15h9l5r5hha1luifinn479qnv" xml:space="preserve">{{unua}}
{{orfa|biografio}}
{{Informkesto homo
|nomo=Giorgio Di Nucci
|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]
|dato de naskiĝo = la [[16-an de aprilo]] [[1997]]
|loko de naskiĝo= [[Civitavecchia]]
|ŝtataneco= [[itala]]
|esperantiĝis en=[[2012]]
|lingvoj=itala, angla, esperanto
|profesio=pianisto, aktoro
|periodo=2024-2029
|titolo=senatano de la [[Esperanta Civito]]
|partio=Verda Listo
}}
'''Giorgio DI NUCCI''' (prononco {{prononco|ĜORĝo di NUĉi}}; naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]], en la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Latio]] kaj la [[provinco Romo]], do nun {{aĝo|1997|4|16}}-jaraĝa) estas itala pianisto, kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj esperantisto. Ekde 2024 li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]&lt;/ref&gt;.

== Vivo ==

=== Esperantisteco ===
Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone]]. La postan jaron li iĝis membro de [[Itala Esperantista Junularo]], kiun li gvidis kiel sekretario (2016-2017) kaj prezidanto (2017-2019). 

Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en 2024, kaj Di Nucci estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]&lt;/ref&gt;. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo]&lt;/ref&gt;.

=== Artista vivo ===
[[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]]
Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en 2020 kaj [[magistro|magistran titolon]] en 2024, plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde 2019 kaj studis [[teatro]]n ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf]&lt;/ref&gt;. 

Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en 2017&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte]&lt;/ref&gt; kaj al KEF en 2024&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio]&lt;/ref&gt;, 2025&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer]&lt;/ref&gt; kaj 2026&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz]&lt;/ref&gt;. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' (2019)&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf]&lt;/ref&gt;, de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE (2023), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse]&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>b6l99j15h9l5r5hha1luifinn479qnv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503408</id>
      <parentid>9503133</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3314" sha1="tlqo19pm1qx4k8qzmixfhl3xkq7nklv" xml:space="preserve">{{unua}}
{{orfa|biografio}}
{{Informkesto homo
|nomo=Giorgio Di Nucci
|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]
|dato de naskiĝo = la [[16-an de aprilo]] [[1997]]
|loko de naskiĝo= [[Civitavecchia]]
|ŝtataneco= [[itala]]
|esperantiĝis en=[[2012]]
|lingvoj=itala, angla, esperanto
|profesio=pianisto, aktoro
|periodo=2024-2029
|titolo=senatano de la [[Esperanta Civito]]
|partio=Verda Listo
}}
'''Giorgio DI NUCCI''' (prononco {{prononco|ĜORĝo di NUĉi}}; naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]], en la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Latio]] kaj la [[provinco Romo]], do nun {{aĝo|1997|4|16}}-jaraĝa) estas [[italoj|itala]] [[pianisto]], kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj [[esperantisto]]. Ekde 2024 li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]&lt;/ref&gt;.

== Vivo ==

=== Esperantisteco ===
Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone]]. La postan jaron li iĝis membro de [[Itala Esperantista Junularo]], kiun li gvidis kiel sekretario (2016-2017) kaj prezidanto (2017-2019). 

Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en 2024, kaj Di Nucci estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]&lt;/ref&gt;. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo]&lt;/ref&gt;.

=== Artista vivo ===
[[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]]
Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en 2020 kaj [[magistro|magistran titolon]] en 2024, plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde 2019 kaj studis [[teatro]]n ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf]&lt;/ref&gt;. 

Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en 2017&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte]&lt;/ref&gt; kaj al KEF en 2024&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio]&lt;/ref&gt;, 2025&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer]&lt;/ref&gt; kaj 2026&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz]&lt;/ref&gt;. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' (2019)&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf]&lt;/ref&gt;, de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE (2023), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]&lt;ref&gt;[https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse]&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>tlqo19pm1qx4k8qzmixfhl3xkq7nklv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ministerio pri Defendo de la Unuiĝinta Reĝlando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>951691</id>
    <revision>
      <id>9502999</id>
      <parentid>9452954</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baba79</username>
        <id>118684</id>
      </contributor>
      <origin>9502999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2437" sha1="gwnn1gbw7xy0abu6zebbrhbx5ccnc2y" xml:space="preserve">[[Dosiero:Ministry of Defence Main Building Mars 2014.jpg|eta|Ĉefa sidejo de la brita Ministerio pri Defendo, Londono.]]
La '''Ministerio pri Defendo''' ({{lang-en|Ministry of Defence}}, ofte mallongigita MOD aŭ MoD) de [[Unuiĝinta Reĝlando]] estas ministeria departemento de la [[Registaro de Britio]]. Ĝi respondecas pri efektivigo de la defendpolitiko difinita de la registaro kaj servas kiel la ĉefsidejo de la [[Brita Armeo|Britaj Armetrupoj]].

Ĝiaj ĉefaj celoj estas defendi Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Nord-Irlando kaj ĝiajn interesojn, antaŭenigi naciajn interesojn tutmonde kaj fortigi internacian pacon kaj stabilecon&lt;ref&gt;&quot;[https://www.gov.uk/government/organisations/ministry-of-defence/about About us]&quot;. Ministry of Defence.&lt;/ref&gt;. La MOD ankaŭ administras la ĉiutagan funkciadon de la armetrupoj, eventualaĵplanadon kaj defendaĉetadon.

La elspezoj, administrado kaj politiko de la MOD estas ekzamenataj de la Defenda Speciala Komitato&lt;ref&gt;&quot;[https://committees.parliament.uk/committee/24/defence-committee Defence Committee]&quot;([https://web.archive.org/web/20211229204516/https://committees.parliament.uk/committee/24/defence-committee arkivo]). Parliament of the United Kingdom. on 29 December 2021. The Defence Committee is appointed by the House of Commons to examine the expenditure, administration, and policy of the Ministry of Defence and its associated public bodies.&quot;&lt;/ref&gt;, krom Defenda Inteligenteco, kiu anstataŭe estritas de la Inteligenteco kaj Sekureca Komitato de la Parlamento&lt;ref&gt;&quot;[https://isc.independent.gov.uk/ Intelligence and Security Committee of Parliament]&quot;. gov.uk. Retrieved 29 December 2021. The ISC oversees the policies, expenditure, administration and operations of MI5, MI6, GCHQ, Defence Intelligence, the Joint Intelligence Organisation, the National Security Secretariat (NSS) and Homeland Security Group.&quot;&lt;/ref&gt;.

La Ministerio pri Defendo partoprenis en komercaj agadoj; ekzemplo de tio estas ilia anonco de 2025 provizi Norvegion per militŝipoj, la plej granda interkonsento pri eksportado de militŝipoj en Britio laŭ valoro&lt;ref&gt;&quot;[https://www.bbc.com/news/articles/cr5rgdpvn63o UK secures £10bn deal to supply Norway with warships]&quot;. www.bbc.com. 31-a de Aŭgusto 2025.&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Reĝa Aerarmeo]]

== Eksteraj ligiloj ==
*[https://gov.uk/mod Oficiala retejo]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Britaj ministerioj]]</text>
      <sha1>gwnn1gbw7xy0abu6zebbrhbx5ccnc2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Romaneto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>952691</id>
    <revision>
      <id>9503076</id>
      <parentid>9487121</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>== Tradukfonto == {{Trad|es|Novela corta}}</comment>
      <origin>9503076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="493uj2g499s05l44p6t2l6uutzwy7wt" xml:space="preserve">'''Romaneto''', mallonga romano, [[novelo]] aŭ noveleto estas rakonto pli mallonga ol [[romano]], kvankam malhavanta la ekonomion de rakontaj rimedoj karakteriza por romano. Redaktoroj kaj literaturaj societoj kutime priskribas romaneton kiel rakonton de inter 15 000 kaj 50 000 vortoj, aŭ 60 ĝis 200 paĝoj &lt;ref&gt;[https://owlcation.com/humanities/Difference-Between-A-Short-Story-Novelette-Novella-And-A-Novel |Meer, Syed Hunbbel |The Difference Between Short Stories, Novelettes, Novellas, and Novels ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sfwa.org/awards/faq.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090319043837/http://sfwa.org/awards/faq.htm |date=2009-03-19 }} What's the definition of a &quot;novella,&quot; &quot;novelette,&quot; etc.?&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.mhpbooks.com/discussing-the-novella-at-awp-2013] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230528100910/https://www.mhpbooks.com/discussing-the-novella-at-awp-2013/ |date=2023-05-28 }}|título=Discussing the Novella at AWP 2013&lt;/ref&gt;. Unu el la plej elstaraj ekzemploj estas *[[La Eta Princo]]* de [[Antoine de Saint-Exupéry]].

Kvankam neoficiala vorto, kaj eĉ ne aperita en [[PIV]], ĝi estas delonge uzita, ekzemple en Esperanto n 151 aŭgusto de 1913.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Mikronovelo]]

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

== Tradukfonto ==
{{Trad|es|Novela corta}}

[[Kategorio:Romanoj| ]]
[[Kategorio:Literaturaj ĝenroj]]</text>
      <sha1>493uj2g499s05l44p6t2l6uutzwy7wt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Akram Aylisli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953193</id>
    <revision>
      <id>9503218</id>
      <parentid>9480719</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9503218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5988" sha1="lep7zfzoxbpru03pyg1z1rpai0uovec" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}

'''Akram Najaf oglu Naibov''' ({{lang-az|Əkrəm Nəcəf oğlu Naibov}}, naskita la 6-an de decembro 1937 en Yuxarı Əylis, [[Naĥiĉevano]]), pli konata sub lia [[Plumonomo|plumnomo]] '''Akram Aylisli''' ({{Lang|az|Əkrəm Əylisli}}), estas [[Azeroj|azerbajĝana]] verkisto, dramisto, romanisto kaj iama parlamentano.&lt;ref name=&quot;IIIç&quot;&gt;{{in lang|az}} &quot;[http://www.meclis.gov.az/?/az/content/85 Üçüncü çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatları haqqında seçildikləri tarixə olan qısa MƏLUMATLAR].&quot; ''Meclis.gov.az''.&lt;/ref&gt; Liaj verkoj estis tradukitaj el lia denaska [[azerbajĝana lingvo]] en plurajn lingvojn en la antaŭa [[Sovetunio]] kaj ĉirkaŭ la mondo.&lt;ref name=&quot;Türk Edebiyatı&quot;&gt;{{in lang|tr}} &quot;[https://www.scribd.com/doc/51756495/Akram-Aylisli Akram Aylisli],&quot; in ''Azerbaycan XX.yy Yakın Dönem Türk Edebiyatı''. Accessed February 2, 2013.&lt;/ref&gt; Li estis ornamita de la Prezidanto de Azerbajĝano per la prestiĝaj ordenoj &quot; Istiglal &quot; (2002) kaj &quot;Ŝoĥrat&quot;. En 2013, post la publikigo de la novelo ''*Ŝtonaj sonĝoj*'' de Aylisli, kiu prezentis la pogromojn faritajn de azerbajĝananoj kontraŭ la armenoj en [[Pogromo de Sumgait|Sumgajto]] kaj [[Kontraŭarmena pogromo en Bakuo|Bakuo]] &lt;ref name=&quot;Enson Haber2&quot;&gt;{{in lang|tr}} &quot;[http://www.ensonhaber.com/azeri-yazarin-ezber-bozan-ermeni-cikisi-2013-02-04.html Azeri yazarın ezber bozan Ermeni çıkışı].&quot; ''Enson Haber''. February 4, 2013. Retrieved February 4, 2013.&lt;/ref&gt; kaj prezentis la armenojn en simpatia lumo, prezidanto [[Ilham Alijev|Alijev]] subskribis [[Dekreto|prezidentan dekreton]], kiu senigis Aylisli je la titolo &quot;Popola Verkisto&quot; kaj la prezidentan pension. &lt;ref name=&quot;Trend.az2&quot;&gt;&quot;[http://en.trend.az/news/politics/2116873.html Azerbaijani President signs orders to deprive Akram Aylisli of presidential pension and honorary title] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140327000000/https://web.archive.org/web/20140327182556/http://en.trend.az/news/politics/2116873.html |date=2014-03-27 }}.&quot; ''Trend.az''. February 7, 2013. Retrieved February 7, 2013.&lt;/ref&gt; Liaj [[Bruligo de libroj|libroj estis bruligitaj]] de azerbajĝana intelektularo kaj samlandanoj en lia hejmurbo, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://todayszaman.com/news-307281-stone-dreams-breaks-stereotypes-between-azeris-armenians.html|title='Stone Dreams' breaks stereotypes between Azeris, Armenians|access-date=November 28, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202234341/http://todayszaman.com/news-307281-stone-dreams-breaks-stereotypes-between-azeris-armenians.html|archive-date=December 2, 2013|url-status=dead|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; lia filo kaj edzino estis maldungitaj de siaj laborpostenoj kaj &quot;rekompenco&quot; de ĉirkaŭ 13 000 dolaroj estis promesita por detranĉi la orelon de la verkisto. &lt;ref name=&quot;independent.co.uk2&quot;&gt;&quot;[https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/bring-me-the-ear-of-akram-aylisli-politician-offers-8000-for-attack-on-writer-8492268.html Bring me the ear of Akram Aylisli! Politician offers £8,000 for attack on writer].&quot; ''[[The Independent]]''. Retrieved February 13, 2013.&lt;/ref&gt; En marto 2014, diversaj publikaj figuroj tra la mondo formale petis nomumi Aylisli por la [[Nobel-premio pri paco]] . &lt;ref name=&quot;en.apa.az2&quot;&gt;{{cite news|title=Request made to nominate Azerbaijani writer Akram Aylisli for Nobel Peace Prize|url=http://en.apa.az/news/208412|newspaper=Azeri-Press Agency (APA)|date=11 March 2014|access-date=March 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313095436/http://en.apa.az/news/208412|archive-date=March 13, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== En Esperanto aperis ==

* ''Sonĝoj pri pli bona epoko''. Far de [[Kalle Kniivilä]]. Aperis en [[BA18]]. Priskribo pri la figuro de la azera verkisto Akram Aylisli, kiu post la publikigo de sia romano ''Ŝtonaj sonĝoj'' devis ekziliĝi al [[Turkio]], ĉar li montras bildon favoran (aŭ almenaŭ ne malfavora) de [[armenoj]], kio tute estis neakceptebla en [[Azerbajĝano]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://web.archive.org/web/20141209134238/http://akramaylisli.info/ La retpaĝo de Akram Aylisli]
* [https://web.archive.org/web/20141209133851/http://akramaylisli.info/english/nomination/ La nomumo por la Nobel-premio pri paco]
* [http://www.rusrep.ru/article/2014/12/08/aylisli/ &quot;Estas kvazaŭ esti graveda dum via tuta vivo...&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141209130608/http://www.rusrep.ru/article/2014/12/08/aylisli/ |date=2014-12-09 }} &quot;Akram Aylisli estas la unua turklingva aŭtoro, kiu verkis romanon pri la [[armena genocido]]&quot;, verkita de Ŝura Burtin {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141209130608/http://www.rusrep.ru/article/2014/12/08/aylisli/ |date=2014-12-09 }} Archived  
* [https://web.archive.org/web/20150129111054/http://www.caucasus-survey.org/vol2/mamedov-stone-dreams-scandal.php La skandalo &quot;Ŝtonaj sonĝoj&quot;: la konflikto en Montara Karabaĥo kaj armen-azerbajĝanaj rilatoj en nuntempa literaturo, de Mikail Mamedov]
* [https://web.archive.org/web/20150129111148/http://www.caucasus-survey.org/vol2/sanamyan-armenian-reactions-to-stone-dreams.php Agnosko kaj laŭdo: armenaj reagoj al la romano &quot;Ŝtonaj sonĝoj&quot; de Akram Aylisli, verkita de Emil Sanamyan]
* [https://web.archive.org/web/20150129111122/http://www.caucasus-survey.org/vol2/ismayil-role-of-stone-dreams-in-azerbaijani-armenian-conflict.php Sincereco, vero kaj kompato en ago: la rolo de &quot;Ŝtonaj Revoj&quot; de Akram Aylisli en revizitado kaj pridubado de la vidpunktoj de azerbajĝananoj pri ilia konflikto kun la armenoj, de Ulvi Ismayil]
* [http://www.deutschlandfunk.de/schriftsteller-akram-ailisli-axt-und-feder.1247.de.html?dram:article_id=301057 &quot;Axt und Feder&quot; - la &quot;Deutschlandfunk&quot; elsendo (en la germana), de Ernst von Waldenfels]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Aylisli, Akram}}

[[Kategorio:Azerbajĝanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Azerbajĝanaj politikistoj]]</text>
      <sha1>lep7zfzoxbpru03pyg1z1rpai0uovec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Godela numeraro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953732</id>
    <revision>
      <id>9503359</id>
      <parentid>9478124</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergio</username>
        <id>46486</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* supro */ pri</comment>
      <origin>9503359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6606" sha1="sw8p69fbascjapj0pifovix1s484gbq" xml:space="preserve">'''Godela numeraro''' estas [[disĵeto]]  &lt;math&gt;g&lt;/math&gt;, ĵetanta la [[signoĉeno]]jn el la [[alfabeto (de formala lingvo)|alfabeto]]  de [[formala lingvo]] en la [[Natura nombro|naturajn nombrojn]]. Se &lt;math&gt;g(x)=n&lt;/math&gt;, tiam &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; estas unika '''Godela numero''', identiganta tiun vorton. Anstataŭgon de signoĉenoj per naturaj nombroj (iliaj numeroj) oni nomas '''aritmetikigo''', aŭ '''godelizo''' . La terminoj rilatas al [[Kurt Gödel]] ([[Godelo]]), kiu unue priskribis kaj uzis tian procedon por pruvi siajn [[Teoremoj pri nekompleteco|Teoremojn pri nekompleteco]] .

== Formala difino ==
Estu &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; la [[Numerebla aro|nombrebla aro]] da vortoj &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; [[formala lingvo]]. [[Funkcio (matematiko)|Funkcio]]

: &lt;math&gt;g\colon A \to \mathbb{N}&lt;/math&gt;

nomiĝas ''Godelizo'' se

* &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; estas komputebla [[disĵeto]] kaj
* la [[bildaro]] &lt;math&gt;g[A]&lt;/math&gt; estas [[decidebla aro]], kaj
* la funkcio inversa al &lt;math&gt;g&lt;/math&gt;, difinita sur &lt;math&gt;g[A]&lt;/math&gt;, estas komputebla.

Tiam &lt;math&gt;g(a),\ a\in A&lt;/math&gt; estas nomata la ''Godela numero'' de &lt;math&gt;a&lt;/math&gt;.

== Ekzemplo ==
Supozu ke necesas godelizi iujn ajn vortojn de la [[formala lingvo]] &lt;math&gt;L&lt;/math&gt;, bazita sur la [[alfabeto (de formala lingvo)|alfabeto]] &lt;math&gt;\Sigma&lt;/math&gt;. Estu &lt;math&gt;\Sigma = \{a, b, c\}&lt;/math&gt;.

Unu maniero de kodado estas simple numeri per sinsekvaj nombroj la literojn — en ĉi tiu ekzemplo ''a'' havu la numeron 1; ''b&amp;nbsp;'', la numeron 2; kaj ''c''&amp;nbsp;, la numeron 3. Tiam oni povas godelizi vortojn multiplikante la potencojn de sinsekvaj [[primo]]j respondantaj al la literpozicioj (al &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-a literpozicio respondu la &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-a primo el la vico &lt;math&gt;2,3,5,7,11,\ldots&lt;/math&gt;).

Ekz‑e por la vorto ''baccba'' :

* La litero &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; (n-ro 2) en la unua pozicio havas la valoron &lt;math&gt;2^2 = 4&lt;/math&gt;
* La &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; (n-ro-1) en la dua pozicio havas la valoron &lt;math&gt;3^1 = 3&lt;/math&gt;
* La &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; en la tria pozicio havas la valoron &lt;math&gt;5^3 = 125&lt;/math&gt;
* La &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; en la kvara pozicio havas la valoron &lt;math&gt;7^3 = 343&lt;/math&gt;
* La &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; en la kvina pozicio havas la valoron &lt;math&gt;11^2 = 121&lt;/math&gt;
* La litero &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; en la sesa pozicio havas la valoron &lt;math&gt;13^1 = 13&lt;/math&gt;

La godela numero de ''baccba'' en ĉi tiu kodado estas do &lt;math&gt;4\times 3\times 125\times 343\times 121\times 13 = 809\,308\,500&lt;/math&gt;

Ĉar ekzistas nefinie multe da primoj, eblas kodi arbitre longajn vortojn tiamaniere, kaj pro la unikeco de [[Faktorado de entjero|malkompono en produto de primoj]], la vorto ''abccba'' povas esti rekonstruita el la nombro 809308500. Tamen ekzistas nombroj, kiuj respondas al neniu vorto en la lingvo, ekzemple &lt;math&gt;3=2^0\times 3^1&lt;/math&gt; (neekzistanta unua litero) aŭ &lt;math&gt;16 = 2^4&lt;/math&gt; (la alfabeto &lt;math&gt;\Sigma&lt;/math&gt; ne havas kvaran elementon). Sed ĉi tiajn nevalidajn valorojn almenaŭ eblas algoritme distingi disde la validaj.

Krom la metodo montrita ĉi tie, ekzistas aliaj metodoj por plenumi godelizon. Ekzemple, oni povus uzi primojn ankaŭ por numeri la signojn de la alfabeto. Kvankam tio ne estas strikte necesa, ankaŭ eblas kodi la strukturon de termoj (formuloj).

Ekzemple, metodo priskribita en la libro ''«Gödel, Escher, Bach»'' de Douglas Hofstadter uzas {{N|pozicia nombrosistemo}} kun bazo 1000, kiu estas tre intuicia, sed formale pli malfacile uzebla ol metodo bazita sur potencoj de primoj kiel tiu ĉi-supre. Tio estas aparte vera por la kodoj uzataj en la [[informa teknologio]] — ekz‑e [[Unikodo]], uzebla ankaŭ por prezenti specialajn signojn.

== Godelizo de nombro-teoriaj deklaroj ==
Asertojn el nombroteorio (aŭ aliaj matematikaj teorioj) eblas formuli uzante finian signaron, kies elementoj inkluzivas ne nur simbolojn por variabloj, sed ankaŭ certajn matematikajn kaj logikajn simbolojn — ekz‑e
:: ( ) . , &lt;math&gt;+&lt;/math&gt;  × &lt;math&gt;=&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\Rightarrow&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\forall&lt;/math&gt;

(La [[Numerebla aro|nefinian numereblan]] aron da variabloj eblas prezenti per speciale markitaj vortoj de la finia alfabeto.)

Tielmaniere, nombroteoriajn asertojn (kaj eĉ pruvojn) eblas traduki en nombrojn. Kiel sekve de tio, nombroteorio, kiu supozeble traktas asertojn pri nombroj, povas ankaŭ trakti asertojn pri nombro-teoriaj asertoj kaj pruvoj. Ĉi tiu fakto estas kroma manifestaĵo de la Godelaj teoremoj pri nekompleteco.

== Godelizo de Turingaj maŝinoj  ==
Bonkonata apliko de la Godela numeraro estas la kodado de [[maŝino de Turing|Turinga maŝino]] per duuma vorto &lt;math&gt;w&lt;/math&gt;. Tiamaniere, ĉiujn Turingajn maŝinojn eblas numeri per naturaj nombroj; do, la aro da ĉiuj Turingaj maŝinoj estas [[Numerebla aro|numerebla]]. Ĉi tiu fakto estas uzata, interalie, en la [[Problemo de halto|haltproblemo]] .

=== Ekzemplo ===
Oni povas uzi diversajn numerajn konvenciojn. Ekzempla procedo estos montrita ĉi-sube. Estu Turinga maŝino

: &lt;math&gt;M = (Q, \Sigma, \Gamma, \delta, q_0, \square, F)&lt;/math&gt;

Sen perdo de ĝeneraleco, estu la aro de statoj &lt;math&gt;Q&lt;/math&gt; kaj la rubanda alfabeto &lt;math&gt;\Gamma&lt;/math&gt; numeritaj:

: &lt;math&gt;Q = \{q_0, q_1, \ldots, q_k\}, \Gamma= \{a_0, a_1, \ldots, a_l\}; k,l \in \mathbb{N}&lt;/math&gt;

Nun ni kodos ĉiujn transirojn en maniero provizora. &lt;math&gt;\delta(q_m, a_n) = (q_{m'}, a_{n'}, b)&lt;/math&gt; kun &lt;math&gt;b\in \{L,N,R\}&lt;/math&gt; per vorto super la alfabeto &lt;math&gt;\{0,1,\#\}&lt;/math&gt;. Statoj kaj la bazaj signoj estu prezentitaj per la duuma prezento de iliaj indeksoj (la funkcio &lt;math&gt;\operatorname{D}()&lt;/math&gt; eligas la '''D'''uuman prezenton de sia argumento); la individuajn elementojn apartigu la kradsigno &lt;math&gt;\#&lt;/math&gt;.

: &lt;math&gt;\delta(q_m, a_n) = (q_{m'}, a_{n'}, b) \mapsto \#\#\operatorname{D}(m)\#\operatorname{D}(n)\#\operatorname{D}(m')\#\operatorname{D}(n')\#\operatorname{D}(b)&lt;/math&gt;

kie &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; esprimas la kapmovon (&lt;math&gt;L = 0, N = 1, R = 2&lt;/math&gt;). Por redukti la alfabeton al la duuma &lt;math&gt;\{0,1\}&lt;/math&gt; ni uzu ĵeton de la aro &lt;math&gt;\{0,1,\#\}&lt;/math&gt; sur &lt;math&gt;\{0,1\}&lt;/math&gt;:

: &lt;math&gt;0 \mapsto 00, 1 \mapsto 01, \# \mapsto 10&lt;/math&gt;.

Tiamaniere la Turinga maŝino kun unu sola transira regulo &lt;math&gt;\delta(q_0, 0) \mapsto (q_0, 0, N)&lt;/math&gt; havos la numeron &lt;math&gt;1010001000100010001001_2 = 2656393_{10}&lt;/math&gt;.

Alternativo, kiu ne bezonas apartigilojn, estas uzi la unikecon de [[Faktorado de entjero|malkompono en produto de primoj]] por numeri la opojn.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Ĉurĉa tezo]]
* [[Decideblo]]
* [[Numerebla aro]]

== Referencoj ==
* {{Tradukita|lingvo=de|artikolo=Gödelnummer|revizio=268663402}}

[[Kategorio:Rekursia teorio]]</text>
      <sha1>sw8p69fbascjapj0pifovix1s484gbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kokarda pego</title>
    <ns>0</ns>
    <id>954917</id>
    <revision>
      <id>9503314</id>
      <parentid>9493523</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16851" sha1="s9w6j90ujgu9c4gnf961rfff7gujpcr" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kokarda pego
|koloro = pink
|dosiero =  Picoides borealis USMC2005729133853B.jpg
|priskribo de dosiero = Ino kun insekta predaĵo beke.
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero2 larĝo=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Pegedoj]] ''Picidae''
|genro = ''[[Leuconotopicus]]''
|dunomo aŭtoritato = 
|specio = '''Kokarda pego''' ''L. borealis'' 
|statuso = NT
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucnredlist&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Leuconotopicus borealis'' |article-number=e.T22681158A179376787 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681158A179376787.en |access-date=5a de Januaro 2023}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Leuconotopicus borealis''
|dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1809)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|sinonimo=
*Picoides borealis hylonomus (Wetmore, 1941)
*Dryobates borealis (Vieillot, 1809)
*Dendrocopos borealis hylonomus (Wetmore, 1941)
*Picoides borealis borealis (Vieillot, 1809)
*Dendrocopos borealis (Vieillot, 1809)
*Picoides borealis (Vieillot, 1809) 
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = Dryobates borealis map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La '''Kokarda pego'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] &lt;/ref&gt;, ''Leuconotopicus borealis'', estas nordamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Sudokcidenta Usono]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://checklist.americanornithology.org/taxa/13001|title=species: ''Dryobates borealis'' (Red-cockaded Woodpecker, Pic à face blanche)|website=AOS Checklist of North and Middle American Birds|publisher=American Ornithological Society|access-date=20a de Marto 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pool&gt;{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Picoides_borealis.html|website=Animal Diversity Web|title=''Picoides borealis''|last=Pool|first=Nathan|year=2014|editor-last1=Powers|editor-first1=Karen|editor-last2=Siciliano Martina|editor-first2=Leila|access-date=20a de Marto 2023}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas [[minacata specio]] laŭ la [[Traktato pri Endanĝeritaj Specioj]] de 1973.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ecos.fws.gov/ecp/species/7614|title=Red-cockaded woodpecker (''Picoides borealis'')|website=Environmental Conservation Online System|publisher=U.S. Fish &amp; Wildlife Service|access-date=22a de Aprilo 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt; 35 FR [https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-1970-10-13/pdf/FR-1970-10-13.pdf#page=1 16047]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-11-28 |title=Elusive orchid plays key role in plan to bring bird back after 30 years |first=Brady |last=Dennis |url=https://www.washingtonpost.com/climate-solutions/2025/11/28/rare-red-cockaded-woodpecker-tennessee-plan/ |access-date=2025-11-28 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

== Aspekto ==
[[Image:Picoides borealisEHP10CC1.jpg|thumb|maldekstre|Kapodetalo]]
La Kokarda pego estas specio de malgranda ĝis meza grandeco, intermeza inter la du plej disvastigitaj pegoj de Nordameriko (nome la [[Lanuga pego]] kaj la [[Vila pego]]). Ĉi tiu specio longas 18–23 cm, havas enverguron de 34–41 cm kaj pezas 40–56 g.&lt;ref name=pool/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fact-sheets.com/science-nature/animals/cockaded_woodpecker/|website=fact-sheets.com|title=Red-Cockaded Woodpecker (''Picoides borealis'')|archive-url=https://web.archive.org/web/20080515220144/http://www.fact-sheets.com/science-nature/animals/cockaded_woodpecker/|archive-date=2008-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allaboutbirds.org/guide/Red-cockaded_Woodpecker/lifehistory|title=Red-cockaded Woodpecker: Life History|website=All About Birds, TheCornellLab of Ornithology|publisher=Cornell University|access-date=20a de Marto 2023|year=2023}}&lt;/ref&gt; Inter la normaj mezuroj, la flugillongo estas 9,5–12,6 cm, la vosto longas 7–8,2 cm, la beko 1,9–2,3 cm kaj la tarso 1,8–2,2 cm.&lt;ref&gt;''Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World'' by Hans Winkler, David A. Christie &amp; David Nurney. Houghton Mifflin (1995), {{ISBN|978-0395720431}}&lt;/ref&gt; Ĝia dorso havas nigrajn kaj blankajn horizontalajn striojn. La plej distinga trajto de la Kokarda pego estas nigraj krono kaj nuko, kiuj ĉirkaŭas grandajn blankajn vangareojn. Malofte videbla – krom eble dum la reprodukta sezono kaj periodoj de teritoria defendo – la masklo havas malgrandan ruĝan strion ĉiuflanke de sia nigra krono, nomatan &quot;[[kokardo]]&quot; (angle ''cockade''), de kio devenas ĝia nomo. La specio estas klasifikita kiel &quot;[[Preskaŭ Minacata]]&quot; fare de la [[IUCN]]&lt;ref name=&quot;iucnredlist&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Leuconotopicus borealis'' |article-number=e.T22681158A179376787 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681158A179376787.en |access-date=5a de Januaro 2023}}&lt;/ref&gt; kaj kiel &quot;Minacata&quot; fare de la Usona Servo pri Fiŝoj kaj Faŭno.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ecos.fws.gov/ecp/species/7614|title=Red-cockaded woodpecker (''Picoides borealis'')|website=Environmental Conservation Online System|publisher=U.S. Fish &amp; Wildlife Service|access-date=20 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

== Kutimaro ==
La Kokarda pego manĝas ĉefe [[formiko]]jn, [[skarabo]]jn, [[blato]]jn, [[raŭpo]]jn, lignoborantajn [[insekto]]jn kaj [[araneo]]jn, kaj foje [[frukto]]jn kaj [[bero]]jn. Ĝi serĉas manĝaĵon plejparte sur [[pino]]j, kun forta prefero por grandaj arboj, kvankam ĝi foje serĉas manĝaĵon sur foliarboj kaj eĉ ĉasas maiz-orel-vermojn (''Helicoverpa zea'') en maizkampoj.&lt;ref name=&quot;birdsna&quot;&gt;Jackson, J. A. (1994). Red-cockaded Woodpecker (Dryobates borealis), version 2.0. In The Birds of North America (A. F. Poole kaj F. B. Gill, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bna.85&lt;/ref&gt;

La Kokarda pego estas teritoriema, [[birdomigrado|nemigranta]] specio de kunlabora reproduktado, kiu ofte konservas la saman partneron dum pluraj jaroj. La [[reprodukta sezono]] daŭras de aprilo ĝis junio. La reproduktanta ino demetas tri ĝis kvar ovojn en la ripoztruon de la reproduktanta masklo. La grupanoj kovas la malgrandajn blankajn ovojn dum 10–13 tagoj. Post eloviĝo, la idoj restas en la nestotruo dum ĉirkaŭ 26–29 tagoj. Post kiam ili ekflugas, la idoj ofte restas kun la gepatroj, formante grupojn de ĝis naŭ aŭ pli da membroj, kvankam pli ofte ili konsistas el tri ĝis kvar membroj. En ĉiu grupo estas nur unu reproduktanta paro, kaj ili kutime kreskigas nur unu idaron jare. La aliaj grupanoj – nomataj helpantoj, kutime maskloj el la antaŭa reprodukta sezono – helpas kovi la ovojn kaj kreskigi la idojn. Junaj inoj ĝenerale forlasas la grupon antaŭ la sekva reprodukta sezono por serĉi grupojn de solaj maskloj. La ĉefaj predantoj de la nestoj de la Kokarda pego estas rato-serpentoj, kvankam ankaŭ maiz-serpentoj (''Pantherophis guttatus'') prezentas minacon.&lt;ref name=longleaf&gt;{{Cite web|url=http://www.auburn.edu:80/academic/forestry_wildlife/longleafalliance/teachers/teacherkit/woodpecker.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131106131637/http://www.auburn.edu/academic/forestry_wildlife/longleafalliance/teachers/teacherkit/woodpecker.htm|url-status=dead|title=Red-Cockaded Woodpecker in Longleaf Pine Forest|archivedate=2013-11-06|website=www.auburn.edu|accessdate=2025-11-29}}&lt;/ref&gt; Studoj ankaŭ esploris la eblon, ke sudaj flugsciuroj povus negative efiki sur la populaciojn de la Kokarda pego pro konkurado pri nestotruoj kaj predado de ovoj kaj idoj.&lt;ref name=&quot;Conner-1996&quot;&gt;Conner, Richard N.; Rudolph, D. Craig; Saenz, Daniel; Schaefer, Richard R. 1996. Red-cockaded woodpecker nesting success, forest structure, and southern flying squirrels in Texas. ''Wilson Bulletin''. 108(4): 697-711.&lt;/ref&gt;

== Distribuado kaj habitato ==
Historie, la disvastiĝareo de tiu ĉi pegedo etendiĝis tra [[Sudorienta Usono]] de [[Florido]] ĝis [[Nov-Ĵerzejo]] kaj [[Marilando]], okcidenten ĝis orienta [[Teksaso]] kaj [[Oklahomo]], kaj enlanden ĝis [[Misurio]], [[Kentukio]] kaj [[Tenesio]]. Nuntempe oni taksas, ke ekzistas ĉirkaŭ 5 000 grupoj de tiu specio – aŭ 12 500 birdoj – de Florido ĝis [[Virginio]] kaj okcidenten ĝis sudorienta Oklahomo kaj orienta Teksaso; tio reprezentas proksimume unu procenton de la origina populacio (kiu iam superis unu milionon da individuoj). La specio [[Loka formorto|loke formortis]] en Kentukio, Marilando, Misurio, Nov-Ĵerzejo kaj Tenesio.&lt;ref name=FWS&gt;{{Cite web |url=https://www.fws.gov/rcwrecovery/rcw.html |title=U.S. Fish and Wildlife Service ''Red-cockaded Woodpecker'' |access-date=2017-03-19 |archive-date=2021-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318105328/https://www.fws.gov/rcwrecovery/rcw.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;walters1990&quot;&gt;{{cite journal |last1=Walters |first1=J. R. |editor1-last=Stacey |editor1-first=Peter B. |editor2-last=Koenig |editor2-first=Walter D. |editor1-link=Cooperative Breeding in Birds |title=Red-cockaded Woodpeckers: a ‘primitive’ cooperative breeder |journal=Cooperative breeding in birds |date=1990 |pages=67-102 |doi=10.1017/CBO9780511752452.004 |url=https://www.cambridge.org/core/books/cooperative-breeding-in-birds/redcockaded-woodpeckers-a-primitive-cooperative-breeder/66FA957A143B12C5FA13BFE398B2ACF7 |access-date=5 February 2026|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

La Kokarda pego loĝas en pinaraj [[savano]]j, kiuj dependas de incendioj.&lt;ref name=FWS /&gt;&lt;ref name=&quot;walters1990&quot; /&gt; Ĝi plej ofte preferas [[Longfolia pino|longfoliajn pinojn]] (''Pinus palustris''), sed ankaŭ aliaj specioj de sudaj pinoj taŭgas.&lt;ref name=&quot;walters1990&quot; /&gt; Dum aliaj pegoj elfosas kavojn en mortintaj arboj, kie la ligno estas putra kaj mola, la Kokarda pego estas la sola, kiu elfosas kavojn ekskluzive en vivantaj pinoj. La pli maljunaj pinoj, preferataj de la Kokarda pego, ofte suferas pro [[fungo|funga infekto]] nomata &quot;ruĝkora putro&quot;, kiu atakas la centron de la trunko kaj kaŭzas, ke la interna ligno – la kernligno – moliĝas. La kavoj estas kutime elfosataj dum periodo de unu ĝis tri jaroj.&lt;ref name=FWS/&gt;

== Ekologio ==
La Kkarda pego estas [[Supra-volbŝtona specio|ŝlosila specio]] en la ekosistemoj de sudaj pinarbaroj.&lt;ref name=&quot;FWS2&quot;&gt;{{Cite web |title=U.S. Fish and Wildlife Service ''Red-cockaded Woodpecker'' |url=https://www.fws.gov/rcwrecovery/rcw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318105328/https://www.fws.gov/rcwrecovery/rcw.html |archive-date=2021-03-18 |access-date=2017-03-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jusino2016&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jusino |first1=Michelle A. |last2=Lindner |first2=Daniel L. |last3=Banik |first3=Mark T. |last4=Rose |first4=Kevin R. |last5=Walters |first5=Jeffery R. |title=Experimental evidence of a symbiosis between red-cockaded woodpeckers and fungi |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |date=30 March 2016 |volume=283 |issue=1827 |doi=10.1098/rspb.2016.0106 |url=https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/283/1827/20160106/84398/Experimental-evidence-of-a-symbiosis-between-red |access-date=5 February 2026|hdl=10919/97887 |hdl-access=free |pmc=4822467 }}&lt;/ref&gt; Iliajn kavojn uzas duarange almenaŭ 27 specioj de vertebruloj, inkluzive de malgrandaj birdoj (ekz. [[Orienta blubirdo|orientaj blubirdoj]], [[Dukolora paruo|dukoloraj paruoj]] kaj [[Kresta tirano|krestaj tiranoj]]),&lt;ref name=&quot;FWS2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Rudolph-1990&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Rudolph |first1=D. Craig |last2=Conner |first2=Richard N. |last3=Turner |first3=Janet |date=1990 |title=Competition for Red-Cockaded Woodpecker Roost and Nest Cavities: Effects of Resin Age and Entrance Diameter |journal=The Wilson Bulletin |volume=102 |issue=1 |pages=23–36|jstor=4162822 }}&lt;/ref&gt; mamuloj (ekz. vespervespertoj ''Nycticeius humeralis''),&lt;ref name=&quot;Rudolph-1990&quot; /&gt; herpetofaŭno (ekz. larĝkapaj skinkoj ''Plestiodon laticeps'', grizaj arboranoj ''Dryophytes versicolor''),&lt;ref name=&quot;Conner-1996&quot; / kaj senvertebruloj (ekz. [[vespo]]j, [[abelo]]j, [[tineo]]j kaj [[formiko]]j).&lt;ref name=&quot;Conner-1996&quot; /&gt; 

[[Blankvizaĝa nigropego|Tufpegoj]] (''Dryocopus pileatus'') ofte pligrandigas kavojn kreitajn de Kokardaj pegoj, kio igas la arbon neloĝebla por la Kokarda pego, sed provizas vivejon por pli grandaj birdoj kiel [[Orienta kriĉostrigo|orientaj kriĉostrigoj]], [[arbanaso]]j kaj [[Amerika turfalko|amerikaj turfalkoj]].&lt;ref&gt;{{Cite book|jstor=4163960|title=The Wilson Bulletin|volume=110|issue=3|last1=Saenz|first1=Daniel|last2=Conner|first2=Richard N.|last3=Shackelford|first3=Clifford E.|last4=Rudolph|first4=Craig D.|publisher=Wilson Ornithological Society|year=1998|pages=362–367}}&lt;/ref&gt; Pli malgrandaj bestoj, kiel la [[Karolina melanerpo]], la [[Ruĝkapa melanerpo]] kaj la [[suda flugosciuro]], povas konkuri kun Kokardaj pegoj pri nepligrandigitaj nestoj.&lt;ref name=&quot;Conner-1996&quot; /&gt;

== Konservado ==
La Kokarda pego suferas pro [[Habitata fragmentado|fragmentiĝo de vivejo]], kiam oni forigas taŭgajn [[pino]]jn. Kiam pli granda grupo da birdoj disiĝas, por la idoj malfacilas trovi partnerojn, kaj tio fine fariĝas problemo rilate al la [[Biologia disiĝo|disvastiĝo de la specio]].&lt;ref name=&quot;Conner-1991&quot;&gt;{{Cite journal|jstor=4163048|journal=The Wilson Bulletin|volume=103|issue=3|last1=Conner|first1=Richard N.|last2=Rudolph|first2=D. Craig|publisher=Wilson Ornithological Society|year=1991|pages=446–457|title=Forest Habitat Loss, Fragmentation, and Red-Cockaded Woodpecker Populations}}&lt;/ref&gt; Disvastiĝante serĉe de novaj lokoj por ekloĝi, la Kokarda pego trafas vivejojn de konkurantaj pegospecioj.

La Kokarda pego estis la fokuso de naturprotektaj klopodoj eĉ antaŭ la adopto de la [[Leĝo pri Endanĝerigitaj Specioj]] en 1973. En Florido, paroj estas liberigataj en la Administra Areo DuPuis kaj sur aliaj private posedataj terenoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }}

== Bibliografio ==
* Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435.
* {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&amp;pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A &amp; C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}}
* {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}}
* {{cite web|url=http://rcwrecovery.fws.gov/rcw.htm|publisher=US Fish and Wildlife Service|title=Red-cockaded woodpecker|archive-url=https://web.archive.org/web/20040406061401/http://rcwrecovery.fws.gov/rcw.htm|archive-date=2004-04-06}}
* {{cite web|url=https://ebird.org/species/recwoo |work=eBird |title=Red-cockaded Woodpecker US Distribution}}

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Leuconotopicus borealis|''Leuconotopicus borealis''}}
*{{Commons category|Leuconotopicus borealis|''Leuconotopicus borealis''}}
*[http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&amp;sid=653&amp;m=0 BirdLife Species Factsheet.]
*[https://web.archive.org/web/20171023000853/https://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/red-cockaded-woodpecker.xml The Nature Conservancy's Species page: Red Cockaded woodpecker]
*[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Common&amp;KEYWORDS=red-cockaded+woodpecker&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Red-cockaded woodpecker photo gallery] VIREO*[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3880 Red-cockaded woodpecker videos] on the Internet Bird Collection
*[https://web.archive.org/web/20080512055714/http://www.visitcitrus.com/protected-birds.asp A little bit more about the red-cockaded woodpecker and a few other endangered birds]
* [http://ecos.fws.gov/speciesProfile/profile/speciesProfile.action?spcode=B04F Ecos.fws.gov], Species Profile
* [http://tfsweb.tamu.edu/newsroom/fullstory.aspx?id=1092 W.G.Jones State Forest, Conroe, Texas]
* [https://longleafalliance.org/species/red-cockaded-woodpecker/ Red-cockaded woodpecker ] at Longleaf Alliance

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Pegedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Usono]]</text>
      <sha1>s9w6j90ujgu9c4gnf961rfff7gujpcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>József Thim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>954929</id>
    <revision>
      <id>9503005</id>
      <parentid>9493606</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3422" sha1="cfrzug2irljsyzal15oddhdtlneborn" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = 
|naskonomo            = 
|dato de naskiĝo      = {{naskiĝtago|1864|8|6}}
|loko de naskiĝo      = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Sombor|Zombor]]
|dato de morto        = {{mortotago|1959|10|4}}
|loko de morto        = {{Hungario}} [[Budapeŝto]]
}}
'''[[Jozefo|József]] Thim''' [jOĵef tim], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Thim József Rudolf''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[historiisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''Thimm'', lia serba nomvarianto latinlitere: ''Josif Tim''.

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM82658 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=668521&amp;date=2026-10-14 nemzeti névtér&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1864|8|6}} en [[Sombor|Zombor]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Sombor]] en [[Serbio]]), li mortis {{mortotago|1959|10|4}} en [[Budapeŝto]].

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li studis en [[Universitato de Vieno]], [[Berlino]] kaj [[Graz]] (laŭ alia informo en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]]). Li akiris medicinan diplomon en [[1889]], poste li estis kuracisto en [[Titel]], inter 1893-1917 en Zombor. Intertempe en 1895 li akiris licencon pri magistrata kuracisto. Ekde 1917 li laboris en Vieno, precipe li okupiĝis pri [[trakomo]]. Inter 1921 – 1936 li estis kuracisto de hungara kolegio en Vieno, poste li vivis en Budapeŝto.

Krom sia medicina agado li okupiĝis pri la serba historiisto jam ekde 1884. Li kandidatiĝis (CSc) en 1952 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]] el historio. Li ricevis [[premio]]n de la reĝo de Serbio en 1896.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''Délmagyarország önvédelmi harcza 1848-1849-ben.'' (1-a volumo; 1887)
* ''A szerbek története a legrégibb kortól 1848-ig''. (3 volumoj, 1892; denove: 1893)
* ''Az egészségügyi közigazgatás kézikönyve, különös tekintettel a gyakorlati eljárásra.'' (manlibro, 2 volumoj, 1897)
* ''Magyar orvosi Utmutató.'' (1905)
* ''A Magyarországi 1848–49-i szerb fölkelés története'' (3 volumoj, 1930–1940)
* ''Ätiologisch-morphologische Forschungsergebnisse über Trachom und verwandte Einschlusskrankheiten.'' (1930)
* ''Bibliografiâ srpskog pokrete u Ugarskoj 1848-1849.'' (1931)
 
== Fontoj ==
* [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC15363/15679.htm biografio hungare]
* [https://huszarvagasblog.hu/tortenelmi_arckepcsarnok_thim_jozsef.html biografio hungare]
* [https://mek.oszk.hu/00000/00060/html/100/pc010065.html#1 Leksikono Pallas]
* [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm biografio hungare]
* [https://www.scribd.com/document/367958529/Magyar-orvoseletrajzi-lexikon-pdf Medicina Leksikono (legebla en la 594-a paĝo)]
* [https://real-j.mtak.hu/13710/1/Szazadok_1960.pdf nekrologo legebla en la 454-a paĝo]
* [https://web.archive.org/web/20220829102741/http://adattar.vmmi.org/konyvek/25/kalapis_zoltan_eletrajzi_kalauz_p-zs.pdf biografio hungare (legebla pli malsupre)]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Thim Jozsef}}

[[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj historiistoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>cfrzug2irljsyzal15oddhdtlneborn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christian Heurich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955225</id>
    <revision>
      <id>9503524</id>
      <parentid>9500795</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notoj */</comment>
      <origin>9503524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5671" sha1="kdwcwlbg9o8wfe95yf0bieiu3v5sw5o" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[file:Christian Heurich Mansion aka Brewmaster Castle.JPG|eta|''Heurich House'' en Vaŝingtono]]
'''Christian HEURICH''' (naskiĝinta la {{Daton|12|9|1842}} en [[haina (apud Hildburghausen)|Haina]], mortinta la {{daton|7|3|1945}} en [[Vaŝingtono]]&lt;ref&gt;Walter Muir Whitehill: ''Independent historical societies: an enquiry into their research and publication functions and their financial future,'' p. 175, The Boston Athenaeum, 1962&lt;/ref&gt;) estis [[usono|usona]] bierfaristo kaj filantropo. 
== Vivo ==
Estante filo de gastejestro li vivis ĝis la aĝo de 12 jaroj en Haina; en la aĝo de 14 jaroj li finis la lernejfrekventon en [[Römhild]] kaj iĝis orfo. Sekvis trejniĝo kiel bierfaristo kaj buĉisto en [[Themar]] antaŭ plurjara metiista migrado. Li venis ĝis [[Bazelo]], [[Munkeno]] kaj [[Vieno]]. Viene li laboris du jarojn en la bierfarado antaŭ pluirado al [[Graz]], [[Triesto]], [[Venecio]] kaj [[milano|Mediolano]]. En aprilo 1863 li revenis patrujen por soldati sed ne estis akceptita fare de la rekrutantoj. Ĉar starigo de propra bierfarejo en Eŭropo kostus tro, li sekvis inviton de la fratino Elisabeth veni al Usono. Ŝi jam de 1859 troviĝis en Norda Ameriko.

En 1866 Heurich vojaĝis Hamburgon por enŝipiĝi je ''Great Britain'' ĝis Londono. Sur la ŝipo ''Liverpool'' li vojaĝis disde [[Liverpolo]] al [[Novjorko]]. Post alveno en la 11-a de junio li iris al [[Baltimoro]], kie loĝis la fratino, kaj ellernis la anglan linvon. Laborante en biefrarejo li decidis pluiri al [[Ĉikago]] kaj poste al la kuzo en la proksimeco de [[Topeko]]. Sed en 1872 li revenis Baltimoron por aĉeti, kune kun sia dunginto Paul Ritter, bierfarejon.  Finfine plaĉis al ili ''Schnell Brewerey'' en Vaŝingtono (je ''20th Street'') kiun posedis Georg Schnell. Nur unu jaron poste li transprenis la posedataron de la kompaniano kaj fondis propran entreprenon. Samjare edziginis li Amelia Schnell, la vidvinon de Georg Schnell. 

Heurich iĝis posedanto de ampleksegaj grundoj kaj bierfara baronoo. Post malfermo de bierfarejo je ''20th Street''  li lokis ĝin tien, kie nuntempe troviĝas la [[Centro John F. Kennedy por la Prezentartoj]]. Pro tio la bierfarejo esis malkonstruita en la 1962-a jaro. 

Ĉar li mallonge antaŭmorte (kun 102 jaroj!) ankoraŭ afergvidantis, li taksatas la plej aĝa bierfaristo de la mondo. Konserviĝis Vaŝingtono lia kastelsimila vilao ''Heurich House'', konstruita en 1892/94 laŭ [[Viktoria (Britio)|malfruviktoria]] stilo. Heurich havis filon kaj filinon. Christian Heurich la Juna (1901–1979) transprenis la bierfarejon kaj fordonis por la muzeokonstruo 3.750 kvadratmetrojn.&lt;ref&gt;Maureen Joyce: [https://www.washingtonpost.com/archive/local/1979/07/13/christian-heurich-dies/47b0d220-14c1-4a87-9140-95e3ee888776/ &quot;Christian Heurich dies&quot;] - ĉe: ''Washington Post,'' 13.7.1979&lt;/ref&gt;

[[file:Heurich Mausoleum by Louis Amateis - Rock Creek Cemetery - Washington, D.C. - Sarah Stierch - D.jpg|eta|Heurich-maŭzoleo]]

Heurich estis entombigita en propra maŭzoleo, kiun kreis la skulptisto [[Edmond Romulus Amateis]]; estinte sur farmo en la [[kantonoj de Usono|Kantono]] Princgeorga de [[Marilando]] ĝi estas de 1951 sur la vaŝingtona tombejo ''Rock Creek Cemetery''.&lt;ref&gt;[http://siris-artinventories.si.edu/ipac20/ipac.jsp?&amp;profile=all&amp;source=~!siartinventories&amp;uri=full=3100001~!15796~!0#focus &quot;Heurich Mausoleum, (sculpture)&quot;] - okaze de kampanjo por monumentsavo (1993)&lt;/ref&gt;

[[file:Römhild-Volksbad.jpg|eta|Popola Banejo je Römhild, staranta en strato nomata laŭ Heurich]]
Heurich ĉiam plue estis interesata pri sia patrujo. En Römhild estiĝis danke al li la Popola Banejo (Volksbad) kaj la [[muzeo Steinsburg (Römhild)|Muzeon Steinsburg]].&lt;ref&gt;[http://www.rustycans.com/HISTORY/heurich.html &quot;Anybody can brew beer, but only God can make rust!&quot;] - biografio&lt;/ref&gt; En Haina li starigis infanĝardenon kaj en Römhlid li helpadis la orfejon. Verŝajne en 1891 li iĝis honora civitano de Römhild post mondono post fajrego; en Römhild portas eĉ hodiaŭ strato lian nomon ''Heurichstraße''.

== Skribaĵoj ==
* ''Aus meinem Leben, 1842–1934: Von Haina in Thueringen nach Washington in den Vereinigten Staaten von Amerika. Lebenslauf und Erinnerungen,'' C. Heurich, 1934

== Literaturo ==
* Columbia Historical Society (Washington, D.C.): ''Records - Columbia Historical Society of Washington,'' volumoj 60-62,'' p. 169, Columbia Historical Society, 1963
* ''Washington History: Magazine of the Historical Society of Washington,'' volumoj 3-4,'' p. 287, The Society, 1991
*Garett Peck: ''Capital Beer. A Heady History of Brewing in Washington, D.C.'', Vashingtono 2014, ISBN 978-1-62584-974-8, p. 57 

== Eksteraj ligiloj==
{{Commonscat|Christian Heurich}}
* [http://www.heurichhouse.org/ paĝaro de la vaŝingtona Heurich-muzeo]
* [http://freenet-homepage.de/matkey/chronik.htm kroniko de Römhild] - pri la mecenateco de Heurich en Turingujo 
* [https://www.goethe.de/ins/us/en/kul/oke/deu/was/chm.html &quot;Christian Heurich House Museum. German Roots in DC&quot;] - ĉe: ''goethe.de'' (Goetaj Institutoj en Usono)
*Mark Benbow: [https://www.immigrantentrepreneurship.org/entry.php?rec=38 &quot;Christian Heurich&quot;] - ĉe:  ''Immigrant Entrepreneurship,'' German Historical Institute, Vaŝingtono 
* [https://de.findagrave.com/memorial/24633720/christian-heurich Heurich-tombo] - ĉe: ''findagrave.com''

== Notoj ==
&lt;references/&gt; 
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Heurich, Christian}}
[[Kategorio:Bierfaristoj]]
[[Kategorio:Germanoj]]
[[Kategorio:Usonaj mecenatoj]]
[[Kategorio:Germanaj elmigrintoj]]
[[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Mortintoj en Vaŝingtono]]
[[Kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>kdwcwlbg9o8wfe95yf0bieiu3v5sw5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ko Pha-ngan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955271</id>
    <revision>
      <id>9503310</id>
      <parentid>9496435</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2426" sha1="9eoqb6od0s3jggufxcv0jokifz8qi4q" xml:space="preserve">{{informkesto geografiaĵo|insulo 
|kategorio=
|lando         = Tajlando
|regiono       = 
|mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
|mapo priskribo=
|regiono-ISO   = TH
|mapo lokumilo = iso
|areo_kodo  = 
|parenco       = [[Golfo de Tajlando]]
|parenco1       = 
|parenco_tipo  = akvejo
|parenco1_tipo  = akvejo
|loĝantaro denseco = auto
|longo=
|longo unuo=km
|larĝo=
|larĝo unuo=km
|areo=
|zomo=9
}}
[[Dosiero:Phangan Karte.png|eta|Mapo de la insulo]]
'''Ko Pha-ngan''' &lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Royal Gazette|volume=117|issue=พิเศษ 94 ง|pages=2|script-title=th:ประกาศราชบัณฑิตยสถาน เรื่อง การเขียนชื่อจังหวัด เขต อำเภอ และกิ่งอำเภอ|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2543/E/094/2.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20120125105537/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2543/E/094/2.PDF|url-status=dead|archive-date=January 25, 2012|date=14 Sep 2000|language=th}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120125105537/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2543/E/094/2.PDF |date=2012-01-25 }}&lt;/ref&gt; ({{lang-th|เกาะพะงัน}}, RTĜS : Ko Pha-ngan, prononco [kɔ̀ʔ pʰā.ŋān] ) estas [[insulo]] en la [[Golfo de Tajlando]] en la [[provinco Surat Thani]] de suda Tajlando. &lt;ref name=&quot;TAT2&quot;&gt;{{cite web|title=About Koh Pha-ngan|url=https://www.tourismthailand.org/About-Thailand/Destination/Ko-Pha-ngan|website=Tourism Authority of Thailand (TAT)|access-date=17 July 2019|archive-date=22 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422141158/https://www.tourismthailand.org/About-Thailand/Destination/Ko-Pha-ngan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ko Pha-ngan havas du fratininsulojn: la pli grandan [[Ko Samui]] sude kaj la pli malgrandan [[Ko Tao]] norde. La ĉefa urbo estas Thong Sala.

Koh Phangan estas plej konata pro la Plenlunfesto ('''Full Moon''') okazanta ĉiumonate sur la strando Haad Rin sub la signo de [[Luno|plenluno]], kaj la Duonlunfestivalo ('''Halfmoon'''), kiu okazas dum du tagoj ĉiumonate en la koro de la [[ĝangalo]] en la regiono Ban Tai. Ambaŭ festivaloj altiras dekojn da miloj da turistoj.

== Galerio ==
&lt;gallery&gt;
KoPhaNganMar2025 01.jpg
KoPhaNganMar2025 04.jpg
KoPhaNganMar2025 06.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Projektoj}}
[[Kategorio:Insuloj de Tajlando]]</text>
      <sha1>9eoqb6od0s3jggufxcv0jokifz8qi4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steinsburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955374</id>
    <revision>
      <id>9503517</id>
      <parentid>9497909</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notoj */</comment>
      <origin>9503517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4193" sha1="97if70hiah090jhwy402n7muhmxbwbz" xml:space="preserve">[[file:Steinsburg 20.JPG|eta|muraro de mezepoka Miĥaelo-kapelo sur la monto ''Kleiner Gleichberg'']]
'''Steinsburg''' nomiĝas la restoj de [[keltoj|kelta]] [[opidumo]] sur la monto ''Kleiner Gleichberg'' apud la kvartalo ''Waldhaus'' de [[Römhild]] (Germanujo). 

== Historio kaj priskribo ==
[[file:Steinsburg 03.JPG|eta|restoj de ''Steinsburg'']] 
''Kleiner Gleichberg'' (641m) estas ĝemelo geologia kun la kontraŭa monto [[Großer Gleichberg]] (679m). Ambaŭ estas konusoj bazaltaj de vulkana origino. Verŝajne la nomon ''Steinsburg'' respektive ''Steinberg'' (laŭvorte ''ŝtona monto'') kaŭzis la grandaj ŝtonaj kampoj ĉirkaŭ la monta plato. 

Jam [[Johann Wolfgang von Goethe]] rekonis la vulkanan originon de tiuj ĉi ŝtonkampoj; la bazalto de la iama vulkana tubo disfaliĝis pro erozio al la hodiaŭ videblaj blokmaroj, kiuj estas tipa karakterizaĵo de disfaliĝantaj vulkanruinoj. Tiuj ĉi bazaltblokoj estis uzataj en la kelta epoko por konstrui sekajn murojn, kiuj devis protekti la opidumon. Entute tri murringoj estis konstruitaj, kiuj ĉirkaŭis la monton simile al urbomuroj. La plej ekstera muro longas tri kilometrojn kaj ĉirkaŭabras areon de 66 hektaroj. Nur kelkaj mallongaj pecoj de tiuj ĉi muroj estas parte konservitaj, sed la kunfaliĝintaj partoj ankoraŭ ebligas rekoni la malnovan strukturon. 

Ĉe la forigo de grandaj partoj de la ŝtonkampoj por la vojkonstruado (ekde 1838) oni hazarde trovis metalajn objektojn kaj aliajn artefaktojn kaj poste rekonis ilian keltan originon. La ekde 1858 intensigita bazaltminado detruis prefere la facile atingeblajn malsuperajn murringojn kaj malkovrigis amasegon da trovaĵoj, el kiuj ĉefe la metalaj trovaĵoj konserviĝis en diversaj kolektoj. Danke al la iniciato de [[Alfred Götze]] la ŝtonminejoj estis fermitaj (inter 1902 kaj 1927). En la jaro 1929 la [[muzeo Steinsburg (Römhild)|Muzeo Steinsburg]] estis konstruita sur la selo inter ''Großer Gleichberg'' kaj ''Kleiner Gleichberg'', kie granda parto de la trovitaĵoj estas eksponita ĝis hodiaŭ.&lt;ref&gt;Peschel (1962), p. 14-17&lt;/ref&gt; La montoj ''Gleichberge'' estas egaligataj de kelkaj sciencistoj kun la loko ''Bikourgion'' menciita de [[Ptolemeo]] en ties ''Geographica enarratio''.&lt;ref&gt;Sabine Rieckhoff, Jörg Biel: ''Die Kelten in Deutschland,'' Theiss, Stuttgart 2001, p. 457&lt;/ref&gt; En la scienca kaj loka literaturo ''Kleiner Gleichberg'' eĉ iĝis sinomimo de ''Steinsburg''.

La grandarea detruado kondukis al la savado de nekutime granda kvanto da precipe metalaĵoj. Tamen dum tio oni ofte ne atentis la trov-kuntekstojn. Krome la malnovaj trovitaĵoj enhavas malmultajn ceramikaĵojn, ĉar vazfragmentoj en la 19-a jarcento ofte ne estis konservataj. Esploroj pri la trov-cirkonstancoj okazis jam en 1874 fare de kuracisto el Römhild. En la frua 20-a jarcento okazis planitaj elfosaĵoj fare de la prahistoriisto Alfred Götze. En la plej lasta tempo kelkaj el la konserviĝintaj fortikaĵrestaĵoj estis konservitaj, sed por tio ili devis esti parte malmuntitaj kaj denove amasigitaj.

== Literaturo ==
*Werner Gall, Thomas Grasselt: ''Archäologischer Wanderweg im Gleichberggebiet'' (=Faltblatt Thür. Landesamt f. Denkmalpflege und Archäologie), Gutenberg-Druck, Weimar 1994.
*Karl Peschel: ''Die vorgeschichtliche Keramik der Gleichberge bei Römhild in Thüringen'' (=Veröffentlichungen des vorgeschichtlichen Museums der Friedrich-Schiller-Universität Jena, 1), Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1962
*Reinhard Spehr: ''Archäologische Topographie der Steinsburg bei Römhild'' (=Kleine Schriften des Landesmuseums für Vorgeschichte, 1), Dresden 1980 
*Reinhard Spehr: ''Waffen, Werkzeuge und Geräte der Latènezeit und des Mittelalters vom Kleinen Gleichberg (=Sonderveröffentlichungen des Thüringischen Landesamtes für Denkmalpflege und Archäologie, 3), Beier &amp; Beran, Langenweißbach 2021, ISBN 978-3-95741-138-9

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* [https://steinsburgmuseum.de/ hejmpaĝo de Steinsburg-muzeo]

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Coordinate|NS=50.412091|EW=10.592884|type=landmark|region=DE-TH}}

{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Opidumoj]]
[[Kategorio:Keltaj arkeologiaj lokoj]]
[[Kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>97if70hiah090jhwy402n7muhmxbwbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kenny Chesney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955457</id>
    <revision>
      <id>9503277</id>
      <parentid>9501868</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T21:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2046" sha1="jii1metf5rnki9ummlcs9xbwrntnzrq" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
{{Informkesto kantisto}}
'''Kenneth Arnold CHESNEY''' (naskita la 26-an de marto 1968 en [[Knoxville (Tenesio)|Knoxville]], [[Tenesio]]) estas usona [[Kontreo|kantrikantisto]] kaj kantverkisto. 

Kun 30 milionoj da albumoj venditaj tutmonde, li publikigis sian debutan albumon, ''In My Wildest Dreams'', en 1994, kaj ekde tiam publikigis 19 daŭrigojn. Liaj albumoj generis 27 unuopaĵojn, kiuj atingis la pinton en la supraj 40 de la Billboard Hot 100. &lt;ref&gt;[https://www.sonymusic.com/sonymusic-labels/kenny-chesney-extends-worldwide-recording-agreement-with-sony-music-nashville/ &quot;Kenny Chesney Extends Worldwide Recording Agreement With Young Money records&quot;] ''(Gazetara komuniko).'' Sony Music''. June 4, 2012.''&lt;/ref&gt;

== Diskaro ==

* ''In My Wildest Dreams'' (1994)
* ''All I Need To Know'' (1995)
* ''Me And You'' (1996)
* ''I Will Stand'' (1997)
* ''Everywhere We Go'' (1999)
* ''No Shoes, No Shirt, No Problems'' (2002)
* ''All I Want For Christmas Is A Real Good Tan'' (2003)
* ''When the Sun Goes Down'' (2004)
* ''Be As You Are'' (Songs from an Old Blue Chair)'' (2005)
* ''The Road and the Radio'' (2005)
* ''Just Who I Am: Poets &amp; Pirates'' (2007)
* ''Lucky Old Sun'' (2008)
* ''Hemingway's Whiskey'' (2010)
* ''Welcome to the Fishbowl'' (2012)
* ''Life on a Rock'' (2013)
* ''The Big Revival'' (2014)
* ''Cosmic Hallelujah'' (2016)
* ''Songs for the Saints'' (2018)
* ''Here and Now'' (2020)
* ''Born'' (2024)
* ''Silver Sands Marina'' (2026)

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://www.kennychesney.com/ Oficiala retejo]
* {{Allmusic}}  
* [https://www.noshoesradio.com/ La radio &quot;No Shoes&quot; de Kenny Chesney]
* [https://www.kennychesneymovie.com/ Oficiala Filma Retejo por Kenny Chesney: Somero en 3D]
* [https://www.kennychesneymovie.com/ BFlix - Spektu Senpagajn Filmojn kaj Televidprogramojn Interrete - BFlix Filmoj]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Chesney, Kenney}}
[[Kategorio:Irlandaj usonanoj]]
[[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj kantistoj]]</text>
      <sha1>jii1metf5rnki9ummlcs9xbwrntnzrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto-Diskuto:Esperantovalencia</title>
    <ns>3</ns>
    <id>955804</id>
    <revision>
      <id>9503283</id>
      <parentid>9501755</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Saluton */</comment>
      <origin>9503283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1650" sha1="hwww4r0zsgplxhdkug0zbc3butl0mt9" xml:space="preserve">== Saluton ==
Mi intencas helpi al plibonigo de la artikolo Dolĉajno, kiu estas nun markita kiel forigebla, kiel farita per IA. La unua paŝo estus la titolo. Ĉu vi havas referencojn, ke tio nomiĝu tiel? En la vortaro de De Diego aperas flaĝoleto, kio krome estas PIV-a vorto. Poste oni povos ligigi la artikolon al alilingva versio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:51, 26 okt. 2026 (UTC)

:Saluton, kaj dankon pro la helpo. Vi pravas: mi ne havas referencon por «Dolĉajno». Mi serĉis en ReVo, en Vikipedio kaj en la reto, kaj la vorto aperas nenie krom en ĉi tiu artikolo.
:Tamen «flaĝoleto» ne estas la sama instrumento. Laŭ ReVo, flaĝoleto estas malgranda ligna blovinstrumento kun ses fingrotruoj, el la familio de la flutoj, kaj la artikolo «Labiofluto» metas ĝin inter la flutoj sen anĉo. La dulzaina havas duoblan anĉon kaj konusan tubon: ĝi estas speco de ŝalmo, parenca al la hobojo (vidu «Ŝalmo»). [[Uzanto:Esperantovalencia|Esperantovalencia]] ([[Uzanto-Diskuto:Esperantovalencia|diskuto]]) 18:18, 27 okt. 2026 (UTC)

==Alilingvaj ligiloj==
Saluton. Se estas alilingva versio de kreata artikolo, oni devas ligi ĝin al la ĝenerala sistemo. Ĝis nun estis mi kiu aligis viajn artikolojn al hispana aŭ kataluna versio. Nun vi povas lerni kiel fari tion; se vi ne kapablas, mi faros tion. Por atingi tiun celon oni iras maldekstre kaj malsupre kie estas ''Aldoni ligilojn'' kaj sekvu la indikojn. se tio ne funkcias, oni povas  fari same el la alilingva versio, ekzemple en la hispana ĉe ''Editar enlaces''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:11, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hwww4r0zsgplxhdkug0zbc3butl0mt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503433</id>
      <parentid>9503283</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Alilingvaj ligiloj */ Respondo</comment>
      <origin>9503433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2295" sha1="j95hcew92mrbae05pwjfh6x0se4avzy" xml:space="preserve">== Saluton ==
Mi intencas helpi al plibonigo de la artikolo Dolĉajno, kiu estas nun markita kiel forigebla, kiel farita per IA. La unua paŝo estus la titolo. Ĉu vi havas referencojn, ke tio nomiĝu tiel? En la vortaro de De Diego aperas flaĝoleto, kio krome estas PIV-a vorto. Poste oni povos ligigi la artikolon al alilingva versio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:51, 26 okt. 2026 (UTC)

:Saluton, kaj dankon pro la helpo. Vi pravas: mi ne havas referencon por «Dolĉajno». Mi serĉis en ReVo, en Vikipedio kaj en la reto, kaj la vorto aperas nenie krom en ĉi tiu artikolo.
:Tamen «flaĝoleto» ne estas la sama instrumento. Laŭ ReVo, flaĝoleto estas malgranda ligna blovinstrumento kun ses fingrotruoj, el la familio de la flutoj, kaj la artikolo «Labiofluto» metas ĝin inter la flutoj sen anĉo. La dulzaina havas duoblan anĉon kaj konusan tubon: ĝi estas speco de ŝalmo, parenca al la hobojo (vidu «Ŝalmo»). [[Uzanto:Esperantovalencia|Esperantovalencia]] ([[Uzanto-Diskuto:Esperantovalencia|diskuto]]) 18:18, 27 okt. 2026 (UTC)

==Alilingvaj ligiloj==
Saluton. Se estas alilingva versio de kreata artikolo, oni devas ligi ĝin al la ĝenerala sistemo. Ĝis nun estis mi kiu aligis viajn artikolojn al hispana aŭ kataluna versio. Nun vi povas lerni kiel fari tion; se vi ne kapablas, mi faros tion. Por atingi tiun celon oni iras maldekstre kaj malsupre kie estas ''Aldoni ligilojn'' kaj sekvu la indikojn. se tio ne funkcias, oni povas  fari same el la alilingva versio, ekzemple en la hispana ĉe ''Editar enlaces''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:11, 29 okt. 2026 (UTC)

:Bone. Mi jam vidis, ke vi regas la sistemon. Nun mi rekomendas al vi, ke vi kreu vian uzantopaĝon, nur vi rajtas fari tion: klakante sur la ruĝa ligilo Esperantovalencia. Estas kelkaj uzantoj kiuj metas vastan informon: ŝatataj temoj, celoj, kapabloj ktp. Tiel aliaj vikipediistoj povas rekte kontakti kaj kunlabori. Aliaj uzantoj retenas la anonimecon tajpante nur simplan frazon aŭ simile. Kreinte tiun paĝon la ligilo Esperantovalencia bluiĝos kaj tio havas avantaĝon ke post iom da tempo (aŭ iom da redaktoj) oni akiras diversajn rajtojn. Kunlabore. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 30 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>j95hcew92mrbae05pwjfh6x0se4avzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elogio de la madrastra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955805</id>
    <revision>
      <id>9503279</id>
      <parentid>9501019</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T21:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5669" sha1="257tkgckmwcv3fvb7120acc31jehj8r" xml:space="preserve">{{Informkesto libro}}
'''''Elogio de la madrastra''''' (''Laŭdo al la duonpatrino'') estas romano de 1986 de la perua verkisto [[Mario Vargas Llosa]].

==Intrigo==
{{Intrigo}}
Lucrecia kaj Rigoberto estas burĝa geedza paro — sen grandaj, mondumaj pretendoj — kiu plurfoje [[amoro|amoras]] tra la tuta romano. Ilia amo ne estas platona; male, iliaj renkontiĝoj estas frivolaj, ludemaj kaj gajaj. Rigoberto plenumas serion da preparaj fizikaj kaj mensaj ritoj antaŭ seksaj renkontiĝoj, dum Lucrecia kaj Fonchito (la duonfilo de Lucrecia) kondutas kvazaŭ ekzistus klara inklino al [[incesto]] inter ili. Ekzistas ankaŭ fantazia rakontfadeno ligita al famaj [[pentraĵo]]j, kiuj prezentas erotikajn scenojn. La pentraĵoj, kiuj aperas en la verko, estas ''Kandaŭles'' de [[Jacob Jordaens]], ''Diana Bananta'' de [[François Boucher]], ''Venuso kun Kupido kaj Muziko'' de [[Tiziano]], ''Kapo I'' de [[Francis Bacon]], ''Camino de Mendieta 10'' de Fernando de Szyszlo, kaj ''La [[Anunciacio]]'' de [[Fra Angelico]].
===Strukturo===
* 1.- ''La naskiĝtago de doña Lucrecia''. En sia [[naskiĝtago]] Lucrecia ricevas amindan gratulleteron de sia duonfilo Alfonsito, iras danki al lia lito, kaj dum [[brakumo]] ŝi ekscitiĝas, kio rezultas en arda [[amoro]] kun ŝia edzo.
* 2.- ''Kandaŭles, reĝo de Lidia'' (''Kandaŭles, reĝo de Lidia, montras sian edzinon al la ĉefministro Giges'' de [[Jacob Jordaens]]). La reĝo Kandaŭles permesas al sia ministro Giges observi lian amoradon al lia edzino Lucrecia, por ke tiu aprezu ŝian belecon.
* 3.- ''La merkredaj oreloj''. Don Rigoberto regule fortondas la harojn de siaj oreloj, kiujn li uzas kiel seksaj organoj, aŭdante la bruojn de la korpo de Lucrecia.
* 4.- ''Okuloj kiel [[lampiro]]j''. Cerbumado de Lucrecia ĉefe pri ekscitado ĉe Fonchito. Servistino Justiniana rakontas al ŝi, ke li spionas ŝin en la [[banĉambro]]. Tamen ŝi eĉ memmontras sin volupte.
* 5.- ''Diana post bano'' (Diana baninta, de [[François Boucher]]). En la sceno ŝi estas kiel Lucrecia kun Justiniana. Spionas iu paŝtisteto Foncín, kaj tio ekscitas la triopon.
* 6.- ''La lavado de don Rigoberto''. Rigoberto fekas, rutinega lavado.
* 7.- ''Venuso kun amo kaj muziko'' de [[Tiziano]]. Estas Amo kiu priskribas la scenon: Venuso estas la virino kiu kaŭzas deziron kaj plezuron. [[Muzikisto]] ne rajtas aliri ŝin, nur rugardi.
* 8.- ''La salo de ŝiaj larmoj''. Alfonsito minacas per [[memmortigo]] kaj tial atingas ammontrojn fare de Lucrecia.
* 9.- ''Homa portreto'' (Kapo I de [[Francis Bacon]]). Kriplega amanto sen membroj.
* 10.- ''Tuberplena kaj plezurveka''. Rigoberto zorgas sian [[nazo]]n, flarado al Lucrecia dum amindumado.
* 11.- ''Postmanĝo''. Lucrecia kaj Alfonsito dormas kune kaj amoras. Li vidas ŝin en abstrakta [[pentraĵo]] de la [[salono]]. Ŝi memoras la unuan amoron kun Alfonsito. Ŝi ne konsideras lin amanto, sed nur knabo kiu riĉigas sian geedzeccon kaj mikso de senkulpeco kaj maldeco.
* 12.- ''Amlabirinto'' Survoje al Mendieta 10 de Fernando de Szyszlo). Lucrecia priskribas kiel en la abstrakta pentraĵo estas ŝi kaj Rigoberto.
* 13.- ''Maldecaj vortoj''. Alfonsito diras al sia patro, ke lucrecia diris, ke ŝi havis belan [[orgasmo]]n (Rigoberto teruriĝas) kaj ke li faris lernejan tekston ''Laŭdo al la duonpatrino'', li legas ĝin kaj konfesas, ke temas pri reala okazaĵo (Rigoberto plu teruriĝas).
* 14.- ''La rozkolora junulo'' (La [[Anunciacio]] de [[Fra Angelico]]). La Virgulino Maria ricevas la  [[anĝelo]]n.
* Epilogo.- Justiniana kun Alfonsito kiu ne  sentas sin kulpa ke Rigoberto forpelis Lucrecia, kaj nun ambaŭ tristegas.Kiam Justininana sugestas ĉu li faris ĉion pro la memoro de sia patrino, li kisas ŝin kaj respondas, ke nur por resti kun ŝi mem.
{{Intrigofino}}

== Centraj temoj ==
Ĉi tiu estas romano, kiu pripensas [[feliĉo]]n kaj la korupton de senkulpeco — kiel videblas ĉe la roluloj Fonchito kaj lia duonpatrino — uzante rakontoteknikon, kiu kongruas kun la konvencioj de la [[erotismo|erotika ĝenro]], sed samtempe estas trapenetrita de [[poezio]].&lt;ref&gt;[http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI9494110315A.PDF Hernán Sánchez: ''Erotismo, cultura y poder en ''El elogio de la madrastra'', de Mario Vargas Llosa.''] {{Wayback|url=http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI9494110315A.PDF |date=20100330115617 }} Anales de literatura hispanoamericana, número 23, Editorial Complutense, Madrid, 1994. Konsultita en 1-10-2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.lecturalia.com/libro/511/elogio-de-la-madrastra Lecturalia: ''Elogio de la madrastra''.] Konsultita en 1-10-2010&lt;/ref&gt;

== Ĉefaj roluloj ==
*Don Rigoberto, edzo de doña Lucrecia kaj patro de Alfonsito.
*Doña Lucrecia, dua edzino de don Rigoberto, duonpatrino de Alfonsito.
*Alfonsito (Fonchito), filo de don Rigoberto.
*Justiniana, domservistino.

== Rilataj verkoj ==
En 1997 Vargas Llosa publikigis ''[[Los cuadernos de don Rigoberto]]'', romano kies temaro kaj roluloj sekvas la intrigon de la romano ''Elogio de la madrastra'' kaj apartenas ankaŭ al la erotika ĝenro.&lt;ref&gt;[https://www.lecturalia.com/libro/512/los-cuadernos-de-don-rigoberto Lecturalia: Los cuadernos de Don Rigoberto.] Konsultita la 1-10-2010&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://sololiteratura.com/var/rigo.html Sololiteratura: Los cuadernos de Don Rigoberto] {{Wayback|url=http://sololiteratura.com/var/rigo.html |date=20101013113824 }}. Konsultita la 1-10-2010&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
{{Referencoj}}

{{Trad|es|Elogio de la madrastra|175381142}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Literaturo de Peruo]]
[[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1988]]
[[Kategorio:Romanoj de Mario Vargas Llosa]]</text>
      <sha1>257tkgckmwcv3fvb7120acc31jehj8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503280</id>
      <parentid>9503279</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Strukturo */</comment>
      <origin>9503280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5665" sha1="0w58t9gppiiytrza6piue7qu5iys892" xml:space="preserve">{{Informkesto libro}}
'''''Elogio de la madrastra''''' (''Laŭdo al la duonpatrino'') estas romano de 1986 de la perua verkisto [[Mario Vargas Llosa]].

==Intrigo==
{{Intrigo}}
Lucrecia kaj Rigoberto estas burĝa geedza paro — sen grandaj, mondumaj pretendoj — kiu plurfoje [[amoro|amoras]] tra la tuta romano. Ilia amo ne estas platona; male, iliaj renkontiĝoj estas frivolaj, ludemaj kaj gajaj. Rigoberto plenumas serion da preparaj fizikaj kaj mensaj ritoj antaŭ seksaj renkontiĝoj, dum Lucrecia kaj Fonchito (la duonfilo de Lucrecia) kondutas kvazaŭ ekzistus klara inklino al [[incesto]] inter ili. Ekzistas ankaŭ fantazia rakontfadeno ligita al famaj [[pentraĵo]]j, kiuj prezentas erotikajn scenojn. La pentraĵoj, kiuj aperas en la verko, estas ''Kandaŭles'' de [[Jacob Jordaens]], ''Diana Bananta'' de [[François Boucher]], ''Venuso kun Kupido kaj Muziko'' de [[Tiziano]], ''Kapo I'' de [[Francis Bacon]], ''Camino de Mendieta 10'' de Fernando de Szyszlo, kaj ''La [[Anunciacio]]'' de [[Fra Angelico]].
===Strukturo===
* 1.- ''La naskiĝtago de doña Lucrecia''. En sia [[naskiĝtago]] Lucrecia ricevas amindan gratulleteron de sia duonfilo Alfonsito, iras danki al lia lito, kaj dum [[brakumo]] ŝi ekscitiĝas, kio rezultas en arda [[amoro]] kun ŝia edzo.
* 2.- ''Kandaŭles, reĝo de Lidia'' (Kandaŭles, reĝo de Lidia, montras sian edzinon al la ĉefministro Giges de [[Jacob Jordaens]]). La reĝo Kandaŭles permesas al sia ministro Giges observi lian amoradon al lia edzino Lucrecia, por ke tiu aprezu ŝian belecon.
* 3.- ''La merkredaj oreloj''. Don Rigoberto regule fortondas la harojn de siaj oreloj, kiujn li uzas kiel seksaj organoj, aŭdante la bruojn de la korpo de Lucrecia.
* 4.- ''Okuloj kiel [[lampiro]]j''. Cerbumado de Lucrecia ĉefe pri ekscitado ĉe Fonchito. Servistino Justiniana rakontas al ŝi, ke li spionas ŝin en la [[banĉambro]]. Tamen ŝi eĉ memmontras sin volupte.
* 5.- ''Diana post bano'' (Diana baninta, de [[François Boucher]]). En la sceno ŝi estas kiel Lucrecia kun Justiniana. Spionas iu paŝtisteto Foncín, kaj tio ekscitas la triopon.
* 6.- ''La lavado de don Rigoberto''. Rigoberto fekas, rutinega lavado.
* 7.- ''Venuso kun amo kaj muziko'' de [[Tiziano]]. Estas Amo kiu priskribas la scenon: Venuso estas la virino kiu kaŭzas deziron kaj plezuron. [[Muzikisto]] ne rajtas aliri ŝin, nur rugardi.
* 8.- ''La salo de ŝiaj larmoj''. Alfonsito minacas per [[memmortigo]] kaj tial atingas ammontrojn fare de Lucrecia.
* 9.- ''Homa portreto'' (Kapo I de [[Francis Bacon]]). Kriplega amanto sen membroj.
* 10.- ''Tuberplena kaj plezurveka''. Rigoberto zorgas sian [[nazo]]n, flarado al Lucrecia dum amindumado.
* 11.- ''Postmanĝo''. Lucrecia kaj Alfonsito dormas kune kaj amoras. Li vidas ŝin en abstrakta [[pentraĵo]] de la [[salono]]. Ŝi memoras la unuan amoron kun Alfonsito. Ŝi ne konsideras lin amanto, sed nur knabo kiu riĉigas sian geedzeccon kaj mikso de senkulpeco kaj maldeco.
* 12.- ''Amlabirinto'' Survoje al Mendieta 10 de Fernando de Szyszlo). Lucrecia priskribas kiel en la abstrakta pentraĵo estas ŝi kaj Rigoberto.
* 13.- ''Maldecaj vortoj''. Alfonsito diras al sia patro, ke lucrecia diris, ke ŝi havis belan [[orgasmo]]n (Rigoberto teruriĝas) kaj ke li faris lernejan tekston ''Laŭdo al la duonpatrino'', li legas ĝin kaj konfesas, ke temas pri reala okazaĵo (Rigoberto plu teruriĝas).
* 14.- ''La rozkolora junulo'' (La [[Anunciacio]] de [[Fra Angelico]]). La Virgulino Maria ricevas la  [[anĝelo]]n.
* Epilogo.- Justiniana kun Alfonsito kiu ne  sentas sin kulpa ke Rigoberto forpelis Lucrecia, kaj nun ambaŭ tristegas.Kiam Justininana sugestas ĉu li faris ĉion pro la memoro de sia patrino, li kisas ŝin kaj respondas, ke nur por resti kun ŝi mem.
{{Intrigofino}}

== Centraj temoj ==
Ĉi tiu estas romano, kiu pripensas [[feliĉo]]n kaj la korupton de senkulpeco — kiel videblas ĉe la roluloj Fonchito kaj lia duonpatrino — uzante rakontoteknikon, kiu kongruas kun la konvencioj de la [[erotismo|erotika ĝenro]], sed samtempe estas trapenetrita de [[poezio]].&lt;ref&gt;[http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI9494110315A.PDF Hernán Sánchez: ''Erotismo, cultura y poder en ''El elogio de la madrastra'', de Mario Vargas Llosa.''] {{Wayback|url=http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI9494110315A.PDF |date=20100330115617 }} Anales de literatura hispanoamericana, número 23, Editorial Complutense, Madrid, 1994. Konsultita en 1-10-2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.lecturalia.com/libro/511/elogio-de-la-madrastra Lecturalia: ''Elogio de la madrastra''.] Konsultita en 1-10-2010&lt;/ref&gt;

== Ĉefaj roluloj ==
*Don Rigoberto, edzo de doña Lucrecia kaj patro de Alfonsito.
*Doña Lucrecia, dua edzino de don Rigoberto, duonpatrino de Alfonsito.
*Alfonsito (Fonchito), filo de don Rigoberto.
*Justiniana, domservistino.

== Rilataj verkoj ==
En 1997 Vargas Llosa publikigis ''[[Los cuadernos de don Rigoberto]]'', romano kies temaro kaj roluloj sekvas la intrigon de la romano ''Elogio de la madrastra'' kaj apartenas ankaŭ al la erotika ĝenro.&lt;ref&gt;[https://www.lecturalia.com/libro/512/los-cuadernos-de-don-rigoberto Lecturalia: Los cuadernos de Don Rigoberto.] Konsultita la 1-10-2010&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://sololiteratura.com/var/rigo.html Sololiteratura: Los cuadernos de Don Rigoberto] {{Wayback|url=http://sololiteratura.com/var/rigo.html |date=20101013113824 }}. Konsultita la 1-10-2010&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
{{Referencoj}}

{{Trad|es|Elogio de la madrastra|175381142}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Literaturo de Peruo]]
[[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1988]]
[[Kategorio:Romanoj de Mario Vargas Llosa]]</text>
      <sha1>0w58t9gppiiytrza6piue7qu5iys892</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cristina de' Giorgi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955948</id>
    <revision>
      <id>9503415</id>
      <parentid>9502476</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1500" sha1="mcshwry5nnn7dhtz5x5hax4ih1l95tf" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = en [[1960]]
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''{{paĝonomo}}''' estas [[italoj|itala]] [[esperantistino]], naskiĝinta en [[1960]], do nun {{aĝo|1960|12|31}} ĝis {{aĝo|1960|1|1}}-jaraĝa&lt;ref&gt;Pri la naskiĝjaro atestas la indikoj pri ŝia gepatroj en la almanako [[Nia diligenta kolegaro]].&lt;/ref&gt; - la ekzakta naskiĝdato aŭ -loko ĉi tie ankoraŭ ne notiĝis. Ŝi estas la filino de esperantista patro [[Aldo de Giorgi]] (1924-2003) kaj same esperantitsa patrino [[Perla Martinelli]] (n. en 1938), kiuj estis en geedzeco inter 1957 kaj 1973. Laŭ nekonfirmitaj onidiroj Cristina estas [[denaska esperantisto]] - pli precizaj indikoj pri tio kaj entute pri la familia kaj persona biografio estus bonvenaj. 

De 1981 ĝis 1982 ŝi estis la kunprezidantino de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), agante kun [[Dario Besseghini]]. La duopo transprenis la postenon de [[Norberto Saletti ]]kaj transdonis ĝin al [[Roberto Tresoldi]], kiu jam antaŭe de 1977 ĝis 1980 havis tiun oficon. Tamen jam sekvajare, de 1983 ĝis 1984, ŝi reprenis la prezidantecon, nun sole. En pasko 1984 ŝi definitive transdonis la prezidantecon al [[Alessandro Perna]] por sekva oficperiodo de du jaroj, sed ankaŭ Cristina de Giorgi  plu aktivis en la estraro de IEJ kaj poste en [[Itala Esperanto-Federacio]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{ĝermo|esperantisto}}

{{vivtempo|de Giorgi, C}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>mcshwry5nnn7dhtz5x5hax4ih1l95tf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Medicina eraro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955951</id>
    <revision>
      <id>9503071</id>
      <parentid>9502472</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>== Tradukfonto == {{Trad|en|Medical error|1378441603}}</comment>
      <origin>9503071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2528" sha1="ts5zv3vb4csjyjxtggri72sgwdslc4t" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}

'''Kuracista''' aŭ '''medicina eraro''' estas evitebla malfavora efiko de prizorgo (&quot; iatrogenezo &quot;), ĉu ĝi estas evidenta aŭ damaĝa por la [[paciento]]. Tio povus inkluzivi malprecizan aŭ nekompletan diagnozon aŭ [[Terapio|kuracadon]] de [[malsano]], vundo, [[sindromo]], [[konduto]], [[infekto]] aŭ aliaj malsanoj.

La ofteco de medicinaj eraroj varias laŭ la konteksto. La Monda Organizaĵo pri Sano nomis malfavorajn rezultojn pro nesekura pacientoflegado kiel la 14-an kaŭzon de handikapo kaj morto en la mondo, kun ĉirkaŭkalkulo ke 1/300 homoj estas eble damaĝitaj de sanpraktikoj tra la mondo. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=World Health Organization|date=2019|title=Patient safety - Health Topics|url=https://www.who.int/news-room/facts-in-pictures/detail/patient-safety|access-date=2025-04-15|website=www.who.int|language=en}}&lt;/ref&gt;

Tiaj eraroj implikas erarojn en medikamenta administrado, ekzemple, la paciento ricevas la malĝustan [[medikamento]]n, la malĝustan [[dozo]]n aŭ fortecon, la medikamento estas donita al la malĝusta paciento, aŭ preskribita medikamento ne estas donita.  Medikamenta administrado ampleksas plurajn interligitajn laborprocezojn kaj implikas malsamajn profesiajn grupojn kaj entreprenojn. Medikamenta administrado estas centra tasko en la pacienta procezo en primaraj kaj specialaj sanservoj. Medikamentaj eraroj havas gravajn konsekvencojn por la sekureco de pacientoj. En la lastaj jaroj okazis pliiĝo en medikamenta uzo, kaj medikamento estas centra parto de la traktado de pluraj malsanprocezoj. 

Medicina eraro estas konsiderata grava se la kuracisto aŭ [[psikoterapiisto]] klare malobservis establitajn medicinajn aŭ psikoterapiajn regulojn aŭ akceptitan medicinan scion kaj faris eraron kiu, el objektiva vidpunkto, estas nekomprenebla ĉar ĝi estas io kion kuracisto aŭ psikoterapiisto simple ne devus fari.  

Establita medicina scio ne limiĝas al trovoj, kiuj estis integritaj en gvidliniojn, direktivojn aŭ aliajn eksplicitajn instrukciojn. Prefere, ĝi ankaŭ inkluzivas la fundamentajn medicinajn principojn, kiuj estas supozataj veraj en la respektiva fako. 

Kuracista mispraktiko povas rezulti el ago aŭ preterlaso. Ĝi povas konduki al la respondeco de la kuracanta kuracisto laŭ [[Civila juro|civila]], administra aŭ [[kriminala juro]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Tradukfonto ==
{{Trad|en|Medical error|1378441603}}

{{Projektoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Pacienta sekureco]]
[[Kategorio:Medicina diagnozo]]</text>
      <sha1>ts5zv3vb4csjyjxtggri72sgwdslc4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kulturo Kukuteni–Tripillia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955953</id>
    <revision>
      <id>9503363</id>
      <parentid>9502940</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>9503363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9910" sha1="bn65n7qkf8nrwneul0sao1xa0d4ndua" xml:space="preserve">La '''kulturo Kukuteni–Tripillia''', ankaŭ konata kiel la kulturo Kukuteni aŭ la kulturo Tripillia, estas [[arkeologia kulturo]] de la [[Neolitiko]] kaj [[Ĥalkolitiko]] (ĉ. 5050 ĝis 2950 a.K.)&lt;ref&gt;Arponen, V. P. J.; Ohlrau, René; Kerig, Tim (2024). &quot;[https://doi.org/10.1515%2Fopar-2024-0013 The Capability Approach and Archaeological Interpretation of Transformations: On the Role of Philosophy for Archaeology]&quot;. Open Archaeology. 10 20240013. doi:10.1515/opar-2024-0013.&lt;/ref&gt; en [[Sudorienta Eŭropo]]. Ĝi etendiĝis de la [[Karpatoj]] ĝis la regionoj de la riveroj [[Dnestro]] kaj [[Dnepro]]; ĝi centriĝis en la nuntempa [[Moldavio]] kaj kovris grandajn partojn de okcidenta [[Ukrainio]] kaj nordorienta [[Rumanio]], ampleksante areon de 350 000 km² kun diametro de 500 km (proksimume de [[Kijivo]] en la nordoriento ĝis [[Brașov]] en la sudokcidento)&lt;ref&gt;&quot;[https://www.nbcnews.com/id/wbna26839697 7,000 years ago, Neolithic optical art flourished – Technology &amp; science – Science – DiscoveryNews.com]&quot; ([https://web.archive.org/web/20151224112849/http://www.nbcnews.com/id/26839697/ns/technology_and_science-science/t/years-ago-neolithic-optical-art-flourished/ arkivo]). NBC News. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mantu, Cornelia-Magda (2000). &quot;[http://cisa.uaic.ro/saa/no7.htm Cucuteni–Tripolye cultural complex: relations and synchronisms with other contemporaneous cultures from the Black Sea area]&quot; ([http://archive.wikiwix.com/cache/20110711055237/http://cisa.uaic.ro/saa/no7.htm arkivo]). Studia Antiqua et Archaeologica. VII. Iași, Romania: Iași University: 267. OCLC 228808567.&lt;/ref&gt;.

La plimulto de la setlejoj de la kulturo Kukuteni–Tripillia estis malgrandaj kaj dense situantaj (kun interspacoj de 3 ĝis 4 kilometroj), koncentritaj ĉefe en la valoj de la riveroj [[Siret (rivero)|Siret]], [[Pruto|Prut]] kaj [[Dnestro]]&lt;ref&gt;Mallory, James P (1989). [https://archive.org/details/insearchofindoeu00jpma In search of the Indo-Europeans: language, archaeology and myth]. London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-05052-X. OCLC 246601873.&lt;/ref&gt;. Dum ĝia meza fazo (ĉ. 4100 ĝis 3500 a.K.), la loĝantaroj apartenantaj al la kulturo Kukuteni–Tripillia konstruis kelkajn el la plej grandaj setlejoj en Eŭrazio; iuj el ili entenis ĝis tri mil konstruaĵojn kaj estis verŝajne loĝataj de 20 000 ĝis 46 000 homoj&lt;ref&gt;Diachenko, Aleksandr; Francesco Menotti (2012). &quot;The gravity model: monitoring the formation and development of the Tripolye culture giant-settlements in Ukraine&quot;. Journal of Archaeological Science. 39 (8): 2810–2817. Bibcode:2012JArSc..39.2810D. doi:10.1016/j.jas.2012.04.025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Müller, Johannes. &quot;[https://www.academia.edu/8641305 High precision Tripolye settlement plans, demographic estimations and settlement organization] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170113190128/http://www.academia.edu/8641305/High_precision_Tripolye_settlement_plans_demographic_estimations_and_settlement_organization |date=2017-01-13 }}&quot; ([https://web.archive.org/web/20170113190128/http://www.academia.edu/8641305/High_precision_Tripolye_settlement_plans_demographic_estimations_and_settlement_organization arkivo]). academia.edu.&lt;/ref&gt;. Tiuj &quot;setlejegoj&quot; de la kulturo – kiujn oni konsideras fruaj formoj de urboj – estis la plej grandaj setlejoj en Eŭrazio, kaj eble en la tuta mondo, dum la 5-a jarmilo a.K&lt;ref&gt;Gaydarska, Bisserka; Nebbia, Marco; Chapman, John (2020). &quot;[https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0959774319000301/type/journal%20article Trypillia Megasites in Context: Independent Urban Development in Chalcolithic Eastern Europe]&quot;. Cambridge Archaeological Journal. 30 (1): 97–121. doi:10.1017/S0959774319000301. ISSN 0959-7743.&lt;/ref&gt;&lt;ref name= Kirleis&gt;Kirleis, Wiebke; Corso, Marta Dal; Pashkevych, Galyna; Schlütz, Frank; Hofmann, Robert; Terna, Andreea; Dreibrodt, Stefan; Rud, Vitalii; Videiko, Mykhailo Y.; Müller, Johannes (1-a de Januaro 2024). &quot;[https://doi.org/10.1007%2Fs00334-023-00936-y A complex subsistence regime revealed for Cucuteni–Trypillia sites in Chalcolithic eastern Europe based on new and old macrobotanical data]&quot;. Vegetation History and Archaeobotany. 33 (1): 75–90. Bibcode:2024VegHA..33...75K. doi:10.1007/s00334-023-00936-y. ISSN 1617-6278.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Chapman, John; Gaydarska, Bisserka; Nebbia, Marco (31-a de Majo 2019). &quot;[https://doi.org/10.3389%2Ffdigh.2019.00010 The Origins of Trypillia Megasites]&quot;. Frontiers in Digital Humanities. 6 10. doi:10.3389/fdigh.2019.00010. ISSN 2297-2668.&lt;/ref&gt;. La loĝantaro en sia kulmino, eble atingis aŭ superis unu milionon da homoj&lt;ref name= Valeria&gt;Kovtun, Valeria (6-a de Aŭgusto 2021). &quot;[https://www.bbc.com/travel/article/20210805-cucuteni-trypillia-eastern-europes-lost-civilisation Cucuteni-Trypillia: Eastern Europe's lost civilisation]&quot;. www.bbc.com.&lt;/ref&gt;. La kulturo estis riĉa kaj influa en la [[Eneolitiko|Eneolitika]] Eŭropo&lt;ref&gt;Brigand, Robin; Weller, Olivier (2018). &quot;[https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352409X17304790 Neo-Eneolithic settlement pattern and salt exploitation in Romanian Moldavia]&quot;. Journal of Archaeological Science: Reports. 17: 68–78. Bibcode:2018JArSR..17...68B. doi:10.1016/j.jasrep.2017.10.032.&lt;/ref&gt;, kaj la esploristo Asko Parpola priskribis la malfruan kulturon Kukuteni–Tripillia kiel prosperan kaj dense loĝatan dum la [[Kuproepoko]]&lt;ref name=&quot;Asko&quot;&gt;Parpola, Asko (1 September 2015). [https://archive.org/details/rootsofhinduisme0000parp/page/43/mode/1up The Roots of Hinduism: The Early Aryans and The Indus Civilization]. Oxford University Press. pp. 43–46. doi:10.1093/acprof:oso/9780190226909.001.0001. ISBN 978-0-19-022690-9.&lt;/ref&gt;. Oni sugestis, ke ĝi estis komence egalrajteca, kaj ke la kresko de malegaleco kontribuis al ĝia disfalo&lt;ref&gt;Hofmann, Robert; Müller-Scheeßel, Nils; Müller, Johannes (2024). &quot;[https://doi.org/10.15184%2Faqy.2024.18 Trypillia mega-sites: a social levelling concept?]&quot;. Antiquity. 98 (398): 380–400. doi:10.15184/aqy.2024.18. ISSN 0003-598X.&lt;/ref&gt;. La kulturo Kukuteni–Tripillia posedis komplekse desegnitajn ceramikaĵojn, kreitajn per altnivelaj fornoj; ĝi ankaŭ havis progresintajn arkitekturajn teknikojn, kiuj ebligis la konstruadon de grandaj konstruaĵoj, krome progresintajn agrikulturajn praktikojn kaj evoluintan metalurgion&lt;ref name= Valeria/&gt;. La ekonomio baziĝis sur ellaborita agrikultura sistemo kaj brutbredado; la loĝantoj scipovis la kultivadon de plantoj kapablaj elteni la ekologiajn limigojn de la kreskmedio&lt;ref name= Kirleis/&gt;. La kultivadaj praktikoj de tiu kulturo ludis gravan rolon ankaŭ en la formiĝo de la homecigita stepo en la nuna regiono&lt;ref name= Kirleis/&gt;.

La restaĵoj de [[potista rado]] el la mezo de la 5-a jarmilo a.K. konsistigas la plej malnovan iam trovitan potistan radon; ĝi datas de pluraj jarcentoj antaŭ la pruvoj pri similaj radoj en [[Mezopotamio]]&lt;ref&gt;Haarmann, Harald (2020). [https://books.google.com/books?id=FkL_DwAAQBAJ&amp;pg=PA40 Advancement in Ancient Civilizations: Life, Culture, Science and Thought]. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Company, Inc., Publishers. p. 40. ISBN 978-1-4766-4075-4.&lt;/ref&gt;. Tiu kulturo ankaŭ prezentas la plej malnovajn pruvojn pri la ekzisto de veturiloj kun radoj – nome en la formo de miniaturaj modeloj –, kio same antaŭas je pluraj jarcentoj ajnajn pruvojn pri tiaj veturiloj en Mezopotamio&lt;ref name= Asko/&gt;&lt;ref&gt;Fowler, Chris; Harding, Jan; Hofmann, Daniela, eds. (1 March 2015). [https://books.google.com/books?id=2PAkBwAAQBAJ&amp;dq=Starokorsunskaya+wheel&amp;pg=PA113 The Oxford Handbook of Neolithic Europe]. Oxford University Press. p. 113. doi:10.1093/oxfordhb/9780199545841.001.0001. ISBN 978-0-19-954584-1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bulliet, Richard W. (2016). [https://archive.org/details/the-wheel-inventions-and-reinventions-0231173385-9780231173384-9780231540612%20compress/page/6 The Wheel: Inventions And Reinventions]. New York: Columbia University Press. pp. 6, 51–70. ISBN 978-0-231-54061-2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://atlas-innovations.de/de/wheeled-vehicles?state=%7B%22mapZoom%22%3A%5B2%5D%2C%22mapCenter%22%3A%5B14.01158%2C50.747643%5D%2C%22innovationId%22%3Anull%2C%22timeRange%22%3A%5B-4000%2C2000%5D%2C%22filters%22%3A%7B%7D%2C%22compare%22%3A%7B%7D%2C%22binT Wheeled Vehicles]&quot;. Digital Atlas of Innovations. 2017.&lt;/ref&gt;. Iuj arkeologoj kaj historiistoj asertas, ke veturiloj kun radoj estis inventitaj ene de la kulturo Kukuteni–Tripillia kaj de tie disvastiĝis al aliaj regionoj; tamen, tiu ideo restas polemika kaj disputata.

Unu el la plej rimarkindaj aspektoj de tiu kulturo estis la perioda detruado de setlejoj; ĉiu loĝloko havis vivdaŭron de proksimume 60 ĝis 80 jaroj.La celo de la bruligado de tiuj setlejoj estas temo de debato inter fakuloj; iuj setlejoj estis rekonstruitaj plurfoje sur pli fruaj loĝtavoloj, konservante la formon kaj orientiĝon de la pli malnovaj konstruaĵoj. Unu loko – la ejo Poduri en Rumanio – malkaŝis dek tri loĝtavolojn, kiuj estis konstruitaj unu sur la alia dum multaj jaroj&lt;ref&gt;Monah, Dan (2005), &quot;Religie si arta in cultura Cucuteni&quot; , in Dumitroaia, Gheorghe (ed.), Primul muzeu Cucuteni din Romania, Bibliotheca memoriae antiquitatis XV , Piatra-Neamț, Rumanio: Editura Foton, pp. 162–173, OCLC 319165024&lt;/ref&gt;.

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Cucuteni IMG 3666.JPG
Cucutenireprezentarezoomorfica.JPG
Finds at the Middle Tripolye settlement of Branzeni IV (the lower layer), Edinet District painted bomb-like goblet. (49537840277).jpg
Goddess figurine with Tattoos.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Historio de Ukrainio]]
* [[Liniceramika kulturo]]
* [[Vinĉa kulturo]]
* [[Jamna-kulturo]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Bronza ĥalkolitiko]]
[[Kategorio:Neolitika Eŭropo]]
[[Kategorio:Arkeologiaj kulturoj de Ukrainio]]
[[Kategorio:Arkeologiaj kulturoj de Rumanio]]
[[Kategorio:Arkeologiaj kulturoj de Moldavio]]</text>
      <sha1>bn65n7qkf8nrwneul0sao1xa0d4ndua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Alessandro Amerio</title>
    <ns>1</ns>
    <id>955958</id>
    <revision>
      <id>9503138</id>
      <parentid>9502529</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="735" sha1="luylop3ymnuyvuvyl7osf27kp9x1tsk" xml:space="preserve">Kvankam la teksto tute ne aspektas tiom magra, tamen mankas ankoraŭ tre esencaj informoj, la ekzakta naskiĝjaro, informoj pri pliaj movadaj aktivaĵoj, pri lerneja kaj universitata kaj posta profesia vivo. Tiujn informojn estus tre bonvene ankoraŭ kompletigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:38, 28 okt. 2026 (UTC)

Sed bonas ke la teksto jam estas ligata el '''sep''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:47, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>luylop3ymnuyvuvyl7osf27kp9x1tsk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flavmaska barbulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955980</id>
    <revision>
      <id>9503012</id>
      <parentid>9502729</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3328" sha1="fdw686c37pseipexzsxn6r5s0qwhdzq" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Flavmaska barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Yellow-billed Barbet 113ND500 DSC2014.jpg
|priskribo de dosiero = 
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachylaemus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Flavmaska barbulo''' ''T. purpuratus'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name = iucn&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2016 |title=Trachylaemus purpuratus |article-number=e.T22725980A94907982 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22725980A94907982.en |access-date=27a de Oktobro 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachylaemus purpuratus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Jules Verreaux|Verreaux]] &amp; [[Édouard Verreaux|Verreaux]], 1851)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Flavmaska barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachylaemus purpuratus'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Trachylaemus]]''. Tiu ĉi specio estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Flavaventra barbulo]].
[[File:A monograph of the Capitonidæ, or scansorial barbets (20175874265).jpg|thumb|maldekstre|Flavbeka barbulo]]
Temas pri mezgranda barbulo, kun nigraj supraj partoj, gorĝareo kaj supra brusto (kun helflavaj punktoj) kaj kapo (kun ĉirkaŭokula senpluma areo flavoranĝa); la ventro estas helflava kun flankoj tre punktohavaj. Ankaŭ la beko estas flaveca.

Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gabono]], [[Niĝerio]], [[Ugando]], [[Ruando]], [[Burundo]] kaj okcidenta [[Kenjo]].

Oni agnoskis jenajn du [[subspecio]]jn:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, toucans, barbets, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=26a de Marto 2025}}&lt;/ref&gt;
* ''T. p. purpuratus'' ([[Jules Verreaux|Verreaux, J]] &amp; [[Édouard Verreaux|Verreaux, É]], 1851) – Sudorienta Niĝerio ĝis Centrafrika Respubliko, norda kaj centra Demokratia Respubliko Kongo, kaj nordokcidenta Angolo
* ''T. p. elgonensis'' [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1891 – Suda Sudano kaj nordoriento de DR Kongo ĝis okcidenta Kenjo

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachylaemus purpuratus|''Trachylaemus purpuratus''}}
*{{Commons category|Trachylaemus purpuratus|''Trachylaemus purpuratus''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>fdw686c37pseipexzsxn6r5s0qwhdzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trachyphonus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955983</id>
    <revision>
      <id>9503304</id>
      <parentid>9502743</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Taksonomio */</comment>
      <origin>9503304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3961" sha1="alqhi4dto57p7dfv7xixfpdokabsm20" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Trachyphonus''
|koloro = pink
|dosiero = Flammenkopfbartvogelcele4.jpg
|dosiero larĝo = 250px
|priskribo de dosiero = [[Ruĝflava barbulo]]&lt;br/&gt;''Trachyphonus erythrocephalus''
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = '''''Trachyphonus'''''
|genro aŭtoritato = [[Camillo Ranzani|Ranzani]], 1821
|specioj de subdivizio = Specioj
|subdivizio2 = 
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}

'''''Trachyphonus''''' estas [[genro]] de [[afrikaj barbuloj]] el la [[familio (biologio)|familio]] de [[Libiedoj]], kiu estis iam inkluditaj  en la familio Kapitonedoj kaj foje en Ramfastedoj. Ĉi tiuj birdoj estas pli surteremaj ol la aliaj [[afrikaj barbuloj]] kaj distingiĝas ankaŭ laŭ aliaj aspektoj; tial ili estas apartigitaj en la subfamilion ''Trachyphoninae''.

La genro estas proksime rilata al la genro ''[[Trachylaemus]]'' kun kiu ĝi formas la subfamilion ''Trachyphoninae'' (Traĥifonenoj).

==Taksonomio==
La genron ''Trachyphonus'' enkondukis en 1821 la itala naturalisto [[Camillo Ranzani]] por inkluzivi unu solan specion, ''Trachyphonus vaillantii'' – nome la [[Kresta barbulo]]. Tiu estas la [[tipa specio]].&lt;ref&gt;{{ cite book | last=Ranzani | first=Camillo | author-link=Camillo Ranzani | date=1821 | title=Elementi di Zoologia | language=Italian | volume=3, Part 2 | location=Bologna | publisher=Per le stampe di Annesio Nobili | pages=157-160 | url=https://www.google.co.uk/books/edition/Elementi_di_zoologia/J00QAQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=RA1-PA157 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts  | page=60 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477493 }}&lt;/ref&gt; La nomo de la genro devenas de la malnovgreka τραχυφωνος/''trakhuphōnos'', kio signifas &quot;kun raŭka voĉo&quot; el τραχυς/''traĥus'', signifanta &quot;malglata&quot;, kaj φωνη/''phōnē'', signifanta &quot;sono&quot; aŭ &quot;ploro&quot;.&lt;ref&gt;{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=Trachyphonus | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=Trachyphonus | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt;

La genro enhavas jenajn kvin speciojn:&lt;ref name=avilist&gt;{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado
|-
|[[File:Trachyphonus vaillantii -near Sand River Selous, Selous Game Reserve, Tanzania-8.jpg|120px]] || [[Kresta barbulo]] || ''Trachyphonus vaillantii'' || Angolo, Bocvano, Burundo, Demokratia Respubliko Kongo, Svazilando, Malavio, Mozambiko, Namibio, Ruando, Sudafriko, Tanzanio, Ugando, Zambio, kaj Zimbabvo.
|-
|[[File:Trachyphonus margaritatus 160362627.jpg|120px]] || [[Flavbrusta barbulo]] || ''Trachyphonus margaritatus'' || Burkino, Ĉado, Ĝibutio, Eritreo, Etiopio, Malio, Maŭritanio, Niĝero, Niĝerio, Somalio kaj Sudano.
|-
|[[File:Trachyphonus erythrocephalus -adult female-8a.jpg|120px]] || [[Ruĝflava barbulo]] || ''Trachyphonus erythrocephalus'' || Kenjo ĝis nordorienta Tanzanio.
|-
|[[File:2009-darnauds-barbet.jpg|120px]] || [[Makulkapa barbulo]] || ''Trachyphonus darnaudii'' || Okcidenta Afriko
|-
|[[File:036 Usambiro barbet in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|120px]] || [[Masaja barbulo]] || ''Trachyphonus usambiro'' || suda Kenjo kaj norda Tanzanio
|-
|}

==Referencoj== 
{{Referencoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>alqhi4dto57p7dfv7xixfpdokabsm20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gabriele Esposito Guido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955987</id>
    <revision>
      <id>9503013</id>
      <parentid>9502880</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2867" sha1="ctvwkuufinvkwfyxl1f2gjwhmd3iz24" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = en [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Gabriele Esposito Guido''' {{prononco|gabriEle espOzito gŭIdo}} estas itala esperantisto, naskiĝinta en [[2000]] en [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], do nun {{aĝo|2000|12|31}} ĝis {{aĝo|2000|1|1}}-jaraĝa&lt;!-- la ekzakta naskiĝdato ĉi tie ankoraŭ ne notiĝis--&gt;. Li estas esperantisto ekde la fino de 2022. La unua renkonto kun italaj junaj esperantistoj okazis en decembro 2022, kiam li partoprenis renkontiĝon de junaj esperantistoj en [[Bolonjo]]. Komence de 2023 li pli aktive engaĝiĝis en la esperantista movado, ekde la evento [[Junulara E-Semajno]] en [[Germanio]]. De tiam li komencis kunlabori kun [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) kaj poste, en la sama jaro, aliĝis al ĝia estraro. Li estis unue ordinara estrarano kaj ekde la 20-a de aprilo 2025 li estas prezidanto de IEJ, transprenante la postenon de Giovanni De Lucia (2023-2025). Ĝis nun li plenumis du sinsekvajn jarajn mandatojn, el kiuj la dua ankoraŭ daŭras.&lt;!-- la lasta frazo kompreneble forstrekiĝu en marto-aprilo 2027 --&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

En 2025 Gabriele finis siajn universitatajn studojn ĉe la [[universitato de Bolonjo]], kie li magistriĝis pri [[filozofio|filozofiaj sciencoj]], kun specialiĝo pri [[epistemologio]]. Antaŭ tio li studis en lingvistika mezlernejo, kie li ekinteresiĝis pri lingvoj. Dum la [[kronvirusa pandemio]] ekde [[2020]] li iom post iom malkovris Esperanton, komencis lerni kaj studi ĝin, kaj poste ĝi fariĝis grava parto de lia vivo kaj agado. Ekde oktobro 2024 li laboras kiel [[Volontuloj de TEJO|volontulo de]] [[TEJO]] kaj loĝas en [[Roterdamo]], [[Nederlando]]. Ekde oktobro 2025 li kalkuliĝas kiel oficisto, kiu interalie agas kiel peranto inter volontuloj, la stabo de TEJO kaj UEA dum la transira fazo pro la vendo de la [[Centra Oficejo de UEA]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 informoj pri lia agado en TEJO en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}})&lt;/ref&gt; Kune kun aliaj membroj de IEJ li ankaŭ estas inter la organizantoj de la [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Esposito Guido, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>ctvwkuufinvkwfyxl1f2gjwhmd3iz24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503043</id>
      <parentid>9503013</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3353" sha1="j1pz4tfy3vc51t8t56eb7zqk83vfk1f" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = en [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Gabriele Esposito Guido''' {{prononco|gabriEle espOzito gŭIdo}} estas itala esperantisto, naskiĝinta en [[2000]] en [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], do nun {{aĝo|2000|12|31}} ĝis {{aĝo|2000|1|1}}-jaraĝa&lt;!-- la ekzakta naskiĝdato ĉi tie ankoraŭ ne notiĝis--&gt;. Li estas esperantisto ekde la fino de 2022. La unua renkonto kun italaj junaj esperantistoj okazis en decembro 2022, kiam li partoprenis renkontiĝon de junaj esperantistoj en [[Bolonjo]]. Komence de 2023 li pli aktive engaĝiĝis en la esperantista movado, ekde la evento [[Junulara E-Semajno]] en [[Germanio]]. De tiam li komencis kunlabori kun [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) kaj poste, en la sama jaro, aliĝis al ĝia estraro. Li estis unue ordinara estrarano kaj ekde la 20-a de aprilo 2025 li estas prezidanto de IEJ, transprenante la postenon de Giovanni De Lucia (2023-2025). Ĝis nun li plenumis du sinsekvajn jarajn mandatojn, el kiuj la dua ankoraŭ daŭras.&lt;!-- la lasta frazo kompreneble forstrekiĝu en marto-aprilo 2027 --&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

En 2025 Gabriele finis siajn universitatajn studojn ĉe la [[universitato de Bolonjo]], kie li magistriĝis pri [[filozofio|filozofiaj sciencoj]], kun specialiĝo pri [[epistemologio]]. Antaŭ tio li studis en lingvistika mezlernejo, kie li ekinteresiĝis pri lingvoj. Dum la [[kronvirusa pandemio]] ekde [[2020]] li iom post iom malkovris Esperanton, komencis lerni kaj studi ĝin, kaj poste ĝi fariĝis grava parto de lia vivo kaj agado. Ekde oktobro 2024 li laboras kiel [[Volontuloj de TEJO|volontulo de]] [[TEJO]] kaj loĝas en [[Roterdamo]], [[Nederlando]]. Ekde oktobro 2025 li kalkuliĝas kiel oficisto, kiu interalie agas kiel peranto inter volontuloj, la stabo de TEJO kaj UEA dum la transira fazo pro la vendo de la [[Centra Oficejo de UEA]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 informoj pri lia agado en TEJO en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}, [https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias. Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/FVZfL/image sukcesis arkiva ekranfoto de la paĝokomenco]).&lt;/ref&gt; Kune kun aliaj membroj de IEJ li ankaŭ estas inter la organizantoj de la [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Esposito Guido, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>j1pz4tfy3vc51t8t56eb7zqk83vfk1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503075</id>
      <parentid>9503043</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3359" sha1="dymkh21h0edqlr1en1mlgovd3o8x3mc" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = en [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Gabriele Esposito Guido''' {{prononco|gabriEle espOzito gŭIdo}} estas itala esperantisto, naskiĝinta en [[2000]] en [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], do nun {{aĝo|2000|12|31}} ĝis {{aĝo|2000|1|1}}-jaraĝa&lt;!-- la ekzakta naskiĝdato ĉi tie ankoraŭ ne notiĝis--&gt;. Li estas esperantisto ekde la fino de 2022. La unua renkonto kun italaj junaj esperantistoj okazis en decembro 2022, kiam li partoprenis renkontiĝon de junaj esperantistoj en [[Bolonjo]]. Komence de 2023 li pli aktive engaĝiĝis en la esperantista movado, ekde la evento [[Junulara E-Semajno]] en [[Germanio]]. De tiam li komencis kunlabori kun [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) kaj poste, en la sama jaro, aliĝis al ĝia estraro. Li estis unue ordinara estrarano kaj ekde la 20-a de aprilo 2025 li estas prezidanto de IEJ, transprenante la postenon de Giovanni De Lucia (2023-2025). Ĝis nun li plenumis du sinsekvajn jarajn mandatojn, el kiuj la dua ankoraŭ daŭras.&lt;!-- la lasta frazo kompreneble forstrekiĝu en marto-aprilo 2027 --&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

En 2025 Gabriele finis siajn universitatajn studojn ĉe la [[universitato de Bolonjo]], kie li magistriĝis pri [[filozofio|filozofiaj sciencoj]], kun specialiĝo pri [[epistemologio]]. Antaŭ tio li studis en lingvistika mezlernejo, kie li ekinteresiĝis pri lingvoj. Dum la [[kronvirusa pandemio]] ekde [[2020]] li iom post iom malkovris Esperanton, komencis lerni kaj studi ĝin, kaj poste ĝi fariĝis grava parto de lia vivo kaj agado. Ekde oktobro 2024 li laboras kiel [[Volontuloj de TEJO|volontulo de]] [[TEJO]] kaj loĝas en [[Roterdamo]], [[Nederlando]]. Ekde oktobro 2025 li kalkuliĝas kiel oficisto, kiu interalie agas kiel peranto inter volontuloj, la stabo de TEJO kaj UEA dum la transira fazo pro la vendo de la [[Centra Oficejo de UEA]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 informoj pri lia agado en TEJO en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias. Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/FVZfL/image sukcesis arkiva ekranfoto de la paĝokomenco])--&gt;&lt;/ref&gt; Kune kun aliaj membroj de IEJ li ankaŭ estas inter la organizantoj de la [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Esposito Guido, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>dymkh21h0edqlr1en1mlgovd3o8x3mc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503077</id>
      <parentid>9503075</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="1ij9u4n5n9zqx362ygs6w19arnwzezo" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = en [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Gabriele Esposito Guido''' {{prononco|gabriEle espOzito gŭIdo}} estas itala esperantisto, naskiĝinta en [[2000]] en [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], do nun {{aĝo|2000|12|31}} ĝis {{aĝo|2000|1|1}}-jaraĝa&lt;!-- la ekzakta naskiĝdato ĉi tie ankoraŭ ne notiĝis--&gt;. Li estas esperantisto ekde la fino de 2022. La unua renkonto kun italaj junaj esperantistoj okazis en decembro 2022, kiam li partoprenis renkontiĝon de junaj esperantistoj en [[Bolonjo]]. Komence de 2023 li pli aktive engaĝiĝis en la esperantista movado, ekde la evento [[Junulara E-Semajno]] en [[Germanio]]. De tiam li komencis kunlabori kun [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) kaj poste, en la sama jaro, aliĝis al ĝia estraro. Li estis unue ordinara estrarano kaj ekde la 20-a de aprilo 2025 li estas prezidanto de IEJ, transprenante la postenon de [[Giovanni De Lucia]] (2023-2025). Ĝis nun li plenumis du sinsekvajn jarajn mandatojn, el kiuj la dua ankoraŭ daŭras.&lt;!-- la lasta frazo kompreneble forstrekiĝu en marto-aprilo 2027 --&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

En 2025 Gabriele finis siajn universitatajn studojn ĉe la [[universitato de Bolonjo]], kie li magistriĝis pri [[filozofio|filozofiaj sciencoj]], kun specialiĝo pri [[epistemologio]]. Antaŭ tio li studis en lingvistika mezlernejo, kie li ekinteresiĝis pri lingvoj. Dum la [[kronvirusa pandemio]] ekde [[2020]] li iom post iom malkovris Esperanton, komencis lerni kaj studi ĝin, kaj poste ĝi fariĝis grava parto de lia vivo kaj agado. Ekde oktobro 2024 li laboras kiel [[Volontuloj de TEJO|volontulo de]] [[TEJO]] kaj loĝas en [[Roterdamo]], [[Nederlando]]. Ekde oktobro 2025 li kalkuliĝas kiel oficisto, kiu interalie agas kiel peranto inter volontuloj, la stabo de TEJO kaj UEA dum la transira fazo pro la vendo de la [[Centra Oficejo de UEA]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 informoj pri lia agado en TEJO en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias. Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/FVZfL/image sukcesis arkiva ekranfoto de la paĝokomenco])--&gt;&lt;/ref&gt; Kune kun aliaj membroj de IEJ li ankaŭ estas inter la organizantoj de la [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Esposito Guido, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>1ij9u4n5n9zqx362ygs6w19arnwzezo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503117</id>
      <parentid>9503077</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="bngoywp1fft3f1eq0btpwnbtqnhiqvb" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = en [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Gabriele Esposito Guido''' - prononco {{prononco|gabriEle espOzito gŭIdo}} - estas itala esperantisto, naskiĝinta en [[2000]] en [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], do nun {{aĝo|2000|12|31}} ĝis {{aĝo|2000|1|1}}-jaraĝa&lt;!-- la ekzakta naskiĝdato ĉi tie ankoraŭ ne notiĝis--&gt;. Li estas esperantisto ekde la fino de 2022. La unua renkonto kun italaj junaj esperantistoj okazis en decembro 2022, kiam li partoprenis renkontiĝon de junaj esperantistoj en [[Bolonjo]]. Komence de 2023 li pli aktive engaĝiĝis en la esperantista movado, ekde la evento [[Junulara E-Semajno]] en [[Germanio]]. De tiam li komencis kunlabori kun [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) kaj poste, en la sama jaro, aliĝis al ĝia estraro. Li estis unue ordinara estrarano kaj ekde la 20-a de aprilo 2025 li estas prezidanto de IEJ, transprenante la postenon de [[Giovanni De Lucia]] (2023-2025). Ĝis nun li plenumis du sinsekvajn jarajn mandatojn, el kiuj la dua ankoraŭ daŭras.&lt;!-- la lasta frazo kompreneble forstrekiĝu en marto-aprilo 2027 --&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

En 2025 Gabriele finis siajn universitatajn studojn ĉe la [[universitato de Bolonjo]], kie li magistriĝis pri [[filozofio|filozofiaj sciencoj]], kun specialiĝo pri [[epistemologio]]. Antaŭ tio li studis en lingvistika mezlernejo, kie li ekinteresiĝis pri lingvoj. Dum la [[kronvirusa pandemio]] ekde [[2020]] li iom post iom malkovris Esperanton, komencis lerni kaj studi ĝin, kaj poste ĝi fariĝis grava parto de lia vivo kaj agado. Ekde oktobro 2024 li laboras kiel [[Volontuloj de TEJO|volontulo de]] [[TEJO]] kaj loĝas en [[Roterdamo]], [[Nederlando]]. Ekde oktobro 2025 li kalkuliĝas kiel oficisto, kiu interalie agas kiel peranto inter volontuloj, la stabo de TEJO kaj UEA dum la transira fazo pro la vendo de la [[Centra Oficejo de UEA]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 informoj pri lia agado en TEJO en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias. Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/FVZfL/image sukcesis arkiva ekranfoto de la paĝokomenco])--&gt;&lt;/ref&gt; Kune kun aliaj membroj de IEJ li ankaŭ estas inter la organizantoj de la [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Esposito Guido, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>bngoywp1fft3f1eq0btpwnbtqnhiqvb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503395</id>
      <parentid>9503117</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3451" sha1="rtqindjt4p91ekq0xqdrsoka5wq67n0" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dosiero = Logo gioventù esperantista italiana.png &lt;!-- tre provizore --&gt;
|dato de naskiĝo = en [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Gabriele Esposito Guido''' - prononco {{prononco|gabriEle espOzito gŭIdo}} - estas itala esperantisto, naskiĝinta en [[2000]] en [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], do nun {{aĝo|2000|12|31}} ĝis {{aĝo|2000|1|1}}-jaraĝa&lt;!-- la ekzakta naskiĝdato ĉi tie ankoraŭ ne notiĝis--&gt;. Li estas esperantisto ekde la fino de 2022. La unua renkonto kun italaj junaj esperantistoj okazis en decembro 2022, kiam li partoprenis renkontiĝon de junaj esperantistoj en [[Bolonjo]]. Komence de 2023 li pli aktive engaĝiĝis en la esperantista movado, ekde la evento [[Junulara E-Semajno]] en [[Germanio]]. De tiam li komencis kunlabori kun [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) kaj poste, en la sama jaro, aliĝis al ĝia estraro. Li estis unue ordinara estrarano kaj ekde la 20-a de aprilo 2025 li estas prezidanto de IEJ, transprenante la postenon de [[Giovanni De Lucia]] (2023-2025). Ĝis nun li plenumis du sinsekvajn jarajn mandatojn, el kiuj la dua ankoraŭ daŭras.&lt;!-- la lasta frazo kompreneble forstrekiĝu en marto-aprilo 2027 --&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

En 2025 Gabriele finis siajn universitatajn studojn ĉe la [[universitato de Bolonjo]], kie li magistriĝis pri [[filozofio|filozofiaj sciencoj]], kun specialiĝo pri [[epistemologio]]. Antaŭ tio li studis en lingvistika mezlernejo, kie li ekinteresiĝis pri lingvoj. Dum la [[kronvirusa pandemio]] ekde [[2020]] li iom post iom malkovris Esperanton, komencis lerni kaj studi ĝin, kaj poste ĝi fariĝis grava parto de lia vivo kaj agado. Ekde oktobro 2024 li laboras kiel [[Volontuloj de TEJO|volontulo de]] [[TEJO]] kaj loĝas en [[Roterdamo]], [[Nederlando]]. Ekde oktobro 2025 li kalkuliĝas kiel oficisto, kiu interalie agas kiel peranto inter volontuloj, la stabo de TEJO kaj UEA dum la transira fazo pro la vendo de la [[Centra Oficejo de UEA]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 informoj pri lia agado en TEJO en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias. Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/FVZfL/image sukcesis arkiva ekranfoto de la paĝokomenco])--&gt;&lt;/ref&gt; Kune kun aliaj membroj de IEJ li ankaŭ estas inter la organizantoj de la [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Esposito Guido, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>rtqindjt4p91ekq0xqdrsoka5wq67n0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503402</id>
      <parentid>9503395</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3493" sha1="06ugxw8jq651er2qq3wmh6spxbm8ijb" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dosiero = Logo gioventù esperantista italiana.png &lt;!-- tre provizore --&gt;
|dato de naskiĝo = en [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Gabriele Esposito Guido''' - prononco {{prononco|gabriEle espOzito gŭIdo}} - estas itala esperantisto, naskiĝinta en [[2000]] en [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], do nun {{aĝo|2000|12|31}} ĝis {{aĝo|2000|1|1}}-jaraĝa&lt;!-- la ekzakta naskiĝdato ĉi tie ankoraŭ ne notiĝis--&gt;. Li estas esperantisto ekde la fino de 2022. La unua renkonto kun italaj junaj esperantistoj okazis en decembro 2022, kiam li partoprenis renkontiĝon de junaj esperantistoj en [[Bolonjo]]. Komence de 2023 li pli aktive engaĝiĝis en la esperantista movado, ekde la evento [[Junulara E-Semajno]] en [[Germanio]]. De tiam li komencis kunlabori kun [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) kaj poste, en la sama jaro, aliĝis al ĝia estraro. Li estis unue ordinara estrarano kaj ekde la 20-a de aprilo 2025 li estas prezidanto de IEJ, transprenante la postenon de [[Giovanni De Lucia]] (2023-2025). Ĝis nun li plenumis du sinsekvajn jarajn mandatojn, el kiuj la dua ankoraŭ daŭras.&lt;!-- la lasta frazo kompreneble forstrekiĝu en marto-aprilo 2027 --&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

En 2025 Gabriele finis siajn universitatajn studojn ĉe la [[universitato de Bolonjo]], kie li magistriĝis pri [[filozofio|filozofiaj sciencoj]], kun specialiĝo pri [[epistemologio]]. Antaŭ tio li studis en lingvistika mezlernejo, kie li ekinteresiĝis pri lingvoj. Dum la [[kronvirusa pandemio]] ekde [[2020]] li iom post iom malkovris Esperanton, komencis lerni kaj studi ĝin, kaj poste ĝi fariĝis grava parto de lia vivo kaj agado. Ekde oktobro 2024 li laboras kiel [[Volontuloj de TEJO|volontulo de TEJO]], [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]], kaj loĝas en [[Roterdamo]], [[Nederlando]]. Ekde oktobro 2025 li kalkuliĝas kiel oficisto, kiu interalie agas kiel peranto inter volontuloj, la stabo de TEJO kaj UEA dum la transira fazo pro la vendo de la [[Centra Oficejo de UEA]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 informoj pri lia agado en TEJO en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias. Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/FVZfL/image sukcesis arkiva ekranfoto de la paĝokomenco])--&gt;&lt;/ref&gt; Kune kun aliaj membroj de IEJ li ankaŭ estas inter la organizantoj de la [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Esposito Guido, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>06ugxw8jq651er2qq3wmh6spxbm8ijb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503403</id>
      <parentid>9503402</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3517" sha1="1r6bmha04ukdbdxdpbacq11k7c26cab" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dosiero = Logo gioventù esperantista italiana.png &lt;!-- tre provizore --&gt;
|dato de naskiĝo = en [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Gabriele Esposito Guido''' - prononco {{prononco|gabriEle espOzito gŭIdo}} - estas itala esperantisto, naskiĝinta en [[2000]] en [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], do nun {{aĝo|2000|12|31}} ĝis {{aĝo|2000|1|1}}-jaraĝa&lt;!-- la ekzakta naskiĝdato ĉi tie ankoraŭ ne notiĝis--&gt;. Li estas esperantisto ekde la fino de 2022. La unua renkonto kun italaj junaj esperantistoj okazis en decembro 2022, kiam li partoprenis renkontiĝon de junaj esperantistoj en [[Bolonjo]]. Komence de 2023 li pli aktive engaĝiĝis en la esperantista movado, ekde la evento [[Junulara E-Semajno]] en [[Germanio]]. De tiam li komencis kunlabori kun [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) kaj poste, en la sama jaro, aliĝis al ĝia estraro. Li estis unue ordinara estrarano kaj ekde la 20-a de aprilo 2025 li estas prezidanto de IEJ, transprenante la postenon de [[Giovanni De Lucia]] (2023-2025). Ĝis nun li plenumis du sinsekvajn jarajn mandatojn, el kiuj la dua ankoraŭ daŭras.&lt;!-- la lasta frazo kompreneble forstrekiĝu en marto-aprilo 2027 --&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

En 2025 Gabriele finis siajn universitatajn studojn ĉe la [[universitato de Bolonjo]], kie li magistriĝis pri [[filozofio|filozofiaj sciencoj]], kun specialiĝo pri [[epistemologio]]. Antaŭ tio li studis en lingvistika mezlernejo, kie li ekinteresiĝis pri lingvoj. Dum la [[kronvirusa pandemio]] ekde [[2020]] li iom post iom malkovris Esperanton, komencis lerni kaj studi ĝin, kaj poste ĝi fariĝis grava parto de lia vivo kaj agado. Ekde oktobro 2024 li laboras kiel [[Volontuloj de TEJO|volontulo de TEJO]], [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]], kaj loĝas en [[Roterdamo]], [[Nederlando]]. Ekde oktobro 2025 li kalkuliĝas kiel oficisto, kiu interalie agas kiel peranto inter volontuloj, la stabo de [[estraro de TEJO|TEJO]] kaj [[UEA]] dum la transira fazo pro la vendo de la [[Centra Oficejo de UEA]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 informoj pri lia agado en TEJO en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias. Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/FVZfL/image sukcesis arkiva ekranfoto de la paĝokomenco])--&gt;&lt;/ref&gt; Kune kun aliaj membroj de IEJ li ankaŭ estas inter la organizantoj de la [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Esposito Guido, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>1r6bmha04ukdbdxdpbacq11k7c26cab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503404</id>
      <parentid>9503403</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3532" sha1="36ntc32bucf4pqbvj5w1mirytzl91cr" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dosiero = Logo gioventù esperantista italiana.png &lt;!-- tre provizore --&gt;
|dato de naskiĝo = en [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Gabriele Esposito Guido''' - prononco {{prononco|gabriEle espOzito gŭIdo}} - estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]], naskiĝinta en [[2000]] en [[Avellino]], [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]], do nun {{aĝo|2000|12|31}} ĝis {{aĝo|2000|1|1}}-jaraĝa&lt;!-- la ekzakta naskiĝdato ĉi tie ankoraŭ ne notiĝis--&gt;. Li estas esperantisto ekde la fino de 2022. La unua renkonto kun italaj junaj esperantistoj okazis en decembro 2022, kiam li partoprenis renkontiĝon de junaj esperantistoj en [[Bolonjo]]. Komence de 2023 li pli aktive engaĝiĝis en la esperantista movado, ekde la evento [[Junulara E-Semajno]] en [[Germanio]]. De tiam li komencis kunlabori kun [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) kaj poste, en la sama jaro, aliĝis al ĝia estraro. Li estis unue ordinara estrarano kaj ekde la 20-a de aprilo 2025 li estas prezidanto de IEJ, transprenante la postenon de [[Giovanni De Lucia]] (2023-2025). Ĝis nun li plenumis du sinsekvajn jarajn mandatojn, el kiuj la dua ankoraŭ daŭras.&lt;!-- la lasta frazo kompreneble forstrekiĝu en marto-aprilo 2027 --&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

En 2025 Gabriele finis siajn universitatajn studojn ĉe la [[universitato de Bolonjo]], kie li magistriĝis pri [[filozofio|filozofiaj sciencoj]], kun specialiĝo pri [[epistemologio]]. Antaŭ tio li studis en lingvistika mezlernejo, kie li ekinteresiĝis pri lingvoj. Dum la [[kronvirusa pandemio]] ekde [[2020]] li iom post iom malkovris Esperanton, komencis lerni kaj studi ĝin, kaj poste ĝi fariĝis grava parto de lia vivo kaj agado. Ekde oktobro 2024 li laboras kiel [[Volontuloj de TEJO|volontulo de TEJO]], [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]], kaj loĝas en [[Roterdamo]], [[Nederlando]]. Ekde oktobro 2025 li kalkuliĝas kiel oficisto, kiu interalie agas kiel peranto inter volontuloj, la stabo de [[estraro de TEJO|TEJO]] kaj [[UEA]] dum la transira fazo pro la vendo de la [[Centra Oficejo de UEA]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 informoj pri lia agado en TEJO en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=3189b9217525818994f2d913f22c6ac6 ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias. Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/FVZfL/image sukcesis arkiva ekranfoto de la paĝokomenco])--&gt;&lt;/ref&gt; Kune kun aliaj membroj de IEJ li ankaŭ estas inter la organizantoj de la [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Esposito Guido, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>36ntc32bucf4pqbvj5w1mirytzl91cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carla Fracci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955998</id>
    <revision>
      <id>9502967</id>
      <timestamp>2026-10-29T11:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1336218803|Carla Fracci]]&quot;</comment>
      <origin>9502967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2949" sha1="4d66x2tajrw84tcl7sq2wsn40sir1ht" xml:space="preserve">
'''Carolina''' &quot; '''Carla''' &quot; '''Fracci''' ({{IFA|it|ˈkarla ˈfrattʃi|lang}}; naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1936 en [[Milano]], [[Italio]] – 27-a de majo 2021 samloke) &lt;ref name=&quot;Brug 20212&quot;&gt;{{cite news|last=Brug|first=Manuel|title=Zum Tod der Primaballerina Carla Fracci|newspaper=DIE WELT|date=28 May 2021|url=https://www.welt.de/kultur/klassik/article231417711/Zum-Tod-der-Primaballerina-Carla-Fracci.html|language=de|access-date=28 May 2021}}&lt;/ref&gt; estis itala soldanistino, aktorino kaj baletdirektorino. Konsiderata unu el la plej grandaj balerininoj de la 20-a jarcento, &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Harss|first=Marina|date=28 May 2021|title=Carla Fracci, Expressive Doyenne of Italian Ballet, Dies at 84|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/05/28/arts/dance/carla-fracci-dead.html|access-date=31 May 2021|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ŝi estis ĉefa dancistino de la Baleto de la Teatro La Scala en Milano, poste laboris kiel sendependa dancistino kun internaciaj kompanioj, inkluzive de la Reĝa Baleto de Londono, la Baleto de Stuttgart, la Reĝa Sveda Baleto kaj la Usona Baleta Teatro . Fracci estas konata pro sia interpretado de ĉefroluloj en pluraj romantikaj baletoj, kiel ekzemple ''La Sylphide'', ''Giselle'', ''[[Cignolago]]'', kaj ''Romeo kaj Julieta'' . Ŝi ankaŭ aktoris en baletoj kiel ekzemple ''Nijinsky'' kaj ''Complete Bell Telephone Hour Performances: Erik Bruhn 1961–1967'' . Ŝi dancis kun partneroj kiel Erik Bruhn, [[Rudolf Nurejev|Rudolf Nureyev]] kaj [[Miĥail Bariŝnikov|Miĥail Baryshnikov]] . Poste, ŝi direktis plurajn baletkompaniojn en Italio, inkluzive de la Teatro San Carlo en Napolo kaj la Teatro dell'Opera di Roma en Romo.

Laŭ Bruhn, ŝi &quot;donis al la mondo novan ideon pri la balerino en romantikaj baletoj de la 19-a jarcento&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/06/09/arts/review-dance-giselle-as-interpreted-by-italy-s-carla-fracci.html|title=Review/Dance; 'Giselle' as Interpreted by Italy's Carla Fracci . ..|newspaper=The New York Times|date=9 June 1991|last1=Kisselgoff|first1=Anna}}&lt;/ref&gt; Ŝi aperis kun multaj el la plej gravaj kompanioj de la mondo, kaj ricevis multajn honorojn pro siaj prezentoj.

* {{IMDb nomo|0289484}}
* {{YouTube|FYJDQBK1wac|Carla Fracci (at 70) with principal dancer Fabio Grossi  – gala performance at the Baths of Caracalla in Rome}}
* [https://web.archive.org/web/20091022140645/http://www.fao.org/getinvolved/ambassadors/ambassadors/ambassadors-carlafracci/en/ FAO Goodwill Ambassador website]
* {{YouTube|MRPzTc_CXPs|Carla Fracci Giselle Act I Variation (1969)}}
* {{YouTube|IlffNcmEZDI|Remembering Carla: Carla Fracci 1936-2021}}
* [https://www.florencebiennale.org/en/carla-fracci/ Carla Fracci / International “Lorenzo il Magnifico” Award for Culture 1997] Florence Biennale
[[Kategorio:Italaj koreografoj]]
[[Kategorio:Personoj de Milano]]
[[Kategorio:Italaj dancistoj]]
[[Kategorio:Italaj baletistoj]]</text>
      <sha1>4d66x2tajrw84tcl7sq2wsn40sir1ht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502968</id>
      <parentid>9502967</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3079" sha1="9dkcgtie71pap22cz9d4omixghu320q" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}

'''Carolina''' &quot; '''Carla''' &quot; '''FRACCI''' ({{IFA|ˈkarla ˈfrattʃi}}; naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1936 en [[Milano]], [[Italio]] – 27-a de majo 2021 samloke) &lt;ref name=&quot;Brug 20212&quot;&gt;{{cite news|last=Brug|first=Manuel|title=Zum Tod der Primaballerina Carla Fracci|newspaper=DIE WELT|date=28 May 2021|url=https://www.welt.de/kultur/klassik/article231417711/Zum-Tod-der-Primaballerina-Carla-Fracci.html|language=de|access-date=28 May 2021}}&lt;/ref&gt; estis itala soldanistino, aktorino kaj baletdirektorino. Konsiderata unu el la plej grandaj balerininoj de la 20-a jarcento, &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Harss|first=Marina|date=28 May 2021|title=Carla Fracci, Expressive Doyenne of Italian Ballet, Dies at 84|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/05/28/arts/dance/carla-fracci-dead.html|access-date=31 May 2021|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ŝi estis ĉefa dancistino de la Baleto de la Teatro La Scala en Milano, poste laboris kiel sendependa dancistino kun internaciaj kompanioj, inkluzive de la Reĝa Baleto de Londono, la Baleto de Stuttgart, la Reĝa Sveda Baleto kaj la Usona Baleta Teatro . Fracci estas konata pro sia interpretado de ĉefroluloj en pluraj romantikaj baletoj, kiel ekzemple ''La Sylphide'', ''Giselle'', ''[[Cignolago]]'', kaj ''Romeo kaj Julieta'' . Ŝi ankaŭ aktoris en baletoj kiel ekzemple ''Nijinsky'' kaj ''Complete Bell Telephone Hour Performances: Erik Bruhn 1961–1967'' . Ŝi dancis kun partneroj kiel Erik Bruhn, [[Rudolf Nurejev|Rudolf Nureyev]] kaj [[Miĥail Bariŝnikov|Miĥail Baryshnikov]] . Poste, ŝi direktis plurajn baletkompaniojn en Italio, inkluzive de la Teatro San Carlo en Napolo kaj la Teatro dell'Opera di Roma en Romo.

Laŭ Bruhn, ŝi &quot;donis al la mondo novan ideon pri la balerino en romantikaj baletoj de la 19-a jarcento&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/06/09/arts/review-dance-giselle-as-interpreted-by-italy-s-carla-fracci.html|title=Review/Dance; 'Giselle' as Interpreted by Italy's Carla Fracci . ..|newspaper=The New York Times|date=9 June 1991|last1=Kisselgoff|first1=Anna}}&lt;/ref&gt; Ŝi aperis kun multaj el la plej gravaj kompanioj de la mondo, kaj ricevis multajn honorojn pro siaj prezentoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{IMDb nomo|0289484}}
* {{YouTube|FYJDQBK1wac|Carla Fracci (at 70) with principal dancer Fabio Grossi  – gala performance at the Baths of Caracalla in Rome}}
* [https://web.archive.org/web/20091022140645/http://www.fao.org/getinvolved/ambassadors/ambassadors/ambassadors-carlafracci/en/ FAO Goodwill Ambassador website]
* {{YouTube|MRPzTc_CXPs|Carla Fracci Giselle Act I Variation (1969)}}
* {{YouTube|IlffNcmEZDI|Remembering Carla: Carla Fracci 1936-2021}}
* [https://www.florencebiennale.org/en/carla-fracci/ Carla Fracci / International “Lorenzo il Magnifico” Award for Culture 1997] Florence Biennale

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Fracci, Carla}}
[[Kategorio:Italaj koreografoj]]
[[Kategorio:Personoj de Milano]]
[[Kategorio:Italaj dancistoj]]
[[Kategorio:Italaj baletistoj]]</text>
      <sha1>9dkcgtie71pap22cz9d4omixghu320q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502969</id>
      <parentid>9502968</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3101" sha1="63b4q2qgu6uot92n2jvswfdhszeoc1o" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}

'''Carolina''' &quot; '''Carla''' &quot; '''FRACCI''' ({{IFA|ˈkarla ˈfrattʃi}}; naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1936 en [[Milano]], [[Italio]] – 27-a de majo 2021 samloke) &lt;ref name=&quot;Brug 20212&quot;&gt;{{cite news|last=Brug|first=Manuel|title=Zum Tod der Primaballerina Carla Fracci|newspaper=DIE WELT|date=28 May 2021|url=https://www.welt.de/kultur/klassik/article231417711/Zum-Tod-der-Primaballerina-Carla-Fracci.html|language=de|access-date=28 May 2021}}&lt;/ref&gt; estis itala soldanistino (''[[prima ballerina]]''), aktorino kaj baletdirektorino. Konsiderata unu el la plej grandaj balerininoj de la 20-a jarcento, &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Harss|first=Marina|date=28 May 2021|title=Carla Fracci, Expressive Doyenne of Italian Ballet, Dies at 84|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/05/28/arts/dance/carla-fracci-dead.html|access-date=31 May 2021|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ŝi estis ĉefa dancistino de la Baleto de la Teatro La Scala en Milano, poste laboris kiel sendependa dancistino kun internaciaj kompanioj, inkluzive de la Reĝa Baleto de Londono, la Baleto de Stuttgart, la Reĝa Sveda Baleto kaj la Usona Baleta Teatro. Fracci estas konata pro sia interpretado de ĉefroluloj en pluraj romantikaj baletoj, kiel ekzemple ''La Sylphide'', ''Giselle'', ''[[Cignolago]]'', kaj ''Romeo kaj Julieta''. Ŝi ankaŭ aktoris en baletoj kiel ekzemple ''Nijinsky'' kaj ''Complete Bell Telephone Hour Performances: Erik Bruhn 1961–1967''. Ŝi dancis kun partneroj kiel Erik Bruhn, [[Rudolf Nurejev|Rudolf Nureyev]] kaj [[Miĥail Bariŝnikov|Miĥail Baryshnikov]]. Poste, ŝi direktis plurajn baletkompaniojn en Italio, inkluzive de la Teatro San Carlo en Napolo kaj la Teatro dell'Opera di Roma en Romo.

Laŭ Bruhn, ŝi &quot;donis al la mondo novan ideon pri la balerino en romantikaj baletoj de la 19-a jarcento&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/06/09/arts/review-dance-giselle-as-interpreted-by-italy-s-carla-fracci.html|title=Review/Dance; 'Giselle' as Interpreted by Italy's Carla Fracci . ..|newspaper=The New York Times|date=9 June 1991|last1=Kisselgoff|first1=Anna}}&lt;/ref&gt; Ŝi aperis kun multaj el la plej gravaj kompanioj de la mondo, kaj ricevis multajn honorojn pro siaj prezentoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{IMDb nomo|0289484}}
* {{YouTube|FYJDQBK1wac|Carla Fracci (at 70) with principal dancer Fabio Grossi  – gala performance at the Baths of Caracalla in Rome}}
* [https://web.archive.org/web/20091022140645/http://www.fao.org/getinvolved/ambassadors/ambassadors/ambassadors-carlafracci/en/ FAO Goodwill Ambassador website]
* {{YouTube|MRPzTc_CXPs|Carla Fracci Giselle Act I Variation (1969)}}
* {{YouTube|IlffNcmEZDI|Remembering Carla: Carla Fracci 1936-2021}}
* [https://www.florencebiennale.org/en/carla-fracci/ Carla Fracci / International “Lorenzo il Magnifico” Award for Culture 1997] Florence Biennale

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Fracci, Carla}}
[[Kategorio:Italaj koreografoj]]
[[Kategorio:Personoj de Milano]]
[[Kategorio:Italaj dancistoj]]
[[Kategorio:Italaj baletistoj]]</text>
      <sha1>63b4q2qgu6uot92n2jvswfdhszeoc1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beatrice Vio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955999</id>
    <revision>
      <id>9502970</id>
      <timestamp>2026-10-29T12:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1379253578|Beatrice Vio]]&quot;</comment>
      <origin>9502970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="940" sha1="ldqwudy4y9r6w9wd4ww8vuz0yrwxpk3" xml:space="preserve">
'''Beatrice Maria Adelaide Marzia Vio Grandis''' (naskita la 4-an de marto 1997 en [[Venecio]], [[Italio]]), konata kiel '''Bebe Vio''', estas itala rulseĝa skermisto, la eŭropa ĉampionino de 2014 kaj 2016, mondĉampionino de 2015 kaj 2017, kaj paralimpika ĉampionino de 2016 kaj 2020 en la kategorio foil B. &lt;ref name=&quot;vio_victorious_tokyo_2020_as_italian_retains_wheelchair_fencing_foil_title_20212&quot;&gt;{{Cite news|last=Pavitt|first=Michael|date=28 August 2021|title=Vio victorious at Tokyo 2020 as Italian retains wheelchair fencing foil title|work=InsideTheGames.biz|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1112247/vio-wheelchair-fencing-tokyo-2020-gold|access-date=28 August 2021}}&lt;/ref&gt;

* {{Oficiala retejo|URL=https://www.bebevio.com/?lang=en}}
* [https://federscherma.it/atleta/beatrice-vio/ Beatrice Vio Grandis] at the &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAcg&quot;&gt;Federazione Italiana Scherma&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ({{It}})
[[Kategorio:Italaj sportistoj]]</text>
      <sha1>ldqwudy4y9r6w9wd4ww8vuz0yrwxpk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502971</id>
      <parentid>9502970</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1043" sha1="ooe7jbsybuvr0hjwwo0tocfeva2f8bn" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Beatrice Maria Adelaide Marzia Vio Grandis''' (naskita la 4-an de marto 1997 en [[Venecio]], [[Italio]]), konata kiel '''Bebe Vio''', estas itala rulseĝa skermisto, la eŭropa ĉampionino de 2014 kaj 2016, mondĉampionino de 2015 kaj 2017, kaj paralimpika ĉampionino de 2016 kaj 2020 en la kategorio foil B. &lt;ref name=&quot;vio_victorious_tokyo_2020_as_italian_retains_wheelchair_fencing_foil_title_20212&quot;&gt;{{Cite news|last=Pavitt|first=Michael|date=28 August 2021|title=Vio victorious at Tokyo 2020 as Italian retains wheelchair fencing foil title|work=InsideTheGames.biz|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1112247/vio-wheelchair-fencing-tokyo-2020-gold|access-date=28 August 2021}}&lt;/ref&gt;
== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Oficiala retejo|URL=https://www.bebevio.com/?lang=en}}
* [https://federscherma.it/atleta/beatrice-vio/ Beatrice Vio Grandis] ĉe la ''Federazione Italiana Scherma'' ({{It}})

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Vio, Beatrice}}
[[Kategorio:Italaj sportistoj]]</text>
      <sha1>ooe7jbsybuvr0hjwwo0tocfeva2f8bn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ilaria Alpi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956000</id>
    <revision>
      <id>9502972</id>
      <timestamp>2026-10-29T12:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377448746|Ilaria Alpi]]&quot;</comment>
      <origin>9502972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1476" sha1="qjq38fx8ng5pu43fvgpk3fdjnsvakxk" xml:space="preserve">
'''Ilaria Alpi''' (24-a de majo 1961 en [[Romo]] – 20-a de marto 1994 en [[Mogadiŝo]]) estis itala ĵurnalistino, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.somalia94.com/eng/una_storia_vera.htm|title=Somalia94 - The Ilaria Alpi affair: a true story|website=www.somalia94.com|access-date=14 October 2019}}&lt;/ref&gt; kiu estis murdita en [[Mogadiŝo]], Somalio, kune kun ŝia kameraisto Miran Hrovatin. En 2009 Francesco Fonti, iama membro [[Ndrangheta|de 'Ndrangheta]], asertis, ke Alpi kaj ŝia kameraisto estis murditaj ĉar ili vidis toksajn rubaĵojn senditajn de la 'Ndrangheta alveni en [[Bosaso]], Somalio. &lt;ref name=&quot;her2009092&quot;&gt;[http://www.heraldscotland.com/news/world-news/establishment-hit-by-fresh-accusations-in-toxic-waste-scandal-1.920980 Establishment hit by fresh accusations in toxic waste scandal], by Phillip Willan, The Herald, 20 September 2009&lt;/ref&gt;

Dum ŝia murdo, Alpi sekvis kazon de armil- kaj kontraŭleĝa toksa rubkontrabandado, en kiu ŝi kredis, ke la itala armeo kaj aliaj institucioj ankaŭ estis implikitaj. Alpi naskiĝis en [[Romo]] kaj laboris por la itala publika televida dissendanto [[RAI - Radiotelevisione Italiana|RAI]]. En la filmo (2002 ) ''Ilaria Alpi - Il più crudele dei giorni'', reĝisorita fare de Ferdinando Vincentini Ornagni, ŝi estas portretita fare de Giovanna Mezzogiorno.

* [https://web.archive.org/web/20061118053825/http://www.netnomad.com/ilaria.html Morto en Somalio] de Michael Maren .
[[Kategorio:Italaj ĵurnalistoj]]</text>
      <sha1>qjq38fx8ng5pu43fvgpk3fdjnsvakxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502973</id>
      <parentid>9502972</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1609" sha1="trj11khwnob0skwlnsesgjtvue8xgdj" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''Ilaria Alpi''' (24-a de majo 1961 en [[Romo]] – 20-a de marto 1994 en [[Mogadiŝo]]) estis itala ĵurnalistino, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.somalia94.com/eng/una_storia_vera.htm|title=Somalia94 - The Ilaria Alpi affair: a true story|website=www.somalia94.com|access-date=14 October 2019}}&lt;/ref&gt; kiu estis murdita en [[Mogadiŝo]], Somalio, kune kun ŝia kameraisto Miran Hrovatin. En 2009 Francesco Fonti, iama membro [[Ndrangheta|de 'Ndrangheta]], asertis, ke Alpi kaj ŝia kameraisto estis murditaj ĉar ili vidis toksajn rubaĵojn senditajn de la 'Ndrangheta alveni en [[Bosaso]], Somalio. &lt;ref name=&quot;her2009092&quot;&gt;[http://www.heraldscotland.com/news/world-news/establishment-hit-by-fresh-accusations-in-toxic-waste-scandal-1.920980 Establishment hit by fresh accusations in toxic waste scandal], by Phillip Willan, The Herald, 20 September 2009&lt;/ref&gt;

Dum ŝia murdo, Alpi sekvis kazon de armil- kaj kontraŭleĝa toksa rubkontrabandado, en kiu ŝi kredis, ke la itala armeo kaj aliaj institucioj ankaŭ estis implikitaj. Alpi naskiĝis en [[Romo]] kaj laboris por la itala publika televida dissendanto [[RAI - Radiotelevisione Italiana|RAI]]. En la filmo (2002 ) ''Ilaria Alpi - Il più crudele dei giorni'', reĝisorita fare de Ferdinando Vincentini Ornagni, ŝi estas portretita fare de Giovanna Mezzogiorno.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://web.archive.org/web/20061118053825/http://www.netnomad.com/ilaria.html Morto en Somalio] de Michael Maren.
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Alpi, Ilaria}}
[[Kategorio:Italaj ĵurnalistoj]]</text>
      <sha1>trj11khwnob0skwlnsesgjtvue8xgdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502974</id>
      <parentid>9502973</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1596" sha1="lp5xl0owtd7f251ye4ybi2t4ywpsg7n" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''Ilaria Alpi''' (24-a de majo 1961 en [[Romo]] – 20-a de marto 1994 en [[Mogadiŝo]]) estis itala ĵurnalistino, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.somalia94.com/eng/una_storia_vera.htm|title=Somalia94 - The Ilaria Alpi affair: a true story|website=www.somalia94.com|access-date=14 October 2019}}&lt;/ref&gt; kiu estis murdita en [[Mogadiŝo]], Somalio, kune kun ŝia kameraisto Miran Hrovatin. En 2009 Francesco Fonti, iama membro de [[Ndrangheta]], asertis, ke Alpi kaj ŝia kameraisto estis murditaj ĉar ili vidis toksajn rubaĵojn senditajn de la Ndrangheta alveni en [[Bosaso]], Somalio. &lt;ref name=&quot;her2009092&quot;&gt;[http://www.heraldscotland.com/news/world-news/establishment-hit-by-fresh-accusations-in-toxic-waste-scandal-1.920980 Establishment hit by fresh accusations in toxic waste scandal], by Phillip Willan, The Herald, 20 September 2009&lt;/ref&gt;

Dum ŝia murdo, Alpi sekvis kazon de armil- kaj kontraŭleĝa toksa rubkontrabandado, en kiu ŝi kredis, ke la itala armeo kaj aliaj institucioj ankaŭ estis implikitaj. Alpi naskiĝis en [[Romo]] kaj laboris por la itala publika televida dissendanto [[RAI - Radiotelevisione Italiana|RAI]]. En la filmo (2002 ) ''Ilaria Alpi - Il più crudele dei giorni'', reĝisorita fare de Ferdinando Vincentini Ornagni, ŝi estas portretita fare de Giovanna Mezzogiorno.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://web.archive.org/web/20061118053825/http://www.netnomad.com/ilaria.html Morto en Somalio] de Michael Maren.
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Alpi, Ilaria}}
[[Kategorio:Italaj ĵurnalistoj]]</text>
      <sha1>lp5xl0owtd7f251ye4ybi2t4ywpsg7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liliana Segre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956001</id>
    <revision>
      <id>9502976</id>
      <timestamp>2026-10-29T12:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1378315151|Liliana Segre]]&quot;</comment>
      <origin>9502976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1779" sha1="kahc0mt4oxvygw5hymfun2c2kyjp5fs" xml:space="preserve">
'''Liliana SEGRE''' ({{IFA|it|liˈljaːna ˈsɛːɡre, - ˈseːɡre}} ; naskita la 10-an de septembro 1930) estas itala holokaŭsto-pluvivanto, nomumita dumviva senatano fare de prezidanto [[Sergio Mattarella]] en 2018 pro elstaraj patriotaj meritoj en la socia kampo. &lt;ref&gt;{{cite news|last=Rastelli|first=Alessia|date=18 January 2019|url=http://www.corriere.it/politica/18_gennaio_19/liliana-segre-senatrice-vita-mattaerlla-nomina-7602a2ee-fd23-11e7-b1af-dcddd5d25ebd.shtml|title=Liliana Segre senatrice a vita, la decisione di Mattarella|trans-title=Liliana Segre senator for life, Mattarella's decision|work=[[Corriere della Sera]]|language=it|access-date=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321220531/https://www.corriere.it/politica/18_gennaio_19/liliana-segre-senatrice-vita-mattaerlla-nomina-7602a2ee-fd23-11e7-b1af-dcddd5d25ebd.shtml|archive-date=21 March 2023}}&lt;/ref&gt;

Naskita en 1930 en [[Milano|milanan]] familion de juda deveno, en 1938 Segre estis forpelita el sia bazlernejo post la promulgo de la italaj rasaj leĝoj . En 1943, ŝi estis arestita kun sia familio kaj deportita al la [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|koncentrejo Aŭŝvico]]. La sola pluvivanto inter ŝiaj parencoj, kun la fino de la [[Dua Mondmilito]] en 1945, ŝi revenis al Milano. Post jardekoj da silento, en la 1990-aj jaroj ŝi komencis paroli al la publiko, precipe al junaj studentoj, pri sia sperto.

[[File:Liliana_ed_Alberto_Segre.jpg|maldekstra|eta| Segre kaj ŝia patro Alberto]]
[[File:Stolperstein_für_Alberto_Segre_(Milano).jpg|eta| ''[[Stumbliga ŝtoneto|Stolperstein]]'' por ŝia patro Alberto]]
[[File:Liliana_segre.jpg|maldekstra|eta|200x200ra| Segre en 2017]]

[[Kategorio:Personoj de Milano]]
[[Kategorio:Postvivintoj en la koncentrejo Aŭŝvico]]</text>
      <sha1>kahc0mt4oxvygw5hymfun2c2kyjp5fs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502977</id>
      <parentid>9502976</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="8id87bwtes16gr4143iz2d44gbajxkv" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[File:Liliana_ed_Alberto_Segre.jpg|dekstra|eta| Segre kaj ŝia patro Alberto]]
[[File:Stolperstein_für_Alberto_Segre_(Milano).jpg|eta| ''[[Stumbliga ŝtoneto|Stolperstein]]'' por ŝia patro Alberto]]
[[File:Liliana_segre.jpg|maldekstra|eta|200x200ra| Segre en 2017]]

'''Liliana SEGRE''' ({{IFA|liˈljaːna ˈsɛːɡre, - ˈseːɡre}} ; naskita la 10-an de septembro 1930 en [[Milano]]) estas itala holokaŭsto-pluvivanto, nomumita dumviva senatano fare de prezidanto [[Sergio Mattarella]] en 2018 pro elstaraj patriotaj meritoj en la socia kampo. &lt;ref&gt;{{cite news|last=Rastelli|first=Alessia|date=18 January 2019|url=http://www.corriere.it/politica/18_gennaio_19/liliana-segre-senatrice-vita-mattaerlla-nomina-7602a2ee-fd23-11e7-b1af-dcddd5d25ebd.shtml|title=Liliana Segre senatrice a vita, la decisione di Mattarella|trans-title=Liliana Segre senator for life, Mattarella's decision|work=[[Corriere della Sera]]|language=it|access-date=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321220531/https://www.corriere.it/politica/18_gennaio_19/liliana-segre-senatrice-vita-mattaerlla-nomina-7602a2ee-fd23-11e7-b1af-dcddd5d25ebd.shtml|archive-date=21 March 2023}}&lt;/ref&gt;

Naskita en 1930 en [[Milano|milanan]] familion de juda deveno, en 1938 Segre estis forpelita el sia bazlernejo post la promulgo de la italaj rasaj leĝoj . En 1943, ŝi estis arestita kun sia familio kaj deportita al la [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|koncentrejo Aŭŝvico]]. La sola pluvivanto inter ŝiaj parencoj, kun la fino de la [[Dua Mondmilito]] en 1945, ŝi revenis al Milano. Post jardekoj da silento, en la 1990-aj jaroj ŝi komencis paroli al la publiko, precipe al junaj studentoj, pri sia sperto.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Segre, Liliana}}
[[Kategorio:Personoj de Milano]]
[[Kategorio:Postvivintoj en la koncentrejo Aŭŝvico]]</text>
      <sha1>8id87bwtes16gr4143iz2d44gbajxkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502978</id>
      <parentid>9502977</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1900" sha1="gqfr1m9kc55f34sakitg0b6v0n655lw" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[File:Liliana_ed_Alberto_Segre.jpg|dekstra|eta| Segre kaj ŝia patro Alberto]]
[[File:Stolperstein_für_Alberto_Segre_(Milano).jpg|eta|[[Stumbliga ŝtoneto|Stumbliga ŝtoneto]] por ŝia patro Alberto]]
[[File:Liliana_segre.jpg|maldekstra|eta|200x200ra| Segre en 2017]]

'''Liliana SEGRE''' ({{IFA|liˈljaːna ˈsɛːɡre, - ˈseːɡre}} ; naskita la 10-an de septembro 1930 en [[Milano]]) estas itala holokaŭsto-pluvivanto, nomumita dumviva senatano fare de prezidanto [[Sergio Mattarella]] en 2018 pro elstaraj patriotaj meritoj en la socia kampo. &lt;ref&gt;{{cite news|last=Rastelli|first=Alessia|date=18 January 2019|url=http://www.corriere.it/politica/18_gennaio_19/liliana-segre-senatrice-vita-mattaerlla-nomina-7602a2ee-fd23-11e7-b1af-dcddd5d25ebd.shtml|title=Liliana Segre senatrice a vita, la decisione di Mattarella|trans-title=Liliana Segre senator for life, Mattarella's decision|work=[[Corriere della Sera]]|language=it|access-date=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321220531/https://www.corriere.it/politica/18_gennaio_19/liliana-segre-senatrice-vita-mattaerlla-nomina-7602a2ee-fd23-11e7-b1af-dcddd5d25ebd.shtml|archive-date=21 March 2023}}&lt;/ref&gt;

Naskita en 1930 en [[Milano|milanan]] familion de juda deveno, en 1938 Segre estis forpelita el sia bazlernejo post la promulgo de la italaj rasaj leĝoj . En 1943, ŝi estis arestita kun sia familio kaj deportita al la [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|koncentrejo Aŭŝvico]]. La sola pluvivanto inter ŝiaj parencoj, kun la fino de la [[Dua Mondmilito]] en 1945, ŝi revenis al Milano. Post jardekoj da silento, en la 1990-aj jaroj ŝi komencis paroli al la publiko, precipe al junaj studentoj, pri sia sperto.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Segre, Liliana}}
[[Kategorio:Personoj de Milano]]
[[Kategorio:Postvivintoj en la koncentrejo Aŭŝvico]]</text>
      <sha1>gqfr1m9kc55f34sakitg0b6v0n655lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tina Anselmi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956002</id>
    <revision>
      <id>9502980</id>
      <timestamp>2026-10-29T12:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1373141398|Tina Anselmi]]&quot;</comment>
      <origin>9502980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1640" sha1="glaunmwy9sjsfzn1f583k1dcdpbjmws" xml:space="preserve">
'''Tina ANSELMI''' (naskiĝis la 25-an de marto 1927 en [[Castelfranco Veneto]], [[Provinco Trevizo]] , Veneto – mortis la 1-an de novembro 2016 samloke) estis itala politikisto. Membro de la [[Itala kontraŭnazia rezistmovado|itala rezista movado]] dum la [[Dua Mondmilito]], ŝi fariĝis la unua virino kiu havis ministerian postenon en itala registaro.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.corriere.it/politica/16_novembre_01/morta-tina-anselmi-primo-ministro-donna-italia-66c0340a-a00d-11e6-90f7-78e506adbf1c.shtml?refresh_ce-cp|title=È Morta Tina Anselmi, primo ministro donna in Italia|last=Zapperi|first=Cesare|newspaper=Corriere della Sera|access-date=19 November 2016|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ildubbio.news/2020/03/12/quando-tina-anselmi-diede-allitalia-il-servizio-sanitario-nazionale/|title=Quando Tina Anselmi diede all'Italia il Servizio Sanitario Nazionale|date=12 March 2020|website=www.ildubbio.news}}&lt;/ref&gt;

En 1981, ŝi estris la parlamentan enketkomisionon pri la kontraŭleĝa [[Propaganda Due|P2 Framasonloĝio]]. &lt;ref name=&quot;p22&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.archivio900.it/it/documenti/finestre-900.aspx?c=1163|title=Report on Parliamentary Commission of Inquiry on the P2 Masonic Lodge|language=it|publisher=Mondo a Colori Media Network s.r.l.|access-date=19 November 2016}}&lt;/ref&gt;

* [http://www.radioradicale.it/soggetti/tina-anselmi Tina Anselmi] en [[Radio Radicale]]
[[Kategorio:Italaj kontraŭfaŝistoj]]
[[Kategorio:Italaj memoraĵistoj]]
[[Kategorio:Kavaliroj grandaj krucoj de la Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]]
[[Kategorio:Italaj rezistantoj]]
[[Kategorio:Italaj politikistoj]]</text>
      <sha1>glaunmwy9sjsfzn1f583k1dcdpbjmws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502982</id>
      <parentid>9502980</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1850" sha1="tl5eh4hgw0vvtaddk84o1dq65q82blj" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}

'''Tina ANSELMI''' (naskiĝis la 25-an de marto 1927 en [[Castelfranco Veneto]], [[Provinco Trevizo]] , Veneto – mortis la 1-an de novembro 2016 samloke) estis itala politikisto. Membro de la [[Itala kontraŭnazia rezistmovado|itala rezista movado]] dum la [[Dua Mondmilito]], ŝi fariĝis la unua virino kiu havis ministerian postenon en itala registaro.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.corriere.it/politica/16_novembre_01/morta-tina-anselmi-primo-ministro-donna-italia-66c0340a-a00d-11e6-90f7-78e506adbf1c.shtml?refresh_ce-cp|title=È Morta Tina Anselmi, primo ministro donna in Italia|last=Zapperi|first=Cesare|newspaper=Corriere della Sera|access-date=19 November 2016|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ildubbio.news/2020/03/12/quando-tina-anselmi-diede-allitalia-il-servizio-sanitario-nazionale/|title=Quando Tina Anselmi diede all'Italia il Servizio Sanitario Nazionale|date=12 March 2020|website=www.ildubbio.news}}&lt;/ref&gt;

En 1981, ŝi estris la parlamentan enketkomisionon pri la kontraŭleĝa [[Propaganda Due|P2 Framasonloĝio]]. &lt;ref name=&quot;p22&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.archivio900.it/it/documenti/finestre-900.aspx?c=1163|title=Report on Parliamentary Commission of Inquiry on the P2 Masonic Lodge|language=it|publisher=Mondo a Colori Media Network s.r.l.|access-date=19 November 2016}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.radioradicale.it/soggetti/tina-anselmi Tina Anselmi] en [[Radio Radicale]]
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Anselmi, Tina}}
[[Kategorio:Italaj kontraŭfaŝistoj]]
[[Kategorio:Italaj memoraĵistoj]]
[[Kategorio:Kavaliroj grandaj krucoj de la Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]]
[[Kategorio:Italaj rezistantoj]]
[[Kategorio:Italaj politikistoj]]
[[Kategorio:Ministroj pri Laboro]]
[[Kategorio:Ministroj pri Sano]]</text>
      <sha1>tl5eh4hgw0vvtaddk84o1dq65q82blj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502983</id>
      <parentid>9502982</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1850" sha1="qk519g3k096mool85jnrhoztcczq1tn" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}

'''Tina ANSELMI''' (naskiĝis la 25-an de marto 1927 en [[Castelfranco Veneto]], [[Provinco Trevizo]] , Veneto – mortis la 1-an de novembro 2016 samloke) estis itala politikisto. Membro de la [[Itala kontraŭnazia rezistmovado|itala rezista movado]] dum la [[Dua Mondmilito]], ŝi fariĝis la unua virino kiu havis ministerian postenon en itala registaro.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.corriere.it/politica/16_novembre_01/morta-tina-anselmi-primo-ministro-donna-italia-66c0340a-a00d-11e6-90f7-78e506adbf1c.shtml?refresh_ce-cp|title=È Morta Tina Anselmi, primo ministro donna in Italia|last=Zapperi|first=Cesare|newspaper=Corriere della Sera|access-date=19 November 2016|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ildubbio.news/2020/03/12/quando-tina-anselmi-diede-allitalia-il-servizio-sanitario-nazionale/|title=Quando Tina Anselmi diede all'Italia il Servizio Sanitario Nazionale|date=12 March 2020|website=www.ildubbio.news}}&lt;/ref&gt;

En 1981, ŝi estris la parlamentan enketkomisionon pri la kontraŭleĝa [[Propaganda Due|P2 Framasonloĝio]]. &lt;ref name=&quot;p22&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.archivio900.it/it/documenti/finestre-900.aspx?c=1163|title=Report on Parliamentary Commission of Inquiry on the P2 Masonic Lodge|language=it|publisher=Mondo a Colori Media Network s.r.l.|access-date=19 November 2016}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.radioradicale.it/soggetti/tina-anselmi Tina Anselmi] en [[Radio Radicale]]
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Anselmi, Tina}}
[[Kategorio:Italaj kontraŭfaŝistoj]]
[[Kategorio:Italaj memoraĵistoj]]
[[Kategorio:Kavaliroj grandaj krucoj de la Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]]
[[Kategorio:Italaj rezistantoj]]
[[Kategorio:Italaj politikistoj]]
[[Kategorio:Ministroj pri laboro]]
[[Kategorio:Ministroj pri sano]]</text>
      <sha1>qk519g3k096mool85jnrhoztcczq1tn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502984</id>
      <parentid>9502983</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2033" sha1="7r5b21hz0iccg1qqgx34eiw3511jc7w" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}

'''Tina ANSELMI''' (naskiĝis la 25-an de marto 1927 en [[Castelfranco Veneto]], [[Provinco Trevizo]] , Veneto – mortis la 1-an de novembro 2016 samloke) estis itala politikisto de la [[Itala kristan-demokrata partio|Kristandemokrata Partio]] (DC), kiu servis en la [[Ĉambro de Deputitoj (Italio)|Deputita Ĉambro]] ''(Camera dei deputati)'' de 1968 ĝis 1992. Membro de la [[Itala kontraŭnazia rezistmovado|itala rezista movado]] dum la [[Dua Mondmilito]], ŝi fariĝis la unua virino kiu havis ministerian postenon en itala registaro.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.corriere.it/politica/16_novembre_01/morta-tina-anselmi-primo-ministro-donna-italia-66c0340a-a00d-11e6-90f7-78e506adbf1c.shtml?refresh_ce-cp|title=È Morta Tina Anselmi, primo ministro donna in Italia|last=Zapperi|first=Cesare|newspaper=Corriere della Sera|access-date=19 November 2016|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ildubbio.news/2020/03/12/quando-tina-anselmi-diede-allitalia-il-servizio-sanitario-nazionale/|title=Quando Tina Anselmi diede all'Italia il Servizio Sanitario Nazionale|date=12 March 2020|website=www.ildubbio.news}}&lt;/ref&gt;

En 1981, ŝi estris la parlamentan enketkomisionon pri la kontraŭleĝa [[Propaganda Due|P2 Framasonloĝio]]. &lt;ref name=&quot;p22&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.archivio900.it/it/documenti/finestre-900.aspx?c=1163|title=Report on Parliamentary Commission of Inquiry on the P2 Masonic Lodge|language=it|publisher=Mondo a Colori Media Network s.r.l.|access-date=19 November 2016}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.radioradicale.it/soggetti/tina-anselmi Tina Anselmi] en [[Radio Radicale]]
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Anselmi, Tina}}
[[Kategorio:Italaj kontraŭfaŝistoj]]
[[Kategorio:Italaj memoraĵistoj]]
[[Kategorio:Kavaliroj grandaj krucoj de la Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]]
[[Kategorio:Italaj rezistantoj]]
[[Kategorio:Italaj politikistoj]]
[[Kategorio:Ministroj pri laboro]]
[[Kategorio:Ministroj pri sano]]</text>
      <sha1>7r5b21hz0iccg1qqgx34eiw3511jc7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lina Merlin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956003</id>
    <revision>
      <id>9502985</id>
      <timestamp>2026-10-29T12:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1367013485|Lina Merlin]]&quot;</comment>
      <origin>9502985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="946" sha1="18kx2rq4ru2lbcwb1acue2huy00ptpt" xml:space="preserve">
'''Angelina''' &quot; '''Lina''' &quot; '''MERLIN''' (naskiĝis la 15-an de oktobro 1887 en [[Pozzonovo]] &amp;#x2013; mortis la 16-an de aŭgusto 1979 en [[Padovo]]) estis itala politikisto, eble plej konata pro verkado kaj antaŭenigado de la tiel nomata &quot; leĝo Merlin &quot;, kiu aboliciis ŝtate reguligitan [[Prostituo|prostituadon]] en Italio. Ŝi ankaŭ estis aktivulino kaj edukistino, kaj partoprenis en la [[Itala kontraŭnazia rezistmovado|itala rezista movado]].&lt;ref name=&quot;treccani2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/angelina-merlin_(Dizionario-Biografico)/|title=Merlin, Angelina|work=Dizionario Biografico degli Italiani|volume=Volume 79|year=2009|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;florentine2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.theflorentine.net/lifestyle/2007/06/lina-merlin/|title=Lina Merlin|work=The Florentine|date=June 28, 2007}}&lt;/ref&gt;
[[Kategorio:Italaj rezistantoj]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1979]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1887]]</text>
      <sha1>18kx2rq4ru2lbcwb1acue2huy00ptpt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502986</id>
      <parentid>9502985</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1065" sha1="9byy27yfbjq30kklpwhhl6i0aophlls" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}

'''Angelina''' &quot; '''Lina''' &quot; '''MERLIN''' (naskiĝis la 15-an de oktobro 1887 en [[Pozzonovo]] &amp;#x2013; mortis la 16-an de aŭgusto 1979 en [[Padovo]]) estis itala politikisto, eble plej konata pro verkado kaj antaŭenigado de la tiel nomata &quot; leĝo Merlin &quot;, kiu aboliciis ŝtate reguligitan [[Prostituo|prostituadon]] en Italio. Ŝi ankaŭ estis aktivulino kaj edukistino, kaj partoprenis en la [[Itala kontraŭnazia rezistmovado|itala rezista movado]].&lt;ref name=&quot;treccani2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/angelina-merlin_(Dizionario-Biografico)/|title=Merlin, Angelina|work=Dizionario Biografico degli Italiani|volume=Volume 79|year=2009|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;florentine2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.theflorentine.net/lifestyle/2007/06/lina-merlin/|title=Lina Merlin|work=The Florentine|date=June 28, 2007}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Merlin, Lina}}
[[Kategorio:Italaj rezistantoj]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1979]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1887]]</text>
      <sha1>9byy27yfbjq30kklpwhhl6i0aophlls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502987</id>
      <parentid>9502986</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1032" sha1="bf7jigr00cp6v9hph8tpxyhffb76tp2" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}

'''Angelina''' &quot; '''Lina''' &quot; '''MERLIN''' (naskiĝis la 15-an de oktobro 1887 en [[Pozzonovo]] &amp;#x2013; mortis la 16-an de aŭgusto 1979 en [[Padovo]]) estis itala politikisto, eble plej konata pro verkado kaj antaŭenigado de la tiel nomata &quot; leĝo Merlin &quot;, kiu aboliciis ŝtate reguligitan [[Prostituo|prostituadon]] en Italio. Ŝi ankaŭ estis aktivulino kaj edukistino, kaj partoprenis en la [[Itala kontraŭnazia rezistmovado|itala rezista movado]].&lt;ref name=&quot;treccani2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/angelina-merlin_(Dizionario-Biografico)/|title=Merlin, Angelina|work=Dizionario Biografico degli Italiani|volume=Volume 79|year=2009|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;florentine2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.theflorentine.net/lifestyle/2007/06/lina-merlin/|title=Lina Merlin|work=The Florentine|date=June 28, 2007}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Merlin, Lina}}
[[Kategorio:Italaj rezistantoj]]
[[Kategorio:Italaj politikistoj]]</text>
      <sha1>bf7jigr00cp6v9hph8tpxyhffb76tp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Argentina Altobelli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956004</id>
    <revision>
      <id>9502988</id>
      <timestamp>2026-10-29T12:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1362035350|Argentina Altobelli]]&quot;</comment>
      <origin>9502988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241" sha1="kta1jx9o3wm1appn3r6xnem7gb92lcg" xml:space="preserve">
'''Argentina ALTONELLI''' (naskiĝis la 2-an de julio 1866 en [[Imola]] &amp;#x2013; mortis la 26-an de septembro 1942 en [[Romo]]) estis itala sindikatistino, la unua virino kiu gvidis sindikaton en la lando.
[[Kategorio:Italaj sindikatistoj]]</text>
      <sha1>kta1jx9o3wm1appn3r6xnem7gb92lcg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502989</id>
      <parentid>9502988</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="384" sha1="r8k518pgbnbn3v8sutt90n1q9hcvapf" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''Argentina ALTONELLI''' (naskiĝis la 2-an de julio 1866 en [[Imola]] &amp;#x2013; mortis la 26-an de septembro 1942 en [[Romo]]) estis itala sindikatistino, la unua virino kiu gvidis sindikaton en la lando.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Altobelli, Argentina}}
[[Kategorio:Italaj sindikatistoj]]</text>
      <sha1>r8k518pgbnbn3v8sutt90n1q9hcvapf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502990</id>
      <parentid>9502989</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sj1mor movis paĝon [[Argentino Altobelli]] al [[Argentina Altobelli]]</comment>
      <origin>9502989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="384" sha1="r8k518pgbnbn3v8sutt90n1q9hcvapf" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''Argentina ALTONELLI''' (naskiĝis la 2-an de julio 1866 en [[Imola]] &amp;#x2013; mortis la 26-an de septembro 1942 en [[Romo]]) estis itala sindikatistino, la unua virino kiu gvidis sindikaton en la lando.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Altobelli, Argentina}}
[[Kategorio:Italaj sindikatistoj]]</text>
      <sha1>r8k518pgbnbn3v8sutt90n1q9hcvapf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502992</id>
      <parentid>9502990</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="394" sha1="f55ij6nmf69nfq2xze2bld54hsbnyfb" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''Argentina ALTONELLI''' (naskiĝis la 2-an de julio 1866 en [[Imola]] &amp;#x2013; mortis la 26-an de septembro 1942 en [[Romo]]) estis itala sindikatistino, la unua virino kiu gvidis sindikaton en la lando.

&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
--&gt;

{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Altobelli, Argentina}}
[[Kategorio:Italaj sindikatistoj]]</text>
      <sha1>f55ij6nmf69nfq2xze2bld54hsbnyfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Argentino Altobelli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956005</id>
    <redirect title="Argentina Altobelli" />
    <revision>
      <id>9502991</id>
      <timestamp>2026-10-29T12:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Sj1mor movis paĝon [[Argentino Altobelli]] al [[Argentina Altobelli]]</comment>
      <origin>9502991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="ah64gwfb81sk9xqysjvg8xebrtr5xow" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Argentina Altobelli]]</text>
      <sha1>ah64gwfb81sk9xqysjvg8xebrtr5xow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Camillo Ranzani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956006</id>
    <revision>
      <id>9502993</id>
      <timestamp>2026-10-29T12:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Camillo RANZANI''' (22-a de junio 1775 – 23-a de aprilo 1841, [[Bolonjo]]) estis itala [[pastro]] kaj [[natursciencisto]]. Li estis direktoro de la Muzeo pri Naturhistorio de Bolonjo de 1803 ĝis 1841 (nuntempe la Muzeo pri Kompara Anatomio, unu el la muzeoj de la [[Universitato de Bolonjo]]).{{sfn|Canadelli|Tonetti|2022|pp=27–36}} Ranzani verkis ''Elementi di zoologia'', kiu estis eldonita en Bolonjo inter 1819 kaj 1825....&quot;</comment>
      <origin>9502993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5502" sha1="3cg3l0fdslagdaak8pbbblkyoebkdj3" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Camillo RANZANI''' (22-a de junio 1775 – 23-a de aprilo 1841, [[Bolonjo]]) estis itala [[pastro]] kaj [[natursciencisto]]. Li estis direktoro de la Muzeo pri Naturhistorio de Bolonjo de 1803 ĝis 1841 (nuntempe la Muzeo pri Kompara Anatomio, unu el la muzeoj de la [[Universitato de Bolonjo]]).{{sfn|Canadelli|Tonetti|2022|pp=27–36}} Ranzani verkis ''Elementi di zoologia'', kiu estis eldonita en Bolonjo inter 1819 kaj 1825.

== Biografio ==
Camillo Ranzani naskiĝis en Bolonjo la 22-an de junio 1775, en malriĉa familio. Li frekventis la lernejon de la [[piaristoj]] en sia naskiĝurbo. Lia talento altiris la atenton de Giovanni Battista Respighi, pastro el la Kongregacio de la Oratorio. Helpe de Respighi, Ranzani eniris la Universitaton de Bolonjo. Li tiel elstaris en la filozofia kurso, ke – eĉ antaŭ ol fini siajn studojn – li estis foje dungita de la profesoro Giuseppe Vogli kiel ties anstataŭanto. Aĝante nur dudek du jarojn, li estis elektita por okupi la katedron pri filozofio en [[Fano]], kie li ricevis pastran [[ordinacio]]n. Li instruis en Fano ĝis 1798, kiam la franca invado de la [[Papa Ŝtato]] devigis lin reveni al Bolonjo; tie li estis nomumita zorganto de la [[botanika ĝardeno]].

In 1803, Ranzani was appointed professor of [[natural history]] at the university of Bologna. The French naturalist [[Georges Cuvier]] met him in Bologna in 1810 and was so impressed by his knowledge that he invited him to [[Paris]] where he spent fourteen months. Ranzani returned to Bologna with a considerable collection of books, [[mineral]]s, [[fossil]]s, and other appliances of natural history.

During the early part of his professorship he had been a frequent contributor to the [[scientific journal]]s of Italy, France, and Germany, and taken an active part in the proceedings of most of the Italian scientific and literary societies; but it was not till 1819 that he commenced the publication of his great work, ''Elementi di Zoologia''. The first volume, published in that year, contains the general introduction to zoology; the second, on [[mammal]]s, was published in 1820; and was followed in 1821 and the succeeding years by the successive volumes as far as the tenth, at which the work was interrupted, partly by the ill-health of the author, partly by his occupations as [[Rector (academia)|rector]] of the university, to which office he was named in 1824 by the [[pope Leo XII]]. Though he had already prepared great part of the materials necessary for its completion, and although the many articles contributed by him to various journals of natural history amply demonstrate the extent and accuracy of his knowledge, the work has unfortunately been left incomplete.

In 1836 Ranzani undertook a course of lectures on [[Geology]], a science which up to that time was regarded with much suspicion in the Italian universities. He had the honour of introducing to his countrymen the discoveries of [[William Buckland|Buckland]], [[Charles Lyell|Lyell]], [[Henry De la Beche|De la Beche]], and the other members of the English school. His ability in this branch of science had been recognized even at an early period by Cuvier, who freely confessed his obligations to Ranzani for some important information of which he availed himself in his great work, ''[[Le Règne Animal]]''. Ranzani was engaged in preparing for the press a treatise on geology, containing the substance of his lectures during the five years from 1836 till 1841, when he died on April 28, 1841. His disciple [[Giovanni Giuseppe Bianconi]] succeeded him as professor of natural history at the university of Bologna.

== Works ==
A catalogue of his miscellaneous essays, lectures, dissertations, and contributions to periodical literature, will be found in the ''Memorie di Religione, di Morale, e di Letteratura'', published at Modena in 1843 (''Continuazione'', vol. XV, pp.&amp;nbsp;401, 402).

==Taxa==
Animals named in honour of Ranzani include:
* ''[[Slender sunfish|Ranzania]]'' &lt;small&gt;[[Giovanni Domenico Nardo|Nardo]], 1840&lt;/small&gt;, a genus of sunfish 
*''[[Cymatium ranzanii]]'' &lt;small&gt;([[Giovanni Giuseppe Bianconi|Bianconi]], 1850)&lt;/small&gt;, a species of predatory sea snail

==Referencoj==
{{Referencoj}}

== Bibliografio ==

* {{cite journal|first=W.|last=Kemer|title=Einige Bemerkungen zu dem Schreiben des Hr. Prof. Camillo Ranzani zu Bologna, an den Hrn. Abt Lichtenstein zu Helmstädt, die Luftzoophyten betreffend|journal=Magazin für den neuesten Zustand der Naturfreunde|year=1804|volume=7|pages=412–41}}
* {{cite journal|first=A.|last=Bertoloni|author-link=Antonio Bertoloni|title=Elogio storico di monsignor Camillo Ranzani|journal=Memorie dell'Accademia delle Scienze dell'Istituto di Bologna|volume=IV|year=1853|pages=225–259}}

==External links==
*{{commons category-inline}}
* {{DBI |title= RANZANI, Camillo |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/camillo-ranzani_(Dizionario-Biografico)|last= Corsi|first= Pietro|volume= 86}}
* {{cite journal|volume=16|pages=27–36|year=2022|issn=1123-265X|journal=Museologia Descrittiva e Storica|title=Le collezioni bolognesi di storia naturale agli inizi del XIX secolo. La direzione &quot;dimenticata&quot; di Camillo Ranzani|first1=Elena|last1=Canadelli|first2=Luca|last2=Tonetti|doi=10.53246/ANMS0019}}
*[https://www.biodiversitylibrary.org/creator/30402 BHL] Digitised Elementi di zoologia

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Ranzani, Camillo}}
[[Category:19th-century Italian zoologists]]</text>
      <sha1>3cg3l0fdslagdaak8pbbblkyoebkdj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502997</id>
      <parentid>9502993</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Biografio */</comment>
      <origin>9502997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5339" sha1="2b9aerhg23xt8ex7bjvhhqxi1e6iy70" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Camillo RANZANI''' (22-a de junio 1775 – 23-a de aprilo 1841, [[Bolonjo]]) estis itala [[pastro]] kaj [[natursciencisto]]. Li estis direktoro de la Muzeo pri Naturhistorio de Bolonjo de 1803 ĝis 1841 (nuntempe la Muzeo pri Kompara Anatomio, unu el la muzeoj de la [[Universitato de Bolonjo]]).{{sfn|Canadelli|Tonetti|2022|pp=27–36}} Ranzani verkis ''Elementi di zoologia'', kiu estis eldonita en Bolonjo inter 1819 kaj 1825.

== Biografio ==
Camillo Ranzani naskiĝis en Bolonjo la 22-an de junio 1775, en malriĉa familio. Li frekventis la lernejon de la [[piaristoj]] en sia naskiĝurbo. Lia talento altiris la atenton de Giovanni Battista Respighi, pastro el la Kongregacio de la Oratorio. Helpe de Respighi, Ranzani eniris la Universitaton de Bolonjo. Li tiel elstaris en la filozofia kurso, ke – eĉ antaŭ ol fini siajn studojn – li estis foje dungita de la profesoro Giuseppe Vogli kiel ties anstataŭanto. Aĝante nur dudek du jarojn, li estis elektita por okupi la katedron pri filozofio en [[Fano]], kie li ricevis pastran [[ordinacio]]n. Li instruis en Fano ĝis 1798, kiam la franca invado de la [[Papa Ŝtato]] devigis lin reveni al Bolonjo; tie li estis nomumita zorganto de la [[botanika ĝardeno]].

En 1803, Ranzani estis nomumita profesoro pri [[naturhistorio]] ĉe la Universitato de Bolonjo. La franca natursciencisto [[Georges Cuvier]] renkontis lin en Bolonjo en 1810 kaj estis tiel imponita de lia scio, ke li invitis lin al [[Parizo]], kie li pasigis dek kvar monatojn. Ranzani revenis al Bolonjo kun konsiderinda kolekto de libroj, [[mineralo]]j, [[fosilio]]j kaj aliaj rimedoj por la studo de naturhistorio.

Dum la frua periodo de sia profesoreco, li ofte kontribuis al [[scienca  gazeto|sciencaj revuoj]] en Italio, Francio kaj Germanio, kaj aktive partoprenis en la agado de la plej multaj italaj sciencaj kaj literaturaj societoj; tamen nur en 1819 li komencis la eldonadon de sia granda verko, ''Elementi di Zoologia''. La unua volumo, eldonita en tiu jaro, enhavas la ĝeneralan enkondukon al [[zoologio]]; la dua, pri [[mamuloj]], aperis en 1820; sekvis ĝin, en 1821 kaj la postaj jaroj, pliaj volumoj ĝis la deka, ĉe kiu la verko estis interrompita – parte pro la malbona sano de la aŭtoro, kaj parte pro liaj devoj kiel [[rektoro]] de la universitato, posteno al kiu lin nomumis en 1824 la papo [[Leono la 12-a]]. Kvankam li jam pretigis grandan parton de la materialoj necesaj por ĝia kompletigo, kaj kvankam la multaj artikoloj, kiujn li verkis por diversaj revuoj pri naturhistorio, klare montras la amplekson kaj precizecon de lia scio, la verko bedaŭrinde restis nefinita.

En 1836 Ranzani entreprenis prelegserion pri [[geologio]] – scienco, kiu ĝis tiu tempo estis rigardata kun granda suspekto en la italaj universitatoj. Li havis la honoron prezenti al siaj samlandanoj la malkovrojn de [[William Buckland|Buckland]], [[Charles Lyell|Lyell]], Henry De la Beche kaj aliaj membroj de la angla skolo. Lia kapablo en tiu scienca fako estis jam frue rekonita de Cuvier, kiu malkaŝe agnoskis sian ŝuldon al Ranzani pro gravaj informoj, kiujn li utiligis en sia granda verko ''Le Règne Animal''. Ranzani okupiĝis pri la pretigo por la presado de geologia traktato; ĝi enhavis la esencon de liaj prelegoj dum la kvin jaroj de 1836 ĝis 1841, kiam li mortis, la 28-an de aprilo 1841. Lia disĉiplo Giovanni Giuseppe Bianconi sukcedis lin kiel profesoro pri naturhistorio ĉe la Universitato de Bolonjo.

== Works ==
A catalogue of his miscellaneous essays, lectures, dissertations, and contributions to periodical literature, will be found in the ''Memorie di Religione, di Morale, e di Letteratura'', published at Modena in 1843 (''Continuazione'', vol. XV, pp.&amp;nbsp;401, 402).

==Taxa==
Animals named in honour of Ranzani include:
* ''[[Slender sunfish|Ranzania]]'' &lt;small&gt;[[Giovanni Domenico Nardo|Nardo]], 1840&lt;/small&gt;, a genus of sunfish 
*''[[Cymatium ranzanii]]'' &lt;small&gt;([[Giovanni Giuseppe Bianconi|Bianconi]], 1850)&lt;/small&gt;, a species of predatory sea snail

==Referencoj==
{{Referencoj}}

== Bibliografio ==

* {{cite journal|first=W.|last=Kemer|title=Einige Bemerkungen zu dem Schreiben des Hr. Prof. Camillo Ranzani zu Bologna, an den Hrn. Abt Lichtenstein zu Helmstädt, die Luftzoophyten betreffend|journal=Magazin für den neuesten Zustand der Naturfreunde|year=1804|volume=7|pages=412–41}}
* {{cite journal|first=A.|last=Bertoloni|author-link=Antonio Bertoloni|title=Elogio storico di monsignor Camillo Ranzani|journal=Memorie dell'Accademia delle Scienze dell'Istituto di Bologna|volume=IV|year=1853|pages=225–259}}

==External links==
*{{commons category-inline}}
* {{DBI |title= RANZANI, Camillo |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/camillo-ranzani_(Dizionario-Biografico)|last= Corsi|first= Pietro|volume= 86}}
* {{cite journal|volume=16|pages=27–36|year=2022|issn=1123-265X|journal=Museologia Descrittiva e Storica|title=Le collezioni bolognesi di storia naturale agli inizi del XIX secolo. La direzione &quot;dimenticata&quot; di Camillo Ranzani|first1=Elena|last1=Canadelli|first2=Luca|last2=Tonetti|doi=10.53246/ANMS0019}}
*[https://www.biodiversitylibrary.org/creator/30402 BHL] Digitised Elementi di zoologia

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Ranzani, Camillo}}
[[Category:19th-century Italian zoologists]]</text>
      <sha1>2b9aerhg23xt8ex7bjvhhqxi1e6iy70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503007</id>
      <parentid>9502997</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5229" sha1="69whriqtfredv7uul6thcc3y271q8cc" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Camillo RANZANI''' (22-a de junio 1775 – 23-a de aprilo 1841, [[Bolonjo]]) estis itala [[pastro]] kaj [[natursciencisto]]. Li estis direktoro de la Muzeo pri Naturhistorio de Bolonjo de 1803 ĝis 1841 (nuntempe la Muzeo pri Kompara Anatomio, unu el la muzeoj de la [[Universitato de Bolonjo]]).{{sfn|Canadelli|Tonetti|2022|pp=27–36}} Ranzani verkis ''Elementi di zoologia'', kiu estis eldonita en Bolonjo inter 1819 kaj 1825.

== Biografio ==
Camillo Ranzani naskiĝis en Bolonjo la 22-an de junio 1775, en malriĉa familio. Li frekventis la lernejon de la [[piaristoj]] en sia naskiĝurbo. Lia talento altiris la atenton de Giovanni Battista Respighi, pastro el la Kongregacio de la Oratorio. Helpe de Respighi, Ranzani eniris la Universitaton de Bolonjo. Li tiel elstaris en la filozofia kurso, ke – eĉ antaŭ ol fini siajn studojn – li estis foje dungita de la profesoro Giuseppe Vogli kiel ties anstataŭanto. Aĝante nur dudek du jarojn, li estis elektita por okupi la katedron pri filozofio en [[Fano]], kie li ricevis pastran [[ordinacio]]n. Li instruis en Fano ĝis 1798, kiam la franca invado de la [[Papa Ŝtato]] devigis lin reveni al Bolonjo; tie li estis nomumita zorganto de la [[botanika ĝardeno]].

En 1803, Ranzani estis nomumita profesoro pri [[naturhistorio]] ĉe la Universitato de Bolonjo. La franca natursciencisto [[Georges Cuvier]] renkontis lin en Bolonjo en 1810 kaj estis tiel imponita de lia scio, ke li invitis lin al [[Parizo]], kie li pasigis dek kvar monatojn. Ranzani revenis al Bolonjo kun konsiderinda kolekto de libroj, [[mineralo]]j, [[fosilio]]j kaj aliaj rimedoj por la studo de naturhistorio.

Dum la frua periodo de sia profesoreco, li ofte kontribuis al [[scienca  gazeto|sciencaj revuoj]] en Italio, Francio kaj Germanio, kaj aktive partoprenis en la agado de la plej multaj italaj sciencaj kaj literaturaj societoj; tamen nur en 1819 li komencis la eldonadon de sia granda verko, ''Elementi di Zoologia''. La unua volumo, eldonita en tiu jaro, enhavas la ĝeneralan enkondukon al [[zoologio]]; la dua, pri [[mamuloj]], aperis en 1820; sekvis ĝin, en 1821 kaj la postaj jaroj, pliaj volumoj ĝis la deka, ĉe kiu la verko estis interrompita – parte pro la malbona sano de la aŭtoro, kaj parte pro liaj devoj kiel [[rektoro]] de la universitato, posteno al kiu lin nomumis en 1824 la papo [[Leono la 12-a]]. Kvankam li jam pretigis grandan parton de la materialoj necesaj por ĝia kompletigo, kaj kvankam la multaj artikoloj, kiujn li verkis por diversaj revuoj pri naturhistorio, klare montras la amplekson kaj precizecon de lia scio, la verko bedaŭrinde restis nefinita.

En 1836 Ranzani entreprenis prelegserion pri [[geologio]] – scienco, kiu ĝis tiu tempo estis rigardata kun granda suspekto en la italaj universitatoj. Li havis la honoron prezenti al siaj samlandanoj la malkovrojn de [[William Buckland|Buckland]], [[Charles Lyell|Lyell]], Henry De la Beche kaj aliaj membroj de la angla skolo. Lia kapablo en tiu scienca fako estis jam frue rekonita de Cuvier, kiu malkaŝe agnoskis sian ŝuldon al Ranzani pro gravaj informoj, kiujn li utiligis en sia granda verko ''Le Règne Animal''. Ranzani okupiĝis pri la pretigo por la presado de geologia traktato; ĝi enhavis la esencon de liaj prelegoj dum la kvin jaroj de 1836 ĝis 1841, kiam li mortis, la 28-an de aprilo 1841. Lia disĉiplo Giovanni Giuseppe Bianconi sukcedis lin kiel profesoro pri naturhistorio ĉe la Universitato de Bolonjo.

== Verkoj ==
Katalogo de liaj diversaj eseoj, prelegoj, disertaĵoj kaj kontribuoj al periodaĵa literaturo troviĝas en la ''Memorie di Religione, di Morale, e di Letteratura'', publikigita en Modena en 1843 (''Continuazione'', vol. XV, pp.&amp;nbsp;401, 402).

==Taksonoj==
Animaloj nomitaj honore de Ranzani estas jenaj:
* ''Ranzania'' &lt;small&gt; Giovanni Domenico Nardo, 1840&lt;/small&gt;, genro de sunfiŝoj 
*''Cymatium ranzanii'' &lt;small&gt;(Giovanni Giuseppe Bianconi, 1850)&lt;/small&gt;, specio de predanta marheliko

==Referencoj==
{{Referencoj}}

== Bibliografio ==

* {{cite journal|first=W.|last=Kemer|title=Einige Bemerkungen zu dem Schreiben des Hr. Prof. Camillo Ranzani zu Bologna, an den Hrn. Abt Lichtenstein zu Helmstädt, die Luftzoophyten betreffend|journal=Magazin für den neuesten Zustand der Naturfreunde|year=1804|volume=7|pages=412–41}}
* {{cite journal|first=A.|last=Bertoloni|author-link=Antonio Bertoloni|title=Elogio storico di monsignor Camillo Ranzani|journal=Memorie dell'Accademia delle Scienze dell'Istituto di Bologna|volume=IV|year=1853|pages=225–259}}

==Eksteraj ligiloj==
*{{commons category}}
* Pietro Corsi, [https://www.treccani.it/enciclopedia/camillo-ranzani_(Dizionario-Biografico) RANZANI, Camillo] volumo 86
* {{cite journal|volume=16|pages=27–36|year=2022|issn=1123-265X|journal=Museologia Descrittiva e Storica|title=Le collezioni bolognesi di storia naturale agli inizi del XIX secolo. La direzione &quot;dimenticata&quot; di Camillo Ranzani|first1=Elena|last1=Canadelli|first2=Luca|last2=Tonetti|doi=10.53246/ANMS0019}}
*[https://www.biodiversitylibrary.org/creator/30402 BHL] Ciferecigita ''Elementi di zoologia''

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Ranzani, Camillo}}
[[Kategorio:Italaj zoologoj]]</text>
      <sha1>69whriqtfredv7uul6thcc3y271q8cc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503010</id>
      <parentid>9503007</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Biografio */</comment>
      <origin>9503010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5336" sha1="alpp5v8smezu0yfffldtw8h76ckn502" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Camillo RANZANI''' (22-a de junio 1775 – 23-a de aprilo 1841, [[Bolonjo]]) estis itala [[pastro]] kaj [[natursciencisto]]. Li estis direktoro de la Muzeo pri Naturhistorio de Bolonjo de 1803 ĝis 1841 (nuntempe la Muzeo pri Kompara Anatomio, unu el la muzeoj de la [[Universitato de Bolonjo]]).{{sfn|Canadelli|Tonetti|2022|pp=27–36}} Ranzani verkis ''Elementi di zoologia'', kiu estis eldonita en Bolonjo inter 1819 kaj 1825.

== Biografio ==
Camillo Ranzani naskiĝis en Bolonjo la 22-an de junio 1775, en malriĉa familio. Li frekventis la lernejon de la [[piaristoj]] en sia naskiĝurbo. Lia talento altiris la atenton de Giovanni Battista Respighi, pastro el la Kongregacio de la Oratorio. Helpe de Respighi, Ranzani eniris la Universitaton de Bolonjo. Li tiel elstaris en la filozofia kurso, ke – eĉ antaŭ ol fini siajn studojn – li estis foje dungita de la profesoro Giuseppe Vogli kiel ties anstataŭanto. Aĝante nur dudek du jarojn, li estis elektita por okupi la katedron pri filozofio en [[Fano]], kie li ricevis pastran [[ordinacio]]n. Li instruis en Fano ĝis 1798, kiam la franca invado de la [[Papa Ŝtato]] devigis lin reveni al Bolonjo; tie li estis nomumita zorganto de la [[botanika ĝardeno]].

En 1803, Ranzani estis nomumita profesoro pri [[naturhistorio]] ĉe la Universitato de Bolonjo. La franca natursciencisto [[Georges Cuvier]] renkontis lin en Bolonjo en 1810 kaj estis tiel imponita de lia scio, ke li invitis lin al [[Parizo]], kie li pasigis dek kvar monatojn. Ranzani revenis al Bolonjo kun konsiderinda kolekto de libroj, [[mineralo]]j, [[fosilio]]j kaj aliaj rimedoj por la studo de naturhistorio.

[[Dosiero:Elementi di zoologia (1819) (21245313021).jpg|eta|maldekstre|200ra|El ''Elementi di Zoologia'']]
Dum la frua periodo de sia profesoreco, li ofte kontribuis al [[scienca  gazeto|sciencaj revuoj]] en Italio, Francio kaj Germanio, kaj aktive partoprenis en la agado de la plej multaj italaj sciencaj kaj literaturaj societoj; tamen nur en 1819 li komencis la eldonadon de sia granda verko, ''Elementi di Zoologia''. La unua volumo, eldonita en tiu jaro, enhavas la ĝeneralan enkondukon al [[zoologio]]; la dua, pri [[mamuloj]], aperis en 1820; sekvis ĝin, en 1821 kaj la postaj jaroj, pliaj volumoj ĝis la deka, ĉe kiu la verko estis interrompita – parte pro la malbona sano de la aŭtoro, kaj parte pro liaj devoj kiel [[rektoro]] de la universitato, posteno al kiu lin nomumis en 1824 la papo [[Leono la 12-a]]. Kvankam li jam pretigis grandan parton de la materialoj necesaj por ĝia kompletigo, kaj kvankam la multaj artikoloj, kiujn li verkis por diversaj revuoj pri naturhistorio, klare montras la amplekson kaj precizecon de lia scio, la verko bedaŭrinde restis nefinita.

En 1836 Ranzani entreprenis prelegserion pri [[geologio]] – scienco, kiu ĝis tiu tempo estis rigardata kun granda suspekto en la italaj universitatoj. Li havis la honoron prezenti al siaj samlandanoj la malkovrojn de [[William Buckland|Buckland]], [[Charles Lyell|Lyell]], Henry De la Beche kaj aliaj membroj de la angla skolo. Lia kapablo en tiu scienca fako estis jam frue rekonita de Cuvier, kiu malkaŝe agnoskis sian ŝuldon al Ranzani pro gravaj informoj, kiujn li utiligis en sia granda verko ''Le Règne Animal''. Ranzani okupiĝis pri la pretigo por la presado de geologia traktato; ĝi enhavis la esencon de liaj prelegoj dum la kvin jaroj de 1836 ĝis 1841, kiam li mortis, la 28-an de aprilo 1841. Lia disĉiplo Giovanni Giuseppe Bianconi sukcedis lin kiel profesoro pri naturhistorio ĉe la Universitato de Bolonjo.

== Verkoj ==
Katalogo de liaj diversaj eseoj, prelegoj, disertaĵoj kaj kontribuoj al periodaĵa literaturo troviĝas en la ''Memorie di Religione, di Morale, e di Letteratura'', publikigita en Modena en 1843 (''Continuazione'', vol. XV, pp.&amp;nbsp;401, 402).

==Taksonoj==
Animaloj nomitaj honore de Ranzani estas jenaj:
* ''Ranzania'' &lt;small&gt; Giovanni Domenico Nardo, 1840&lt;/small&gt;, genro de sunfiŝoj 
*''Cymatium ranzanii'' &lt;small&gt;(Giovanni Giuseppe Bianconi, 1850)&lt;/small&gt;, specio de predanta marheliko

==Referencoj==
{{Referencoj}}

== Bibliografio ==

* {{cite journal|first=W.|last=Kemer|title=Einige Bemerkungen zu dem Schreiben des Hr. Prof. Camillo Ranzani zu Bologna, an den Hrn. Abt Lichtenstein zu Helmstädt, die Luftzoophyten betreffend|journal=Magazin für den neuesten Zustand der Naturfreunde|year=1804|volume=7|pages=412–41}}
* {{cite journal|first=A.|last=Bertoloni|author-link=Antonio Bertoloni|title=Elogio storico di monsignor Camillo Ranzani|journal=Memorie dell'Accademia delle Scienze dell'Istituto di Bologna|volume=IV|year=1853|pages=225–259}}

==Eksteraj ligiloj==
*{{commons category}}
* Pietro Corsi, [https://www.treccani.it/enciclopedia/camillo-ranzani_(Dizionario-Biografico) RANZANI, Camillo] volumo 86
* {{cite journal|volume=16|pages=27–36|year=2022|issn=1123-265X|journal=Museologia Descrittiva e Storica|title=Le collezioni bolognesi di storia naturale agli inizi del XIX secolo. La direzione &quot;dimenticata&quot; di Camillo Ranzani|first1=Elena|last1=Canadelli|first2=Luca|last2=Tonetti|doi=10.53246/ANMS0019}}
*[https://www.biodiversitylibrary.org/creator/30402 BHL] Ciferecigita ''Elementi di zoologia''

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Ranzani, Camillo}}
[[Kategorio:Italaj zoologoj]]</text>
      <sha1>alpp5v8smezu0yfffldtw8h76ckn502</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503011</id>
      <parentid>9503010</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5322" sha1="jprqzmc4zfqdmcyrsey5ja2l2st5crz" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Camillo RANZANI''' (22-a de junio 1775 – 23-a de aprilo 1841, [[Bolonjo]]) estis itala [[pastro]] kaj [[natursciencisto]]. Li estis direktoro de la Muzeo pri Naturhistorio de Bolonjo de 1803 ĝis 1841 (nuntempe la Muzeo pri Kompara Anatomio, unu el la muzeoj de la [[Universitato de Bolonjo]]).{{sfn|Canadelli|Tonetti|2022|pp=27–36}} Ranzani verkis ''Elementi di zoologia'', kiu estis eldonita en Bolonjo inter 1819 kaj 1825.

== Biografio ==
Camillo Ranzani naskiĝis en Bolonjo la 22-an de junio 1775, en malriĉa familio. Li frekventis la lernejon de la [[piaristoj]] en sia naskiĝurbo. Lia talento altiris la atenton de Giovanni Battista Respighi, pastro el la Kongregacio de la Oratorio. Helpe de Respighi, Ranzani eniris la Universitaton de Bolonjo. Li tiel elstaris en la filozofia kurso, ke – eĉ antaŭ ol fini siajn studojn – li estis foje dungita de la profesoro Giuseppe Vogli kiel ties anstataŭanto. Aĝante nur dudek du jarojn, li estis elektita por okupi la katedron pri filozofio en [[Fano]], kie li ricevis pastran [[ordinacio]]n. Li instruis en Fano ĝis 1798, kiam la franca invado de la [[Papa Ŝtato]] devigis lin reveni al Bolonjo; tie li estis nomumita zorganto de la [[botanika ĝardeno]].

En 1803, Ranzani estis nomumita profesoro pri [[naturhistorio]] ĉe la Universitato de Bolonjo. La franca natursciencisto [[Georges Cuvier]] renkontis lin en Bolonjo en 1810 kaj estis tiel imponita de lia scio, ke li invitis lin al [[Parizo]], kie li pasigis dek kvar monatojn. Ranzani revenis al Bolonjo kun konsiderinda kolekto de libroj, [[mineralo]]j, [[fosilio]]j kaj aliaj rimedoj por la studo de naturhistorio.

[[Dosiero:Elementi di zoologia (1819) (21245313021).jpg|eta|maldekstre|200ra|El ''Elementi di Zoologia'']]
Dum la frua periodo de sia profesoreco, li ofte kontribuis al [[scienca  gazeto|sciencaj revuoj]] en Italio, Francio kaj Germanio, kaj aktive partoprenis en la agado de la plej multaj italaj sciencaj kaj literaturaj societoj; tamen nur en 1819 li komencis la eldonadon de sia granda verko, ''Elementi di Zoologia''. La unua volumo, eldonita en tiu jaro, enhavas la ĝeneralan enkondukon al [[zoologio]]; la dua, pri [[mamuloj]], aperis en 1820; sekvis ĝin, en 1821 kaj la postaj jaroj, pliaj volumoj ĝis la deka, ĉe kiu la verko estis interrompita – parte pro la malbona sano de la aŭtoro, kaj parte pro liaj devoj kiel [[rektoro]] de la universitato, posteno al kiu lin nomumis en 1824 la papo [[Leono la 12-a]]. Kvankam li jam pretigis grandan parton de la materialoj necesaj por ĝia kompletigo, kaj kvankam la multaj artikoloj, kiujn li verkis por diversaj revuoj pri naturhistorio, klare montras la amplekson kaj precizecon de lia scio, la verko bedaŭrinde restis nefinita.

En 1836 Ranzani entreprenis prelegserion pri [[geologio]] – scienco, kiu ĝis tiu tempo estis rigardata kun granda suspekto en la italaj universitatoj. Li havis la honoron prezenti al siaj samlandanoj la malkovrojn de [[William Buckland|Buckland]], [[Charles Lyell|Lyell]], Henry De la Beche kaj aliaj membroj de la angla skolo. Lia kapablo en tiu scienca fako estis jam frue rekonita de Cuvier, kiu malkaŝe agnoskis sian ŝuldon al Ranzani pro gravaj informoj, kiujn li utiligis en sia granda verko ''Le Règne Animal''. Ranzani okupiĝis pri la pretigo por la presado de geologia traktato; ĝi enhavis la esencon de liaj prelegoj dum la kvin jaroj de 1836 ĝis 1841, kiam li mortis, la 28-an de aprilo 1841. Lia disĉiplo Giovanni Giuseppe Bianconi sukcedis lin kiel profesoro pri naturhistorio ĉe la Universitato de Bolonjo.

== Verkoj ==
Katalogo de liaj diversaj eseoj, prelegoj, disertaĵoj kaj kontribuoj al periodaĵa literaturo troviĝas en la ''Memorie di Religione, di Morale, e di Letteratura'', publikigita en Modena en 1843 (''Continuazione'', vol. XV, pp.&amp;nbsp;401, 402).

==Taksonoj==
Animaloj nomitaj honore de Ranzani estas jenaj:
* ''Ranzania'' &lt;small&gt; Giovanni Domenico Nardo, 1840&lt;/small&gt;, genro de sunfiŝoj 
*''Cymatium ranzanii'' &lt;small&gt;(Giovanni Giuseppe Bianconi, 1850)&lt;/small&gt;, specio de predanta marheliko

==Referencoj==
{{Referencoj}}

== Bibliografio ==

* {{cite journal|first=W.|last=Kemer|title=Einige Bemerkungen zu dem Schreiben des Hr. Prof. Camillo Ranzani zu Bologna, an den Hrn. Abt Lichtenstein zu Helmstädt, die Luftzoophyten betreffend|journal=Magazin für den neuesten Zustand der Naturfreunde|year=1804|volume=7|pages=412–41}}
* {{cite journal|first=A.|last=Bertoloni|author-link=Antonio Bertoloni|title=Elogio storico di monsignor Camillo Ranzani|journal=Memorie dell'Accademia delle Scienze dell'Istituto di Bologna|volume=IV|year=1853|pages=225–259}}

==Eksteraj ligiloj==
*{{commons category}}
* Pietro Corsi, [https://www.treccani.it/enciclopedia/camillo-ranzani_(Dizionario-Biografico) RANZANI, Camillo] volumo 86
* {{cite journal|volume=16|pages=27–36|year=2022|issn=1123-265X|journal=Museologia Descrittiva e Storica|title=Le collezioni bolognesi di storia naturale agli inizi del XIX secolo. La direzione &quot;dimenticata&quot; di Camillo Ranzani|first1=Elena|last1=Canadelli|first2=Luca|last2=Tonetti|doi=10.53246/ANMS0019}}
*[https://www.biodiversitylibrary.org/creator/30402 BHL] Ciferecigita ''Elementi di zoologia''

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Ranzani, Camillo}}
[[Kategorio:Italaj zoologoj]]</text>
      <sha1>jprqzmc4zfqdmcyrsey5ja2l2st5crz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rita Borsellino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956007</id>
    <revision>
      <id>9502994</id>
      <timestamp>2026-10-29T12:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1277750403|Rita Borsellino]]&quot;</comment>
      <origin>9502994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1813" sha1="ll92mxpjphtsih2gldju9mviynkvlyq" xml:space="preserve">
'''Rita BORSELLINO''' ({{IFA|it|ˈriːta borselˈliːno}}; naskiĝis la 2-an de junio 1945 en [[Palermo]] – mortis la 15-an de aŭgusto 2018 samloke) estis itala [[Sicilio|sicilia]] kontraŭmafia aktivulo, politikisto kaj, inter 2009 kaj 2014, [[membro de la Eŭropa Parlamento]] (MEP) por la [[Demokrata Partio (Italio)|Demokrata Partio]] . &lt;ref name=&quot;Popham2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/italys-battle-to-defeat-the-mafia-431337.html|title=Italy's battle to defeat the Mafia|last=Popham|first=Peter|date=9 January 2007|work=The Independent|access-date=19 August 2018|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/italys-anti-mafia-industry-comes-under-suspicion-after-shock-claims-over-senior-figures-in-fight-10094448.html|title=Now Italy's 'anti-Mafia industry' comes under suspicion|last=Day|first=Michael|date=8 March 2015|work=The Independent|access-date=19 August 2018|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;euro-parl2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.europarl.europa.eu/meps/en/96916/Rita_BORSELLINO_home.html|title=Rita Borsellino|website=MEPs|publisher=European Parliament|accessdate=5 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.agi.it/cronaca/rita_borsellino_storia-4272285/news/2018-08-16/|title=Breve storia di Rita Borsellino|last=Borsellino|first=Rita|date=16 August 2018|website=Agi|language=it|access-date=18 August 2018}}&lt;/ref&gt;

* ({{It}}) [https://web.archive.org/web/20100111134009/http://www.ritaborsellino.it/ Oficiala retejo de Rita Borsellino]
* (italaj ) [http://www.libera.it/ Oficiala retejo de la organizaĵo Libera]
[[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Italio 2009-2014]]
[[Kategorio:Batalo kontraŭ mafio]]
[[Kategorio:Italaj aktivuloj]]
[[Kategorio:Italaj politikistoj]]</text>
      <sha1>ll92mxpjphtsih2gldju9mviynkvlyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502995</id>
      <parentid>9502994</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="52l827h7xg39yhts69jjfzzvhykud3t" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}

'''Rita BORSELLINO''' ({{IFA|it|ˈriːta borselˈliːno}}; naskiĝis la 2-an de junio 1945 en [[Palermo]] – mortis la 15-an de aŭgusto 2018 samloke) estis itala [[Sicilio|sicilia]] kontraŭmafia aktivulo, politikisto kaj, inter 2009 kaj 2014, [[membro de la Eŭropa Parlamento]] (MEP) por la [[Demokrata Partio (Italio)|Demokrata Partio]] . &lt;ref name=&quot;Popham2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/italys-battle-to-defeat-the-mafia-431337.html|title=Italy's battle to defeat the Mafia|last=Popham|first=Peter|date=9 January 2007|work=The Independent|access-date=19 August 2018|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/italys-anti-mafia-industry-comes-under-suspicion-after-shock-claims-over-senior-figures-in-fight-10094448.html|title=Now Italy's 'anti-Mafia industry' comes under suspicion|last=Day|first=Michael|date=8 March 2015|work=The Independent|access-date=19 August 2018|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;euro-parl2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.europarl.europa.eu/meps/en/96916/Rita_BORSELLINO_home.html|title=Rita Borsellino|website=MEPs|publisher=European Parliament|accessdate=5 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.agi.it/cronaca/rita_borsellino_storia-4272285/news/2018-08-16/|title=Breve storia di Rita Borsellino|last=Borsellino|first=Rita|date=16 August 2018|website=Agi|language=it|access-date=18 August 2018}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://web.archive.org/web/20100111134009/http://www.ritaborsellino.it/ Oficiala retejo de Rita Borsellino] {{It}}) 
* [http://www.libera.it/ Oficiala retejo de la organizaĵo Libera] {{It}}) 

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Borsellino, Rita}}
[[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Italio 2009-2014]]
[[Kategorio:Batalo kontraŭ mafio]]
[[Kategorio:Italaj aktivuloj]]
[[Kategorio:Italaj politikistoj]]</text>
      <sha1>52l827h7xg39yhts69jjfzzvhykud3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9502996</id>
      <parentid>9502995</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9502996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1955" sha1="cj4k2jmqf07nsolykuthlg0tmeg3tpz" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}

'''Rita BORSELLINO''' ({{IFA|ˈriːta borselˈliːno}}; naskiĝis la 2-an de junio 1945 en [[Palermo]] – mortis la 15-an de aŭgusto 2018 samloke) estis itala [[Sicilio|sicilia]] kontraŭmafia aktivulo, politikisto kaj, inter 2009 kaj 2014, [[membro de la Eŭropa Parlamento]] (MEP) por la [[Demokrata Partio (Italio)|Demokrata Partio]] . &lt;ref name=&quot;Popham2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/italys-battle-to-defeat-the-mafia-431337.html|title=Italy's battle to defeat the Mafia|last=Popham|first=Peter|date=9 January 2007|work=The Independent|access-date=19 August 2018|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/italys-anti-mafia-industry-comes-under-suspicion-after-shock-claims-over-senior-figures-in-fight-10094448.html|title=Now Italy's 'anti-Mafia industry' comes under suspicion|last=Day|first=Michael|date=8 March 2015|work=The Independent|access-date=19 August 2018|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;euro-parl2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.europarl.europa.eu/meps/en/96916/Rita_BORSELLINO_home.html|title=Rita Borsellino|website=MEPs|publisher=European Parliament|accessdate=5 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.agi.it/cronaca/rita_borsellino_storia-4272285/news/2018-08-16/|title=Breve storia di Rita Borsellino|last=Borsellino|first=Rita|date=16 August 2018|website=Agi|language=it|access-date=18 August 2018}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://web.archive.org/web/20100111134009/http://www.ritaborsellino.it/ Oficiala retejo de Rita Borsellino] {{It}}) 
* [http://www.libera.it/ Oficiala retejo de la organizaĵo Libera] {{It}}) 

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Borsellino, Rita}}
[[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Italio 2009-2014]]
[[Kategorio:Batalo kontraŭ mafio]]
[[Kategorio:Italaj aktivuloj]]
[[Kategorio:Italaj politikistoj]]</text>
      <sha1>cj4k2jmqf07nsolykuthlg0tmeg3tpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Junko Tabei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956008</id>
    <revision>
      <id>9503006</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1379222968|Junko Tabei]]&quot;</comment>
      <origin>9503006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1660" sha1="ml1otycviz6h7hlhvr8p4sl1y88hixc" xml:space="preserve">{{Nihongo|'''Junko Tabei'''|田部井 淳子|Tabei Junko|naskita '''Iŝibaŝi'''; la 22-an de septembro 1939 en [[Miharu]], [[Fukuŝima]] - mortis la 20-an de  oktobro 2016 en [[Kawagoe]]}} estis japana [[Montogrimpado|montgrimpisto]], aŭtoro kaj instruistino. Ŝi estis la unua virino kiu atingis la pinton de [[Ĉomolungmo]] (Everesto) kaj supreniris la [[Sep Montopintoj|Sep Pintojn]], grimpante la plej altan montopinton sur ĉiu kontinento. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|volumo=69|issn=0065-6925}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Citaĵo el novaĵo|unua=Tomoko|arkivdato=29 May 2012}}&lt;/ref&gt;

Tabei verkis sep librojn, organizis mediajn projektojn por purigi rubon lasitan de grimpistoj sur Everesto, kaj gvidis ĉiujarajn grimpadojn supren laŭ [[Monto Fuĵi|Fuĵi-Monto]] por junuloj trafitaj de la [[Tertremo de Tōhoku en 2011|Granda Orientjapana Tertremo]] .

Astronomo nomis la asteroidon [[Listo de asteroidoj (6001–7000)|6897 Tabei]] laŭ ŝi kaj en 2019, montara sistemo sur [[Plutono]] estis nomita Tabei Montes en ŝia honoro.
[[File:Nasu_chausudake.jpg|alternative=Image of volcanic steam rising from a mountaintop|eta|197x197ra| La vulkana pinto Chausu de Monto Nasu]]

* [http://www.staeudtner.com/allgemein/legends-of-everest/ 2013: Portreta Pentraĵo de Junko Tabei]
* [https://www.nbcnews.com/video/first-woman-to-climb-mt-everest-returns-545821763966 La unua virino kiu grimpis Monton Everesto revenas] ĉe NBC News
* [https://junko-tabei.jp/ Oficiala retejo por Junko Tabei] ({{Ja}})
* [https://web.archive.org/web/20130317152524/http://7summits.com/statistics/Tabei Profilo de Sep Pintkunvenoj]
[[Kategorio:Montogrimpistoj]]
[[Kategorio:Japanoj]]</text>
      <sha1>ml1otycviz6h7hlhvr8p4sl1y88hixc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503008</id>
      <parentid>9503006</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1795" sha1="coyvkvv0a4eohqcpu8mwrtl03o0bgek" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
{{Nihongo|'''Junko Tabei'''|田部井 淳子|Tabei Junko|naskita '''Iŝibaŝi'''; la 22-an de septembro 1939 en [[Miharu]], [[Fukuŝima]] - mortis la 20-an de  oktobro 2016 en [[Kawagoe]]}} estis japana [[Montogrimpado|montgrimpisto]], aŭtoro kaj instruistino. Ŝi estis la unua virino kiu atingis la pinton de [[Ĉomolungmo]] (Everesto) kaj supreniris la [[Sep Montopintoj|Sep Pintojn]], grimpante la plej altan montopinton sur ĉiu kontinento. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|volumo=69|issn=0065-6925}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Citaĵo el novaĵo|unua=Tomoko|arkivdato=29 May 2012}}&lt;/ref&gt;

Tabei verkis sep librojn, organizis mediajn projektojn por purigi rubon lasitan de grimpistoj sur Everesto, kaj gvidis ĉiujarajn grimpadojn supren laŭ [[Monto Fuĵi|Fuĵi-Monto]] por junuloj trafitaj de la [[Tertremo de Tōhoku en 2011|Granda Orientjapana Tertremo]] .

Astronomo nomis la asteroidon [[Listo de asteroidoj (6001–7000)|6897 Tabei]] laŭ ŝi kaj en 2019, montara sistemo sur [[Plutono]] estis nomita Tabei Montes en ŝia honoro.
[[File:Nasu_chausudake.jpg|alternative=Image of volcanic steam rising from a mountaintop|eta|197x197ra| La vulkana pinto Chausu de Monto Nasu]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.staeudtner.com/allgemein/legends-of-everest/ 2013: Portreta Pentraĵo de Junko Tabei]
* [https://www.nbcnews.com/video/first-woman-to-climb-mt-everest-returns-545821763966 La unua virino kiu grimpis Monton Everesto revenas] ĉe NBC News
* [https://junko-tabei.jp/ Oficiala retejo por Junko Tabei] ({{Ja}})
* [https://web.archive.org/web/20130317152524/http://7summits.com/statistics/Tabei Profilo de Sep Pintkunvenoj]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Tabei, Junko}}
[[Kategorio:Montogrimpistoj]]
[[Kategorio:Japanoj]]</text>
      <sha1>coyvkvv0a4eohqcpu8mwrtl03o0bgek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503009</id>
      <parentid>9503008</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2892" sha1="9lg4aje4475gr5e693x836th2ghrejx" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
{{Nihongo|'''Junko Tabei'''|田部井 淳子|Tabei Junko|naskita '''Iŝibaŝi'''; la 22-an de septembro 1939 en [[Miharu]], [[Fukuŝima]] - mortis la 20-an de  oktobro 2016 en [[Kawagoe]]}} estis japana [[Montogrimpado|montgrimpisto]], aŭtoro kaj instruistino. Ŝi estis la unua virino kiu atingis la pinton de [[Ĉomolungmo]] (Everesto) kaj supreniris la [[Sep Montopintoj|Sep Pintojn]], grimpante la plej altan montopinton sur ĉiu kontinento.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=1995|title=The Seven Summits|url=http://publications.americanalpineclub.org/articles/12199512700|journal=American Alpine Journal|volume=69|issue=37|page=127|isbn=978-0930410612|issn=0065-6925|editor-last=Carter|editor-first=H. Adams}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://vault.si.com/vault/1996/04/29/no-mountain-too-high-for-her-junko-tabei-defied-japanese-views-of-women-to-become-an-expert-climber|title=No Mountain Too High for Her: Junko Tabei defied Japanese views of women to become an expert climber|last=Horn|first=Robert|date=7 October 2013|magazine=Sports Illustrated|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200402212428/https://vault.si.com/vault/1996/04/29/no-mountain-too-high-for-her-junko-tabei-defied-japanese-views-of-women-to-become-an-expert-climber|archive-date=2 April 2020|access-date=2 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|last=Otake|first=Tomoko|url=https://www.japantimes.co.jp/text/fl20120527x2.html|title=Junko Tabei : The first woman atop the world|date=27 May 2012|work=The Japan Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529180755/https://www.japantimes.co.jp/text/fl20120527x2.html|archive-date=29 May 2012}}&lt;/ref&gt;

Tabei verkis sep librojn, organizis mediajn projektojn por purigi rubon lasitan de grimpistoj sur Everesto, kaj gvidis ĉiujarajn grimpadojn supren laŭ [[Monto Fuĵi|Fuĵi-Monto]] por junuloj trafitaj de la [[Tertremo de Tōhoku en 2011|Granda Orientjapana Tertremo]] .

Astronomo nomis la asteroidon [[Listo de asteroidoj (6001–7000)|6897 Tabei]] laŭ ŝi kaj en 2019, montara sistemo sur [[Plutono]] estis nomita Tabei Montes en ŝia honoro.
[[File:Nasu_chausudake.jpg|alternative=Image of volcanic steam rising from a mountaintop|eta|197x197ra| La vulkana pinto Chausu de Monto Nasu]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.staeudtner.com/allgemein/legends-of-everest/ 2013: Portreta Pentraĵo de Junko Tabei]
* [https://www.nbcnews.com/video/first-woman-to-climb-mt-everest-returns-545821763966 La unua virino kiu grimpis Monton Everesto revenas] ĉe NBC News
* [https://junko-tabei.jp/ Oficiala retejo por Junko Tabei] ({{Ja}})
* [https://web.archive.org/web/20130317152524/http://7summits.com/statistics/Tabei Profilo de Sep Pintkunvenoj]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Tabei, Junko}}
[[Kategorio:Montogrimpistoj]]
[[Kategorio:Japanoj]]</text>
      <sha1>9lg4aje4475gr5e693x836th2ghrejx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503014</id>
      <parentid>9503009</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="o56n8nmgywx5ivegd759hfdpt3pql71" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
{{Nihongo|'''Junko Tabei'''|田部井 淳子|Tabei Junko|naskita '''Iŝibaŝi'''; la 22-an de septembro 1939 en [[Miharu]], [[Fukuŝima]] - mortis la 20-an de  oktobro 2016 en [[Kawagoe]]}} estis japana [[Montogrimpado|montgrimpisto]], aŭtoro kaj instruistino. Ŝi estis la unua virino kiu atingis la pinton de [[Ĉomolungmo]] (Everesto), la 16-an de majo 1975, kaj poste en la vivo supreniris la [[Sep Montopintoj|Sep Pintojn]], grimpante la plej altan montopinton sur ĉiu kontinento.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=1995|title=The Seven Summits|url=http://publications.americanalpineclub.org/articles/12199512700|journal=American Alpine Journal|volume=69|issue=37|page=127|isbn=978-0930410612|issn=0065-6925|editor-last=Carter|editor-first=H. Adams}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://vault.si.com/vault/1996/04/29/no-mountain-too-high-for-her-junko-tabei-defied-japanese-views-of-women-to-become-an-expert-climber|title=No Mountain Too High for Her: Junko Tabei defied Japanese views of women to become an expert climber|last=Horn|first=Robert|date=7 October 2013|magazine=Sports Illustrated|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200402212428/https://vault.si.com/vault/1996/04/29/no-mountain-too-high-for-her-junko-tabei-defied-japanese-views-of-women-to-become-an-expert-climber|archive-date=2 April 2020|access-date=2 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|last=Otake|first=Tomoko|url=https://www.japantimes.co.jp/text/fl20120527x2.html|title=Junko Tabei : The first woman atop the world|date=27 May 2012|work=The Japan Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529180755/https://www.japantimes.co.jp/text/fl20120527x2.html|archive-date=29 May 2012}}&lt;/ref&gt;

Tabei verkis sep librojn, organizis mediajn projektojn por purigi rubon lasitan de grimpistoj sur Everesto, kaj gvidis ĉiujarajn grimpadojn supren laŭ [[Monto Fuĵi|Fuĵi-Monto]] por junuloj trafitaj de la [[Tertremo de Tōhoku en 2011|Granda Orientjapana Tertremo]] .

== Vivo ==
[[File:Nasu_chausudake.jpg|alternative=Image of volcanic steam rising from a mountaintop|eta|263x263ra|La vulkana pinto Chausu de [[Mount Nasu|Monto Nasu]]]]
Tabei malkovris sian pasion por [[montgrimpado]] jam en la aĝo de dek jaroj dum lerneja ekskurso al la monto Nasu.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|last=Douglas|first=Ed|url=https://www.theguardian.com/world/2016/nov/10/junko-tabei-obituary|title=Junko Tabei obituary|date=10 November 2016|work=The Guardian|access-date=2 April 2020|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Chappell|first=Bill|date=22 October 2016|title=Japanese Climber Junko Tabei, First Woman To Conquer Mount Everest, Dies at 77|newspaper=NPR|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2016/10/22/498971169/japanese-climber-junko-tabei-first-woman-to-conquer-mount-everest-dies-at-77|access-date=23 October 2016}}&lt;/ref&gt; Ŝi studis anglan kaj usonan literaturon en la Virina Universitato Showa kaj fondis en 1969 la unuan virinan montgrimpistan klubon en Japanio .

En 1975, ŝi gvidis virinan [[Ekspedicio|ekspedicion]] al la [[Himalajo]]. Malgraŭ tio, ke [[lavango]] trafis ilian tendaron je 6 300 metroj kaj provizore enterigis ŝin, ŝi daŭrigis la vojon kaj atingis la pinton de Everesto dek du tagojn poste, akompanata de la [[ŝerpo]] Ang Tsering.

En la jaro 1992, ŝi fariĝis ankaŭ la unua virino, kiu sukcese grimpis la tiel nomatajn &quot;Sep Pintojn&quot; (la plej altajn montojn de ĉiuj sep kontinentoj). Dum sia vivo, ŝi verkis plurajn librojn kaj estis forta defendanto de la ekologia protektado de montoj. Ŝi mortis pro kancero en 2016 en la aĝo de 77 jaroj.

== Vidu ankaŭ ==
* [[6897 Tabei]] (asteroido nomita honore al ŝi)

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.staeudtner.com/allgemein/legends-of-everest/ 2013: Portreta Pentraĵo de Junko Tabei]
* [https://www.nbcnews.com/video/first-woman-to-climb-mt-everest-returns-545821763966 La unua virino kiu grimpis Monton Everesto revenas] ĉe NBC News
* [https://junko-tabei.jp/ Oficiala retejo por Junko Tabei] ({{Ja}})
* [https://web.archive.org/web/20130317152524/http://7summits.com/statistics/Tabei Profilo de Sep Pintkunvenoj]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Tabei, Junko}}
[[Kategorio:Montogrimpistoj]]
[[Kategorio:Japanoj]]</text>
      <sha1>o56n8nmgywx5ivegd759hfdpt3pql71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>József Zachar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956009</id>
    <revision>
      <id>9503019</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>milita historiisto</comment>
      <origin>9503019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2974" sha1="ts59zc0qj3kutzx5iq8jo0rigo2hbpb" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = {{Paĝonomo}}
|naskonomo            = 
}}
'''[[Jozefo|József]] Zachar''' [jOĵef zahar], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Zachar [[Ludoviko|Lajos]] József''' estis [[Hungario|hungara]] milita [[historiisto]], [[oficiro]], altlerneja [[instruisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''Zachár'' [zahAr].

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM91928 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=681521&amp;date=2026-10-29 nemzeti névtér&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1943|10|27}} en [[Csepel (distrikto)|urbo Csepel]], li mortis {{mortotago|2009|12|9}} en [[Budapeŝto]].

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} maturiĝis en sia naskiĝloko, poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1966]], 2 jarojn poste li doktoriĝis. Ekde 1967 li instruis en [[Nacia Universitato pri Publikaj Servoj|Milita Altlernejo Lajos Kossuth]]. En 1975 li estis movita al milita instituto kaj muzeo, en 1983 li ricevis profesian statuson kun rango [[majoro]]. Inter 1986-1995 li esploris en [[Vieno]], poste li estis levita [[kolonelo]]. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1977, li doktoriĝis en 1996 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en 2002 kun instrua rango [[profesoro]], fine li pensiuliĝis en 1999. Li edziĝis en 1973, lia edzino naskis 2 filojn en 1976 kaj 1980. {{Paĝonomo}} ricevis [[premio]]jn inter 1973-2007.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''Az osztrák Verfassungspartei külpolitikája 1871–1879-ben, a Neue Freie Presse tükrében.'' ([[disertaĵo]], 1968)
* ''Az Osztrák–Magyar Monarchia 1868-as véderőtörvényének néhány osztrák vonatkozása.'' (1977)
* ''Az osztrák–német liberális Alkotmánypárt és a politikai hatalom. 1861–1881.'' ([[monografio]] kaj disertaĵo, 1977; 1981)
* ''Az amerikai függetlenségi háború magyar hőse. Kováts Mihály ezredes élete.'' (monografio, kunaŭtoro, 1982)
* ''Csaták, hadvezérek, katonák a XVIII. században.'' (monografio, lernolibro, 1990)
* ''Császári-királyi szolgálatban. Hadügy, hadsereg, magyarság. 1683–1792.'' (disertaĵo, 1995)
* ''Habsburg-uralom, állandó hadsereg és magyarság. 1683–1792.'' (monografio, 2004)
* ''Austerlitz, 1805. dec. 2. A három császár csatája – magyar szemmel.'' (2010)

== Fontoj ==
* [https://mult-kor.hu/20091215_meghalt_zachar_jozsef_hadtortenesz biografio hungare kun foto]
* [https://www.nevpont.hu/palyakep/zachar-jozsef-364c3 biografio hungare]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Zachar Jozsef}}

[[Kategorio:Hungaraj militaj historiistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj oficiroj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>ts59zc0qj3kutzx5iq8jo0rigo2hbpb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503352</id>
      <parentid>9503019</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>filo</comment>
      <origin>9503352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3026" sha1="eani2s1znl7af8ssdoci3amfnqyws6j" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = {{Paĝonomo}}
|naskonomo            = 
}}
'''[[Jozefo|József]] Zachar''' [jOĵef zahar], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Zachar [[Ludoviko|Lajos]] József''' estis [[Hungario|hungara]] milita [[historiisto]], [[oficiro]], altlerneja [[instruisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''Zachár'' [zahAr], lia konata filo estis [[Péter Krisztián Zachar]].

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM91928 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=681521&amp;date=2026-10-29 nemzeti névtér&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1943|10|27}} en [[Csepel (distrikto)|urbo Csepel]], li mortis {{mortotago|2009|12|9}} en [[Budapeŝto]].

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} maturiĝis en sia naskiĝloko, poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1966]], 2 jarojn poste li doktoriĝis. Ekde 1967 li instruis en [[Nacia Universitato pri Publikaj Servoj|Milita Altlernejo Lajos Kossuth]]. En 1975 li estis movita al milita instituto kaj muzeo, en 1983 li ricevis profesian statuson kun rango [[majoro]]. Inter 1986-1995 li esploris en [[Vieno]], poste li estis levita [[kolonelo]]. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1977, li doktoriĝis en 1996 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en 2002 kun instrua rango [[profesoro]], fine li pensiuliĝis en 1999. Li edziĝis en 1973, lia edzino naskis 2 filojn en 1976 kaj 1980. {{Paĝonomo}} ricevis [[premio]]jn inter 1973-2007.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''Az osztrák Verfassungspartei külpolitikája 1871–1879-ben, a Neue Freie Presse tükrében.'' ([[disertaĵo]], 1968)
* ''Az Osztrák–Magyar Monarchia 1868-as véderőtörvényének néhány osztrák vonatkozása.'' (1977)
* ''Az osztrák–német liberális Alkotmánypárt és a politikai hatalom. 1861–1881.'' ([[monografio]] kaj disertaĵo, 1977; 1981)
* ''Az amerikai függetlenségi háború magyar hőse. Kováts Mihály ezredes élete.'' (monografio, kunaŭtoro, 1982)
* ''Csaták, hadvezérek, katonák a XVIII. században.'' (monografio, lernolibro, 1990)
* ''Császári-királyi szolgálatban. Hadügy, hadsereg, magyarság. 1683–1792.'' (disertaĵo, 1995)
* ''Habsburg-uralom, állandó hadsereg és magyarság. 1683–1792.'' (monografio, 2004)
* ''Austerlitz, 1805. dec. 2. A három császár csatája – magyar szemmel.'' (2010)

== Fontoj ==
* [https://mult-kor.hu/20091215_meghalt_zachar_jozsef_hadtortenesz biografio hungare kun foto]
* [https://www.nevpont.hu/palyakep/zachar-jozsef-364c3 biografio hungare]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Zachar Jozsef}}

[[Kategorio:Hungaraj militaj historiistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj oficiroj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>eani2s1znl7af8ssdoci3amfnqyws6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kresta barbulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956010</id>
    <revision>
      <id>9503020</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kresta barbulo |koloro = pink |dosiero = Trachyphonus vaillantii -near Sand River Selous, Selous Game Reserve, Tanzania-8.jpg |priskribo de dosiero = En Ĉasrezervejo Selous, Tanzanio | dosiero larĝo=240px |dosiero2 =  |priskribo de dosiero2 =  | dosiero larĝo2=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Libiedoj]] ''...&quot;</comment>
      <origin>9503020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5111" sha1="i8mh4v1ig1crfchxsro6hi6k0v476tl" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Kresta barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Trachyphonus vaillantii -near Sand River Selous, Selous Game Reserve, Tanzania-8.jpg
|priskribo de dosiero = En Ĉasrezervejo Selous, Tanzanio
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Kresta barbulo''' ''T. vaillantii'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 13 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus vaillantii'' |article-number=e.T22681881A92924169 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681881A92924169.en |access-date=13a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus vaillantii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Camillo Ranzani|Ranzani]], 1821)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
* ''T. v. suahelicus'' - Reichenow, 1887
* ''T. v. vaillantii'' - Ranzani, 1821
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kresta barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus vaillantii'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvar specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. La [[scienca nomo]] devenas el grekaj vortoj 'trachys'=akra, 'phone'=voĉo, sono', dum la [[specia epiteto]] memoras pri [[François Levaillant]], fama franca natursciencisto.

==Subspecioj==
Two [[subspecies]] are recognized, with ''T. v. nobilis'' usually included in the nominate subspecies. The subspecies are distinguished by subtle differences in speckling, body size and color intensity. Individual variation is typical however, besides being paler in drier regions, and richer in colour in wetter areas.
* ''Trachyphonus vaillantii vaillantii'' — occurs commonly from Central to Southern Africa
* ''Trachyphonus vaillantii suahelicus'' — to the north and east of the nominate, Angola, DRC in Central Africa, to Tanzania and Mozambique in East Africa

==Aspekto==
[[File:Crested Barbet.jpg|left|thumb|En Ĉasrezervejo Madikwe, Sudafriko|213x213px]]
With its thick bill and very colourful plumage the crested barbet is unmistakable. This small bird has a speckled yellow and red face with a small black crest. The belly is yellow with red speckles, wings are black with white specks and it has a broad black band on its neck. Yellow head and body with black and white feathers, red markings on end of body, its colour blends well in the bush. They have a distinct trill.

==Manĝado==
The crested barbet feeds on insects, other birds' eggs and fruits and sometimes mice.

==Reproduktado==
They nest in a hole in a tree or a log in a suburban garden. They are monogamous and territorial during breeding. Territory size varies according to their habitat. One to five eggs are laid at daily intervals between September and December. Incubation lasts between 13 and 17 days, beginning with the second or third egg and mainly by the female. The young hatch naked and blind. They are fed insects by both parents. Faecal material is removed regularly. They fledge after about 31 days. Up to five broods have been recorded in a breeding season.

==Kutimaro==
They are found singly or in pairs. They like to bounce around on the ground looking for food, they usually call from a branch out in the open. They do not fly easily and then only for short distances. Crested barbets roost in holes in trees. They are very vocal, the call being a trill that can continue for long periods. Crested barbets are aggressive towards other birds in their territory and chase off both nest competitors such as other barbets and other birds such as doves and thrushes. They have also been recorded to have attacked rats and killed snakes.

[[File:Crested Barbet call.ogg|thumbnail|left|Call of the male crested barbet]]

==Habitato==
It is found in forests, savannah, suburban gardens, woodland thickets and watercourses in [[Angola]], [[Botswana]], [[Burundi]], [[Democratic Republic of the Congo]], [[Eswatini]], [[Malawi]], [[Mozambique]], [[Namibia]], [[Rwanda]], [[South Africa]], [[Tanzania]], [[Uganda]], [[Zambia]], and [[Zimbabwe]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus vaillantii|''Trachyphonus vaillantii''}}
*{{Commons category|Trachyphonus vaillantii|''Trachyphonus vaillantii''}}
* Kresta barbulo - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/473.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]
* [http://oo.adu.org.za/content.php?id=11 Evoluo de idaro de ''Trachyphonus vaillantii'']
* [http://www.krugerpark.co.za/africa_crested_barbet.html]

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>i8mh4v1ig1crfchxsro6hi6k0v476tl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503034</id>
      <parentid>9503020</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Subspecioj */</comment>
      <origin>9503034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5127" sha1="3lh1vndqc86d0zoed9jklpxhtohn6ox" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Kresta barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Trachyphonus vaillantii -near Sand River Selous, Selous Game Reserve, Tanzania-8.jpg
|priskribo de dosiero = En Ĉasrezervejo Selous, Tanzanio
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Kresta barbulo''' ''T. vaillantii'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 13 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus vaillantii'' |article-number=e.T22681881A92924169 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681881A92924169.en |access-date=13a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus vaillantii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Camillo Ranzani|Ranzani]], 1821)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
* ''T. v. suahelicus'' - Reichenow, 1887
* ''T. v. vaillantii'' - Ranzani, 1821
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kresta barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus vaillantii'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvar specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. La [[scienca nomo]] devenas el grekaj vortoj 'trachys'=akra, 'phone'=voĉo, sono', dum la [[specia epiteto]] memoras pri [[François Levaillant]], fama franca natursciencisto.

==Subspecioj==
Oni agnoskas du subspeciojn, el kiuj ''T. v. nobilis'' estas kutime inkluzivita en la nomiga subspecio. La subspecioj distingiĝas per subtilaj diferencoj en la makuleco, korpograndeco kaj kolora intenseco. Individua variado tamen estas tipa; krome, la birdoj estas pli palaj en pli sekaj regionoj, kaj havas pli riĉajn kolorojn en pli humidaj areoj.
* ''Trachyphonus vaillantii vaillantii'' — ofta el Centra ĝis Suda Afriko
* ''Trachyphonus vaillantii suahelicus'' — norde kaj oriente de la nomiga, Angolo, DRKongo en Centra Afriko, ĝis Tanzanio kaj Mozambiko en Orienta Afriko

==Aspekto==
[[File:Crested Barbet.jpg|left|thumb|En Ĉasrezervejo Madikwe, Sudafriko|213x213px]]
With its thick bill and very colourful plumage the crested barbet is unmistakable. This small bird has a speckled yellow and red face with a small black crest. The belly is yellow with red speckles, wings are black with white specks and it has a broad black band on its neck. Yellow head and body with black and white feathers, red markings on end of body, its colour blends well in the bush. They have a distinct trill.

==Manĝado==
The crested barbet feeds on insects, other birds' eggs and fruits and sometimes mice.

==Reproduktado==
They nest in a hole in a tree or a log in a suburban garden. They are monogamous and territorial during breeding. Territory size varies according to their habitat. One to five eggs are laid at daily intervals between September and December. Incubation lasts between 13 and 17 days, beginning with the second or third egg and mainly by the female. The young hatch naked and blind. They are fed insects by both parents. Faecal material is removed regularly. They fledge after about 31 days. Up to five broods have been recorded in a breeding season.

==Kutimaro==
They are found singly or in pairs. They like to bounce around on the ground looking for food, they usually call from a branch out in the open. They do not fly easily and then only for short distances. Crested barbets roost in holes in trees. They are very vocal, the call being a trill that can continue for long periods. Crested barbets are aggressive towards other birds in their territory and chase off both nest competitors such as other barbets and other birds such as doves and thrushes. They have also been recorded to have attacked rats and killed snakes.

[[File:Crested Barbet call.ogg|thumbnail|left|Call of the male crested barbet]]

==Habitato==
It is found in forests, savannah, suburban gardens, woodland thickets and watercourses in [[Angola]], [[Botswana]], [[Burundi]], [[Democratic Republic of the Congo]], [[Eswatini]], [[Malawi]], [[Mozambique]], [[Namibia]], [[Rwanda]], [[South Africa]], [[Tanzania]], [[Uganda]], [[Zambia]], and [[Zimbabwe]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus vaillantii|''Trachyphonus vaillantii''}}
*{{Commons category|Trachyphonus vaillantii|''Trachyphonus vaillantii''}}
* Kresta barbulo - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/473.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]
* [http://oo.adu.org.za/content.php?id=11 Evoluo de idaro de ''Trachyphonus vaillantii'']
* [http://www.krugerpark.co.za/africa_crested_barbet.html]

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>3lh1vndqc86d0zoed9jklpxhtohn6ox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503035</id>
      <parentid>9503034</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aspekto */</comment>
      <origin>9503035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5229" sha1="ps9tw94tal19z68v0ar1qryorny8aae" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Kresta barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Trachyphonus vaillantii -near Sand River Selous, Selous Game Reserve, Tanzania-8.jpg
|priskribo de dosiero = En Ĉasrezervejo Selous, Tanzanio
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Kresta barbulo''' ''T. vaillantii'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 13 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus vaillantii'' |article-number=e.T22681881A92924169 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681881A92924169.en |access-date=13a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus vaillantii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Camillo Ranzani|Ranzani]], 1821)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
* ''T. v. suahelicus'' - Reichenow, 1887
* ''T. v. vaillantii'' - Ranzani, 1821
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kresta barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus vaillantii'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvar specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. La [[scienca nomo]] devenas el grekaj vortoj 'trachys'=akra, 'phone'=voĉo, sono', dum la [[specia epiteto]] memoras pri [[François Levaillant]], fama franca natursciencisto.

==Subspecioj==
Oni agnoskas du subspeciojn, el kiuj ''T. v. nobilis'' estas kutime inkluzivita en la nomiga subspecio. La subspecioj distingiĝas per subtilaj diferencoj en la makuleco, korpograndeco kaj kolora intenseco. Individua variado tamen estas tipa; krome, la birdoj estas pli palaj en pli sekaj regionoj, kaj havas pli riĉajn kolorojn en pli humidaj areoj.
* ''Trachyphonus vaillantii vaillantii'' — ofta el Centra ĝis Suda Afriko
* ''Trachyphonus vaillantii suahelicus'' — norde kaj oriente de la nomiga, Angolo, DRKongo en Centra Afriko, ĝis Tanzanio kaj Mozambiko en Orienta Afriko

==Aspekto==
[[File:Crested Barbet.jpg|left|thumb|En Ĉasrezervejo Madikwe, Sudafriko|213x213px]]
Pro sia dika beko kaj tre bunta plumaro, la kresta barbulo estas facile rekonebla. Tiu malgranda birdo havas flavan kaj ruĝan makulecan vizaĝon kun malgranda nigra kresto. La ventro estas flava kun ruĝaj makuletoj, la flugiloj estas nigraj kun blankaj makuletoj, kaj ĝi havas larĝan nigran strion sur la kolo. La kapo kaj korpo estas flavaj kun nigraj kaj blankaj plumoj; ruĝaj markoj troviĝas ĉe la malantaŭa parto de la korpo, kaj ĝiaj koloroj bone kaŝas ĝin en la arbustaro. Ili havas karakterizan triladon.

==Manĝado==
The crested barbet feeds on insects, other birds' eggs and fruits and sometimes mice.

==Reproduktado==
They nest in a hole in a tree or a log in a suburban garden. They are monogamous and territorial during breeding. Territory size varies according to their habitat. One to five eggs are laid at daily intervals between September and December. Incubation lasts between 13 and 17 days, beginning with the second or third egg and mainly by the female. The young hatch naked and blind. They are fed insects by both parents. Faecal material is removed regularly. They fledge after about 31 days. Up to five broods have been recorded in a breeding season.

==Kutimaro==
They are found singly or in pairs. They like to bounce around on the ground looking for food, they usually call from a branch out in the open. They do not fly easily and then only for short distances. Crested barbets roost in holes in trees. They are very vocal, the call being a trill that can continue for long periods. Crested barbets are aggressive towards other birds in their territory and chase off both nest competitors such as other barbets and other birds such as doves and thrushes. They have also been recorded to have attacked rats and killed snakes.

[[File:Crested Barbet call.ogg|thumbnail|left|Call of the male crested barbet]]

==Habitato==
It is found in forests, savannah, suburban gardens, woodland thickets and watercourses in [[Angola]], [[Botswana]], [[Burundi]], [[Democratic Republic of the Congo]], [[Eswatini]], [[Malawi]], [[Mozambique]], [[Namibia]], [[Rwanda]], [[South Africa]], [[Tanzania]], [[Uganda]], [[Zambia]], and [[Zimbabwe]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus vaillantii|''Trachyphonus vaillantii''}}
*{{Commons category|Trachyphonus vaillantii|''Trachyphonus vaillantii''}}
* Kresta barbulo - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/473.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]
* [http://oo.adu.org.za/content.php?id=11 Evoluo de idaro de ''Trachyphonus vaillantii'']
* [http://www.krugerpark.co.za/africa_crested_barbet.html]

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>ps9tw94tal19z68v0ar1qryorny8aae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503042</id>
      <parentid>9503035</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5304" sha1="mgw8wyblit42tq0l8h03hwzcrky9e5p" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Kresta barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Trachyphonus vaillantii -near Sand River Selous, Selous Game Reserve, Tanzania-8.jpg
|priskribo de dosiero = En Ĉasrezervejo Selous, Tanzanio
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Kresta barbulo''' ''T. vaillantii'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 13 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus vaillantii'' |article-number=e.T22681881A92924169 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681881A92924169.en |access-date=13a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus vaillantii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Camillo Ranzani|Ranzani]], 1821)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
* ''T. v. suahelicus'' - Reichenow, 1887
* ''T. v. vaillantii'' - Ranzani, 1821
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kresta barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus vaillantii'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvar specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. La [[scienca nomo]] devenas el grekaj vortoj 'trachys'=akra, 'phone'=voĉo, sono', dum la [[specia epiteto]] memoras pri [[François Levaillant]], fama franca natursciencisto.

==Subspecioj==
Oni agnoskas du subspeciojn, el kiuj ''T. v. nobilis'' estas kutime inkluzivita en la nomiga subspecio. La subspecioj distingiĝas per subtilaj diferencoj en la makuleco, korpograndeco kaj kolora intenseco. Individua variado tamen estas tipa; krome, la birdoj estas pli palaj en pli sekaj regionoj, kaj havas pli riĉajn kolorojn en pli humidaj areoj.
* ''Trachyphonus vaillantii vaillantii'' — ofta el Centra ĝis Suda Afriko
* ''Trachyphonus vaillantii suahelicus'' — norde kaj oriente de la nomiga, Angolo, DRKongo en Centra Afriko, ĝis Tanzanio kaj Mozambiko en Orienta Afriko

==Aspekto==
[[File:Crested Barbet.jpg|left|thumb|En Ĉasrezervejo Madikwe, Sudafriko|213x213px]]
Pro sia dika beko kaj tre bunta plumaro, la kresta barbulo estas facile rekonebla. Tiu malgranda birdo havas flavan kaj ruĝan makulecan vizaĝon kun malgranda nigra kresto. La ventro estas flava kun ruĝaj makuletoj, la flugiloj estas nigraj kun blankaj makuletoj, kaj ĝi havas larĝan nigran strion sur la kolo. La kapo kaj korpo estas flavaj kun nigraj kaj blankaj plumoj; ruĝaj markoj troviĝas ĉe la malantaŭa parto de la korpo, kaj ĝiaj koloroj bone kaŝas ĝin en la arbustaro. Ili havas karakterizan triladon.

==Manĝado==
La kresta barbulo manĝas insektojn, ovojn de aliaj birdoj, fruktojn kaj foje musojn.

==Reproduktado==
Ili nestas en arbotruo aŭ en trunko en antaŭurba ĝardeno. Ili estas monogamaj kaj defendas teritorion dum la reprodukta periodo. La grandeco de la teritorio varias laŭ la vivmedio. Inter septembro kaj decembro, ili demetas unu ĝis kvin ovojn, po unu ĉiutage. La [[kovado]] daŭras inter 13 kaj 17 tagojn; ĝi komenciĝas ĉe la demeto de la dua aŭ tria ovo, kaj estas plenumata ĉefe de la ino. La idoj eloviĝas nudaj kaj blindaj. Ambaŭ gepatroj nutras ilin per insektoj. La fekaĵoj estas regule forigataj. Post proksimume 31 tagoj, la idoj ekhavas plumaron kaj elnestiĝas. Oni observis ĝis kvin idarojn dum unu reprodukta sezono.

==Kutimaro==
Ili troviĝas unuope aŭ pare. Ili ŝatas salteti sur la grundo serĉante manĝaĵon, kaj kutime vokas de branĉo en malfermita loko. Ili ne flugas facile, kaj tiam nur mallongajn distancojn. Krestaj barbuloj ripozas en arbotruoj. Ili estas tre voĉemaj; ilia voko estas trilado, kiu povas daŭri longe. Krestaj barbuloj estas agresemaj kontraŭ aliaj birdoj en sia teritorio kaj forpelas kaj nestokonkurantojn — kiel aliajn barbulojn — kaj aliajn birdojn, ekzemple kolombojn kaj turdojn. Oni observis ankaŭ, ke ili atakas ratojn kaj mortigas serpentojn.

[[File:Crested Barbet call.ogg|thumbnail|left|Alvoko de masklo]]

==Habitato==
Ĝi troviĝas en [[arbaro]]j, [[savano]], antaŭurbaj ĝardenoj, maldensarbaroj kaj akvofluoj en [[Angolo]], [[Bocvano]], [[Burundo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Svazilando]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Namibio]], [[Ruando]], [[Sudafriko]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]] kaj [[Zimbabvo]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus vaillantii|''Trachyphonus vaillantii''}}
*{{Commons category|Trachyphonus vaillantii|''Trachyphonus vaillantii''}}
* Kresta barbulo - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/473.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]
* [http://oo.adu.org.za/content.php?id=11 Evoluo de idaro de ''Trachyphonus vaillantii'']
* [http://www.krugerpark.co.za/africa_crested_barbet.html]

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>mgw8wyblit42tq0l8h03hwzcrky9e5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503048</id>
      <parentid>9503042</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5290" sha1="mtfynkq44com8d9av8xzh1fja0xw8fg" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kresta barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Trachyphonus vaillantii -near Sand River Selous, Selous Game Reserve, Tanzania-8.jpg
|priskribo de dosiero = En Ĉasrezervejo Selous, Tanzanio
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Kresta barbulo''' ''T. vaillantii'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 13 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus vaillantii'' |article-number=e.T22681881A92924169 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681881A92924169.en |access-date=13a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus vaillantii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Camillo Ranzani|Ranzani]], 1821)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
* ''T. v. suahelicus'' - Reichenow, 1887
* ''T. v. vaillantii'' - Ranzani, 1821
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kresta barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus vaillantii'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvar specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. La [[scienca nomo]] devenas el grekaj vortoj 'trachys'=akra, 'phone'=voĉo, sono', dum la [[specia epiteto]] memoras pri [[François Levaillant]], fama franca natursciencisto.

==Subspecioj==
Oni agnoskas du subspeciojn, el kiuj ''T. v. nobilis'' estas kutime inkluzivita en la nomiga subspecio. La subspecioj distingiĝas per subtilaj diferencoj en la makuleco, korpograndeco kaj kolora intenseco. Individua variado tamen estas tipa; krome, la birdoj estas pli palaj en pli sekaj regionoj, kaj havas pli riĉajn kolorojn en pli humidaj areoj.
* ''Trachyphonus vaillantii vaillantii'' — ofta el Centra ĝis Suda Afriko
* ''Trachyphonus vaillantii suahelicus'' — norde kaj oriente de la nomiga, Angolo, DRKongo en Centra Afriko, ĝis Tanzanio kaj Mozambiko en Orienta Afriko

==Aspekto==
[[File:Crested Barbet.jpg|left|thumb|En Ĉasrezervejo Madikwe, Sudafriko|213x213px]]
Pro sia dika beko kaj tre bunta plumaro, la kresta barbulo estas facile rekonebla. Tiu malgranda birdo havas flavan kaj ruĝan makulecan vizaĝon kun malgranda nigra kresto. La ventro estas flava kun ruĝaj makuletoj, la flugiloj estas nigraj kun blankaj makuletoj, kaj ĝi havas larĝan nigran strion sur la kolo. La kapo kaj korpo estas flavaj kun nigraj kaj blankaj plumoj; ruĝaj markoj troviĝas ĉe la malantaŭa parto de la korpo, kaj ĝiaj koloroj bone kaŝas ĝin en la arbustaro. Ili havas karakterizan triladon.

==Manĝado==
La kresta barbulo manĝas insektojn, ovojn de aliaj birdoj, fruktojn kaj foje musojn.

==Reproduktado==
Ili nestas en arbotruo aŭ en trunko en antaŭurba ĝardeno. Ili estas monogamaj kaj defendas teritorion dum la reprodukta periodo. La grandeco de la teritorio varias laŭ la vivmedio. Inter septembro kaj decembro, ili demetas unu ĝis kvin ovojn, po unu ĉiutage. La [[kovado]] daŭras inter 13 kaj 17 tagojn; ĝi komenciĝas ĉe la demeto de la dua aŭ tria ovo, kaj estas plenumata ĉefe de la ino. La idoj eloviĝas nudaj kaj blindaj. Ambaŭ gepatroj nutras ilin per insektoj. La fekaĵoj estas regule forigataj. Post proksimume 31 tagoj, la idoj ekhavas plumaron kaj elnestiĝas. Oni observis ĝis kvin idarojn dum unu reprodukta sezono.

==Kutimaro==
Ili troviĝas unuope aŭ pare. Ili ŝatas salteti sur la grundo serĉante manĝaĵon, kaj kutime vokas de branĉo en malfermita loko. Ili ne flugas facile, kaj tiam nur mallongajn distancojn. Krestaj barbuloj ripozas en arbotruoj. Ili estas tre voĉemaj; ilia voko estas trilado, kiu povas daŭri longe. Krestaj barbuloj estas agresemaj kontraŭ aliaj birdoj en sia teritorio kaj forpelas kaj nestokonkurantojn — kiel aliajn barbulojn — kaj aliajn birdojn, ekzemple kolombojn kaj turdojn. Oni observis ankaŭ, ke ili atakas ratojn kaj mortigas serpentojn.

[[File:Crested Barbet call.ogg|thumbnail|left|Alvoko de masklo]]

==Habitato==
Ĝi troviĝas en [[arbaro]]j, [[savano]], antaŭurbaj ĝardenoj, maldensarbaroj kaj akvofluoj en [[Angolo]], [[Bocvano]], [[Burundo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Svazilando]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Namibio]], [[Ruando]], [[Sudafriko]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]] kaj [[Zimbabvo]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus vaillantii|''Trachyphonus vaillantii''}}
*{{Commons category|Trachyphonus vaillantii|''Trachyphonus vaillantii''}}
* Kresta barbulo - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/473.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]
* [http://oo.adu.org.za/content.php?id=11 Evoluo de idaro de ''Trachyphonus vaillantii'']
* [http://www.krugerpark.co.za/africa_crested_barbet.html]

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>mtfynkq44com8d9av8xzh1fja0xw8fg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503305</id>
      <parentid>9503048</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5290" sha1="jyw1jfs5iv9kv5l1lrg4upm53jktzg3" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kresta barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Trachyphonus vaillantii -near Sand River Selous, Selous Game Reserve, Tanzania-8.jpg
|priskribo de dosiero = En Ĉasrezervejo Selous, Tanzanio
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Kresta barbulo''' ''T. vaillantii'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 13 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus vaillantii'' |article-number=e.T22681881A92924169 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681881A92924169.en |access-date=13a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus vaillantii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Camillo Ranzani|Ranzani]], 1821)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
* ''T. v. suahelicus'' - Reichenow, 1887
* ''T. v. vaillantii'' - Ranzani, 1821
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kresta barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus vaillantii'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvin specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. La [[scienca nomo]] devenas el grekaj vortoj 'trachys'=akra, 'phone'=voĉo, sono', dum la [[specia epiteto]] memoras pri [[François Levaillant]], fama franca natursciencisto.

==Subspecioj==
Oni agnoskas du subspeciojn, el kiuj ''T. v. nobilis'' estas kutime inkluzivita en la nomiga subspecio. La subspecioj distingiĝas per subtilaj diferencoj en la makuleco, korpograndeco kaj kolora intenseco. Individua variado tamen estas tipa; krome, la birdoj estas pli palaj en pli sekaj regionoj, kaj havas pli riĉajn kolorojn en pli humidaj areoj.
* ''Trachyphonus vaillantii vaillantii'' — ofta el Centra ĝis Suda Afriko
* ''Trachyphonus vaillantii suahelicus'' — norde kaj oriente de la nomiga, Angolo, DRKongo en Centra Afriko, ĝis Tanzanio kaj Mozambiko en Orienta Afriko

==Aspekto==
[[File:Crested Barbet.jpg|left|thumb|En Ĉasrezervejo Madikwe, Sudafriko|213x213px]]
Pro sia dika beko kaj tre bunta plumaro, la kresta barbulo estas facile rekonebla. Tiu malgranda birdo havas flavan kaj ruĝan makulecan vizaĝon kun malgranda nigra kresto. La ventro estas flava kun ruĝaj makuletoj, la flugiloj estas nigraj kun blankaj makuletoj, kaj ĝi havas larĝan nigran strion sur la kolo. La kapo kaj korpo estas flavaj kun nigraj kaj blankaj plumoj; ruĝaj markoj troviĝas ĉe la malantaŭa parto de la korpo, kaj ĝiaj koloroj bone kaŝas ĝin en la arbustaro. Ili havas karakterizan triladon.

==Manĝado==
La kresta barbulo manĝas insektojn, ovojn de aliaj birdoj, fruktojn kaj foje musojn.

==Reproduktado==
Ili nestas en arbotruo aŭ en trunko en antaŭurba ĝardeno. Ili estas monogamaj kaj defendas teritorion dum la reprodukta periodo. La grandeco de la teritorio varias laŭ la vivmedio. Inter septembro kaj decembro, ili demetas unu ĝis kvin ovojn, po unu ĉiutage. La [[kovado]] daŭras inter 13 kaj 17 tagojn; ĝi komenciĝas ĉe la demeto de la dua aŭ tria ovo, kaj estas plenumata ĉefe de la ino. La idoj eloviĝas nudaj kaj blindaj. Ambaŭ gepatroj nutras ilin per insektoj. La fekaĵoj estas regule forigataj. Post proksimume 31 tagoj, la idoj ekhavas plumaron kaj elnestiĝas. Oni observis ĝis kvin idarojn dum unu reprodukta sezono.

==Kutimaro==
Ili troviĝas unuope aŭ pare. Ili ŝatas salteti sur la grundo serĉante manĝaĵon, kaj kutime vokas de branĉo en malfermita loko. Ili ne flugas facile, kaj tiam nur mallongajn distancojn. Krestaj barbuloj ripozas en arbotruoj. Ili estas tre voĉemaj; ilia voko estas trilado, kiu povas daŭri longe. Krestaj barbuloj estas agresemaj kontraŭ aliaj birdoj en sia teritorio kaj forpelas kaj nestokonkurantojn — kiel aliajn barbulojn — kaj aliajn birdojn, ekzemple kolombojn kaj turdojn. Oni observis ankaŭ, ke ili atakas ratojn kaj mortigas serpentojn.

[[File:Crested Barbet call.ogg|thumbnail|left|Alvoko de masklo]]

==Habitato==
Ĝi troviĝas en [[arbaro]]j, [[savano]], antaŭurbaj ĝardenoj, maldensarbaroj kaj akvofluoj en [[Angolo]], [[Bocvano]], [[Burundo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Svazilando]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Namibio]], [[Ruando]], [[Sudafriko]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]] kaj [[Zimbabvo]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus vaillantii|''Trachyphonus vaillantii''}}
*{{Commons category|Trachyphonus vaillantii|''Trachyphonus vaillantii''}}
* Kresta barbulo - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/473.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]
* [http://oo.adu.org.za/content.php?id=11 Evoluo de idaro de ''Trachyphonus vaillantii'']
* [http://www.krugerpark.co.za/africa_crested_barbet.html]

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>jyw1jfs5iv9kv5l1lrg4upm53jktzg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Margherita Hack</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956011</id>
    <revision>
      <id>9503024</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1382345634|Margherita Hack]]&quot;</comment>
      <origin>9503024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1975" sha1="c0q9mb4wezhfyyercg41p4p5b6zivic" xml:space="preserve">
'''Margherita HACK''' ({{IFA|it|marɡeˈriːta ˈak|lang}} ; &lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=eCi067CG3iY|title=Margherita Hack (intervista) {{!}} Museoscienza|language=it|publisher=[[Museo Nazionale Scienza e Tecnologia Leonardo da Vinci|Museo Nazionale Scienza e Tecnologia]]|via=[[YouTube]]|date=2013-12-10|access-date=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=HQLNzndQqug|title=Margherita Hack sull'aldilà – Porta a Porta 20/04/2011|language=it|publisher=[[RAI]]|via=[[YouTube]]|date=2011-04-21|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=XHOefSMdapI|title=Intervista a Margherita Hack – La signora della ragione – La tv che racconta (2011)|language=it|publisher=[[San Marino RTV]]|via=[[YouTube]]|date=2025-02-09|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt; naskiĝis la 12-an de junio 1922 en [[Florenco]] – mortis la 29-an de junio 2013 en [[Triesto]]) estis itala [[Astrofiziko|astrofizikisto]] kaj scienca komunikisto. 

Ŝi estis la unua virino en Italio kiu estris [[Observatorio|observatorion]].&lt;ref&gt;''[https://www.artviva.com/10-incredible-italian-women-who-made-history/ 10 Nekredeblaj italaj virinoj kiuj faris historion].''&amp;#x20;En: ''artviva.com.'' La 24-a de oktobro&amp;#x20;&amp;#x32;&amp;#x30;&amp;#x32;&amp;#x30;&amp;#x20;&amp;#x2C;&amp;#x20;&amp;#x61;&amp;#x6C;&amp;#x69;&amp;#x72;&amp;#x69;&amp;#x74;&amp;#x61;&amp;#x20;la 14-an de majo 2022 ({{En}}).&amp;#x20;&amp;nbsp;&lt;/ref&gt; Kiel astrofizikistino, ŝi pasigis grandan parton de sia vivo kiel profesorino ĉe la [[Universitato de Triesto]] kaj alportis la observatorion de la universitato al internacia renomo.

La [[asteroido]] [[Listo de asteroidoj (8001–9000)|8558 Hack]], malkovrita en 1995, estis nomita en ŝia honoro.
[[Kategorio:Kavaliroj grandaj krucoj de la Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]]
[[Kategorio:Italaj vegetaranoj]]
[[Kategorio:Italaj komunistoj]]
[[Kategorio:Italaj ateistoj]]
[[Kategorio:Italaj astrofizikistoj]]
[[Kategorio:Italaj astronomoj]]</text>
      <sha1>c0q9mb4wezhfyyercg41p4p5b6zivic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503030</id>
      <parentid>9503024</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1322" sha1="h1ejfb00lkv8czedgbr8djoyhvwuy4t" xml:space="preserve">{{Informkesto sciencisto}}

'''Margherita HACK''' ({{IFA|marɡeˈriːta ˈak|lang}}; naskiĝis la 12-an de junio 1922 en [[Florenco]] – mortis la 29-an de junio 2013 en [[Triesto]]) estis itala [[Astrofiziko|astrofizikisto]] kaj scienca komunikisto. 

Ŝi estis la unua virino en Italio kiu estris [[Observatorio|observatorion]].&lt;ref&gt;''[https://www.artviva.com/10-incredible-italian-women-who-made-history/ 10 Nekredeblaj italaj virinoj kiuj faris historion].''&amp;#x20;En: ''artviva.com.'' La 24-a de oktobro&amp;#x20;&amp;#x32;&amp;#x30;&amp;#x32;&amp;#x30;&amp;#x20;&amp;#x2C;&amp;#x20;&amp;#x61;&amp;#x6C;&amp;#x69;&amp;#x72;&amp;#x69;&amp;#x74;&amp;#x61;&amp;#x20;la 14-an de majo 2022 ({{En}}).&amp;#x20;&amp;nbsp;&lt;/ref&gt; Kiel astrofizikistino, ŝi pasigis grandan parton de sia vivo kiel profesorino ĉe la [[Universitato de Triesto]] kaj alportis la observatorion de la universitato al internacia renomo.

La [[asteroido]] [[Listo de asteroidoj (8001–9000)|8558 Hack]], malkovrita en 1995, estis nomita en ŝia honoro.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Hack, Margherita}}

[[Kategorio:Kavaliroj grandaj krucoj de la Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]]
[[Kategorio:Italaj vegetaranoj]]
[[Kategorio:Italaj komunistoj]]
[[Kategorio:Italaj ateistoj]]
[[Kategorio:Italaj astrofizikistoj]]
[[Kategorio:Italaj astronomoj]]</text>
      <sha1>h1ejfb00lkv8czedgbr8djoyhvwuy4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503032</id>
      <parentid>9503030</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1304" sha1="h9orgai2rlq6nv68zmuqdyp0y1nbqhw" xml:space="preserve">{{Informkesto sciencisto}}

'''Margherita HACK''' ({{IFA|marɡeˈriːta ˈak}}; naskiĝis la 12-an de junio 1922 en [[Florenco]] – mortis la 29-an de junio 2013 en [[Triesto]]) estis itala [[Astrofiziko|astrofizikisto]] kaj scienca komunikisto. 

Ŝi estis la unua virino en Italio kiu estris [[observatorio]]n.&lt;ref&gt;''[https://www.artviva.com/10-incredible-italian-women-who-made-history/ 10 Nekredeblaj italaj virinoj kiuj faris historion].''&amp;#x20;En: ''artviva.com.'' La 24-a de oktobro&amp;#x20;&amp;#x32;&amp;#x30;&amp;#x32;&amp;#x30;&amp;#x20;&amp;#x2C;&amp;#x20;&amp;#x61;&amp;#x6C;&amp;#x69;&amp;#x72;&amp;#x69;&amp;#x74;&amp;#x61;&amp;#x20;la 14-an de majo 2022 ({{En}}).&amp;#x20;&amp;nbsp;&lt;/ref&gt; Kiel astrofizikistino, ŝi pasigis grandan parton de sia vivo kiel profesorino ĉe la [[Universitato de Triesto]] kaj alportis la observatorion de la universitato al internacia renomo.

La [[asteroido]] [[Listo de asteroidoj (8001–9000)|8558 Hack]], malkovrita en 1995, estis nomita en ŝia honoro.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Hack, Margherita}}

[[Kategorio:Kavaliroj grandaj krucoj de la Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]]
[[Kategorio:Italaj vegetaranoj]]
[[Kategorio:Italaj komunistoj]]
[[Kategorio:Italaj ateistoj]]
[[Kategorio:Italaj astrofizikistoj]]
[[Kategorio:Italaj astronomoj]]</text>
      <sha1>h9orgai2rlq6nv68zmuqdyp0y1nbqhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trachyphonus vaillantii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956012</id>
    <redirect title="Kresta barbulo" />
    <revision>
      <id>9503026</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Kresta barbulo]]</comment>
      <origin>9503026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="9zr8m3hkbjg45179y2tyt585pqkchjj" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Kresta barbulo]]</text>
      <sha1>9zr8m3hkbjg45179y2tyt585pqkchjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krestobarbulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956013</id>
    <redirect title="Kresta barbulo" />
    <revision>
      <id>9503029</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Kresta barbulo]]</comment>
      <origin>9503029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="9zr8m3hkbjg45179y2tyt585pqkchjj" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Kresta barbulo]]</text>
      <sha1>9zr8m3hkbjg45179y2tyt585pqkchjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poicephalus robustus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956014</id>
    <redirect title="Kaba papago" />
    <revision>
      <id>9503031</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Kaba papago]]</comment>
      <origin>9503031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="8bp203nzf9potl96mnpqorekt5fz47u" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Kaba papago]]</text>
      <sha1>8bp203nzf9potl96mnpqorekt5fz47u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato de Triesto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956015</id>
    <revision>
      <id>9503036</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1381649964|University of Trieste]]&quot;</comment>
      <origin>9503036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1529" sha1="60jrfpc668xkfqey6zp622hizxemb05" xml:space="preserve">
La '''Universitato de Triesto''' ({{langx|it|Università degli Studi di Trieste}}, aŭ '''UniTS''', antaŭe ''Regia Università degli Studi'' (La Reĝa Universitato de Studoj)) estas [[Publika universitato|publika]] [[esploruniversitato]] en [[Triesto]] en la [[Friulo-Venecio Julia|Friuli-Venezia Julia]] regiono en nordorienta [[Italio]] . La universitato konsistas el 10 fakoj, havas vastan kaj preskaŭ kompletan gamon da universitataj kursoj kaj havas ĉirkaŭ 15 000 studentojn kaj 1 000 profesorojn. Ĝi estis fondita en 1924.
[[File:University_of_Trieste_Central_Building.jpg|eta| Centra konstruaĵo de la Universitato de Triesto sur la monteto Scoglietto]]

* [http://www.units.it/ Retejo de la Universitato de Triesto] ({{It}})
* [http://www.units.it/~stranieri/en/ Universitato de Triesto Eksterlandaj Studentoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213001911/http://www.units.it/~stranieri/en/|date=13 February 2010}} ({{En}})
* [http://www.units.it/~relint/ Universitato de Triesto Internaciaj Rilatoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323091236/http://www.units.it/~relint/|date=23 March 2010}} ({{En}})
* [https://web.archive.org/web/20070218153310/http://www.units.it/%7Esocrates/english/home_eng.html Universitato de Triesto Sokrato-Programo] ({{En}})
* [http://www.cla.units.it/limbo/ Universitato de Triesto Lingvocentro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930051414/http://www.cla.units.it/limbo/|date=30 September 2011}}
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>60jrfpc668xkfqey6zp622hizxemb05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503037</id>
      <parentid>9503036</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2326" sha1="aea3cdy3lt1anaxykrd5ya2wjh2fic9" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
| plia nomo                     = Università degli Studi di Trieste
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = 
| fondodato                = [[1924]]
| speco                    = ŝtata
| urbo                     = [[Triesto]]
| gvidanto                 = 
| titolo de la gvidanto    = rektoro
| nombro de studentoj      = 
| nombro de kunlaborantoj  = instruistoj kaj esploristoj
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = IT
|situo sur mapo=Triesto
|zomo          = 13
|retejo        = 
}}
La '''Universitato de Triesto''' ({{lang-it|Università degli Studi di Trieste}}, aŭ '''UniTS''', antaŭe {{lang|it|Regia Università degli Studi}} (La Reĝa Universitato de Studoj)) estas [[Publika universitato|publika]] [[esploruniversitato]] en [[Triesto]] en la [[Friulo-Venecio Julia|Friuli-Venezia Julia]] regiono en nordorienta [[Italio]] . La universitato konsistas el 10 fakoj, havas vastan kaj preskaŭ kompletan gamon da universitataj kursoj kaj havas ĉirkaŭ 15 000 studentojn kaj 1 000 profesorojn. Ĝi estis fondita en 1924.
[[File:University_of_Trieste_Central_Building.jpg|eta| Centra konstruaĵo de la Universitato de Triesto sur la monteto Scoglietto]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.units.it/ Retejo de la Universitato de Triesto] ({{It}})
* [http://www.units.it/~stranieri/en/ Universitato de Triesto Eksterlandaj Studentoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213001911/http://www.units.it/~stranieri/en/|date=13 February 2010}} ({{En}})
* [http://www.units.it/~relint/ Universitato de Triesto Internaciaj Rilatoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323091236/http://www.units.it/~relint/|date=23 March 2010}} ({{En}})
* [https://web.archive.org/web/20070218153310/http://www.units.it/%7Esocrates/english/home_eng.html Universitato de Triesto Sokrato-Programo] ({{En}})
* [http://www.cla.units.it/limbo/ Universitato de Triesto Lingvocentro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930051414/http://www.cla.units.it/limbo/|date=30 September 2011}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>aea3cdy3lt1anaxykrd5ya2wjh2fic9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503044</id>
      <parentid>9503037</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3137" sha1="p8okt566oufecmkadbw27ubmxblnvyq" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
| plia nomo                     = Università degli Studi di Trieste
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = 
| fondodato                = [[1924]]
| speco                    = ŝtata
| urbo                     = [[Triesto]]
| gvidanto                 = 
| titolo de la gvidanto    = rektoro
| nombro de studentoj      = 
| nombro de kunlaborantoj  = instruistoj kaj esploristoj
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = IT
|situo sur mapo=Triesto
|zomo          = 13
|retejo        = 
}}
La '''Universitato de Triesto''' ({{lang-it|Università degli Studi di Trieste}}, aŭ '''UniTS''', antaŭe {{lang|it|Regia Università degli Studi}} (La Reĝa Universitato de Studoj)) estas [[Publika universitato|publika]] [[esploruniversitato]] en [[Triesto]] en la [[Friulo-Venecio Julia|Friuli-Venezia Julia]] regiono en nordorienta [[Italio]] . La universitato konsistas el 10 fakoj, havas vastan kaj preskaŭ kompletan gamon da universitataj kursoj kaj havas ĉirkaŭ 15 000 studentojn kaj 1 000 profesorojn. Ĝi estis fondita en 1924, do ĝi estas 100-jaraĝa, kio igas ĝin relative juna universitato kompare kun aliaj italaj universitatoj. En 2009, en la naciaj universitataj rangotabeloj, ĉi tiu universitato estis rangita dua plej bona en Italio. 
[[File:University_of_Trieste_Central_Building.jpg|eta| Centra konstruaĵo de la Universitato de Triesto sur la monteto Scoglietto]]

== Organizo ==
Estas pli ol dek du fakultatoj kaj institutoj :

* Fakultato de Juro
* Fakultato de Politika Scienco
* Fakultato de Ekonomiko
* Fakultato de Filologio
* Fakultato de Filozofio
* Fakultato de Edukado
* Fakultato de Medicino
* Fakultato de Matematiko
* Fakultato de Fiziko
* Fakultato de Farmakologio
* Fakultato de Inĝenierarto
* Fakultato de Psikologio
* Instituto de Interpretistoj kaj Tradukistoj

La fakultatoj pri politika scienco, edukado kaj inĝenierarto havas regionajn branĉajn institutojn en [[Gorizia]] kaj [[Pordenono]] kun specifaj studsekcioj kaj diplomkursoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.units.it/ Retejo de la Universitato de Triesto] ({{It}})
* [http://www.units.it/~stranieri/en/ Universitato de Triesto Eksterlandaj Studentoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213001911/http://www.units.it/~stranieri/en/|date=13 February 2010}} ({{En}})
* [http://www.units.it/~relint/ Universitato de Triesto Internaciaj Rilatoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323091236/http://www.units.it/~relint/|date=23 March 2010}} ({{En}})
* [https://web.archive.org/web/20070218153310/http://www.units.it/%7Esocrates/english/home_eng.html Universitato de Triesto Sokrato-Programo] ({{En}})
* [http://www.cla.units.it/limbo/ Universitato de Triesto Lingvocentro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930051414/http://www.cla.units.it/limbo/|date=30 September 2011}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>p8okt566oufecmkadbw27ubmxblnvyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503047</id>
      <parentid>9503044</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3247" sha1="i9agkx4m7vdc6nhju2xflewx5pkzdmk" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
| plia nomo                     = Università degli Studi di Trieste
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= Centra konstruaĵo&lt;br&gt; de la Universitato de Triesto&lt;br&gt; sur la monteto Scoglietto
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = 
| fondodato                = [[1924]]
| speco                    = ŝtata
| urbo                     = [[Triesto]]
| gvidanto                 = 
| titolo de la gvidanto    = rektoro
| nombro de studentoj      = 
| nombro de kunlaborantoj  = instruistoj kaj esploristoj
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = IT
|situo sur mapo=Triesto
|zomo          = 13
|retejo        = 
}}
&lt;!--[[File:University_of_Trieste_Central_Building.jpg|eta|]]--&gt;

La '''Universitato de Triesto''' ({{lang-it|Università degli Studi di Trieste}}, aŭ '''UniTS''', antaŭe {{lang|it|Regia Università degli Studi}} (La Reĝa Universitato de Studoj)) estas [[Publika universitato|publika]] [[esploruniversitato]] en [[Triesto]] en la [[Friulo-Venecio Julia|Friuli-Venezia Julia]] regiono en nordorienta [[Italio]] . La universitato konsistas el 10 fakoj, havas vastan kaj preskaŭ kompletan gamon da universitataj kursoj kaj havas ĉirkaŭ 15 000 studentojn kaj 1 000 profesorojn. Ĝi estis fondita en 1924, do ĝi estas 100-jaraĝa, kio igas ĝin relative juna universitato kompare kun aliaj italaj universitatoj. En 2009, en la naciaj universitataj rangotabeloj, ĉi tiu universitato estis rangita dua plej bona en Italio. 

== Organizo ==
[[Dosiero:Units_facolta_di_medicina.jpg|dekstra|280ra|eta|Fakultato de Medicino kaj Kirurgio]]
Estas pli ol dek du fakultatoj kaj institutoj :

* Fakultato de Juro
* Fakultato de Politika Scienco
* Fakultato de Ekonomiko
* Fakultato de Filologio
* Fakultato de Filozofio
* Fakultato de Edukado
* Fakultato de Medicino
* Fakultato de Matematiko
* Fakultato de Fiziko
* Fakultato de Farmakologio
* Fakultato de Inĝenierarto
* Fakultato de Psikologio
* Instituto de Interpretistoj kaj Tradukistoj

La fakultatoj pri politika scienco, edukado kaj inĝenierarto havas regionajn branĉajn institutojn en [[Gorizia]] kaj [[Pordenono]] kun specifaj studsekcioj kaj diplomkursoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.units.it/ Retejo de la Universitato de Triesto] ({{It}})
* [http://www.units.it/~stranieri/en/ Universitato de Triesto Eksterlandaj Studentoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213001911/http://www.units.it/~stranieri/en/|date=13 February 2010}} ({{En}})
* [http://www.units.it/~relint/ Universitato de Triesto Internaciaj Rilatoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323091236/http://www.units.it/~relint/|date=23 March 2010}} ({{En}})
* [https://web.archive.org/web/20070218153310/http://www.units.it/%7Esocrates/english/home_eng.html Universitato de Triesto Sokrato-Programo] ({{En}})
* [http://www.cla.units.it/limbo/ Universitato de Triesto Lingvocentro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930051414/http://www.cla.units.it/limbo/|date=30 September 2011}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>i9agkx4m7vdc6nhju2xflewx5pkzdmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giovanni De Lucia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956016</id>
    <revision>
      <id>9503046</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{unua}} {{Informkesto homo |dato de naskiĝo = la 24-an de aprilo [[1964]] |loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Ĝenovo]], [[Italio]]  |aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[IEF]] }} '''Giovanni De Lucia''' {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} estas itala esperantisto. Li naskiĝis la 1-an de junio 2000 en [[Voghera]], [[provinco Pavio]] en Italio]], do nun estas {{aĝo|2000|6|1}}-jaraĝa. De printempo 2023 ĝis printempo 2025li li estis la prezi...&quot;</comment>
      <origin>9503046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2983" sha1="fhpg3l56flq1wazibtd2scvi1h4enbz" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = la 24-an de aprilo [[1964]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Ĝenovo]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[IEF]]
}}
'''Giovanni De Lucia''' {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} estas itala esperantisto. Li naskiĝis la 1-an de junio 2000 en [[Voghera]], [[provinco Pavio]] en Italio]], do nun estas {{aĝo|2000|6|1}}-jaraĝa. De printempo 2023 ĝis printempo 2025li li estis la prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), transprenante la postenon de Giorgio Perna (2022-2023) kaj transdonante ĝin al [[Gabriele Esposito Guido]] (ekde 2025). Antaŭ li jam unu jaron estis vicprezidanto de la asocio, kunlaboranta kun Giorgio Perna, kaj ekde 2025 li pli agadas kiel [[sekretario]] de la asocio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

Peofesie, li diplomiĝis ĉe agrikola lernejo kaj poste [[bakalaŭro|bakalaŭriĝis]] kiel [[soninĝeniero]] en [[Milano]] en 2022 - lia profesio ekde tiam estas [[soninĝeniero]]. Giovanni De Lucia esperantiĝis fine de 2020 per memstara lernado kaj poste per reta kurso. Li partoprenis sian unuan Esperanto-eventon en [[Asizo]], ĉe la [[Itala Kongreso de Esperanto]] fine de de aŭgusto 2021, kiun li partoprenis pere de [[stipendio]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]] . Paralele al la postenoj en la estraro de IEJ, li estis [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]] dum la periodo 2024-2025.
Giovanni kunorganizis la [[Internacia Junulara Festivalo|Internacian Junularan Festivalon]] en printempo 2022, '23, '24, '25 kaj '27 kaj same kunorganizis la [[IJK 2023|Internacian Junularan Kongreson]] de [[Lignano Sabbiadoro]] en somero [[2023]]. Krome li ekde januaro 2026 oficas kiel [[komitatano B]] de [[TEJO]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c informoj pri lia posteno kiel komitatano B de TEJO ekde 2026 en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}})&lt;/ref&gt;&lt;!-- [https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias. Domaĝe. 2026-10-29. Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/wip/fkWG9/image sukcesis arkiva ekranfoto de la paĝokomenco]).&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.facebook.com/giovanni.delucia.792 persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]''

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|De Lucia, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>fhpg3l56flq1wazibtd2scvi1h4enbz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503063</id>
      <parentid>9503046</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3002" sha1="mmwjayar6xu0tl43o47uajarjlit5ev" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = la 1-an de junio [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Voghera]], [[provinco Pavio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Giovanni De Lucia''' {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} estas itala esperantisto. Li naskiĝis la 1-an de junio 2000 en [[Voghera]], [[provinco Pavio]] en [[Italio]], do nun estas {{aĝo|2000|6|1}}-jaraĝa. De printempo 2023 ĝis printempo 2025 li estis la prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), transprenante la postenon de Giorgio Perna (2022-2023) kaj transdonante ĝin al [[Gabriele Esposito Guido]] (ekde 2025). Antaŭ li jam unu jaron estis vicprezidanto de la asocio, kunlaboranta kun Giorgio Perna, kaj ekde 2025 li pli agadas kiel [[sekretario]] de la asocio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

Peofesie, li diplomiĝis ĉe agrikola lernejo kaj poste [[bakalaŭro|bakalaŭriĝis]] kiel [[soninĝeniero]] en [[Milano]] en 2022 - lia profesio ekde tiam estas [[soninĝeniero]]. Giovanni De Lucia esperantiĝis fine de 2020 per memstara lernado kaj poste per reta kurso. Li partoprenis sian unuan Esperanto-eventon en [[Asizo]], ĉe la [[Itala Kongreso de Esperanto]] fine de de aŭgusto 2021, kiun li partoprenis pere de [[stipendio]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]] . Paralele al la postenoj en la estraro de IEJ, li estis [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]] dum la periodo 2024-2025.
Giovanni kunorganizis la [[Internacia Junulara Festivalo|Internacian Junularan Festivalon]] en printempo 2022, '23, '24, '25 kaj '27 kaj same kunorganizis la [[IJK 2023|Internacian Junularan Kongreson]] de [[Lignano Sabbiadoro]] en somero [[2023]]. Krome li ekde januaro 2026 oficas kiel [[komitatano B]] de [[TEJO]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c informoj pri lia posteno kiel komitatano B de TEJO ekde 2026 en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}})&lt;/ref&gt;&lt;!-- [https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias. Domaĝe. 2026-10-29. Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/wip/fkWG9/image sukcesis arkiva ekranfoto de la paĝokomenco]).&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.facebook.com/giovanni.delucia.792 persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]''

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|De Lucia, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>mmwjayar6xu0tl43o47uajarjlit5ev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503065</id>
      <parentid>9503063</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2967" sha1="2tuod4jx2ns7xrzcdb2fgwrqghurz0i" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = la 1-an de junio [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Voghera]], [[provinco Pavio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Giovanni De Lucia''' {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} estas itala esperantisto. Li naskiĝis la 1-an de junio 2000 en [[Voghera]], [[provinco Pavio]] en [[Italio]], do nun estas {{aĝo|2000|6|1}}-jaraĝa. De printempo 2023 ĝis printempo 2025 li estis la prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), transprenante la postenon de Giorgio Perna (2022-2023) kaj transdonante ĝin al [[Gabriele Esposito Guido]] (ekde 2025). Antaŭ li jam unu jaron estis vicprezidanto de la asocio, kunlaboranta kun Giorgio Perna, kaj ekde 2025 li pli agadas kiel [[sekretario]] de la asocio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

Peofesie, li diplomiĝis ĉe agrikola lernejo kaj poste [[bakalaŭro|bakalaŭriĝis]] kiel [[soninĝeniero]] en [[Milano]] en 2022 - lia profesio ekde tiam estas [[soninĝeniero]]. Giovanni De Lucia esperantiĝis fine de 2020 per memstara lernado kaj poste per reta kurso. Li partoprenis sian unuan Esperanto-eventon en [[Asizo]], ĉe la [[Itala Kongreso de Esperanto]] fine de de aŭgusto 2021, kiun li partoprenis pere de [[stipendio]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]]. Paralele al la postenoj en la estraro de IEJ, li estis [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]] dum la periodo 2024-2025.
Giovanni kunorganizis la [[Internacia Junulara Festivalo|Internacian Junularan Festivalon]] en printempo 2022, 2023, 2024, 2025 kaj 2027 kaj same kunorganizis la [[IJK 2023|Internacian Junularan Kongreson]] de [[Lignano Sabbiadoro]] en somero [[2023]]. Krome li ekde januaro 2026 oficas kiel [[komitatano B]] de [[TEJO]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c informoj pri lia posteno kiel komitatano B de TEJO ekde 2026 en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) [https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias.] Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/wip/gj4LE sukcesis parta arkivigo de la paĝokomenco]).&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.facebook.com/giovanni.delucia.792 persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]''

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|De Lucia, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>2tuod4jx2ns7xrzcdb2fgwrqghurz0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503070</id>
      <parentid>9503065</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3199" sha1="djulap4tol7rmwohb2ckaqfez4h8rtr" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = la 1-an de junio [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Voghera]], [[provinco Pavio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Giovanni De Lucia''' {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} estas itala esperantisto. Li naskiĝis la 1-an de junio 2000 en [[Voghera]], [[provinco Pavio]] en [[Italio]], do nun estas {{aĝo|2000|6|1}}-jaraĝa. De printempo 2023 ĝis printempo 2025 li estis la prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), transprenante la postenon de Giorgio Perna (2022-2023) kaj transdonante ĝin al [[Gabriele Esposito Guido]] (ekde 2025). Antaŭ li jam unu jaron estis vicprezidanto de la asocio, kunlaboranta kun Giorgio Perna, kaj ekde 2025 li pli agadas kiel [[sekretario]] de la asocio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

Peofesie, li diplomiĝis ĉe agrikola lernejo kaj poste [[bakalaŭro|bakalaŭriĝis]] kiel [[soninĝeniero]] en [[Milano]] en 2022 - lia profesio ekde tiam estas [[soninĝeniero]]. Giovanni De Lucia esperantiĝis fine de 2020 per memstara lernado kaj poste per reta kurso. Li partoprenis sian unuan Esperanto-eventon en [[Asizo]], ĉe la [[Itala Kongreso de Esperanto]] fine de de aŭgusto 2021, kiun li partoprenis pere de [[stipendio]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]]. Paralele al la postenoj en la estraro de IEJ, li estis [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]] dum la periodo 2024-2025.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250131210056/https://reto.tejo.org/aktivuloj/giovanni.delucia@esperanto.it paĝo en la publika retejo de TEJO pri la volontuleco, kun minimumaj informoj, arkivigite en januaro 2025] ({{eo}})&lt;/ref&gt;
Giovanni kunorganizis la [[Internacia Junulara Festivalo|Internacian Junularan Festivalon]] en printempo 2022, 2023, 2024, 2025 kaj 2027 kaj same kunorganizis la [[IJK 2023|Internacian Junularan Kongreson]] de [[Lignano Sabbiadoro]] en somero [[2023]]. Krome li ekde januaro 2026 oficas kiel [[komitatano B]] de [[TEJO]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c informoj pri lia posteno kiel komitatano B de TEJO ekde 2026 en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) [https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias.] Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/wip/gj4LE sukcesis parta arkivigo de la paĝokomenco]).&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.facebook.com/giovanni.delucia.792 persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]''

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|De Lucia, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>djulap4tol7rmwohb2ckaqfez4h8rtr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503072</id>
      <parentid>9503070</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3206" sha1="8rbi0tphya4y1ngkqjcq7lrj0ec98c8" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = la 1-an de junio [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Voghera]], [[provinco Pavio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Giovanni De Lucia''' {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} estas itala esperantisto. Li naskiĝis la 1-an de junio 2000 en [[Voghera]], [[provinco Pavio]] en [[Italio]], do nun estas {{aĝo|2000|6|1}}-jaraĝa. De printempo 2023 ĝis printempo 2025 li estis la prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), transprenante la postenon de Giorgio Perna (2022-2023) kaj transdonante ĝin al [[Gabriele Esposito Guido]] (ekde 2025). Antaŭ li jam unu jaron estis vicprezidanto de la asocio, kunlaboranta kun Giorgio Perna, kaj ekde 2025 li pli agadas kiel [[sekretario]] de la asocio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

Peofesie, li diplomiĝis ĉe agrikola lernejo kaj poste [[bakalaŭro|bakalaŭriĝis]] kiel [[soninĝeniero]] en [[Milano]] en 2022 - lia profesio ekde tiam estas [[soninĝeniero]]. Giovanni De Lucia esperantiĝis fine de 2020 per memstara lernado kaj poste per reta kurso. Li partoprenis sian unuan Esperanto-eventon en [[Asizo]], ĉe la [[Itala Kongreso de Esperanto]] fine de de aŭgusto 2021, kiun li partoprenis pere de [[stipendio]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]]. Paralele al la postenoj en la estraro de IEJ, li estis [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]] dum la periodo 2024-2025.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250131210056/https://reto.tejo.org/aktivuloj/giovanni.delucia@esperanto.it paĝo en la publika retejo de TEJO pri la volontuleco, kun minimumaj informoj, arkivigite en januaro 2025] ({{eo}})&lt;/ref&gt;
Giovanni kunorganizis la [[Internacia Junulara Festivalo|Internacian Junularan Festivalon]] en printempo 2022, 2023, 2024, 2025 kaj 2027 kaj same kunorganizis la [[IJK 2023|Internacian Junularan Kongreson]] de [[Lignano Sabbiadoro]] en somero [[2023]]. Krome li ekde januaro 2026 oficas kiel [[komitatano B]] de [[TEJO]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c informoj pri lia posteno kiel komitatano B de TEJO ekde 2026 en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias.] Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/wip/gj4LE sukcesis parta arkivigo de la paĝokomenco]).--&gt;&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.facebook.com/giovanni.delucia.792 persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]''

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|De Lucia, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>8rbi0tphya4y1ngkqjcq7lrj0ec98c8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503081</id>
      <parentid>9503072</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3393" sha1="3kpnkuk4fr0h57gizuujzft26jemk17" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = la 1-an de junio [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Voghera]], [[provinco Pavio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Giovanni De Lucia''' {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} estas itala esperantisto. Li naskiĝis la 1-an de junio 2000 en [[Voghera]], [[provinco Pavio]] en [[Italio]], do nun estas {{aĝo|2000|6|1}}-jaraĝa. De printempo 2023 ĝis printempo 2025 li estis la prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), transprenante la postenon de Giorgio Perna (2022-2023) kaj transdonante ĝin al [[Gabriele Esposito Guido]] (ekde 2025). Antaŭ li jam unu jaron estis vicprezidanto de la asocio, kunlaboranta kun Giorgio Perna, kaj ekde 2025 li pli agadas kiel [[sekretario]] de la asocio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

Peofesie, li diplomiĝis ĉe agrikola lernejo kaj poste [[bakalaŭro|bakalaŭriĝis]] kiel [[soninĝeniero]] en [[Milano]] en 2022 - lia profesio ekde tiam estas [[soninĝeniero]]. Giovanni De Lucia esperantiĝis fine de 2020 per memstara lernado kaj poste per reta kurso. Li partoprenis sian unuan Esperanto-eventon en [[Asizo]], ĉe la [[Itala Kongreso de Esperanto]] fine de de aŭgusto 2021, kiun li partoprenis pere de [[stipendio]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]]. Paralele al la postenoj en la estraro de IEJ, li estis [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]] dum la periodo 2024-2025.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250131210056/https://reto.tejo.org/aktivuloj/giovanni.delucia@esperanto.it paĝo en la publika retejo de TEJO pri la volontuleco, kun minimumaj informoj, arkivigite en januaro 2025] ({{eo}})&lt;/ref&gt;
Giovanni kunorganizis la [[Internacia Junulara Festivalo|Internacian Junularan Festivalon]] en printempo 2022, 2023, 2024, 2025 kaj 2027 kaj same kunorganizis la [[IJK 2023|Internacian Junularan Kongreson]] de [[Lignano Sabbiadoro]] en somero [[2023]]. Krome li ekde januaro 2026 oficas kiel [[komitatano B]] de [[TEJO]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c informoj pri lia posteno kiel komitatano B de TEJO ekde 2026 en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias.] Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/wip/gj4LE sukcesis parta arkivigo de la paĝokomenco]).--&gt;&lt;/ref&gt;

Flanke menciindas, ke li en la 2020-aj jaroj estis la profesia soninĝeniero en la esperantlingvaj [[muzikalo]]j [[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]] kaj [[Petveturaj aventuroj]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.facebook.com/giovanni.delucia.792 persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]''

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|De Lucia, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>3kpnkuk4fr0h57gizuujzft26jemk17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503116</id>
      <parentid>9503081</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3406" sha1="8moekn83euo47ly8nby3b60vy1w0n3e" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dato de naskiĝo = la 1-an de junio [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Voghera]], [[provinco Pavio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Giovanni De Lucia''' - prononco {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} - estas itala esperantisto. Li naskiĝis la 1-an de junio 2000 en [[Voghera]], [[provinco Pavio]] en [[Italio]], do nun estas {{aĝo|2000|6|1}}-jaraĝa. De printempo 2023 ĝis printempo 2025 li estis la prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), transprenante la postenon de Giorgio Perna (2022-2023) kaj transdonante ĝin al [[Gabriele Esposito Guido]] (ekde 2025). Antaŭ li jam unu jaron estis vicprezidanto de la asocio, kunlaboranta kun Giorgio Perna, kaj ekde 2025 li pli agadas kiel [[sekretario]] de la asocio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

Peofesie, li diplomiĝis ĉe agrikola lernejo kaj poste [[bakalaŭro|bakalaŭriĝis]] kiel [[soninĝeniero]] en [[Milano]] en 2022 - lia profesio ekde tiam estas [[soninĝeniero]]. Giovanni De Lucia esperantiĝis fine de 2020 per memstara lernado kaj poste per reta kurso. Li partoprenis sian unuan Esperanto-eventon en [[Asizo]], ĉe la [[Itala Kongreso de Esperanto]] fine de de aŭgusto 2021, kiun li partoprenis pere de [[stipendio]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]]. Paralele al la postenoj en la estraro de IEJ, li estis [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]] dum la periodo 2024-2025.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250131210056/https://reto.tejo.org/aktivuloj/giovanni.delucia@esperanto.it paĝo en la publika retejo de TEJO pri la volontuleco, kun minimumaj informoj, arkivigite en januaro 2025] ({{eo}})&lt;/ref&gt;
Giovanni kunorganizis la [[Internacia Junulara Festivalo|Internacian Junularan Festivalon]] en printempo 2022, 2023, 2024, 2025 kaj 2027 kaj same kunorganizis la [[IJK 2023|Internacian Junularan Kongreson]] de [[Lignano Sabbiadoro]] en somero [[2023]]. Krome li ekde januaro 2026 oficas kiel [[komitatano B]] de [[TEJO]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c informoj pri lia posteno kiel komitatano B de TEJO ekde 2026 en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias.] Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/wip/gj4LE sukcesis parta arkivigo de la paĝokomenco]).--&gt;&lt;/ref&gt;

Flanke menciindas, ke li en la 2020-aj jaroj estis la profesia soninĝeniero en la esperantlingvaj [[muzikalo]]j [[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]] kaj [[Petveturaj aventuroj]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.facebook.com/giovanni.delucia.792 persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]''

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|De Lucia, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>8moekn83euo47ly8nby3b60vy1w0n3e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503398</id>
      <parentid>9503116</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="qf7npxqx33u408rt5zif6tyu6y8efdo" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dosiero = Logo gioventù esperantista italiana.png &lt;!-- tre provizore --&gt;
|dato de naskiĝo = la 1-an de junio [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Voghera]], [[provinco Pavio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Giovanni De Lucia''' - prononco {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} - estas itala esperantisto. Li naskiĝis la 1-an de junio 2000 en [[Voghera]], [[provinco Pavio]] en [[Italio]], do nun estas {{aĝo|2000|6|1}}-jaraĝa. De printempo 2023 ĝis printempo 2025 li estis la prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), transprenante la postenon de Giorgio Perna (2022-2023) kaj transdonante ĝin al [[Gabriele Esposito Guido]] (ekde 2025). Antaŭ li jam unu jaron estis vicprezidanto de la asocio, kunlaboranta kun Giorgio Perna, kaj ekde 2025 li pli agadas kiel [[sekretario]] de la asocio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

Peofesie, li diplomiĝis ĉe agrikola lernejo kaj poste [[bakalaŭro|bakalaŭriĝis]] kiel [[soninĝeniero]] en [[Milano]] en 2022 - lia profesio ekde tiam estas [[soninĝeniero]]. Giovanni De Lucia esperantiĝis fine de 2020 per memstara lernado kaj poste per reta kurso. Li partoprenis sian unuan Esperanto-eventon en [[Asizo]], ĉe la [[Itala Kongreso de Esperanto]] fine de de aŭgusto 2021, kiun li partoprenis pere de [[stipendio]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]]. Paralele al la postenoj en la estraro de IEJ, li estis [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]] dum la periodo 2024-2025.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250131210056/https://reto.tejo.org/aktivuloj/giovanni.delucia@esperanto.it paĝo en la publika retejo de TEJO pri la volontuleco, kun minimumaj informoj, arkivigite en januaro 2025] ({{eo}})&lt;/ref&gt;
Giovanni kunorganizis la [[Internacia Junulara Festivalo|Internacian Junularan Festivalon]] en printempo 2022, 2023, 2024, 2025 kaj 2027 kaj same kunorganizis la [[IJK 2023|Internacian Junularan Kongreson]] de [[Lignano Sabbiadoro]] en somero [[2023]]. Krome li ekde januaro 2026 oficas kiel [[komitatano B]] de [[TEJO]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c informoj pri lia posteno kiel komitatano B de TEJO ekde 2026 en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias.] Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/wip/gj4LE sukcesis parta arkivigo de la paĝokomenco]).--&gt;&lt;/ref&gt;

Flanke menciindas, ke li en la 2020-aj jaroj estis la profesia soninĝeniero en la esperantlingvaj [[muzikalo]]j [[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]] kaj [[Petveturaj aventuroj]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.facebook.com/giovanni.delucia.792 persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]''

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|De Lucia, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>qf7npxqx33u408rt5zif6tyu6y8efdo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503401</id>
      <parentid>9503398</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3526" sha1="25e0qx3axriyni3voh3hignm8yh3469" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dosiero = Logo gioventù esperantista italiana.png &lt;!-- tre provizore --&gt;
|dato de naskiĝo = la 1-an de junio [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Voghera]], [[provinco Pavio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Giovanni De Lucia''' - prononco {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} - estas itala esperantisto. Li naskiĝis la 1-an de junio 2000 en [[Voghera]], [[provinco Pavio]] en [[Italio]], do nun estas {{aĝo|2000|6|1}}-jaraĝa. De printempo 2023 ĝis printempo 2025 li estis la prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), transprenante la postenon de Giorgio Perna (2022-2023) kaj transdonante ĝin al [[Gabriele Esposito Guido]] (ekde 2025). Antaŭ li jam unu jaron estis vicprezidanto de la asocio, kunlaboranta kun Giorgio Perna, kaj ekde 2025 li pli agadas kiel [[sekretario]] de la asocio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

Peofesie, li diplomiĝis ĉe agrikola lernejo kaj poste [[bakalaŭro|bakalaŭriĝis]] kiel [[soninĝeniero]] en [[Milano]] en 2022 - lia profesio ekde tiam estas [[soninĝeniero]]. Giovanni De Lucia esperantiĝis fine de 2020 per memstara lernado kaj poste per reta kurso. Li partoprenis sian unuan Esperanto-eventon en [[Asizo]], ĉe la [[Itala Kongreso de Esperanto]] fine de de aŭgusto 2021, kiun li partoprenis pere de [[stipendio]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]]. Paralele al la postenoj en la estraro de IEJ, li estis [[volontulo de TEJO]], [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]] en [[Roterdamo]] dum la periodo 2024-2025.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250131210056/https://reto.tejo.org/aktivuloj/giovanni.delucia@esperanto.it paĝo en la publika retejo de TEJO pri la volontuleco, kun minimumaj informoj, arkivigite en januaro 2025] ({{eo}})&lt;/ref&gt;
Giovanni kunorganizis la [[Internacia Junulara Festivalo|Internacian Junularan Festivalon]] en printempo 2022, 2023, 2024, 2025 kaj 2027 kaj same kunorganizis la [[IJK 2023|Internacian Junularan Kongreson]] de [[Lignano Sabbiadoro]] en somero [[2023]]. Krome li ekde januaro 2026 oficas kiel [[komitatano B]] de [[TEJO]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c informoj pri lia posteno kiel komitatano B de TEJO ekde 2026 en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias.] Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/wip/gj4LE sukcesis parta arkivigo de la paĝokomenco]).--&gt;&lt;/ref&gt;

Flanke menciindas, ke li en la 2020-aj jaroj estis la profesia soninĝeniero en la esperantlingvaj [[muzikalo]]j [[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]] kaj [[Petveturaj aventuroj]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.facebook.com/giovanni.delucia.792 persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]''

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|De Lucia, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>25e0qx3axriyni3voh3hignm8yh3469</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503405</id>
      <parentid>9503401</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3541" sha1="giaz25qqdq80uky7jy0p8k9lhvp5ixg" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo
|dosiero = Logo gioventù esperantista italiana.png &lt;!-- tre provizore --&gt;
|dato de naskiĝo = la 1-an de junio [[2000]]
|loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Voghera]], [[provinco Pavio]], [[Italio]] 
|aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]&lt;br/&gt;[[TEJO]]
}}
'''Giovanni De Lucia''' - prononco {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} - estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]]. Li naskiĝis la 1-an de junio 2000 en [[Voghera]], [[provinco Pavio]] en [[Italio]], do nun estas {{aĝo|2000|6|1}}-jaraĝa. De printempo 2023 ĝis printempo 2025 li estis la prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), transprenante la postenon de Giorgio Perna (2022-2023) kaj transdonante ĝin al [[Gabriele Esposito Guido]] (ekde 2025). Antaŭ li jam unu jaron estis vicprezidanto de la asocio, kunlaboranta kun Giorgio Perna, kaj ekde 2025 li pli agadas kiel [[sekretario]] de la asocio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})&lt;/ref&gt;

Peofesie, li diplomiĝis ĉe agrikola lernejo kaj poste [[bakalaŭro|bakalaŭriĝis]] kiel [[soninĝeniero]] en [[Milano]] en 2022 - lia profesio ekde tiam estas [[soninĝeniero]]. Giovanni De Lucia esperantiĝis fine de 2020 per memstara lernado kaj poste per reta kurso. Li partoprenis sian unuan Esperanto-eventon en [[Asizo]], ĉe la [[Itala Kongreso de Esperanto]] fine de de aŭgusto 2021, kiun li partoprenis pere de [[stipendio]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]]. Paralele al la postenoj en la estraro de IEJ, li estis [[volontulo de TEJO]], [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]] en [[Roterdamo]] dum la periodo 2024-2025.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250131210056/https://reto.tejo.org/aktivuloj/giovanni.delucia@esperanto.it paĝo en la publika retejo de TEJO pri la volontuleco, kun minimumaj informoj, arkivigite en januaro 2025] ({{eo}})&lt;/ref&gt;
Giovanni kunorganizis la [[Internacia Junulara Festivalo|Internacian Junularan Festivalon]] en printempo 2022, 2023, 2024, 2025 kaj 2027 kaj same kunorganizis la [[IJK 2023|Internacian Junularan Kongreson]] de [[Lignano Sabbiadoro]] en somero [[2023]]. Krome li ekde januaro 2026 oficas kiel [[komitatano B]] de [[TEJO]].&lt;ref&gt;[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c informoj pri lia posteno kiel komitatano B de TEJO ekde 2026 en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) &lt;!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias.] Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/wip/gj4LE sukcesis parta arkivigo de la paĝokomenco]).--&gt;&lt;/ref&gt;

Flanke menciindas, ke li en la 2020-aj jaroj estis la profesia soninĝeniero en la esperantlingvaj [[muzikalo]]j [[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]] kaj [[Petveturaj aventuroj]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.facebook.com/giovanni.delucia.792 persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]''

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|De Lucia, G}}
[[Kategorio:Italaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]]</text>
      <sha1>giaz25qqdq80uky7jy0p8k9lhvp5ixg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flavbrusta barbulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956017</id>
    <revision>
      <id>9503050</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavbrusta barbulo |koloro = pink |dosiero = Trachyphonus margaritatus 1838.jpg |priskribo de dosiero =  | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Trachyphonus margaritatus - nberhe - 313188439.jpeg |priskribo de dosiero2 =  | dosiero larĝo2=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae'' |genro = ''Trac...&quot;</comment>
      <origin>9503050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2716" sha1="gqn4keph51fncz1umcvznqc6vs2hx5o" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Flavbrusta barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Trachyphonus margaritatus 1838.jpg
|priskribo de dosiero = 
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = Trachyphonus margaritatus - nberhe - 313188439.jpeg
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Flavbrusta barbulo''' ''T. margaritatus'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus margaritatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681885A92924418 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681885A92924418.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus margaritatus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1828)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  * ''T. m. margaritatus'' - (Cretzschmar, 1828)
* ''T. m. somalicus'' - Zedlitz, 1910
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Flavbrusta barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus margaritatus'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvar specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''.

Ĝi troviĝas en [[Burkino]], [[Ĉado]], [[Ĝibutio]], [[Eritreo]], [[Etiopio]],&lt;ref name=&quot;ALN2019&quot;&gt;{{cite book |last1=Aerts |first1=R. |last2=Lerouge |first2=F. |last3=November |first3=E. |title=Birds of forests and open woodlands in the highlands of Dogu'a Tembien. In: Nyssen J., Jacob, M., Frankl, A. (Eds.). Geo-trekking in Ethiopia's Tropical Mountains - The Dogu'a Tembien District |date=2019 |publisher=SpringerNature |isbn=978-3-030-04954-6 |url=https://www.springer.com/gp/book/9783030049546}}&lt;/ref&gt; [[Malio]], [[Maŭritanio]], [[Niĝero]], [[Niĝerio]], [[Somalio]], kaj [[Sudano]].

Temas pri mezgranda barbulo, kun ruĝa beko, nigra krono, flavaj vizaĝo kaj brusto, nigraj supraj partoj kun abundaj blankaj punktoj, blankeca ventro kaj ruĝa areo ĉe pugo.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus margaritatus|''Trachyphonus margaritatus''}}
*{{Commons category|Trachyphonus margaritatus|''Trachyphonus margaritatus''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>gqn4keph51fncz1umcvznqc6vs2hx5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503286</id>
      <parentid>9503050</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="2e0ov8d11czcv9aod351penu3bmq77n" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Flavbrusta barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Trachyphonus margaritatus 1838.jpg
|priskribo de dosiero = 
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = Trachyphonus margaritatus - nberhe - 313188439.jpeg
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Flavbrusta barbulo''' ''T. margaritatus'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus margaritatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681885A92924418 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681885A92924418.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus margaritatus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1828)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  * ''T. m. margaritatus'' - (Cretzschmar, 1828)
* ''T. m. somalicus'' - Zedlitz, 1910
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Flavbrusta barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus margaritatus'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvar specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''.

Ĝi troviĝas en [[Burkino]], [[Ĉado]], [[Ĝibutio]], [[Eritreo]], [[Etiopio]],&lt;ref name=&quot;ALN2019&quot;&gt;{{cite book |last1=Aerts |first1=R. |last2=Lerouge |first2=F. |last3=November |first3=E. |title=Birds of forests and open woodlands in the highlands of Dogu'a Tembien. In: Nyssen J., Jacob, M., Frankl, A. (Eds.). Geo-trekking in Ethiopia's Tropical Mountains - The Dogu'a Tembien District |date=2019 |publisher=SpringerNature |isbn=978-3-030-04954-6 |url=https://www.springer.com/gp/book/9783030049546}}&lt;/ref&gt; [[Malio]], [[Maŭritanio]], [[Niĝero]], [[Niĝerio]], [[Somalio]], kaj [[Sudano]].

Temas pri mezgranda barbulo, kun ruĝa beko, nigra krono, flavaj vizaĝo kaj brusto, nigraj supraj partoj kun abundaj blankaj punktoj, blankeca ventro kaj ruĝa areo ĉe pugo.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus margaritatus|''Trachyphonus margaritatus''}}
*{{Commons category|Trachyphonus margaritatus|''Trachyphonus margaritatus''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>2e0ov8d11czcv9aod351penu3bmq77n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503306</id>
      <parentid>9503286</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="nr9t55pnv4hvyskl663x9hy4fyo199b" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Flavbrusta barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Trachyphonus margaritatus 1838.jpg
|priskribo de dosiero = 
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = Trachyphonus margaritatus - nberhe - 313188439.jpeg
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Flavbrusta barbulo''' ''T. margaritatus'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus margaritatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681885A92924418 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681885A92924418.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus margaritatus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1828)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  * ''T. m. margaritatus'' - (Cretzschmar, 1828)
* ''T. m. somalicus'' - Zedlitz, 1910
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Flavbrusta barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus margaritatus'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvin specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''.

Ĝi troviĝas en [[Burkino]], [[Ĉado]], [[Ĝibutio]], [[Eritreo]], [[Etiopio]],&lt;ref name=&quot;ALN2019&quot;&gt;{{cite book |last1=Aerts |first1=R. |last2=Lerouge |first2=F. |last3=November |first3=E. |title=Birds of forests and open woodlands in the highlands of Dogu'a Tembien. In: Nyssen J., Jacob, M., Frankl, A. (Eds.). Geo-trekking in Ethiopia's Tropical Mountains - The Dogu'a Tembien District |date=2019 |publisher=SpringerNature |isbn=978-3-030-04954-6 |url=https://www.springer.com/gp/book/9783030049546}}&lt;/ref&gt; [[Malio]], [[Maŭritanio]], [[Niĝero]], [[Niĝerio]], [[Somalio]], kaj [[Sudano]].

Temas pri mezgranda barbulo, kun ruĝa beko, nigra krono, flavaj vizaĝo kaj brusto, nigraj supraj partoj kun abundaj blankaj punktoj, blankeca ventro kaj ruĝa areo ĉe pugo.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus margaritatus|''Trachyphonus margaritatus''}}
*{{Commons category|Trachyphonus margaritatus|''Trachyphonus margaritatus''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>nr9t55pnv4hvyskl663x9hy4fyo199b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trachyphonus margaritatus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956018</id>
    <redirect title="Flavbrusta barbulo" />
    <revision>
      <id>9503051</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Flavbrusta barbulo]]</comment>
      <origin>9503051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="5vnagn4kx94mrap5xpl61kobnk4ekvx" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Flavbrusta barbulo]]</text>
      <sha1>5vnagn4kx94mrap5xpl61kobnk4ekvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Franca Valeri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956019</id>
    <revision>
      <id>9503055</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1379987224|Franca Valeri]]&quot;</comment>
      <origin>9503055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="999" sha1="ovvyrvmarfzeobbrsik2b75dgdtevik" xml:space="preserve">
'''Alma Franca Maria NORSA''' (naskiĝis la 31-an de julio 1920 en [[Milano]] – mortis la 9-an de aŭgusto 2020 en [[Romo]]), konata profesie kiel '''Franca Valeri''', estis itala [[Aktoro|aktorino]], [[aŭtoro]] kaj [[scenaristo]].&lt;ref&gt;[https://www.corriere.it/spettacoli/20_agosto_09/franca-valeri-morta-804b1db6-da17-11ea-a147-258d96344201.shtml È morta Franca Valeri, addio alla comicità femminile che sapeva graffiare: aveva appena compiuto 100 anni] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/franca-valeri-dead-italys-pioneering-comic-actor-dies-at-100-1306590|title=Franca Valeri, Italy's Pioneering Comic Actor, Dies at 100|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=9 August 2020|access-date=6 November 2020}}&lt;/ref&gt; Ŝia aktiva kariero daŭris pli ol 60 jarojn.

* {{IMDb nomo|id=0884518|NAME=Franca Valeri}}
[[Kategorio:Italaj scenaristoj]]
[[Kategorio:Italaj verkistoj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]
[[Kategorio:Italaj aktoroj]]
[[Kategorio:Italaj judoj]]</text>
      <sha1>ovvyrvmarfzeobbrsik2b75dgdtevik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503056</id>
      <parentid>9503055</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1114" sha1="320x2wk44249vi030l2123ry7k270ai" xml:space="preserve">
'''Alma Franca Maria NORSA''' (naskiĝis la 31-an de julio 1920 en [[Milano]] – mortis la 9-an de aŭgusto 2020 en [[Romo]]), konata profesie kiel '''Franca Valeri''', estis itala [[Aktoro|aktorino]], [[aŭtoro]] kaj [[scenaristo]].&lt;ref&gt;[https://www.corriere.it/spettacoli/20_agosto_09/franca-valeri-morta-804b1db6-da17-11ea-a147-258d96344201.shtml È morta Franca Valeri, addio alla comicità femminile che sapeva graffiare: aveva appena compiuto 100 anni] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/franca-valeri-dead-italys-pioneering-comic-actor-dies-at-100-1306590|title=Franca Valeri, Italy's Pioneering Comic Actor, Dies at 100|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=9 August 2020|access-date=6 November 2020}}&lt;/ref&gt; Ŝia aktiva kariero daŭris pli ol 60 jarojn.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{IMDb nomo|id=0884518|NAME=Franca Valeri}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Valeri, Franca}}
[[Kategorio:Italaj scenaristoj]]
[[Kategorio:Italaj verkistoj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]
[[Kategorio:Italaj aktoroj]]
[[Kategorio:Italaj judoj]]</text>
      <sha1>320x2wk44249vi030l2123ry7k270ai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503057</id>
      <parentid>9503056</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1137" sha1="0j281izh3pfc58be8afvz8x1hyv1bss" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}

'''Alma Franca Maria NORSA''' (naskiĝis la 31-an de julio 1920 en [[Milano]] – mortis la 9-an de aŭgusto 2020 en [[Romo]]), konata profesie kiel '''Franca Valeri''', estis itala [[Aktoro|aktorino]], [[aŭtoro]] kaj [[scenaristo]].&lt;ref&gt;[https://www.corriere.it/spettacoli/20_agosto_09/franca-valeri-morta-804b1db6-da17-11ea-a147-258d96344201.shtml È morta Franca Valeri, addio alla comicità femminile che sapeva graffiare: aveva appena compiuto 100 anni] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/franca-valeri-dead-italys-pioneering-comic-actor-dies-at-100-1306590|title=Franca Valeri, Italy's Pioneering Comic Actor, Dies at 100|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=9 August 2020|access-date=6 November 2020}}&lt;/ref&gt; Ŝia aktiva kariero daŭris pli ol 60 jarojn.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{IMDb nomo|id=0884518|NAME=Franca Valeri}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Valeri, Franca}}
[[Kategorio:Italaj scenaristoj]]
[[Kategorio:Italaj verkistoj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]
[[Kategorio:Italaj aktoroj]]
[[Kategorio:Italaj judoj]]</text>
      <sha1>0j281izh3pfc58be8afvz8x1hyv1bss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rottweiler</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956020</id>
    <redirect title="Rotvejla hundo" />
    <revision>
      <id>9503069</id>
      <timestamp>2026-10-29T14:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>#REDIRECT [[Rotvejla hundo]]</comment>
      <origin>9503069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="eubyrqc1q1zlegn5dq716e98ty7kfzl" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Rotvejla hundo]]</text>
      <sha1>eubyrqc1q1zlegn5dq716e98ty7kfzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Surfjeto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956021</id>
    <redirect title="Akvoskotero" />
    <revision>
      <id>9503084</id>
      <timestamp>2026-10-29T14:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Verdulo</username>
        <id>1002</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Akvoskotero]]</comment>
      <origin>9503084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="pqral2fn7kxmjt1lbp6011ync67ol80" xml:space="preserve">#ALIDIREKTU[[Akvoskotero]]</text>
      <sha1>pqral2fn7kxmjt1lbp6011ync67ol80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Internacia Humanista kaj Etika Unio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956022</id>
    <redirect title="Humanista Internacio" />
    <revision>
      <id>9503099</id>
      <timestamp>2026-10-29T14:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garymickle</username>
        <id>104824</id>
      </contributor>
      <comment>Garymickle movis paĝon [[Internacia Humanista kaj Etika Unio]] al [[Humanista Internacio]]: Tiu ĉi asocio mem ŝanĝis sian nomon.</comment>
      <origin>9503099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="9vkai57febw5vjzpunnnwxo3skibi8a" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Humanista Internacio]]</text>
      <sha1>9vkai57febw5vjzpunnnwxo3skibi8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Internacia Humanista kaj Etika Unio</title>
    <ns>1</ns>
    <id>956023</id>
    <revision>
      <id>9503101</id>
      <timestamp>2026-10-29T14:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garymickle</username>
        <id>104824</id>
      </contributor>
      <comment>Garymickle movis paĝon [[Diskuto:Internacia Humanista kaj Etika Unio]] al [[Diskuto:Humanista Internacio]]: Tiu ĉi asocio mem ŝanĝis sian nomon.</comment>
      <origin>9503101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="spggk7l4bqxeq411nm482sx6x18dbjt" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Diskuto:Humanista Internacio]]</text>
      <sha1>spggk7l4bqxeq411nm482sx6x18dbjt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503143</id>
      <parentid>9503101</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taylor 49</username>
        <id>126294</id>
      </contributor>
      <comment>{{forigu tuj|LIDIREKTI [[Diskuto:Humanista Internacio]]}}</comment>
      <origin>9503143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="8y7a5zznfsmycxiobs2cfokx1gqoekw" xml:space="preserve">{{forigu tuj|LIDIREKTI [[Diskuto:Humanista Internacio]]}}</text>
      <sha1>8y7a5zznfsmycxiobs2cfokx1gqoekw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Giorgio Di Nucci</title>
    <ns>1</ns>
    <id>956024</id>
    <revision>
      <id>9503119</id>
      <timestamp>2026-10-29T15:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Prononco */ nova sekcio</comment>
      <origin>9503119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="399" sha1="sjdv88p28yr940u627swbj3eq1oq55m" xml:space="preserve">== Prononco  ==
La prononco ne estas {{prononco|Ĝorĝo Di Nuĉĉi}} kun du konsonantoj &quot;Ĉ&quot; unu post la alia. Tiu kombino de du konsonantoj eblas kaj prononceblas, ekzemple en la esperanta vortkombinaĵo &quot;eĉ ĉefo&quot;, sed ĉi tie laŭ sono nur estas unu &quot;Ĉ&quot;... ne estas &quot;Ĝorĝo di Nuĉ ... Ĉi&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:30, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sjdv88p28yr940u627swbj3eq1oq55m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503132</id>
      <parentid>9503119</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="821" sha1="6pn6y2sr8jnlsxkxtzcsmlnaab8vfcw" xml:space="preserve">== Prononco  ==
La prononco ne estas {{prononco|Ĝorĝo Di Nuĉĉi}} kun du konsonantoj &quot;Ĉ&quot; unu post la alia. Tiu kombino de du konsonantoj eblas kaj prononceblas, ekzemple en la esperanta vortkombinaĵo &quot;eĉ ĉefo&quot;, sed ĉi tie laŭ sono nur estas unu &quot;Ĉ&quot;... ne estas &quot;Ĝorĝo di Nuĉ ... Ĉi&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:30, 29 okt. 2026 (UTC)

== Orfa teksto ==
Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:42, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6pn6y2sr8jnlsxkxtzcsmlnaab8vfcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cao Bằng</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956025</id>
    <revision>
      <id>9503126</id>
      <timestamp>2026-10-29T15:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ducminhduongcb</username>
        <id>253976</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:vi:Special:Redirect/revision/75672369|Cao Bằng]]&quot;</comment>
      <origin>9503126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26434" sha1="9glfgwh8pczdd7dcpiv7rsy4hlw5jf9" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Aliaj signifoj|Cao Bằng (định hướng)}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''Cao Bằng''' estas montara [[provinco]] situanta en la [[Nordoriento de Vjetnamio|nordorienta]] regiono de [[Vjetnamio]] . La provinco havas ĉefe kalkŝtonan montaran terenon kun multaj valoj, riveroj kaj riveretoj, kreante karakterizan naturan pejzaĝon. Cao Bang havas multajn famajn lokojn, precipe la akvofalon Bản Giốc, la kavernon Ngườm Ngao, la historian lokon Pác Bó, ktp. La provinco havas longan limon kun [[Ĉinio]] kaj estas strategie grava areo por ekonomia disvolviĝo, komerco kaj nacia defendo.

Laŭ la datumoj de la [[Vjetnama Provinco, Urba Kunfandado de 2025]], Cao Bằng havas areon de 6 700 hektaroj.&amp;nbsp;km², rangita 23a; loĝantaro: 573 119 homoj, rangita 33a; Produkta Revenuo por Malneta Agrikulturo (GRDP) 2024: 25 203 769 milionoj da VND, rangita 34a; buĝetaj enspezoj 2024: 2 476 011 milionoj da VND, rangita 33a; meza enspezo: 30,70 milionoj da VND/jaro, rangita 32a. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vtv.vn/chinh-tri/danh-sach-du-kien-ten-goi-cua-34-tinh-thanh-pho-va-trung-tam-chinh-tri-hanh-chinh-20250413230809506.htm}}&lt;/ref&gt;

== Geografio ==
La provinco Cao Bằng situas en nordorienta [[Vjetnamio]], kun la sekva geografia situo:

* Oriente kaj norde ĝi limas [[Gvanŝio|la Aŭtonoman Regionon Guangxi Ĝŭang]] ( [[Ĉinio]] ).
* Okcidente, ĝi limas la provincon Tuyên Quang .
* Sude, ĝi limas la provincojn Lạng Sơn kaj Thái Nguyên .

* La plej norda punkto situas ĉe: vilaĝeto Lung Man, komunumo Cốc Pàng .
* La plej orienta punkto situas en la komunumo Lý Quốc .
* La plej okcidenta punkto situas en: komunumo Quảng Lâm .
* La plej suda punkto situas en la vilaĝeto Na Phai, komunumo Đông Khê .

La administra centro de la provinco estas la kvartalo Thục Phán, 279 km de [[Hanojo|Hanojo.]]&amp;nbsp;kilometroj. La longo de la provinco de nordo al sudo estas 80 metroj.&amp;nbsp;km, de 23°7'12&quot;N ĝis 22°21'21&quot;N (kalkulita de la komunumo Đông Khê ĝis la komunumo [[Coc Pang|Cốc Pàng]] ). [[Longo|La larĝo]] en oriento-okcidenta direkto estas 170.&amp;nbsp;De 105°16'15&quot;E – 106°50'25&quot;E (mezurita de la komunumo Quảng Lâm ĝis la komunumo Lý Quốc ), la geografia centro de la provinco situas en la komunumo Minh Tâm .

=== Naturaj kondiĉoj ===
La provinco Cao Bằng havas naturan tersurfacon de 6 690,72 kvadrataj metroj.&amp;nbsp;km², estas kalkŝtona altebenaĵo intermetita kun termontoj, kun averaĝa alteco de pli ol 200 m, kaj la limregiono havas alton de 600–1 300 m super marnivelo. Montoj sur montoj. Arbaroj kaj montoj kovras pli ol 90% de la tuta areo de la provinco. El tio, tri apartaj regionoj formiĝis: la orienta regiono kun multaj rokaj montoj, la okcidenta regiono kun miksaĵo de teraj kaj rokaj montoj, kaj la sudokcidenta regiono, plejparte teraj montoj kun densaj arbaroj.

La provinco havas du gravajn riverojn: la riveron Gâm en la okcidento kaj la riveron Bằng Giang en la centraj kaj orientaj regionoj. Krome, ekzistas pluraj aliaj riveroj kiel ekzemple la rivero Quây Sơn, la rivero Bắc Vọng, la rivero Nho Quế, la rivero Năng, la rivero Neo, kaj la rivero Hiến .
[[Tập_tin:Tức_cảnh_Pắcpó.JPG|dekstra|eta|250x250ra| La poemo ''&quot;Improvizita Sceno ĉe Pác Bó&quot;'' estas prenita ĉe la historia loko Pác Bó en la komunumo Trường Hà.]]
Plejparto de la regiono de Cao Bằng estas kovrita de arbaroj, do la aero estas sufiĉe pura en kamparaj regionoj, loĝkvartaloj kaj en la urbocentro. La ĉefvojoj en Cao Bằng havas relative malaltajn nivelojn de polvopoluado pro la malalta trafikvolumeno kaj malalta loĝdenso. La riverakvo estas poluata pro la arbitra rubĵetado de iuj loĝantoj, kune kun la sablominado, kio kaŭzis poluadon de la riveroj ĉi tie kaj influis la ekosistemon. La plimulto de veturiloj en la provinco estas motorcikloj, kaj la malalta nombro da veturiloj signifas, ke la fuelkonsumo ne estas alta, kaj Cao Bằng ne estas poluita per forcejaj gasoj kaj multaj aliaj toksaj gasoj. Tial, kompare kun aliaj lokoj en [[Vjetnamio]], Cao Bằng estas unu el la provincoj kun la plej pura kaj malplej poluita klimato.

=== Klimato ===
Ĝenerale, Cao Bằng havas mildan kaj agrablan klimaton. Pro sia humida subtropika klimato kaj vent-eksponita tereno, ĝin rekte influas malvarmaj aeramasoj el la nordo. Tamen, la temperaturo en Cao Bằng neniam falis sub 0 °C.&amp;nbsp;°C, praktike ne estas glacio aŭ neĝo tra la provinco dum vintro (krom kelkaj altaj montaraj regionoj kie glacio povas aperi vintre).

Someron ĉi tie karakterizas varma kaj humida vetero, kun averaĝaj temperaturoj variantaj de 30 ĝis 32 celsiusgradoj.&amp;nbsp;°C kaj averaĝaj minimumoj varias de 23 ĝis 25.&amp;nbsp;°C, temperaturoj ne devas atingi 39-40 °C.&amp;nbsp;°C. Vintre, pro sia vent-fruntanta topografio, Cao Bằng havas klimaton similan al modera, kun averaĝaj temperaturoj variantaj de 5 ĝis 8 celsiusgradoj.&amp;nbsp;°C kaj averaĝa maksimumo de 15 – 28&amp;nbsp;°C, atingante pintajn nivelojn en decembro, januaro kaj februaro, la temperaturoj povas fali al ĉirkaŭ 6-8 °C.&amp;nbsp;°C, malalta humideco, seka vetero komence de la sezono. Printempo kaj aŭtuno ne estas klare difinitaj, kaj la vetero estas neantaŭvidebla; printempo ofte estas humida, dum aŭtuno estas malvarmeta kaj agrabla.

== Loĝantaro ==
{{Lịch sử dân số|[[1990]]|480.000|[[1991]]|481.700|[[1992]]|483.600|[[1993]]|485.700|[[1994]]|487.400|[[1995]]|489.200|[[1996]]|489.400|[[1997]]|490.000|[[1998]]|490.500|[[1999]]|492.100|[[2000]]|493.900|[[2001]]|496.200|[[2002]]|498.700|[[2003]]|500.800|[[2004]]|502.800|[[2005]]|504.900|[[2006]]|506.800|[[2007]]|508.600|[[2008]]|510.500|[[1 tháng 10|01]]/[[Tháng mười|10]]/[[2009]]|507.183|[[2009]]|511.200|[[2010]]|512.600|[[2011]]|514.000|[[2012]]|515.200|[[2013]]|517.900|[[2014]]|520.200|[[2015]]|522.400|[[2016]]|529.800|[[2017]]|535.400|[[2018]]|540.400|[[1 tháng 4|01]]/[[Tháng tư|04]]/[[2019]]|530.341|[[2019]]|530.900|[[2020]]|533.100|[[2021]]|542.200|[[2022]]|543.100|[[2023]]|547.900|[[1 tháng 4|01]]/[[Tháng tư|04]]/[[2024]]|555.809|[[2024]]|558.500|[[31 tháng 12|31]]/[[Tháng mười hai|12]]/[[2024]]|573.119|[[2025]]|562.929|[[31 tháng 12|31]]/[[Tháng mười hai|12]]/[[2025]]|666.666|title=Lịch sử phát triển dân số tỉnh Cao Bằng qua các năm|type=|align=|direction=|cols=2|width=12em|state=|shading=|pop_name=|percentages=|footnote=|source=Trang Thông tin điện tử Cục Thống kê - Bộ Tài chính&lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot;/&gt;}}La etnaj grupoj en Cao Bằng inkluzivas la Tày : 216 577 homoj (konstituantaj 40,84% de la loĝantaro), kaj la Nùng : 158 114 homoj (29,81%). %), [[Hmongoj]] : 61 579 homoj (11,65%) %), Dao : 54 947 homoj (10,36 %), Kinh : 27 170 homoj (5,12) %), Sán Chay: 7 908 homoj (1,49%), Lô Lô: 2 861 homoj (0,54%), aliaj etnaj grupoj: 1 005 homoj (0,19%).

En la jaro 2024, la provinco Cao Bằng havas naturan areon de 6 700,39 kvadrataj kilometroj.&amp;nbsp;km², &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la averaĝa loĝantaro estas 558 460 homoj, &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; el kiuj la ĉirkaŭkalkulata vira loĝantaro estas ĉirkaŭ 280 200 homoj ( 50,17 %),  la ĉirkaŭkalkulata ina loĝantaro estas ĉirkaŭ 278 260 homoj ( 49,83 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la ĉirkaŭkalkulata urba loĝantaro estas ĉirkaŭ 142 200 homoj ( 25,46 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la ĉirkaŭkalkulata kampara loĝantaro estas ĉirkaŭ 416 260 homoj ( 74,54 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; kun loĝdenso de 83 homoj/km². &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt;

Je la 31a de decembro 2024, la provinco Cao Bang havis naturan areon de 6 700,39 kvadrataj kilometroj.&amp;nbsp;km², loĝantaro 573 119 homoj, loĝdenso 85 homoj/km². &lt;ref name=&quot;TT&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://tuoitre.vn/chi-tiet-du-kien-quy-mo-dan-so-dien-tich-kinh-te-cua-34-tinh-thanh-sau-sap-nhap-20250513081155167.htm}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DT&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://dantri.com.vn/noi-vu/du-kien-chi-tiet-dien-tich-dan-so-quy-mo-kinh-te-cua-34-tinh-thanh-moi-20250609213449364.htm}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Vidu ankaŭ|Lịch sử hành chính Cao Bằng}}

== Administrado ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;6&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; margin-top: 16px&quot; width=&quot;100%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: #E6E6FA; font-size: 95%;&quot; |Listo de administraj unuoj sub la provinco Cao Bằng
|-
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: #F5F5DC; padding-left: 30px;&quot; |'''Kvartalo (3)'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Nùng Trí Cao
|29,31
|19.507
|-
| align=&quot;left&quot; |Tân Giang
|84,26
|18.204
|-
| align=&quot;left&quot; |Thục Phán
|55,44
|41.157
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: #F5F5DC; padding-left: 30px;&quot; |'''Komunumo (53)'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bạch Đằng
|141,61
|4.808
|-
| align=&quot;left&quot; |Bảo Lạc
|118,70
|10.889
|-
| align=&quot;left&quot; |Bảo Lâm
|161,82
|14.198
|-
| align=&quot;left&quot; |Bế Văn Đàn
|118,31
|10.253
|-
| align=&quot;left&quot; |Ca Thành
|109,85
|4.684
|-
| align=&quot;left&quot; |Canh Tân
|132,26
|4.513
|-
| align=&quot;left&quot; |Cần Yên
|144,64
|10.375
|-
| align=&quot;left&quot; |Cô Ba
|134,52
|8.397
|-
| align=&quot;left&quot; |Cốc Pàng
|170,28
|10.134
|-
| align=&quot;left&quot; |Đàm Thủy
|114,63
|12.281
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Đình Phong
|113,77
|10.778
|-
| align=&quot;left&quot; |Đoài Dương
|114,48
|12.536
|-
| align=&quot;left&quot; |Độc Lập
|102,21
|8.400
|-
| align=&quot;left&quot; |Đông Khê
|125,27
|9.099
|-
| align=&quot;left&quot; |Đức Long
|106,93
|5.236
|-
| align=&quot;left&quot; |Hạ Lang
|81,13
|8.091
|-
| align=&quot;left&quot; |Hà Quảng
|112,25
|10.997
|-
| align=&quot;left&quot; |Hạnh Phúc
|126,78
|15.009
|-
| align=&quot;left&quot; |Hòa An
|97,03
|20.329
|-
| align=&quot;left&quot; |Huy Giáp
|133,76
|7.373
|-
| align=&quot;left&quot; |Hưng Đạo
|122,43
|9.354
|-
| align=&quot;left&quot; |Khánh Xuân
|109,96
|6.563
|-
| align=&quot;left&quot; |Kim Đồng
|112,06
|6.056
|-
| align=&quot;left&quot; |Lũng Nặm
|97,59
|7.221
|-
| align=&quot;left&quot; |Lý Bôn
|173,25
|11.807
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Lý Quốc
|102,18
|5.966
|-
| align=&quot;left&quot; |Minh Khai
|173,40
|4.437
|-
| align=&quot;left&quot; |Minh Tâm
|106,64
|8.182
|-
| align=&quot;left&quot; |Nam Quang
|148,16
|10.140
|-
| align=&quot;left&quot; |Nam Tuấn
|119,66
|16.310
|-
| align=&quot;left&quot; |Nguyên Bình
|99,73
|9.278
|-
| align=&quot;left&quot; |Nguyễn Huệ
|146,80
|9.349
|-
| align=&quot;left&quot; |Phan Thanh
|138,09
|6.647
|-
| align=&quot;left&quot; |Phục Hòa
|122,70
|14.339
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Hán
|93,61
|6.918
|-
| align=&quot;left&quot; |Quảng Lâm
|172,93
|15.245
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Long
|130,15
|5.768
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Trung
|82,60
|5.975
|-
| align=&quot;left&quot; |Quảng Uyên
|128,05
|16.689
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Sơn Lộ
|97,38
|5.578
|-
| align=&quot;left&quot; |Tam Kim
|161,81
|5.864
|-
| align=&quot;left&quot; |Thạch An
|113,74
|7.589
|-
| align=&quot;left&quot; |Thành Công
|140,63
|5.138
|-
| align=&quot;left&quot; |Thanh Long
|118,62
|6.507
|-
| align=&quot;left&quot; |Thông Nông
|94,29
|9.458
|-
| align=&quot;left&quot; |Tĩnh Túc
|86,79
|5.850
|-
| align=&quot;left&quot; |Tổng Cọt
|100,48
|6.854
|-
| align=&quot;left&quot; |Trà Lĩnh
|74,97
|10.805
|-
| align=&quot;left&quot; |Trùng Khánh
|125,50
|17.849
|-
| align=&quot;left&quot; |Trường Hà
|143,30
|12.736
|-
| align=&quot;left&quot; |Vinh Quý
|143,06
|6.920
|-
| align=&quot;left&quot; |Xuân Trường
|122,92
|5.669
|-
| align=&quot;left&quot; |Yên Thổ
|167,67
|12.810
|}
|}

== Turismo ==
Situanta en la norda parto de la [[regiono Việt Bắc]], ĉe la plej norda punkto de la lando, Cao Bằng estas benita per abunda turisma potencialo.

=== pitoreskaj lokoj ===
Cao Bằng fanfaronas pri majestaj kaj vastaj montoj, arbaroj, riveroj kaj riveretoj, kaj granda parto de sia naturo restas netuŝita kaj netuŝita.

La areo ĉirkaŭ Bản Giốc Akvofalo kaj Ngườm Ngao Kaverno en Đàm Thủy komunumo estas bela pitoreska loko. Situanta ĉe la rivero Quây Sơn, la akvofalo estas laŭdata kiel unu el la plej belaj akvofaloj en la regiono kaj la mondo. La Kaverno Ngườm Ngao (loke tradukita kiel &quot;Tigra Kaverno&quot;) estas mondo de naturaj stalaktitoj kaj stalagmitoj en miloj da malsamaj formoj, kelkaj similaj al amasoj da rizo, oro aŭ arĝento, aliaj kiel elefantoj, drakoj, tigroj, nuboj, arboj, floroj, birdoj kaj malvarmetaj, babilantaj subteraj riveretoj. Ĉi tiu loko evoluis en alloga turisma celloko, altirante vizitantojn el la tuta lando kaj eksterlando por ĝui ĝian belecon.

Krome, estas la montlago Thang Hen en la komunumo Trà Lĩnh kaj la monto Phia Oac en la komunumo Thành Công.

La 12-an de aprilo 2018, dum sia 204-a sesio en Parizo, la Plenuma Komitato de UNESKO adoptis rezolucion, kiu agnoskas la Geoparkon Non Nước Cao Bằng kiel [[Geoparko|Tutmondan Geoparkon de UNESKO]] . Kun ĉi tiu titolo, Cao Bang Geoparko fariĝas la dua Tutmonda Geoparko en Vjetnamio, post Đồng Văn Karst Plateau Geoparko en Tuyên Quang.

=== Kultura turismo ===
[[Tập_tin:Mộ_anh_Kim_Đồng.JPG|dekstra|eta|233x233ra|&lt;center&gt; La tomboŝtono de Kim Đồng&lt;/center&gt;]]
[[Tập_tin:Lang_van_hoa_Dan_toc_Tay,_Dam_Thuy,_Trung_khanh,_Cao_bang,_Vietnam_-_panoramio.jpg|eta| Tày-a etna kultura vilaĝo, Đàm Thủy]]
Cao Bằng estas lando kun longa revolucia tradicio, la naskiĝloko de la vjetnama revolucio. Ĉefa ekzemplo estas la revolucia historia loko Pác Bó, situanta en la komunumo Trường Hà. Tie ĉi [[Ho Chi Minh|prezidanto Ho-Ĉi-Min]] revenis al Vjetnamio, loĝis kaj laboris, kaj gvidis la vjetnaman revolucion por atingi nacian sendependecon de 1941 ĝis 1945.

[[Khu di tích Kim Đồng|La Memorejo Kim Đồng]] inkluzivas la tombon de Kim Đồng kaj belegan monumenton ĉe la piedo de tura roka montaro. La monumento prezentas Kim Đồng portantan tradiciajn Nung-vestojn kaj tenantan leterkolombon supre. Antaŭ la monumento estas 14 ŝtonaj ŝtupoj kaj 14 altaj, verdaj arboj. Ĉi tiu loko havas grandan malferman areon, kie ĉiujare [[Antaŭadolesko|adoleskantoj]] kaj [[Infano|infanoj]] el la provinco Cao Bằng kaj tra la tuta lando kolektiĝas por kampadi, ludi kaj kanti.

[[Khu di tích lịch sử Rừng Trần Hưng Đạo|La historia loko de la arbaro Trần Hưng Đạo]] en la komunumo Tam Kim estas kie la Vjetnama Liberiga Propaganda Teamo, la antaŭulo de [[Popola Armeo de Vjetnamio|la Vjetnama Popola Armeo]], ankaŭ konata kiel [[Việt Minh]], estis fondita. Proksime estas la historiaj lokoj memorantaj la venkon de Việt Minh super la franc-okupitaj fortoj ĉe la fortikaĵoj Phai Khắt kaj Nà Ngần.

[[Khu di tích Đông khê|La historia loko Đông Khê,]] situanta en la komunumo Đông Khê, provinco Cao Bằng, estas testamento pri la historia venko de la frua rezistmilito de la [[Demokratia Respubliko Vjetnamio]] kontraŭ la franca registaro por liberigi la landon: la fortikaĵo Đông Khê kaj la memorareo Ho-Ĉi-Min, kie Ho-Ĉi-Min komandis la fronton.

[[Đền Xuân Lĩnh|La Templo Xuân Lĩnh]] en la komunumo Thạch An estas dediĉita al Trần Quyết. En 1682, li servis kiel avangarda generalo en la kampanjo kontraŭ la Mạc-dinastio, sed estis grave vundita kaj mortis. Li ricevis la titolon &quot;Benita Diaĵo&quot;, kaj donita la nomon Kỳ Lịch Đại Vương, templo estis konstruita de la lokanoj por adori lin. La loko havas historian signifon, reprezentante la tradicion de lukto kaj la aspiron al paco kaj nacia reunuiĝo en la altebenaĵoj de la limregiono ĉe la avangardo de la Patrujo.

[[Chùa Đà Quận|La pagodo Đà Quận]] situas en la kvartalo Thục Phán . La pagodo estis konstruita dum la frua Le-dinastio, dum la regado de imperiestro Cảnh Hưng, sed ĝi iam estis ruinigita. Kiam paco revenis, la halo de la templo kaj la Budho-halo estis pligrandigitaj, kaj granda sonorilo kun cirkonferenco de 7 thước 5 tac (ĉirkaŭ 7.5 metroj) estis gisita. La templo estas kultura kaj spirita orientilo kaj turisma allogaĵo en la regiono.

[[Làng rèn Phúc Sen|La forĝista vilaĝo Phúc Sen]] estas tradicia metiista vilaĝo en monta kalkŝtona regiono de la komunumo Quảng Uyên, kiu ekzistis dum pli ol cent jaroj. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vov.vn/du-lich/lang-ren-quanh-nam-do-lua-o-pac-rang-cao-bang-828963.vov}}&lt;/ref&gt;

[[Lễ hội mời Mẹ Trăng|La Alvoka Festivalo de Lunpatrino]] estas festivalo de la Tày-popolo en la regiono Đông Khê, okazanta frue printempe post la luna jarŝanĝo kaj daŭranta 7 ĝis 10 tagojn. La asocio okazas nur ene de ĉiu vilaĝo, aŭ ili povas inviti parencojn el najbaraj vilaĝoj por partopreni. La festivalo okazas kun la espero, ke Patrino Luno donos benojn, abundan rikolton kaj sanan, rapide kreskantan brutaron. La festivalo prezentas multajn amuzajn agadojn kiel ekzemple societumado, turniĝantaj pintoj, kaj birdĉasado... La festivalo finiĝas per ceremonio nomata Slống Hai, kio signifas resendi la lunon al la ĉielo. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vovworld.vn/vi-VN/content/MjQ5Njk2.vov}}&lt;/ref&gt;

La Nacia Speciala Historia Loko Pác Bó en la komunumo Trường Hà, komplekso de restaĵoj inkluzive de la [[kaverno Cốc Bó]], la rivereto Lenin, la monto Karl Marx kaj la kabano Khuối Nặm, estas proksime asociita kun la revoluciaj agadoj de prezidanto Ho-Ĉi-Min dum lia tempo loĝanta kaj laboranta en Cao Bằng de 1941 ĝis 1945. Ĉi tie, prezidanto Ho-Ĉi-Min rekte gvidis la revolucian movadon, metante la fundamenton por la formiĝo kaj disvolviĝo de la vjetnama revolucio en la antaŭribela periodo.

La Bản Phủ kaj Nà Lữ-fortikaĵoj de la Mạc- dinastiepoko situis en Thục Phán kvartalo.

== Kuirarto ==
La specialaĵoj kaj kuirarto de Cao Bằng inkluzivas: vermiĉelojn Phja Đén, brunan sukeron Bó Tờ, rizkukon Nà Giàng, dolĉan supon Đoỏng Lẹng, acida fo Cao Bằng, nigrajn olivojn, porkaĵon Hạ Lang, bonodoran kukurbon Thạch An, piklitajn bambuŝosojn kun ĉilio, gluecajn rizflokojn Nà Pò, piron Mắc Cọp, rizkukon Thông Huề, acidan viandon, legomojn Sắng, herbo-nutritan anason Trùng Khánh, frukton Mắc Kham, kvinkolorajn sekigitajn vermiĉelojn Hồng Quang, junan maizkukon, Giảo Cổ Lam (speco de kuracherbo), bovaĵkukon Cao Bằng, rizvino Lũng Cải, formikan ovkukon, rostitan anason Cao Bằng, mandarinon Quang Hán, nigran gluecan rizkukon Bảo Lạc, legomojn Bò Khai, bovaĵon Bảo Lâm, foli-fermentitan vinon Thông Nông, flava sukerkano Thể Dục, rizrulaĵojn Cao Bằng, kukon Coóng Phù, kaŝtanojn Trùng Khánh, teon Gynostemma, kukon Đông Khê Pẻng Khua, fumaĵitan kolbason, gluecan rizon Pì Pất, bambuŝosojn, nigran kokidon Bảo Lạc, Khau Nhuc (brazita porka ventro), Mẹc Cảng sojsaŭco, Dớn-legomo, Vinh Quý bruna sukero, fumaĵita bovaĵo, Phục Hòa sukerkanvino, kaj kukoj. Coóc Mò (speco de sovaĝa pruno), Xuân Trường sangopruno, Bánh Áp Chao (speco de vaporita rizkuko), maizvino, Thạch An nigra ĵeleo, Mắc Mật (speco de sovaĝa frukto), Hương porko, Trùng Khánh, bonodora fiŝo-roĉo, stela fiŝo, bonodora fiŝo-anso. Yên Thổ purpura gluiĝema rizo, verda teo, Thông Huề tofuo kun tofusaŭco, Cao Bằng rostita suĉporko, Xôi Trám (speco de gluiĝema rizo), Trùng Khánh miela gluiĝema rizo.

== Sociekonomia ==
En la rangolisto de la [[Indekso de Provinca Konkurencivo]] de Vjetnamio en 2018, la provinco Cao Bang rangis 58-e el 63 provincoj kaj urboj. 

Dum la 5-jara periodo de 2016 ĝis 2020, Cao Bang kontinue novigis kaj disvolviĝis, atingante signifajn rezultojn: Ekonomia kresko estas taksita je 6,57% jare; pokapa enspezo estas taksita je 1 100 USD/persono/jare; totala socia investo atingis 58,72% de la MEP; provincaj buĝetaj enspezoj montris stabilan disvolviĝon, superante la celon de la centra registaro je averaĝe 27% jare; la malriĉecredukta procento averaĝis pli ol 3% jare, kun malriĉaj distriktoj malpliiĝantaj je averaĝe pli ol 4% jare; arbara kovroprocento atingis 54,5%; la procento de urbaj loĝantoj kun aliro al pura akvo atingis pli ol 86%; kaj la procento de kamparaj loĝantoj kun aliro al higiena akvo atingis pli ol 88%. Dum la periodo 2016-2018, 87 projektoj ricevis investajn atestilojn, kun totala investa kapitalo de 12 308 miliardoj da dongoj.

Oni atendas, ke ĉiuj celoj de 2017/17 estos atingitaj aŭ superitaj, kun kelkaj ŝlosilaj indikiloj jene: Ekonomia kreskorapideco (EGIP) estas taksita je 7%; EGIP pokape estas taksita je 24.9 milionoj da VND, ekvivalente al 1 100 USD, plenumante la planon; totalaj buĝetaj enspezoj en la areo estas taksitaj je 1 550 miliardoj da VND, pliiĝo de 37.9% kompare kun la asignita buĝeto de la centra registaro; totala importado kaj eksportado tra la areo estas taksita je 680 milionoj da USD. La totala komerca spezo, inkluzive de monitorita komerca spezo, atingis pli ol 2 500 milionojn da usonaj dolaroj; la malriĉecoprocento malpliiĝis je pli ol 3% laŭ la plurdimensia malriĉeco-normo; kaj la arbarkovro-procento atingis 54,5%. En 2018, 26 projektoj ricevis investajn atestilojn, kun totala investa kapitalo de 2,025 miliardoj da VND.

== Trafiko ==

* Vojoj inkluzivas Nacian Ŝoseon 3, Nacian Ŝoseon 4A, Nacian Ŝoseon 4C, Nacian Ŝoseon 34, Nacian Ŝoseon 34B, [[Quốc lộ 3C|Nacian Ŝoseon 3C]], Ho Chi Minh Ŝoseon, kaj la projekton Đồng Đăng - Trà Lĩnh Expressway, kiu nuntempe estas konstruata, kaj la projekto Hanojo - Thái Nguyên - Bắc Kạn - Cao Bằng Expressway estas atendata komenci konstruadon sur la restanta parto de la rapidvojo de la provinco Thái Nguyên al la provinco Cao Bằng en [[decembro]] [[2026]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://baoxaydung.vn/cao-toc-bac-kan-cao-bang-tang-toc-chuan-bi-mat-bang-truoc-gio-khoi-cong-192260601105020969.htm}}&lt;/ref&gt;
* La akvovojoj inkluzivas la riverojn Bằng Giang, Hiến, Gâm, kaj Bắc Vọng, kiuj fluas tra la areo.

=== Veturila numerplato ===
La numerplatoj, ankaŭ konataj kiel [[Licencplato|veturilaj registradplatoj]], por la areoj ene de la provinco Cao Bằng estas jenaj:

* Cao Bằng urbo: 11-X1, 11-B1
* Trùng Khánh regiono: 11-K1
* Thông Nông regiono: 11-T1
* Trà Lĩnh regiono: 11-Y1
* Quảng Uyên regiono: 11-U1
* Hà Quảng regiono: 11-S1
*  Phục Hòa regiono: 11-P1
* Thạch An regiono: 11-V1
* Bảo Lạc regiono: 11-M1
* Bảo Lâm regiono: 11-L1
* Hạ Lang regiono: 11-R1
* Nguyên Bình regiono: 11-N1
* Hòa An regiono: 11-H1.
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Tập_tin:Chocaobang.jpg|alternative=Một khu chợ tại tỉnh Cao Bằng|&lt;center&gt; Merkato en la provinco Cao BằBag.&lt;/center&gt;
Tập_tin:Nhacaobang.jpg|alternative=Khu phố bên sông Bằng ởphường Nùng Trí Cao|&lt;center&gt; La kvartalo laŭlonge de la rivero Bằng en la kvartalo Nùng Trí Cao&lt;br /&gt; &lt;/center&gt;
Tập_tin:Khach_san_Bang_Giang.jpg|alternative=Khách sạn Bằng Giang|&lt;center&gt; Hotelo Bằng Giang&lt;/center&gt;
Tập_tin:Cầu_Bằng_Giang.jpeg|alternative=Cầu Bằng Giang|&lt;center&gt; Ponto Bằng Giang&lt;/center&gt;
Tập_tin:Mộ_Kim_Đồng,_Cao_Bằng.JPG|alternative=Mộ anh Kim Đồng|&lt;center&gt; La tombo de Kim Đồng&lt;/center&gt;
Tập_tin:Cautreocaobang.jpg|alternative=Cầu treo Ngọc Xuân ở ranh giới giữaphường Thục Phán và phường Nùng Trí Cao|&lt;center&gt; La pendoponto Ngọc Xuân situas ĉe la limo inter&lt;center&gt; Thục Phán kvartalo kaj Nùng Trí Cao kvartalo&lt;/center&gt;&lt;/center&gt;
Tập_tin:567_Kegel.JPG|alternative=Núi non Cao Bằng|&lt;center&gt; Montoj de Cao Bằng&lt;/center&gt;
Tập_tin:CaoBang.jpg|alternative=Ruộng lúa tại Cao Bằng|&lt;center&gt; Rizejoj en Cao Bằng&lt;/center&gt;
Tập_tin:558_Morgenstimmung_in_Cao_Bang.JPG|alternative=Sông Bằng Giang| Rivero Bằng Giang
Tập_tin:Quảng_Uyên.jpg|alternative=Xã Quảng Uyên|&lt;center&gt; Komunumo Quảng Uyên&lt;/center&gt;
Tập_tin:Bang_River_at_Ta_Lung_-_Suikou_border_gates_in_Vietnam_-_China_border.JPG|alternative=Cửa khẩu Tà Lùng|&lt;center&gt; Tà Lùng Limpordego&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Noto ==
&lt;templatestyles src=&quot;Tham khảo/styles.css&quot; /&gt;{{Referencoj|30em}}

== Referenco ==
&lt;templatestyles src=&quot;Mô đun:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Dự án liên quan/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Commonscat|Cao Bang}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Article stub box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Geografia ĉirkaŭaĵo}}
[[Kategorio:Provincoj de Vjetnamio]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]]</text>
      <sha1>9glfgwh8pczdd7dcpiv7rsy4hlw5jf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503135</id>
      <parentid>9503126</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ducminhduongcb</username>
        <id>253976</id>
      </contributor>
      <comment>Ripari erarojn</comment>
      <origin>9503135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25884" sha1="d0e72h0pe4l1cyuxeqzchf0teogxucv" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|Cao Bằng (định hướng)}}

'''Cao Bằng''' estas montara [[provinco]] situanta en la [[Nordoriento de Vjetnamio|nordorienta]] regiono de [[Vjetnamio]] . La provinco havas ĉefe kalkŝtonan montaran terenon kun multaj valoj, riveroj kaj riveretoj, kreante karakterizan naturan pejzaĝon. Cao Bang havas multajn famajn lokojn, precipe la akvofalon Bản Giốc, la kavernon Ngườm Ngao, la historian lokon Pác Bó, ktp. La provinco havas longan limon kun [[Ĉinio]] kaj estas strategie grava areo por ekonomia disvolviĝo, komerco kaj nacia defendo.

Laŭ la datumoj de la [[Vjetnama Provinco, Urba Kunfandado de 2025]], Cao Bằng havas areon de 6 700 hektaroj.&amp;nbsp;km², rangita 23a; loĝantaro: 573 119 homoj, rangita 33a; Produkta Revenuo por Malneta Agrikulturo (GRDP) 2024: 25 203 769 milionoj da VND, rangita 34a; buĝetaj enspezoj 2024: 2 476 011 milionoj da VND, rangita 33a; meza enspezo: 30,70 milionoj da VND/jaro, rangita 32a. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vtv.vn/chinh-tri/danh-sach-du-kien-ten-goi-cua-34-tinh-thanh-pho-va-trung-tam-chinh-tri-hanh-chinh-20250413230809506.htm}}&lt;/ref&gt;

== Geografio ==
La provinco Cao Bằng situas en nordorienta [[Vjetnamio]], kun la sekva geografia situo:

* Oriente kaj norde ĝi limas [[Gvanŝio|la Aŭtonoman Regionon Guangxi Ĝŭang]] ( [[Ĉinio]] ).
* Okcidente, ĝi limas la provincon Tuyên Quang .
* Sude, ĝi limas la provincojn Lạng Sơn kaj Thái Nguyên .

* La plej norda punkto situas ĉe: vilaĝeto Lung Man, komunumo Cốc Pàng .
* La plej orienta punkto situas en la komunumo Lý Quốc .
* La plej okcidenta punkto situas en: komunumo Quảng Lâm .
* La plej suda punkto situas en la vilaĝeto Na Phai, komunumo Đông Khê .

La administra centro de la provinco estas la kvartalo Thục Phán, 279 km de [[Hanojo|Hanojo.]]&amp;nbsp;kilometroj. La longo de la provinco de nordo al sudo estas 80 metroj.&amp;nbsp;km, de 23°7'12&quot;N ĝis 22°21'21&quot;N (kalkulita de la komunumo Đông Khê ĝis la komunumo [[Coc Pang|Cốc Pàng]] ). [[Longo|La larĝo]] en oriento-okcidenta direkto estas 170.&amp;nbsp;De 105°16'15&quot;E – 106°50'25&quot;E (mezurita de la komunumo Quảng Lâm ĝis la komunumo Lý Quốc ), la geografia centro de la provinco situas en la komunumo Minh Tâm .

=== Naturaj kondiĉoj ===
La provinco Cao Bằng havas naturan tersurfacon de 6 690,72 kvadrataj metroj.&amp;nbsp;km², estas kalkŝtona altebenaĵo intermetita kun termontoj, kun averaĝa alteco de pli ol 200 m, kaj la limregiono havas alton de 600–1 300 m super marnivelo. Montoj sur montoj. Arbaroj kaj montoj kovras pli ol 90% de la tuta areo de la provinco. El tio, tri apartaj regionoj formiĝis: la orienta regiono kun multaj rokaj montoj, la okcidenta regiono kun miksaĵo de teraj kaj rokaj montoj, kaj la sudokcidenta regiono, plejparte teraj montoj kun densaj arbaroj.

La provinco havas du gravajn riverojn: la riveron Gâm en la okcidento kaj la riveron Bằng Giang en la centraj kaj orientaj regionoj. Krome, ekzistas pluraj aliaj riveroj kiel ekzemple la rivero Quây Sơn, la rivero Bắc Vọng, la rivero Nho Quế, la rivero Năng, la rivero Neo, kaj la rivero Hiến .
[[Tập_tin:Tức_cảnh_Pắcpó.JPG|dekstra|eta|250x250ra| La poemo ''&quot;Improvizita Sceno ĉe Pác Bó&quot;'' estas prenita ĉe la historia loko Pác Bó en la komunumo Trường Hà.]]
Plejparto de la regiono de Cao Bằng estas kovrita de arbaroj, do la aero estas sufiĉe pura en kamparaj regionoj, loĝkvartaloj kaj en la urbocentro. La ĉefvojoj en Cao Bằng havas relative malaltajn nivelojn de polvopoluado pro la malalta trafikvolumeno kaj malalta loĝdenso. La riverakvo estas poluata pro la arbitra rubĵetado de iuj loĝantoj, kune kun la sablominado, kio kaŭzis poluadon de la riveroj ĉi tie kaj influis la ekosistemon. La plimulto de veturiloj en la provinco estas motorcikloj, kaj la malalta nombro da veturiloj signifas, ke la fuelkonsumo ne estas alta, kaj Cao Bằng ne estas poluita per forcejaj gasoj kaj multaj aliaj toksaj gasoj. Tial, kompare kun aliaj lokoj en [[Vjetnamio]], Cao Bằng estas unu el la provincoj kun la plej pura kaj malplej poluita klimato.

=== Klimato ===
Ĝenerale, Cao Bằng havas mildan kaj agrablan klimaton. Pro sia humida subtropika klimato kaj vent-eksponita tereno, ĝin rekte influas malvarmaj aeramasoj el la nordo. Tamen, la temperaturo en Cao Bằng neniam falis sub 0 °C.&amp;nbsp;°C, praktike ne estas glacio aŭ neĝo tra la provinco dum vintro (krom kelkaj altaj montaraj regionoj kie glacio povas aperi vintre).

Someron ĉi tie karakterizas varma kaj humida vetero, kun averaĝaj temperaturoj variantaj de 30 ĝis 32 celsiusgradoj.&amp;nbsp;°C kaj averaĝaj minimumoj varias de 23 ĝis 25.&amp;nbsp;°C, temperaturoj ne devas atingi 39-40 °C.&amp;nbsp;°C. Vintre, pro sia vent-fruntanta topografio, Cao Bằng havas klimaton similan al modera, kun averaĝaj temperaturoj variantaj de 5 ĝis 8 celsiusgradoj.&amp;nbsp;°C kaj averaĝa maksimumo de 15 – 28&amp;nbsp;°C, atingante pintajn nivelojn en decembro, januaro kaj februaro, la temperaturoj povas fali al ĉirkaŭ 6-8 °C.&amp;nbsp;°C, malalta humideco, seka vetero komence de la sezono. Printempo kaj aŭtuno ne estas klare difinitaj, kaj la vetero estas neantaŭvidebla; printempo ofte estas humida, dum aŭtuno estas malvarmeta kaj agrabla.

== Loĝantaro ==
{{Lịch sử dân số|[[1990]]|480.000|[[1991]]|481.700|[[1992]]|483.600|[[1993]]|485.700|[[1994]]|487.400|[[1995]]|489.200|[[1996]]|489.400|[[1997]]|490.000|[[1998]]|490.500|[[1999]]|492.100|[[2000]]|493.900|[[2001]]|496.200|[[2002]]|498.700|[[2003]]|500.800|[[2004]]|502.800|[[2005]]|504.900|[[2006]]|506.800|[[2007]]|508.600|[[2008]]|510.500|[[1 tháng 10|01]]/[[Tháng mười|10]]/[[2009]]|507.183|[[2009]]|511.200|[[2010]]|512.600|[[2011]]|514.000|[[2012]]|515.200|[[2013]]|517.900|[[2014]]|520.200|[[2015]]|522.400|[[2016]]|529.800|[[2017]]|535.400|[[2018]]|540.400|[[1 tháng 4|01]]/[[Tháng tư|04]]/[[2019]]|530.341|[[2019]]|530.900|[[2020]]|533.100|[[2021]]|542.200|[[2022]]|543.100|[[2023]]|547.900|[[1 tháng 4|01]]/[[Tháng tư|04]]/[[2024]]|555.809|[[2024]]|558.500|[[31 tháng 12|31]]/[[Tháng mười hai|12]]/[[2024]]|573.119|[[2025]]|562.929|[[31 tháng 12|31]]/[[Tháng mười hai|12]]/[[2025]]|666.666|title=Lịch sử phát triển dân số tỉnh Cao Bằng qua các năm|type=|align=|direction=|cols=2|width=12em|state=|shading=|pop_name=|percentages=|footnote=|source=Trang Thông tin điện tử Cục Thống kê - Bộ Tài chính&lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot;/&gt;}}La etnaj grupoj en Cao Bằng inkluzivas la Tày : 216 577 homoj (konstituantaj 40,84% de la loĝantaro), kaj la Nùng : 158 114 homoj (29,81%). %), [[Hmongoj]] : 61 579 homoj (11,65%) %), Dao : 54 947 homoj (10,36 %), Kinh : 27 170 homoj (5,12) %), Sán Chay: 7 908 homoj (1,49%), Lô Lô: 2 861 homoj (0,54%), aliaj etnaj grupoj: 1 005 homoj (0,19%).

En la jaro 2024, la provinco Cao Bằng havas naturan areon de 6 700,39 kvadrataj kilometroj.&amp;nbsp;km², &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la averaĝa loĝantaro estas 558 460 homoj, &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; el kiuj la ĉirkaŭkalkulata vira loĝantaro estas ĉirkaŭ 280 200 homoj ( 50,17 %),  la ĉirkaŭkalkulata ina loĝantaro estas ĉirkaŭ 278 260 homoj ( 49,83 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la ĉirkaŭkalkulata urba loĝantaro estas ĉirkaŭ 142 200 homoj ( 25,46 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la ĉirkaŭkalkulata kampara loĝantaro estas ĉirkaŭ 416 260 homoj ( 74,54 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; kun loĝdenso de 83 homoj/km². &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt;

Je la 31a de decembro 2024, la provinco Cao Bang havis naturan areon de 6 700,39 kvadrataj kilometroj.&amp;nbsp;km², loĝantaro 573 119 homoj, loĝdenso 85 homoj/km². &lt;ref name=&quot;TT&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://tuoitre.vn/chi-tiet-du-kien-quy-mo-dan-so-dien-tich-kinh-te-cua-34-tinh-thanh-sau-sap-nhap-20250513081155167.htm}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DT&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://dantri.com.vn/noi-vu/du-kien-chi-tiet-dien-tich-dan-so-quy-mo-kinh-te-cua-34-tinh-thanh-moi-20250609213449364.htm}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
{{Vidu ankaŭ|Administra historio de Cao Bằng}}

== Administrado ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;6&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; margin-top: 16px&quot; width=&quot;100%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: #E6E6FA; font-size: 95%;&quot; |Listo de administraj unuoj sub la provinco Cao Bằng
|-
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: #F5F5DC; padding-left: 30px;&quot; |'''Kvartalo (3)'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Nùng Trí Cao
|29,31
|19.507
|-
| align=&quot;left&quot; |Tân Giang
|84,26
|18.204
|-
| align=&quot;left&quot; |Thục Phán
|55,44
|41.157
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: #F5F5DC; padding-left: 30px;&quot; |'''Komunumo (53)'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bạch Đằng
|141,61
|4.808
|-
| align=&quot;left&quot; |Bảo Lạc
|118,70
|10.889
|-
| align=&quot;left&quot; |Bảo Lâm
|161,82
|14.198
|-
| align=&quot;left&quot; |Bế Văn Đàn
|118,31
|10.253
|-
| align=&quot;left&quot; |Ca Thành
|109,85
|4.684
|-
| align=&quot;left&quot; |Canh Tân
|132,26
|4.513
|-
| align=&quot;left&quot; |Cần Yên
|144,64
|10.375
|-
| align=&quot;left&quot; |Cô Ba
|134,52
|8.397
|-
| align=&quot;left&quot; |Cốc Pàng
|170,28
|10.134
|-
| align=&quot;left&quot; |Đàm Thủy
|114,63
|12.281
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Đình Phong
|113,77
|10.778
|-
| align=&quot;left&quot; |Đoài Dương
|114,48
|12.536
|-
| align=&quot;left&quot; |Độc Lập
|102,21
|8.400
|-
| align=&quot;left&quot; |Đông Khê
|125,27
|9.099
|-
| align=&quot;left&quot; |Đức Long
|106,93
|5.236
|-
| align=&quot;left&quot; |Hạ Lang
|81,13
|8.091
|-
| align=&quot;left&quot; |Hà Quảng
|112,25
|10.997
|-
| align=&quot;left&quot; |Hạnh Phúc
|126,78
|15.009
|-
| align=&quot;left&quot; |Hòa An
|97,03
|20.329
|-
| align=&quot;left&quot; |Huy Giáp
|133,76
|7.373
|-
| align=&quot;left&quot; |Hưng Đạo
|122,43
|9.354
|-
| align=&quot;left&quot; |Khánh Xuân
|109,96
|6.563
|-
| align=&quot;left&quot; |Kim Đồng
|112,06
|6.056
|-
| align=&quot;left&quot; |Lũng Nặm
|97,59
|7.221
|-
| align=&quot;left&quot; |Lý Bôn
|173,25
|11.807
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Lý Quốc
|102,18
|5.966
|-
| align=&quot;left&quot; |Minh Khai
|173,40
|4.437
|-
| align=&quot;left&quot; |Minh Tâm
|106,64
|8.182
|-
| align=&quot;left&quot; |Nam Quang
|148,16
|10.140
|-
| align=&quot;left&quot; |Nam Tuấn
|119,66
|16.310
|-
| align=&quot;left&quot; |Nguyên Bình
|99,73
|9.278
|-
| align=&quot;left&quot; |Nguyễn Huệ
|146,80
|9.349
|-
| align=&quot;left&quot; |Phan Thanh
|138,09
|6.647
|-
| align=&quot;left&quot; |Phục Hòa
|122,70
|14.339
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Hán
|93,61
|6.918
|-
| align=&quot;left&quot; |Quảng Lâm
|172,93
|15.245
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Long
|130,15
|5.768
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Trung
|82,60
|5.975
|-
| align=&quot;left&quot; |Quảng Uyên
|128,05
|16.689
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Sơn Lộ
|97,38
|5.578
|-
| align=&quot;left&quot; |Tam Kim
|161,81
|5.864
|-
| align=&quot;left&quot; |Thạch An
|113,74
|7.589
|-
| align=&quot;left&quot; |Thành Công
|140,63
|5.138
|-
| align=&quot;left&quot; |Thanh Long
|118,62
|6.507
|-
| align=&quot;left&quot; |Thông Nông
|94,29
|9.458
|-
| align=&quot;left&quot; |Tĩnh Túc
|86,79
|5.850
|-
| align=&quot;left&quot; |Tổng Cọt
|100,48
|6.854
|-
| align=&quot;left&quot; |Trà Lĩnh
|74,97
|10.805
|-
| align=&quot;left&quot; |Trùng Khánh
|125,50
|17.849
|-
| align=&quot;left&quot; |Trường Hà
|143,30
|12.736
|-
| align=&quot;left&quot; |Vinh Quý
|143,06
|6.920
|-
| align=&quot;left&quot; |Xuân Trường
|122,92
|5.669
|-
| align=&quot;left&quot; |Yên Thổ
|167,67
|12.810
|}
|}

== Turismo ==
Situanta en la norda parto de la [[regiono Việt Bắc]], ĉe la plej norda punkto de la lando, Cao Bằng estas benita per abunda turisma potencialo.

=== pitoreskaj lokoj ===
Cao Bằng fanfaronas pri majestaj kaj vastaj montoj, arbaroj, riveroj kaj riveretoj, kaj granda parto de sia naturo restas netuŝita kaj netuŝita.

La areo ĉirkaŭ Bản Giốc Akvofalo kaj Ngườm Ngao Kaverno en Đàm Thủy komunumo estas bela pitoreska loko. Situanta ĉe la rivero Quây Sơn, la akvofalo estas laŭdata kiel unu el la plej belaj akvofaloj en la regiono kaj la mondo. La Kaverno Ngườm Ngao (loke tradukita kiel &quot;Tigra Kaverno&quot;) estas mondo de naturaj stalaktitoj kaj stalagmitoj en miloj da malsamaj formoj, kelkaj similaj al amasoj da rizo, oro aŭ arĝento, aliaj kiel elefantoj, drakoj, tigroj, nuboj, arboj, floroj, birdoj kaj malvarmetaj, babilantaj subteraj riveretoj. Ĉi tiu loko evoluis en alloga turisma celloko, altirante vizitantojn el la tuta lando kaj eksterlando por ĝui ĝian belecon.

Krome, estas la montlago Thang Hen en la komunumo Trà Lĩnh kaj la monto Phia Oac en la komunumo Thành Công.

La 12-an de aprilo 2018, dum sia 204-a sesio en Parizo, la Plenuma Komitato de UNESKO adoptis rezolucion, kiu agnoskas la Geoparkon Non Nước Cao Bằng kiel [[Geoparko|Tutmondan Geoparkon de UNESKO]] . Kun ĉi tiu titolo, Cao Bang Geoparko fariĝas la dua Tutmonda Geoparko en Vjetnamio, post Đồng Văn Karst Plateau Geoparko en Tuyên Quang.

=== Kultura turismo ===
[[File:Mộ_anh_Kim_Đồng.JPG|dekstra|eta|233x233ra|&lt;center&gt; La tomboŝtono de Kim Đồng&lt;/center&gt;]]
[[File:Lang_van_hoa_Dan_toc_Tay,_Dam_Thuy,_Trung_khanh,_Cao_bang,_Vietnam_-_panoramio.jpg|eta| Tày-a etna kultura vilaĝo, Đàm Thủy]]
Cao Bằng estas lando kun longa revolucia tradicio, la naskiĝloko de la vjetnama revolucio. Ĉefa ekzemplo estas la revolucia historia loko Pác Bó, situanta en la komunumo Trường Hà. Tie ĉi [[Ho Chi Minh|prezidanto Ho-Ĉi-Min]] revenis al Vjetnamio, loĝis kaj laboris, kaj gvidis la vjetnaman revolucion por atingi nacian sendependecon de 1941 ĝis 1945.

[[Khu di tích Kim Đồng|La Memorejo Kim Đồng]] inkluzivas la tombon de Kim Đồng kaj belegan monumenton ĉe la piedo de tura roka montaro. La monumento prezentas Kim Đồng portantan tradiciajn Nung-vestojn kaj tenantan leterkolombon supre. Antaŭ la monumento estas 14 ŝtonaj ŝtupoj kaj 14 altaj, verdaj arboj. Ĉi tiu loko havas grandan malferman areon, kie ĉiujare [[Antaŭadolesko|adoleskantoj]] kaj [[Infano|infanoj]] el la provinco Cao Bằng kaj tra la tuta lando kolektiĝas por kampadi, ludi kaj kanti.

[[Khu di tích lịch sử Rừng Trần Hưng Đạo|La historia loko de la arbaro Trần Hưng Đạo]] en la komunumo Tam Kim estas kie la Vjetnama Liberiga Propaganda Teamo, la antaŭulo de [[Popola Armeo de Vjetnamio|la Vjetnama Popola Armeo]], ankaŭ konata kiel [[Việt Minh]], estis fondita. Proksime estas la historiaj lokoj memorantaj la venkon de Việt Minh super la franc-okupitaj fortoj ĉe la fortikaĵoj Phai Khắt kaj Nà Ngần.

[[Khu di tích Đông khê|La historia loko Đông Khê,]] situanta en la komunumo Đông Khê, provinco Cao Bằng, estas testamento pri la historia venko de la frua rezistmilito de la [[Demokratia Respubliko Vjetnamio]] kontraŭ la franca registaro por liberigi la landon: la fortikaĵo Đông Khê kaj la memorareo Ho-Ĉi-Min, kie Ho-Ĉi-Min komandis la fronton.

[[Đền Xuân Lĩnh|La Templo Xuân Lĩnh]] en la komunumo Thạch An estas dediĉita al Trần Quyết. En 1682, li servis kiel avangarda generalo en la kampanjo kontraŭ la Mạc-dinastio, sed estis grave vundita kaj mortis. Li ricevis la titolon &quot;Benita Diaĵo&quot;, kaj donita la nomon Kỳ Lịch Đại Vương, templo estis konstruita de la lokanoj por adori lin. La loko havas historian signifon, reprezentante la tradicion de lukto kaj la aspiron al paco kaj nacia reunuiĝo en la altebenaĵoj de la limregiono ĉe la avangardo de la Patrujo.

[[Chùa Đà Quận|La pagodo Đà Quận]] situas en la kvartalo Thục Phán . La pagodo estis konstruita dum la frua Le-dinastio, dum la regado de imperiestro Cảnh Hưng, sed ĝi iam estis ruinigita. Kiam paco revenis, la halo de la templo kaj la Budho-halo estis pligrandigitaj, kaj granda sonorilo kun cirkonferenco de 7 thước 5 tac (ĉirkaŭ 7.5 metroj) estis gisita. La templo estas kultura kaj spirita orientilo kaj turisma allogaĵo en la regiono.

[[Làng rèn Phúc Sen|La forĝista vilaĝo Phúc Sen]] estas tradicia metiista vilaĝo en monta kalkŝtona regiono de la komunumo Quảng Uyên, kiu ekzistis dum pli ol cent jaroj. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vov.vn/du-lich/lang-ren-quanh-nam-do-lua-o-pac-rang-cao-bang-828963.vov}}&lt;/ref&gt;

[[Lễ hội mời Mẹ Trăng|La Alvoka Festivalo de Lunpatrino]] estas festivalo de la Tày-popolo en la regiono Đông Khê, okazanta frue printempe post la luna jarŝanĝo kaj daŭranta 7 ĝis 10 tagojn. La asocio okazas nur ene de ĉiu vilaĝo, aŭ ili povas inviti parencojn el najbaraj vilaĝoj por partopreni. La festivalo okazas kun la espero, ke Patrino Luno donos benojn, abundan rikolton kaj sanan, rapide kreskantan brutaron. La festivalo prezentas multajn amuzajn agadojn kiel ekzemple societumado, turniĝantaj pintoj, kaj birdĉasado... La festivalo finiĝas per ceremonio nomata Slống Hai, kio signifas resendi la lunon al la ĉielo. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vovworld.vn/vi-VN/content/MjQ5Njk2.vov}}&lt;/ref&gt;

La Nacia Speciala Historia Loko Pác Bó en la komunumo Trường Hà, komplekso de restaĵoj inkluzive de la [[kaverno Cốc Bó]], la rivereto Lenin, la monto Karl Marx kaj la kabano Khuối Nặm, estas proksime asociita kun la revoluciaj agadoj de prezidanto Ho-Ĉi-Min dum lia tempo loĝanta kaj laboranta en Cao Bằng de 1941 ĝis 1945. Ĉi tie, prezidanto Ho-Ĉi-Min rekte gvidis la revolucian movadon, metante la fundamenton por la formiĝo kaj disvolviĝo de la vjetnama revolucio en la antaŭribela periodo.

La Bản Phủ kaj Nà Lữ-fortikaĵoj de la Mạc- dinastiepoko situis en Thục Phán kvartalo.

== Kuirarto ==
La specialaĵoj kaj kuirarto de Cao Bằng inkluzivas: vermiĉelojn Phja Đén, brunan sukeron Bó Tờ, rizkukon Nà Giàng, dolĉan supon Đoỏng Lẹng, acida fo Cao Bằng, nigrajn olivojn, porkaĵon Hạ Lang, bonodoran kukurbon Thạch An, piklitajn bambuŝosojn kun ĉilio, gluecajn rizflokojn Nà Pò, piron Mắc Cọp, rizkukon Thông Huề, acidan viandon, legomojn Sắng, herbo-nutritan anason Trùng Khánh, frukton Mắc Kham, kvinkolorajn sekigitajn vermiĉelojn Hồng Quang, junan maizkukon, Giảo Cổ Lam (speco de kuracherbo), bovaĵkukon Cao Bằng, rizvino Lũng Cải, formikan ovkukon, rostitan anason Cao Bằng, mandarinon Quang Hán, nigran gluecan rizkukon Bảo Lạc, legomojn Bò Khai, bovaĵon Bảo Lâm, foli-fermentitan vinon Thông Nông, flava sukerkano Thể Dục, rizrulaĵojn Cao Bằng, kukon Coóng Phù, kaŝtanojn Trùng Khánh, teon Gynostemma, kukon Đông Khê Pẻng Khua, fumaĵitan kolbason, gluecan rizon Pì Pất, bambuŝosojn, nigran kokidon Bảo Lạc, Khau Nhuc (brazita porka ventro), Mẹc Cảng sojsaŭco, Dớn-legomo, Vinh Quý bruna sukero, fumaĵita bovaĵo, Phục Hòa sukerkanvino, kaj kukoj. Coóc Mò (speco de sovaĝa pruno), Xuân Trường sangopruno, Bánh Áp Chao (speco de vaporita rizkuko), maizvino, Thạch An nigra ĵeleo, Mắc Mật (speco de sovaĝa frukto), Hương porko, Trùng Khánh, bonodora fiŝo-roĉo, stela fiŝo, bonodora fiŝo-anso. Yên Thổ purpura gluiĝema rizo, verda teo, Thông Huề tofuo kun tofusaŭco, Cao Bằng rostita suĉporko, Xôi Trám (speco de gluiĝema rizo), Trùng Khánh miela gluiĝema rizo.

== Sociekonomia ==
En la rangolisto de la [[Indekso de Provinca Konkurencivo]] de Vjetnamio en 2018, la provinco Cao Bang rangis 58-e el 63 provincoj kaj urboj. 

Dum la 5-jara periodo de 2016 ĝis 2020, Cao Bang kontinue novigis kaj disvolviĝis, atingante signifajn rezultojn: Ekonomia kresko estas taksita je 6,57% jare; pokapa enspezo estas taksita je 1 100 USD/persono/jare; totala socia investo atingis 58,72% de la MEP; provincaj buĝetaj enspezoj montris stabilan disvolviĝon, superante la celon de la centra registaro je averaĝe 27% jare; la malriĉecredukta procento averaĝis pli ol 3% jare, kun malriĉaj distriktoj malpliiĝantaj je averaĝe pli ol 4% jare; arbara kovroprocento atingis 54,5%; la procento de urbaj loĝantoj kun aliro al pura akvo atingis pli ol 86%; kaj la procento de kamparaj loĝantoj kun aliro al higiena akvo atingis pli ol 88%. Dum la periodo 2016-2018, 87 projektoj ricevis investajn atestilojn, kun totala investa kapitalo de 12 308 miliardoj da dongoj.

Oni atendas, ke ĉiuj celoj de 2017/17 estos atingitaj aŭ superitaj, kun kelkaj ŝlosilaj indikiloj jene: Ekonomia kreskorapideco (EGIP) estas taksita je 7%; EGIP pokape estas taksita je 24.9 milionoj da VND, ekvivalente al 1 100 USD, plenumante la planon; totalaj buĝetaj enspezoj en la areo estas taksitaj je 1 550 miliardoj da VND, pliiĝo de 37.9% kompare kun la asignita buĝeto de la centra registaro; totala importado kaj eksportado tra la areo estas taksita je 680 milionoj da USD. La totala komerca spezo, inkluzive de monitorita komerca spezo, atingis pli ol 2 500 milionojn da usonaj dolaroj; la malriĉecoprocento malpliiĝis je pli ol 3% laŭ la plurdimensia malriĉeco-normo; kaj la arbarkovro-procento atingis 54,5%. En 2018, 26 projektoj ricevis investajn atestilojn, kun totala investa kapitalo de 2,025 miliardoj da VND.

== Trafiko ==

* Vojoj inkluzivas Nacian Ŝoseon 3, Nacian Ŝoseon 4A, Nacian Ŝoseon 4C, Nacian Ŝoseon 34, Nacian Ŝoseon 34B, [[Quốc lộ 3C|Nacian Ŝoseon 3C]], Ho Chi Minh Ŝoseon, kaj la projekton Đồng Đăng - Trà Lĩnh Expressway, kiu nuntempe estas konstruata, kaj la projekto Hanojo - Thái Nguyên - Bắc Kạn - Cao Bằng Expressway estas atendata komenci konstruadon sur la restanta parto de la rapidvojo de la provinco Thái Nguyên al la provinco Cao Bằng en [[decembro]] [[2026]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://baoxaydung.vn/cao-toc-bac-kan-cao-bang-tang-toc-chuan-bi-mat-bang-truoc-gio-khoi-cong-192260601105020969.htm}}&lt;/ref&gt;
* La akvovojoj inkluzivas la riverojn Bằng Giang, Hiến, Gâm, kaj Bắc Vọng, kiuj fluas tra la areo.

=== Veturila numerplato ===
La numerplatoj, ankaŭ konataj kiel [[Licencplato|veturilaj registradplatoj]], por la areoj ene de la provinco Cao Bằng estas jenaj:

* Cao Bằng urbo: 11-X1, 11-B1
* Trùng Khánh regiono: 11-K1
* Thông Nông regiono: 11-T1
* Trà Lĩnh regiono: 11-Y1
* Quảng Uyên regiono: 11-U1
* Hà Quảng regiono: 11-S1
*  Phục Hòa regiono: 11-P1
* Thạch An regiono: 11-V1
* Bảo Lạc regiono: 11-M1
* Bảo Lâm regiono: 11-L1
* Hạ Lang regiono: 11-R1
* Nguyên Bình regiono: 11-N1
* Hòa An regiono: 11-H1.
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Chocaobang.jpg|alternative=Một khu chợ tại tỉnh Cao Bằng|&lt;center&gt; Merkato en la provinco Cao BằBag.&lt;/center&gt;
File:Nhacaobang.jpg|alternative=Khu phố bên sông Bằng ởphường Nùng Trí Cao|&lt;center&gt; La kvartalo laŭlonge de la rivero Bằng en la kvartalo Nùng Trí Cao&lt;br /&gt; &lt;/center&gt;
File:Khach_san_Bang_Giang.jpg|alternative=Khách sạn Bằng Giang|&lt;center&gt; Hotelo Bằng Giang&lt;/center&gt;
File:Cầu_Bằng_Giang.jpeg|alternative=Cầu Bằng Giang|&lt;center&gt; Ponto Bằng Giang&lt;/center&gt;
File:Mộ_Kim_Đồng,_Cao_Bằng.JPG|alternative=Mộ anh Kim Đồng|&lt;center&gt; La tombo de Kim Đồng&lt;/center&gt;
File:Cautreocaobang.jpg|alternative=Cầu treo Ngọc Xuân ở ranh giới giữaphường Thục Phán và phường Nùng Trí Cao|&lt;center&gt; La pendoponto Ngọc Xuân situas ĉe la limo inter&lt;center&gt; Thục Phán kvartalo kaj Nùng Trí Cao kvartalo&lt;/center&gt;&lt;/center&gt;
File:567_Kegel.JPG|alternative=Núi non Cao Bằng|&lt;center&gt; Montoj de Cao Bằng&lt;/center&gt;
File:CaoBang.jpg|alternative=Ruộng lúa tại Cao Bằng|&lt;center&gt; Rizejoj en Cao Bằng&lt;/center&gt;
File:558_Morgenstimmung_in_Cao_Bang.JPG|alternative=Sông Bằng Giang| Rivero Bằng Giang
File:Quảng_Uyên.jpg|alternative=Xã Quảng Uyên|&lt;center&gt; Komunumo Quảng Uyên&lt;/center&gt;
File:Bang_River_at_Ta_Lung_-_Suikou_border_gates_in_Vietnam_-_China_border.JPG|alternative=Cửa khẩu Tà Lùng|&lt;center&gt; Tà Lùng Limpordego&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Noto ==
{{Referencoj|30em}}
== Referenco ==
{{Commonscat|Cao Bang}}
[[Kategorio:Provincoj de Vjetnamio]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]]</text>
      <sha1>d0e72h0pe4l1cyuxeqzchf0teogxucv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503139</id>
      <parentid>9503135</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ducminhduongcb</username>
        <id>253976</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9503139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25883" sha1="3zy5ennt5a13ovazdjzszmv0qccu40i" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|Cao Bằng (định hướng)}}

'''Cao Bằng''' estas montara [[provinco]] situanta en la [[Nordoriento de Vjetnamio|nordorienta]] regiono de [[Vjetnamio]] . La provinco havas ĉefe kalkŝtonan montaran terenon kun multaj valoj, riveroj kaj riveretoj, kreante karakterizan naturan pejzaĝon. Cao Bang havas multajn famajn lokojn, precipe la akvofalon Bản Giốc, la kavernon Ngườm Ngao, la historian lokon Pác Bó, ktp. La provinco havas longan limon kun [[Ĉinio]] kaj estas strategie grava areo por ekonomia disvolviĝo, komerco kaj nacia defendo.

Laŭ la datumoj de la [[Vjetnama Provinco, Urba Kunfandado de 2025]], Cao Bằng havas areon de 6 700 hektaroj.&amp;nbsp;km², rangita 23a; loĝantaro: 573 119 homoj, rangita 33a; Produkta Revenuo por Malneta Agrikulturo (GRDP) 2024: 25 203 769 milionoj da VND, rangita 34a; buĝetaj enspezoj 2024: 2 476 011 milionoj da VND, rangita 33a; meza enspezo: 30,70 milionoj da VND/jaro, rangita 32a. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vtv.vn/chinh-tri/danh-sach-du-kien-ten-goi-cua-34-tinh-thanh-pho-va-trung-tam-chinh-tri-hanh-chinh-20250413230809506.htm}}&lt;/ref&gt;

== Geografio ==
La provinco Cao Bằng situas en nordorienta [[Vjetnamio]], kun la sekva geografia situo:

* Oriente kaj norde ĝi limas la [[Gvanŝio|Aŭtonoman Regiono Guangxi Ĝŭang]] ( [[Ĉinio]] ).
* Okcidente, ĝi limas la provincon Tuyên Quang .
* Sude, ĝi limas la provincojn Lạng Sơn kaj Thái Nguyên .

* La plej norda punkto situas ĉe: vilaĝeto Lung Man, komunumo Cốc Pàng .
* La plej orienta punkto situas en la komunumo Lý Quốc .
* La plej okcidenta punkto situas en: komunumo Quảng Lâm .
* La plej suda punkto situas en la vilaĝeto Na Phai, komunumo Đông Khê .

La administra centro de la provinco estas la kvartalo Thục Phán, 279 km de [[Hanojo|Hanojo.]]&amp;nbsp;kilometroj. La longo de la provinco de nordo al sudo estas 80 metroj.&amp;nbsp;km, de 23°7'12&quot;N ĝis 22°21'21&quot;N (kalkulita de la komunumo Đông Khê ĝis la komunumo [[Coc Pang|Cốc Pàng]] ). [[Longo|La larĝo]] en oriento-okcidenta direkto estas 170.&amp;nbsp;De 105°16'15&quot;E – 106°50'25&quot;E (mezurita de la komunumo Quảng Lâm ĝis la komunumo Lý Quốc ), la geografia centro de la provinco situas en la komunumo Minh Tâm .

=== Naturaj kondiĉoj ===
La provinco Cao Bằng havas naturan tersurfacon de 6 690,72 kvadrataj metroj.&amp;nbsp;km², estas kalkŝtona altebenaĵo intermetita kun termontoj, kun averaĝa alteco de pli ol 200 m, kaj la limregiono havas alton de 600–1 300 m super marnivelo. Montoj sur montoj. Arbaroj kaj montoj kovras pli ol 90% de la tuta areo de la provinco. El tio, tri apartaj regionoj formiĝis: la orienta regiono kun multaj rokaj montoj, la okcidenta regiono kun miksaĵo de teraj kaj rokaj montoj, kaj la sudokcidenta regiono, plejparte teraj montoj kun densaj arbaroj.

La provinco havas du gravajn riverojn: la riveron Gâm en la okcidento kaj la riveron Bằng Giang en la centraj kaj orientaj regionoj. Krome, ekzistas pluraj aliaj riveroj kiel ekzemple la rivero Quây Sơn, la rivero Bắc Vọng, la rivero Nho Quế, la rivero Năng, la rivero Neo, kaj la rivero Hiến .
[[Tập_tin:Tức_cảnh_Pắcpó.JPG|dekstra|eta|250x250ra| La poemo ''&quot;Improvizita Sceno ĉe Pác Bó&quot;'' estas prenita ĉe la historia loko Pác Bó en la komunumo Trường Hà.]]
Plejparto de la regiono de Cao Bằng estas kovrita de arbaroj, do la aero estas sufiĉe pura en kamparaj regionoj, loĝkvartaloj kaj en la urbocentro. La ĉefvojoj en Cao Bằng havas relative malaltajn nivelojn de polvopoluado pro la malalta trafikvolumeno kaj malalta loĝdenso. La riverakvo estas poluata pro la arbitra rubĵetado de iuj loĝantoj, kune kun la sablominado, kio kaŭzis poluadon de la riveroj ĉi tie kaj influis la ekosistemon. La plimulto de veturiloj en la provinco estas motorcikloj, kaj la malalta nombro da veturiloj signifas, ke la fuelkonsumo ne estas alta, kaj Cao Bằng ne estas poluita per forcejaj gasoj kaj multaj aliaj toksaj gasoj. Tial, kompare kun aliaj lokoj en [[Vjetnamio]], Cao Bằng estas unu el la provincoj kun la plej pura kaj malplej poluita klimato.

=== Klimato ===
Ĝenerale, Cao Bằng havas mildan kaj agrablan klimaton. Pro sia humida subtropika klimato kaj vent-eksponita tereno, ĝin rekte influas malvarmaj aeramasoj el la nordo. Tamen, la temperaturo en Cao Bằng neniam falis sub 0 °C.&amp;nbsp;°C, praktike ne estas glacio aŭ neĝo tra la provinco dum vintro (krom kelkaj altaj montaraj regionoj kie glacio povas aperi vintre).

Someron ĉi tie karakterizas varma kaj humida vetero, kun averaĝaj temperaturoj variantaj de 30 ĝis 32 celsiusgradoj.&amp;nbsp;°C kaj averaĝaj minimumoj varias de 23 ĝis 25.&amp;nbsp;°C, temperaturoj ne devas atingi 39-40 °C.&amp;nbsp;°C. Vintre, pro sia vent-fruntanta topografio, Cao Bằng havas klimaton similan al modera, kun averaĝaj temperaturoj variantaj de 5 ĝis 8 celsiusgradoj.&amp;nbsp;°C kaj averaĝa maksimumo de 15 – 28&amp;nbsp;°C, atingante pintajn nivelojn en decembro, januaro kaj februaro, la temperaturoj povas fali al ĉirkaŭ 6-8 °C.&amp;nbsp;°C, malalta humideco, seka vetero komence de la sezono. Printempo kaj aŭtuno ne estas klare difinitaj, kaj la vetero estas neantaŭvidebla; printempo ofte estas humida, dum aŭtuno estas malvarmeta kaj agrabla.

== Loĝantaro ==
{{Lịch sử dân số|[[1990]]|480.000|[[1991]]|481.700|[[1992]]|483.600|[[1993]]|485.700|[[1994]]|487.400|[[1995]]|489.200|[[1996]]|489.400|[[1997]]|490.000|[[1998]]|490.500|[[1999]]|492.100|[[2000]]|493.900|[[2001]]|496.200|[[2002]]|498.700|[[2003]]|500.800|[[2004]]|502.800|[[2005]]|504.900|[[2006]]|506.800|[[2007]]|508.600|[[2008]]|510.500|[[1 tháng 10|01]]/[[Tháng mười|10]]/[[2009]]|507.183|[[2009]]|511.200|[[2010]]|512.600|[[2011]]|514.000|[[2012]]|515.200|[[2013]]|517.900|[[2014]]|520.200|[[2015]]|522.400|[[2016]]|529.800|[[2017]]|535.400|[[2018]]|540.400|[[1 tháng 4|01]]/[[Tháng tư|04]]/[[2019]]|530.341|[[2019]]|530.900|[[2020]]|533.100|[[2021]]|542.200|[[2022]]|543.100|[[2023]]|547.900|[[1 tháng 4|01]]/[[Tháng tư|04]]/[[2024]]|555.809|[[2024]]|558.500|[[31 tháng 12|31]]/[[Tháng mười hai|12]]/[[2024]]|573.119|[[2025]]|562.929|[[31 tháng 12|31]]/[[Tháng mười hai|12]]/[[2025]]|666.666|title=Lịch sử phát triển dân số tỉnh Cao Bằng qua các năm|type=|align=|direction=|cols=2|width=12em|state=|shading=|pop_name=|percentages=|footnote=|source=Trang Thông tin điện tử Cục Thống kê - Bộ Tài chính&lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot;/&gt;}}La etnaj grupoj en Cao Bằng inkluzivas la Tày : 216 577 homoj (konstituantaj 40,84% de la loĝantaro), kaj la Nùng : 158 114 homoj (29,81%). %), [[Hmongoj]] : 61 579 homoj (11,65%) %), Dao : 54 947 homoj (10,36 %), Kinh : 27 170 homoj (5,12) %), Sán Chay: 7 908 homoj (1,49%), Lô Lô: 2 861 homoj (0,54%), aliaj etnaj grupoj: 1 005 homoj (0,19%).

En la jaro 2024, la provinco Cao Bằng havas naturan areon de 6 700,39 kvadrataj kilometroj.&amp;nbsp;km², &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la averaĝa loĝantaro estas 558 460 homoj, &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; el kiuj la ĉirkaŭkalkulata vira loĝantaro estas ĉirkaŭ 280 200 homoj ( 50,17 %),  la ĉirkaŭkalkulata ina loĝantaro estas ĉirkaŭ 278 260 homoj ( 49,83 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la ĉirkaŭkalkulata urba loĝantaro estas ĉirkaŭ 142 200 homoj ( 25,46 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la ĉirkaŭkalkulata kampara loĝantaro estas ĉirkaŭ 416 260 homoj ( 74,54 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; kun loĝdenso de 83 homoj/km². &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt;

Je la 31a de decembro 2024, la provinco Cao Bang havis naturan areon de 6 700,39 kvadrataj kilometroj.&amp;nbsp;km², loĝantaro 573 119 homoj, loĝdenso 85 homoj/km². &lt;ref name=&quot;TT&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://tuoitre.vn/chi-tiet-du-kien-quy-mo-dan-so-dien-tich-kinh-te-cua-34-tinh-thanh-sau-sap-nhap-20250513081155167.htm}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DT&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://dantri.com.vn/noi-vu/du-kien-chi-tiet-dien-tich-dan-so-quy-mo-kinh-te-cua-34-tinh-thanh-moi-20250609213449364.htm}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
{{Vidu ankaŭ|Administra historio de Cao Bằng}}

== Administrado ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;6&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; margin-top: 16px&quot; width=&quot;100%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: #E6E6FA; font-size: 95%;&quot; |Listo de administraj unuoj sub la provinco Cao Bằng
|-
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: #F5F5DC; padding-left: 30px;&quot; |'''Kvartalo (3)'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Nùng Trí Cao
|29,31
|19.507
|-
| align=&quot;left&quot; |Tân Giang
|84,26
|18.204
|-
| align=&quot;left&quot; |Thục Phán
|55,44
|41.157
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: #F5F5DC; padding-left: 30px;&quot; |'''Komunumo (53)'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bạch Đằng
|141,61
|4.808
|-
| align=&quot;left&quot; |Bảo Lạc
|118,70
|10.889
|-
| align=&quot;left&quot; |Bảo Lâm
|161,82
|14.198
|-
| align=&quot;left&quot; |Bế Văn Đàn
|118,31
|10.253
|-
| align=&quot;left&quot; |Ca Thành
|109,85
|4.684
|-
| align=&quot;left&quot; |Canh Tân
|132,26
|4.513
|-
| align=&quot;left&quot; |Cần Yên
|144,64
|10.375
|-
| align=&quot;left&quot; |Cô Ba
|134,52
|8.397
|-
| align=&quot;left&quot; |Cốc Pàng
|170,28
|10.134
|-
| align=&quot;left&quot; |Đàm Thủy
|114,63
|12.281
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Đình Phong
|113,77
|10.778
|-
| align=&quot;left&quot; |Đoài Dương
|114,48
|12.536
|-
| align=&quot;left&quot; |Độc Lập
|102,21
|8.400
|-
| align=&quot;left&quot; |Đông Khê
|125,27
|9.099
|-
| align=&quot;left&quot; |Đức Long
|106,93
|5.236
|-
| align=&quot;left&quot; |Hạ Lang
|81,13
|8.091
|-
| align=&quot;left&quot; |Hà Quảng
|112,25
|10.997
|-
| align=&quot;left&quot; |Hạnh Phúc
|126,78
|15.009
|-
| align=&quot;left&quot; |Hòa An
|97,03
|20.329
|-
| align=&quot;left&quot; |Huy Giáp
|133,76
|7.373
|-
| align=&quot;left&quot; |Hưng Đạo
|122,43
|9.354
|-
| align=&quot;left&quot; |Khánh Xuân
|109,96
|6.563
|-
| align=&quot;left&quot; |Kim Đồng
|112,06
|6.056
|-
| align=&quot;left&quot; |Lũng Nặm
|97,59
|7.221
|-
| align=&quot;left&quot; |Lý Bôn
|173,25
|11.807
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Lý Quốc
|102,18
|5.966
|-
| align=&quot;left&quot; |Minh Khai
|173,40
|4.437
|-
| align=&quot;left&quot; |Minh Tâm
|106,64
|8.182
|-
| align=&quot;left&quot; |Nam Quang
|148,16
|10.140
|-
| align=&quot;left&quot; |Nam Tuấn
|119,66
|16.310
|-
| align=&quot;left&quot; |Nguyên Bình
|99,73
|9.278
|-
| align=&quot;left&quot; |Nguyễn Huệ
|146,80
|9.349
|-
| align=&quot;left&quot; |Phan Thanh
|138,09
|6.647
|-
| align=&quot;left&quot; |Phục Hòa
|122,70
|14.339
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Hán
|93,61
|6.918
|-
| align=&quot;left&quot; |Quảng Lâm
|172,93
|15.245
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Long
|130,15
|5.768
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Trung
|82,60
|5.975
|-
| align=&quot;left&quot; |Quảng Uyên
|128,05
|16.689
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Sơn Lộ
|97,38
|5.578
|-
| align=&quot;left&quot; |Tam Kim
|161,81
|5.864
|-
| align=&quot;left&quot; |Thạch An
|113,74
|7.589
|-
| align=&quot;left&quot; |Thành Công
|140,63
|5.138
|-
| align=&quot;left&quot; |Thanh Long
|118,62
|6.507
|-
| align=&quot;left&quot; |Thông Nông
|94,29
|9.458
|-
| align=&quot;left&quot; |Tĩnh Túc
|86,79
|5.850
|-
| align=&quot;left&quot; |Tổng Cọt
|100,48
|6.854
|-
| align=&quot;left&quot; |Trà Lĩnh
|74,97
|10.805
|-
| align=&quot;left&quot; |Trùng Khánh
|125,50
|17.849
|-
| align=&quot;left&quot; |Trường Hà
|143,30
|12.736
|-
| align=&quot;left&quot; |Vinh Quý
|143,06
|6.920
|-
| align=&quot;left&quot; |Xuân Trường
|122,92
|5.669
|-
| align=&quot;left&quot; |Yên Thổ
|167,67
|12.810
|}
|}

== Turismo ==
Situanta en la norda parto de la [[regiono Việt Bắc]], ĉe la plej norda punkto de la lando, Cao Bằng estas benita per abunda turisma potencialo.

=== pitoreskaj lokoj ===
Cao Bằng fanfaronas pri majestaj kaj vastaj montoj, arbaroj, riveroj kaj riveretoj, kaj granda parto de sia naturo restas netuŝita kaj netuŝita.

La areo ĉirkaŭ Bản Giốc Akvofalo kaj Ngườm Ngao Kaverno en Đàm Thủy komunumo estas bela pitoreska loko. Situanta ĉe la rivero Quây Sơn, la akvofalo estas laŭdata kiel unu el la plej belaj akvofaloj en la regiono kaj la mondo. La Kaverno Ngườm Ngao (loke tradukita kiel &quot;Tigra Kaverno&quot;) estas mondo de naturaj stalaktitoj kaj stalagmitoj en miloj da malsamaj formoj, kelkaj similaj al amasoj da rizo, oro aŭ arĝento, aliaj kiel elefantoj, drakoj, tigroj, nuboj, arboj, floroj, birdoj kaj malvarmetaj, babilantaj subteraj riveretoj. Ĉi tiu loko evoluis en alloga turisma celloko, altirante vizitantojn el la tuta lando kaj eksterlando por ĝui ĝian belecon.

Krome, estas la montlago Thang Hen en la komunumo Trà Lĩnh kaj la monto Phia Oac en la komunumo Thành Công.

La 12-an de aprilo 2018, dum sia 204-a sesio en Parizo, la Plenuma Komitato de UNESKO adoptis rezolucion, kiu agnoskas la Geoparkon Non Nước Cao Bằng kiel [[Geoparko|Tutmondan Geoparkon de UNESKO]] . Kun ĉi tiu titolo, Cao Bang Geoparko fariĝas la dua Tutmonda Geoparko en Vjetnamio, post Đồng Văn Karst Plateau Geoparko en Tuyên Quang.

=== Kultura turismo ===
[[File:Mộ_anh_Kim_Đồng.JPG|dekstra|eta|233x233ra|&lt;center&gt; La tomboŝtono de Kim Đồng&lt;/center&gt;]]
[[File:Lang_van_hoa_Dan_toc_Tay,_Dam_Thuy,_Trung_khanh,_Cao_bang,_Vietnam_-_panoramio.jpg|eta| Tày-a etna kultura vilaĝo, Đàm Thủy]]
Cao Bằng estas lando kun longa revolucia tradicio, la naskiĝloko de la vjetnama revolucio. Ĉefa ekzemplo estas la revolucia historia loko Pác Bó, situanta en la komunumo Trường Hà. Tie ĉi [[Ho Chi Minh|prezidanto Ho-Ĉi-Min]] revenis al Vjetnamio, loĝis kaj laboris, kaj gvidis la vjetnaman revolucion por atingi nacian sendependecon de 1941 ĝis 1945.

[[Khu di tích Kim Đồng|La Memorejo Kim Đồng]] inkluzivas la tombon de Kim Đồng kaj belegan monumenton ĉe la piedo de tura roka montaro. La monumento prezentas Kim Đồng portantan tradiciajn Nung-vestojn kaj tenantan leterkolombon supre. Antaŭ la monumento estas 14 ŝtonaj ŝtupoj kaj 14 altaj, verdaj arboj. Ĉi tiu loko havas grandan malferman areon, kie ĉiujare [[Antaŭadolesko|adoleskantoj]] kaj [[Infano|infanoj]] el la provinco Cao Bằng kaj tra la tuta lando kolektiĝas por kampadi, ludi kaj kanti.

[[Khu di tích lịch sử Rừng Trần Hưng Đạo|La historia loko de la arbaro Trần Hưng Đạo]] en la komunumo Tam Kim estas kie la Vjetnama Liberiga Propaganda Teamo, la antaŭulo de [[Popola Armeo de Vjetnamio|la Vjetnama Popola Armeo]], ankaŭ konata kiel [[Việt Minh]], estis fondita. Proksime estas la historiaj lokoj memorantaj la venkon de Việt Minh super la franc-okupitaj fortoj ĉe la fortikaĵoj Phai Khắt kaj Nà Ngần.

[[Khu di tích Đông khê|La historia loko Đông Khê,]] situanta en la komunumo Đông Khê, provinco Cao Bằng, estas testamento pri la historia venko de la frua rezistmilito de la [[Demokratia Respubliko Vjetnamio]] kontraŭ la franca registaro por liberigi la landon: la fortikaĵo Đông Khê kaj la memorareo Ho-Ĉi-Min, kie Ho-Ĉi-Min komandis la fronton.

[[Đền Xuân Lĩnh|La Templo Xuân Lĩnh]] en la komunumo Thạch An estas dediĉita al Trần Quyết. En 1682, li servis kiel avangarda generalo en la kampanjo kontraŭ la Mạc-dinastio, sed estis grave vundita kaj mortis. Li ricevis la titolon &quot;Benita Diaĵo&quot;, kaj donita la nomon Kỳ Lịch Đại Vương, templo estis konstruita de la lokanoj por adori lin. La loko havas historian signifon, reprezentante la tradicion de lukto kaj la aspiron al paco kaj nacia reunuiĝo en la altebenaĵoj de la limregiono ĉe la avangardo de la Patrujo.

[[Chùa Đà Quận|La pagodo Đà Quận]] situas en la kvartalo Thục Phán . La pagodo estis konstruita dum la frua Le-dinastio, dum la regado de imperiestro Cảnh Hưng, sed ĝi iam estis ruinigita. Kiam paco revenis, la halo de la templo kaj la Budho-halo estis pligrandigitaj, kaj granda sonorilo kun cirkonferenco de 7 thước 5 tac (ĉirkaŭ 7.5 metroj) estis gisita. La templo estas kultura kaj spirita orientilo kaj turisma allogaĵo en la regiono.

[[Làng rèn Phúc Sen|La forĝista vilaĝo Phúc Sen]] estas tradicia metiista vilaĝo en monta kalkŝtona regiono de la komunumo Quảng Uyên, kiu ekzistis dum pli ol cent jaroj. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vov.vn/du-lich/lang-ren-quanh-nam-do-lua-o-pac-rang-cao-bang-828963.vov}}&lt;/ref&gt;

[[Lễ hội mời Mẹ Trăng|La Alvoka Festivalo de Lunpatrino]] estas festivalo de la Tày-popolo en la regiono Đông Khê, okazanta frue printempe post la luna jarŝanĝo kaj daŭranta 7 ĝis 10 tagojn. La asocio okazas nur ene de ĉiu vilaĝo, aŭ ili povas inviti parencojn el najbaraj vilaĝoj por partopreni. La festivalo okazas kun la espero, ke Patrino Luno donos benojn, abundan rikolton kaj sanan, rapide kreskantan brutaron. La festivalo prezentas multajn amuzajn agadojn kiel ekzemple societumado, turniĝantaj pintoj, kaj birdĉasado... La festivalo finiĝas per ceremonio nomata Slống Hai, kio signifas resendi la lunon al la ĉielo. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vovworld.vn/vi-VN/content/MjQ5Njk2.vov}}&lt;/ref&gt;

La Nacia Speciala Historia Loko Pác Bó en la komunumo Trường Hà, komplekso de restaĵoj inkluzive de la [[kaverno Cốc Bó]], la rivereto Lenin, la monto Karl Marx kaj la kabano Khuối Nặm, estas proksime asociita kun la revoluciaj agadoj de prezidanto Ho-Ĉi-Min dum lia tempo loĝanta kaj laboranta en Cao Bằng de 1941 ĝis 1945. Ĉi tie, prezidanto Ho-Ĉi-Min rekte gvidis la revolucian movadon, metante la fundamenton por la formiĝo kaj disvolviĝo de la vjetnama revolucio en la antaŭribela periodo.

La Bản Phủ kaj Nà Lữ-fortikaĵoj de la Mạc- dinastiepoko situis en Thục Phán kvartalo.

== Kuirarto ==
La specialaĵoj kaj kuirarto de Cao Bằng inkluzivas: vermiĉelojn Phja Đén, brunan sukeron Bó Tờ, rizkukon Nà Giàng, dolĉan supon Đoỏng Lẹng, acida fo Cao Bằng, nigrajn olivojn, porkaĵon Hạ Lang, bonodoran kukurbon Thạch An, piklitajn bambuŝosojn kun ĉilio, gluecajn rizflokojn Nà Pò, piron Mắc Cọp, rizkukon Thông Huề, acidan viandon, legomojn Sắng, herbo-nutritan anason Trùng Khánh, frukton Mắc Kham, kvinkolorajn sekigitajn vermiĉelojn Hồng Quang, junan maizkukon, Giảo Cổ Lam (speco de kuracherbo), bovaĵkukon Cao Bằng, rizvino Lũng Cải, formikan ovkukon, rostitan anason Cao Bằng, mandarinon Quang Hán, nigran gluecan rizkukon Bảo Lạc, legomojn Bò Khai, bovaĵon Bảo Lâm, foli-fermentitan vinon Thông Nông, flava sukerkano Thể Dục, rizrulaĵojn Cao Bằng, kukon Coóng Phù, kaŝtanojn Trùng Khánh, teon Gynostemma, kukon Đông Khê Pẻng Khua, fumaĵitan kolbason, gluecan rizon Pì Pất, bambuŝosojn, nigran kokidon Bảo Lạc, Khau Nhuc (brazita porka ventro), Mẹc Cảng sojsaŭco, Dớn-legomo, Vinh Quý bruna sukero, fumaĵita bovaĵo, Phục Hòa sukerkanvino, kaj kukoj. Coóc Mò (speco de sovaĝa pruno), Xuân Trường sangopruno, Bánh Áp Chao (speco de vaporita rizkuko), maizvino, Thạch An nigra ĵeleo, Mắc Mật (speco de sovaĝa frukto), Hương porko, Trùng Khánh, bonodora fiŝo-roĉo, stela fiŝo, bonodora fiŝo-anso. Yên Thổ purpura gluiĝema rizo, verda teo, Thông Huề tofuo kun tofusaŭco, Cao Bằng rostita suĉporko, Xôi Trám (speco de gluiĝema rizo), Trùng Khánh miela gluiĝema rizo.

== Sociekonomia ==
En la rangolisto de la [[Indekso de Provinca Konkurencivo]] de Vjetnamio en 2018, la provinco Cao Bang rangis 58-e el 63 provincoj kaj urboj. 

Dum la 5-jara periodo de 2016 ĝis 2020, Cao Bang kontinue novigis kaj disvolviĝis, atingante signifajn rezultojn: Ekonomia kresko estas taksita je 6,57% jare; pokapa enspezo estas taksita je 1 100 USD/persono/jare; totala socia investo atingis 58,72% de la MEP; provincaj buĝetaj enspezoj montris stabilan disvolviĝon, superante la celon de la centra registaro je averaĝe 27% jare; la malriĉecredukta procento averaĝis pli ol 3% jare, kun malriĉaj distriktoj malpliiĝantaj je averaĝe pli ol 4% jare; arbara kovroprocento atingis 54,5%; la procento de urbaj loĝantoj kun aliro al pura akvo atingis pli ol 86%; kaj la procento de kamparaj loĝantoj kun aliro al higiena akvo atingis pli ol 88%. Dum la periodo 2016-2018, 87 projektoj ricevis investajn atestilojn, kun totala investa kapitalo de 12 308 miliardoj da dongoj.

Oni atendas, ke ĉiuj celoj de 2017/17 estos atingitaj aŭ superitaj, kun kelkaj ŝlosilaj indikiloj jene: Ekonomia kreskorapideco (EGIP) estas taksita je 7%; EGIP pokape estas taksita je 24.9 milionoj da VND, ekvivalente al 1 100 USD, plenumante la planon; totalaj buĝetaj enspezoj en la areo estas taksitaj je 1 550 miliardoj da VND, pliiĝo de 37.9% kompare kun la asignita buĝeto de la centra registaro; totala importado kaj eksportado tra la areo estas taksita je 680 milionoj da USD. La totala komerca spezo, inkluzive de monitorita komerca spezo, atingis pli ol 2 500 milionojn da usonaj dolaroj; la malriĉecoprocento malpliiĝis je pli ol 3% laŭ la plurdimensia malriĉeco-normo; kaj la arbarkovro-procento atingis 54,5%. En 2018, 26 projektoj ricevis investajn atestilojn, kun totala investa kapitalo de 2,025 miliardoj da VND.

== Trafiko ==

* Vojoj inkluzivas Nacian Ŝoseon 3, Nacian Ŝoseon 4A, Nacian Ŝoseon 4C, Nacian Ŝoseon 34, Nacian Ŝoseon 34B, [[Quốc lộ 3C|Nacian Ŝoseon 3C]], Ho Chi Minh Ŝoseon, kaj la projekton Đồng Đăng - Trà Lĩnh Expressway, kiu nuntempe estas konstruata, kaj la projekto Hanojo - Thái Nguyên - Bắc Kạn - Cao Bằng Expressway estas atendata komenci konstruadon sur la restanta parto de la rapidvojo de la provinco Thái Nguyên al la provinco Cao Bằng en [[decembro]] [[2026]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://baoxaydung.vn/cao-toc-bac-kan-cao-bang-tang-toc-chuan-bi-mat-bang-truoc-gio-khoi-cong-192260601105020969.htm}}&lt;/ref&gt;
* La akvovojoj inkluzivas la riverojn Bằng Giang, Hiến, Gâm, kaj Bắc Vọng, kiuj fluas tra la areo.

=== Veturila numerplato ===
La numerplatoj, ankaŭ konataj kiel [[Licencplato|veturilaj registradplatoj]], por la areoj ene de la provinco Cao Bằng estas jenaj:

* Cao Bằng urbo: 11-X1, 11-B1
* Trùng Khánh regiono: 11-K1
* Thông Nông regiono: 11-T1
* Trà Lĩnh regiono: 11-Y1
* Quảng Uyên regiono: 11-U1
* Hà Quảng regiono: 11-S1
*  Phục Hòa regiono: 11-P1
* Thạch An regiono: 11-V1
* Bảo Lạc regiono: 11-M1
* Bảo Lâm regiono: 11-L1
* Hạ Lang regiono: 11-R1
* Nguyên Bình regiono: 11-N1
* Hòa An regiono: 11-H1.
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Chocaobang.jpg|alternative=Một khu chợ tại tỉnh Cao Bằng|&lt;center&gt; Merkato en la provinco Cao BằBag.&lt;/center&gt;
File:Nhacaobang.jpg|alternative=Khu phố bên sông Bằng ởphường Nùng Trí Cao|&lt;center&gt; La kvartalo laŭlonge de la rivero Bằng en la kvartalo Nùng Trí Cao&lt;br /&gt; &lt;/center&gt;
File:Khach_san_Bang_Giang.jpg|alternative=Khách sạn Bằng Giang|&lt;center&gt; Hotelo Bằng Giang&lt;/center&gt;
File:Cầu_Bằng_Giang.jpeg|alternative=Cầu Bằng Giang|&lt;center&gt; Ponto Bằng Giang&lt;/center&gt;
File:Mộ_Kim_Đồng,_Cao_Bằng.JPG|alternative=Mộ anh Kim Đồng|&lt;center&gt; La tombo de Kim Đồng&lt;/center&gt;
File:Cautreocaobang.jpg|alternative=Cầu treo Ngọc Xuân ở ranh giới giữaphường Thục Phán và phường Nùng Trí Cao|&lt;center&gt; La pendoponto Ngọc Xuân situas ĉe la limo inter&lt;center&gt; Thục Phán kvartalo kaj Nùng Trí Cao kvartalo&lt;/center&gt;&lt;/center&gt;
File:567_Kegel.JPG|alternative=Núi non Cao Bằng|&lt;center&gt; Montoj de Cao Bằng&lt;/center&gt;
File:CaoBang.jpg|alternative=Ruộng lúa tại Cao Bằng|&lt;center&gt; Rizejoj en Cao Bằng&lt;/center&gt;
File:558_Morgenstimmung_in_Cao_Bang.JPG|alternative=Sông Bằng Giang| Rivero Bằng Giang
File:Quảng_Uyên.jpg|alternative=Xã Quảng Uyên|&lt;center&gt; Komunumo Quảng Uyên&lt;/center&gt;
File:Bang_River_at_Ta_Lung_-_Suikou_border_gates_in_Vietnam_-_China_border.JPG|alternative=Cửa khẩu Tà Lùng|&lt;center&gt; Tà Lùng Limpordego&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Noto ==
{{Referencoj|30em}}
== Referenco ==
{{Commonscat|Cao Bang}}
[[Kategorio:Provincoj de Vjetnamio]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]]</text>
      <sha1>3zy5ennt5a13ovazdjzszmv0qccu40i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503140</id>
      <parentid>9503139</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ducminhduongcb</username>
        <id>253976</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Naturaj kondiĉoj */</comment>
      <origin>9503140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25878" sha1="gzp9vg9lx17f0lpg37tw3s6uuffl6tw" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|Cao Bằng (định hướng)}}

'''Cao Bằng''' estas montara [[provinco]] situanta en la [[Nordoriento de Vjetnamio|nordorienta]] regiono de [[Vjetnamio]] . La provinco havas ĉefe kalkŝtonan montaran terenon kun multaj valoj, riveroj kaj riveretoj, kreante karakterizan naturan pejzaĝon. Cao Bang havas multajn famajn lokojn, precipe la akvofalon Bản Giốc, la kavernon Ngườm Ngao, la historian lokon Pác Bó, ktp. La provinco havas longan limon kun [[Ĉinio]] kaj estas strategie grava areo por ekonomia disvolviĝo, komerco kaj nacia defendo.

Laŭ la datumoj de la [[Vjetnama Provinco, Urba Kunfandado de 2025]], Cao Bằng havas areon de 6 700 hektaroj.&amp;nbsp;km², rangita 23a; loĝantaro: 573 119 homoj, rangita 33a; Produkta Revenuo por Malneta Agrikulturo (GRDP) 2024: 25 203 769 milionoj da VND, rangita 34a; buĝetaj enspezoj 2024: 2 476 011 milionoj da VND, rangita 33a; meza enspezo: 30,70 milionoj da VND/jaro, rangita 32a. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vtv.vn/chinh-tri/danh-sach-du-kien-ten-goi-cua-34-tinh-thanh-pho-va-trung-tam-chinh-tri-hanh-chinh-20250413230809506.htm}}&lt;/ref&gt;

== Geografio ==
La provinco Cao Bằng situas en nordorienta [[Vjetnamio]], kun la sekva geografia situo:

* Oriente kaj norde ĝi limas la [[Gvanŝio|Aŭtonoman Regiono Guangxi Ĝŭang]] ( [[Ĉinio]] ).
* Okcidente, ĝi limas la provincon Tuyên Quang .
* Sude, ĝi limas la provincojn Lạng Sơn kaj Thái Nguyên .

* La plej norda punkto situas ĉe: vilaĝeto Lung Man, komunumo Cốc Pàng .
* La plej orienta punkto situas en la komunumo Lý Quốc .
* La plej okcidenta punkto situas en: komunumo Quảng Lâm .
* La plej suda punkto situas en la vilaĝeto Na Phai, komunumo Đông Khê .

La administra centro de la provinco estas la kvartalo Thục Phán, 279 km de [[Hanojo|Hanojo.]]&amp;nbsp;kilometroj. La longo de la provinco de nordo al sudo estas 80 metroj.&amp;nbsp;km, de 23°7'12&quot;N ĝis 22°21'21&quot;N (kalkulita de la komunumo Đông Khê ĝis la komunumo [[Coc Pang|Cốc Pàng]] ). [[Longo|La larĝo]] en oriento-okcidenta direkto estas 170.&amp;nbsp;De 105°16'15&quot;E – 106°50'25&quot;E (mezurita de la komunumo Quảng Lâm ĝis la komunumo Lý Quốc ), la geografia centro de la provinco situas en la komunumo Minh Tâm .

=== Naturaj kondiĉoj ===
La provinco Cao Bằng havas naturan tersurfacon de 6 690,72 kvadrataj metroj.&amp;nbsp;km², estas kalkŝtona altebenaĵo intermetita kun termontoj, kun averaĝa alteco de pli ol 200 m, kaj la limregiono havas alton de 600–1 300 m super marnivelo. Montoj sur montoj. Arbaroj kaj montoj kovras pli ol 90% de la tuta areo de la provinco. El tio, tri apartaj regionoj formiĝis: la orienta regiono kun multaj rokaj montoj, la okcidenta regiono kun miksaĵo de teraj kaj rokaj montoj, kaj la sudokcidenta regiono, plejparte teraj montoj kun densaj arbaroj.

La provinco havas du gravajn riverojn: la riveron Gâm en la okcidento kaj la riveron Bằng Giang en la centraj kaj orientaj regionoj. Krome, ekzistas pluraj aliaj riveroj kiel ekzemple la rivero Quây Sơn, la rivero Bắc Vọng, la rivero Nho Quế, la rivero Năng, la rivero Neo, kaj la rivero Hiến .
[[File:Tức_cảnh_Pắcpó.JPG|dekstra|eta|250x250ra| La poemo ''&quot;Improvizita Sceno ĉe Pác Bó&quot;'' estas prenita ĉe la historia loko Pác Bó en la komunumo Trường Hà.]]
Plejparto de la regiono de Cao Bằng estas kovrita de arbaroj, do la aero estas sufiĉe pura en kamparaj regionoj, loĝkvartaloj kaj en la urbocentro. La ĉefvojoj en Cao Bằng havas relative malaltajn nivelojn de polvopoluado pro la malalta trafikvolumeno kaj malalta loĝdenso. La riverakvo estas poluata pro la arbitra rubĵetado de iuj loĝantoj, kune kun la sablominado, kio kaŭzis poluadon de la riveroj ĉi tie kaj influis la ekosistemon. La plimulto de veturiloj en la provinco estas motorcikloj, kaj la malalta nombro da veturiloj signifas, ke la fuelkonsumo ne estas alta, kaj Cao Bằng ne estas poluita per forcejaj gasoj kaj multaj aliaj toksaj gasoj. Tial, kompare kun aliaj lokoj en [[Vjetnamio]], Cao Bằng estas unu el la provincoj kun la plej pura kaj malplej poluita klimato.

=== Klimato ===
Ĝenerale, Cao Bằng havas mildan kaj agrablan klimaton. Pro sia humida subtropika klimato kaj vent-eksponita tereno, ĝin rekte influas malvarmaj aeramasoj el la nordo. Tamen, la temperaturo en Cao Bằng neniam falis sub 0 °C.&amp;nbsp;°C, praktike ne estas glacio aŭ neĝo tra la provinco dum vintro (krom kelkaj altaj montaraj regionoj kie glacio povas aperi vintre).

Someron ĉi tie karakterizas varma kaj humida vetero, kun averaĝaj temperaturoj variantaj de 30 ĝis 32 celsiusgradoj.&amp;nbsp;°C kaj averaĝaj minimumoj varias de 23 ĝis 25.&amp;nbsp;°C, temperaturoj ne devas atingi 39-40 °C.&amp;nbsp;°C. Vintre, pro sia vent-fruntanta topografio, Cao Bằng havas klimaton similan al modera, kun averaĝaj temperaturoj variantaj de 5 ĝis 8 celsiusgradoj.&amp;nbsp;°C kaj averaĝa maksimumo de 15 – 28&amp;nbsp;°C, atingante pintajn nivelojn en decembro, januaro kaj februaro, la temperaturoj povas fali al ĉirkaŭ 6-8 °C.&amp;nbsp;°C, malalta humideco, seka vetero komence de la sezono. Printempo kaj aŭtuno ne estas klare difinitaj, kaj la vetero estas neantaŭvidebla; printempo ofte estas humida, dum aŭtuno estas malvarmeta kaj agrabla.

== Loĝantaro ==
{{Lịch sử dân số|[[1990]]|480.000|[[1991]]|481.700|[[1992]]|483.600|[[1993]]|485.700|[[1994]]|487.400|[[1995]]|489.200|[[1996]]|489.400|[[1997]]|490.000|[[1998]]|490.500|[[1999]]|492.100|[[2000]]|493.900|[[2001]]|496.200|[[2002]]|498.700|[[2003]]|500.800|[[2004]]|502.800|[[2005]]|504.900|[[2006]]|506.800|[[2007]]|508.600|[[2008]]|510.500|[[1 tháng 10|01]]/[[Tháng mười|10]]/[[2009]]|507.183|[[2009]]|511.200|[[2010]]|512.600|[[2011]]|514.000|[[2012]]|515.200|[[2013]]|517.900|[[2014]]|520.200|[[2015]]|522.400|[[2016]]|529.800|[[2017]]|535.400|[[2018]]|540.400|[[1 tháng 4|01]]/[[Tháng tư|04]]/[[2019]]|530.341|[[2019]]|530.900|[[2020]]|533.100|[[2021]]|542.200|[[2022]]|543.100|[[2023]]|547.900|[[1 tháng 4|01]]/[[Tháng tư|04]]/[[2024]]|555.809|[[2024]]|558.500|[[31 tháng 12|31]]/[[Tháng mười hai|12]]/[[2024]]|573.119|[[2025]]|562.929|[[31 tháng 12|31]]/[[Tháng mười hai|12]]/[[2025]]|666.666|title=Lịch sử phát triển dân số tỉnh Cao Bằng qua các năm|type=|align=|direction=|cols=2|width=12em|state=|shading=|pop_name=|percentages=|footnote=|source=Trang Thông tin điện tử Cục Thống kê - Bộ Tài chính&lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot;/&gt;}}La etnaj grupoj en Cao Bằng inkluzivas la Tày : 216 577 homoj (konstituantaj 40,84% de la loĝantaro), kaj la Nùng : 158 114 homoj (29,81%). %), [[Hmongoj]] : 61 579 homoj (11,65%) %), Dao : 54 947 homoj (10,36 %), Kinh : 27 170 homoj (5,12) %), Sán Chay: 7 908 homoj (1,49%), Lô Lô: 2 861 homoj (0,54%), aliaj etnaj grupoj: 1 005 homoj (0,19%).

En la jaro 2024, la provinco Cao Bằng havas naturan areon de 6 700,39 kvadrataj kilometroj.&amp;nbsp;km², &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la averaĝa loĝantaro estas 558 460 homoj, &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; el kiuj la ĉirkaŭkalkulata vira loĝantaro estas ĉirkaŭ 280 200 homoj ( 50,17 %),  la ĉirkaŭkalkulata ina loĝantaro estas ĉirkaŭ 278 260 homoj ( 49,83 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la ĉirkaŭkalkulata urba loĝantaro estas ĉirkaŭ 142 200 homoj ( 25,46 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la ĉirkaŭkalkulata kampara loĝantaro estas ĉirkaŭ 416 260 homoj ( 74,54 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; kun loĝdenso de 83 homoj/km². &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt;

Je la 31a de decembro 2024, la provinco Cao Bang havis naturan areon de 6 700,39 kvadrataj kilometroj.&amp;nbsp;km², loĝantaro 573 119 homoj, loĝdenso 85 homoj/km². &lt;ref name=&quot;TT&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://tuoitre.vn/chi-tiet-du-kien-quy-mo-dan-so-dien-tich-kinh-te-cua-34-tinh-thanh-sau-sap-nhap-20250513081155167.htm}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DT&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://dantri.com.vn/noi-vu/du-kien-chi-tiet-dien-tich-dan-so-quy-mo-kinh-te-cua-34-tinh-thanh-moi-20250609213449364.htm}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
{{Vidu ankaŭ|Administra historio de Cao Bằng}}

== Administrado ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;6&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; margin-top: 16px&quot; width=&quot;100%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: #E6E6FA; font-size: 95%;&quot; |Listo de administraj unuoj sub la provinco Cao Bằng
|-
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: #F5F5DC; padding-left: 30px;&quot; |'''Kvartalo (3)'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Nùng Trí Cao
|29,31
|19.507
|-
| align=&quot;left&quot; |Tân Giang
|84,26
|18.204
|-
| align=&quot;left&quot; |Thục Phán
|55,44
|41.157
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: #F5F5DC; padding-left: 30px;&quot; |'''Komunumo (53)'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bạch Đằng
|141,61
|4.808
|-
| align=&quot;left&quot; |Bảo Lạc
|118,70
|10.889
|-
| align=&quot;left&quot; |Bảo Lâm
|161,82
|14.198
|-
| align=&quot;left&quot; |Bế Văn Đàn
|118,31
|10.253
|-
| align=&quot;left&quot; |Ca Thành
|109,85
|4.684
|-
| align=&quot;left&quot; |Canh Tân
|132,26
|4.513
|-
| align=&quot;left&quot; |Cần Yên
|144,64
|10.375
|-
| align=&quot;left&quot; |Cô Ba
|134,52
|8.397
|-
| align=&quot;left&quot; |Cốc Pàng
|170,28
|10.134
|-
| align=&quot;left&quot; |Đàm Thủy
|114,63
|12.281
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Đình Phong
|113,77
|10.778
|-
| align=&quot;left&quot; |Đoài Dương
|114,48
|12.536
|-
| align=&quot;left&quot; |Độc Lập
|102,21
|8.400
|-
| align=&quot;left&quot; |Đông Khê
|125,27
|9.099
|-
| align=&quot;left&quot; |Đức Long
|106,93
|5.236
|-
| align=&quot;left&quot; |Hạ Lang
|81,13
|8.091
|-
| align=&quot;left&quot; |Hà Quảng
|112,25
|10.997
|-
| align=&quot;left&quot; |Hạnh Phúc
|126,78
|15.009
|-
| align=&quot;left&quot; |Hòa An
|97,03
|20.329
|-
| align=&quot;left&quot; |Huy Giáp
|133,76
|7.373
|-
| align=&quot;left&quot; |Hưng Đạo
|122,43
|9.354
|-
| align=&quot;left&quot; |Khánh Xuân
|109,96
|6.563
|-
| align=&quot;left&quot; |Kim Đồng
|112,06
|6.056
|-
| align=&quot;left&quot; |Lũng Nặm
|97,59
|7.221
|-
| align=&quot;left&quot; |Lý Bôn
|173,25
|11.807
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Lý Quốc
|102,18
|5.966
|-
| align=&quot;left&quot; |Minh Khai
|173,40
|4.437
|-
| align=&quot;left&quot; |Minh Tâm
|106,64
|8.182
|-
| align=&quot;left&quot; |Nam Quang
|148,16
|10.140
|-
| align=&quot;left&quot; |Nam Tuấn
|119,66
|16.310
|-
| align=&quot;left&quot; |Nguyên Bình
|99,73
|9.278
|-
| align=&quot;left&quot; |Nguyễn Huệ
|146,80
|9.349
|-
| align=&quot;left&quot; |Phan Thanh
|138,09
|6.647
|-
| align=&quot;left&quot; |Phục Hòa
|122,70
|14.339
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Hán
|93,61
|6.918
|-
| align=&quot;left&quot; |Quảng Lâm
|172,93
|15.245
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Long
|130,15
|5.768
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Trung
|82,60
|5.975
|-
| align=&quot;left&quot; |Quảng Uyên
|128,05
|16.689
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Sơn Lộ
|97,38
|5.578
|-
| align=&quot;left&quot; |Tam Kim
|161,81
|5.864
|-
| align=&quot;left&quot; |Thạch An
|113,74
|7.589
|-
| align=&quot;left&quot; |Thành Công
|140,63
|5.138
|-
| align=&quot;left&quot; |Thanh Long
|118,62
|6.507
|-
| align=&quot;left&quot; |Thông Nông
|94,29
|9.458
|-
| align=&quot;left&quot; |Tĩnh Túc
|86,79
|5.850
|-
| align=&quot;left&quot; |Tổng Cọt
|100,48
|6.854
|-
| align=&quot;left&quot; |Trà Lĩnh
|74,97
|10.805
|-
| align=&quot;left&quot; |Trùng Khánh
|125,50
|17.849
|-
| align=&quot;left&quot; |Trường Hà
|143,30
|12.736
|-
| align=&quot;left&quot; |Vinh Quý
|143,06
|6.920
|-
| align=&quot;left&quot; |Xuân Trường
|122,92
|5.669
|-
| align=&quot;left&quot; |Yên Thổ
|167,67
|12.810
|}
|}

== Turismo ==
Situanta en la norda parto de la [[regiono Việt Bắc]], ĉe la plej norda punkto de la lando, Cao Bằng estas benita per abunda turisma potencialo.

=== pitoreskaj lokoj ===
Cao Bằng fanfaronas pri majestaj kaj vastaj montoj, arbaroj, riveroj kaj riveretoj, kaj granda parto de sia naturo restas netuŝita kaj netuŝita.

La areo ĉirkaŭ Bản Giốc Akvofalo kaj Ngườm Ngao Kaverno en Đàm Thủy komunumo estas bela pitoreska loko. Situanta ĉe la rivero Quây Sơn, la akvofalo estas laŭdata kiel unu el la plej belaj akvofaloj en la regiono kaj la mondo. La Kaverno Ngườm Ngao (loke tradukita kiel &quot;Tigra Kaverno&quot;) estas mondo de naturaj stalaktitoj kaj stalagmitoj en miloj da malsamaj formoj, kelkaj similaj al amasoj da rizo, oro aŭ arĝento, aliaj kiel elefantoj, drakoj, tigroj, nuboj, arboj, floroj, birdoj kaj malvarmetaj, babilantaj subteraj riveretoj. Ĉi tiu loko evoluis en alloga turisma celloko, altirante vizitantojn el la tuta lando kaj eksterlando por ĝui ĝian belecon.

Krome, estas la montlago Thang Hen en la komunumo Trà Lĩnh kaj la monto Phia Oac en la komunumo Thành Công.

La 12-an de aprilo 2018, dum sia 204-a sesio en Parizo, la Plenuma Komitato de UNESKO adoptis rezolucion, kiu agnoskas la Geoparkon Non Nước Cao Bằng kiel [[Geoparko|Tutmondan Geoparkon de UNESKO]] . Kun ĉi tiu titolo, Cao Bang Geoparko fariĝas la dua Tutmonda Geoparko en Vjetnamio, post Đồng Văn Karst Plateau Geoparko en Tuyên Quang.

=== Kultura turismo ===
[[File:Mộ_anh_Kim_Đồng.JPG|dekstra|eta|233x233ra|&lt;center&gt; La tomboŝtono de Kim Đồng&lt;/center&gt;]]
[[File:Lang_van_hoa_Dan_toc_Tay,_Dam_Thuy,_Trung_khanh,_Cao_bang,_Vietnam_-_panoramio.jpg|eta| Tày-a etna kultura vilaĝo, Đàm Thủy]]
Cao Bằng estas lando kun longa revolucia tradicio, la naskiĝloko de la vjetnama revolucio. Ĉefa ekzemplo estas la revolucia historia loko Pác Bó, situanta en la komunumo Trường Hà. Tie ĉi [[Ho Chi Minh|prezidanto Ho-Ĉi-Min]] revenis al Vjetnamio, loĝis kaj laboris, kaj gvidis la vjetnaman revolucion por atingi nacian sendependecon de 1941 ĝis 1945.

[[Khu di tích Kim Đồng|La Memorejo Kim Đồng]] inkluzivas la tombon de Kim Đồng kaj belegan monumenton ĉe la piedo de tura roka montaro. La monumento prezentas Kim Đồng portantan tradiciajn Nung-vestojn kaj tenantan leterkolombon supre. Antaŭ la monumento estas 14 ŝtonaj ŝtupoj kaj 14 altaj, verdaj arboj. Ĉi tiu loko havas grandan malferman areon, kie ĉiujare [[Antaŭadolesko|adoleskantoj]] kaj [[Infano|infanoj]] el la provinco Cao Bằng kaj tra la tuta lando kolektiĝas por kampadi, ludi kaj kanti.

[[Khu di tích lịch sử Rừng Trần Hưng Đạo|La historia loko de la arbaro Trần Hưng Đạo]] en la komunumo Tam Kim estas kie la Vjetnama Liberiga Propaganda Teamo, la antaŭulo de [[Popola Armeo de Vjetnamio|la Vjetnama Popola Armeo]], ankaŭ konata kiel [[Việt Minh]], estis fondita. Proksime estas la historiaj lokoj memorantaj la venkon de Việt Minh super la franc-okupitaj fortoj ĉe la fortikaĵoj Phai Khắt kaj Nà Ngần.

[[Khu di tích Đông khê|La historia loko Đông Khê,]] situanta en la komunumo Đông Khê, provinco Cao Bằng, estas testamento pri la historia venko de la frua rezistmilito de la [[Demokratia Respubliko Vjetnamio]] kontraŭ la franca registaro por liberigi la landon: la fortikaĵo Đông Khê kaj la memorareo Ho-Ĉi-Min, kie Ho-Ĉi-Min komandis la fronton.

[[Đền Xuân Lĩnh|La Templo Xuân Lĩnh]] en la komunumo Thạch An estas dediĉita al Trần Quyết. En 1682, li servis kiel avangarda generalo en la kampanjo kontraŭ la Mạc-dinastio, sed estis grave vundita kaj mortis. Li ricevis la titolon &quot;Benita Diaĵo&quot;, kaj donita la nomon Kỳ Lịch Đại Vương, templo estis konstruita de la lokanoj por adori lin. La loko havas historian signifon, reprezentante la tradicion de lukto kaj la aspiron al paco kaj nacia reunuiĝo en la altebenaĵoj de la limregiono ĉe la avangardo de la Patrujo.

[[Chùa Đà Quận|La pagodo Đà Quận]] situas en la kvartalo Thục Phán . La pagodo estis konstruita dum la frua Le-dinastio, dum la regado de imperiestro Cảnh Hưng, sed ĝi iam estis ruinigita. Kiam paco revenis, la halo de la templo kaj la Budho-halo estis pligrandigitaj, kaj granda sonorilo kun cirkonferenco de 7 thước 5 tac (ĉirkaŭ 7.5 metroj) estis gisita. La templo estas kultura kaj spirita orientilo kaj turisma allogaĵo en la regiono.

[[Làng rèn Phúc Sen|La forĝista vilaĝo Phúc Sen]] estas tradicia metiista vilaĝo en monta kalkŝtona regiono de la komunumo Quảng Uyên, kiu ekzistis dum pli ol cent jaroj. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vov.vn/du-lich/lang-ren-quanh-nam-do-lua-o-pac-rang-cao-bang-828963.vov}}&lt;/ref&gt;

[[Lễ hội mời Mẹ Trăng|La Alvoka Festivalo de Lunpatrino]] estas festivalo de la Tày-popolo en la regiono Đông Khê, okazanta frue printempe post la luna jarŝanĝo kaj daŭranta 7 ĝis 10 tagojn. La asocio okazas nur ene de ĉiu vilaĝo, aŭ ili povas inviti parencojn el najbaraj vilaĝoj por partopreni. La festivalo okazas kun la espero, ke Patrino Luno donos benojn, abundan rikolton kaj sanan, rapide kreskantan brutaron. La festivalo prezentas multajn amuzajn agadojn kiel ekzemple societumado, turniĝantaj pintoj, kaj birdĉasado... La festivalo finiĝas per ceremonio nomata Slống Hai, kio signifas resendi la lunon al la ĉielo. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vovworld.vn/vi-VN/content/MjQ5Njk2.vov}}&lt;/ref&gt;

La Nacia Speciala Historia Loko Pác Bó en la komunumo Trường Hà, komplekso de restaĵoj inkluzive de la [[kaverno Cốc Bó]], la rivereto Lenin, la monto Karl Marx kaj la kabano Khuối Nặm, estas proksime asociita kun la revoluciaj agadoj de prezidanto Ho-Ĉi-Min dum lia tempo loĝanta kaj laboranta en Cao Bằng de 1941 ĝis 1945. Ĉi tie, prezidanto Ho-Ĉi-Min rekte gvidis la revolucian movadon, metante la fundamenton por la formiĝo kaj disvolviĝo de la vjetnama revolucio en la antaŭribela periodo.

La Bản Phủ kaj Nà Lữ-fortikaĵoj de la Mạc- dinastiepoko situis en Thục Phán kvartalo.

== Kuirarto ==
La specialaĵoj kaj kuirarto de Cao Bằng inkluzivas: vermiĉelojn Phja Đén, brunan sukeron Bó Tờ, rizkukon Nà Giàng, dolĉan supon Đoỏng Lẹng, acida fo Cao Bằng, nigrajn olivojn, porkaĵon Hạ Lang, bonodoran kukurbon Thạch An, piklitajn bambuŝosojn kun ĉilio, gluecajn rizflokojn Nà Pò, piron Mắc Cọp, rizkukon Thông Huề, acidan viandon, legomojn Sắng, herbo-nutritan anason Trùng Khánh, frukton Mắc Kham, kvinkolorajn sekigitajn vermiĉelojn Hồng Quang, junan maizkukon, Giảo Cổ Lam (speco de kuracherbo), bovaĵkukon Cao Bằng, rizvino Lũng Cải, formikan ovkukon, rostitan anason Cao Bằng, mandarinon Quang Hán, nigran gluecan rizkukon Bảo Lạc, legomojn Bò Khai, bovaĵon Bảo Lâm, foli-fermentitan vinon Thông Nông, flava sukerkano Thể Dục, rizrulaĵojn Cao Bằng, kukon Coóng Phù, kaŝtanojn Trùng Khánh, teon Gynostemma, kukon Đông Khê Pẻng Khua, fumaĵitan kolbason, gluecan rizon Pì Pất, bambuŝosojn, nigran kokidon Bảo Lạc, Khau Nhuc (brazita porka ventro), Mẹc Cảng sojsaŭco, Dớn-legomo, Vinh Quý bruna sukero, fumaĵita bovaĵo, Phục Hòa sukerkanvino, kaj kukoj. Coóc Mò (speco de sovaĝa pruno), Xuân Trường sangopruno, Bánh Áp Chao (speco de vaporita rizkuko), maizvino, Thạch An nigra ĵeleo, Mắc Mật (speco de sovaĝa frukto), Hương porko, Trùng Khánh, bonodora fiŝo-roĉo, stela fiŝo, bonodora fiŝo-anso. Yên Thổ purpura gluiĝema rizo, verda teo, Thông Huề tofuo kun tofusaŭco, Cao Bằng rostita suĉporko, Xôi Trám (speco de gluiĝema rizo), Trùng Khánh miela gluiĝema rizo.

== Sociekonomia ==
En la rangolisto de la [[Indekso de Provinca Konkurencivo]] de Vjetnamio en 2018, la provinco Cao Bang rangis 58-e el 63 provincoj kaj urboj. 

Dum la 5-jara periodo de 2016 ĝis 2020, Cao Bang kontinue novigis kaj disvolviĝis, atingante signifajn rezultojn: Ekonomia kresko estas taksita je 6,57% jare; pokapa enspezo estas taksita je 1 100 USD/persono/jare; totala socia investo atingis 58,72% de la MEP; provincaj buĝetaj enspezoj montris stabilan disvolviĝon, superante la celon de la centra registaro je averaĝe 27% jare; la malriĉecredukta procento averaĝis pli ol 3% jare, kun malriĉaj distriktoj malpliiĝantaj je averaĝe pli ol 4% jare; arbara kovroprocento atingis 54,5%; la procento de urbaj loĝantoj kun aliro al pura akvo atingis pli ol 86%; kaj la procento de kamparaj loĝantoj kun aliro al higiena akvo atingis pli ol 88%. Dum la periodo 2016-2018, 87 projektoj ricevis investajn atestilojn, kun totala investa kapitalo de 12 308 miliardoj da dongoj.

Oni atendas, ke ĉiuj celoj de 2017/17 estos atingitaj aŭ superitaj, kun kelkaj ŝlosilaj indikiloj jene: Ekonomia kreskorapideco (EGIP) estas taksita je 7%; EGIP pokape estas taksita je 24.9 milionoj da VND, ekvivalente al 1 100 USD, plenumante la planon; totalaj buĝetaj enspezoj en la areo estas taksitaj je 1 550 miliardoj da VND, pliiĝo de 37.9% kompare kun la asignita buĝeto de la centra registaro; totala importado kaj eksportado tra la areo estas taksita je 680 milionoj da USD. La totala komerca spezo, inkluzive de monitorita komerca spezo, atingis pli ol 2 500 milionojn da usonaj dolaroj; la malriĉecoprocento malpliiĝis je pli ol 3% laŭ la plurdimensia malriĉeco-normo; kaj la arbarkovro-procento atingis 54,5%. En 2018, 26 projektoj ricevis investajn atestilojn, kun totala investa kapitalo de 2,025 miliardoj da VND.

== Trafiko ==

* Vojoj inkluzivas Nacian Ŝoseon 3, Nacian Ŝoseon 4A, Nacian Ŝoseon 4C, Nacian Ŝoseon 34, Nacian Ŝoseon 34B, [[Quốc lộ 3C|Nacian Ŝoseon 3C]], Ho Chi Minh Ŝoseon, kaj la projekton Đồng Đăng - Trà Lĩnh Expressway, kiu nuntempe estas konstruata, kaj la projekto Hanojo - Thái Nguyên - Bắc Kạn - Cao Bằng Expressway estas atendata komenci konstruadon sur la restanta parto de la rapidvojo de la provinco Thái Nguyên al la provinco Cao Bằng en [[decembro]] [[2026]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://baoxaydung.vn/cao-toc-bac-kan-cao-bang-tang-toc-chuan-bi-mat-bang-truoc-gio-khoi-cong-192260601105020969.htm}}&lt;/ref&gt;
* La akvovojoj inkluzivas la riverojn Bằng Giang, Hiến, Gâm, kaj Bắc Vọng, kiuj fluas tra la areo.

=== Veturila numerplato ===
La numerplatoj, ankaŭ konataj kiel [[Licencplato|veturilaj registradplatoj]], por la areoj ene de la provinco Cao Bằng estas jenaj:

* Cao Bằng urbo: 11-X1, 11-B1
* Trùng Khánh regiono: 11-K1
* Thông Nông regiono: 11-T1
* Trà Lĩnh regiono: 11-Y1
* Quảng Uyên regiono: 11-U1
* Hà Quảng regiono: 11-S1
*  Phục Hòa regiono: 11-P1
* Thạch An regiono: 11-V1
* Bảo Lạc regiono: 11-M1
* Bảo Lâm regiono: 11-L1
* Hạ Lang regiono: 11-R1
* Nguyên Bình regiono: 11-N1
* Hòa An regiono: 11-H1.
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Chocaobang.jpg|alternative=Một khu chợ tại tỉnh Cao Bằng|&lt;center&gt; Merkato en la provinco Cao BằBag.&lt;/center&gt;
File:Nhacaobang.jpg|alternative=Khu phố bên sông Bằng ởphường Nùng Trí Cao|&lt;center&gt; La kvartalo laŭlonge de la rivero Bằng en la kvartalo Nùng Trí Cao&lt;br /&gt; &lt;/center&gt;
File:Khach_san_Bang_Giang.jpg|alternative=Khách sạn Bằng Giang|&lt;center&gt; Hotelo Bằng Giang&lt;/center&gt;
File:Cầu_Bằng_Giang.jpeg|alternative=Cầu Bằng Giang|&lt;center&gt; Ponto Bằng Giang&lt;/center&gt;
File:Mộ_Kim_Đồng,_Cao_Bằng.JPG|alternative=Mộ anh Kim Đồng|&lt;center&gt; La tombo de Kim Đồng&lt;/center&gt;
File:Cautreocaobang.jpg|alternative=Cầu treo Ngọc Xuân ở ranh giới giữaphường Thục Phán và phường Nùng Trí Cao|&lt;center&gt; La pendoponto Ngọc Xuân situas ĉe la limo inter&lt;center&gt; Thục Phán kvartalo kaj Nùng Trí Cao kvartalo&lt;/center&gt;&lt;/center&gt;
File:567_Kegel.JPG|alternative=Núi non Cao Bằng|&lt;center&gt; Montoj de Cao Bằng&lt;/center&gt;
File:CaoBang.jpg|alternative=Ruộng lúa tại Cao Bằng|&lt;center&gt; Rizejoj en Cao Bằng&lt;/center&gt;
File:558_Morgenstimmung_in_Cao_Bang.JPG|alternative=Sông Bằng Giang| Rivero Bằng Giang
File:Quảng_Uyên.jpg|alternative=Xã Quảng Uyên|&lt;center&gt; Komunumo Quảng Uyên&lt;/center&gt;
File:Bang_River_at_Ta_Lung_-_Suikou_border_gates_in_Vietnam_-_China_border.JPG|alternative=Cửa khẩu Tà Lùng|&lt;center&gt; Tà Lùng Limpordego&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Noto ==
{{Referencoj|30em}}
== Referenco ==
{{Commonscat|Cao Bang}}
[[Kategorio:Provincoj de Vjetnamio]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]]</text>
      <sha1>gzp9vg9lx17f0lpg37tw3s6uuffl6tw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503141</id>
      <parentid>9503140</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ducminhduongcb</username>
        <id>253976</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Loĝantaro */</comment>
      <origin>9503141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24622" sha1="r6wgpjmzd6tahljglsgn142knyl4qzh" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|Cao Bằng (định hướng)}}

'''Cao Bằng''' estas montara [[provinco]] situanta en la [[Nordoriento de Vjetnamio|nordorienta]] regiono de [[Vjetnamio]] . La provinco havas ĉefe kalkŝtonan montaran terenon kun multaj valoj, riveroj kaj riveretoj, kreante karakterizan naturan pejzaĝon. Cao Bang havas multajn famajn lokojn, precipe la akvofalon Bản Giốc, la kavernon Ngườm Ngao, la historian lokon Pác Bó, ktp. La provinco havas longan limon kun [[Ĉinio]] kaj estas strategie grava areo por ekonomia disvolviĝo, komerco kaj nacia defendo.

Laŭ la datumoj de la [[Vjetnama Provinco, Urba Kunfandado de 2025]], Cao Bằng havas areon de 6 700 hektaroj.&amp;nbsp;km², rangita 23a; loĝantaro: 573 119 homoj, rangita 33a; Produkta Revenuo por Malneta Agrikulturo (GRDP) 2024: 25 203 769 milionoj da VND, rangita 34a; buĝetaj enspezoj 2024: 2 476 011 milionoj da VND, rangita 33a; meza enspezo: 30,70 milionoj da VND/jaro, rangita 32a. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vtv.vn/chinh-tri/danh-sach-du-kien-ten-goi-cua-34-tinh-thanh-pho-va-trung-tam-chinh-tri-hanh-chinh-20250413230809506.htm}}&lt;/ref&gt;

== Geografio ==
La provinco Cao Bằng situas en nordorienta [[Vjetnamio]], kun la sekva geografia situo:

* Oriente kaj norde ĝi limas la [[Gvanŝio|Aŭtonoman Regiono Guangxi Ĝŭang]] ( [[Ĉinio]] ).
* Okcidente, ĝi limas la provincon Tuyên Quang .
* Sude, ĝi limas la provincojn Lạng Sơn kaj Thái Nguyên .

* La plej norda punkto situas ĉe: vilaĝeto Lung Man, komunumo Cốc Pàng .
* La plej orienta punkto situas en la komunumo Lý Quốc .
* La plej okcidenta punkto situas en: komunumo Quảng Lâm .
* La plej suda punkto situas en la vilaĝeto Na Phai, komunumo Đông Khê .

La administra centro de la provinco estas la kvartalo Thục Phán, 279 km de [[Hanojo|Hanojo.]]&amp;nbsp;kilometroj. La longo de la provinco de nordo al sudo estas 80 metroj.&amp;nbsp;km, de 23°7'12&quot;N ĝis 22°21'21&quot;N (kalkulita de la komunumo Đông Khê ĝis la komunumo [[Coc Pang|Cốc Pàng]] ). [[Longo|La larĝo]] en oriento-okcidenta direkto estas 170.&amp;nbsp;De 105°16'15&quot;E – 106°50'25&quot;E (mezurita de la komunumo Quảng Lâm ĝis la komunumo Lý Quốc ), la geografia centro de la provinco situas en la komunumo Minh Tâm .

=== Naturaj kondiĉoj ===
La provinco Cao Bằng havas naturan tersurfacon de 6 690,72 kvadrataj metroj.&amp;nbsp;km², estas kalkŝtona altebenaĵo intermetita kun termontoj, kun averaĝa alteco de pli ol 200 m, kaj la limregiono havas alton de 600–1 300 m super marnivelo. Montoj sur montoj. Arbaroj kaj montoj kovras pli ol 90% de la tuta areo de la provinco. El tio, tri apartaj regionoj formiĝis: la orienta regiono kun multaj rokaj montoj, la okcidenta regiono kun miksaĵo de teraj kaj rokaj montoj, kaj la sudokcidenta regiono, plejparte teraj montoj kun densaj arbaroj.

La provinco havas du gravajn riverojn: la riveron Gâm en la okcidento kaj la riveron Bằng Giang en la centraj kaj orientaj regionoj. Krome, ekzistas pluraj aliaj riveroj kiel ekzemple la rivero Quây Sơn, la rivero Bắc Vọng, la rivero Nho Quế, la rivero Năng, la rivero Neo, kaj la rivero Hiến .
[[File:Tức_cảnh_Pắcpó.JPG|dekstra|eta|250x250ra| La poemo ''&quot;Improvizita Sceno ĉe Pác Bó&quot;'' estas prenita ĉe la historia loko Pác Bó en la komunumo Trường Hà.]]
Plejparto de la regiono de Cao Bằng estas kovrita de arbaroj, do la aero estas sufiĉe pura en kamparaj regionoj, loĝkvartaloj kaj en la urbocentro. La ĉefvojoj en Cao Bằng havas relative malaltajn nivelojn de polvopoluado pro la malalta trafikvolumeno kaj malalta loĝdenso. La riverakvo estas poluata pro la arbitra rubĵetado de iuj loĝantoj, kune kun la sablominado, kio kaŭzis poluadon de la riveroj ĉi tie kaj influis la ekosistemon. La plimulto de veturiloj en la provinco estas motorcikloj, kaj la malalta nombro da veturiloj signifas, ke la fuelkonsumo ne estas alta, kaj Cao Bằng ne estas poluita per forcejaj gasoj kaj multaj aliaj toksaj gasoj. Tial, kompare kun aliaj lokoj en [[Vjetnamio]], Cao Bằng estas unu el la provincoj kun la plej pura kaj malplej poluita klimato.

=== Klimato ===
Ĝenerale, Cao Bằng havas mildan kaj agrablan klimaton. Pro sia humida subtropika klimato kaj vent-eksponita tereno, ĝin rekte influas malvarmaj aeramasoj el la nordo. Tamen, la temperaturo en Cao Bằng neniam falis sub 0 °C.&amp;nbsp;°C, praktike ne estas glacio aŭ neĝo tra la provinco dum vintro (krom kelkaj altaj montaraj regionoj kie glacio povas aperi vintre).

Someron ĉi tie karakterizas varma kaj humida vetero, kun averaĝaj temperaturoj variantaj de 30 ĝis 32 celsiusgradoj.&amp;nbsp;°C kaj averaĝaj minimumoj varias de 23 ĝis 25.&amp;nbsp;°C, temperaturoj ne devas atingi 39-40 °C.&amp;nbsp;°C. Vintre, pro sia vent-fruntanta topografio, Cao Bằng havas klimaton similan al modera, kun averaĝaj temperaturoj variantaj de 5 ĝis 8 celsiusgradoj.&amp;nbsp;°C kaj averaĝa maksimumo de 15 – 28&amp;nbsp;°C, atingante pintajn nivelojn en decembro, januaro kaj februaro, la temperaturoj povas fali al ĉirkaŭ 6-8 °C.&amp;nbsp;°C, malalta humideco, seka vetero komence de la sezono. Printempo kaj aŭtuno ne estas klare difinitaj, kaj la vetero estas neantaŭvidebla; printempo ofte estas humida, dum aŭtuno estas malvarmeta kaj agrabla.

== Loĝantaro ==
La etnaj grupoj en Cao Bằng inkluzivas la Tày : 216 577 homoj (konstituantaj 40,84% de la loĝantaro), kaj la Nùng : 158 114 homoj (29,81%). %), [[Hmongoj]] : 61 579 homoj (11,65%) %), Dao : 54 947 homoj (10,36 %), Kinh : 27 170 homoj (5,12) %), Sán Chay: 7 908 homoj (1,49%), Lô Lô: 2 861 homoj (0,54%), aliaj etnaj grupoj: 1 005 homoj (0,19%).

En la jaro 2024, la provinco Cao Bằng havas naturan areon de 6 700,39 kvadrataj kilometroj.&amp;nbsp;km², &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la averaĝa loĝantaro estas 558 460 homoj, &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; el kiuj la ĉirkaŭkalkulata vira loĝantaro estas ĉirkaŭ 280 200 homoj ( 50,17 %),  la ĉirkaŭkalkulata ina loĝantaro estas ĉirkaŭ 278 260 homoj ( 49,83 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la ĉirkaŭkalkulata urba loĝantaro estas ĉirkaŭ 142 200 homoj ( 25,46 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la ĉirkaŭkalkulata kampara loĝantaro estas ĉirkaŭ 416 260 homoj ( 74,54 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; kun loĝdenso de 83 homoj/km². &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt;

Je la 31a de decembro 2024, la provinco Cao Bang havis naturan areon de 6 700,39 kvadrataj kilometroj.&amp;nbsp;km², loĝantaro 573 119 homoj, loĝdenso 85 homoj/km². &lt;ref name=&quot;TT&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://tuoitre.vn/chi-tiet-du-kien-quy-mo-dan-so-dien-tich-kinh-te-cua-34-tinh-thanh-sau-sap-nhap-20250513081155167.htm}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DT&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://dantri.com.vn/noi-vu/du-kien-chi-tiet-dien-tich-dan-so-quy-mo-kinh-te-cua-34-tinh-thanh-moi-20250609213449364.htm}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
{{Vidu ankaŭ|Administra historio de Cao Bằng}}

== Administrado ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;6&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; margin-top: 16px&quot; width=&quot;100%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: #E6E6FA; font-size: 95%;&quot; |Listo de administraj unuoj sub la provinco Cao Bằng
|-
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: #F5F5DC; padding-left: 30px;&quot; |'''Kvartalo (3)'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Nùng Trí Cao
|29,31
|19.507
|-
| align=&quot;left&quot; |Tân Giang
|84,26
|18.204
|-
| align=&quot;left&quot; |Thục Phán
|55,44
|41.157
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: #F5F5DC; padding-left: 30px;&quot; |'''Komunumo (53)'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bạch Đằng
|141,61
|4.808
|-
| align=&quot;left&quot; |Bảo Lạc
|118,70
|10.889
|-
| align=&quot;left&quot; |Bảo Lâm
|161,82
|14.198
|-
| align=&quot;left&quot; |Bế Văn Đàn
|118,31
|10.253
|-
| align=&quot;left&quot; |Ca Thành
|109,85
|4.684
|-
| align=&quot;left&quot; |Canh Tân
|132,26
|4.513
|-
| align=&quot;left&quot; |Cần Yên
|144,64
|10.375
|-
| align=&quot;left&quot; |Cô Ba
|134,52
|8.397
|-
| align=&quot;left&quot; |Cốc Pàng
|170,28
|10.134
|-
| align=&quot;left&quot; |Đàm Thủy
|114,63
|12.281
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Đình Phong
|113,77
|10.778
|-
| align=&quot;left&quot; |Đoài Dương
|114,48
|12.536
|-
| align=&quot;left&quot; |Độc Lập
|102,21
|8.400
|-
| align=&quot;left&quot; |Đông Khê
|125,27
|9.099
|-
| align=&quot;left&quot; |Đức Long
|106,93
|5.236
|-
| align=&quot;left&quot; |Hạ Lang
|81,13
|8.091
|-
| align=&quot;left&quot; |Hà Quảng
|112,25
|10.997
|-
| align=&quot;left&quot; |Hạnh Phúc
|126,78
|15.009
|-
| align=&quot;left&quot; |Hòa An
|97,03
|20.329
|-
| align=&quot;left&quot; |Huy Giáp
|133,76
|7.373
|-
| align=&quot;left&quot; |Hưng Đạo
|122,43
|9.354
|-
| align=&quot;left&quot; |Khánh Xuân
|109,96
|6.563
|-
| align=&quot;left&quot; |Kim Đồng
|112,06
|6.056
|-
| align=&quot;left&quot; |Lũng Nặm
|97,59
|7.221
|-
| align=&quot;left&quot; |Lý Bôn
|173,25
|11.807
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Lý Quốc
|102,18
|5.966
|-
| align=&quot;left&quot; |Minh Khai
|173,40
|4.437
|-
| align=&quot;left&quot; |Minh Tâm
|106,64
|8.182
|-
| align=&quot;left&quot; |Nam Quang
|148,16
|10.140
|-
| align=&quot;left&quot; |Nam Tuấn
|119,66
|16.310
|-
| align=&quot;left&quot; |Nguyên Bình
|99,73
|9.278
|-
| align=&quot;left&quot; |Nguyễn Huệ
|146,80
|9.349
|-
| align=&quot;left&quot; |Phan Thanh
|138,09
|6.647
|-
| align=&quot;left&quot; |Phục Hòa
|122,70
|14.339
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Hán
|93,61
|6.918
|-
| align=&quot;left&quot; |Quảng Lâm
|172,93
|15.245
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Long
|130,15
|5.768
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Trung
|82,60
|5.975
|-
| align=&quot;left&quot; |Quảng Uyên
|128,05
|16.689
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Sơn Lộ
|97,38
|5.578
|-
| align=&quot;left&quot; |Tam Kim
|161,81
|5.864
|-
| align=&quot;left&quot; |Thạch An
|113,74
|7.589
|-
| align=&quot;left&quot; |Thành Công
|140,63
|5.138
|-
| align=&quot;left&quot; |Thanh Long
|118,62
|6.507
|-
| align=&quot;left&quot; |Thông Nông
|94,29
|9.458
|-
| align=&quot;left&quot; |Tĩnh Túc
|86,79
|5.850
|-
| align=&quot;left&quot; |Tổng Cọt
|100,48
|6.854
|-
| align=&quot;left&quot; |Trà Lĩnh
|74,97
|10.805
|-
| align=&quot;left&quot; |Trùng Khánh
|125,50
|17.849
|-
| align=&quot;left&quot; |Trường Hà
|143,30
|12.736
|-
| align=&quot;left&quot; |Vinh Quý
|143,06
|6.920
|-
| align=&quot;left&quot; |Xuân Trường
|122,92
|5.669
|-
| align=&quot;left&quot; |Yên Thổ
|167,67
|12.810
|}
|}

== Turismo ==
Situanta en la norda parto de la [[regiono Việt Bắc]], ĉe la plej norda punkto de la lando, Cao Bằng estas benita per abunda turisma potencialo.

=== pitoreskaj lokoj ===
Cao Bằng fanfaronas pri majestaj kaj vastaj montoj, arbaroj, riveroj kaj riveretoj, kaj granda parto de sia naturo restas netuŝita kaj netuŝita.

La areo ĉirkaŭ Bản Giốc Akvofalo kaj Ngườm Ngao Kaverno en Đàm Thủy komunumo estas bela pitoreska loko. Situanta ĉe la rivero Quây Sơn, la akvofalo estas laŭdata kiel unu el la plej belaj akvofaloj en la regiono kaj la mondo. La Kaverno Ngườm Ngao (loke tradukita kiel &quot;Tigra Kaverno&quot;) estas mondo de naturaj stalaktitoj kaj stalagmitoj en miloj da malsamaj formoj, kelkaj similaj al amasoj da rizo, oro aŭ arĝento, aliaj kiel elefantoj, drakoj, tigroj, nuboj, arboj, floroj, birdoj kaj malvarmetaj, babilantaj subteraj riveretoj. Ĉi tiu loko evoluis en alloga turisma celloko, altirante vizitantojn el la tuta lando kaj eksterlando por ĝui ĝian belecon.

Krome, estas la montlago Thang Hen en la komunumo Trà Lĩnh kaj la monto Phia Oac en la komunumo Thành Công.

La 12-an de aprilo 2018, dum sia 204-a sesio en Parizo, la Plenuma Komitato de UNESKO adoptis rezolucion, kiu agnoskas la Geoparkon Non Nước Cao Bằng kiel [[Geoparko|Tutmondan Geoparkon de UNESKO]] . Kun ĉi tiu titolo, Cao Bang Geoparko fariĝas la dua Tutmonda Geoparko en Vjetnamio, post Đồng Văn Karst Plateau Geoparko en Tuyên Quang.

=== Kultura turismo ===
[[File:Mộ_anh_Kim_Đồng.JPG|dekstra|eta|233x233ra|&lt;center&gt; La tomboŝtono de Kim Đồng&lt;/center&gt;]]
[[File:Lang_van_hoa_Dan_toc_Tay,_Dam_Thuy,_Trung_khanh,_Cao_bang,_Vietnam_-_panoramio.jpg|eta| Tày-a etna kultura vilaĝo, Đàm Thủy]]
Cao Bằng estas lando kun longa revolucia tradicio, la naskiĝloko de la vjetnama revolucio. Ĉefa ekzemplo estas la revolucia historia loko Pác Bó, situanta en la komunumo Trường Hà. Tie ĉi [[Ho Chi Minh|prezidanto Ho-Ĉi-Min]] revenis al Vjetnamio, loĝis kaj laboris, kaj gvidis la vjetnaman revolucion por atingi nacian sendependecon de 1941 ĝis 1945.

[[Khu di tích Kim Đồng|La Memorejo Kim Đồng]] inkluzivas la tombon de Kim Đồng kaj belegan monumenton ĉe la piedo de tura roka montaro. La monumento prezentas Kim Đồng portantan tradiciajn Nung-vestojn kaj tenantan leterkolombon supre. Antaŭ la monumento estas 14 ŝtonaj ŝtupoj kaj 14 altaj, verdaj arboj. Ĉi tiu loko havas grandan malferman areon, kie ĉiujare [[Antaŭadolesko|adoleskantoj]] kaj [[Infano|infanoj]] el la provinco Cao Bằng kaj tra la tuta lando kolektiĝas por kampadi, ludi kaj kanti.

[[Khu di tích lịch sử Rừng Trần Hưng Đạo|La historia loko de la arbaro Trần Hưng Đạo]] en la komunumo Tam Kim estas kie la Vjetnama Liberiga Propaganda Teamo, la antaŭulo de [[Popola Armeo de Vjetnamio|la Vjetnama Popola Armeo]], ankaŭ konata kiel [[Việt Minh]], estis fondita. Proksime estas la historiaj lokoj memorantaj la venkon de Việt Minh super la franc-okupitaj fortoj ĉe la fortikaĵoj Phai Khắt kaj Nà Ngần.

[[Khu di tích Đông khê|La historia loko Đông Khê,]] situanta en la komunumo Đông Khê, provinco Cao Bằng, estas testamento pri la historia venko de la frua rezistmilito de la [[Demokratia Respubliko Vjetnamio]] kontraŭ la franca registaro por liberigi la landon: la fortikaĵo Đông Khê kaj la memorareo Ho-Ĉi-Min, kie Ho-Ĉi-Min komandis la fronton.

[[Đền Xuân Lĩnh|La Templo Xuân Lĩnh]] en la komunumo Thạch An estas dediĉita al Trần Quyết. En 1682, li servis kiel avangarda generalo en la kampanjo kontraŭ la Mạc-dinastio, sed estis grave vundita kaj mortis. Li ricevis la titolon &quot;Benita Diaĵo&quot;, kaj donita la nomon Kỳ Lịch Đại Vương, templo estis konstruita de la lokanoj por adori lin. La loko havas historian signifon, reprezentante la tradicion de lukto kaj la aspiron al paco kaj nacia reunuiĝo en la altebenaĵoj de la limregiono ĉe la avangardo de la Patrujo.

[[Chùa Đà Quận|La pagodo Đà Quận]] situas en la kvartalo Thục Phán . La pagodo estis konstruita dum la frua Le-dinastio, dum la regado de imperiestro Cảnh Hưng, sed ĝi iam estis ruinigita. Kiam paco revenis, la halo de la templo kaj la Budho-halo estis pligrandigitaj, kaj granda sonorilo kun cirkonferenco de 7 thước 5 tac (ĉirkaŭ 7.5 metroj) estis gisita. La templo estas kultura kaj spirita orientilo kaj turisma allogaĵo en la regiono.

[[Làng rèn Phúc Sen|La forĝista vilaĝo Phúc Sen]] estas tradicia metiista vilaĝo en monta kalkŝtona regiono de la komunumo Quảng Uyên, kiu ekzistis dum pli ol cent jaroj. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vov.vn/du-lich/lang-ren-quanh-nam-do-lua-o-pac-rang-cao-bang-828963.vov}}&lt;/ref&gt;

[[Lễ hội mời Mẹ Trăng|La Alvoka Festivalo de Lunpatrino]] estas festivalo de la Tày-popolo en la regiono Đông Khê, okazanta frue printempe post la luna jarŝanĝo kaj daŭranta 7 ĝis 10 tagojn. La asocio okazas nur ene de ĉiu vilaĝo, aŭ ili povas inviti parencojn el najbaraj vilaĝoj por partopreni. La festivalo okazas kun la espero, ke Patrino Luno donos benojn, abundan rikolton kaj sanan, rapide kreskantan brutaron. La festivalo prezentas multajn amuzajn agadojn kiel ekzemple societumado, turniĝantaj pintoj, kaj birdĉasado... La festivalo finiĝas per ceremonio nomata Slống Hai, kio signifas resendi la lunon al la ĉielo. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vovworld.vn/vi-VN/content/MjQ5Njk2.vov}}&lt;/ref&gt;

La Nacia Speciala Historia Loko Pác Bó en la komunumo Trường Hà, komplekso de restaĵoj inkluzive de la [[kaverno Cốc Bó]], la rivereto Lenin, la monto Karl Marx kaj la kabano Khuối Nặm, estas proksime asociita kun la revoluciaj agadoj de prezidanto Ho-Ĉi-Min dum lia tempo loĝanta kaj laboranta en Cao Bằng de 1941 ĝis 1945. Ĉi tie, prezidanto Ho-Ĉi-Min rekte gvidis la revolucian movadon, metante la fundamenton por la formiĝo kaj disvolviĝo de la vjetnama revolucio en la antaŭribela periodo.

La Bản Phủ kaj Nà Lữ-fortikaĵoj de la Mạc- dinastiepoko situis en Thục Phán kvartalo.

== Kuirarto ==
La specialaĵoj kaj kuirarto de Cao Bằng inkluzivas: vermiĉelojn Phja Đén, brunan sukeron Bó Tờ, rizkukon Nà Giàng, dolĉan supon Đoỏng Lẹng, acida fo Cao Bằng, nigrajn olivojn, porkaĵon Hạ Lang, bonodoran kukurbon Thạch An, piklitajn bambuŝosojn kun ĉilio, gluecajn rizflokojn Nà Pò, piron Mắc Cọp, rizkukon Thông Huề, acidan viandon, legomojn Sắng, herbo-nutritan anason Trùng Khánh, frukton Mắc Kham, kvinkolorajn sekigitajn vermiĉelojn Hồng Quang, junan maizkukon, Giảo Cổ Lam (speco de kuracherbo), bovaĵkukon Cao Bằng, rizvino Lũng Cải, formikan ovkukon, rostitan anason Cao Bằng, mandarinon Quang Hán, nigran gluecan rizkukon Bảo Lạc, legomojn Bò Khai, bovaĵon Bảo Lâm, foli-fermentitan vinon Thông Nông, flava sukerkano Thể Dục, rizrulaĵojn Cao Bằng, kukon Coóng Phù, kaŝtanojn Trùng Khánh, teon Gynostemma, kukon Đông Khê Pẻng Khua, fumaĵitan kolbason, gluecan rizon Pì Pất, bambuŝosojn, nigran kokidon Bảo Lạc, Khau Nhuc (brazita porka ventro), Mẹc Cảng sojsaŭco, Dớn-legomo, Vinh Quý bruna sukero, fumaĵita bovaĵo, Phục Hòa sukerkanvino, kaj kukoj. Coóc Mò (speco de sovaĝa pruno), Xuân Trường sangopruno, Bánh Áp Chao (speco de vaporita rizkuko), maizvino, Thạch An nigra ĵeleo, Mắc Mật (speco de sovaĝa frukto), Hương porko, Trùng Khánh, bonodora fiŝo-roĉo, stela fiŝo, bonodora fiŝo-anso. Yên Thổ purpura gluiĝema rizo, verda teo, Thông Huề tofuo kun tofusaŭco, Cao Bằng rostita suĉporko, Xôi Trám (speco de gluiĝema rizo), Trùng Khánh miela gluiĝema rizo.

== Sociekonomia ==
En la rangolisto de la [[Indekso de Provinca Konkurencivo]] de Vjetnamio en 2018, la provinco Cao Bang rangis 58-e el 63 provincoj kaj urboj. 

Dum la 5-jara periodo de 2016 ĝis 2020, Cao Bang kontinue novigis kaj disvolviĝis, atingante signifajn rezultojn: Ekonomia kresko estas taksita je 6,57% jare; pokapa enspezo estas taksita je 1 100 USD/persono/jare; totala socia investo atingis 58,72% de la MEP; provincaj buĝetaj enspezoj montris stabilan disvolviĝon, superante la celon de la centra registaro je averaĝe 27% jare; la malriĉecredukta procento averaĝis pli ol 3% jare, kun malriĉaj distriktoj malpliiĝantaj je averaĝe pli ol 4% jare; arbara kovroprocento atingis 54,5%; la procento de urbaj loĝantoj kun aliro al pura akvo atingis pli ol 86%; kaj la procento de kamparaj loĝantoj kun aliro al higiena akvo atingis pli ol 88%. Dum la periodo 2016-2018, 87 projektoj ricevis investajn atestilojn, kun totala investa kapitalo de 12 308 miliardoj da dongoj.

Oni atendas, ke ĉiuj celoj de 2017/17 estos atingitaj aŭ superitaj, kun kelkaj ŝlosilaj indikiloj jene: Ekonomia kreskorapideco (EGIP) estas taksita je 7%; EGIP pokape estas taksita je 24.9 milionoj da VND, ekvivalente al 1 100 USD, plenumante la planon; totalaj buĝetaj enspezoj en la areo estas taksitaj je 1 550 miliardoj da VND, pliiĝo de 37.9% kompare kun la asignita buĝeto de la centra registaro; totala importado kaj eksportado tra la areo estas taksita je 680 milionoj da USD. La totala komerca spezo, inkluzive de monitorita komerca spezo, atingis pli ol 2 500 milionojn da usonaj dolaroj; la malriĉecoprocento malpliiĝis je pli ol 3% laŭ la plurdimensia malriĉeco-normo; kaj la arbarkovro-procento atingis 54,5%. En 2018, 26 projektoj ricevis investajn atestilojn, kun totala investa kapitalo de 2,025 miliardoj da VND.

== Trafiko ==

* Vojoj inkluzivas Nacian Ŝoseon 3, Nacian Ŝoseon 4A, Nacian Ŝoseon 4C, Nacian Ŝoseon 34, Nacian Ŝoseon 34B, [[Quốc lộ 3C|Nacian Ŝoseon 3C]], Ho Chi Minh Ŝoseon, kaj la projekton Đồng Đăng - Trà Lĩnh Expressway, kiu nuntempe estas konstruata, kaj la projekto Hanojo - Thái Nguyên - Bắc Kạn - Cao Bằng Expressway estas atendata komenci konstruadon sur la restanta parto de la rapidvojo de la provinco Thái Nguyên al la provinco Cao Bằng en [[decembro]] [[2026]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://baoxaydung.vn/cao-toc-bac-kan-cao-bang-tang-toc-chuan-bi-mat-bang-truoc-gio-khoi-cong-192260601105020969.htm}}&lt;/ref&gt;
* La akvovojoj inkluzivas la riverojn Bằng Giang, Hiến, Gâm, kaj Bắc Vọng, kiuj fluas tra la areo.

=== Veturila numerplato ===
La numerplatoj, ankaŭ konataj kiel [[Licencplato|veturilaj registradplatoj]], por la areoj ene de la provinco Cao Bằng estas jenaj:

* Cao Bằng urbo: 11-X1, 11-B1
* Trùng Khánh regiono: 11-K1
* Thông Nông regiono: 11-T1
* Trà Lĩnh regiono: 11-Y1
* Quảng Uyên regiono: 11-U1
* Hà Quảng regiono: 11-S1
*  Phục Hòa regiono: 11-P1
* Thạch An regiono: 11-V1
* Bảo Lạc regiono: 11-M1
* Bảo Lâm regiono: 11-L1
* Hạ Lang regiono: 11-R1
* Nguyên Bình regiono: 11-N1
* Hòa An regiono: 11-H1.
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Chocaobang.jpg|alternative=Một khu chợ tại tỉnh Cao Bằng|&lt;center&gt; Merkato en la provinco Cao BằBag.&lt;/center&gt;
File:Nhacaobang.jpg|alternative=Khu phố bên sông Bằng ởphường Nùng Trí Cao|&lt;center&gt; La kvartalo laŭlonge de la rivero Bằng en la kvartalo Nùng Trí Cao&lt;br /&gt; &lt;/center&gt;
File:Khach_san_Bang_Giang.jpg|alternative=Khách sạn Bằng Giang|&lt;center&gt; Hotelo Bằng Giang&lt;/center&gt;
File:Cầu_Bằng_Giang.jpeg|alternative=Cầu Bằng Giang|&lt;center&gt; Ponto Bằng Giang&lt;/center&gt;
File:Mộ_Kim_Đồng,_Cao_Bằng.JPG|alternative=Mộ anh Kim Đồng|&lt;center&gt; La tombo de Kim Đồng&lt;/center&gt;
File:Cautreocaobang.jpg|alternative=Cầu treo Ngọc Xuân ở ranh giới giữaphường Thục Phán và phường Nùng Trí Cao|&lt;center&gt; La pendoponto Ngọc Xuân situas ĉe la limo inter&lt;center&gt; Thục Phán kvartalo kaj Nùng Trí Cao kvartalo&lt;/center&gt;&lt;/center&gt;
File:567_Kegel.JPG|alternative=Núi non Cao Bằng|&lt;center&gt; Montoj de Cao Bằng&lt;/center&gt;
File:CaoBang.jpg|alternative=Ruộng lúa tại Cao Bằng|&lt;center&gt; Rizejoj en Cao Bằng&lt;/center&gt;
File:558_Morgenstimmung_in_Cao_Bang.JPG|alternative=Sông Bằng Giang| Rivero Bằng Giang
File:Quảng_Uyên.jpg|alternative=Xã Quảng Uyên|&lt;center&gt; Komunumo Quảng Uyên&lt;/center&gt;
File:Bang_River_at_Ta_Lung_-_Suikou_border_gates_in_Vietnam_-_China_border.JPG|alternative=Cửa khẩu Tà Lùng|&lt;center&gt; Tà Lùng Limpordego&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Noto ==
{{Referencoj|30em}}
== Referenco ==
{{Commonscat|Cao Bang}}
[[Kategorio:Provincoj de Vjetnamio]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]]</text>
      <sha1>r6wgpjmzd6tahljglsgn142knyl4qzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503276</id>
      <parentid>9503141</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T21:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24650" sha1="szcerpafpijt8w02lc4w7y0auh6afc1" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|Cao Bằng (định hướng)}}
{{Informkesto geografiaĵo}}
'''Cao Bằng''' estas montara [[provinco]] situanta en la [[Nordoriento de Vjetnamio|nordorienta]] regiono de [[Vjetnamio]] . La provinco havas ĉefe kalkŝtonan montaran terenon kun multaj valoj, riveroj kaj riveretoj, kreante karakterizan naturan pejzaĝon. Cao Bang havas multajn famajn lokojn, precipe la akvofalon Bản Giốc, la kavernon Ngườm Ngao, la historian lokon Pác Bó, ktp. La provinco havas longan limon kun [[Ĉinio]] kaj estas strategie grava areo por ekonomia disvolviĝo, komerco kaj nacia defendo.

Laŭ la datumoj de la [[Vjetnama Provinco, Urba Kunfandado de 2025]], Cao Bằng havas areon de 6 700 hektaroj.&amp;nbsp;km², rangita 23a; loĝantaro: 573 119 homoj, rangita 33a; Produkta Revenuo por Malneta Agrikulturo (GRDP) 2024: 25 203 769 milionoj da VND, rangita 34a; buĝetaj enspezoj 2024: 2 476 011 milionoj da VND, rangita 33a; meza enspezo: 30,70 milionoj da VND/jaro, rangita 32a. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vtv.vn/chinh-tri/danh-sach-du-kien-ten-goi-cua-34-tinh-thanh-pho-va-trung-tam-chinh-tri-hanh-chinh-20250413230809506.htm}}&lt;/ref&gt;

== Geografio ==
La provinco Cao Bằng situas en nordorienta [[Vjetnamio]], kun la sekva geografia situo:

* Oriente kaj norde ĝi limas la [[Gvanŝio|Aŭtonoman Regiono Guangxi Ĝŭang]] ( [[Ĉinio]] ).
* Okcidente, ĝi limas la provincon Tuyên Quang .
* Sude, ĝi limas la provincojn Lạng Sơn kaj Thái Nguyên .

* La plej norda punkto situas ĉe: vilaĝeto Lung Man, komunumo Cốc Pàng .
* La plej orienta punkto situas en la komunumo Lý Quốc .
* La plej okcidenta punkto situas en: komunumo Quảng Lâm .
* La plej suda punkto situas en la vilaĝeto Na Phai, komunumo Đông Khê .

La administra centro de la provinco estas la kvartalo Thục Phán, 279 km de [[Hanojo|Hanojo.]]&amp;nbsp;kilometroj. La longo de la provinco de nordo al sudo estas 80 metroj.&amp;nbsp;km, de 23°7'12&quot;N ĝis 22°21'21&quot;N (kalkulita de la komunumo Đông Khê ĝis la komunumo [[Coc Pang|Cốc Pàng]] ). [[Longo|La larĝo]] en oriento-okcidenta direkto estas 170.&amp;nbsp;De 105°16'15&quot;E – 106°50'25&quot;E (mezurita de la komunumo Quảng Lâm ĝis la komunumo Lý Quốc ), la geografia centro de la provinco situas en la komunumo Minh Tâm .

=== Naturaj kondiĉoj ===
La provinco Cao Bằng havas naturan tersurfacon de 6 690,72 kvadrataj metroj.&amp;nbsp;km², estas kalkŝtona altebenaĵo intermetita kun termontoj, kun averaĝa alteco de pli ol 200 m, kaj la limregiono havas alton de 600–1 300 m super marnivelo. Montoj sur montoj. Arbaroj kaj montoj kovras pli ol 90% de la tuta areo de la provinco. El tio, tri apartaj regionoj formiĝis: la orienta regiono kun multaj rokaj montoj, la okcidenta regiono kun miksaĵo de teraj kaj rokaj montoj, kaj la sudokcidenta regiono, plejparte teraj montoj kun densaj arbaroj.

La provinco havas du gravajn riverojn: la riveron Gâm en la okcidento kaj la riveron Bằng Giang en la centraj kaj orientaj regionoj. Krome, ekzistas pluraj aliaj riveroj kiel ekzemple la rivero Quây Sơn, la rivero Bắc Vọng, la rivero Nho Quế, la rivero Năng, la rivero Neo, kaj la rivero Hiến .
[[File:Tức_cảnh_Pắcpó.JPG|dekstra|eta|250x250ra| La poemo ''&quot;Improvizita Sceno ĉe Pác Bó&quot;'' estas prenita ĉe la historia loko Pác Bó en la komunumo Trường Hà.]]
Plejparto de la regiono de Cao Bằng estas kovrita de arbaroj, do la aero estas sufiĉe pura en kamparaj regionoj, loĝkvartaloj kaj en la urbocentro. La ĉefvojoj en Cao Bằng havas relative malaltajn nivelojn de polvopoluado pro la malalta trafikvolumeno kaj malalta loĝdenso. La riverakvo estas poluata pro la arbitra rubĵetado de iuj loĝantoj, kune kun la sablominado, kio kaŭzis poluadon de la riveroj ĉi tie kaj influis la ekosistemon. La plimulto de veturiloj en la provinco estas motorcikloj, kaj la malalta nombro da veturiloj signifas, ke la fuelkonsumo ne estas alta, kaj Cao Bằng ne estas poluita per forcejaj gasoj kaj multaj aliaj toksaj gasoj. Tial, kompare kun aliaj lokoj en [[Vjetnamio]], Cao Bằng estas unu el la provincoj kun la plej pura kaj malplej poluita klimato.

=== Klimato ===
Ĝenerale, Cao Bằng havas mildan kaj agrablan klimaton. Pro sia humida subtropika klimato kaj vent-eksponita tereno, ĝin rekte influas malvarmaj aeramasoj el la nordo. Tamen, la temperaturo en Cao Bằng neniam falis sub 0 °C.&amp;nbsp;°C, praktike ne estas glacio aŭ neĝo tra la provinco dum vintro (krom kelkaj altaj montaraj regionoj kie glacio povas aperi vintre).

Someron ĉi tie karakterizas varma kaj humida vetero, kun averaĝaj temperaturoj variantaj de 30 ĝis 32 celsiusgradoj.&amp;nbsp;°C kaj averaĝaj minimumoj varias de 23 ĝis 25.&amp;nbsp;°C, temperaturoj ne devas atingi 39-40 °C.&amp;nbsp;°C. Vintre, pro sia vent-fruntanta topografio, Cao Bằng havas klimaton similan al modera, kun averaĝaj temperaturoj variantaj de 5 ĝis 8 celsiusgradoj.&amp;nbsp;°C kaj averaĝa maksimumo de 15 – 28&amp;nbsp;°C, atingante pintajn nivelojn en decembro, januaro kaj februaro, la temperaturoj povas fali al ĉirkaŭ 6-8 °C.&amp;nbsp;°C, malalta humideco, seka vetero komence de la sezono. Printempo kaj aŭtuno ne estas klare difinitaj, kaj la vetero estas neantaŭvidebla; printempo ofte estas humida, dum aŭtuno estas malvarmeta kaj agrabla.

== Loĝantaro ==
La etnaj grupoj en Cao Bằng inkluzivas la Tày : 216 577 homoj (konstituantaj 40,84% de la loĝantaro), kaj la Nùng : 158 114 homoj (29,81%). %), [[Hmongoj]] : 61 579 homoj (11,65%) %), Dao : 54 947 homoj (10,36 %), Kinh : 27 170 homoj (5,12) %), Sán Chay: 7 908 homoj (1,49%), Lô Lô: 2 861 homoj (0,54%), aliaj etnaj grupoj: 1 005 homoj (0,19%).

En la jaro 2024, la provinco Cao Bằng havas naturan areon de 6 700,39 kvadrataj kilometroj.&amp;nbsp;km², &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la averaĝa loĝantaro estas 558 460 homoj, &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; el kiuj la ĉirkaŭkalkulata vira loĝantaro estas ĉirkaŭ 280 200 homoj ( 50,17 %),  la ĉirkaŭkalkulata ina loĝantaro estas ĉirkaŭ 278 260 homoj ( 49,83 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la ĉirkaŭkalkulata urba loĝantaro estas ĉirkaŭ 142 200 homoj ( 25,46 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; la ĉirkaŭkalkulata kampara loĝantaro estas ĉirkaŭ 416 260 homoj ( 74,54 %), &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt; kun loĝdenso de 83 homoj/km². &lt;ref name=&quot;Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương&quot; /&gt;

Je la 31a de decembro 2024, la provinco Cao Bang havis naturan areon de 6 700,39 kvadrataj kilometroj.&amp;nbsp;km², loĝantaro 573 119 homoj, loĝdenso 85 homoj/km². &lt;ref name=&quot;TT&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://tuoitre.vn/chi-tiet-du-kien-quy-mo-dan-so-dien-tich-kinh-te-cua-34-tinh-thanh-sau-sap-nhap-20250513081155167.htm}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DT&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://dantri.com.vn/noi-vu/du-kien-chi-tiet-dien-tich-dan-so-quy-mo-kinh-te-cua-34-tinh-thanh-moi-20250609213449364.htm}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
{{Vidu ankaŭ|Administra historio de Cao Bằng}}

== Administrado ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;6&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; margin-top: 16px&quot; width=&quot;100%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: #E6E6FA; font-size: 95%;&quot; |Listo de administraj unuoj sub la provinco Cao Bằng
|-
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: #F5F5DC; padding-left: 30px;&quot; |'''Kvartalo (3)'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Nùng Trí Cao
|29,31
|19.507
|-
| align=&quot;left&quot; |Tân Giang
|84,26
|18.204
|-
| align=&quot;left&quot; |Thục Phán
|55,44
|41.157
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: #F5F5DC; padding-left: 30px;&quot; |'''Komunumo (53)'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bạch Đằng
|141,61
|4.808
|-
| align=&quot;left&quot; |Bảo Lạc
|118,70
|10.889
|-
| align=&quot;left&quot; |Bảo Lâm
|161,82
|14.198
|-
| align=&quot;left&quot; |Bế Văn Đàn
|118,31
|10.253
|-
| align=&quot;left&quot; |Ca Thành
|109,85
|4.684
|-
| align=&quot;left&quot; |Canh Tân
|132,26
|4.513
|-
| align=&quot;left&quot; |Cần Yên
|144,64
|10.375
|-
| align=&quot;left&quot; |Cô Ba
|134,52
|8.397
|-
| align=&quot;left&quot; |Cốc Pàng
|170,28
|10.134
|-
| align=&quot;left&quot; |Đàm Thủy
|114,63
|12.281
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Đình Phong
|113,77
|10.778
|-
| align=&quot;left&quot; |Đoài Dương
|114,48
|12.536
|-
| align=&quot;left&quot; |Độc Lập
|102,21
|8.400
|-
| align=&quot;left&quot; |Đông Khê
|125,27
|9.099
|-
| align=&quot;left&quot; |Đức Long
|106,93
|5.236
|-
| align=&quot;left&quot; |Hạ Lang
|81,13
|8.091
|-
| align=&quot;left&quot; |Hà Quảng
|112,25
|10.997
|-
| align=&quot;left&quot; |Hạnh Phúc
|126,78
|15.009
|-
| align=&quot;left&quot; |Hòa An
|97,03
|20.329
|-
| align=&quot;left&quot; |Huy Giáp
|133,76
|7.373
|-
| align=&quot;left&quot; |Hưng Đạo
|122,43
|9.354
|-
| align=&quot;left&quot; |Khánh Xuân
|109,96
|6.563
|-
| align=&quot;left&quot; |Kim Đồng
|112,06
|6.056
|-
| align=&quot;left&quot; |Lũng Nặm
|97,59
|7.221
|-
| align=&quot;left&quot; |Lý Bôn
|173,25
|11.807
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Lý Quốc
|102,18
|5.966
|-
| align=&quot;left&quot; |Minh Khai
|173,40
|4.437
|-
| align=&quot;left&quot; |Minh Tâm
|106,64
|8.182
|-
| align=&quot;left&quot; |Nam Quang
|148,16
|10.140
|-
| align=&quot;left&quot; |Nam Tuấn
|119,66
|16.310
|-
| align=&quot;left&quot; |Nguyên Bình
|99,73
|9.278
|-
| align=&quot;left&quot; |Nguyễn Huệ
|146,80
|9.349
|-
| align=&quot;left&quot; |Phan Thanh
|138,09
|6.647
|-
| align=&quot;left&quot; |Phục Hòa
|122,70
|14.339
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Hán
|93,61
|6.918
|-
| align=&quot;left&quot; |Quảng Lâm
|172,93
|15.245
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Long
|130,15
|5.768
|-
| align=&quot;left&quot; |Quang Trung
|82,60
|5.975
|-
| align=&quot;left&quot; |Quảng Uyên
|128,05
|16.689
|}
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;background: #f9f9f9;&quot; width=&quot;25%&quot; |
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: right;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF; padding-left: 10px; white-space:nowrap&quot; |Nomo
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Areo&lt;br /&gt;(km²)
! style=&quot;border-bottom: 2px solid #CCCCFF;&quot; |Loĝantaro (nombro da homoj)
|-
| align=&quot;left&quot; |Sơn Lộ
|97,38
|5.578
|-
| align=&quot;left&quot; |Tam Kim
|161,81
|5.864
|-
| align=&quot;left&quot; |Thạch An
|113,74
|7.589
|-
| align=&quot;left&quot; |Thành Công
|140,63
|5.138
|-
| align=&quot;left&quot; |Thanh Long
|118,62
|6.507
|-
| align=&quot;left&quot; |Thông Nông
|94,29
|9.458
|-
| align=&quot;left&quot; |Tĩnh Túc
|86,79
|5.850
|-
| align=&quot;left&quot; |Tổng Cọt
|100,48
|6.854
|-
| align=&quot;left&quot; |Trà Lĩnh
|74,97
|10.805
|-
| align=&quot;left&quot; |Trùng Khánh
|125,50
|17.849
|-
| align=&quot;left&quot; |Trường Hà
|143,30
|12.736
|-
| align=&quot;left&quot; |Vinh Quý
|143,06
|6.920
|-
| align=&quot;left&quot; |Xuân Trường
|122,92
|5.669
|-
| align=&quot;left&quot; |Yên Thổ
|167,67
|12.810
|}
|}

== Turismo ==
Situanta en la norda parto de la [[regiono Việt Bắc]], ĉe la plej norda punkto de la lando, Cao Bằng estas benita per abunda turisma potencialo.

=== pitoreskaj lokoj ===
Cao Bằng fanfaronas pri majestaj kaj vastaj montoj, arbaroj, riveroj kaj riveretoj, kaj granda parto de sia naturo restas netuŝita kaj netuŝita.

La areo ĉirkaŭ Bản Giốc Akvofalo kaj Ngườm Ngao Kaverno en Đàm Thủy komunumo estas bela pitoreska loko. Situanta ĉe la rivero Quây Sơn, la akvofalo estas laŭdata kiel unu el la plej belaj akvofaloj en la regiono kaj la mondo. La Kaverno Ngườm Ngao (loke tradukita kiel &quot;Tigra Kaverno&quot;) estas mondo de naturaj stalaktitoj kaj stalagmitoj en miloj da malsamaj formoj, kelkaj similaj al amasoj da rizo, oro aŭ arĝento, aliaj kiel elefantoj, drakoj, tigroj, nuboj, arboj, floroj, birdoj kaj malvarmetaj, babilantaj subteraj riveretoj. Ĉi tiu loko evoluis en alloga turisma celloko, altirante vizitantojn el la tuta lando kaj eksterlando por ĝui ĝian belecon.

Krome, estas la montlago Thang Hen en la komunumo Trà Lĩnh kaj la monto Phia Oac en la komunumo Thành Công.

La 12-an de aprilo 2018, dum sia 204-a sesio en Parizo, la Plenuma Komitato de UNESKO adoptis rezolucion, kiu agnoskas la Geoparkon Non Nước Cao Bằng kiel [[Geoparko|Tutmondan Geoparkon de UNESKO]] . Kun ĉi tiu titolo, Cao Bang Geoparko fariĝas la dua Tutmonda Geoparko en Vjetnamio, post Đồng Văn Karst Plateau Geoparko en Tuyên Quang.

=== Kultura turismo ===
[[File:Mộ_anh_Kim_Đồng.JPG|dekstra|eta|233x233ra|&lt;center&gt; La tomboŝtono de Kim Đồng&lt;/center&gt;]]
[[File:Lang_van_hoa_Dan_toc_Tay,_Dam_Thuy,_Trung_khanh,_Cao_bang,_Vietnam_-_panoramio.jpg|eta| Tày-a etna kultura vilaĝo, Đàm Thủy]]
Cao Bằng estas lando kun longa revolucia tradicio, la naskiĝloko de la vjetnama revolucio. Ĉefa ekzemplo estas la revolucia historia loko Pác Bó, situanta en la komunumo Trường Hà. Tie ĉi [[Ho Chi Minh|prezidanto Ho-Ĉi-Min]] revenis al Vjetnamio, loĝis kaj laboris, kaj gvidis la vjetnaman revolucion por atingi nacian sendependecon de 1941 ĝis 1945.

[[Khu di tích Kim Đồng|La Memorejo Kim Đồng]] inkluzivas la tombon de Kim Đồng kaj belegan monumenton ĉe la piedo de tura roka montaro. La monumento prezentas Kim Đồng portantan tradiciajn Nung-vestojn kaj tenantan leterkolombon supre. Antaŭ la monumento estas 14 ŝtonaj ŝtupoj kaj 14 altaj, verdaj arboj. Ĉi tiu loko havas grandan malferman areon, kie ĉiujare [[Antaŭadolesko|adoleskantoj]] kaj [[Infano|infanoj]] el la provinco Cao Bằng kaj tra la tuta lando kolektiĝas por kampadi, ludi kaj kanti.

[[Khu di tích lịch sử Rừng Trần Hưng Đạo|La historia loko de la arbaro Trần Hưng Đạo]] en la komunumo Tam Kim estas kie la Vjetnama Liberiga Propaganda Teamo, la antaŭulo de [[Popola Armeo de Vjetnamio|la Vjetnama Popola Armeo]], ankaŭ konata kiel [[Việt Minh]], estis fondita. Proksime estas la historiaj lokoj memorantaj la venkon de Việt Minh super la franc-okupitaj fortoj ĉe la fortikaĵoj Phai Khắt kaj Nà Ngần.

[[Khu di tích Đông khê|La historia loko Đông Khê,]] situanta en la komunumo Đông Khê, provinco Cao Bằng, estas testamento pri la historia venko de la frua rezistmilito de la [[Demokratia Respubliko Vjetnamio]] kontraŭ la franca registaro por liberigi la landon: la fortikaĵo Đông Khê kaj la memorareo Ho-Ĉi-Min, kie Ho-Ĉi-Min komandis la fronton.

[[Đền Xuân Lĩnh|La Templo Xuân Lĩnh]] en la komunumo Thạch An estas dediĉita al Trần Quyết. En 1682, li servis kiel avangarda generalo en la kampanjo kontraŭ la Mạc-dinastio, sed estis grave vundita kaj mortis. Li ricevis la titolon &quot;Benita Diaĵo&quot;, kaj donita la nomon Kỳ Lịch Đại Vương, templo estis konstruita de la lokanoj por adori lin. La loko havas historian signifon, reprezentante la tradicion de lukto kaj la aspiron al paco kaj nacia reunuiĝo en la altebenaĵoj de la limregiono ĉe la avangardo de la Patrujo.

[[Chùa Đà Quận|La pagodo Đà Quận]] situas en la kvartalo Thục Phán . La pagodo estis konstruita dum la frua Le-dinastio, dum la regado de imperiestro Cảnh Hưng, sed ĝi iam estis ruinigita. Kiam paco revenis, la halo de la templo kaj la Budho-halo estis pligrandigitaj, kaj granda sonorilo kun cirkonferenco de 7 thước 5 tac (ĉirkaŭ 7.5 metroj) estis gisita. La templo estas kultura kaj spirita orientilo kaj turisma allogaĵo en la regiono.

[[Làng rèn Phúc Sen|La forĝista vilaĝo Phúc Sen]] estas tradicia metiista vilaĝo en monta kalkŝtona regiono de la komunumo Quảng Uyên, kiu ekzistis dum pli ol cent jaroj. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vov.vn/du-lich/lang-ren-quanh-nam-do-lua-o-pac-rang-cao-bang-828963.vov}}&lt;/ref&gt;

[[Lễ hội mời Mẹ Trăng|La Alvoka Festivalo de Lunpatrino]] estas festivalo de la Tày-popolo en la regiono Đông Khê, okazanta frue printempe post la luna jarŝanĝo kaj daŭranta 7 ĝis 10 tagojn. La asocio okazas nur ene de ĉiu vilaĝo, aŭ ili povas inviti parencojn el najbaraj vilaĝoj por partopreni. La festivalo okazas kun la espero, ke Patrino Luno donos benojn, abundan rikolton kaj sanan, rapide kreskantan brutaron. La festivalo prezentas multajn amuzajn agadojn kiel ekzemple societumado, turniĝantaj pintoj, kaj birdĉasado... La festivalo finiĝas per ceremonio nomata Slống Hai, kio signifas resendi la lunon al la ĉielo. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://vovworld.vn/vi-VN/content/MjQ5Njk2.vov}}&lt;/ref&gt;

La Nacia Speciala Historia Loko Pác Bó en la komunumo Trường Hà, komplekso de restaĵoj inkluzive de la [[kaverno Cốc Bó]], la rivereto Lenin, la monto Karl Marx kaj la kabano Khuối Nặm, estas proksime asociita kun la revoluciaj agadoj de prezidanto Ho-Ĉi-Min dum lia tempo loĝanta kaj laboranta en Cao Bằng de 1941 ĝis 1945. Ĉi tie, prezidanto Ho-Ĉi-Min rekte gvidis la revolucian movadon, metante la fundamenton por la formiĝo kaj disvolviĝo de la vjetnama revolucio en la antaŭribela periodo.

La Bản Phủ kaj Nà Lữ-fortikaĵoj de la Mạc- dinastiepoko situis en Thục Phán kvartalo.

== Kuirarto ==
La specialaĵoj kaj kuirarto de Cao Bằng inkluzivas: vermiĉelojn Phja Đén, brunan sukeron Bó Tờ, rizkukon Nà Giàng, dolĉan supon Đoỏng Lẹng, acida fo Cao Bằng, nigrajn olivojn, porkaĵon Hạ Lang, bonodoran kukurbon Thạch An, piklitajn bambuŝosojn kun ĉilio, gluecajn rizflokojn Nà Pò, piron Mắc Cọp, rizkukon Thông Huề, acidan viandon, legomojn Sắng, herbo-nutritan anason Trùng Khánh, frukton Mắc Kham, kvinkolorajn sekigitajn vermiĉelojn Hồng Quang, junan maizkukon, Giảo Cổ Lam (speco de kuracherbo), bovaĵkukon Cao Bằng, rizvino Lũng Cải, formikan ovkukon, rostitan anason Cao Bằng, mandarinon Quang Hán, nigran gluecan rizkukon Bảo Lạc, legomojn Bò Khai, bovaĵon Bảo Lâm, foli-fermentitan vinon Thông Nông, flava sukerkano Thể Dục, rizrulaĵojn Cao Bằng, kukon Coóng Phù, kaŝtanojn Trùng Khánh, teon Gynostemma, kukon Đông Khê Pẻng Khua, fumaĵitan kolbason, gluecan rizon Pì Pất, bambuŝosojn, nigran kokidon Bảo Lạc, Khau Nhuc (brazita porka ventro), Mẹc Cảng sojsaŭco, Dớn-legomo, Vinh Quý bruna sukero, fumaĵita bovaĵo, Phục Hòa sukerkanvino, kaj kukoj. Coóc Mò (speco de sovaĝa pruno), Xuân Trường sangopruno, Bánh Áp Chao (speco de vaporita rizkuko), maizvino, Thạch An nigra ĵeleo, Mắc Mật (speco de sovaĝa frukto), Hương porko, Trùng Khánh, bonodora fiŝo-roĉo, stela fiŝo, bonodora fiŝo-anso. Yên Thổ purpura gluiĝema rizo, verda teo, Thông Huề tofuo kun tofusaŭco, Cao Bằng rostita suĉporko, Xôi Trám (speco de gluiĝema rizo), Trùng Khánh miela gluiĝema rizo.

== Sociekonomia ==
En la rangolisto de la [[Indekso de Provinca Konkurencivo]] de Vjetnamio en 2018, la provinco Cao Bang rangis 58-e el 63 provincoj kaj urboj. 

Dum la 5-jara periodo de 2016 ĝis 2020, Cao Bang kontinue novigis kaj disvolviĝis, atingante signifajn rezultojn: Ekonomia kresko estas taksita je 6,57% jare; pokapa enspezo estas taksita je 1 100 USD/persono/jare; totala socia investo atingis 58,72% de la MEP; provincaj buĝetaj enspezoj montris stabilan disvolviĝon, superante la celon de la centra registaro je averaĝe 27% jare; la malriĉecredukta procento averaĝis pli ol 3% jare, kun malriĉaj distriktoj malpliiĝantaj je averaĝe pli ol 4% jare; arbara kovroprocento atingis 54,5%; la procento de urbaj loĝantoj kun aliro al pura akvo atingis pli ol 86%; kaj la procento de kamparaj loĝantoj kun aliro al higiena akvo atingis pli ol 88%. Dum la periodo 2016-2018, 87 projektoj ricevis investajn atestilojn, kun totala investa kapitalo de 12 308 miliardoj da dongoj.

Oni atendas, ke ĉiuj celoj de 2017/17 estos atingitaj aŭ superitaj, kun kelkaj ŝlosilaj indikiloj jene: Ekonomia kreskorapideco (EGIP) estas taksita je 7%; EGIP pokape estas taksita je 24.9 milionoj da VND, ekvivalente al 1 100 USD, plenumante la planon; totalaj buĝetaj enspezoj en la areo estas taksitaj je 1 550 miliardoj da VND, pliiĝo de 37.9% kompare kun la asignita buĝeto de la centra registaro; totala importado kaj eksportado tra la areo estas taksita je 680 milionoj da USD. La totala komerca spezo, inkluzive de monitorita komerca spezo, atingis pli ol 2 500 milionojn da usonaj dolaroj; la malriĉecoprocento malpliiĝis je pli ol 3% laŭ la plurdimensia malriĉeco-normo; kaj la arbarkovro-procento atingis 54,5%. En 2018, 26 projektoj ricevis investajn atestilojn, kun totala investa kapitalo de 2,025 miliardoj da VND.

== Trafiko ==

* Vojoj inkluzivas Nacian Ŝoseon 3, Nacian Ŝoseon 4A, Nacian Ŝoseon 4C, Nacian Ŝoseon 34, Nacian Ŝoseon 34B, [[Quốc lộ 3C|Nacian Ŝoseon 3C]], Ho Chi Minh Ŝoseon, kaj la projekton Đồng Đăng - Trà Lĩnh Expressway, kiu nuntempe estas konstruata, kaj la projekto Hanojo - Thái Nguyên - Bắc Kạn - Cao Bằng Expressway estas atendata komenci konstruadon sur la restanta parto de la rapidvojo de la provinco Thái Nguyên al la provinco Cao Bằng en [[decembro]] [[2026]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://baoxaydung.vn/cao-toc-bac-kan-cao-bang-tang-toc-chuan-bi-mat-bang-truoc-gio-khoi-cong-192260601105020969.htm}}&lt;/ref&gt;
* La akvovojoj inkluzivas la riverojn Bằng Giang, Hiến, Gâm, kaj Bắc Vọng, kiuj fluas tra la areo.

=== Veturila numerplato ===
La numerplatoj, ankaŭ konataj kiel [[Licencplato|veturilaj registradplatoj]], por la areoj ene de la provinco Cao Bằng estas jenaj:

* Cao Bằng urbo: 11-X1, 11-B1
* Trùng Khánh regiono: 11-K1
* Thông Nông regiono: 11-T1
* Trà Lĩnh regiono: 11-Y1
* Quảng Uyên regiono: 11-U1
* Hà Quảng regiono: 11-S1
*  Phục Hòa regiono: 11-P1
* Thạch An regiono: 11-V1
* Bảo Lạc regiono: 11-M1
* Bảo Lâm regiono: 11-L1
* Hạ Lang regiono: 11-R1
* Nguyên Bình regiono: 11-N1
* Hòa An regiono: 11-H1.
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Chocaobang.jpg|alternative=Một khu chợ tại tỉnh Cao Bằng|&lt;center&gt; Merkato en la provinco Cao BằBag.&lt;/center&gt;
File:Nhacaobang.jpg|alternative=Khu phố bên sông Bằng ởphường Nùng Trí Cao|&lt;center&gt; La kvartalo laŭlonge de la rivero Bằng en la kvartalo Nùng Trí Cao&lt;br /&gt; &lt;/center&gt;
File:Khach_san_Bang_Giang.jpg|alternative=Khách sạn Bằng Giang|&lt;center&gt; Hotelo Bằng Giang&lt;/center&gt;
File:Cầu_Bằng_Giang.jpeg|alternative=Cầu Bằng Giang|&lt;center&gt; Ponto Bằng Giang&lt;/center&gt;
File:Mộ_Kim_Đồng,_Cao_Bằng.JPG|alternative=Mộ anh Kim Đồng|&lt;center&gt; La tombo de Kim Đồng&lt;/center&gt;
File:Cautreocaobang.jpg|alternative=Cầu treo Ngọc Xuân ở ranh giới giữaphường Thục Phán và phường Nùng Trí Cao|&lt;center&gt; La pendoponto Ngọc Xuân situas ĉe la limo inter&lt;center&gt; Thục Phán kvartalo kaj Nùng Trí Cao kvartalo&lt;/center&gt;&lt;/center&gt;
File:567_Kegel.JPG|alternative=Núi non Cao Bằng|&lt;center&gt; Montoj de Cao Bằng&lt;/center&gt;
File:CaoBang.jpg|alternative=Ruộng lúa tại Cao Bằng|&lt;center&gt; Rizejoj en Cao Bằng&lt;/center&gt;
File:558_Morgenstimmung_in_Cao_Bang.JPG|alternative=Sông Bằng Giang| Rivero Bằng Giang
File:Quảng_Uyên.jpg|alternative=Xã Quảng Uyên|&lt;center&gt; Komunumo Quảng Uyên&lt;/center&gt;
File:Bang_River_at_Ta_Lung_-_Suikou_border_gates_in_Vietnam_-_China_border.JPG|alternative=Cửa khẩu Tà Lùng|&lt;center&gt; Tà Lùng Limpordego&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Noto ==
{{Referencoj|30em}}
== Referenco ==
{{Commonscat|Cao Bang}}
[[Kategorio:Provincoj de Vjetnamio]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]]</text>
      <sha1>szcerpafpijt8w02lc4w7y0auh6afc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Gabriele Esposito Guido</title>
    <ns>1</ns>
    <id>956026</id>
    <revision>
      <id>9503134</id>
      <timestamp>2026-10-29T15:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Tiu teksto jam estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9503134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="ec6tlwuqfnhhdtm8u05wvwetyxz70s0" xml:space="preserve">Tiu teksto jam estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ec6tlwuqfnhhdtm8u05wvwetyxz70s0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503396</id>
      <parentid>9503134</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="858" sha1="mu3vhbxq52kxr1vbrly78nto64bx888" xml:space="preserve">Tiu teksto jam estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 29 okt. 2026 (UTC)

Mi anbkoraŭ pripensis ke eblus grafike iom pliekkonigi la temon per aldono de la IEJ-emblemo en la informkesto. Kompreneble, se oni havas iun klare nekopirajtan portreton de Gabriele, tiu uziĝu en la informkesto, sed ĝis tiu foto ankoraŭ ne estas, laŭ la asocia emblemo estas trafa anstataŭaĵo. Sed tio estsa nur mia persona propono, tute same oni ankaŭ povus viŝi la emblemon tie ĉi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 30 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mu3vhbxq52kxr1vbrly78nto64bx888</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503397</id>
      <parentid>9503396</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="d1om3tprtlph5hobzbqp4z5o3jxl4bk" xml:space="preserve">Tiu teksto jam estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 29 okt. 2026 (UTC)

Mi ankoraŭ pripensis ke eblus grafike iom ek-konigi la temon per aldono de la IEJ-emblemo en la informkesto. Kompreneble, se oni havas iun klare nekopirajtan portreton de Gabriele, tiu uziĝu en la informkesto, sed ĝis tiu foto ankoraŭ ne estas, laŭ la asocia emblemo estas trafa anstataŭaĵo. Sed tio estsa nur mia persona propono, tute same oni ankaŭ povus viŝi la emblemon tie ĉi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 30 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>d1om3tprtlph5hobzbqp4z5o3jxl4bk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503399</id>
      <parentid>9503397</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="927" sha1="0xoy3ofc6sir7kvvir35xklkf8yc799" xml:space="preserve">Tiu teksto jam estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 29 okt. 2026 (UTC)

:Mi ankoraŭ pripensis ke eblus grafike iom ek-konigi la temon per aldono de la IEJ-emblemo en la informkesto. Kompreneble, se oni havas iun klare nekopirajtan portreton de Gabriele, tiu uziĝu en la informkesto, sed ĝis tiu foto ankoraŭ ne estas, laŭ la asocia emblemo estas trafa anstataŭaĵo. La saman trukon oni povus apliki pri aliaj ĵus eksaj IEJ-prezidantoj. Sed tio estas nur mia persona propono, tute same oni ankaŭ povus viŝi la emblemon tie ĉi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 30 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>0xoy3ofc6sir7kvvir35xklkf8yc799</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Giovanni De Lucia</title>
    <ns>1</ns>
    <id>956027</id>
    <revision>
      <id>9503136</id>
      <timestamp>2026-10-29T15:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Tiu teksto jam estas ligata el '''ses''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9503136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="357" sha1="nj2djfj2uikdn4mtb1d1jv7hrzpcvmq" xml:space="preserve">Tiu teksto jam estas ligata el '''ses''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nj2djfj2uikdn4mtb1d1jv7hrzpcvmq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503400</id>
      <parentid>9503136</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="926" sha1="mu1xbhwnfv8ydazoxcqx1bc0zq8ka4n" xml:space="preserve">Tiu teksto jam estas ligata el '''ses''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 29 okt. 2026 (UTC)

:Mi ankoraŭ pripensis ke eblus grafike iom ek-konigi la temon per aldono de la IEJ-emblemo en la informkesto. Kompreneble, se oni havas iun klare nekopirajtan portreton de Gabriele, tiu uziĝu en la informkesto, sed ĝis tiu foto ankoraŭ ne estas, laŭ la asocia emblemo estas trafa anstataŭaĵo. La saman trukon oni povus apliki pri aliaj ĵus eksaj IEJ-prezidantoj. Sed tio estas nur mia persona propono, tute same oni ankaŭ povus viŝi la emblemon tie ĉi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 30 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mu1xbhwnfv8ydazoxcqx1bc0zq8ka4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503447</id>
      <parentid>9503400</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9503447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="926" sha1="68725464wb6u5atfkkygrok93qdjz99" xml:space="preserve">Tiu teksto jam estas ligata el '''sep''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 29 okt. 2026 (UTC)

:Mi ankoraŭ pripensis ke eblus grafike iom ek-konigi la temon per aldono de la IEJ-emblemo en la informkesto. Kompreneble, se oni havas iun klare nekopirajtan portreton de Gabriele, tiu uziĝu en la informkesto, sed ĝis tiu foto ankoraŭ ne estas, laŭ la asocia emblemo estas trafa anstataŭaĵo. La saman trukon oni povus apliki pri aliaj ĵus eksaj IEJ-prezidantoj. Sed tio estas nur mia persona propono, tute same oni ankaŭ povus viŝi la emblemon tie ĉi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 30 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>68725464wb6u5atfkkygrok93qdjz99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Guido Carravieri</title>
    <ns>1</ns>
    <id>956028</id>
    <revision>
      <id>9503137</id>
      <timestamp>2026-10-29T15:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Tiu teksto jam estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9503137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="jd7q1axbylrnrbhvz0iezk4ullgnzqc" xml:space="preserve">Tiu teksto jam estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jd7q1axbylrnrbhvz0iezk4ullgnzqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Palaco de Belartoj (Bruselo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956029</id>
    <revision>
      <id>9503156</id>
      <timestamp>2026-10-29T17:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377238605|Centre for Fine Arts, Brussels]]&quot;</comment>
      <origin>9503156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1177" sha1="6rf3r84vuupswlborltz03ndfl1g74d" xml:space="preserve">
La '''Palaco de Belartoj''' de Bruselo &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-12-27|title=Centre for Fine Arts {{!}} Bozar Brussels|url=https://www.bozar.be/en|access-date=2024-01-06|website=www.bozar.be|language=en-BE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centre for Fine Arts - Bozar|url=https://www.visit.brussels/en/visitors/venue-details.Centre-for-Fine-Arts-Bozar.63|access-date=2024-01-06|website=www.visit.brussels|language=en}}&lt;/ref&gt;({{langx|fr|Palais des Beaux-Arts}}, {{IFA|fr|palɛ de boz‿aʁ|pron}} ; {{langx|nl|Paleis voor Schone Kunsten}}, {{IFA|nl|paˈlɛis foːr ˈsxoːnə ˈkʏnstə(n)|pron}}) estas multfunkcia kultura ejo en la Reĝa Kvartalo de [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]], Belgio. Ĝi ofte estas nomata '''BOZAR''' (homonimo de ''Beaux-arts'') en la franca aŭ per siaj inicialoj '''PSK''' en la nederlanda. Ĉi tiu multdisciplina spaco estis desegnita por kunigi vastan gamon da artaj eventoj, ĉu muziko, bildartoj, teatro, danco, literaturo, kinejo aŭ arkitekturo.

* {{Oficiala retejo|http://www.bozar.be/en}}
[[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1928]]
[[Kategorio:Kulturo de Bruselo]]
[[Kategorio:Muzeoj en Bruselo]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>6rf3r84vuupswlborltz03ndfl1g74d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503157</id>
      <parentid>9503156</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1330" sha1="4esjns37mfn9aqe0w9r0fit3pcqwrex" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo
| tersituo = Centra Bruselo/Bruselo
|regiono-ISO = BE
|zomo=13
}}
La '''Palaco de Belartoj''' de Bruselo &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-12-27|title=Centre for Fine Arts {{!}} Bozar Brussels|url=https://www.bozar.be/en|access-date=2024-01-06|website=www.bozar.be|language=en-BE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centre for Fine Arts - Bozar|url=https://www.visit.brussels/en/visitors/venue-details.Centre-for-Fine-Arts-Bozar.63|access-date=2024-01-06|website=www.visit.brussels|language=en}}&lt;/ref&gt;({{lang-fr|Palais des Beaux-Arts}}, {{IFA|palɛ de boz‿aʁ}}; {{lang-nl|Paleis voor Schone Kunsten}}, {{IFA|paˈlɛis foːr ˈsxoːnə ˈkʏnstə(n)}}) estas multfunkcia kultura ejo en la Reĝa Kvartalo de [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]], Belgio. Ĝi ofte estas nomata '''BOZAR''' (homonimo de ''Beaux-arts'') en la franca aŭ per siaj inicialoj '''PSK''' en la nederlanda. Ĉi tiu multdisciplina spaco estis desegnita por kunigi vastan gamon da artaj eventoj, ĉu muziko, bildartoj, teatro, danco, literaturo, kinejo aŭ arkitekturo.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Oficiala retejo|http://www.bozar.be/en}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1928]]
[[Kategorio:Kulturo de Bruselo]]
[[Kategorio:Muzeoj en Bruselo]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>4esjns37mfn9aqe0w9r0fit3pcqwrex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503159</id>
      <parentid>9503157</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1878" sha1="sondiz8tcljm86n1rlp24906sj8ob22" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo
| tersituo = Centra Bruselo/Bruselo
|regiono-ISO = BE
|zomo=13
}}
La '''Palaco de Belartoj''' de Bruselo &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-12-27|title=Centre for Fine Arts {{!}} Bozar Brussels|url=https://www.bozar.be/en|access-date=2024-01-06|website=www.bozar.be|language=en-BE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centre for Fine Arts - Bozar|url=https://www.visit.brussels/en/visitors/venue-details.Centre-for-Fine-Arts-Bozar.63|access-date=2024-01-06|website=www.visit.brussels|language=en}}&lt;/ref&gt;({{lang-fr|Palais des Beaux-Arts}}, {{IFA|palɛ de boz‿aʁ}}; {{lang-nl|Paleis voor Schone Kunsten}}, {{IFA|paˈlɛis foːr ˈsxoːnə ˈkʏnstə(n)}}) estas multfunkcia kultura ejo en la Reĝa Kvartalo de [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]], Belgio. Ĝi ofte estas nomata '''BOZAR''' (homonimo de ''Beaux-arts'') en la franca aŭ per siaj inicialoj '''PSK''' en la nederlanda. Ĉi tiu multdisciplina spaco estis desegnita por kunigi vastan gamon da artaj eventoj, ĉu muziko, bildartoj, teatro, danco, literaturo, kinejo aŭ arkitekturo.

La Secesia konstruaĵkomplekso estis desegnita de la arkitekto [[Victor Horta]] kaj konstruita inter 1922 kaj 1929. La konstruaĵo gastigas plurajn koncertejojn, kinejojn kaj ekspoziciejojn. La ĉefa halo, la Henry Le Boeuf Hall, havas 2 200 sidlokojn. Nekutime, la ĉefa halo situas plejparte sub la stratnivelo.

La palaco estas la hejmo de la Belga Nacia Orkestro (BNO). La kultura centro estas konata kiel BOZAR ekde 2002 kaj estas dividita en ok artajn fakojn: Ekspozicioj, Muziko, Filmo, Danco, Teatro, Literaturo, Studioj kaj Arkitekturo. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Oficiala retejo|http://www.bozar.be/en}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1928]]
[[Kategorio:Kulturo de Bruselo]]
[[Kategorio:Muzeoj en Bruselo]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>sondiz8tcljm86n1rlp24906sj8ob22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503161</id>
      <parentid>9503159</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1915" sha1="3kwp1br4iy8lat0vauuxpaqjnv4ypuo" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo
| tersituo = Centra Bruselo/Bruselo
|regiono-ISO = BE
|zomo=13
}}
La '''Palaco de Belartoj''' de Bruselo &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-12-27|title=Centre for Fine Arts {{!}} Bozar Brussels|url=https://www.bozar.be/en|access-date=2024-01-06|website=www.bozar.be|language=en-BE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centre for Fine Arts - Bozar|url=https://www.visit.brussels/en/visitors/venue-details.Centre-for-Fine-Arts-Bozar.63|access-date=2024-01-06|website=www.visit.brussels|language=en}}&lt;/ref&gt;({{lang-fr|Palais des Beaux-Arts}}, {{IFA|palɛ de boz‿aʁ}}; {{lang-nl|Paleis voor Schone Kunsten}}, {{IFA|paˈlɛis foːr ˈsxoːnə ˈkʏnstə(n)}}) estas multfunkcia kultura ejo en la Reĝa Kvartalo de [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]], Belgio. Ĝi ofte estas nomata '''BOZAR''' (homonimo de ''Beaux-arts'') en la franca aŭ per siaj inicialoj '''PSK''' en la nederlanda. Ĉi tiu multdisciplina spaco estis desegnita por kunigi vastan gamon da artaj eventoj, ĉu muziko, bildartoj, teatro, danco, literaturo, kinejo aŭ arkitekturo.

La Secesia konstruaĵkomplekso estis desegnita de la arkitekto [[Victor Horta]] kaj konstruita inter 1922 kaj 1929. La konstruaĵo gastigas plurajn koncertejojn, kinejojn kaj ekspoziciejojn. La ĉefa halo, la Henry Le Boeuf Hall, havas 2 200 sidlokojn. Nekutime, la ĉefa halo situas plejparte sub la stratnivelo.

La palaco estas la hejmo de la Belga Nacia Orkestro (BNO). La kultura centro estas konata kiel BOZAR ekde 2002 kaj estas dividita en ok artajn fakojn: Ekspozicioj, Muziko, Filmo, Danco, Teatro, Literaturo, Studioj kaj Arkitekturo. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[12270 Bozar]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Oficiala retejo|http://www.bozar.be/en}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1928]]
[[Kategorio:Kulturo de Bruselo]]
[[Kategorio:Muzeoj en Bruselo]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>3kwp1br4iy8lat0vauuxpaqjnv4ypuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BOZAR</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956030</id>
    <redirect title="Palaco de Belartoj (Bruselo)" />
    <revision>
      <id>9503176</id>
      <timestamp>2026-10-29T18:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Palaco de Belartoj (Bruselo)]]</comment>
      <origin>9503176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="j7jaggjkwl8mo3ai153wbp3tcax0dvx" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Palaco de Belartoj (Bruselo)]]</text>
      <sha1>j7jaggjkwl8mo3ai153wbp3tcax0dvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bozar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956031</id>
    <redirect title="Palaco de Belartoj (Bruselo)" />
    <revision>
      <id>9503177</id>
      <timestamp>2026-10-29T18:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Palaco de Belartoj (Bruselo)]]</comment>
      <origin>9503177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="j7jaggjkwl8mo3ai153wbp3tcax0dvx" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Palaco de Belartoj (Bruselo)]]</text>
      <sha1>j7jaggjkwl8mo3ai153wbp3tcax0dvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fartono</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956032</id>
    <revision>
      <id>9503182</id>
      <timestamp>2026-10-29T18:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperantovalencia</username>
        <id>264854</id>
      </contributor>
      <comment>Tradukita el [[:ca:Fartó]] kaj [[:es:Fartón]]</comment>
      <origin>9503182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2163" sha1="27ph2tcg9lcwi0v2fgzl4f3le4wg2vu" xml:space="preserve">[[Dosiero:Fartons Polo.jpg|thumb|Fartonoj]]
'''Fartono''' (valencie ''fartó'', plurale ''fartons''; hispane ''fartón'') estas dolĉa bakaĵo tipa por [[Alboraia]], municipo en la provinco de [[Valencio]], en la [[Valencia Komunumo]] ([[Hispanio]]). Ĝi estas longforma bulketo, mola kaj tre sorbema. Oni kutime manĝas ĝin varma, trempante ĝin en tre malvarma [[horĉato]], refreŝiga trinkaĵo farata el [[manĝebla cipero]].&lt;ref&gt;[http://diccionari.llenguavalenciana.com/general/consulta?t=Fart%C3%B3 «Fartó»]. ''Diccionari General de la Llengua Valenciana''. Valencia: Real Acadèmia de Cultura Valenciana (RACV).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;avl&quot;&gt;[http://www.avl.gva.es/lexicval/?paraula=Fart%C3%B3 «Fartó»]. ''Diccionari normatiu valencià''. Acadèmia Valenciana de la Llengua.&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Horchata_con_fartons.jpg|thumb|left|Glaso da horĉato kun fartonoj]]

== Konsisto ==
Oni preparas fartonojn el faruno, sukero, oleo, gisto kaj ovoj.

== Komerco ==
Pluraj nutraĵaj entreprenoj vendas fartonojn, kaj ankaŭ variaĵojn plenigitajn per ĉokolado aŭ per diversaj kremoj, kiel la ''Muakis''.&lt;ref name=&quot;muakis&quot;&gt;Moret, Xavi. [https://valenciaplaza.com/por-que-no-triunfaron-los-muakis «¿Por qué no triunfaron los 'muakis'?»]. ''Valenciaplaza'', 27/02/2016. Konsultita la 2020-06-01.&lt;/ref&gt; Plejparte temas pri entreprenoj valenciaj aŭ aktivaj en la Valencia Komunumo: la fartono estas tre tipa manĝaĵo de la regiono, kaj tiuj entreprenoj celas enkonduki ĝin ankaŭ en novajn merkatojn.&lt;ref name=&quot;avl&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://val.levante-emv.com/economia/2016/06/22/or-xata-fartons-polo-cierra/1434995.html «Polo comença a produir la seua pròpia orxata després de mig segle com a rei del 'fartó'»]. ''Levante-EMV''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.lasprovincias.es/economia/201607/17/inventores-farto-crean-pareja-20160716234418-v.html «Fartons Polo | Los inventores del fartó crean su pareja perfecta»]. ''Las Provincias'', 2016-07-16. (hispane)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Valencia-cityGuide.com. [http://www.valencia-cityguide.com/tips/eat-and-drink/horchata-and-fartons.html «Horchata and Fartons»]. Konsultita la 2017-12-22. (angle)&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>27ph2tcg9lcwi0v2fgzl4f3le4wg2vu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Fartono</title>
    <ns>1</ns>
    <id>956033</id>
    <revision>
      <id>9503186</id>
      <timestamp>2026-10-29T18:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperantovalencia</username>
        <id>264854</id>
      </contributor>
      <comment>/* == Pri la titolo «Fartono» */ nova sekcio</comment>
      <origin>9503186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="467398eanyf2m85v558ndak9t68cca4" xml:space="preserve">== == Pri la titolo «Fartono» ==
== Pri la titolo «Fartono» ==
Saluton! Jen kial ni elektis la titolon «'''Fartono'''», por ke ĉiu povu diskuti ĝin.

'''Ĝi estas nova vorto.''' «Fartono» ne aperas en [[Reta Vortaro]], kaj neniu alia paĝo de Vikipedio uzis ĝin ĝis nun (serĉo de la 29-a de oktobro 2026). Tial ŝajnas al ni bone klarigi la elekton.

=== Kial ĝuste «fartono» ===

# '''Ĝi konservas la radikon de la originalaj formoj.''' Hispane oni diras ''fartón'', valencie ''fartó'', plurale ''fartons''. La -n- aperas en la hispana formo kaj en la valencia pluralo; la valencia singularo perdas ĝin, kiel ofte okazas en tiu lingvo (''torró'', plurale ''torrons''). El la radiko ''farton-'' kaj la finaĵo ''-o'' rezultas ''fartono''.
# '''Vikipedio jam faris same kun aliaj manĝaĵoj.''' La itala ''panettone'' estas [[Panetono]], la itala ''cannelloni'' estas [[Kanelonoj]], la hispana ''paella'' estas [[Paeljo]] kaj ''gazpacho'' estas [[Gazpaĉo]]: la fremda radiko kun esperanta finaĵo. Same ni tradukis ''turrón'' / ''torró'' kiel ''turono''.
# '''Kun la finaĵo -o ĝi kondutas kiel ordinara substantivo:''' ''fartonoj'', ''fartonon'', ''manĝi fartonojn kun horĉato''. La neŝanĝita formo ''fartó'' ne permesus tion nature.

=== Malavantaĝo ===
La radiko ''fart-'' jam ekzistas en Esperanto (''farti'', ''farto''), kaj ''-on-'' estas la sufikso de frakcioj (''triono'', ''kvarono''). Do oni povus legi ''fart·ono'' kiel «frakcio de farto». Ni opinias, ke la risko estas malgranda: la kunteksto tuj montras, ke temas pri manĝaĵo, kaj ankaŭ ''panetono'' povus esti legata kiel ''pan·et·ono'', tamen ĝi estas la titolo de sia artikolo.

=== Alternativoj ===

* '''Fartono''' — la nuna propono, kun alidirektiloj de ''Fartó'' kaj ''Fartón''.
* '''Fartó''' — la valencia formo sen ŝanĝo. Ĝi evitas novan vorton, sed oni ne povas fleksi ĝin (''fartóoj''? ''fartójn''?).
* '''Alboraja bulketo''' — priskriba nomo. Ĝi estas klara, sed ĝi priskribas la manĝaĵon anstataŭ nomi ĝin.

Ni proponas resti ĉe '''Fartono''' kaj krei alidirektilojn de ''Fartó'' kaj ''Fartón''. Se vi konas fonton en Esperanto, kiu jam uzis alian formon, aŭ se vi preferas alian solvon, bonvolu skribi ĉi sube.

=== Aliaj vortoj en la artikolo ===

* '''fartonoj''' — la pluralo de la sama vorto.
* '''horĉato''' — ne nova: en Vikipedio ĝi jam estas alidirektilo al [[Ciperlakto]], kaj ĝin uzas ankaŭ la artikolo [[Akvo de Valencio]].
* '''bulketo''', '''bakaĵo''', '''sorbema''' — ne novaj: ili estas formitaj laŭ la kutimaj reguloj (''bulk·et·o'', ''bak·aĵ·o'', ''sorb·em·a'').

[[Uzanto:Esperantovalencia|Esperantovalencia]] ([[Uzanto-Diskuto:Esperantovalencia|diskuto]]) 18:21, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>467398eanyf2m85v558ndak9t68cca4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503281</id>
      <parentid>9503186</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="jfsyrgmtgt2ym4ramd9byi6d2r195xv" xml:space="preserve">== Pri la titolo «Fartono» ==
Saluton! Jen kial ni elektis la titolon «'''Fartono'''», por ke ĉiu povu diskuti ĝin.

'''Ĝi estas nova vorto.''' «Fartono» ne aperas en [[Reta Vortaro]], kaj neniu alia paĝo de Vikipedio uzis ĝin ĝis nun (serĉo de la 29-a de oktobro 2026). Tial ŝajnas al ni bone klarigi la elekton.

=== Kial ĝuste «fartono» ===

# '''Ĝi konservas la radikon de la originalaj formoj.''' Hispane oni diras ''fartón'', valencie ''fartó'', plurale ''fartons''. La -n- aperas en la hispana formo kaj en la valencia pluralo; la valencia singularo perdas ĝin, kiel ofte okazas en tiu lingvo (''torró'', plurale ''torrons''). El la radiko ''farton-'' kaj la finaĵo ''-o'' rezultas ''fartono''.
# '''Vikipedio jam faris same kun aliaj manĝaĵoj.''' La itala ''panettone'' estas [[Panetono]], la itala ''cannelloni'' estas [[Kanelonoj]], la hispana ''paella'' estas [[Paeljo]] kaj ''gazpacho'' estas [[Gazpaĉo]]: la fremda radiko kun esperanta finaĵo. Same ni tradukis ''turrón'' / ''torró'' kiel ''turono''.
# '''Kun la finaĵo -o ĝi kondutas kiel ordinara substantivo:''' ''fartonoj'', ''fartonon'', ''manĝi fartonojn kun horĉato''. La neŝanĝita formo ''fartó'' ne permesus tion nature.

=== Malavantaĝo ===
La radiko ''fart-'' jam ekzistas en Esperanto (''farti'', ''farto''), kaj ''-on-'' estas la sufikso de frakcioj (''triono'', ''kvarono''). Do oni povus legi ''fart·ono'' kiel «frakcio de farto». Ni opinias, ke la risko estas malgranda: la kunteksto tuj montras, ke temas pri manĝaĵo, kaj ankaŭ ''panetono'' povus esti legata kiel ''pan·et·ono'', tamen ĝi estas la titolo de sia artikolo.

=== Alternativoj ===

* '''Fartono''' — la nuna propono, kun alidirektiloj de ''Fartó'' kaj ''Fartón''.
* '''Fartó''' — la valencia formo sen ŝanĝo. Ĝi evitas novan vorton, sed oni ne povas fleksi ĝin (''fartóoj''? ''fartójn''?).
* '''Alboraja bulketo''' — priskriba nomo. Ĝi estas klara, sed ĝi priskribas la manĝaĵon anstataŭ nomi ĝin.

Ni proponas resti ĉe '''Fartono''' kaj krei alidirektilojn de ''Fartó'' kaj ''Fartón''. Se vi konas fonton en Esperanto, kiu jam uzis alian formon, aŭ se vi preferas alian solvon, bonvolu skribi ĉi sube.

=== Aliaj vortoj en la artikolo ===

* '''fartonoj''' — la pluralo de la sama vorto.
* '''horĉato''' — ne nova: en Vikipedio ĝi jam estas alidirektilo al [[Ciperlakto]], kaj ĝin uzas ankaŭ la artikolo [[Akvo de Valencio]].
* '''bulketo''', '''bakaĵo''', '''sorbema''' — ne novaj: ili estas formitaj laŭ la kutimaj reguloj (''bulk·et·o'', ''bak·aĵ·o'', ''sorb·em·a'').

[[Uzanto:Esperantovalencia|Esperantovalencia]] ([[Uzanto-Diskuto:Esperantovalencia|diskuto]]) 18:21, 29 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jfsyrgmtgt2ym4ramd9byi6d2r195xv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruĝflava barbulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956034</id>
    <revision>
      <id>9503287</id>
      <timestamp>2026-10-29T22:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝflava barbulo |koloro = pink |dosiero = Lake Manyara Bartvogel.jpg |priskribo de dosiero = Plenkreska masklo de la nomiga ĉe [[Lago Manyara]], [[Tanzanio]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 =  |priskribo de dosiero2 =  | dosiero larĝo2=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae'' |genro = ''[...&quot;</comment>
      <origin>9503287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5815" sha1="2vv38mhmi49zrbtsh4ckfwpf11oe3pd" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Ruĝflava barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Lake Manyara Bartvogel.jpg
|priskribo de dosiero = Plenkreska masklo de la nomiga ĉe [[Lago Manyara]], [[Tanzanio]]
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Ruĝflava barbulo''' ''T. erythrocephalus'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus erythrocephalus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681889A92924667 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681889A92924667.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus erythrocephalus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1878)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
*''T. e. erythrocephalus''
*''T. e. shelleyi''
*''T. e. versicolor''
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Ruĝflava barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus erythrocephalus'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvar specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en orienta Afriko. Maskloj havas karakterizan plumaron nigran (kun blankaj makuloj), ruĝan kaj flavan; inoj kaj junuloj estas similaj, sed malpli hele koloraj. La specio vivas en rompita tereno, kaj nestas kaj ripozas en nestokavernoj. Ĉiomanĝanta, la specio nutras sin per semoj, fruktoj kaj senvertebruloj. Tie, kie ili ne estas ĉasataj, ili estas netimidaj, sed iliaj plumoj estas uzataj de iuj triboj, kiel ekzemple la [[masajoj]].&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Aspekto==
[[File:Trachyphonus erythrocephalus -adult female-8a.jpg|left|thumb|Adult female nominate]]
Red-and-yellow barbet adult males have distinctive plumage made up black with spotted white, red and yellow. It has a black forehead and [[Crown (head)|crown]] with a slight [[Crest (feathers)|crest]]. The [[nape]] is orange and red with black spots. The side of the [[neck]] is red, going into yellow. The [[Glossary of bird terms#B|back]] is mostly black with white spots. The [[tail]] is a blackish brown with up to eight cream spots forming bars. The under side of the tail is yellow with black bars. The [[chin]] and [[throat]] are yellow, and there is a black patch at the centre of the throat. The throat is bordered by areas with more orange areas. The [[breast]] is orange to red-orange, becoming more yellow at the sides, with a dark band with white spots crossing through the middle. The lower breast and belly are yellow. The [[wing]]s are black with brown wing feathers. All feathers on the wing have white spots, giving a spotted or banded appearance. The long [[beak]] is typically red. The [[skin]] around the [[eye]]s is a dark grey or black, while the eyes themselves can be a yellow brown, a dark brown, a red brown or a shade in between. The [[leg]]s are a blue-grey, and the feet are the same colour.&lt;ref name=&quot;Short&quot;&gt;{{cite book |title= Toucans, Barbets and Honeyguides|author=Lester L. Short|author2=Jennifer F. M. Horne|year= 2001|publisher= [[Oxford University Press]]|isbn= 978-0-19-854666-5|pages= 122–5}}&lt;/ref&gt;

{{listen |filename=Song of Trachyphonus erythrocephalus.ogg|pos=left|title=Song of a red-and-yellow barbet}}
The female is similar to the male, but is, overall, much duller, with less red and orange, and more yellow and white. Specifically, females lack the throat patch, and typically lack the crown. Young birds are also duller- they typically have less red and orange, as with the female. The spots on the back are less white, and all blacks are more brown. The eyes are typically grey.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Distribuado kaj habitato==
The nominate subspecies, ''T.&amp;nbsp;e. erythrocephalus'', is found from central [[Kenya]] to north-east [[Tanzania]]. ''T.&amp;nbsp;e. versicolor'' is found in southeast [[South Sudan]], northeast [[Uganda]], southwest [[Ethiopia]] and north Kenya. ''T.&amp;nbsp;e. shelleyi'' is found in [[Somalia]] and eastern Ethiopia.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

The species avoids both very open areas and areas of dense woodland, instead preferring broken terrain such as riverbeds and cliffs or [[termite mound]]s. It nests and roosts in tunnels, and forages on or close to the ground.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Manĝado==
Red-and-yellow barbets are omnivores, feeding on seeds, fruit, and invertebrates.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;110px&quot;&gt;
Image:Red-and-yellow Barbet RWD2.jpg|The back is mostly black with white spots.
Image:Red-and-yellow Barbet 1.JPG|At [[Birdworld|Birdworld, Farnham]]
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional Serengueti, Tanzania, 2024-05-26, DD 68.jpg|At [[Serengeti National Park|Serengueti]], [[Tanzania]]
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-25, DD 83.jpg|At [[Tarangire National Park|Tarangire]], Tanzania
Image:Photo of Red-and-yellow barbet.jpg|At [[Amboseli]], [[Kenya]]
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}
*{{Commons category|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>2vv38mhmi49zrbtsh4ckfwpf11oe3pd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503290</id>
      <parentid>9503287</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5822" sha1="biml2j5mel1lqiwp3baq7jq5h7mrlv5" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Ruĝflava barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Lake Manyara Bartvogel.jpg
|priskribo de dosiero = Plenkreska masklo de la nomiga ĉe [[Lago Manyara]], [[Tanzanio]]
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Ruĝflava barbulo''' ''T. erythrocephalus'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus erythrocephalus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681889A92924667 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681889A92924667.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus erythrocephalus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1878)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
*''T. e. erythrocephalus''
*''T. e. shelleyi''
*''T. e. versicolor''
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Ruĝflava barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus erythrocephalus'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvar specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en orienta Afriko. Maskloj havas karakterizan plumaron nigran (kun blankaj makuloj), ruĝan kaj flavan; inoj kaj junuloj estas similaj, sed malpli hele koloraj. La specio vivas en rompita tereno, kaj nestas kaj ripozas en [[nestotruo]]j. Ĉiomanĝanta, la specio nutras sin per semoj, fruktoj kaj senvertebruloj. Tie, kie ili ne estas ĉasataj, ili estas netimidaj, sed iliaj plumoj estas uzataj de iuj triboj, kiel ekzemple la [[masajoj]].&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Aspekto==
[[File:Trachyphonus erythrocephalus -adult female-8a.jpg|left|thumb|Plenkreska ino de la nomiga]]
Red-and-yellow barbet adult males have distinctive plumage made up black with spotted white, red and yellow. It has a black forehead and [[Crown (head)|crown]] with a slight [[Crest (feathers)|crest]]. The [[nape]] is orange and red with black spots. The side of the [[neck]] is red, going into yellow. The [[Glossary of bird terms#B|back]] is mostly black with white spots. The [[tail]] is a blackish brown with up to eight cream spots forming bars. The under side of the tail is yellow with black bars. The [[chin]] and [[throat]] are yellow, and there is a black patch at the centre of the throat. The throat is bordered by areas with more orange areas. The [[breast]] is orange to red-orange, becoming more yellow at the sides, with a dark band with white spots crossing through the middle. The lower breast and belly are yellow. The [[wing]]s are black with brown wing feathers. All feathers on the wing have white spots, giving a spotted or banded appearance. The long [[beak]] is typically red. The [[skin]] around the [[eye]]s is a dark grey or black, while the eyes themselves can be a yellow brown, a dark brown, a red brown or a shade in between. The [[leg]]s are a blue-grey, and the feet are the same colour.&lt;ref name=&quot;Short&quot;&gt;{{cite book |title= Toucans, Barbets and Honeyguides|author=Lester L. Short|author2=Jennifer F. M. Horne|year= 2001|publisher= [[Oxford University Press]]|isbn= 978-0-19-854666-5|pages= 122–5}}&lt;/ref&gt;

{{listen |filename=Song of Trachyphonus erythrocephalus.ogg|pos=left|title=Song of a red-and-yellow barbet}}
The female is similar to the male, but is, overall, much duller, with less red and orange, and more yellow and white. Specifically, females lack the throat patch, and typically lack the crown. Young birds are also duller- they typically have less red and orange, as with the female. The spots on the back are less white, and all blacks are more brown. The eyes are typically grey.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Distribuado kaj habitato==
The nominate subspecies, ''T.&amp;nbsp;e. erythrocephalus'', is found from central [[Kenya]] to north-east [[Tanzania]]. ''T.&amp;nbsp;e. versicolor'' is found in southeast [[South Sudan]], northeast [[Uganda]], southwest [[Ethiopia]] and north Kenya. ''T.&amp;nbsp;e. shelleyi'' is found in [[Somalia]] and eastern Ethiopia.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

The species avoids both very open areas and areas of dense woodland, instead preferring broken terrain such as riverbeds and cliffs or [[termite mound]]s. It nests and roosts in tunnels, and forages on or close to the ground.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Manĝado==
Red-and-yellow barbets are omnivores, feeding on seeds, fruit, and invertebrates.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;110px&quot;&gt;
Image:Red-and-yellow Barbet RWD2.jpg|The back is mostly black with white spots.
Image:Red-and-yellow Barbet 1.JPG|At [[Birdworld|Birdworld, Farnham]]
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional Serengueti, Tanzania, 2024-05-26, DD 68.jpg|At [[Serengeti National Park|Serengueti]], [[Tanzania]]
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-25, DD 83.jpg|At [[Tarangire National Park|Tarangire]], Tanzania
Image:Photo of Red-and-yellow barbet.jpg|At [[Amboseli]], [[Kenya]]
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}
*{{Commons category|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>biml2j5mel1lqiwp3baq7jq5h7mrlv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503296</id>
      <parentid>9503290</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aspekto */</comment>
      <origin>9503296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5852" sha1="k6g97ey2d178clg5t1elxepnb01z2b1" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Ruĝflava barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Lake Manyara Bartvogel.jpg
|priskribo de dosiero = Plenkreska masklo de la nomiga ĉe [[Lago Manyara]], [[Tanzanio]]
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Ruĝflava barbulo''' ''T. erythrocephalus'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus erythrocephalus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681889A92924667 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681889A92924667.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus erythrocephalus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1878)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
*''T. e. erythrocephalus''
*''T. e. shelleyi''
*''T. e. versicolor''
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Ruĝflava barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus erythrocephalus'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvar specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en orienta Afriko. Maskloj havas karakterizan plumaron nigran (kun blankaj makuloj), ruĝan kaj flavan; inoj kaj junuloj estas similaj, sed malpli hele koloraj. La specio vivas en rompita tereno, kaj nestas kaj ripozas en [[nestotruo]]j. Ĉiomanĝanta, la specio nutras sin per semoj, fruktoj kaj senvertebruloj. Tie, kie ili ne estas ĉasataj, ili estas netimidaj, sed iliaj plumoj estas uzataj de iuj triboj, kiel ekzemple la [[masajoj]].&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Aspekto==
[[File:Trachyphonus erythrocephalus -adult female-8a.jpg|left|thumb|Plenkreska ino de la nomiga]]
Plenkreskaj maskloj de la Ruĝflava barbulo havas karakterizan plumaron, kiu konsistas el nigra koloro kun blankaj, ruĝaj kaj flavaj makuletoj. Ili havas nigrajn frunton kaj kronon, kun iometa kresto. La nuko estas oranĝkolora kaj ruĝa, kun nigraj makuletoj. La flanko de la kolo estas ruĝa, transirante al flava. La dorso estas plejparte nigra kun blankaj makuletoj. La vosto estas nigrecbruna kun ĝis ok kremkoloraj makuletoj, kiuj formas striojn. La malsupra flanko de la vosto estas flava kun nigraj strioj. La mentono kaj gorĝo estas flavaj, kaj meze de la gorĝo troviĝas nigra makulo. La gorĝo estas ĉirkaŭita de areoj kun pli da oranĝkoloro. La brusto estas oranĝkolora ĝis ruĝ-oranĝa, iĝante pli flava ĉe la flankoj; tra ĝia mezo etendiĝas malhela bendo kun blankaj makuletoj. La malsupra parto de la brusto kaj la ventro estas flavaj. La flugiloj estas nigraj kun brunaj flugilplumoj. Ĉiuj plumoj sur la flugiloj havas blankajn makuletojn, kio donas al ili makulecan aŭ striecan aspekton. La longa beko estas kutime ruĝa. La haŭto ĉirkaŭ la okuloj estas malhelgriza aŭ nigra, dum la okuloj mem povas esti flavecbrunaj, malhelbrunaj, ruĝbrunaj aŭ havi nuancon inter tiuj koloroj. La kruroj estas blugrizaj, kaj la piedoj havas la saman koloron.&lt;ref name=&quot;Short&quot;&gt;{{cite book |title= Toucans, Barbets and Honeyguides|author=Lester L. Short|author2=Jennifer F. M. Horne|year= 2001|publisher= [[Oxford University Press]]|isbn= 978-0-19-854666-5|pages= 122–5}}&lt;/ref&gt;

La ino similas al la masklo, sed estas, entute, multe malpli brilkolora, kun malpli da ruĝo kaj oranĝo, kaj pli da flavo kaj blanko. Specife, al inoj mankas la makulo ĉe la gorĝo, kaj kutime mankas ankaŭ la makulo sur la verto. Junaj birdoj estas same malpli brilaj – ili kutime havas malpli da ruĝo kaj oranĝo, simile al la ino. La makuletoj sur la dorso estas malpli blankaj, kaj ĉiuj nigraj partoj estas pli brunaj. La okuloj estas kutime grizaj.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Distribuado kaj habitato==
The nominate subspecies, ''T.&amp;nbsp;e. erythrocephalus'', is found from central [[Kenya]] to north-east [[Tanzania]]. ''T.&amp;nbsp;e. versicolor'' is found in southeast [[South Sudan]], northeast [[Uganda]], southwest [[Ethiopia]] and north Kenya. ''T.&amp;nbsp;e. shelleyi'' is found in [[Somalia]] and eastern Ethiopia.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

The species avoids both very open areas and areas of dense woodland, instead preferring broken terrain such as riverbeds and cliffs or [[termite mound]]s. It nests and roosts in tunnels, and forages on or close to the ground.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Manĝado==
Red-and-yellow barbets are omnivores, feeding on seeds, fruit, and invertebrates.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;110px&quot;&gt;
Image:Red-and-yellow Barbet RWD2.jpg|The back is mostly black with white spots.
Image:Red-and-yellow Barbet 1.JPG|At [[Birdworld|Birdworld, Farnham]]
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional Serengueti, Tanzania, 2024-05-26, DD 68.jpg|At [[Serengeti National Park|Serengueti]], [[Tanzania]]
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-25, DD 83.jpg|At [[Tarangire National Park|Tarangire]], Tanzania
Image:Photo of Red-and-yellow barbet.jpg|At [[Amboseli]], [[Kenya]]
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}
*{{Commons category|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>k6g97ey2d178clg5t1elxepnb01z2b1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503298</id>
      <parentid>9503296</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Distribuado kaj habitato */</comment>
      <origin>9503298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5864" sha1="cqj9z8nvpesg1t6a5ohcctbauoso932" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Ruĝflava barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Lake Manyara Bartvogel.jpg
|priskribo de dosiero = Plenkreska masklo de la nomiga ĉe [[Lago Manyara]], [[Tanzanio]]
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Ruĝflava barbulo''' ''T. erythrocephalus'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus erythrocephalus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681889A92924667 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681889A92924667.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus erythrocephalus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1878)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
*''T. e. erythrocephalus''
*''T. e. shelleyi''
*''T. e. versicolor''
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Ruĝflava barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus erythrocephalus'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvar specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en orienta Afriko. Maskloj havas karakterizan plumaron nigran (kun blankaj makuloj), ruĝan kaj flavan; inoj kaj junuloj estas similaj, sed malpli hele koloraj. La specio vivas en rompita tereno, kaj nestas kaj ripozas en [[nestotruo]]j. Ĉiomanĝanta, la specio nutras sin per semoj, fruktoj kaj senvertebruloj. Tie, kie ili ne estas ĉasataj, ili estas netimidaj, sed iliaj plumoj estas uzataj de iuj triboj, kiel ekzemple la [[masajoj]].&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Aspekto==
[[File:Trachyphonus erythrocephalus -adult female-8a.jpg|left|thumb|Plenkreska ino de la nomiga]]
Plenkreskaj maskloj de la Ruĝflava barbulo havas karakterizan plumaron, kiu konsistas el nigra koloro kun blankaj, ruĝaj kaj flavaj makuletoj. Ili havas nigrajn frunton kaj kronon, kun iometa kresto. La nuko estas oranĝkolora kaj ruĝa, kun nigraj makuletoj. La flanko de la kolo estas ruĝa, transirante al flava. La dorso estas plejparte nigra kun blankaj makuletoj. La vosto estas nigrecbruna kun ĝis ok kremkoloraj makuletoj, kiuj formas striojn. La malsupra flanko de la vosto estas flava kun nigraj strioj. La mentono kaj gorĝo estas flavaj, kaj meze de la gorĝo troviĝas nigra makulo. La gorĝo estas ĉirkaŭita de areoj kun pli da oranĝkoloro. La brusto estas oranĝkolora ĝis ruĝ-oranĝa, iĝante pli flava ĉe la flankoj; tra ĝia mezo etendiĝas malhela bendo kun blankaj makuletoj. La malsupra parto de la brusto kaj la ventro estas flavaj. La flugiloj estas nigraj kun brunaj flugilplumoj. Ĉiuj plumoj sur la flugiloj havas blankajn makuletojn, kio donas al ili makulecan aŭ striecan aspekton. La longa beko estas kutime ruĝa. La haŭto ĉirkaŭ la okuloj estas malhelgriza aŭ nigra, dum la okuloj mem povas esti flavecbrunaj, malhelbrunaj, ruĝbrunaj aŭ havi nuancon inter tiuj koloroj. La kruroj estas blugrizaj, kaj la piedoj havas la saman koloron.&lt;ref name=&quot;Short&quot;&gt;{{cite book |title= Toucans, Barbets and Honeyguides|author=Lester L. Short|author2=Jennifer F. M. Horne|year= 2001|publisher= [[Oxford University Press]]|isbn= 978-0-19-854666-5|pages= 122–5}}&lt;/ref&gt;

La ino similas al la masklo, sed estas, entute, multe malpli brilkolora, kun malpli da ruĝo kaj oranĝo, kaj pli da flavo kaj blanko. Specife, al inoj mankas la makulo ĉe la gorĝo, kaj kutime mankas ankaŭ la makulo sur la verto. Junaj birdoj estas same malpli brilaj – ili kutime havas malpli da ruĝo kaj oranĝo, simile al la ino. La makuletoj sur la dorso estas malpli blankaj, kaj ĉiuj nigraj partoj estas pli brunaj. La okuloj estas kutime grizaj.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Distribuado kaj habitato==
La nomiga subspecio, ''T. e. erythrocephalus'', troviĝas de centra [[Kenjo]] ĝis nordorienta [[Tanzanio]]. ''T. e. versicolor'' troviĝas en sudorienta [[Sudsudano]], nordorienta [[Ugando]], sudokcidenta [[Etiopio]] kaj norda Kenjo. ''T. e. shelleyi'' troviĝas en [[Somalio]] kaj orienta Etiopio.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

La specio evitas kaj tre malfermajn areojn kaj areojn de densa arbaro; anstataŭe, ĝi preferas terenon kun varia reljefo, kiaj riverujoj kaj klifoj, aŭ termitejoj. Ĝi nestas kaj ripozas en tuneloj, kaj serĉas manĝaĵon sur la grundo aŭ proksime.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Manĝado==
Red-and-yellow barbets are omnivores, feeding on seeds, fruit, and invertebrates.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;110px&quot;&gt;
Image:Red-and-yellow Barbet RWD2.jpg|The back is mostly black with white spots.
Image:Red-and-yellow Barbet 1.JPG|At [[Birdworld|Birdworld, Farnham]]
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional Serengueti, Tanzania, 2024-05-26, DD 68.jpg|At [[Serengeti National Park|Serengueti]], [[Tanzania]]
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-25, DD 83.jpg|At [[Tarangire National Park|Tarangire]], Tanzania
Image:Photo of Red-and-yellow barbet.jpg|At [[Amboseli]], [[Kenya]]
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}
*{{Commons category|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>cqj9z8nvpesg1t6a5ohcctbauoso932</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503299</id>
      <parentid>9503298</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bildaro */</comment>
      <origin>9503299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5771" sha1="5vab004a04ub49m5t4hwuthi3lh9nvi" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Ruĝflava barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Lake Manyara Bartvogel.jpg
|priskribo de dosiero = Plenkreska masklo de la nomiga ĉe [[Lago Manyara]], [[Tanzanio]]
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Ruĝflava barbulo''' ''T. erythrocephalus'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus erythrocephalus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681889A92924667 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681889A92924667.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus erythrocephalus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1878)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
*''T. e. erythrocephalus''
*''T. e. shelleyi''
*''T. e. versicolor''
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Ruĝflava barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus erythrocephalus'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvar specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en orienta Afriko. Maskloj havas karakterizan plumaron nigran (kun blankaj makuloj), ruĝan kaj flavan; inoj kaj junuloj estas similaj, sed malpli hele koloraj. La specio vivas en rompita tereno, kaj nestas kaj ripozas en [[nestotruo]]j. Ĉiomanĝanta, la specio nutras sin per semoj, fruktoj kaj senvertebruloj. Tie, kie ili ne estas ĉasataj, ili estas netimidaj, sed iliaj plumoj estas uzataj de iuj triboj, kiel ekzemple la [[masajoj]].&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Aspekto==
[[File:Trachyphonus erythrocephalus -adult female-8a.jpg|left|thumb|Plenkreska ino de la nomiga]]
Plenkreskaj maskloj de la Ruĝflava barbulo havas karakterizan plumaron, kiu konsistas el nigra koloro kun blankaj, ruĝaj kaj flavaj makuletoj. Ili havas nigrajn frunton kaj kronon, kun iometa kresto. La nuko estas oranĝkolora kaj ruĝa, kun nigraj makuletoj. La flanko de la kolo estas ruĝa, transirante al flava. La dorso estas plejparte nigra kun blankaj makuletoj. La vosto estas nigrecbruna kun ĝis ok kremkoloraj makuletoj, kiuj formas striojn. La malsupra flanko de la vosto estas flava kun nigraj strioj. La mentono kaj gorĝo estas flavaj, kaj meze de la gorĝo troviĝas nigra makulo. La gorĝo estas ĉirkaŭita de areoj kun pli da oranĝkoloro. La brusto estas oranĝkolora ĝis ruĝ-oranĝa, iĝante pli flava ĉe la flankoj; tra ĝia mezo etendiĝas malhela bendo kun blankaj makuletoj. La malsupra parto de la brusto kaj la ventro estas flavaj. La flugiloj estas nigraj kun brunaj flugilplumoj. Ĉiuj plumoj sur la flugiloj havas blankajn makuletojn, kio donas al ili makulecan aŭ striecan aspekton. La longa beko estas kutime ruĝa. La haŭto ĉirkaŭ la okuloj estas malhelgriza aŭ nigra, dum la okuloj mem povas esti flavecbrunaj, malhelbrunaj, ruĝbrunaj aŭ havi nuancon inter tiuj koloroj. La kruroj estas blugrizaj, kaj la piedoj havas la saman koloron.&lt;ref name=&quot;Short&quot;&gt;{{cite book |title= Toucans, Barbets and Honeyguides|author=Lester L. Short|author2=Jennifer F. M. Horne|year= 2001|publisher= [[Oxford University Press]]|isbn= 978-0-19-854666-5|pages= 122–5}}&lt;/ref&gt;

La ino similas al la masklo, sed estas, entute, multe malpli brilkolora, kun malpli da ruĝo kaj oranĝo, kaj pli da flavo kaj blanko. Specife, al inoj mankas la makulo ĉe la gorĝo, kaj kutime mankas ankaŭ la makulo sur la verto. Junaj birdoj estas same malpli brilaj – ili kutime havas malpli da ruĝo kaj oranĝo, simile al la ino. La makuletoj sur la dorso estas malpli blankaj, kaj ĉiuj nigraj partoj estas pli brunaj. La okuloj estas kutime grizaj.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Distribuado kaj habitato==
La nomiga subspecio, ''T. e. erythrocephalus'', troviĝas de centra [[Kenjo]] ĝis nordorienta [[Tanzanio]]. ''T. e. versicolor'' troviĝas en sudorienta [[Sudsudano]], nordorienta [[Ugando]], sudokcidenta [[Etiopio]] kaj norda Kenjo. ''T. e. shelleyi'' troviĝas en [[Somalio]] kaj orienta Etiopio.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

La specio evitas kaj tre malfermajn areojn kaj areojn de densa arbaro; anstataŭe, ĝi preferas terenon kun varia reljefo, kiaj riverujoj kaj klifoj, aŭ termitejoj. Ĝi nestas kaj ripozas en tuneloj, kaj serĉas manĝaĵon sur la grundo aŭ proksime.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Manĝado==
Red-and-yellow barbets are omnivores, feeding on seeds, fruit, and invertebrates.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;110px&quot;&gt;
Image:Red-and-yellow Barbet RWD2.jpg|La dorso estas ĉefe nigra kun blankaj punktoj.
Image:Red-and-yellow Barbet 1.JPG|Ĉe Birdworld, Farnham
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional Serengueti, Tanzania, 2024-05-26, DD 68.jpg|Ĉe la [[Nacia Parko Serengeti]], [[Tanzanio]]
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-25, DD 83.jpg|Ĉe la [[Nacia Parko Tarangire]], Tanzanio
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}
*{{Commons category|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>5vab004a04ub49m5t4hwuthi3lh9nvi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503307</id>
      <parentid>9503299</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5771" sha1="hqpxookud2p316ezqm941jywghak7p8" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Ruĝflava barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Lake Manyara Bartvogel.jpg
|priskribo de dosiero = Plenkreska masklo de la nomiga ĉe [[Lago Manyara]], [[Tanzanio]]
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Ruĝflava barbulo''' ''T. erythrocephalus'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus erythrocephalus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681889A92924667 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681889A92924667.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus erythrocephalus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1878)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
*''T. e. erythrocephalus''
*''T. e. shelleyi''
*''T. e. versicolor''
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Ruĝflava barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus erythrocephalus'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvin specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en orienta Afriko. Maskloj havas karakterizan plumaron nigran (kun blankaj makuloj), ruĝan kaj flavan; inoj kaj junuloj estas similaj, sed malpli hele koloraj. La specio vivas en rompita tereno, kaj nestas kaj ripozas en [[nestotruo]]j. Ĉiomanĝanta, la specio nutras sin per semoj, fruktoj kaj senvertebruloj. Tie, kie ili ne estas ĉasataj, ili estas netimidaj, sed iliaj plumoj estas uzataj de iuj triboj, kiel ekzemple la [[masajoj]].&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Aspekto==
[[File:Trachyphonus erythrocephalus -adult female-8a.jpg|left|thumb|Plenkreska ino de la nomiga]]
Plenkreskaj maskloj de la Ruĝflava barbulo havas karakterizan plumaron, kiu konsistas el nigra koloro kun blankaj, ruĝaj kaj flavaj makuletoj. Ili havas nigrajn frunton kaj kronon, kun iometa kresto. La nuko estas oranĝkolora kaj ruĝa, kun nigraj makuletoj. La flanko de la kolo estas ruĝa, transirante al flava. La dorso estas plejparte nigra kun blankaj makuletoj. La vosto estas nigrecbruna kun ĝis ok kremkoloraj makuletoj, kiuj formas striojn. La malsupra flanko de la vosto estas flava kun nigraj strioj. La mentono kaj gorĝo estas flavaj, kaj meze de la gorĝo troviĝas nigra makulo. La gorĝo estas ĉirkaŭita de areoj kun pli da oranĝkoloro. La brusto estas oranĝkolora ĝis ruĝ-oranĝa, iĝante pli flava ĉe la flankoj; tra ĝia mezo etendiĝas malhela bendo kun blankaj makuletoj. La malsupra parto de la brusto kaj la ventro estas flavaj. La flugiloj estas nigraj kun brunaj flugilplumoj. Ĉiuj plumoj sur la flugiloj havas blankajn makuletojn, kio donas al ili makulecan aŭ striecan aspekton. La longa beko estas kutime ruĝa. La haŭto ĉirkaŭ la okuloj estas malhelgriza aŭ nigra, dum la okuloj mem povas esti flavecbrunaj, malhelbrunaj, ruĝbrunaj aŭ havi nuancon inter tiuj koloroj. La kruroj estas blugrizaj, kaj la piedoj havas la saman koloron.&lt;ref name=&quot;Short&quot;&gt;{{cite book |title= Toucans, Barbets and Honeyguides|author=Lester L. Short|author2=Jennifer F. M. Horne|year= 2001|publisher= [[Oxford University Press]]|isbn= 978-0-19-854666-5|pages= 122–5}}&lt;/ref&gt;

La ino similas al la masklo, sed estas, entute, multe malpli brilkolora, kun malpli da ruĝo kaj oranĝo, kaj pli da flavo kaj blanko. Specife, al inoj mankas la makulo ĉe la gorĝo, kaj kutime mankas ankaŭ la makulo sur la verto. Junaj birdoj estas same malpli brilaj – ili kutime havas malpli da ruĝo kaj oranĝo, simile al la ino. La makuletoj sur la dorso estas malpli blankaj, kaj ĉiuj nigraj partoj estas pli brunaj. La okuloj estas kutime grizaj.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Distribuado kaj habitato==
La nomiga subspecio, ''T. e. erythrocephalus'', troviĝas de centra [[Kenjo]] ĝis nordorienta [[Tanzanio]]. ''T. e. versicolor'' troviĝas en sudorienta [[Sudsudano]], nordorienta [[Ugando]], sudokcidenta [[Etiopio]] kaj norda Kenjo. ''T. e. shelleyi'' troviĝas en [[Somalio]] kaj orienta Etiopio.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

La specio evitas kaj tre malfermajn areojn kaj areojn de densa arbaro; anstataŭe, ĝi preferas terenon kun varia reljefo, kiaj riverujoj kaj klifoj, aŭ termitejoj. Ĝi nestas kaj ripozas en tuneloj, kaj serĉas manĝaĵon sur la grundo aŭ proksime.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Manĝado==
Red-and-yellow barbets are omnivores, feeding on seeds, fruit, and invertebrates.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;110px&quot;&gt;
Image:Red-and-yellow Barbet RWD2.jpg|La dorso estas ĉefe nigra kun blankaj punktoj.
Image:Red-and-yellow Barbet 1.JPG|Ĉe Birdworld, Farnham
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional Serengueti, Tanzania, 2024-05-26, DD 68.jpg|Ĉe la [[Nacia Parko Serengeti]], [[Tanzanio]]
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-25, DD 83.jpg|Ĉe la [[Nacia Parko Tarangire]], Tanzanio
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}
*{{Commons category|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>hqpxookud2p316ezqm941jywghak7p8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503511</id>
      <parentid>9503307</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5761" sha1="qh48kw97ukx4qj6ey0pfu2slqbq1nl4" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Ruĝflava barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Lake Manyara Bartvogel.jpg
|priskribo de dosiero = Plenkreska masklo de la nomiga ĉe [[Lago Manyara]], [[Tanzanio]]
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Ruĝflava barbulo''' ''T. erythrocephalus'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus erythrocephalus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681889A92924667 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681889A92924667.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus erythrocephalus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1878)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
*''T. e. erythrocephalus''
*''T. e. shelleyi''
*''T. e. versicolor''
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Ruĝflava barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus erythrocephalus'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvin specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]. Maskloj havas karakterizan plumaron nigran (kun blankaj makuloj), ruĝan kaj flavan; inoj kaj junuloj estas similaj, sed malpli hele koloraj. La specio vivas en rompita tereno, kaj nestas kaj ripozas en [[nestotruo]]j. Ĉiomanĝanta, la specio nutras sin per semoj, fruktoj kaj senvertebruloj. Tie, kie ili ne estas ĉasataj, ili estas netimidaj, sed iliaj plumoj estas uzataj de iuj triboj, kiel ekzemple la [[masajoj]].&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Aspekto==
[[File:Trachyphonus erythrocephalus -adult female-8a.jpg|left|thumb|Plenkreska ino de la nomiga]]
Plenkreskaj maskloj de la Ruĝflava barbulo havas karakterizan plumaron, kiu konsistas el nigra koloro kun blankaj, ruĝaj kaj flavaj makuletoj. Ili havas nigrajn frunton kaj kronon, kun iometa kresto. La nuko estas oranĝkolora kaj ruĝa, kun nigraj makuletoj. La flanko de la kolo estas ruĝa, transirante al flava. La dorso estas plejparte nigra kun blankaj makuletoj. La vosto estas nigrecbruna kun ĝis ok kremkoloraj makuletoj, kiuj formas striojn. La malsupra flanko de la vosto estas flava kun nigraj strioj. La mentono kaj gorĝo estas flavaj, kaj meze de la gorĝo troviĝas nigra makulo. La gorĝo estas ĉirkaŭita de areoj kun pli da oranĝkoloro. La brusto estas oranĝkolora ĝis ruĝ-oranĝa, iĝante pli flava ĉe la flankoj; tra ĝia mezo etendiĝas malhela bendo kun blankaj makuletoj. La malsupra parto de la brusto kaj la ventro estas flavaj. La flugiloj estas nigraj kun brunaj flugilplumoj. Ĉiuj plumoj sur la flugiloj havas blankajn makuletojn, kio donas al ili makulecan aŭ striecan aspekton. La longa beko estas kutime ruĝa. La haŭto ĉirkaŭ la okuloj estas malhelgriza aŭ nigra, dum la okuloj mem povas esti flavecbrunaj, malhelbrunaj, ruĝbrunaj aŭ havi nuancon inter tiuj koloroj. La kruroj estas blugrizaj, kaj la piedoj havas la saman koloron.&lt;ref name=&quot;Short&quot;&gt;{{cite book |title= Toucans, Barbets and Honeyguides|author=Lester L. Short|author2=Jennifer F. M. Horne|year= 2001|publisher= [[Oxford University Press]]|isbn= 978-0-19-854666-5|pages= 122–5}}&lt;/ref&gt;

La ino similas al la masklo, sed estas, entute, multe malpli brilkolora, kun malpli da ruĝo kaj oranĝo, kaj pli da flavo kaj blanko. Specife, al inoj mankas la makulo ĉe la gorĝo, kaj kutime mankas ankaŭ la makulo sur la verto. Junaj birdoj estas same malpli brilaj – ili kutime havas malpli da ruĝo kaj oranĝo, simile al la ino. La makuletoj sur la dorso estas malpli blankaj, kaj ĉiuj nigraj partoj estas pli brunaj. La okuloj estas kutime grizaj.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Distribuado kaj habitato==
La nomiga subspecio, ''T. e. erythrocephalus'', troviĝas de centra [[Kenjo]] ĝis nordorienta [[Tanzanio]]. ''T. e. versicolor'' troviĝas en sudorienta [[Sudsudano]], nordorienta [[Ugando]], sudokcidenta [[Etiopio]] kaj norda Kenjo. ''T. e. shelleyi'' troviĝas en [[Somalio]] kaj orienta Etiopio.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

La specio evitas kaj tre malfermajn areojn kaj areojn de densa arbaro; anstataŭe, ĝi preferas terenon kun varia reljefo, kiaj riverujoj kaj klifoj, aŭ termitejoj. Ĝi nestas kaj ripozas en tuneloj, kaj serĉas manĝaĵon sur la grundo aŭ proksime.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Manĝado==
Red-and-yellow barbets are omnivores, feeding on seeds, fruit, and invertebrates.&lt;ref name=&quot;Short&quot;/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;110px&quot;&gt;
Image:Red-and-yellow Barbet RWD2.jpg|La dorso estas ĉefe nigra kun blankaj punktoj.
Image:Red-and-yellow Barbet 1.JPG|Ĉe Birdworld, Farnham
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional Serengueti, Tanzania, 2024-05-26, DD 68.jpg|Ĉe la [[Nacia Parko Serengeti]], [[Tanzanio]]
Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-25, DD 83.jpg|Ĉe la [[Nacia Parko Tarangire]], Tanzanio
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}
*{{Commons category|Trachyphonus erythrocephalus|''Trachyphonus erythrocephalus''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>qh48kw97ukx4qj6ey0pfu2slqbq1nl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trachyphonus erythrocephalus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956035</id>
    <redirect title="Ruĝflava barbulo" />
    <revision>
      <id>9503294</id>
      <timestamp>2026-10-29T23:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Ruĝflava barbulo]]</comment>
      <origin>9503294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="dngx1kuzt9jk4pab6rixnyroefbdkof" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Ruĝflava barbulo]]</text>
      <sha1>dngx1kuzt9jk4pab6rixnyroefbdkof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Péter Krisztián Zachar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956036</id>
    <revision>
      <id>9503343</id>
      <timestamp>2026-10-30T05:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>historiisto</comment>
      <origin>9503343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="r4u5gp7ck1pii091retg8zy86wjtkku" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = 
|naskonomo            = 
}}
'''{{Paĝonomo}}''' [kristiAn zahar], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Zachar Péter Krisztián''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[patro]] estis [[József Zachar]].

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM2540804;jsessionid=E101AF31730927BCDE5C2053B89E9B71 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1976|8|27}} en [[Budapeŝto]]&lt;!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]--&gt;.

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} maturiĝis en [[Vieno]], ĉar lia patro tie laboris tiutempe. Li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], poste kulturistan licencon en [[1999]]. Li akiris plian licencon en 2002 en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]], li doktoriĝis en [[2006]] en Universitato Loránd Eötvös. Krom la wsplorado li ankaŭ instruis en Universitato Loránd Eötvös, poste en la Katolika Universitato kaj [[Universitato Corvinus de Budapeŝto]], ekde 2004 en [[Universitato János Kodolányi|Altlernejo János Kodolányi]]. Ekde 2017 li estis [[docento]], ankaŭ katedrestro. Lia [[habilitiĝo]] okazis en 2019, en la sama jaro li ricevis [[premio]]n. Lia ĉefa esplorkampo estas politika historio de la 19-a kaj 20-a jarcentoj.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''A szakmai önkormányzatok létrejötte és fejlődése 1850-1918.'' (2005)
* ''Gazdasági válságok, társadalmi feszültségek, modern válaszkísérletek Európában a két világháború között.'' (2014)
* ''A katolikus értelmiség tervei Magyarország jövőjéről: Az 1943. évi győri találkozó.'' (2022)

== Fontoj ==
* [https://www.keesz.hu/vezetoseg biografio hungare kun foto (legebla pli malsupre)]
* [https://doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/26923/ datenoj kun foto]
* [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=30984 akademia paĝo]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Zachar Peter Krisztian}}

[[Kategorio:Hungaraj historiistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>r4u5gp7ck1pii091retg8zy86wjtkku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503351</id>
      <parentid>9503343</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Biografio */</comment>
      <origin>9503351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="byx5v21sgzm7nrw72mpq8f2iqlfh065" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = 
|naskonomo            = 
}}
'''{{Paĝonomo}}''' [kristiAn zahar], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Zachar Péter Krisztián''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[patro]] estis [[József Zachar]].

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM2540804;jsessionid=E101AF31730927BCDE5C2053B89E9B71 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1976|8|27}} en [[Budapeŝto]]&lt;!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]--&gt;.

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} maturiĝis en [[Vieno]], ĉar lia patro tie laboris tiutempe. Li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], poste kulturistan licencon en [[1999]]. Li akiris plian licencon en 2002 en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]], li doktoriĝis en [[2006]] en Universitato Loránd Eötvös. Krom la esplorado li ankaŭ instruis en Universitato Loránd Eötvös, poste en la Katolika Universitato kaj [[Universitato Corvinus de Budapeŝto]], ekde 2004 en [[Universitato János Kodolányi|Altlernejo János Kodolányi]]. Ekde 2017 li estis [[docento]], ankaŭ katedrestro. Lia [[habilitiĝo]] okazis en 2019, en la sama jaro li ricevis [[premio]]n. Lia ĉefa esplorkampo estas politika historio de la 19-a kaj 20-a jarcentoj.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''A szakmai önkormányzatok létrejötte és fejlődése 1850-1918.'' (2005)
* ''Gazdasági válságok, társadalmi feszültségek, modern válaszkísérletek Európában a két világháború között.'' (2014)
* ''A katolikus értelmiség tervei Magyarország jövőjéről: Az 1943. évi győri találkozó.'' (2022)

== Fontoj ==
* [https://www.keesz.hu/vezetoseg biografio hungare kun foto (legebla pli malsupre)]
* [https://doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/26923/ datenoj kun foto]
* [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=30984 akademia paĝo]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Zachar Peter Krisztian}}

[[Kategorio:Hungaraj historiistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>byx5v21sgzm7nrw72mpq8f2iqlfh065</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teoremoj de nekompleteco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956037</id>
    <redirect title="Teoremoj pri nekompleteco" />
    <revision>
      <id>9503346</id>
      <timestamp>2026-10-30T05:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergio</username>
        <id>46486</id>
      </contributor>
      <comment>Sergio movis paĝon [[Teoremoj de nekompleteco]] al [[Teoremoj pri nekompleteco]]: Pli preciza (temas pri la temo, ne pri la aŭtoro)</comment>
      <origin>9503346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="0oazo3kvhzab3gzsps47zc2xpermp51" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Teoremoj pri nekompleteco]]</text>
      <sha1>0oazo3kvhzab3gzsps47zc2xpermp51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Teoremoj de nekompleteco</title>
    <ns>1</ns>
    <id>956038</id>
    <redirect title="Diskuto:Teoremoj pri nekompleteco" />
    <revision>
      <id>9503348</id>
      <timestamp>2026-10-30T05:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergio</username>
        <id>46486</id>
      </contributor>
      <comment>Sergio movis paĝon [[Diskuto:Teoremoj de nekompleteco]] al [[Diskuto:Teoremoj pri nekompleteco]]: Pli preciza (temas pri la temo, ne pri la aŭtoro)</comment>
      <origin>9503348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="9gp75zepv5bj1d0ewyrrdtxrzbe89y0" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Diskuto:Teoremoj pri nekompleteco]]</text>
      <sha1>9gp75zepv5bj1d0ewyrrdtxrzbe89y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jurij Kim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956039</id>
    <revision>
      <id>9503354</id>
      <timestamp>2026-10-30T05:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>5961</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{Informkesto politikisto | nomo = Jurij Kim | priskribo = Kazaĥstana juristo kaj ŝtatfunkciulo | dosiero = | dato de naskiĝo = [[3-a de julio]] [[1940]] | loko de naskiĝo = Tentek, Almata provinco, [[Kazaĥa Soveta Socialisma Respubliko]], [[Sovetunio]] | dato de morto = [[15-a de novembro]] [[2000]] | loko de morto = [[Astano]], [[Kazaĥio]] | nacieco = kazaĥstana | edzo/ino = Nadeĵda Kim | alma_mater = Kazaĥa Ŝtata Universitato S. M. Kirov | profesio = ju...&quot;</comment>
      <origin>9503354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16756" sha1="eqizry5l72s6sf2heh9ps1pn95rtyev" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto
| nomo = Jurij Kim
| priskribo = Kazaĥstana juristo kaj ŝtatfunkciulo
| dosiero =
| dato de naskiĝo = [[3-a de julio]] [[1940]]
| loko de naskiĝo = Tentek, Almata provinco, [[Kazaĥa Soveta Socialisma Respubliko]], [[Sovetunio]]
| dato de morto = [[15-a de novembro]] [[2000]]
| loko de morto = [[Astano]], [[Kazaĥio]]
| nacieco = kazaĥstana
| edzo/ino = Nadeĵda Kim
| alma_mater = Kazaĥa Ŝtata Universitato S. M. Kirov
| profesio = juristo
| okupo = ŝtatfunkciulo, politikisto
| vico = 1
| ofico = Prezidanto de la Konstitucia Konsilio de Kazaĥio
| de = [[24-a de januaro]] [[1996]]
| ĝis = [[29-a de novembro]] [[2000]]
| prezidento = [[Nursultan Nazarbajev]]
| antaŭulo = Nova posteno
| sekvanto = Jurij Ĥitrin
| ofico2 = Prezidanto de la Centra Elekta Komisiono de Kazaĥio
| de2 = [[1995]]
| ĝis2 = [[1996]]
| prezidento2 = [[Nursultan Nazarbajev]]
| sekvanto2 = Zagipa Balijeva
}}

'''Jurij Aleksejeviĉ KIM''' (ruse: ''Юрий Алексеевич Ким''; naskiĝis la [[3-a de julio|3-an de julio]] [[1940]] en Tentek, [[Kazaĥa Soveta Socialisma Respubliko]], [[Sovetunio]]; mortis la [[15-a de novembro|15-an de novembro]] [[2000]] en [[Astano]], [[Kazaĥio]]) estis kazaĥstana [[juristo]], ŝtatfunkciulo kaj politikisto de korea deveno. Li estis la unua prezidanto de la '''Konstitucia Konsilio de la Respubliko Kazaĥio''' (1996–2000), prezidanto de la Centra Elekta Komisiono de Kazaĥio (1995–1996) kaj deputito de la Supera Konsilio de Kazaĥio (1994–1995).

Kim okupis gravajn postenojn en la justica sistemo dum la lastaj jardekoj de Sovetunio kaj la unuaj jaroj de la sendependeco de Kazaĥio. Lia ŝtata agado estis ligita al la formado de la konstituciaj kaj juraj institucioj de la sendependa ŝtato. Li ricevis la honoran titolon '''Merita Juristo de la Respubliko Kazaĥio'''.&lt;ref name=&quot;oficiala&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto
|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/article/details/57727?lang=ru
|titolo=Экс-члены Конституционного Совета
|eldoninto=Registaro de la Respubliko Kazaĥio
|lingvo=ru
|alirdato=2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

== Biografio ==

=== Infanaĝo kaj edukado ===

Jurij Kim naskiĝis la 3-an de julio 1940 en la vilaĝo '''Tentek''', sur la teritorio de la nuna regiono Ĵetisu en sudorienta Kazaĥio.

En kelkaj biografiaj fontoj lia naskiĝloko estas atribuita al la provinco Taldikorgan. Tamen tiu provinco estis kreita nur la 16-an de marto 1944, kiam parto de la teritorio de la tiama Almata provinco estis apartigita. Sekve, en la momento de lia naskiĝo en 1940, la koncerna teritorio apartenis al la Almata provinco de la Kazaĥa SSR.

La preciza administra aparteno de Tentek en 1940, same kiel la detaloj pri la infanaĝo kaj gepatroj de Kim, ne estas sufiĉe dokumentitaj en publike disponeblaj biografiaj fontoj.

En 1966 li diplomiĝis ĉe la jura fakultato de la Kazaĥa Ŝtata Universitato S. M. Kirov en [[Almato]], nun konata kiel la [[Kazaĥa Nacia Universitato Al-Farabi]].&lt;ref name=&quot;oficiala&quot;/&gt;

=== Komenco de la jura kariero ===

Post sia universitata edukado Kim komencis labori en la sovetia justica sistemo.

Li unue laboris kiel enketisto en la internaj aferaj organoj, poste kiel popola juĝisto en Almato.

Dum la sekvaj jaroj li okupis diversajn postenojn en la justicaj institucioj de la Kazaĥa SSR kaj, post 1991, de la sendependa Respubliko Kazaĥio.

Laŭ la oficiala biografio publikigita de la Konstitucia Konsilio, Kim laboris dum proksimume 15 jaroj en la justicaj organoj. Li progresis de vicestro de la urba justica administracio ĝis unua vicministro pri justico de la Respubliko Kazaĥio.&lt;ref name=&quot;oficiala&quot;/&gt;

Lia profesia agado ampleksis la organizadon de la juĝeja sistemo, aplikadon de leĝoj kaj administradon de justicaj institucioj.

En 1987 li okupis gvidan postenon en la ministeria administracio respondeca pri la juĝejaj organoj.

Tiujare li dungis la juriston Maksut Narikbajev kiel altrangan konsiliston. Narikbajev poste fariĝis Ĝenerala Prokuroro de Kazaĥio.

En siaj rememoroj Narikbajev priskribis Kim kiel spertan administranton, kiu konis la praktikan funkciadon de la juĝeja sistemo kaj kapablis efike kunlabori kun siaj kolegoj.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto
|url=https://nomad.su/?a=15-200211160008
|titolo=Он был судьей для всех нас
|aŭtoro=Галина Галкина
|eldoninto=Новое поколение
|dato=2002-11-15
|lingvo=ru
|alirdato=2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

=== Deputito de la Supera Konsilio ===

En 1994 Jurij Kim estis elektita deputito de la 13-a konsisto de la Supera Konsilio de la Respubliko Kazaĥio, la tiama landa parlamento.

Li ankaŭ prezidis parlamentan komitaton.&lt;ref name=&quot;oficiala&quot;/&gt;

Lia parlamenta agado okazis dum periodo de ampleksaj politikaj kaj juraj reformoj, kiam Kazaĥio transformis siajn ŝtatajn instituciojn post la sendependiĝo disde Sovetunio en decembro 1991.

Laŭ la rememoroj de Maksut Narikbajev, Kim subtenis la konstitucian agnoskon de la [[kazaĥa lingvo]] kiel ŝtata lingvo. Narikbajev emfazis, ke Kim konsideris Kazaĥion sia patrujo kaj atentis la rolon de la ŝtata lingvo en la jura sistemo.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

=== Prezidanto de la Centra Elekta Komisiono ===

En 1995 Kim fariĝis prezidanto de la Centra Elekta Komisiono de la Respubliko Kazaĥio.

Lia mandato koincidis kun gravaj konstituciaj kaj politikaj ŝanĝoj en la lando.

La 29-an de aprilo 1995 okazis tutlanda referendumo pri plilongigo de la mandato de prezidento [[Nursultan Nazarbajev]] ĝis la jaro 2000.

La 30-an de aŭgusto 1995 estis okazigita alia referendumo, dum kiu estis aprobita nova [[Konstitucio de Kazaĥio]].

La nova Konstitucio enkondukis dukameran parlamenton, konsistantan el la Senato kaj la Maĝiliso, kaj reorganizis la sistemon de konstitucia kontrolo.

Kiel prezidanto de la Centra Elekta Komisiono, Kim partoprenis la administradon de tiuj politikaj procezoj.

Laŭ rememora artikolo publikigita en la gazeto ''Novoje Pokolenije'', li ceremonie transdonis al Nazarbajev la dokumenton atestantan lian prezidentan mandaton, subskribitan de la prezidanto de la Centra Elekta Komisiono.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

La konstituciaj ŝanĝoj de 1995 ankaŭ estis objekto de politika disputo. Kritikantoj kontraŭis precipe la malfondon de la antaŭa Konstitucia Kortumo kaj la reorganizon de la ŝtataj institucioj, kiu plifortigis la prezidentan povon.

Komence de 1996 Kim forlasis la Centran Elektan Komisionon por estri la nove kreitan Konstitucian Konsilion.

=== Prezidanto de la Konstitucia Konsilio ===

La Konstitucio de Kazaĥio, aprobita la 30-an de aŭgusto 1995, antaŭvidis la kreadon de la '''Konstitucia Konsilio de la Respubliko Kazaĥio'''.

La nova institucio anstataŭis la antaŭan Konstitucian Kortumon kaj ricevis la taskon ekzameni difinitajn konstituciajn demandojn.

La 24-an de januaro 1996 Jurij Kim estis nomumita ĝia unua prezidanto.&lt;ref name=&quot;oficiala&quot;/&gt;

Laŭ la tiama konstitucia sistemo, la Konstitucia Konsilio havis interalie jenajn kompetentojn:

* ekzameni la konformecon de leĝoj kaj internaciaj traktatoj al la Konstitucio en la kazoj difinitaj de ĝi;
* doni oficialajn interpretojn de konstituciaj dispozicioj;
* pritrakti difinitajn demandojn pri la konstitucieco de elektoj kaj referendumoj;
* plenumi aliajn funkciojn atribuitajn al ĝi de la Konstitucio.

Dum la prezidanteco de Kim formiĝis la unuaj organizaj kaj juraj praktikoj de la Konstitucia Konsilio.

Lia laboro estis ligita al la establado de la institucia rolo de konstitucia kontrolo en la sendependa Kazaĥio.

Laŭ la oficialaj registroj, lia mandato daŭris de la 24-a de januaro 1996 ĝis la 29-a de novembro 2000. Kim tamen mortis jam la 15-an de novembro 2000.&lt;ref name=&quot;oficiala&quot;/&gt;

Post li la Konsilion prezidis Jurij Ĥitrin, kiu ekoficis la 21-an de decembro 2000.

== Jura kaj scienca agado ==

Krom sia ŝtata kariero, Jurij Kim verkis plurajn sciencajn publikaĵojn pri juraj temoj.

La oficiala biografio de la Konstitucia Konsilio mencias liajn verkojn pri jurisprudenco, sed ne enhavas kompletan bibliografion.&lt;ref name=&quot;oficiala&quot;/&gt;

Lia profesia sperto ampleksis kriman enketadon, juĝistan laboron, administradon de justicaj organoj, parlamentan agadon, elektan administradon kaj konstitucian kontrolon.

En siaj rememoroj Maksut Narikbajev emfazis la praktikan juristan sperton de Kim kaj lian partoprenon en la evoluigo de la leĝaj fundamentoj de la sendependa Kazaĥio.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

En 1998 estis publikigita lia studo pri la statuso kaj kompetentoj de la Konstitucia Konsilio de Kazaĥio, en kiu li traktis la rolon de konstitucia kontrolo por certigi la superecon de la Konstitucio kaj la funkciadon de la principo de disigo de povoj.&lt;ref name=&quot;artikolo1998&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto
|url=https://concourt.am/pdf/uploads/62c81dde0d7d4_1%281%29%201998.pdf
|titolo=Конституционный Совет Республики Казахстан: статус и компетенция
|aŭtoro=Ю. А. Ким
|dato=1998
|lingvo=ru
|alirdato=2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

== Agado en la korea komunumo ==

Jurij Kim estis aktiva subtenanto de la kultura kaj socia vivo de la etnaj koreoj en Kazaĥio.

Li kunlaboris kun reprezentantoj de la '''Asocio de Koreoj de Kazaĥio''' kaj interesiĝis pri iniciatoj celantaj konservi kaj evoluigi la korean kulturan heredaĵon en la lando.

En rememoroj publikigitaj en 2002, Jurij Cĥaj, tiama prezidanto de la Asocio de Koreoj de Kazaĥio, priskribis Kim kiel personon, kiu regule interkonsiliĝis kun la gvidantoj de la asocio.

Laŭ Cĥaj, Kim kuraĝigis edukitajn membrojn de la korea komunumo partopreni en la ŝtata administrado kaj publika vivo, anstataŭ limigi siajn profesiajn perspektivojn al komerca agado.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

Gennadij Ni, vicprezidanto de la entreprena grupo ''Dostar'', rememoris la partoprenon de Kim en la revigliĝo de la korea kultura movado en Kazaĥio.

Laŭ Ni, Kim donis jurajn kaj praktikajn konsilojn al reprezentantoj de la komunumo kaj subtenis ĝiajn kulturajn iniciatojn.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

== Familia kaj privata vivo ==

La edzino de Jurij Kim estis '''Nadeĵda Kim''', kazaĥstana diplomato.

Post la morto de sia edzo ŝi laboris kiel unua sekretario ĉe la Ambasadejo de la Respubliko Kazaĥio en [[Sud-Koreio]].

En intervjuo publikigita en novembro 2002, Nadeĵda Kim deklaris, ke la geedzoj ne havis komunajn biologiajn infanojn, sed ke infanoj estis parto de ilia familio.

La intervjuo ne precizigis la nomojn de la infanoj nek iliajn parencecajn rilatojn al la geedzoj.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

Laŭ Nadeĵda, ŝia edzo atenteme zorgis pri siaj proksimuloj, memoris gravajn familiajn datojn kaj konservis regulajn kontaktojn kun parencoj kaj amikoj.

Ŝi ankaŭ rememoris, ke Kim subtenis ŝian profesian agadon kaj kuraĝigis ŝin daŭrigi sian karieron.

Post lia morto ŝi trovis kaj konservis notlibron enhavantan liajn personajn skribaĵojn.

Publike disponeblaj biografiaj fontoj enhavas malmultajn detalojn pri la gepatroj, gefratoj kaj infana familia medio de Jurij Kim.

== Sportaj atingoj ==

En sia juneco Kim praktikis luktosporton kaj atingis la sovetian sportan rangon '''Majstro de Sporto de Sovetunio'''.

Tiu atingo estas menciita en biografiaj materialoj kaj en la rememoroj de Gennadij Ni.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

== Malsano kaj morto ==

Jurij Kim mortis la 15-an de novembro 2000 en Astano, en la aĝo de 60 jaroj.

Laŭ Gennadij Ni, li suferis pro grava malsano dum la lastaj monatoj de sia vivo.

En julio 2000 oni preparis solenaĵon okaze de lia 60-a naskiĝdatreveno, sed la aranĝo estis konsiderinde limigita pro lia malboniĝanta sanstato.

Ni rememoris, ke la funebran ceremonion ĉeestis pluraj miloj da homoj, inter ili studentoj de juraj altlernejoj en Almato.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

Kim estis entombigita en Almato.

== Rememoroj de samtempuloj ==

La 15-an de novembro 2002, du jarojn post lia morto, la ĵurnalistino Galina Galkina publikigis en la gazeto ''Novoje Pokolenije'' artikolon titolitan ''Он был судьей для всех нас'' (''Li estis juĝisto por ni ĉiuj'').

La publikigaĵo enhavis rememorojn de lia vidvino, kolegoj kaj reprezentantoj de la jura kaj korea komunumo en Kazaĥio.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

=== Zagipa Balijeva ===

Zagipa Balijeva, kiu poste prezidis la Centran Elektan Komisionon de Kazaĥio, rememoris la profesian kompetentecon de Kim kaj lian pretecon helpi siajn kolegojn.

Ŝi konsideris lin grava partoprenanto en la evoluo de la juraj institucioj de Kazaĥio dum la unuaj jaroj de la sendependeco.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

=== Maksut Narikbajev ===

Maksut Narikbajev, iama Ĝenerala Prokuroro de Kazaĥio kaj estro de la Kazaĥa Humanisma-Jura Universitato, konatiĝis kun Kim en 1987.

En siaj rememoroj li atentigis pri la profunda kono de Kim pri la praktika funkciado de la justica sistemo.

Li ankaŭ menciis lian kapablon aŭskulti kolegojn, trakti disputojn kaj defendi sian pozicion pri juraj aferoj.

Laŭ Narikbajev, Kim subtenis la rolon de la kazaĥa lingvo en la ŝtataj institucioj.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

=== Reprezentantoj de la korea komunumo ===

Jurij Cĥaj kaj Gennadij Ni priskribis Kim kiel alireblan konsilanton kaj subtenanton de la korea kultura movado.

Iliaj rememoroj atestas pri lia intereso pri la agado de la etnokulturaj organizoj kaj pri lia partopreno en la socia vivo de la kazaĥstanaj koreoj.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

== Honorigoj ==

Jurij Kim ricevis la honoran titolon '''Merita Juristo de la Respubliko Kazaĥio''' pro sia profesia agado en la jura sistemo.&lt;ref name=&quot;oficiala&quot;/&gt;

Li ankaŭ posedis la sovetian sportan rangon Majstro de Sporto pri luktosporto.

== Memorigo ==

La 23-an de januaro 2001 la Registaro de Kazaĥio adoptis la decidon n-ro 110 pri eternigo de la memoro pri Jurij Aleksejeviĉ Kim.

La dokumento antaŭvidis plurajn memorigajn iniciatojn en Almato:

* starigon de tomba monumento;
* nomadon de unu el la urbaj stratoj honore al Kim;
* instaladon de memortabulo ĉe la loĝdomo ĉe la strato Zejn Ŝaŝkin, numero 36a.&lt;ref name=&quot;decido&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto
|url=https://adilet.zan.kz/rus/docs/P010000110_
|titolo=Об увековечении памяти заслуженного юриста Республики Казахстан Кима Юрия Алексеевича
|eldoninto=Registaro de Kazaĥio
|dato=2001-01-23
|lingvo=ru
|alirdato=2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

Poste la antaŭa '''Studenta Strato''' (ruse: ''Студенческая улица'') en Almato ricevis la nomon de Jurij Kim.&lt;ref name=&quot;centrazio&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto
|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1075968013
|titolo=Ким Юрий Алексеевич
|eldoninto=Centrasia
|lingvo=ru
|alirdato=2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

Post lia morto Maksut Narikbajev iniciatis la starigon de stipendio je la nomo de Kim ĉe la Kazaĥa Humanisma-Jura Universitato.

La stipendio estis destinita por studentoj de juro, kiuj distingiĝis per siaj studrezultoj kaj partopreno en la universitata vivo.&lt;ref name=&quot;memoroj&quot;/&gt;

== Historia signifo ==

La ŝtata kariero de Jurij Kim ampleksis la transiran periodon de la sovetia justica sistemo al la sendependaj juraj institucioj de Kazaĥio.

Dum sia profesia vivo li laboris en enketaj organoj, tribunaloj, justicaj institucioj, la parlamento, la Centra Elekta Komisiono kaj la Konstitucia Konsilio.

La plej gravaj etapoj de lia ŝtata agado estis la prezidado de la Centra Elekta Komisiono dum la konstituciaj reformoj de 1995 kaj lia nomumo kiel la unua prezidanto de la Konstitucia Konsilio en 1996.

La rememoroj de liaj samtempuloj kaj la oficialaj dokumentoj pri lia agado konsistigas fontojn por la esplorado de la jura kaj politika historio de Kazaĥio en la 1990-aj jaroj.

== Vidu ankaŭ ==

* [[Kazaĥio]]
* [[Konstitucio]]
* [[Konstitucia kortumo]]
* [[Koreoj]]
* [[Kazaĥa lingvo]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==

* [https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/article/details/57727?lang=ru Oficiala biografio ĉe la registara retejo de Kazaĥio] (ruse)
* [https://nomad.su/?a=15-200211160008 Galina Galkina: ''Li estis juĝisto por ni ĉiuj'', gazeto ''Novoje Pokolenije'', 15 novembro 2002] (ruse)
* [https://adilet.zan.kz/rus/docs/P010000110_ Registara decido n-ro 110 de la 23-a de januaro 2001] (ruse)
* [https://centrasia.org/person2.php?st=1075968013 Biografia informo ĉe Centrasia] (ruse)
* [https://library-koresaram.com/shop/product/kim-yurij-alekseevich-predsedatel-konstitucionnogo-soveta-respubliki-kazahstan Biografiaj kaj dokumentaj materialoj en la Biblioteko de Koreoj de Kazaĥio] (ruse)

{{DEFAŬLTSORT:Kim, Jurij}}
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1940]]
[[Kategorio:Mortintoj en 2000]]
[[Kategorio:Kazaĥaj politikistoj]]
[[Kategorio:Juristoj]]</text>
      <sha1>eqizry5l72s6sf2heh9ps1pn95rtyev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adam Steinschaber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956040</id>
    <revision>
      <id>9503366</id>
      <timestamp>2026-10-30T06:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot; '''Adam STEINSCHABER''' (ankau: ''Steinschauwer, Steynschauwer, Steinschauer, Steynschober, Stainschober''; naskiĝinta en [[Haina (Römhild)|Haina]]&lt;ref&gt;Olaf Ditzel: &quot;Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg&quot; - ce: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins,'' unua eldono 2011&lt;/ref&gt;, de 1478 vivinte en [[Genevo]]) estis la unua libropresisto en Ĝenevo.&lt;ref&gt;Ferdinand Geldner: ''Die deutschen Inkunabeldrucker,...&quot;</comment>
      <origin>9503366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3396" sha1="iphyungfzs2pw6rlojq3mupaziacgj5" xml:space="preserve"> '''Adam STEINSCHABER''' (ankau: ''Steinschauwer, Steynschauwer, Steinschauer, Steynschober, Stainschober''; naskiĝinta en [[Haina (Römhild)|Haina]]&lt;ref&gt;Olaf Ditzel: &quot;Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg&quot; - ce: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins,'' unua eldono 2011&lt;/ref&gt;, de 1478 vivinte en [[Genevo]]) estis la unua libropresisto en Ĝenevo.&lt;ref&gt;Ferdinand Geldner: ''Die deutschen Inkunabeldrucker, ein Handbuch der deutschen Buchdrucker des 15. Jahrhunderts nach Druckorten''; Verlag Anton Hiersemann, Stuttgart 1968–1970, du volumoj, ISBN 3-7772-6825-9, vol.II, p. 252–253.&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ la 1475-a jaro li ŝajne loĝis en [[Schweinfurt]] ĉar li tiutempe ĉiam asociigis sian nomon kun tiu urbo. En 1470 li estis enmatrikuliĝinta ĉe la [[universitato de Erfurto]] kie li bakalaŭriĝis en 1473. Tiutempe li nomiĝas ''de Romelt'' (el [[Römhild]], urbeto proksime de Schweinfurt). Ĝeneve li havis propran presatelieron de marto 1478 ĝis oktobro 1480, intertempe kun kompaniano nome Heinrich Wirczburg von Vach. El Italujo Steinschaber venigis italajn-gotikajn prestipojn kiujn uzis en [[Venecio]] la kolego Wendelin von Speyer. La atelieron de Steinschaber  transprenis de 1480 Ludoviko Cruse-Garbin.

De Steinschaber estas konata nur 12 presitaĵoj (ses latinlingvajn kaj ses franclingvajn): malseksularaĵoj (ekz. ''[[Ora Legendo]]'') kaj romanoj (''Histoire de la belle Mélusine'', de Jean d'Arras, ''La Destruction de Jérusalem'') kiuj famiĝis pro siaj grandaj lignoskulptaĵoj.&lt;ref&gt;Antal Lökkös: ''Catalogue des incunables imprimés à Genève, 1478-1500''; Bibliothèque publique et universitaire, Genève 1978, p. 11–31, kun fotoj.&lt;/ref&gt;

El la tempo de la [[inkunablo]]j la ĝenevanoj havis almenaŭ kvin kromajn libropresistojn (t.e. kies nomoj ĝis hodiaŭ estas konataj).&lt;ref&gt;Etienne Braillard: ''La typographie genevoise au quinzième siècle''; Presses d’Etienne et Christian Braillard, Genève 1978.&lt;/ref&gt; De ĉirkaŭ cento da en Ĝenevo presitaj inkunablaj eldonaĵoj konserviĝis de 37 ununura ekzemplero, 26 du ekzempleroj. El kio dedukteblas ke pluraj eldonitaĵoj perdiĝis.&lt;ref&gt;Antal Lökkös: ''Catalogue des incunables imprimés à Genève, 1478-1500''; Bibliothèque publique et universitaire, Genève 1978, p. 7.&lt;/ref&gt;

== Literaturo ==
* {{ADB|54|467|467|Steinschauwer, Adam|[[Karl Steiff]]|ADB:Steinschauwer, Adam}}
* Olaf Ditzel: ''Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg'' In: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins'', 1. Auflage 2011, ISBN 978-3-939611-67-7

== Eksteraj ligiloj ==
*Geneviève Gross: [https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/021533/2010-11-01/ &quot;Steinschaber, Adam&quot;] - ĉe: ''Dictionnaire historique de la Suisse'' (DHS), version de 2010  
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Steinschauwer,_Adam&amp;oldid=- &quot;Steinschauwer, Adam&quot;] - fare de Karl Steiff, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 54 (1908), p. 467 
*[https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/doPrint.asp?search=1&amp;search=Suche+starten&amp;pr=Adam+Steinschaber listo de inkunabloj] associigeblaj kun Steinschaber

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Steinschaber, Adam}}
[[Kategorio:Inkunabloj]]
[[Kategorio:Ĝenevo]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento]] 
[[Kategorio:Germanaj presistoj]]</text>
      <sha1>iphyungfzs2pw6rlojq3mupaziacgj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503367</id>
      <parentid>9503366</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T06:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3396" sha1="b01z3z5w4eusx6hd6y63h0ibgj9ppuh" xml:space="preserve">'''Adam STEINSCHABER''' (ankau: ''Steinschauwer, Steynschauwer, Steinschauer, Steynschober, Stainschober''; naskiĝinta en [[Römhild|Römhild-Haina]]&lt;ref&gt;Olaf Ditzel: &quot;Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg&quot; - ce: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins,'' unua eldono 2011&lt;/ref&gt;, de 1478 vivinte en [[Genevo]]) estis la unua libropresisto en Ĝenevo.&lt;ref&gt;Ferdinand Geldner: ''Die deutschen Inkunabeldrucker, ein Handbuch der deutschen Buchdrucker des 15. Jahrhunderts nach Druckorten''; Verlag Anton Hiersemann, Stuttgart 1968–1970, du volumoj, ISBN 3-7772-6825-9, vol.II, p. 252–253.&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ la 1475-a jaro li ŝajne loĝis en [[Schweinfurt]] ĉar li tiutempe ĉiam asociigis sian nomon kun tiu urbo. En 1470 li estis enmatrikuliĝinta ĉe la [[universitato de Erfurto]] kie li bakalaŭriĝis en 1473. Tiutempe li nomiĝas ''de Romelt'' (el [[Römhild]], urbeto proksime de Schweinfurt). Ĝeneve li havis propran presatelieron de marto 1478 ĝis oktobro 1480, intertempe kun kompaniano nome Heinrich Wirczburg von Vach. El Italujo Steinschaber venigis italajn-gotikajn prestipojn kiujn uzis en [[Venecio]] la kolego Wendelin von Speyer. La atelieron de Steinschaber  transprenis de 1480 Ludoviko Cruse-Garbin.

De Steinschaber estas konata nur 12 presitaĵoj (ses latinlingvajn kaj ses franclingvajn): malseksularaĵoj (ekz. ''[[Ora Legendo]]'') kaj romanoj (''Histoire de la belle Mélusine'', de Jean d'Arras, ''La Destruction de Jérusalem'') kiuj famiĝis pro siaj grandaj lignoskulptaĵoj.&lt;ref&gt;Antal Lökkös: ''Catalogue des incunables imprimés à Genève, 1478-1500''; Bibliothèque publique et universitaire, Genève 1978, p. 11–31, kun fotoj.&lt;/ref&gt;

El la tempo de la [[inkunablo]]j la ĝenevanoj havis almenaŭ kvin kromajn libropresistojn (t.e. kies nomoj ĝis hodiaŭ estas konataj).&lt;ref&gt;Etienne Braillard: ''La typographie genevoise au quinzième siècle''; Presses d’Etienne et Christian Braillard, Genève 1978.&lt;/ref&gt; De ĉirkaŭ cento da en Ĝenevo presitaj inkunablaj eldonaĵoj konserviĝis de 37 ununura ekzemplero, 26 du ekzempleroj. El kio dedukteblas ke pluraj eldonitaĵoj perdiĝis.&lt;ref&gt;Antal Lökkös: ''Catalogue des incunables imprimés à Genève, 1478-1500''; Bibliothèque publique et universitaire, Genève 1978, p. 7.&lt;/ref&gt;

== Literaturo ==
* {{ADB|54|467|467|Steinschauwer, Adam|[[Karl Steiff]]|ADB:Steinschauwer, Adam}}
* Olaf Ditzel: ''Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg'' In: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins'', 1. Auflage 2011, ISBN 978-3-939611-67-7

== Eksteraj ligiloj ==
*Geneviève Gross: [https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/021533/2010-11-01/ &quot;Steinschaber, Adam&quot;] - ĉe: ''Dictionnaire historique de la Suisse'' (DHS), version de 2010  
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Steinschauwer,_Adam&amp;oldid=- &quot;Steinschauwer, Adam&quot;] - fare de Karl Steiff, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 54 (1908), p. 467 
*[https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/doPrint.asp?search=1&amp;search=Suche+starten&amp;pr=Adam+Steinschaber listo de inkunabloj] associigeblaj kun Steinschaber

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Steinschaber, Adam}}
[[Kategorio:Inkunabloj]]
[[Kategorio:Ĝenevo]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento]] 
[[Kategorio:Germanaj presistoj]]</text>
      <sha1>b01z3z5w4eusx6hd6y63h0ibgj9ppuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503368</id>
      <parentid>9503367</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T06:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Literaturo */</comment>
      <origin>9503368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3317" sha1="fvgmtgkm45yes2nwmxi3871c57tdmns" xml:space="preserve">'''Adam STEINSCHABER''' (ankau: ''Steinschauwer, Steynschauwer, Steinschauer, Steynschober, Stainschober''; naskiĝinta en [[Römhild|Römhild-Haina]]&lt;ref&gt;Olaf Ditzel: &quot;Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg&quot; - ce: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins,'' unua eldono 2011&lt;/ref&gt;, de 1478 vivinte en [[Genevo]]) estis la unua libropresisto en Ĝenevo.&lt;ref&gt;Ferdinand Geldner: ''Die deutschen Inkunabeldrucker, ein Handbuch der deutschen Buchdrucker des 15. Jahrhunderts nach Druckorten''; Verlag Anton Hiersemann, Stuttgart 1968–1970, du volumoj, ISBN 3-7772-6825-9, vol.II, p. 252–253.&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ la 1475-a jaro li ŝajne loĝis en [[Schweinfurt]] ĉar li tiutempe ĉiam asociigis sian nomon kun tiu urbo. En 1470 li estis enmatrikuliĝinta ĉe la [[universitato de Erfurto]] kie li bakalaŭriĝis en 1473. Tiutempe li nomiĝas ''de Romelt'' (el [[Römhild]], urbeto proksime de Schweinfurt). Ĝeneve li havis propran presatelieron de marto 1478 ĝis oktobro 1480, intertempe kun kompaniano nome Heinrich Wirczburg von Vach. El Italujo Steinschaber venigis italajn-gotikajn prestipojn kiujn uzis en [[Venecio]] la kolego Wendelin von Speyer. La atelieron de Steinschaber  transprenis de 1480 Ludoviko Cruse-Garbin.

De Steinschaber estas konata nur 12 presitaĵoj (ses latinlingvajn kaj ses franclingvajn): malseksularaĵoj (ekz. ''[[Ora Legendo]]'') kaj romanoj (''Histoire de la belle Mélusine'', de Jean d'Arras, ''La Destruction de Jérusalem'') kiuj famiĝis pro siaj grandaj lignoskulptaĵoj.&lt;ref&gt;Antal Lökkös: ''Catalogue des incunables imprimés à Genève, 1478-1500''; Bibliothèque publique et universitaire, Genève 1978, p. 11–31, kun fotoj.&lt;/ref&gt;

El la tempo de la [[inkunablo]]j la ĝenevanoj havis almenaŭ kvin kromajn libropresistojn (t.e. kies nomoj ĝis hodiaŭ estas konataj).&lt;ref&gt;Etienne Braillard: ''La typographie genevoise au quinzième siècle''; Presses d’Etienne et Christian Braillard, Genève 1978.&lt;/ref&gt; De ĉirkaŭ cento da en Ĝenevo presitaj inkunablaj eldonaĵoj konserviĝis de 37 ununura ekzemplero, 26 du ekzempleroj. El kio dedukteblas ke pluraj eldonitaĵoj perdiĝis.&lt;ref&gt;Antal Lökkös: ''Catalogue des incunables imprimés à Genève, 1478-1500''; Bibliothèque publique et universitaire, Genève 1978, p. 7.&lt;/ref&gt;

== Literaturo ==
* Olaf Ditzel: &quot;Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg&quot; - ĉe: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins'', unua eldono 2011, ISBN 978-3-939611-67-7

== Eksteraj ligiloj ==
*Geneviève Gross: [https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/021533/2010-11-01/ &quot;Steinschaber, Adam&quot;] - ĉe: ''Dictionnaire historique de la Suisse'' (DHS), version de 2010  
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Steinschauwer,_Adam&amp;oldid=- &quot;Steinschauwer, Adam&quot;] - fare de Karl Steiff, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 54 (1908), p. 467 
*[https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/doPrint.asp?search=1&amp;search=Suche+starten&amp;pr=Adam+Steinschaber listo de inkunabloj] associigeblaj kun Steinschaber

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Steinschaber, Adam}}
[[Kategorio:Inkunabloj]]
[[Kategorio:Ĝenevo]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento]] 
[[Kategorio:Germanaj presistoj]]</text>
      <sha1>fvgmtgkm45yes2nwmxi3871c57tdmns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503369</id>
      <parentid>9503368</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T06:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="ju68pw2keqn1zlfbp9qmevcqn96z5u0" xml:space="preserve">'''Adam STEINSCHABER''' (ankau: ''Steinschauwer, Steynschauwer, Steinschauer, Steynschober, Stainschober''; naskiĝinta en [[Römhild|Römhild-Haina]]&lt;ref&gt;Olaf Ditzel: &quot;Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg&quot; - ce: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins,'' unua eldono 2011&lt;/ref&gt;, de 1478 vivinte en [[Genevo]]) estis la unua libropresisto en Ĝenevo.&lt;ref&gt;Ferdinand Geldner: ''Die deutschen Inkunabeldrucker, ein Handbuch der deutschen Buchdrucker des 15. Jahrhunderts nach Druckorten''; Verlag Anton Hiersemann, Stuttgart 1968–1970, du volumoj, ISBN 3-7772-6825-9, vol.II, p. 252–253.&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ la 1475-a jaro li ŝajne loĝis en [[Schweinfurt]] ĉar li tiutempe ĉiam asociis sian nomon kun tiu urbo. En 1470 li estis enmatrikuliĝinta ĉe la [[universitato de Erfurto]] kie li bakalaŭriĝis en 1473. Tiutempe li nomiĝas ''de Romelt'' (el [[Römhild]], urbeto proksime de Schweinfurt). Ĝeneve li havis propran presatelieron de marto 1478 ĝis oktobro 1480, intertempe kun kompaniano nome Heinrich Wirczburg von Vach. El Italujo Steinschaber venigis italajn-gotikajn prestipojn kiujn uzis en [[Venecio]] la kolego Wendelin von Speyer. La atelieron de Steinschaber  transprenis de 1480 Ludoviko Cruse-Garbin.

De Steinschaber estas konata nur 12 presitaĵoj (ses latinlingvajn kaj ses franclingvajn): malseksularaĵoj (ekz. ''[[Ora Legendo]]'') kaj romanoj (''Histoire de la belle Mélusine'', de Jean d'Arras, ''La Destruction de Jérusalem'') kiuj famiĝis pro siaj grandaj lignoskulptaĵoj.&lt;ref&gt;Antal Lökkös: ''Catalogue des incunables imprimés à Genève, 1478-1500''; Bibliothèque publique et universitaire, Genève 1978, p. 11–31, kun fotoj.&lt;/ref&gt;

El la tempo de la [[inkunablo]]j la ĝenevanoj havis almenaŭ kvin kromajn libropresistojn (t.e. kies nomoj ĝis hodiaŭ estas konataj).&lt;ref&gt;Etienne Braillard: ''La typographie genevoise au quinzième siècle''; Presses d’Etienne et Christian Braillard, Genève 1978.&lt;/ref&gt; De ĉirkaŭ cento da en Ĝenevo presitaj inkunablaj eldonaĵoj konserviĝis de 37 ununura ekzemplero, 26 du ekzempleroj. El kio dedukteblas ke pluraj eldonitaĵoj perdiĝis.&lt;ref&gt;Antal Lökkös: ''Catalogue des incunables imprimés à Genève, 1478-1500''; Bibliothèque publique et universitaire, Genève 1978, p. 7.&lt;/ref&gt;

== Literaturo ==
* Olaf Ditzel: &quot;Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg&quot; - ĉe: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins'', unua eldono 2011, ISBN 978-3-939611-67-7

== Eksteraj ligiloj ==
*Geneviève Gross: [https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/021533/2010-11-01/ &quot;Steinschaber, Adam&quot;] - ĉe: ''Dictionnaire historique de la Suisse'' (DHS), version de 2010  
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Steinschauwer,_Adam&amp;oldid=- &quot;Steinschauwer, Adam&quot;] - fare de Karl Steiff, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 54 (1908), p. 467 
*[https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/doPrint.asp?search=1&amp;search=Suche+starten&amp;pr=Adam+Steinschaber listo de inkunabloj] associotaj kun Steinschaber

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Steinschaber, Adam}}
[[Kategorio:Inkunabloj]]
[[Kategorio:Ĝenevo]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento]] 
[[Kategorio:Germanaj presistoj]]</text>
      <sha1>ju68pw2keqn1zlfbp9qmevcqn96z5u0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503371</id>
      <parentid>9503369</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T06:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="hovdpf63hzdct2g2p0rqwl693qvpbm6" xml:space="preserve">'''Adam STEINSCHABER''' (ankau: ''Steinschauwer, Steynschauwer, Steinschauer, Steynschober, Stainschober''; naskiĝinta en [[Haina (apud Hildburghausen)|Haina]]&lt;ref&gt;Olaf Ditzel: &quot;Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg&quot; - ce: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins,'' unua eldono 2011&lt;/ref&gt;, de 1478 vivinte en [[Genevo]]) estis la unua libropresisto en Ĝenevo.&lt;ref&gt;Ferdinand Geldner: ''Die deutschen Inkunabeldrucker, ein Handbuch der deutschen Buchdrucker des 15. Jahrhunderts nach Druckorten''; Verlag Anton Hiersemann, Stuttgart 1968–1970, du volumoj, ISBN 3-7772-6825-9, vol.II, p. 252–253.&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ la 1475-a jaro li ŝajne loĝis en [[Schweinfurt]] ĉar li tiutempe ĉiam asociis sian nomon kun tiu urbo. En 1470 li estis enmatrikuliĝinta ĉe la [[universitato de Erfurto]] kie li bakalaŭriĝis en 1473. Tiutempe li nomiĝas ''de Romelt'' (el [[Römhild]], urbeto proksime de Schweinfurt). Ĝeneve li havis propran presatelieron de marto 1478 ĝis oktobro 1480, intertempe kun kompaniano nome Heinrich Wirczburg von Vach. El Italujo Steinschaber venigis italajn-gotikajn prestipojn kiujn uzis en [[Venecio]] la kolego Wendelin von Speyer. La atelieron de Steinschaber  transprenis de 1480 Ludoviko Cruse-Garbin.

De Steinschaber estas konata nur 12 presitaĵoj (ses latinlingvajn kaj ses franclingvajn): malseksularaĵoj (ekz. ''[[Ora Legendo]]'') kaj romanoj (''Histoire de la belle Mélusine'', de Jean d'Arras, ''La Destruction de Jérusalem'') kiuj famiĝis pro siaj grandaj lignoskulptaĵoj.&lt;ref&gt;Antal Lökkös: ''Catalogue des incunables imprimés à Genève, 1478-1500''; Bibliothèque publique et universitaire, Genève 1978, p. 11–31, kun fotoj.&lt;/ref&gt;

El la tempo de la [[inkunablo]]j la ĝenevanoj havis almenaŭ kvin kromajn libropresistojn (t.e. kies nomoj ĝis hodiaŭ estas konataj).&lt;ref&gt;Etienne Braillard: ''La typographie genevoise au quinzième siècle''; Presses d’Etienne et Christian Braillard, Genève 1978.&lt;/ref&gt; De ĉirkaŭ cento da en Ĝenevo presitaj inkunablaj eldonaĵoj konserviĝis de 37 ununura ekzemplero, 26 du ekzempleroj. El kio dedukteblas ke pluraj eldonitaĵoj perdiĝis.&lt;ref&gt;Antal Lökkös: ''Catalogue des incunables imprimés à Genève, 1478-1500''; Bibliothèque publique et universitaire, Genève 1978, p. 7.&lt;/ref&gt;

== Literaturo ==
* Olaf Ditzel: &quot;Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg&quot; - ĉe: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins'', unua eldono 2011, ISBN 978-3-939611-67-7

== Eksteraj ligiloj ==
*Geneviève Gross: [https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/021533/2010-11-01/ &quot;Steinschaber, Adam&quot;] - ĉe: ''Dictionnaire historique de la Suisse'' (DHS), version de 2010  
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Steinschauwer,_Adam&amp;oldid=- &quot;Steinschauwer, Adam&quot;] - fare de Karl Steiff, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 54 (1908), p. 467 
*[https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/doPrint.asp?search=1&amp;search=Suche+starten&amp;pr=Adam+Steinschaber listo de inkunabloj] associotaj kun Steinschaber

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Steinschaber, Adam}}
[[Kategorio:Inkunabloj]]
[[Kategorio:Ĝenevo]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento]] 
[[Kategorio:Germanaj presistoj]]</text>
      <sha1>hovdpf63hzdct2g2p0rqwl693qvpbm6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503523</id>
      <parentid>9503371</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notoj */</comment>
      <origin>9503523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3320" sha1="9d4d72zb9tehcdzygmgt38zt8g0qdle" xml:space="preserve">'''Adam STEINSCHABER''' (ankau: ''Steinschauwer, Steynschauwer, Steinschauer, Steynschober, Stainschober''; naskiĝinta en [[Haina (apud Hildburghausen)|Haina]]&lt;ref&gt;Olaf Ditzel: &quot;Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg&quot; - ce: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins,'' unua eldono 2011&lt;/ref&gt;, de 1478 vivinte en [[Genevo]]) estis la unua libropresisto en Ĝenevo.&lt;ref&gt;Ferdinand Geldner: ''Die deutschen Inkunabeldrucker, ein Handbuch der deutschen Buchdrucker des 15. Jahrhunderts nach Druckorten''; Verlag Anton Hiersemann, Stuttgart 1968–1970, du volumoj, ISBN 3-7772-6825-9, vol.II, p. 252–253.&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ la 1475-a jaro li ŝajne loĝis en [[Schweinfurt]] ĉar li tiutempe ĉiam asociis sian nomon kun tiu urbo. En 1470 li estis enmatrikuliĝinta ĉe la [[universitato de Erfurto]] kie li bakalaŭriĝis en 1473. Tiutempe li nomiĝas ''de Romelt'' (el [[Römhild]], urbeto proksime de Schweinfurt). Ĝeneve li havis propran presatelieron de marto 1478 ĝis oktobro 1480, intertempe kun kompaniano nome Heinrich Wirczburg von Vach. El Italujo Steinschaber venigis italajn-gotikajn prestipojn kiujn uzis en [[Venecio]] la kolego Wendelin von Speyer. La atelieron de Steinschaber  transprenis de 1480 Ludoviko Cruse-Garbin.

De Steinschaber estas konata nur 12 presitaĵoj (ses latinlingvajn kaj ses franclingvajn): malseksularaĵoj (ekz. ''[[Ora Legendo]]'') kaj romanoj (''Histoire de la belle Mélusine'', de Jean d'Arras, ''La Destruction de Jérusalem'') kiuj famiĝis pro siaj grandaj lignoskulptaĵoj.&lt;ref&gt;Antal Lökkös: ''Catalogue des incunables imprimés à Genève, 1478-1500''; Bibliothèque publique et universitaire, Genève 1978, p. 11–31, kun fotoj.&lt;/ref&gt;

El la tempo de la [[inkunablo]]j la ĝenevanoj havis almenaŭ kvin kromajn libropresistojn (t.e. kies nomoj ĝis hodiaŭ estas konataj).&lt;ref&gt;Etienne Braillard: ''La typographie genevoise au quinzième siècle''; Presses d’Etienne et Christian Braillard, Genève 1978.&lt;/ref&gt; De ĉirkaŭ cento da en Ĝenevo presitaj inkunablaj eldonaĵoj konserviĝis de 37 ununura ekzemplero, 26 du ekzempleroj. El kio dedukteblas ke pluraj eldonitaĵoj perdiĝis.&lt;ref&gt;Antal Lökkös: ''Catalogue des incunables imprimés à Genève, 1478-1500''; Bibliothèque publique et universitaire, Genève 1978, p. 7.&lt;/ref&gt;

== Literaturo ==
* Olaf Ditzel: &quot;Die Herkunft der Inkunabeldrucker Adam Steinschaber und Heinrich Wirczburg&quot; - ĉe: ''Jahrbuch 2011 des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins'', unua eldono 2011, ISBN 978-3-939611-67-7

== Eksteraj ligiloj ==
*Geneviève Gross: [https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/021533/2010-11-01/ &quot;Steinschaber, Adam&quot;] - ĉe: ''Dictionnaire historique de la Suisse'' (DHS), version de 2010  
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Steinschauwer,_Adam&amp;oldid=- &quot;Steinschauwer, Adam&quot;] - fare de Karl Steiff, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 54 (1908), p. 467 
*[https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/doPrint.asp?search=1&amp;search=Suche+starten&amp;pr=Adam+Steinschaber listo de inkunabloj] associotaj kun Steinschaber

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Steinschaber, Adam}}
[[Kategorio:Römhild]]
[[Kategorio:Ĝenevo]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento]] 
[[Kategorio:Germanaj presistoj]]</text>
      <sha1>9d4d72zb9tehcdzygmgt38zt8g0qdle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Péter Zakar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956041</id>
    <revision>
      <id>9503374</id>
      <timestamp>2026-10-30T06:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>eklezihistoriisto</comment>
      <origin>9503374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1578" sha1="nr4nsbkmnwky4gtqvu406uwotfo3o1s" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = 
|naskonomo            = 
}}
'''{{Paĝonomo}},''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''''' estis [[Hungario|hungara]] [[eklezihistoriisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''''.

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt; hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; nemzeti névtér&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|19||}} en [[]], li mortis {{mortotago|||}} en [[Budapeŝto]]&lt;!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]--&gt;.

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris an diplomon en [[ELTE]] en [[1]]. Post la diplomo li praktikadis, poste li estis [[asistanto]] (1977–1981), [[lektoro]] (1981–1988), [[docento]] (1988–1997), [[profesoro]] (1997–2009), ankaŭ katedrestro (1991–2002) en la universitato. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 19, li doktoriĝis en 19 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en . Li edziĝis en 1971. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998.[[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]]

== Elektitaj kontribuoj ==
*

== Fontoj ==
* [ biografio hungare kun foto]
* [ biografio hungare kun foto]
* [ biografio hungare]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|}}

[[Kategorio:Hungaraj eklezihistoriistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>nr4nsbkmnwky4gtqvu406uwotfo3o1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503425</id>
      <parentid>9503374</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>eklezihistoriisto</comment>
      <origin>9503425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2442" sha1="pxszyn9rhttekp70z83ph1k4ktke30h" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = 
|naskonomo            = 
}}
'''{{Paĝonomo}},''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Zakar Péter''' estas [[Hungario|hungara]] [[eklezihistoriisto]], altlerneja [[instruisto]].

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM189761/0f7e4984-1ed6-48cf-84c2-514d8ad08b3d/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=692027&amp;date=2026-10-30 nemzeti névtér&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1963|10|30}} en [[Budapeŝto]]&lt;!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]--&gt;.

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} akiris diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Attila József]] en [[1989]], 6 jarojn poste li ankaŭ doktoriĝis, fine en 1998 li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en [[Universitato de Pécs|Scienca Universitato Janus Pannonius]]. Jam ekde 1990 li instruis en la [[Altlernejo Ferenc Gál]], lia [[habilitiĝo]] okazis en 2004 en [[Universitato de Pécs]]. Ekde 2011 li instruis en [[Scienca Universitato de Szeged]], ekde 2018 li estis ankaŭ vic[[rektoro]], jaron poste li doktoriĝis (DSc) antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia esplorkampo estas la hungara historio de la 19-a jarcento, kun aparta atento al ĝiaj aspektoj de eklezia historio. Li ricevis [[premio]]jn inter 1999-2012.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''Katolikus papok az 1848/49-es szabadságharcban'' (1990)
* ''&quot;Kossuth a magyarok Mózese&quot; Liberális egyháziak Kossuth-képe 1848/49-ben'' (2003)
* ''Széchenyi István gróf és Lonovics József püspök barátsága: Adalékok a bécsi magyarság történetéhez'' (2015)
* ''Egy tragikus sorsú forradalmár pap Erdélyben: Bardocz János, a köztársaság feltétlen híve'' (2026)

== Fontoj ==
* [https://u-szeged.hu/szabadegyetem/gorgei-kerdes-tortenete biografio hungare kun foto]
* [https://doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/122/ datenoj kun foto]
* [https://www.belvedere-meridionale.hu/?p=160 biografio hungare]
* [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=10053633 akademia paĝo]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Zakar Peter}}

[[Kategorio:Hungaraj eklezihistoriistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>pxszyn9rhttekp70z83ph1k4ktke30h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turono</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956042</id>
    <revision>
      <id>9503376</id>
      <timestamp>2026-10-30T06:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperantovalencia</username>
        <id>264854</id>
      </contributor>
      <comment>Tradukita el [[:ca:Torró]] kaj [[:es:Turrón]]</comment>
      <origin>9503376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20032" sha1="1578rdh3nz788zohvesli7mq0n96dd9" xml:space="preserve">[[Dosiero:Turrón de Jijona (Mallorquina).jpg|eta|Turono de Xixona (mola turono)]]
'''Turono''' (hispane ''turrón'', valencie kaj katalune ''torró'', itale ''torrone'') estas dolĉaĵo farata ĉefe el [[migdalo]]j kaj [[mielo]] (aŭ [[sukero]]), kutime kuirita. Al la maso oni povas aldoni ovoblankon, por ke ĝi emulsiiĝu.&lt;ref name=&quot;Madrid&quot; /&gt; Poste oni knedas la mason kaj tradicie donas al ĝi la formon de rektangula tabulo aŭ de torto. Oni kutime manĝas ĝin je [[Kristnasko]] en [[Hispanio]] kaj [[Italio]]. En Hispanio ĝi estas eble la plej tipa kristnaska dolĉaĵo, precipe en la Katalunaj Landoj, kvankam origine ĝi estis deserto de riĉuloj, manĝata en specialaj okazoj.

En la kataluna lingvo oni registris ankaŭ la formon '''''terró''''', kvankam ĝi ne estas norma.&lt;ref&gt;''Diccionari català-valencià-balear'', ĉe la vorto «terró».&lt;/ref&gt;

== Historio ==
Jam en la klasika antikveco, en Grekio oni faris dolĉaĵon el mielo kaj pistitaj migdaloj (kiel la turono de Xixona), kiun la atletoj de la olimpikaj ludoj manĝis antaŭ la konkursoj por plifortigi sin.&lt;ref name=&quot;origen&quot;&gt;Fernando R. Quesada Rettschlag, [https://www.frquesada.com/el-origen-del-turron/ «El origen del turrón»], frquesada.com, 3-a de januaro 2018. Konsultita la 2-an de decembro 2023. (hispane)&lt;/ref&gt;

En la romia epoko la turono estis konata sub la nomo ''cupedia'', kiel montras kelkaj skribaĵoj de la historiisto Tito Livio. La latina poeto Marcialo eĉ rakontas, ke la ''cupedia'' estis unu el la kuirartaj specialaĵoj de Samnio, kaj ne hazarde la stratvendistoj de turono en Italio nomiĝas ''cupetari''.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160303233309/http://www.sito.regione.campania.it/AGRICOLTURA/tipici/tradizionali/torrone-benevento.htm «Torrone di Benevento»] (arkivita kopio, 3-a de marto 2016, de [http://www.sito.regione.campania.it/AGRICOLTURA/tipici/tradizionali/torrone-benevento.htm la originala paĝo]). Konsultita la 2-an de decembro 2023.&lt;/ref&gt;

La plej kredinda teorio diras, ke la turono havas araban originon, kiel aliaj migdalaj desertoj. El la Katalunaj Landoj, precipe el Xixona kaj Alakanto en la valencia regiono, ĝi disvastiĝis al aliaj partoj de la Ibera Duoninsulo, al suda [[Francio]], al Italio kaj poste al Latinameriko. Ĝia recepto jam aperas en la mezepoka ''Llibre del Coch'' de majstro Robert. Eble ankaŭ la okcitana nugato kaj la itala ''torrone'' naskiĝis rekte el la araba tradicio; aŭ eble sub la influo de la kataluna turono, kiu jam ekzistis en la mezepoko, kiam — precipe en la 15-a jarcento — la kataluna kuirarto estis la plej prestiĝa en Eŭropo.&lt;ref name=&quot;ICUB&quot;&gt;[http://culturapopular.bcn.cat/ca/festes-i-tradicions/gastronomia/torrons Cultura popular de Barcelona]. (katalune)&lt;/ref&gt;

La hispana versio de la turono aperis en la provinco de Alakanto, almenaŭ ekde la 15-a jarcento.&lt;ref name=&quot;origen&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Francisco Figueras Pacheco (2005), ''La sabrosa historia del turrón y primacía de los de Jijona y Alicante'', Renacimiento.&lt;/ref&gt; La anonima verko ''Manual de mujeres'', el la 16-a jarcento, enhavas recepton por fari turonon.&lt;ref&gt;Anonima, ''[http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01371074322363763092257/p0000001.htm#134 Manual de mujeres]'' ([https://web.archive.org/web/20150924052302/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01371074322363763092257/p0000001.htm#134 arkivita kopio], 24-a de septembro 2015). (hispane)&lt;/ref&gt;

En [[Castuera]] (provinco Badajoz) ekzistas turona tradicio, kiu daŭras de la araba epoko ĝis hodiaŭ.&lt;ref&gt;''Castuera se reivindica como cuna del turrón frente a Jijona''. Diario ABC, 7-a de decembro 2004. (hispane)&lt;/ref&gt; En Castuera oni povas viziti la Muzeon de la Turono.&lt;ref&gt;[http://www.upcastuera.org/cultura/museo/index_museo.html Página del Museo del turrón] ([https://web.archive.org/web/20160214092937/http://www.upcastuera.org/cultura/museo/index_museo.html arkivita kopio], 14-a de februaro 2016). Konsultita la 2-an de februaro 2016. (hispane)&lt;/ref&gt;

Fine de 2015, 32 el la ĉefaj entreprenaj grupoj de la hispana turona sektoro havis vendosumon de pli ol 440 milionoj da eŭroj.&lt;ref&gt;[https://www.infoempresa.com/es-es/es/estudios/mercado-del-turron-en-espana «El sector turronero en España mueve más de 440M€»], Infoempresa, 2016. Konsultita la 14-an de februaro 2017. (hispane)&lt;/ref&gt;

== Farado ==
La farado estas vere tradicia: kvankam modernaj maŝinoj faciligas la industrian produktadon kaj garantias pli altan kvaliton, la turona sektoro daŭre sekvas la ĉiaman «recepton».&lt;ref name=&quot;Madrid&quot;&gt;Antonio Madrid Vicente (1999), ''Confitería y pastelería: Manual de formación'', Madrido, p. 189. (hispane)&lt;/ref&gt;

La kvanto de migdalo difinas la kvaliton kaj ankaŭ la prezon de la produkto, ĉar ĝi estas la plej multekosta ingredienco. Laŭ la reguloj de la protektita nomo, la proporcio de migdalo ne povas esti malpli ol 60 % en la malmolaj turonoj, nek malpli ol 64 % en la molaj. La hispana leĝaro fiksas la minimuman kvanton de migdalo, kiun turono devas enhavi por ricevi la kvalitnivelon ''suprema''.&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot;&gt;Jaume Fàbrega, ''Manual de gastronomia'', Cossetània, kolekto ''El Cullerot'', n-ro 49, 2008. ISBN 978-84-9791-379-9. (katalune)&lt;/ref&gt;

=== Malmola kaj mola turono ===
En Hispanio oni ĉefe distingas la ''turrón duro'' (malmola turono) kaj la ''turrón blando'' (mola turono). En la kataluna lingvo, la vortaro ''Diccionari català-valencià-balear'' registras la esprimojn ''torró fort'' («forta turono») kaj ''torró fluix'' («malforta turono») por la grado de malmoleco: la unua estas tre malmola, la dua estas pasteca kaj facile mordebla. Tipa forta turono estas ekzemple la alakanta; malforta estas la turono de Xixona, la krema aŭ la marcipana. Tiuj formoj estas la plej aŭtentikaj en ĉiuj katalunlingvaj teritorioj kaj estas precipe vivaj en la Balearoj, sed nuntempe ankaŭ ''torró dur'' kaj ''torró tou'' estas tre oftaj, verŝajne pro analogio kun la hispanaj ''turrón duro'' kaj ''turrón blando''.&lt;ref&gt;[http://blocs.gencat.cat/blocs/AppPHP/termcat/2014/12/18/quines-son-les-formes-catalanes-que-es-refereixen-a-la-duresa-dels-torrons/ «Quines són les formes catalanes que es refereixen a la duresa dels torrons?»], TERMCAT ([https://web.archive.org/web/20141220082600/http://blocs.gencat.cat/blocs/AppPHP/termcat/2014/12/18/quines-son-les-formes-catalanes-que-es-refereixen-a-la-duresa-dels-torrons/ arkivita kopio], 20-a de decembro 2014). Konsultita la 20-an de decembro 2014. (katalune)&lt;/ref&gt;

== Specoj ==
[[Dosiero:Turrón de Alicante (Casa Mira).jpg|eta|Turono de Alakanto (malmola turono)]]
La du ĉefaj specoj estas la malmola turono, aŭ turono de Alakanto, kaj la mola turono, aŭ turono de Xixona (hispane Jijona):

* '''Turono de Alakanto''' aŭ malmola turono: maso el mielo, sukero, ovoblanko kaj tutaj rostitaj migdaloj de la vario ''marcona''; ĝi povas havi ankaŭ oblaton.&lt;ref name=&quot;ES/PGI/0017/1564&quot;&gt;[http://ec.europa.eu/agriculture/quality/door/registeredName.html?denominationId=719 «Turrón de Alicante»], ''Denomination Information'', DOOR, Eŭropa Komisiono, Agrikulturo kaj nutrado, 21-a de junio 1996. Konsultita la 3-an de novembro 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MAPA_1&quot;&gt;Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación, [http://ec.europa.eu/agriculture/quality/door/documentDisplay.html?chkDocument=3459_1_es «Informe sobre las modificaciones del Reglamento de las denominaciones específicas (I.G.P.) &quot;Jijona&quot; y &quot;Turrón de Alicante&quot;»], 5-a de decembro 1996. Konsultita la 3-an de novembro 2011: «La elaboración de los turrones protegidos se realizará exclusivamente con los ingredientes siguientes: Almendras, miel pura de abeja, clara de huevo, azúcares y oblea, cuyas características y proporciones se especifican en los artículos 10 y 11, debiendo proceder los productos miel y almendra de sus zonas de producción y elaboración ubicadas en las distintas comarcas de Alicante, Castellón y Valencia.»&lt;/ref&gt; La ovoblanko donas al ĝi la apartan malmolecon.
* '''Turono de Xixona''' aŭ mola turono: maso el muelitaj migdaloj de la vario ''marcona'', mielo, sukero kaj ovoblanko.&lt;ref name=&quot;ES/PGI/0017/1563&quot;&gt;[http://ec.europa.eu/agriculture/quality/door/registeredName.html?denominationId=365 «Turrón de Jijona»], ''Denomination Information'', DOOR, Eŭropa Komisiono, Agrikulturo kaj nutrado, 13-a de novembro 1996. Konsultita la 3-an de novembro 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MAPA_1&quot; /&gt;

La nomoj «Turrón de Alicante» kaj «Turrón de Jijona» estas protektitaj geografiaj indikoj, rezervitaj al la malmolaj kaj molaj turonoj farataj en Xixona; ilin protektas la Reguliga Konsilio.&lt;ref name=&quot;MAPA_2&quot;&gt;Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación, [http://ec.europa.eu/agriculture/quality/door/documentDisplay.html?chkDocument=3459_1_es «Informe sobre las modificaciones del Reglamento de las denominaciones específicas (I.G.P.) &quot;Jijona&quot; y &quot;Turrón de Alicante&quot;»], 5-a de decembro 1996. Konsultita la 3-an de novembro 2011.&lt;/ref&gt;

Aliaj specoj:
* '''Turono de rostita ovoflavo''' (valencie ''torró de gema cremat''): ĝin unue kreis la turonistoj de Xixona kiel ovoflavan turonon, por utiligi la ovoflavojn post kiam ili komencis uzi la ovoblankojn por la turonoj de Xixona kaj Alakanto.&lt;ref&gt;Francisco Figueras Pacheco, [https://books.google.es/books?id=NsbwHKx38E8C&amp;pg=PA119&amp;dq=turron+de+yema+huevos+turron+jojona+y+alacant&amp;hl=ca&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj5_b3Vudv7AhUIUKQEHQv7C2IQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&amp;q=turron%20de%20yema%20huevos%20turron%20jojona%20y%20alacant&amp;f=false ''La sabrosa historia del turrón y primacía de los de Jijona y Alicante''], Editorial Renacimiento, 2005. ISBN 978-84-8472-222-9. Konsultita la 2-an de decembro 2022. (hispane)&lt;/ref&gt; Poste, en 1850, barcelona sukeraĵisto rostis la turonon laŭ la maniero de la [[kataluna kremo]].&lt;ref&gt;Sandalia González-Palacios Romero, [https://books.google.es/books?id=h1YpEAAAQBAJ&amp;pg=PT555&amp;dq=pastelero+barcelones+yema+tostada&amp;hl=ca&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj5iuGiid37AhUHaqQEHbm8AKIQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=pastelero%20barcelones%20yema%20tostada&amp;f=false ''Breve historia de los alimentos y la cocina''], Exlibric, 18-a de aprilo 2017. ISBN 978-84-16848-44-7. Konsultita la 3-an de decembro 2022. (hispane)&lt;/ref&gt;
* '''Turono de bruligita kremo''' (katalune ''torró de crema cremada''): farita el migdaloj, sukero, ovoj kaj citronŝelo. Ŝajne ĝi naskiĝis kiam sukeraĵisto volis savi tro molan cinamturonon, bruligante ĝin kiel la katalunan kremon. Ĝi estas malnovdevena kaj ankoraŭ hodiaŭ estas la plej aĉetata en [[Barcelono]].&lt;ref&gt;Cristina Savall, [http://elperiodico.cat/ca/noticias/barcelona/20101224/joan-turull-les-neules-les-inventar-una-monja-lenrotllar-una-hostia/637747.shtml «Joan Turull: &quot;Les neules les va inventar una monja en enrotllar una hòstia&quot;»] ([https://web.archive.org/web/20101226153100/http://www.elperiodico.cat/ca/noticias/barcelona/20101224/joan-turull-les-neules-les-inventar-una-monja-lenrotllar-una-hostia/637747.shtml arkivita kopio], 26-a de decembro 2010), intervjuo kun la prezidanto de la Gremi de Pastissers de Barcelona, ''El Periódico'', 24-a de decembro 2010. (katalune)&lt;/ref&gt;
* '''Turono de Agramunt''': el mielo, sukero, ovoblanko kaj tutaj aveloj, foje ankaŭ kun migdaloj. Ĝi estas malmola kaj samtempe tre malpeza, kaj havas protektitan geografian indikon.
* '''Turono de Xerta''': el aveloj aŭ migdaloj, mielo, sukero kaj ovoblanko. Ankaŭ ĝi estas malmola turono, kaj ĝi havas rondan formon.&lt;ref&gt;[http://www.xerta.cat/Xerta/Ajuntament/linkats2.asp?Id=8703&amp;Id_Context=14825 Els torrons de Xerta]. (katalune)&lt;/ref&gt;
* Ekzistas ankaŭ la '''turono de Casinos''' kaj la ''torró de gat'', tipa por Cullera, farita el pufmaizo kaj kuirita mielo.&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot; /&gt;

Nuntempe ekzistas turonoj kun ĉiaj gustoj kaj ingrediencoj: de [[ĉokolado]] (ankaŭ kun pufrizo aŭ kun migdaloj), de [[marcipano]] kun kanditaj fruktoj, de kokoso, [[guirlache]] kaj multaj aliaj.

=== Marko Q ===
La pralinaj kaj trufaj ĉokoladaj turonoj farataj en Katalunio povas ricevi la manĝaĵan kvalitmarkon ''Marca Q'', oficiala atesto donata de la Departemento pri Agrikulturo, Brutobredado, Fiŝkaptado kaj Nutrado de la Ĝeneralitato de Katalunio kaj reguligita per ordono de la 18-a de majo 1990.&lt;ref&gt;[http://agricultura.gencat.cat/web/sites/agricultura/.content/01-departament/normatives/1990/enllacos-documents/fitxers-binaris/90135029.pdf «ORDRE de 18 de maig de 1990, per la qual es desplega el Decret 362/1986, de 18 de desembre, sobre productes alimentosos de qualitat, per a torrons de praliné i trufats de xocolata. (DOGC núm. 1303, d'11.6.1990, pàg. 26)»], Generalitat de Catalunya. Konsultita la 5-an de januaro 2015. (katalune)&lt;/ref&gt;

La bazaj ingrediencoj, kiel kakao kaj sekaj fruktoj, devas esti de la plej alta kvalito kaj konsistigi almenaŭ 50 % de la produkto. Ne estas permesataj aldonaĵoj krom vanilino kaj lecitino, nek farunoj, fekuloj aŭ amelo. Tiuj turonoj estas rektangulaj kaj plataj, pli dikaj ol ĉokoladaj tabuletoj.&lt;ref&gt;Gastroteca, [http://gastroteca.cat/ca/fitxa-productes/torro_de_praline_i_trufat_de_xocolata_amb_marca_q/ «Torró de praliné i trufat de xocolata amb Marca Q»], Consorci de Comerç, Artesania i Moda de Catalunya, Generalitat de Catalunya. Konsultita la 5-an de januaro 2016. (katalune)&lt;/ref&gt;

Sur la etikedo de ĉiu pakaĵo devas aperi, krom la indikoj postulataj de la leĝaro, la nomo de la produkto («Torró de praliné de xocolata» aŭ «Torró trufat de xocolata»), la signo de la marko Q kaj la nomo de la kontrola organizo. La nomon de la produkto oni kompletigas per ĝiaj distingaj ingrediencoj: likvoroj, sekaj fruktoj, kafo...&lt;ref&gt;[http://agricultura.gencat.cat/ca/ambits/alimentacio/distintius-origen-qualitat-agroalimentaria/dar_mq/dar_torrons_praline_trufats_xocolata/ «Torrons de praliné i trufats de xocolata»], Departament d'Agricultura, Ramaderia, Pesca i Alimentació ([https://web.archive.org/web/20160112222733/http://agricultura.gencat.cat/ca/ambits/alimentacio/distintius-origen-qualitat-agroalimentaria/dar_mq/dar_torrons_praline_trufats_xocolata/ arkivita kopio], 12-a de januaro 2016). Konsultita la 5-an de januaro 2016. (katalune)&lt;/ref&gt;

== Produktlokoj ==
Oni faras turonon hejme kaj metie en ĉiuj Katalunaj Landoj. Kelkaj tradiciaj produktlokoj estas Perpinjano, Amer, Barcelono, Reus, Xerta, Agramunt, Catí, Xixona, Casinos, Ciutadella de Menorca, Maó kaj Palma. La rondan avelan turonon oni tradicie faras en Xerta, Agramunt, Santa Coloma de Farners, Besalú kaj aliloke. La industrian turonon, kiu ne havas protektitan geografian indikon, oni faras en Cornellà de Terri, Olot-Castellfollit de la Roca, Reus, Barcelono, Arbúcies, Santa Coloma de Farners kaj Ĝirono.&lt;ref&gt;Jaume Fàbrega, ''La cuina catalana'', volumoj 1 kaj 9, eldonejo L'Isard. (katalune)&lt;/ref&gt; Inter la produktlokoj troviĝas ankaŭ Xerta, en la provinco de Taragono,&lt;ref&gt;[http://www.xerta.cat/es/el-turron-de-xerta «El turrón de Xerta»], Urbodomo de Xerta. Konsultita la 8-an de decembro 2022. (hispane)&lt;/ref&gt; kaj Castuera, en Estremaduro.

=== Xixona ===
La plejparto de la turono tradicie estis produktata en Xixona, en la komarko Alacantí.&lt;ref name=&quot;Cuco200&quot;&gt;Cucó, Gregori kaj Llop (1985), p. 200.&lt;/ref&gt; La laboro daŭris de oktobro ĝis decembro: grupoj de virinoj proponis sin por «mane senŝeligi migdalojn», de la kvara matene ĝis tagmezo, kun paŭzo je la deka por matenmanĝi.&lt;ref name=&quot;Cuco200&quot; /&gt;

La viroj kultivis kaj rikoltis la migdalojn, aĉetis la mielon en la montaro Serra d'Enguera kaj la sukeron el Kubo en Alakanto, kaj ankaŭ faris la produkton.&lt;ref name=&quot;Cuco200&quot; /&gt; Ofte la produktado estis financata per la estonta vendo:&lt;ref name=&quot;Cuco201&quot;&gt;Cucó, Gregori kaj Llop (1985), p. 201.&lt;/ref&gt; en julio aŭ aŭgusto oni petis prunton, kiun oni devis repagi en januaro aŭ februaro, post la reveno al la vilaĝo, se la tuta produktaĵo estis vendita.&lt;ref name=&quot;Cuco201&quot; /&gt; Krom la turonoj de Xixona kaj de Alakanto, oni faris ankaŭ ''pa de Cadis'' kaj ''pastissos de Glòria''.&lt;ref name=&quot;Cuco201&quot; /&gt;

Por vendi, oni havis la rajton sin establi en difinita urbo aŭ vilaĝo, rajton heredatan de generacio al generacio.&lt;ref name=&quot;Cuco201&quot; /&gt; La turonistoj de Xixona iris al diversaj valenciaj komarkoj, al aliaj partoj de Hispanio, al Norda Afriko kaj eĉ al la kolonioj en Ameriko.&lt;ref name=&quot;Cuco201&quot; /&gt;

== Gastronomio ==
Oni manĝas turonon je la fino de la kristnaskaj festenoj. Post Kristnasko, kelkaj homoj manĝas molan turonon en sandviĉo, ekzemple kiel posttagmezan manĝeton. Tre tradicia preparo, farata kaj en turonejoj kaj en kelkaj familioj, estas glaciaĵo el la mola turono restinta post Kristnasko; tion oni faras en la Katalunaj Landoj kaj en kelkaj partoj de Italio, ekzemple en Sicilio. En Majorko oni faras el turono deserton nomatan ''coques de torró''.&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot; /&gt;

== Similaj produktoj ==
[[Dosiero:Nougat Gap.jpg|eta|Nugato]]
La ''guirlache'' (katalune ''guirlatxe'') similas al la malmola turono, sed ĝi enhavas nek mielon nek ovoblankon, kaj tial ĝi estas brune travidebla. En la Balearoj kaj en Norda Katalunio ĝi estas loka produkto kaj nomiĝas ''torró negre'' aŭ ''torró cremat''.&lt;ref&gt;Jaume Fàbrega, ''Les postres i els pastissos de l'àvia'', Cossetània Edicions, 2005. ISBN 9788497910910. (katalune)&lt;/ref&gt; Ĝi ekzistas ankaŭ en Navaro, kie oni nomas ĝin ''turrón royo'' (ruĝa turono). Pli fora parenco estas la karameligitaj migdaloj, konataj en la tuta Mediteraneo; la guirlache eble estas la ligilo inter ili kaj la turono.&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot; /&gt;

En Alakanto tipaj estas la ''coques de torró''.&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot; /&gt; En Katalunio tradiciaj estas marcipanaj bastonetoj kovritaj per pinikernoj.&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot; /&gt;

La [[nugato]], kiun en kelkaj okcitanaj regionoj oni nomas ''touron'', similas al la malmola turono. La blankeca pasto konsistigas la plejparton de la nugato, kiu ne nepre enhavas mielon, sed diversajn sukerojn. Al tiu mola kaj iom elasta pasto, kiu povas memorigi pri maĉgumo, oni aldonas por kontrasto diversajn sekajn fruktojn (ekzemple pistakojn aŭ migdalojn), iom dispecigitajn, sed tiel ke la pecoj restas videblaj. Oni vendas ĝin dum la tuta jaro en dolĉaĵvendejoj, ĉefe jam tranĉitan en rektangulojn, pli grandajn ol kutima karamelo kaj pli malgrandajn ol ĉokolada tabuleto; la pecoj estas envolvitaj en travidebla papero, por ke ili ne kungluiĝu. Je Kristnasko, en Francio, oni povas aldoni ilin al la bombonoj. En Okcitanio la nugata produktado estas grava, precipe tiu de Montélimar kaj de Limoux. En Norda Katalunio je Kristnasko oni manĝas turonon kaj ne nugaton, kiun oni faras en Provenco, en Grekio kaj en aliaj mediteraneaj lokoj.&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot; /&gt;

La [[halvao]] estas deserto aŭ frandaĵo, kiun oni faras hejme aŭ aĉetas en cilindraj ujoj kaj kiu estas tipa en Makedonio,&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot; /&gt; Grekio,&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot; /&gt; Turkio&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot; /&gt; kaj kelkaj landoj de Magrebo,&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot; /&gt; ekzemple Maroko.&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot; /&gt; Enmigrintoj alportis ĝin al Francio, kie ĝi ankaŭ estas sufiĉe populara. Oni faras ĝin el mielo, ovoblanko kaj sekaj fruktoj, kutime migdaloj.

La katalunoj alportis la ''torrone'' (multnombre ''torroni'') al Italio, kaj la plej famaj estas tiuj de Kremono.&lt;ref name=&quot;manualdegast&quot; /&gt; Tamen tiuj turonoj, kiuj aspektas kiel malmolaj avelaj turonoj, malgraŭ sia nomo efektive estas molaj nugatoj aŭ halvaoj.

== Bibliografio ==
* Josepa Cucó, Joan Gregori kaj Francesc Llop, ''Bosc i Muntanya, Indústria tradicional, Comerç i serveis'', kolekto ''Temes d'Etnografia Valenciana'', tria volumo, Institució Alfons el Magnànim, Valencio, 1985, 349 paĝoj. ISBN 84-00-06083-0.

== Referencoj ==
&lt;references /&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.jijona.com/ Reguliga Konsilio de la turonoj de Xixona kaj Alakanto]
* [https://web.archive.org/web/20120630152742/http://blocs.mesvilaweb.cat:80/node/view/id/153578 Origen, història i variants dels torrons] (katalune)</text>
      <sha1>1578rdh3nz788zohvesli7mq0n96dd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956043</id>
    <revision>
      <id>9503386</id>
      <timestamp>2026-10-30T08:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;'''Internacia Ceramika Simpozio''' (germane: ''Internationales Keramiksymposium'') okazas ade en [[Römhild]] (Germanujo), evento por internacia interŝanĝo inter artistoj en la kampo de ceramika arto. Ĝiaj celoj estas subteni talentajn ceramikistojn el la tuta mondo kaj pluevoluigi la ceramikan arton. Ĝia okazigo daŭrigas la specialan tradicion de ceramiko en Römhild. La iniciatinto estis la loka fakulo [[Siegfried Gramann]].  Inter 1975 kaj 1993 la simpozio o...&quot;</comment>
      <origin>9503386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6001" sha1="42obp6lfiquvli1xv0kbmbo8azkv67s" xml:space="preserve">'''Internacia Ceramika Simpozio''' (germane: ''Internationales Keramiksymposium'') okazas ade en [[Römhild]] (Germanujo), evento por internacia interŝanĝo inter artistoj en la kampo de ceramika arto. Ĝiaj celoj estas subteni talentajn ceramikistojn el la tuta mondo kaj pluevoluigi la ceramikan arton. Ĝia okazigo daŭrigas la specialan tradicion de ceramiko en Römhild. La iniciatinto estis la loka fakulo [[Siegfried Gramann]].

Inter 1975 kaj 1993 la simpozio okazis entute sepfoje je la ateliera korto de Gramann. Post paŭzo de 15 jaroj ĝi okazis por la oka fojo en 2008, post kiam en aprilo 2007 estis fondita asocio por revivigi la tuton. Malsimila estas ĉiujara kunveno kiu nomiĝas  ''Internationales Symposion Keramikforschung'' (nomo inter 1968- 2008 ''Internationalen Hafnerei-Symposion'') kaj startis en [[distrikto Lienz|Eosta Tirolo]]. Ĝi ekde 1975 ĝueblis en diversaj germanaj urboj. Sed en Römhild la ĉefa fokuso ne estas la scienca kaj teknikhistoria esplorado de ceramika arto, sed ĝia nuntempa arta aplikado.

En la pasinteco, po 20 ĝis 25 ceramikaj artistoj kunvenis tie por restado de pluraj semajnoj. Ĵurio konsistanta el eminentaj ceramikaj artistoj antaŭe elektas partoprenantojn el ĉiuj ricevitaj kandidatiĝoj. La artistoj ricevas stipendiojn por la tuta daŭro de la simpozio. La artaĵoj kreitaj dum tiu periodo restas en Römhild, en la [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]] estigante tie la daŭran ekspozicion ''Keramik International''. 

Okaze de la 40-jara datreveno, la 10-a simpozio okazis en la somero de 2015, prokrastite je unu jaro.
==Simpozioj (elekto)==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
! simpozio 
! moto 
! partoprenintoj
|-
| 1975 || || Maria Alkiewicz, Vasile Cigankow, Edith Galoscy, Kaija Riitta Iivonen, Dumitru Radulescu, Oldrich Rujbr, Margarita Mischljakowa, Jozef Susienka, Ulla Viotti, Frank Freigang, Walter Gebauer, Siegfried Gramann, Karl Jüttner (Keramiker)|Karl Jüttner, Dietrich Kleinschmidt, Gerd Lucke, Heidi Manthey, Christina Renker, Lothar Sell, Rolf Schulz, Horst Georg Skorupa|Horst Skorupa, Rosemarie Spies, Helmut Steindorf, Rolf-Rüdiger Weise, Ulli Wittich-Großkurth, Beate Zeiss
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1978 || Raumgestaltung und Gefäß (spacaranĝo kaj ujoj) || Laszlo Borsody, Urban Terez Borsodyne, Nicolina Djelebova, Nicole Giroud, Ilja Holesovsky, Jan Hricak, Sandor Kescemeti, Maria Lachur, Taras Lewkiw, Virgil Mihaescu, Ute Brade, Astrid Dannegger, Anni und Peter Dietrich|Peter Dietrich, Frauke Gerhard, Dietrich Kleinschmidt (1940–2023), Kristian Körting, Barbara Löffler, Gertraud Möhwald, Karl Jüttner, Barbara Sammler, Hildegund Sell, Friedrich Stachat, Helmut Steindorf
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1981 || Raumgestaltung und Gefäß (spacaranĝo kaj ujoj) || Nazih Al-Hajari, Issam Bader, Angel Bebelekow, Ion Berendea, Zofia Czerwocz, Mohamad Hossamel-Den, Marta Kisfalusi, Maria Orosz, Rosiza Petkowa, Thomas Proll, Wan Sogomonjan, Anna Velgosova, Mario Enke, Karl Fulle, Bärbel Gritzmann, Christiane Grosz, Tomas Grzimek, Christa Koslitz, Roland Möller (Keramiker)|Roland Möller, Marlis Radebold, Brigitte Ringeling, Friedrich Stachat, Helmuth Steindorf, Peter Weber, Margret Weise
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1984 || Keramisches Gefäß und keramische Plastik im Freiraum (ceramikaj ujoj kaj plastikoj en la libera spaco) || Raid Abu Askar, Kazimierz Bak, Walentiyna Chalaczkiewicz, Jimmy Clark, Edita Devinska, José Fuster, Vaclav Hruza, Gabor Kemmenyffy, Eva Kovacs, Vasile Radeanu, Jordan Borisov Stojanow, Tadeusz Walter, Sigrid Artes, Monika Kaden, Ute Lohse, Gottfried Löffler, Guido von Martens, Ingeborg Meyer, Martin Möhwald, Kristian Otto, Judith Püschel, Detlef Reinemer, Wolfgang Rommel, Antje Scharfe, Friedrich Stachat, Helmut Steindorf, Christian Uhlig (Bildhauer)|Christian Uhlig
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1987 || Keramisches Gefäß und keramische Plastik im Freiraum (ceramikaj ujoj kaj plastikoj en la libera spaco) || Vasile Cercel, Wesela Doneva, Jiri Fuchs, Wodzimiers Sawronski, Georgi Kuprijanow, Peteris Martinsons, Marianne May, Attila Nemoda, Miroslav Paral, Anna Paskiewicz, Julia Rehak, Fritz Vehring, Karl Fulle, Thomas Grzimek, Wilko Hänsch, Sabine Heller, Marlies Lischka, Dietrich Löwe, Hans-Peter Meyer, Dörte Michaelis, Manfred Rößler, Christoph Schulz, Helmut Steindorf, Ursula Zänker
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1990 ||  Keramik raumbildend (ceramiko spacaranĝanta)|| Marianne Fossgreen, Zsuzsa Füzesi, Magdalena Hefez, Toshiro Juhaku Inoue, Maria Kupczak-Zajadcz, Ole Reidar Moe, Elina Sorainen, Jindra Vikova, Margreet Zwetsloot, Falko Bärenwald, Heidemarie Dreßel, Klaus Freytag, Karl Fulle, Henry Gramann, Harald Jegozienski, Gerald Kaske, Angela Klärner, Martin Möhwald, Ina-Maria Otto, Renée Reichenbach, Armin Rieger, Marion Sander, Peter Schwarz
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1993 || Gefäß-Skulptur (uja skulptado)|| Erna Aaltonen, Barbara Cichocka, Maud Friedland, Aase Haugaard, Jevgenija Loginova, Brad Schwieger, Michal Sckoda, Setsuo Watanabe, Terje Westfoss, Georgette Zirbes, Petra Abel, Kerstin Abraham, Jens Bergener, Anne Brömme, Theresia Hebenstreit, Ute Lohse, Martin Möhwald, Inken Reinert, Antje Scharfe, Elke Thomann
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 2008 || Phönix aus der Asche (Fenikso el la cindroj) || Elzbieta Grosseova, Stephanie Link, Danijela Pivasevic-Tenner, Gudrun Petzold, Heidi Preuss Grew
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
|  2011 || Pantha rhei (ĉio pereas)|| Daniela Schlagenhauf, David Jones, Aysegül Eren, Qui Wang, Velimir Vukicevic, Kyra Spieker, Marc Leuthold, Chih-Chi Hsu
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 2015 || Genius loci (loka ĉarmo)|| Melinda Dempsey, Kenichi Harayama, Peter Christian Johnson, Ucki Kossdorff, Rafa Perez, Tanja Preminger, Irina Razumovskaja, Gudrun Sailer
|}
==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.keramiksymposium-roemhild.de/ksr/ hejmpaĝo de la simpozifarantoj]

[[kategorio:Artaj eventoj]]
[[kategorio:Aperis en 1975]]
[[kategorio:Distrikto Hildburghausen]]
[[kategorio:Ceramikistoj]]</text>
      <sha1>42obp6lfiquvli1xv0kbmbo8azkv67s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503387</id>
      <parentid>9503386</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Simpozioj (elekto) */</comment>
      <origin>9503387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5887" sha1="bedzxyyu8inf8w1o9idyp71y8gamq4c" xml:space="preserve">'''Internacia Ceramika Simpozio''' (germane: ''Internationales Keramiksymposium'') okazas ade en [[Römhild]] (Germanujo), evento por internacia interŝanĝo inter artistoj en la kampo de ceramika arto. Ĝiaj celoj estas subteni talentajn ceramikistojn el la tuta mondo kaj pluevoluigi la ceramikan arton. Ĝia okazigo daŭrigas la specialan tradicion de ceramiko en Römhild. La iniciatinto estis la loka fakulo [[Siegfried Gramann]].

Inter 1975 kaj 1993 la simpozio okazis entute sepfoje je la ateliera korto de Gramann. Post paŭzo de 15 jaroj ĝi okazis por la oka fojo en 2008, post kiam en aprilo 2007 estis fondita asocio por revivigi la tuton. Malsimila estas ĉiujara kunveno kiu nomiĝas  ''Internationales Symposion Keramikforschung'' (nomo inter 1968- 2008 ''Internationalen Hafnerei-Symposion'') kaj startis en [[distrikto Lienz|Eosta Tirolo]]. Ĝi ekde 1975 ĝueblis en diversaj germanaj urboj. Sed en Römhild la ĉefa fokuso ne estas la scienca kaj teknikhistoria esplorado de ceramika arto, sed ĝia nuntempa arta aplikado.

En la pasinteco, po 20 ĝis 25 ceramikaj artistoj kunvenis tie por restado de pluraj semajnoj. Ĵurio konsistanta el eminentaj ceramikaj artistoj antaŭe elektas partoprenantojn el ĉiuj ricevitaj kandidatiĝoj. La artistoj ricevas stipendiojn por la tuta daŭro de la simpozio. La artaĵoj kreitaj dum tiu periodo restas en Römhild, en la [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]] estigante tie la daŭran ekspozicion ''Keramik International''. 

Okaze de la 40-jara datreveno, la 10-a simpozio okazis en la somero de 2015, prokrastite je unu jaro.
==Simpozioj (elekto)==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
! simpozio 
! moto 
! partoprenintoj
|-
| 1975 || || Maria Alkiewicz, Vasile Cigankow, Edith Galoscy, Kaija Riitta Iivonen, Dumitru Radulescu, Oldrich Rujbr, Margarita Mischljakowa, Jozef Susienka, Ulla Viotti, Frank Freigang, Walter Gebauer, Siegfried Gramann, Karl Jüttner, Dietrich Kleinschmidt, Gerd Lucke, Heidi Manthey, Christina Renker, Lothar Sell, Rolf Schulz, Horst Skorupa, Rosemarie Spies, Helmut Steindorf, Rolf-Rüdiger Weise, Ulli Wittich-Großkurth, Beate Zeiss
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1978 || Raumgestaltung und Gefäß (spacaranĝo kaj ujoj) || Laszlo Borsody, Urban Terez Borsodyne, Nicolina Djelebova, Nicole Giroud, Ilja Holesovsky, Jan Hricak, Sandor Kescemeti, Maria Lachur, Taras Lewkiw, Virgil Mihaescu, Ute Brade, Astrid Dannegger, Anni und Peter Dietrich|Peter Dietrich, Frauke Gerhard, Dietrich Kleinschmidt, Kristian Körting, Barbara Löffler, Gertraud Möhwald, Karl Jüttner, Barbara Sammler, Hildegund Sell, Friedrich Stachat, Helmut Steindorf
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1981 || Raumgestaltung und Gefäß (spacaranĝo kaj ujoj) || Nazih Al-Hajari, Issam Bader, Angel Bebelekow, Ion Berendea, Zofia Czerwocz, Mohamad Hossamel-Den, Marta Kisfalusi, Maria Orosz, Rosiza Petkowa, Thomas Proll, Wan Sogomonjan, Anna Velgosova, Mario Enke, Karl Fulle, Bärbel Gritzmann, Christiane Grosz, Tomas Grzimek, Christa Koslitz, Roland Möller, Marlis Radebold, Brigitte Ringeling, Friedrich Stachat, Helmuth Steindorf, Peter Weber, Margret Weise
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1984 || Keramisches Gefäß und keramische Plastik im Freiraum (ceramikaj ujoj kaj plastikoj en la libera spaco) || Raid Abu Askar, Kazimierz Bak, Walentiyna Chalaczkiewicz, Jimmy Clark, Edita Devinska, José Fuster, Vaclav Hruza, Gabor Kemmenyffy, Eva Kovacs, Vasile Radeanu, Jordan Borisov Stojanow, Tadeusz Walter, Sigrid Artes, Monika Kaden, Ute Lohse, Gottfried Löffler, Guido von Martens, Ingeborg Meyer, Martin Möhwald, Kristian Otto, Judith Püschel, Detlef Reinemer, Wolfgang Rommel, Antje Scharfe, Friedrich Stachat, Helmut Steindorf, Christian Uhlig
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1987 || Keramisches Gefäß und keramische Plastik im Freiraum (ceramikaj ujoj kaj plastikoj en la libera spaco) || Vasile Cercel, Wesela Doneva, Jiri Fuchs, Wodzimiers Sawronski, Georgi Kuprijanow, Peteris Martinsons, Marianne May, Attila Nemoda, Miroslav Paral, Anna Paskiewicz, Julia Rehak, Fritz Vehring, Karl Fulle, Thomas Grzimek, Wilko Hänsch, Sabine Heller, Marlies Lischka, Dietrich Löwe, Hans-Peter Meyer, Dörte Michaelis, Manfred Rößler, Christoph Schulz, Helmut Steindorf, Ursula Zänker
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1990 ||  Keramik raumbildend (ceramiko spacaranĝanta)|| Marianne Fossgreen, Zsuzsa Füzesi, Magdalena Hefez, Toshiro Juhaku Inoue, Maria Kupczak-Zajadcz, Ole Reidar Moe, Elina Sorainen, Jindra Vikova, Margreet Zwetsloot, Falko Bärenwald, Heidemarie Dreßel, Klaus Freytag, Karl Fulle, Henry Gramann, Harald Jegozienski, Gerald Kaske, Angela Klärner, Martin Möhwald, Ina-Maria Otto, Renée Reichenbach, Armin Rieger, Marion Sander, Peter Schwarz
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1993 || Gefäß-Skulptur (uja skulptado)|| Erna Aaltonen, Barbara Cichocka, Maud Friedland, Aase Haugaard, Jevgenija Loginova, Brad Schwieger, Michal Sckoda, Setsuo Watanabe, Terje Westfoss, Georgette Zirbes, Petra Abel, Kerstin Abraham, Jens Bergener, Anne Brömme, Theresia Hebenstreit, Ute Lohse, Martin Möhwald, Inken Reinert, Antje Scharfe, Elke Thomann
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 2008 || Phönix aus der Asche (Fenikso el la cindroj) || Elzbieta Grosseova, Stephanie Link, Danijela Pivasevic-Tenner, Gudrun Petzold, Heidi Preuss Grew
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
|  2011 || Pantha rhei (ĉio pereas)|| Daniela Schlagenhauf, David Jones, Aysegül Eren, Qui Wang, Velimir Vukicevic, Kyra Spieker, Marc Leuthold, Chih-Chi Hsu
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 2015 || Genius loci (loka ĉarmo)|| Melinda Dempsey, Kenichi Harayama, Peter Christian Johnson, Ucki Kossdorff, Rafa Perez, Tanja Preminger, Irina Razumovskaja, Gudrun Sailer
|}

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.keramiksymposium-roemhild.de/ksr/ hejmpaĝo de la simpozifarantoj]

[[kategorio:Artaj eventoj]]
[[kategorio:Aperis en 1975]]
[[kategorio:Distrikto Hildburghausen]]
[[kategorio:Ceramikistoj]]</text>
      <sha1>bedzxyyu8inf8w1o9idyp71y8gamq4c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503390</id>
      <parentid>9503387</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6012" sha1="kcr9gj3g1a0fpn2s5kx7phtm06saxrl" xml:space="preserve">[[Dosiero:Keramikgarten Schloss Glücksburg.JPG|eta|La t.n. ''Ceramika ĝardeno'' de la kastelo, okazigejo de la simpozio]] 
'''Internacia Ceramika Simpozio''' (germane: ''Internationales Keramiksymposium'') okazas ade en [[Römhild]] (Germanujo), evento por internacia interŝanĝo inter artistoj en la kampo de ceramika arto. Ĝiaj celoj estas subteni talentajn ceramikistojn el la tuta mondo kaj pluevoluigi la ceramikan arton. Ĝia okazigo daŭrigas la specialan tradicion de ceramiko en Römhild. La iniciatinto estis la loka fakulo [[Siegfried Gramann]].

Inter 1975 kaj 1993 la simpozio okazis entute sepfoje je la ateliera korto de Gramann. Post paŭzo de 15 jaroj ĝi okazis por la oka fojo en 2008, post kiam en aprilo 2007 estis fondita asocio por revivigi la tuton. Malsimila estas ĉiujara kunveno kiu nomiĝas  ''Internationales Symposion Keramikforschung'' (nomo inter 1968- 2008 ''Internationalen Hafnerei-Symposion'') kaj startis en [[distrikto Lienz|Eosta Tirolo]]. Ĝi ekde 1975 ĝueblis en diversaj germanaj urboj. Sed en Römhild la ĉefa fokuso ne estas la scienca kaj teknikhistoria esplorado de ceramika arto, sed ĝia nuntempa arta aplikado.

En la pasinteco, po 20 ĝis 25 ceramikaj artistoj kunvenis tie por restado de pluraj semajnoj. Ĵurio konsistanta el eminentaj ceramikaj artistoj antaŭe elektas partoprenantojn el ĉiuj ricevitaj kandidatiĝoj. La artistoj ricevas stipendiojn por la tuta daŭro de la simpozio. La artaĵoj kreitaj dum tiu periodo restas en Römhild, en la [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]] estigante tie la daŭran ekspozicion ''Keramik International''. 

Okaze de la 40-jara datreveno, la 10-a simpozio okazis en la somero de 2015, prokrastite je unu jaro.
==Simpozioj (elekto)==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
! simpozio 
! moto 
! partoprenintoj
|-
| 1975 || || Maria Alkiewicz, Vasile Cigankow, Edith Galoscy, Kaija Riitta Iivonen, Dumitru Radulescu, Oldrich Rujbr, Margarita Mischljakowa, Jozef Susienka, Ulla Viotti, Frank Freigang, Walter Gebauer, Siegfried Gramann, Karl Jüttner, Dietrich Kleinschmidt, Gerd Lucke, Heidi Manthey, Christina Renker, Lothar Sell, Rolf Schulz, Horst Skorupa, Rosemarie Spies, Helmut Steindorf, Rolf-Rüdiger Weise, Ulli Wittich-Großkurth, Beate Zeiss
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1978 || Raumgestaltung und Gefäß (spacaranĝo kaj ujoj) || Laszlo Borsody, Urban Terez Borsodyne, Nicolina Djelebova, Nicole Giroud, Ilja Holesovsky, Jan Hricak, Sandor Kescemeti, Maria Lachur, Taras Lewkiw, Virgil Mihaescu, Ute Brade, Astrid Dannegger, Anni und Peter Dietrich|Peter Dietrich, Frauke Gerhard, Dietrich Kleinschmidt, Kristian Körting, Barbara Löffler, Gertraud Möhwald, Karl Jüttner, Barbara Sammler, Hildegund Sell, Friedrich Stachat, Helmut Steindorf
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1981 || Raumgestaltung und Gefäß (spacaranĝo kaj ujoj) || Nazih Al-Hajari, Issam Bader, Angel Bebelekow, Ion Berendea, Zofia Czerwocz, Mohamad Hossamel-Den, Marta Kisfalusi, Maria Orosz, Rosiza Petkowa, Thomas Proll, Wan Sogomonjan, Anna Velgosova, Mario Enke, Karl Fulle, Bärbel Gritzmann, Christiane Grosz, Tomas Grzimek, Christa Koslitz, Roland Möller, Marlis Radebold, Brigitte Ringeling, Friedrich Stachat, Helmuth Steindorf, Peter Weber, Margret Weise
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1984 || Keramisches Gefäß und keramische Plastik im Freiraum (ceramikaj ujoj kaj plastikoj en la libera spaco) || Raid Abu Askar, Kazimierz Bak, Walentiyna Chalaczkiewicz, Jimmy Clark, Edita Devinska, José Fuster, Vaclav Hruza, Gabor Kemmenyffy, Eva Kovacs, Vasile Radeanu, Jordan Borisov Stojanow, Tadeusz Walter, Sigrid Artes, Monika Kaden, Ute Lohse, Gottfried Löffler, Guido von Martens, Ingeborg Meyer, Martin Möhwald, Kristian Otto, Judith Püschel, Detlef Reinemer, Wolfgang Rommel, Antje Scharfe, Friedrich Stachat, Helmut Steindorf, Christian Uhlig
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1987 || Keramisches Gefäß und keramische Plastik im Freiraum (ceramikaj ujoj kaj plastikoj en la libera spaco) || Vasile Cercel, Wesela Doneva, Jiri Fuchs, Wodzimiers Sawronski, Georgi Kuprijanow, Peteris Martinsons, Marianne May, Attila Nemoda, Miroslav Paral, Anna Paskiewicz, Julia Rehak, Fritz Vehring, Karl Fulle, Thomas Grzimek, Wilko Hänsch, Sabine Heller, Marlies Lischka, Dietrich Löwe, Hans-Peter Meyer, Dörte Michaelis, Manfred Rößler, Christoph Schulz, Helmut Steindorf, Ursula Zänker
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1990 ||  Keramik raumbildend (ceramiko spacaranĝanta)|| Marianne Fossgreen, Zsuzsa Füzesi, Magdalena Hefez, Toshiro Juhaku Inoue, Maria Kupczak-Zajadcz, Ole Reidar Moe, Elina Sorainen, Jindra Vikova, Margreet Zwetsloot, Falko Bärenwald, Heidemarie Dreßel, Klaus Freytag, Karl Fulle, Henry Gramann, Harald Jegozienski, Gerald Kaske, Angela Klärner, Martin Möhwald, Ina-Maria Otto, Renée Reichenbach, Armin Rieger, Marion Sander, Peter Schwarz
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1993 || Gefäß-Skulptur (uja skulptado)|| Erna Aaltonen, Barbara Cichocka, Maud Friedland, Aase Haugaard, Jevgenija Loginova, Brad Schwieger, Michal Sckoda, Setsuo Watanabe, Terje Westfoss, Georgette Zirbes, Petra Abel, Kerstin Abraham, Jens Bergener, Anne Brömme, Theresia Hebenstreit, Ute Lohse, Martin Möhwald, Inken Reinert, Antje Scharfe, Elke Thomann
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 2008 || Phönix aus der Asche (Fenikso el la cindroj) || Elzbieta Grosseova, Stephanie Link, Danijela Pivasevic-Tenner, Gudrun Petzold, Heidi Preuss Grew
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
|  2011 || Pantha rhei (ĉio pereas)|| Daniela Schlagenhauf, David Jones, Aysegül Eren, Qui Wang, Velimir Vukicevic, Kyra Spieker, Marc Leuthold, Chih-Chi Hsu
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 2015 || Genius loci (loka ĉarmo)|| Melinda Dempsey, Kenichi Harayama, Peter Christian Johnson, Ucki Kossdorff, Rafa Perez, Tanja Preminger, Irina Razumovskaja, Gudrun Sailer
|}

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.keramiksymposium-roemhild.de/ksr/ hejmpaĝo de la simpozifarantoj]

[[kategorio:Artaj eventoj]]
[[kategorio:Aperis en 1975]]
[[kategorio:Distrikto Hildburghausen]]
[[kategorio:Ceramikistoj]]</text>
      <sha1>kcr9gj3g1a0fpn2s5kx7phtm06saxrl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503392</id>
      <parentid>9503390</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Simpozioj (elekto) */</comment>
      <origin>9503392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6023" sha1="ih6ntlpqc1t7ksk7u38dqhk9j3yt4rz" xml:space="preserve">[[Dosiero:Keramikgarten Schloss Glücksburg.JPG|eta|La t.n. ''Ceramika ĝardeno'' de la kastelo, okazigejo de la simpozio]] 
'''Internacia Ceramika Simpozio''' (germane: ''Internationales Keramiksymposium'') okazas ade en [[Römhild]] (Germanujo), evento por internacia interŝanĝo inter artistoj en la kampo de ceramika arto. Ĝiaj celoj estas subteni talentajn ceramikistojn el la tuta mondo kaj pluevoluigi la ceramikan arton. Ĝia okazigo daŭrigas la specialan tradicion de ceramiko en Römhild. La iniciatinto estis la loka fakulo [[Siegfried Gramann]].

Inter 1975 kaj 1993 la simpozio okazis entute sepfoje je la ateliera korto de Gramann. Post paŭzo de 15 jaroj ĝi okazis por la oka fojo en 2008, post kiam en aprilo 2007 estis fondita asocio por revivigi la tuton. Malsimila estas ĉiujara kunveno kiu nomiĝas  ''Internationales Symposion Keramikforschung'' (nomo inter 1968- 2008 ''Internationalen Hafnerei-Symposion'') kaj startis en [[distrikto Lienz|Eosta Tirolo]]. Ĝi ekde 1975 ĝueblis en diversaj germanaj urboj. Sed en Römhild la ĉefa fokuso ne estas la scienca kaj teknikhistoria esplorado de ceramika arto, sed ĝia nuntempa arta aplikado.

En la pasinteco, po 20 ĝis 25 ceramikaj artistoj kunvenis tie por restado de pluraj semajnoj. Ĵurio konsistanta el eminentaj ceramikaj artistoj antaŭe elektas partoprenantojn el ĉiuj ricevitaj kandidatiĝoj. La artistoj ricevas stipendiojn por la tuta daŭro de la simpozio. La artaĵoj kreitaj dum tiu periodo restas en Römhild, en la [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]] estigante tie la daŭran ekspozicion ''Keramik International''. 

Okaze de la 40-jara datreveno, la 10-a simpozio okazis en la somero de 2015, prokrastite je unu jaro.
==Simpozioj (elekto)==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
! simpozio 
! moto 
! partoprenintoj
|-
| 1975 || || Maria Alkiewicz, Vasile Cigankow, Edith Galoscy, Kaija Riitta Iivonen, Dumitru Radulescu, Oldrich Rujbr, Margarita Mischljakowa, Jozef Susienka, Ulla Viotti, Frank Freigang, Walter Gebauer, Siegfried Gramann, Karl Jüttner, Dietrich Kleinschmidt, Gerd Lucke, Heidi Manthey, Christina Renker, Lothar Sell, Rolf Schulz, Horst Skorupa, Rosemarie Spies, Helmut Steindorf, Rolf-Rüdiger Weise, Ulli Wittich-Großkurth, Beate Zeiss
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1978 || Raumgestaltung und Gefäß (spacaranĝo kaj ujoj) || Laszlo Borsody, Urban Terez Borsodyne, Nicolina Djelebova, Nicole Giroud, Ilja Holesovsky, Jan Hricak, Sandor Kescemeti, Maria Lachur, Taras Lewkiw, Virgil Mihaescu, Ute Brade, Astrid Dannegger, Anni und Peter Dietrich|Peter Dietrich, Frauke Gerhard, Dietrich Kleinschmidt, Kristian Körting, Barbara Löffler, Gertraud Möhwald, Karl Jüttner, Barbara Sammler, Hildegund Sell, Friedrich Stachat, Helmut Steindorf
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1981 || Raumgestaltung und Gefäß (spacaranĝo kaj ujoj) || Nazih Al-Hajari, Issam Bader, Angel Bebelekow, Ion Berendea, Zofia Czerwocz, Mohamad Hossamel-Den, Marta Kisfalusi, Maria Orosz, Rosiza Petkowa, Thomas Proll, Wan Sogomonjan, Anna Velgosova, Mario Enke, Karl Fulle, Bärbel Gritzmann, Christiane Grosz, Tomas Grzimek, Christa Koslitz, Roland Möller, Marlis Radebold, Brigitte Ringeling, Friedrich Stachat, Helmuth Steindorf, Peter Weber, Margret Weise
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1984 || Keramisches Gefäß und keramische Plastik im Freiraum (ceramikaj ujoj kaj plastikoj en la libera spaco) || Raid Abu Askar, Kazimierz Bak, Walentiyna Chalaczkiewicz, Jimmy Clark, Edita Devinska, José Fuster, Vaclav Hruza, Gabor Kemmenyffy, Eva Kovacs, Vasile Radeanu, Jordan Borisov Stojanow, Tadeusz Walter, Sigrid Artes, Monika Kaden, Ute Lohse, Gottfried Löffler, Guido von Martens, Ingeborg Meyer, Martin Möhwald, Kristian Otto, Judith Püschel, Detlef Reinemer, Wolfgang Rommel, Antje Scharfe, Friedrich Stachat, Helmut Steindorf, Christian Uhlig
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1987 || Keramisches Gefäß und keramische Plastik im Freiraum (ceramikaj ujoj kaj plastikoj en la libera spaco) || Vasile Cercel, Wesela Doneva, Jiri Fuchs, Wodzimiers Sawronski, Georgi Kuprijanow, Peteris Martinsons, Marianne May, Attila Nemoda, Miroslav Paral, Anna Paskiewicz, Julia Rehak, Fritz Vehring, Karl Fulle, Thomas Grzimek, Wilko Hänsch, Sabine Heller, Marlies Lischka, Dietrich Löwe, Hans-Peter Meyer, Dörte Michaelis, Manfred Rößler, Christoph Schulz, Helmut Steindorf, Ursula Zänker
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1990 ||  Keramik raumbildend (ceramiko spacaranĝanta)|| Marianne Fossgreen, Zsuzsa Füzesi, Magdalena Hefez, Toshiro Juhaku Inoue, Maria Kupczak-Zajadcz, Ole Reidar Moe, Elina Sorainen, Jindra Vikova, Margreet Zwetsloot, Falko Bärenwald, Heidemarie Dreßel, Klaus Freytag, Karl Fulle, Henry Gramann, Harald Jegozienski, Gerald Kaske, Angela Klärner, Martin Möhwald, Ina-Maria Otto, Renée Reichenbach, Armin Rieger, Marion Sander, Peter Schwarz
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1993 || Gefäß-Skulptur (uja skulptado)|| Erna Aaltonen, Barbara Cichocka, Maud Friedland, Aase Haugaard, Jevgenija Loginova, Brad Schwieger, Michal Sckoda, Setsuo Watanabe, Terje Westfoss, Georgette Zirbes, Petra Abel, Kerstin Abraham, Jens Bergener, Anne Brömme, Theresia Hebenstreit, Ute Lohse, Martin Möhwald, Inken Reinert, Antje Scharfe, Elke Thomann
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 2008 || Phönix aus der Asche (Fenikso el la cindroj) || Elzbieta Grosseova, Stephanie Link, Danijela Pivasevic-Tenner, Gudrun Petzold, Heidi Preuss Grew
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
|  2011 || Pantha rhei (ĉio peree ŝanĝiĝas)|| Daniela Schlagenhauf, David Jones, Aysegül Eren, Qui Wang, Velimir Vukicevic, Kyra Spieker, Marc Leuthold, Chih-Chi Hsu
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 2015 || Genius loci (loka ĉarmo)|| Melinda Dempsey, Kenichi Harayama, Peter Christian Johnson, Ucki Kossdorff, Rafa Perez, Tanja Preminger, Irina Razumovskaja, Gudrun Sailer
|}

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.keramiksymposium-roemhild.de/ksr/ hejmpaĝo de la simpozifarantoj]

[[kategorio:Artaj eventoj]]
[[kategorio:Aperis en 1975]]
[[kategorio:Distrikto Hildburghausen]]
[[kategorio:Ceramikistoj]]</text>
      <sha1>ih6ntlpqc1t7ksk7u38dqhk9j3yt4rz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503393</id>
      <parentid>9503392</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:19:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Simpozioj (elekto) */</comment>
      <origin>9503393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6030" sha1="kamk8h5p5wrll9e6hq9nl5z58qrdziy" xml:space="preserve">[[Dosiero:Keramikgarten Schloss Glücksburg.JPG|eta|La t.n. ''Ceramika ĝardeno'' de la kastelo, okazigejo de la simpozio]] 
'''Internacia Ceramika Simpozio''' (germane: ''Internationales Keramiksymposium'') okazas ade en [[Römhild]] (Germanujo), evento por internacia interŝanĝo inter artistoj en la kampo de ceramika arto. Ĝiaj celoj estas subteni talentajn ceramikistojn el la tuta mondo kaj pluevoluigi la ceramikan arton. Ĝia okazigo daŭrigas la specialan tradicion de ceramiko en Römhild. La iniciatinto estis la loka fakulo [[Siegfried Gramann]].

Inter 1975 kaj 1993 la simpozio okazis entute sepfoje je la ateliera korto de Gramann. Post paŭzo de 15 jaroj ĝi okazis por la oka fojo en 2008, post kiam en aprilo 2007 estis fondita asocio por revivigi la tuton. Malsimila estas ĉiujara kunveno kiu nomiĝas  ''Internationales Symposion Keramikforschung'' (nomo inter 1968- 2008 ''Internationalen Hafnerei-Symposion'') kaj startis en [[distrikto Lienz|Eosta Tirolo]]. Ĝi ekde 1975 ĝueblis en diversaj germanaj urboj. Sed en Römhild la ĉefa fokuso ne estas la scienca kaj teknikhistoria esplorado de ceramika arto, sed ĝia nuntempa arta aplikado.

En la pasinteco, po 20 ĝis 25 ceramikaj artistoj kunvenis tie por restado de pluraj semajnoj. Ĵurio konsistanta el eminentaj ceramikaj artistoj antaŭe elektas partoprenantojn el ĉiuj ricevitaj kandidatiĝoj. La artistoj ricevas stipendiojn por la tuta daŭro de la simpozio. La artaĵoj kreitaj dum tiu periodo restas en Römhild, en la [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]] estigante tie la daŭran ekspozicion ''Keramik International''. 

Okaze de la 40-jara datreveno, la 10-a simpozio okazis en la somero de 2015, prokrastite je unu jaro.
==Simpozioj (elekto)==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
! simpozio 
! moto 
! partoprenintoj
|-
| 1975 || || Maria Alkiewicz, Vasile Cigankow, Edith Galoscy, Kaija Riitta Iivonen, Dumitru Radulescu, Oldrich Rujbr, Margarita Mischljakowa, Jozef Susienka, Ulla Viotti, Frank Freigang, Walter Gebauer, Siegfried Gramann, Karl Jüttner, Dietrich Kleinschmidt, Gerd Lucke, Heidi Manthey, Christina Renker, Lothar Sell, Rolf Schulz, Horst Skorupa, Rosemarie Spies, Helmut Steindorf, Rolf-Rüdiger Weise, Ulli Wittich-Großkurth, Beate Zeiss
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1978 || Raumgestaltung und Gefäß (spacaranĝo kaj ujoj) || Laszlo Borsody, Urban Terez Borsodyne, Nicolina Djelebova, Nicole Giroud, Ilja Holesovsky, Jan Hricak, Sandor Kescemeti, Maria Lachur, Taras Lewkiw, Virgil Mihaescu, Ute Brade, Astrid Dannegger, Anni und Peter Dietrich|Peter Dietrich, Frauke Gerhard, Dietrich Kleinschmidt, Kristian Körting, Barbara Löffler, Gertraud Möhwald, Karl Jüttner, Barbara Sammler, Hildegund Sell, Friedrich Stachat, Helmut Steindorf
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1981 || Raumgestaltung und Gefäß (spacaranĝo kaj ujoj) || Nazih Al-Hajari, Issam Bader, Angel Bebelekow, Ion Berendea, Zofia Czerwocz, Mohamad Hossamel-Den, Marta Kisfalusi, Maria Orosz, Rosiza Petkowa, Thomas Proll, Wan Sogomonjan, Anna Velgosova, Mario Enke, Karl Fulle, Bärbel Gritzmann, Christiane Grosz, Tomas Grzimek, Christa Koslitz, Roland Möller, Marlis Radebold, Brigitte Ringeling, Friedrich Stachat, Helmuth Steindorf, Peter Weber, Margret Weise
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1984 || Keramisches Gefäß und keramische Plastik im Freiraum (ceramikaj ujoj kaj plastikoj en la libera spaco) || Raid Abu Askar, Kazimierz Bak, Walentiyna Chalaczkiewicz, Jimmy Clark, Edita Devinska, José Fuster, Vaclav Hruza, Gabor Kemmenyffy, Eva Kovacs, Vasile Radeanu, Jordan Borisov Stojanow, Tadeusz Walter, Sigrid Artes, Monika Kaden, Ute Lohse, Gottfried Löffler, Guido von Martens, Ingeborg Meyer, Martin Möhwald, Kristian Otto, Judith Püschel, Detlef Reinemer, Wolfgang Rommel, Antje Scharfe, Friedrich Stachat, Helmut Steindorf, Christian Uhlig
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1987 || Keramisches Gefäß und keramische Plastik im Freiraum (ceramikaj ujoj kaj plastikoj en la libera spaco) || Vasile Cercel, Wesela Doneva, Jiri Fuchs, Wodzimiers Sawronski, Georgi Kuprijanow, Peteris Martinsons, Marianne May, Attila Nemoda, Miroslav Paral, Anna Paskiewicz, Julia Rehak, Fritz Vehring, Karl Fulle, Thomas Grzimek, Wilko Hänsch, Sabine Heller, Marlies Lischka, Dietrich Löwe, Hans-Peter Meyer, Dörte Michaelis, Manfred Rößler, Christoph Schulz, Helmut Steindorf, Ursula Zänker
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1990 ||  Keramik raumbildend (ceramiko spacaranĝanta)|| Marianne Fossgreen, Zsuzsa Füzesi, Magdalena Hefez, Toshiro Juhaku Inoue, Maria Kupczak-Zajadcz, Ole Reidar Moe, Elina Sorainen, Jindra Vikova, Margreet Zwetsloot, Falko Bärenwald, Heidemarie Dreßel, Klaus Freytag, Karl Fulle, Henry Gramann, Harald Jegozienski, Gerald Kaske, Angela Klärner, Martin Möhwald, Ina-Maria Otto, Renée Reichenbach, Armin Rieger, Marion Sander, Peter Schwarz
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 1993 || Gefäß-Skulptur (uja skulptado)|| Erna Aaltonen, Barbara Cichocka, Maud Friedland, Aase Haugaard, Jevgenija Loginova, Brad Schwieger, Michal Sckoda, Setsuo Watanabe, Terje Westfoss, Georgette Zirbes, Petra Abel, Kerstin Abraham, Jens Bergener, Anne Brömme, Theresia Hebenstreit, Ute Lohse, Martin Möhwald, Inken Reinert, Antje Scharfe, Elke Thomann
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 2008 || Phönix aus der Asche (Fenikso el la cindroj) || Elzbieta Grosseova, Stephanie Link, Danijela Pivasevic-Tenner, Gudrun Petzold, Heidi Preuss Grew
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
|  2011 || Pantha rhei (ĉio peree ŝanĝiĝas)|| Daniela Schlagenhauf, David Jones, Aysegül Eren, Qui Wang, Velimir Vukicevic, Kyra Spieker, Marc Leuthold, Chih-Chi Hsu
|-
! colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| 2015 || Genius loci (loka sorĉa ĉarmo)|| Melinda Dempsey, Kenichi Harayama, Peter Christian Johnson, Ucki Kossdorff, Rafa Perez, Tanja Preminger, Irina Razumovskaja, Gudrun Sailer
|}

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.keramiksymposium-roemhild.de/ksr/ hejmpaĝo de la simpozifarantoj]

[[kategorio:Artaj eventoj]]
[[kategorio:Aperis en 1975]]
[[kategorio:Distrikto Hildburghausen]]
[[kategorio:Ceramikistoj]]</text>
      <sha1>kamk8h5p5wrll9e6hq9nl5z58qrdziy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hospitalo Izraelida Alberto Ejnŝtejno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956044</id>
    <revision>
      <id>9503435</id>
      <timestamp>2026-10-30T09:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1382117198|Albert Einstein Israelite Hospital]]&quot;</comment>
      <origin>9503435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1541" sha1="1i73gfefrqgki021kzbd6qyyarm3bac" xml:space="preserve">
La '''Israelita Hospitalo Albert Einstein''' ( {{Langx|pt|Hospital Israelita Albert Einstein}}) estas brazila privata [[Malsanulejo|hospitalo]], situanta en la distrikto Morumbi, en la suda flanko de [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]]. Ĝi estas konsiderata la plej bona hospitalo en [[Latinameriko]]. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-11-13|title=Brasil tem 5 hospitais entre os 20 melhores da América Latina; veja ranking|trans-title=Brazil has 5 hospitals among the 20 best in Latin America; see ranking|url=https://www.uol.com.br/vivabem/noticias/redacao/2024/11/13/melhores-hospitais-america-latina.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113094213/https://www.uol.com.br/vivabem/noticias/redacao/2024/11/13/melhores-hospitais-america-latina.htm|archive-date=2024-11-13|website=[[Universo Online|UOL]]|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt; En 2024, ĝi estis rangigita inter la 30 plej bonaj hospitaloj en la mondo per enketo de ''[[Newsweek]]'' pri specialistoj kaj pacientoj. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Newsweek|date=2024-07-19|title=World's Best Hospitals 2024 - Top 250|url=https://www.newsweek.com/rankings/worlds-best-hospitals-2024|access-date=2024-07-19|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; Kvankam privata hospitalo, la institucio baziĝas sur bonfara fondaĵo kaj ankaŭ zorgas pri pacientoj per la brazila publika sansistemo - [[Sistema Único de Saúde|SUS]].

* [http://www.einstein.br/ Oficiala retejo]
[[Kategorio:Judoj kaj judismo en Brazilo]]
[[Kategorio:Judaj malsanulejoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en San-Paŭlo (urbo)]]</text>
      <sha1>1i73gfefrqgki021kzbd6qyyarm3bac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503436</id>
      <parentid>9503435</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1654" sha1="mxpy7ahd4lm7okyuizltkhjzw7koiiy" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}

La '''Israelita Hospitalo Albert Einstein''' ({{Lang-pt|Hospital Israelita Albert Einstein}}) estas brazila privata [[Malsanulejo|hospitalo]], situanta en la distrikto Morumbi, en la suda flanko de [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]]. Ĝi estas konsiderata la plej bona hospitalo en [[Latinameriko]]. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-11-13|title=Brasil tem 5 hospitais entre os 20 melhores da América Latina; veja ranking|trans-title=Brazil has 5 hospitals among the 20 best in Latin America; see ranking|url=https://www.uol.com.br/vivabem/noticias/redacao/2024/11/13/melhores-hospitais-america-latina.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113094213/https://www.uol.com.br/vivabem/noticias/redacao/2024/11/13/melhores-hospitais-america-latina.htm|archive-date=2024-11-13|website=[[Universo Online|UOL]]|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt; En 2024, ĝi estis rangigita inter la 30 plej bonaj hospitaloj en la mondo per enketo de ''[[Newsweek]]'' pri specialistoj kaj pacientoj. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Newsweek|date=2024-07-19|title=World's Best Hospitals 2024 - Top 250|url=https://www.newsweek.com/rankings/worlds-best-hospitals-2024|access-date=2024-07-19|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; Kvankam privata hospitalo, la institucio baziĝas sur bonfara fondaĵo kaj ankaŭ zorgas pri pacientoj per la brazila publika sansistemo - [[Sistema Único de Saúde|SUS]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.einstein.br/ Oficiala retejo]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Judoj kaj judismo en Brazilo]]
[[Kategorio:Judaj malsanulejoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en San-Paŭlo (urbo)]]</text>
      <sha1>mxpy7ahd4lm7okyuizltkhjzw7koiiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503439</id>
      <parentid>9503436</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="nmftefm3898yq0iohh0elsdhr4ke9k8" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=BR-SP|situo sur mapo=Centra San-Paŭlo (urbo)|zomo=13}}

La '''Israelita Hospitalo Albert Einstein''' ({{Lang-pt|Hospital Israelita Albert Einstein}}) estas brazila privata [[Malsanulejo|hospitalo]], situanta en la distrikto Morumbi, en la suda flanko de [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]]. Ĝi estas konsiderata la plej bona hospitalo en [[Latinameriko]]. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-11-13|title=Brasil tem 5 hospitais entre os 20 melhores da América Latina; veja ranking|trans-title=Brazil has 5 hospitals among the 20 best in Latin America; see ranking|url=https://www.uol.com.br/vivabem/noticias/redacao/2024/11/13/melhores-hospitais-america-latina.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113094213/https://www.uol.com.br/vivabem/noticias/redacao/2024/11/13/melhores-hospitais-america-latina.htm|archive-date=2024-11-13|website=[[Universo Online|UOL]]|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt; En 2024, ĝi estis rangigita inter la 30 plej bonaj hospitaloj en la mondo per enketo de ''[[Newsweek]]'' pri specialistoj kaj pacientoj. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Newsweek|date=2024-07-19|title=World's Best Hospitals 2024 - Top 250|url=https://www.newsweek.com/rankings/worlds-best-hospitals-2024|access-date=2024-07-19|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; Kvankam privata hospitalo, la institucio baziĝas sur bonfara fondaĵo kaj ankaŭ zorgas pri pacientoj per la brazila publika sansistemo - [[Sistema Único de Saúde|SUS]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.einstein.br/ Oficiala retejo]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Judoj kaj judismo en Brazilo]]
[[Kategorio:Judaj malsanulejoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en San-Paŭlo (urbo)]]</text>
      <sha1>nmftefm3898yq0iohh0elsdhr4ke9k8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503445</id>
      <parentid>9503439</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3388" sha1="1ej5zlpvqkypv3r4487ip4eamex3yql" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=BR-SP|situo sur mapo=Centra San-Paŭlo (urbo)|zomo=13}}

La '''Israelita Hospitalo Albert Einstein''' ({{Lang-pt|Hospital Israelita Albert Einstein}}, akronime '''HIAE''') estas brazila privata [[Malsanulejo|hospitalo]], situanta en la distrikto Morumbi, en la suda flanko de [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]]. Ĝi estas konsiderata la plej bona hospitalo en [[Latinameriko]]. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-11-13|title=Brasil tem 5 hospitais entre os 20 melhores da América Latina; veja ranking|trans-title=Brazil has 5 hospitals among the 20 best in Latin America; see ranking|url=https://www.uol.com.br/vivabem/noticias/redacao/2024/11/13/melhores-hospitais-america-latina.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113094213/https://www.uol.com.br/vivabem/noticias/redacao/2024/11/13/melhores-hospitais-america-latina.htm|archive-date=2024-11-13|website=[[Universo Online|UOL]]|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt; En 2024, ĝi estis rangigita inter la 30 plej bonaj hospitaloj en la mondo per enketo de ''[[Newsweek]]'' pri specialistoj kaj pacientoj. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Newsweek|date=2024-07-19|title=World's Best Hospitals 2024 - Top 250|url=https://www.newsweek.com/rankings/worlds-best-hospitals-2024|access-date=2024-07-19|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; Kvankam privata hospitalo, la institucio baziĝas sur bonfara fondaĵo kaj ankaŭ zorgas pri pacientoj per la brazila publika sansistemo - [[Sistema Único de Saúde|SUS]].

Grupo de judaj komunumanoj en San-Paŭlo fondis la ''Sociedade Beneficente Israelita Brasileira Albert Einstein'' (SBIBAE) en 1955.&lt;ref name=&quot;Enfermagem2&quot;&gt;{{cite web|title=História|url=https://www.einstein.br/Ensino/faculdade-de-enfermagem/Paginas/historia.aspx|website=einstein.br|publisher=Faculdade de Enfermagem do Hospital Israelita Albert Einstein|accessdate=12 June 2015|language=pt}}&lt;/ref&gt; La SBIBAE komencis konstruadon de la Albert Einstein Hospitalo tri jarojn poste, la 14-an de septembro 1958, sur tereno donacita de Ema Gordon Klabin. &lt;ref name=&quot;Voluntários2&quot;&gt;{{cite web|title=Departamento de voluntários: História|url=http://www.einstein.br/responsabilidade-social/Departamento-de-Voluntarios/Paginas/departamento-de-voluntarios.aspx|website=einstein.br|publisher=SBIBAE|accessdate=12 June 2015|language=pt|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150614022446/http://www.einstein.br/responsabilidade-social/Departamento-de-Voluntarios/Paginas/departamento-de-voluntarios.aspx|archivedate=14 June 2015}}&lt;/ref&gt; La hospitalo estis inaŭgurita la 28-an de julio 1971. 

En 1999, ĝi fariĝis la unua hospitalo ekster Usono atestita de la Komuna Komisiono pri Akredito de Sanorganizoj (JCAHO). Ĝi havas 439 litojn kaj, laŭ siaj propraj ciferoj, laborigas pli ol 6 000 homojn.

Ĝi estas konsiderata unu el la plej bonaj medicinaj institucioj en Latinameriko, sanserva komplekso fokusita sur tre kompleksaj medicinaj kampoj. Kiel tia, ĝi fariĝis gvidanto en la preventado, [[diagnozo]] kaj [[kuracado]] de malsanoj en la kampoj de [[kardiologio]], [[onkologio]], [[ortopedio]], [[neŭrologio]] kaj [[kirurgio]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.einstein.br/ Oficiala retejo]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Judoj kaj judismo en Brazilo]]
[[Kategorio:Judaj malsanulejoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en San-Paŭlo (urbo)]]</text>
      <sha1>1ej5zlpvqkypv3r4487ip4eamex3yql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503482</id>
      <parentid>9503445</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3409" sha1="bdofppq4m58j6agefympgrjfibj917p" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=BR-SP|situo sur mapo=Centra San-Paŭlo (urbo)|zomo=13}}

La '''Israelita Hospitalo Albert Einstein''' ({{Lang-pt|Hospital Israelita Albert Einstein}}, akronime '''HIAE''') estas brazila privata [[Malsanulejo|hospitalo]], situanta en la distrikto Morumbi, en la suda flanko de [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]]. Ĝi estas konsiderata la plej bona hospitalo en [[Latinameriko]]. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-11-13|title=Brasil tem 5 hospitais entre os 20 melhores da América Latina; veja ranking|trans-title=Brazil has 5 hospitals among the 20 best in Latin America; see ranking|url=https://www.uol.com.br/vivabem/noticias/redacao/2024/11/13/melhores-hospitais-america-latina.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113094213/https://www.uol.com.br/vivabem/noticias/redacao/2024/11/13/melhores-hospitais-america-latina.htm|archive-date=2024-11-13|website=[[Universo Online|UOL]]|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt; En 2024, ĝi estis rangigita inter la 30 plej bonaj hospitaloj en la mondo per enketo de ''[[Newsweek]]'' pri specialistoj kaj pacientoj. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Newsweek|date=2024-07-19|title=World's Best Hospitals 2024 - Top 250|url=https://www.newsweek.com/rankings/worlds-best-hospitals-2024|access-date=2024-07-19|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; Kvankam privata hospitalo, la institucio baziĝas sur bonfara fondaĵo kaj ankaŭ zorgas pri pacientoj per la brazila publika sansistemo - [[Sistema Único de Saúde|SUS]].

Grupo de judaj komunumanoj en San-Paŭlo fondis la ''Sociedade Beneficente Israelita Brasileira Albert Einstein'' (SBIBAE) en 1955.&lt;ref name=&quot;Enfermagem2&quot;&gt;{{cite web|title=História|url=https://www.einstein.br/Ensino/faculdade-de-enfermagem/Paginas/historia.aspx|website=einstein.br|publisher=Faculdade de Enfermagem do Hospital Israelita Albert Einstein|accessdate=12 June 2015|language=pt}}&lt;/ref&gt; La SBIBAE komencis konstruadon de la Albert Einstein Hospitalo tri jarojn poste, la 14-an de septembro 1958, sur tereno donacita de Ema Gordon Klabin. &lt;ref name=&quot;Voluntários2&quot;&gt;{{cite web|title=Departamento de voluntários: História|url=http://www.einstein.br/responsabilidade-social/Departamento-de-Voluntarios/Paginas/departamento-de-voluntarios.aspx|website=einstein.br|publisher=SBIBAE|accessdate=12 June 2015|language=pt|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150614022446/http://www.einstein.br/responsabilidade-social/Departamento-de-Voluntarios/Paginas/departamento-de-voluntarios.aspx|archivedate=14 June 2015}}&lt;/ref&gt; La hospitalo estis inaŭgurita la 28-an de julio 1971. 

En 1999, ĝi fariĝis la unua hospitalo ekster Usono atestita de la [[Joint Commission|Komuna Komisiono pri Akredito de Sanorganizoj]] (JCAHO). Ĝi havas 439 litojn kaj, laŭ siaj propraj ciferoj, laborigas pli ol 6 000 homojn.

Ĝi estas konsiderata unu el la plej bonaj medicinaj institucioj en Latinameriko, sanserva komplekso fokusita sur tre kompleksaj medicinaj kampoj. Kiel tia, ĝi fariĝis gvidanto en la preventado, [[diagnozo]] kaj [[kuracado]] de malsanoj en la kampoj de [[kardiologio]], [[onkologio]], [[ortopedio]], [[neŭrologio]] kaj [[kirurgio]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.einstein.br/ Oficiala retejo]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Judoj kaj judismo en Brazilo]]
[[Kategorio:Judaj malsanulejoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en San-Paŭlo (urbo)]]</text>
      <sha1>bdofppq4m58j6agefympgrjfibj917p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Pierre Caliari</title>
    <ns>1</ns>
    <id>956045</id>
    <revision>
      <id>9503441</id>
      <timestamp>2026-10-30T09:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Pri la temo ankoraŭ mankas ero en vikidatumoj. Mi nun kreas ĝin. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9503441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="m5uuhfzx3ucll09xcq6mgnkplwg8llk" xml:space="preserve">Pri la temo ankoraŭ mankas ero en vikidatumoj. Mi nun kreas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 30 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>m5uuhfzx3ucll09xcq6mgnkplwg8llk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Gianfranca Gastaldi</title>
    <ns>1</ns>
    <id>956046</id>
    <revision>
      <id>9503442</id>
      <timestamp>2026-10-30T09:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Pri la temo ankoraŭ mankas ero en vikidatumoj. Mi nun kreas ĝin. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9503442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="m5uuhfzx3ucll09xcq6mgnkplwg8llk" xml:space="preserve">Pri la temo ankoraŭ mankas ero en vikidatumoj. Mi nun kreas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 30 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>m5uuhfzx3ucll09xcq6mgnkplwg8llk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giovanni de Lucia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956047</id>
    <redirect title="Giovanni De Lucia" />
    <revision>
      <id>9503446</id>
      <timestamp>2026-10-30T09:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Giovanni De Lucia]]</comment>
      <origin>9503446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="ne1k0k335v3vrdawf2vianztlegqyi0" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Giovanni De Lucia]]</text>
      <sha1>ne1k0k335v3vrdawf2vianztlegqyi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Medicina Centro Hadassah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956048</id>
    <revision>
      <id>9503448</id>
      <timestamp>2026-10-30T09:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1382082050|Hadassah Medical Center]]&quot;</comment>
      <origin>9503448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="0m6c5tzvw0ae4vcd3wlfytg74ftg4el" xml:space="preserve">[[File:HadassahUniversityHospitalMtScopusNov102022.jpg|eta| Universitata Hospitalo Hadassah, Monto Scopus, Jerusalemo]]
'''Medicina Centro Hadassah''' ({{langx|he|הָמֶרְכָּז הָרְפוּאִי הֲדַסָּה}}) estas israela medicina organizaĵo establita en 1934, kiu funkciigas du universitatajn hospitalojn en [[Jerusalemo]] (unu en [[Ejn Kerem|Ein Karem]] kaj unu en [[Monto Skopus|Monto Scopus]] ) kaj ankaŭ lernejojn pri medicino, dentokuracado, flego kaj farmakologio aligitajn kun la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] . Ĝia misio estas etendi &quot;manon al ĉiuj, sen konsidero de raso, religio aŭ etna deveno.&quot; &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot;&gt;{{cite web|author=Jack Khoury|url=https://www.haaretz.com/jewish/2012-10-10/ty-article/.premium/hadassah-hospital-extending-a-hand-to-all/0000017f-f854-d2d5-a9ff-f8dc40780000|title=Hadassah Hospital: Extending a 'Hand to All' – Hadassah at 100: Where No Man Has Gone Before|website=Haaretz|date=2012-10-10|access-date=2016-02-10}}&lt;/ref&gt;

La hospitalon fondis la Hadassah Women's Cionisma Organizo de Ameriko, kiu daŭre subtenas grandan parton de sia buĝeto hodiaŭ. La Medicina Centro estas la sesa plej granda hospitala komplekso en Israelo. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|access-date=2007-09-14|author=Ayala Hurwicz|date=2007-05-07|language=he|title=Sheba – Largest Hospital in Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921155059/http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|archive-date=2007-09-21}}&lt;/ref&gt; Tra siaj du kampusoj, la Medicina Centro Hadassah havas pli ol 1 300 litojn, 31 operaciejojn kaj naŭ specialajn intenskuracejojn, kaj funkciigas kvin lernejojn de medicinaj profesioj. &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot; /&gt;

En 2025, ''[[Newsweek]]'' vicigis la hospitalon Ein Karem kiel la 4-an plej bonan hospitalon en Israelo &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World's Best Hospitals 2025 - Israel|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025/israel|access-date=2026-08-17|work=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; kaj la 242-an plej bonan en la mondo. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-02-26|title=World's Best Hospitals 2025 - Top 250|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025|access-date=2026-08-17|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt;

* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=2916671 Gvidlibro pri la Hadassah-arkivoj pri longdaŭra deponaĵo] ĉe la usona juda historia socio ĉe la Centro por juda historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=826508 Gvidlibro pri la Hadassah Medical Organization Records en la Hadassah Archives, 1918–2011 sur Longtempa Deponaĵo] ĉe la American Jewish Historical Society ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=3687877 Gvidlibro pri la Arkitekturaj Rekordoj en la Hadassah Arkivoj sur Longdaŭra Deponaĵo] ĉe la Amerika Juda Historia Societo ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://www.hadassah-med.com/ Medicina Centro Hadassah]
[[Kategorio:Malsanulejoj en Israelo]]
[[Kategorio:Monto Scopus]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>0m6c5tzvw0ae4vcd3wlfytg74ftg4el</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503449</id>
      <parentid>9503448</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="tsmjrea4si59zmpz4d4hwkmpjp9eefl" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IL|situo sur mapo=Jerusalemo|zomo=13}}
[[File:HadassahUniversityHospitalMtScopusNov102022.jpg|eta| Universitata Hospitalo Hadassah, Monto Scopus, Jerusalemo]]
'''Medicina Centro Hadassah''' ({{lang-he|הָמֶרְכָּז הָרְפוּאִי הֲדַסָּה}}) estas israela medicina organizaĵo establita en 1934, kiu funkciigas du universitatajn hospitalojn en [[Jerusalemo]] (unu en [[Ejn Kerem|Ein Karem]] kaj unu en [[Monto Skopus|Monto Scopus]] ) kaj ankaŭ lernejojn pri medicino, dentokuracado, flego kaj farmakologio aligitajn kun la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] . Ĝia misio estas etendi &quot;manon al ĉiuj, sen konsidero de raso, religio aŭ etna deveno.&quot; &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot;&gt;{{cite web|author=Jack Khoury|url=https://www.haaretz.com/jewish/2012-10-10/ty-article/.premium/hadassah-hospital-extending-a-hand-to-all/0000017f-f854-d2d5-a9ff-f8dc40780000|title=Hadassah Hospital: Extending a 'Hand to All' – Hadassah at 100: Where No Man Has Gone Before|website=Haaretz|date=2012-10-10|access-date=2016-02-10}}&lt;/ref&gt;

La hospitalon fondis la Hadassah Women's Cionisma Organizo de Ameriko, kiu daŭre subtenas grandan parton de sia buĝeto hodiaŭ. La Medicina Centro estas la sesa plej granda hospitala komplekso en Israelo. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|access-date=2007-09-14|author=Ayala Hurwicz|date=2007-05-07|language=he|title=Sheba – Largest Hospital in Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921155059/http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|archive-date=2007-09-21}}&lt;/ref&gt; Tra siaj du kampusoj, la Medicina Centro Hadassah havas pli ol 1 300 litojn, 31 operaciejojn kaj naŭ specialajn intenskuracejojn, kaj funkciigas kvin lernejojn de medicinaj profesioj. &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot; /&gt;

En 2025, ''[[Newsweek]]'' vicigis la hospitalon Ein Karem kiel la 4-an plej bonan hospitalon en Israelo &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World's Best Hospitals 2025 - Israel|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025/israel|access-date=2026-08-17|work=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; kaj la 242-an plej bonan en la mondo. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-02-26|title=World's Best Hospitals 2025 - Top 250|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025|access-date=2026-08-17|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=2916671 Gvidlibro pri la Hadassah-arkivoj pri longdaŭra deponaĵo] ĉe la usona juda historia socio ĉe la Centro por juda historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=826508 Gvidlibro pri la Hadassah Medical Organization Records en la Hadassah Archives, 1918–2011 sur Longtempa Deponaĵo] ĉe la American Jewish Historical Society ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=3687877 Gvidlibro pri la Arkitekturaj Rekordoj en la Hadassah Arkivoj sur Longdaŭra Deponaĵo] ĉe la Amerika Juda Historia Societo ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://www.hadassah-med.com/ Medicina Centro Hadassah]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Malsanulejoj en Israelo]]
[[Kategorio:Monto Scopus]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>tsmjrea4si59zmpz4d4hwkmpjp9eefl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503450</id>
      <parentid>9503449</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3236" sha1="ohbdg1plccx0w0qgalotn44hc76d98u" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IL|situo sur mapo=Jerusalemo|zomo=13}}
[[File:HadassahUniversityHospitalMtScopusNov102022.jpg|eta| Universitata Hospitalo Hadassah, Monto Scopus, Jerusalemo]]
'''Medicina Centro Hadassah''' ({{lang-he|הָמֶרְכָּז הָרְפוּאִי הֲדַסָּה|t=''HaMerkaz harefui Hadasa}}) estas israela medicina organizaĵo establita en 1934, kiu funkciigas du universitatajn hospitalojn en [[Jerusalemo]] (unu en [[Ejn Kerem|Ein Karem]] kaj unu en [[Monto Skopus|Monto Scopus]] ) kaj ankaŭ lernejojn pri medicino, dentokuracado, flego kaj farmakologio aligitajn kun la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] . Ĝia misio estas etendi &quot;manon al ĉiuj, sen konsidero de raso, religio aŭ etna deveno.&quot; &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot;&gt;{{cite web|author=Jack Khoury|url=https://www.haaretz.com/jewish/2012-10-10/ty-article/.premium/hadassah-hospital-extending-a-hand-to-all/0000017f-f854-d2d5-a9ff-f8dc40780000|title=Hadassah Hospital: Extending a 'Hand to All' – Hadassah at 100: Where No Man Has Gone Before|website=Haaretz|date=2012-10-10|access-date=2016-02-10}}&lt;/ref&gt;

La hospitalon fondis la Hadassah Women's Cionisma Organizo de Ameriko, kiu daŭre subtenas grandan parton de sia buĝeto hodiaŭ. La Medicina Centro estas la sesa plej granda hospitala komplekso en Israelo. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|access-date=2007-09-14|author=Ayala Hurwicz|date=2007-05-07|language=he|title=Sheba – Largest Hospital in Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921155059/http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|archive-date=2007-09-21}}&lt;/ref&gt; Tra siaj du kampusoj, la Medicina Centro Hadassah havas pli ol 1 300 litojn, 31 operaciejojn kaj naŭ specialajn intenskuracejojn, kaj funkciigas kvin lernejojn de medicinaj profesioj. &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot; /&gt;

En 2025, ''[[Newsweek]]'' vicigis la hospitalon Ein Karem kiel la 4-an plej bonan hospitalon en Israelo &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World's Best Hospitals 2025 - Israel|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025/israel|access-date=2026-08-17|work=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; kaj la 242-an plej bonan en la mondo. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-02-26|title=World's Best Hospitals 2025 - Top 250|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025|access-date=2026-08-17|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=2916671 Gvidlibro pri la Hadassah-arkivoj pri longdaŭra deponaĵo] ĉe la usona juda historia socio ĉe la Centro por juda historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=826508 Gvidlibro pri la Hadassah Medical Organization Records en la Hadassah Archives, 1918–2011 sur Longtempa Deponaĵo] ĉe la American Jewish Historical Society ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=3687877 Gvidlibro pri la Arkitekturaj Rekordoj en la Hadassah Arkivoj sur Longdaŭra Deponaĵo] ĉe la Amerika Juda Historia Societo ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://www.hadassah-med.com/ Medicina Centro Hadassah]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Malsanulejoj en Israelo]]
[[Kategorio:Monto Scopus]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>ohbdg1plccx0w0qgalotn44hc76d98u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503451</id>
      <parentid>9503450</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3238" sha1="nxtif5st2dn2m4884xbvk81sm7epvdx" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IL|situo sur mapo=Jerusalemo|zomo=13}}
[[File:HadassahUniversityHospitalMtScopusNov102022.jpg|eta| Universitata Hospitalo Hadassah, Monto Scopus, Jerusalemo]]
'''Medicina Centro Hadassah''' ({{lang-he|הָמֶרְכָּז הָרְפוּאִי הֲדַסָּה|t=''HaMerkaz harefui Hadasa''}}) estas israela medicina organizaĵo establita en 1934, kiu funkciigas du universitatajn hospitalojn en [[Jerusalemo]] (unu en [[Ejn Kerem|Ein Karem]] kaj unu en [[Monto Skopus|Monto Scopus]] ) kaj ankaŭ lernejojn pri medicino, dentokuracado, flego kaj farmakologio aligitajn kun la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] . Ĝia misio estas etendi &quot;manon al ĉiuj, sen konsidero de raso, religio aŭ etna deveno.&quot; &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot;&gt;{{cite web|author=Jack Khoury|url=https://www.haaretz.com/jewish/2012-10-10/ty-article/.premium/hadassah-hospital-extending-a-hand-to-all/0000017f-f854-d2d5-a9ff-f8dc40780000|title=Hadassah Hospital: Extending a 'Hand to All' – Hadassah at 100: Where No Man Has Gone Before|website=Haaretz|date=2012-10-10|access-date=2016-02-10}}&lt;/ref&gt;

La hospitalon fondis la Hadassah Women's Cionisma Organizo de Ameriko, kiu daŭre subtenas grandan parton de sia buĝeto hodiaŭ. La Medicina Centro estas la sesa plej granda hospitala komplekso en Israelo. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|access-date=2007-09-14|author=Ayala Hurwicz|date=2007-05-07|language=he|title=Sheba – Largest Hospital in Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921155059/http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|archive-date=2007-09-21}}&lt;/ref&gt; Tra siaj du kampusoj, la Medicina Centro Hadassah havas pli ol 1 300 litojn, 31 operaciejojn kaj naŭ specialajn intenskuracejojn, kaj funkciigas kvin lernejojn de medicinaj profesioj. &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot; /&gt;

En 2025, ''[[Newsweek]]'' vicigis la hospitalon Ein Karem kiel la 4-an plej bonan hospitalon en Israelo &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World's Best Hospitals 2025 - Israel|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025/israel|access-date=2026-08-17|work=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; kaj la 242-an plej bonan en la mondo. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-02-26|title=World's Best Hospitals 2025 - Top 250|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025|access-date=2026-08-17|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=2916671 Gvidlibro pri la Hadassah-arkivoj pri longdaŭra deponaĵo] ĉe la usona juda historia socio ĉe la Centro por juda historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=826508 Gvidlibro pri la Hadassah Medical Organization Records en la Hadassah Archives, 1918–2011 sur Longtempa Deponaĵo] ĉe la American Jewish Historical Society ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=3687877 Gvidlibro pri la Arkitekturaj Rekordoj en la Hadassah Arkivoj sur Longdaŭra Deponaĵo] ĉe la Amerika Juda Historia Societo ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://www.hadassah-med.com/ Medicina Centro Hadassah]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Malsanulejoj en Israelo]]
[[Kategorio:Monto Scopus]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]</text>
      <sha1>nxtif5st2dn2m4884xbvk81sm7epvdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503452</id>
      <parentid>9503451</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="cm8cd8207rdwi4fy0e2rccj0sylw4r4" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IL|situo sur mapo=Jerusalemo|zomo=13}}
[[File:HadassahUniversityHospitalMtScopusNov102022.jpg|eta| Universitata Hospitalo Hadassah, Monto Scopus, Jerusalemo]]
'''Medicina Centro Hadassah''' ({{lang-he|הָמֶרְכָּז הָרְפוּאִי הֲדַסָּה|t=''HaMerkaz harefui Hadasa''}}) estas israela medicina organizaĵo establita en 1934, kiu funkciigas du universitatajn hospitalojn en [[Jerusalemo]] (unu en [[Ejn Kerem|Ein Karem]] kaj unu en [[Monto Skopus|Monto Scopus]] ) kaj ankaŭ lernejojn pri medicino, [[dentokuracado]], [[flegado]] kaj [[farmakologio]] aligitajn kun la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] . Ĝia misio estas etendi &quot;manon al ĉiuj, sen konsidero de raso, religio aŭ etna deveno.&quot; &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot;&gt;{{cite web|author=Jack Khoury|url=https://www.haaretz.com/jewish/2012-10-10/ty-article/.premium/hadassah-hospital-extending-a-hand-to-all/0000017f-f854-d2d5-a9ff-f8dc40780000|title=Hadassah Hospital: Extending a 'Hand to All' – Hadassah at 100: Where No Man Has Gone Before|website=Haaretz|date=2012-10-10|access-date=2016-02-10}}&lt;/ref&gt;

La hospitalon fondis la Hadassah Women's Cionisma Organizo de Ameriko, kiu daŭre subtenas grandan parton de sia buĝeto hodiaŭ. La Medicina Centro estas la sesa plej granda hospitala komplekso en Israelo. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|access-date=2007-09-14|author=Ayala Hurwicz|date=2007-05-07|language=he|title=Sheba – Largest Hospital in Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921155059/http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|archive-date=2007-09-21}}&lt;/ref&gt; Tra siaj du kampusoj, la Medicina Centro Hadassah havas pli ol 1 300 litojn, 31 operaciejojn kaj naŭ specialajn intenskuracejojn, kaj funkciigas kvin lernejojn de medicinaj profesioj. &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot; /&gt;

En 2025, ''[[Newsweek]]'' vicigis la hospitalon Ein Karem kiel la 4-an plej bonan hospitalon en Israelo &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World's Best Hospitals 2025 - Israel|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025/israel|access-date=2026-08-17|work=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; kaj la 242-an plej bonan en la mondo. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-02-26|title=World's Best Hospitals 2025 - Top 250|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025|access-date=2026-08-17|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=2916671 Gvidlibro pri la Hadassah-arkivoj pri longdaŭra deponaĵo] ĉe la usona juda historia socio ĉe la Centro por juda historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=826508 Gvidlibro pri la Hadassah Medical Organization Records en la Hadassah Archives, 1918–2011 sur Longtempa Deponaĵo] ĉe la American Jewish Historical Society ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=3687877 Gvidlibro pri la Arkitekturaj Rekordoj en la Hadassah Arkivoj sur Longdaŭra Deponaĵo] ĉe la Amerika Juda Historia Societo ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://www.hadassah-med.com/ Medicina Centro Hadassah]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Malsanulejoj en Israelo]]
[[Kategorio:Monto Scopus]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Jerusalemo]]
[[Kategorio:Aperis en 1934]]</text>
      <sha1>cm8cd8207rdwi4fy0e2rccj0sylw4r4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503459</id>
      <parentid>9503452</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3360" sha1="6u7rvcmpw4uawvd657mvs1vbn3w4ldk" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IL|situo sur mapo=Jerusalemo|zomo=13}}
[[File:HadassahUniversityHospitalMtScopusNov102022.jpg|eta| Universitata Hospitalo Hadassah, Monto Scopus, Jerusalemo]]
'''Medicina Centro Hadassah''' ({{lang-he|הָמֶרְכָּז הָרְפוּאִי הֲדַסָּה|t=''HaMerkaz harefui Hadasa''}}) estas israela medicina organizaĵo establita en 1934, kiu funkciigas du universitatajn hospitalojn en [[Jerusalemo]] (unu en [[Ejn Kerem|Ein Karem]] kaj unu en [[Monto Skopus|Monto Scopus]] ) kaj ankaŭ lernejojn pri medicino, [[dentokuracado]], [[flegado]] kaj [[farmakologio]] aligitajn kun la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] . Ĝia misio estas etendi &quot;manon al ĉiuj, sen konsidero de raso, religio aŭ etna deveno.&quot; &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot;&gt;{{cite web|author=Jack Khoury|url=https://www.haaretz.com/jewish/2012-10-10/ty-article/.premium/hadassah-hospital-extending-a-hand-to-all/0000017f-f854-d2d5-a9ff-f8dc40780000|title=Hadassah Hospital: Extending a 'Hand to All' – Hadassah at 100: Where No Man Has Gone Before|website=Haaretz|date=2012-10-10|access-date=2016-02-10}}&lt;/ref&gt;

La hospitalon fondis la Hadassah Women's Cionisma Organizo de Ameriko, kiu daŭre subtenas grandan parton de sia buĝeto hodiaŭ. La Medicina Centro estas la sesa plej granda hospitala komplekso en Israelo. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|access-date=2007-09-14|author=Ayala Hurwicz|date=2007-05-07|language=he|title=Sheba – Largest Hospital in Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921155059/http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|archive-date=2007-09-21}}&lt;/ref&gt; Tra siaj du kampusoj, la Medicina Centro Hadassah havas pli ol 1 300 litojn, 31 operaciejojn kaj naŭ specialajn intenskuracejojn, kaj funkciigas kvin lernejojn de medicinaj profesioj. &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot; /&gt;

En 2025, ''[[Newsweek]]'' vicigis la hospitalon Ein Karem kiel la 4-an plej bonan hospitalon en Israelo &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World's Best Hospitals 2025 - Israel|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025/israel|access-date=2026-08-17|work=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; kaj la 242-an plej bonan en la mondo. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-02-26|title=World's Best Hospitals 2025 - Top 250|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025|access-date=2026-08-17|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==

* {{Q|Q16129695}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=2916671 Gvidlibro pri la Hadassah-arkivoj pri longdaŭra deponaĵo] ĉe la usona juda historia socio ĉe la Centro por juda historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=826508 Gvidlibro pri la Hadassah Medical Organization Records en la Hadassah Archives, 1918–2011 sur Longtempa Deponaĵo] ĉe la American Jewish Historical Society ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=3687877 Gvidlibro pri la Arkitekturaj Rekordoj en la Hadassah Arkivoj sur Longdaŭra Deponaĵo] ĉe la Amerika Juda Historia Societo ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://www.hadassah-med.com/ Medicina Centro Hadassah]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Malsanulejoj en Israelo]]
[[Kategorio:Monto Scopus]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Jerusalemo]]
[[Kategorio:Aperis en 1934]]</text>
      <sha1>6u7rvcmpw4uawvd657mvs1vbn3w4ldk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503462</id>
      <parentid>9503459</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9503462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3378" sha1="7qrzlnmji6capiqo8huntavm9e6g9ev" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IL|situo sur mapo=Jerusalemo|zomo=13}}
[[File:HadassahUniversityHospitalMtScopusNov102022.jpg|eta| Universitata Hospitalo Hadassah, Monto Scopus, Jerusalemo]]
'''Medicina Centro Hadassah''' ({{lang-he|הָמֶרְכָּז הָרְפוּאִי הֲדַסָּה|t=''HaMerkaz harefui Hadasa''}}) estas israela medicina organizaĵo establita en 1934, kiu funkciigas du universitatajn hospitalojn en [[Jerusalemo]] (unu en [[Ejn Kerem|Ein Karem]] kaj unu en [[Monto Skopus|Monto Scopus]] ) kaj ankaŭ lernejojn pri medicino, [[dentokuracado]], [[flegado]] kaj [[farmakologio]] aligitajn kun la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] . Ĝia misio estas etendi &quot;manon al ĉiuj, sen konsidero de raso, religio aŭ etna deveno.&quot; &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot;&gt;{{cite web|author=Jack Khoury|url=https://www.haaretz.com/jewish/2012-10-10/ty-article/.premium/hadassah-hospital-extending-a-hand-to-all/0000017f-f854-d2d5-a9ff-f8dc40780000|title=Hadassah Hospital: Extending a 'Hand to All' – Hadassah at 100: Where No Man Has Gone Before|website=Haaretz|date=2012-10-10|access-date=2016-02-10}}&lt;/ref&gt;

La hospitalon fondis la Hadassah Women's Cionisma Organizo de Ameriko, kiu daŭre subtenas grandan parton de sia buĝeto hodiaŭ. La Medicina Centro estas la sesa plej granda hospitala komplekso en Israelo. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|access-date=2007-09-14|author=Ayala Hurwicz|date=2007-05-07|language=he|title=Sheba – Largest Hospital in Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921155059/http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|archive-date=2007-09-21}}&lt;/ref&gt; Tra siaj du kampusoj, la Medicina Centro Hadassah havas pli ol 1 300 litojn, 31 operaciejojn kaj naŭ specialajn intenskuracejojn, kaj funkciigas kvin lernejojn de medicinaj profesioj. &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot; /&gt;

En 2025, ''[[Newsweek]]'' vicigis la hospitalon Ein Karem kiel la 4-an plej bonan hospitalon en Israelo &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World's Best Hospitals 2025 - Israel|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025/israel|access-date=2026-08-17|work=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; kaj la 242-an plej bonan en la mondo. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-02-26|title=World's Best Hospitals 2025 - Top 250|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025|access-date=2026-08-17|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==

* {{Q|Q16129695}}
* {{Q|Q12404506}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=2916671 Gvidlibro pri la Hadassah-arkivoj pri longdaŭra deponaĵo] ĉe la usona juda historia socio ĉe la Centro por juda historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=826508 Gvidlibro pri la Hadassah Medical Organization Records en la Hadassah Archives, 1918–2011 sur Longtempa Deponaĵo] ĉe la American Jewish Historical Society ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=3687877 Gvidlibro pri la Arkitekturaj Rekordoj en la Hadassah Arkivoj sur Longdaŭra Deponaĵo] ĉe la Amerika Juda Historia Societo ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://www.hadassah-med.com/ Medicina Centro Hadassah]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Malsanulejoj en Israelo]]
[[Kategorio:Monto Scopus]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Jerusalemo]]
[[Kategorio:Aperis en 1934]]</text>
      <sha1>7qrzlnmji6capiqo8huntavm9e6g9ev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503464</id>
      <parentid>9503462</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3399" sha1="ri3l1yys9pizce3ctc8sbwtg8i0cjth" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IL|situo sur mapo=Jerusalemo|zomo=13}}
[[File:HadassahUniversityHospitalMtScopusNov102022.jpg|eta| Universitata Hospitalo Hadassah, Monto Scopus, Jerusalemo]]
'''Medicina Centro Hadassah''' ({{lang-he|הָמֶרְכָּז הָרְפוּאִי הֲדַסָּה|t=''HaMerkaz harefui Hadasa''}}) estas israela medicina organizaĵo establita en 1934, kiu funkciigas du universitatajn hospitalojn en [[Jerusalemo]] (unu en [[Ejn Kerem|Ein Karem]] kaj unu en [[Monto Skopus|Monto Scopus]] ) kaj ankaŭ lernejojn pri medicino, [[dentokuracado]], [[flegado]] kaj [[farmakologio]] aligitajn kun la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] . Ĝia misio estas etendi &quot;manon al ĉiuj, sen konsidero de [[raso]], [[religio]] aŭ [[Etno|etna]] deveno.&quot; &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot;&gt;{{cite web|author=Jack Khoury|url=https://www.haaretz.com/jewish/2012-10-10/ty-article/.premium/hadassah-hospital-extending-a-hand-to-all/0000017f-f854-d2d5-a9ff-f8dc40780000|title=Hadassah Hospital: Extending a 'Hand to All' – Hadassah at 100: Where No Man Has Gone Before|website=Haaretz|date=2012-10-10|access-date=2016-02-10}}&lt;/ref&gt;

La hospitalon fondis la Hadassah Women's Cionisma Organizo de Ameriko, kiu daŭre subtenas grandan parton de sia buĝeto hodiaŭ. La Medicina Centro estas la sesa plej granda hospitala komplekso en [[Israelo]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|access-date=2007-09-14|author=Ayala Hurwicz|date=2007-05-07|language=he|title=Sheba – Largest Hospital in Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921155059/http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|archive-date=2007-09-21}}&lt;/ref&gt; Tra siaj du kampusoj, la Medicina Centro Hadassah havas pli ol 1 300 litojn, 31 operaciejojn kaj naŭ specialajn intenskuracejojn, kaj funkciigas kvin lernejojn de medicinaj profesioj. &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot; /&gt;

En 2025, ''[[Newsweek]]'' vicigis la hospitalon Ein Karem kiel la 4-an plej bonan hospitalon en Israelo &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World's Best Hospitals 2025 - Israel|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025/israel|access-date=2026-08-17|work=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; kaj la 242-an plej bonan en la mondo. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-02-26|title=World's Best Hospitals 2025 - Top 250|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025|access-date=2026-08-17|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==

* {{Q|Q16129695}}
* {{Q|Q12404506}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=2916671 Gvidlibro pri la Hadassah-arkivoj pri longdaŭra deponaĵo] ĉe la usona juda historia socio ĉe la Centro por juda historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=826508 Gvidlibro pri la Hadassah Medical Organization Records en la Hadassah Archives, 1918–2011 sur Longtempa Deponaĵo] ĉe la American Jewish Historical Society ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=3687877 Gvidlibro pri la Arkitekturaj Rekordoj en la Hadassah Arkivoj sur Longdaŭra Deponaĵo] ĉe la Amerika Juda Historia Societo ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://www.hadassah-med.com/ Medicina Centro Hadassah]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Malsanulejoj en Israelo]]
[[Kategorio:Monto Scopus]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Jerusalemo]]
[[Kategorio:Aperis en 1934]]</text>
      <sha1>ri3l1yys9pizce3ctc8sbwtg8i0cjth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503465</id>
      <parentid>9503464</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3385" sha1="12gknj8pqdk1d6aq0gu999wcrmebo15" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IL|situo sur mapo=Jerusalemo|zomo=13}}
[[File:HadassahUniversityHospitalMtScopusNov102022.jpg|eta| Universitata Hospitalo Hadassah, Monto Skopus, Jerusalemo]]
'''Medicina Centro Hadassah''' ({{lang-he|הָמֶרְכָּז הָרְפוּאִי הֲדַסָּה|t=''HaMerkaz harefui Hadasa''}}) estas israela medicina organizaĵo establita en 1934, kiu funkciigas du universitatajn hospitalojn en [[Jerusalemo]] (unu en [[Ejn Kerem|Ein Karem]] kaj unu en [[Monto Skopus]]) kaj ankaŭ lernejojn pri medicino, [[dentokuracado]], [[flegado]] kaj [[farmakologio]] aligitajn kun la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] . Ĝia misio estas etendi &quot;manon al ĉiuj, sen konsidero de [[raso]], [[religio]] aŭ [[Etno|etna]] deveno.&quot; &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot;&gt;{{cite web|author=Jack Khoury|url=https://www.haaretz.com/jewish/2012-10-10/ty-article/.premium/hadassah-hospital-extending-a-hand-to-all/0000017f-f854-d2d5-a9ff-f8dc40780000|title=Hadassah Hospital: Extending a 'Hand to All' – Hadassah at 100: Where No Man Has Gone Before|website=Haaretz|date=2012-10-10|access-date=2016-02-10}}&lt;/ref&gt;

La hospitalon fondis la Hadassah Women's Cionisma Organizo de Ameriko, kiu daŭre subtenas grandan parton de sia buĝeto hodiaŭ. La Medicina Centro estas la sesa plej granda hospitala komplekso en [[Israelo]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|access-date=2007-09-14|author=Ayala Hurwicz|date=2007-05-07|language=he|title=Sheba – Largest Hospital in Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921155059/http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|archive-date=2007-09-21}}&lt;/ref&gt; Tra siaj du kampusoj, la Medicina Centro Hadassah havas pli ol 1 300 litojn, 31 operaciejojn kaj naŭ specialajn intenskuracejojn, kaj funkciigas kvin lernejojn de medicinaj profesioj. &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot; /&gt;

En 2025, ''[[Newsweek]]'' vicigis la hospitalon Ein Karem kiel la 4-an plej bonan hospitalon en Israelo &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World's Best Hospitals 2025 - Israel|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025/israel|access-date=2026-08-17|work=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; kaj la 242-an plej bonan en la mondo. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-02-26|title=World's Best Hospitals 2025 - Top 250|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025|access-date=2026-08-17|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==

* {{Q|Q16129695}}
* {{Q|Q12404506}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=2916671 Gvidlibro pri la Hadassah-arkivoj pri longdaŭra deponaĵo] ĉe la usona juda historia socio ĉe la Centro por juda historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=826508 Gvidlibro pri la Hadassah Medical Organization Records en la Hadassah Archives, 1918–2011 sur Longtempa Deponaĵo] ĉe la American Jewish Historical Society ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=3687877 Gvidlibro pri la Arkitekturaj Rekordoj en la Hadassah Arkivoj sur Longdaŭra Deponaĵo] ĉe la Amerika Juda Historia Societo ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://www.hadassah-med.com/ Medicina Centro Hadassah]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Malsanulejoj en Israelo]]
[[Kategorio:Monto Scopus]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Jerusalemo]]
[[Kategorio:Aperis en 1934]]</text>
      <sha1>12gknj8pqdk1d6aq0gu999wcrmebo15</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503471</id>
      <parentid>9503465</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3385" sha1="htq56l1zyt045utqpycw07kfso5vdd5" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IL|situo sur mapo=Jerusalemo|zomo=13}}
[[File:HadassahUniversityHospitalMtScopusNov102022.jpg|eta| Universitata Hospitalo Hadassah, Monto Skopus, Jerusalemo]]
'''Medicina Centro Hadassah''' ({{lang-he|הָמֶרְכָּז הָרְפוּאִי הֲדַסָּה|t=''HaMerkaz harefui Hadasa''}}) estas israela medicina organizaĵo establita en 1934, kiu funkciigas du universitatajn hospitalojn en [[Jerusalemo]] (unu en [[Ejn Kerem|Ein Karem]] kaj unu en [[Monto Skopus]]) kaj ankaŭ lernejojn pri medicino, [[dentokuracado]], [[flegado]] kaj [[farmakologio]] aligitajn kun la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] . Ĝia misio estas etendi &quot;manon al ĉiuj, sen konsidero de [[raso]], [[religio]] aŭ [[Etno|etna]] deveno.&quot; &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot;&gt;{{cite web|author=Jack Khoury|url=https://www.haaretz.com/jewish/2012-10-10/ty-article/.premium/hadassah-hospital-extending-a-hand-to-all/0000017f-f854-d2d5-a9ff-f8dc40780000|title=Hadassah Hospital: Extending a 'Hand to All' – Hadassah at 100: Where No Man Has Gone Before|website=Haaretz|date=2012-10-10|access-date=2016-02-10}}&lt;/ref&gt;

La hospitalon fondis la Hadassah Women's Cionisma Organizo de Ameriko, kiu daŭre subtenas grandan parton de sia buĝeto hodiaŭ. La Medicina Centro estas la sesa plej granda hospitala komplekso en [[Israelo]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|access-date=2007-09-14|author=Ayala Hurwicz|date=2007-05-07|language=he|title=Sheba – Largest Hospital in Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921155059/http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|archive-date=2007-09-21}}&lt;/ref&gt; Tra siaj du kampusoj, la Medicina Centro Hadassah havas pli ol 1 300 litojn, 31 operaciejojn kaj naŭ specialajn intenskuracejojn, kaj funkciigas kvin lernejojn de medicinaj profesioj. &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot; /&gt;

En 2025, ''[[Newsweek]]'' vicigis la hospitalon Ein Karem kiel la 4-an plej bonan hospitalon en Israelo &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World's Best Hospitals 2025 - Israel|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025/israel|access-date=2026-08-17|work=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; kaj la 242-an plej bonan en la mondo. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-02-26|title=World's Best Hospitals 2025 - Top 250|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025|access-date=2026-08-17|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==

* {{Q|Q16129695}}
* {{Q|Q12404506}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=2916671 Gvidlibro pri la Hadassah-arkivoj pri longdaŭra deponaĵo] ĉe la usona juda historia socio ĉe la Centro por juda historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=826508 Gvidlibro pri la Hadassah Medical Organization Records en la Hadassah Archives, 1918–2011 sur Longtempa Deponaĵo] ĉe la American Jewish Historical Society ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=3687877 Gvidlibro pri la Arkitekturaj Rekordoj en la Hadassah Arkivoj sur Longdaŭra Deponaĵo] ĉe la Amerika Juda Historia Societo ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://www.hadassah-med.com/ Medicina Centro Hadassah]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Malsanulejoj en Israelo]]
[[Kategorio:Monto Skopus]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Jerusalemo]]
[[Kategorio:Aperis en 1934]]</text>
      <sha1>htq56l1zyt045utqpycw07kfso5vdd5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503478</id>
      <parentid>9503471</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3394" sha1="e80ttk1rq226ylmjq0kw56lpsd9f7h5" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IL|situo sur mapo=Jerusalemo|zomo=13}}
[[File:HadassahUniversityHospitalMtScopusNov102022.jpg|eta| Universitata Hospitalo Hadassah, Monto Skopus, Jerusalemo]]
'''Medicina Centro Hadassah''' ({{lang-he|הָמֶרְכָּז הָרְפוּאִי הֲדַסָּה|t=''HaMerkaz harefui Hadasa''}}) estas israela medicina organizaĵo establita en 1934, kiu funkciigas du universitatajn hospitalojn en [[Jerusalemo]] (unu en [[Ejn Kerem|Ein Karem]] kaj unu en [[Monto Skopus]]) kaj ankaŭ lernejojn pri medicino, [[dentokuracado]], [[flegado]] kaj [[farmakologio]] aligitajn kun la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] . Ĝia misio estas etendi &quot;manon al ĉiuj, sen konsidero de [[raso]], [[religio]] aŭ [[Etno|etna]] deveno.&quot; &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot;&gt;{{cite web|author=Jack Khoury|url=https://www.haaretz.com/jewish/2012-10-10/ty-article/.premium/hadassah-hospital-extending-a-hand-to-all/0000017f-f854-d2d5-a9ff-f8dc40780000|title=Hadassah Hospital: Extending a 'Hand to All' – Hadassah at 100: Where No Man Has Gone Before|website=Haaretz|date=2012-10-10|access-date=2016-02-10}}&lt;/ref&gt;

La hospitalon fondis la Hadassah Women's Cionisma Organizo de Ameriko, kiu daŭre subtenas grandan parton de sia buĝeto hodiaŭ. La Medicina Centro estas la sesa plej granda hospitala komplekso en [[Israelo]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|access-date=2007-09-14|author=Ayala Hurwicz|date=2007-05-07|language=he|title=Sheba – Largest Hospital in Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921155059/http://www.nrg.co.il/online/16/ART1/578/331.html|archive-date=2007-09-21}}&lt;/ref&gt; Tra siaj du kampusoj, la Medicina Centro Hadassah havas pli ol 1 300 litojn, 31 operaciejojn kaj naŭ specialajn intenskuracejojn (ICUojn), kaj funkciigas kvin lernejojn de medicinaj profesioj. &lt;ref name=&quot;haaretz.com2&quot; /&gt;

En 2025, ''[[Newsweek]]'' vicigis la hospitalon Ein Karem kiel la 4-an plej bonan hospitalon en Israelo &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World's Best Hospitals 2025 - Israel|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025/israel|access-date=2026-08-17|work=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt; kaj la 242-an plej bonan en la mondo. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-02-26|title=World's Best Hospitals 2025 - Top 250|url=https://rankings.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2025|access-date=2026-08-17|website=Newsweek|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==

* {{Q|Q16129695}}
* {{Q|Q12404506}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=2916671 Gvidlibro pri la Hadassah-arkivoj pri longdaŭra deponaĵo] ĉe la usona juda historia socio ĉe la Centro por juda historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=826508 Gvidlibro pri la Hadassah Medical Organization Records en la Hadassah Archives, 1918–2011 sur Longtempa Deponaĵo] ĉe la American Jewish Historical Society ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://digifindingaids.cjh.org/?pID=3687877 Gvidlibro pri la Arkitekturaj Rekordoj en la Hadassah Arkivoj sur Longdaŭra Deponaĵo] ĉe la Amerika Juda Historia Societo ĉe la Centro por Juda Historio
* [http://www.hadassah-med.com/ Medicina Centro Hadassah]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Malsanulejoj en Israelo]]
[[Kategorio:Monto Skopus]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Jerusalemo]]
[[Kategorio:Aperis en 1934]]</text>
      <sha1>e80ttk1rq226ylmjq0kw56lpsd9f7h5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hadassah-Hospitalo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956049</id>
    <redirect title="Medicina Centro Hadassah" />
    <revision>
      <id>9503453</id>
      <timestamp>2026-10-30T09:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Medicina Centro Hadassah]]</comment>
      <origin>9503453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="5jnkpabhupkkoix24wbfv8720h0f3pf" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Medicina Centro Hadassah]]</text>
      <sha1>5jnkpabhupkkoix24wbfv8720h0f3pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Malsanulejo Hadassah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956050</id>
    <redirect title="Medicina Centro Hadassah" />
    <revision>
      <id>9503456</id>
      <timestamp>2026-10-30T09:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Medicina Centro Hadassah]]</comment>
      <origin>9503456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="5jnkpabhupkkoix24wbfv8720h0f3pf" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Medicina Centro Hadassah]]</text>
      <sha1>5jnkpabhupkkoix24wbfv8720h0f3pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hadassah Hospitalo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956051</id>
    <redirect title="Medicina Centro Hadassah" />
    <revision>
      <id>9503461</id>
      <timestamp>2026-10-30T09:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Medicina Centro Hadassah]]</comment>
      <origin>9503461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="5jnkpabhupkkoix24wbfv8720h0f3pf" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Medicina Centro Hadassah]]</text>
      <sha1>5jnkpabhupkkoix24wbfv8720h0f3pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Monto Scopus</title>
    <ns>14</ns>
    <id>956052</id>
    <redirect title="Kategorio:Monto Skopus" />
    <revision>
      <id>9503469</id>
      <timestamp>2026-10-30T09:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Sj1mor movis paĝon [[Kategorio:Monto Scopus]] al [[Kategorio:Monto Skopus]]</comment>
      <origin>9503469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="bkld83oy80t32gtf30optul49c9gz1d" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[:Kategorio:Monto Skopus]]</text>
      <sha1>bkld83oy80t32gtf30optul49c9gz1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joint Commission</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956053</id>
    <revision>
      <id>9503479</id>
      <timestamp>2026-10-30T09:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1370191958|Joint Commission]]&quot;</comment>
      <origin>9503479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2363" sha1="rg7jke6zrwug34uqpqxhdx7fs0l29x3" xml:space="preserve">
La '''Komuna Komisiono''' ({{L-en|Joint Commission}}, mallongigite '''TJC''') estas neprofitcela organizaĵo &lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Joint Commission On Accreditation Of Healthcare Organizations in Oakbrook Ter, Illinois (IL)|url=http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034158/http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-date=March 4, 2016|access-date=October 17, 2011|website=FAQs.org|publisher=}}&lt;/ref&gt; bazita en Usono, kiu akreditas pli ol 22 000 usonajn sanservajn organizaĵojn kaj programojn. &lt;ref name=&quot;tjc2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jointcommission.org/about-us/facts-about-the-joint-commission/history-of-the-joint-commission/|title=History of the Joint Commission|author=&lt;!--Not stated--&gt;|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;The Joint Commission evaluates and accredits more than 22,000 health care organizations and programs in the United States.&quot;}}&lt;/ref&gt; La internacia branĉo akreditas medicinajn servojn el la tuta mondo.

Plimulto de usonaj ŝtataj registaroj agnoskas la akrediton de la Komuna Komisiono kiel kondiĉon de licenco por ricevi repagojn de [[Medicaid]] kaj [[Medicare]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html|title=Joint Commission (JCAHO Standards) Regulations/Requirements Compliance|website=www.successfactors.com|access-date=2016-06-09|archive-date=2018-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729171528/https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html}}&lt;/ref&gt;

La Komuna Komisiono havas sian sidejon en la antaŭurbo Oakbrook Terrace, Ilinojso, en [[Ĉikago]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|title=About Us: Directions to The Joint Commission Central Office|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=June 5, 2009|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;One Renaissance Blvd. Oakbrook Terrace, IL 60181&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20100508065658/http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|archive-date=May 8, 2010}}&lt;/ref&gt;

* [http://www.jointcommission.org/ ''The Joint Commission'']
[[Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj]]</text>
      <sha1>rg7jke6zrwug34uqpqxhdx7fs0l29x3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503480</id>
      <parentid>9503479</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2478" sha1="1kzdn1u443pv8c3wbyiwaflh03vj2t0" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}

La '''Komuna Komisiono''' ({{L-en|Joint Commission}}, mallongigite '''TJC''') estas neprofitcela organizaĵo &lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Joint Commission On Accreditation Of Healthcare Organizations in Oakbrook Ter, Illinois (IL)|url=http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034158/http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-date=March 4, 2016|access-date=October 17, 2011|website=FAQs.org|publisher=}}&lt;/ref&gt; bazita en Usono, kiu akreditas pli ol 22 000 usonajn sanservajn organizaĵojn kaj programojn. &lt;ref name=&quot;tjc2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jointcommission.org/about-us/facts-about-the-joint-commission/history-of-the-joint-commission/|title=History of the Joint Commission|author=&lt;!--Not stated--&gt;|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;The Joint Commission evaluates and accredits more than 22,000 health care organizations and programs in the United States.&quot;}}&lt;/ref&gt; La internacia branĉo akreditas medicinajn servojn el la tuta mondo.

Plimulto de usonaj ŝtataj registaroj agnoskas la akrediton de la Komuna Komisiono kiel kondiĉon de licenco por ricevi repagojn de [[Medicaid]] kaj [[Medicare]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html|title=Joint Commission (JCAHO Standards) Regulations/Requirements Compliance|website=www.successfactors.com|access-date=2016-06-09|archive-date=2018-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729171528/https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html}}&lt;/ref&gt;

La Komuna Komisiono havas sian sidejon en la antaŭurbo Oakbrook Terrace, Ilinojso, en [[Ĉikago]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|title=About Us: Directions to The Joint Commission Central Office|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=June 5, 2009|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;One Renaissance Blvd. Oakbrook Terrace, IL 60181&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20100508065658/http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|archive-date=May 8, 2010}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.jointcommission.org/ ''The Joint Commission'']
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj]]</text>
      <sha1>1kzdn1u443pv8c3wbyiwaflh03vj2t0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503481</id>
      <parentid>9503480</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2536" sha1="2mnywm3s8lo7fjy4rg65pq2evhz7i4v" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}

{{Kursiva titolo}}La '''Komuna Komisiono''' ({{L-en|Joint Commission}}, mallongigite '''TJC''') estas neprofitcela organizaĵo &lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Joint Commission On Accreditation Of Healthcare Organizations in Oakbrook Ter, Illinois (IL)|url=http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034158/http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-date=March 4, 2016|access-date=October 17, 2011|website=FAQs.org|publisher=}}&lt;/ref&gt; bazita en Usono, kiu akreditas pli ol 22 000 usonajn sanservajn organizaĵojn kaj programojn. &lt;ref name=&quot;tjc2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jointcommission.org/about-us/facts-about-the-joint-commission/history-of-the-joint-commission/|title=History of the Joint Commission|author=&lt;!--Not stated--&gt;|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;The Joint Commission evaluates and accredits more than 22,000 health care organizations and programs in the United States.&quot;}}&lt;/ref&gt; La internacia branĉo akreditas medicinajn servojn el la tuta mondo.

Plimulto de usonaj ŝtataj registaroj agnoskas la akrediton de la Komuna Komisiono kiel kondiĉon de licenco por ricevi repagojn de [[Medicaid]] kaj [[Medicare]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html|title=Joint Commission (JCAHO Standards) Regulations/Requirements Compliance|website=www.successfactors.com|access-date=2016-06-09|archive-date=2018-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729171528/https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html}}&lt;/ref&gt;

La Komuna Komisiono havas sian sidejon en la antaŭurbo Oakbrook Terrace, Ilinojso, en [[Ĉikago]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|title=About Us: Directions to The Joint Commission Central Office|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=June 5, 2009|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;One Renaissance Blvd. Oakbrook Terrace, IL 60181&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20100508065658/http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|archive-date=May 8, 2010}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.jointcommission.org/ ''The Joint Commission'']
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Organizaĵoj pri sanservo]]</text>
      <sha1>2mnywm3s8lo7fjy4rg65pq2evhz7i4v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503484</id>
      <parentid>9503481</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="8d1c00bwfn1vcopw12lkgmap9ir2dof" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto organizaĵo}}

La '''Komuna Komisiono''' ({{L-en|Joint Commission}}, mallongigite '''TJC''', antaŭe konata kiel la ''Komisiono pri Akredito de Sanorganizoj'' ({{Lang|en|Commission on Accreditation of Healthcare Organizations}}, '''JCAHO'''), ankaŭ konata kiel {{Lang|en|Joint Commission International}}, '''JCI''') estas neprofitcela organizaĵo &lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Joint Commission On Accreditation Of Healthcare Organizations in Oakbrook Ter, Illinois (IL)|url=http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034158/http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-date=March 4, 2016|access-date=October 17, 2011|website=FAQs.org|publisher=}}&lt;/ref&gt; bazita en Usono, kiu akreditas pli ol 22 000 usonajn sanservajn organizaĵojn kaj programojn. &lt;ref name=&quot;tjc2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jointcommission.org/about-us/facts-about-the-joint-commission/history-of-the-joint-commission/|title=History of the Joint Commission|author=&lt;!--Not stated--&gt;|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;The Joint Commission evaluates and accredits more than 22,000 health care organizations and programs in the United States.&quot;}}&lt;/ref&gt; La internacia branĉo akreditas medicinajn servojn el la tuta mondo.

Plimulto de usonaj ŝtataj registaroj agnoskas la akrediton de la Komuna Komisiono kiel kondiĉon de licenco por ricevi repagojn de [[Medicaid]] kaj [[Medicare]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html|title=Joint Commission (JCAHO Standards) Regulations/Requirements Compliance|website=www.successfactors.com|access-date=2016-06-09|archive-date=2018-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729171528/https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html}}&lt;/ref&gt;

La Komuna Komisiono havas sian sidejon en la antaŭurbo Oakbrook Terrace, Ilinojso, en [[Ĉikago]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|title=About Us: Directions to The Joint Commission Central Office|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=June 5, 2009|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;One Renaissance Blvd. Oakbrook Terrace, IL 60181&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20100508065658/http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|archive-date=May 8, 2010}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.jointcommission.org/ ''The Joint Commission'']
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Organizaĵoj pri sanservo]]</text>
      <sha1>8d1c00bwfn1vcopw12lkgmap9ir2dof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503485</id>
      <parentid>9503484</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2769" sha1="o6kp6ylvppxx2rm540g3dbaap3boqhh" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto organizaĵo}}

La '''Komuna Komisiono''' ({{L-en|Joint Commission}}, mallongigite '''TJC''', antaŭe konata kiel la ''Komisiono pri Akredito de Sanorganizoj'' ({{Lang|en|''Commission on Accreditation of Healthcare Organizations''}}, '''JCAHO'''), ankaŭ konata kiel {{Lang|en|''Joint Commission International''}}, '''JCI''') estas neprofitcela organizaĵo &lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Joint Commission On Accreditation Of Healthcare Organizations in Oakbrook Ter, Illinois (IL)|url=http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034158/http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-date=March 4, 2016|access-date=October 17, 2011|website=FAQs.org|publisher=}}&lt;/ref&gt; bazita en Usono, kiu akreditas pli ol 22 000 usonajn sanservajn organizaĵojn kaj programojn. &lt;ref name=&quot;tjc2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jointcommission.org/about-us/facts-about-the-joint-commission/history-of-the-joint-commission/|title=History of the Joint Commission|author=&lt;!--Not stated--&gt;|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;The Joint Commission evaluates and accredits more than 22,000 health care organizations and programs in the United States.&quot;}}&lt;/ref&gt; La internacia branĉo akreditas medicinajn servojn el la tuta mondo.

Plimulto de usonaj ŝtataj registaroj agnoskas la akrediton de la Komuna Komisiono kiel kondiĉon de licenco por ricevi repagojn de [[Medicaid]] kaj [[Medicare]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html|title=Joint Commission (JCAHO Standards) Regulations/Requirements Compliance|website=www.successfactors.com|access-date=2016-06-09|archive-date=2018-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729171528/https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html}}&lt;/ref&gt;

La Komuna Komisiono havas sian sidejon en la antaŭurbo Oakbrook Terrace, Ilinojso, en [[Ĉikago]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|title=About Us: Directions to The Joint Commission Central Office|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=June 5, 2009|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;One Renaissance Blvd. Oakbrook Terrace, IL 60181&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20100508065658/http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|archive-date=May 8, 2010}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.jointcommission.org/ ''The Joint Commission'']
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Organizaĵoj pri sanservo]]</text>
      <sha1>o6kp6ylvppxx2rm540g3dbaap3boqhh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503486</id>
      <parentid>9503485</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2771" sha1="q8p7zqfkgnufw9r6ahzx5rgsibncti7" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto organizaĵo}}

La '''Komuna Komisiono''' ({{L-en|Joint Commission}}, mallongigite '''TJC''', antaŭe konata kiel la '''Komisiono pri Akredito de Sanorganizoj''' ({{Lang|en|''Commission on Accreditation of Healthcare Organizations''}}, '''JCAHO'''), ankaŭ konata kiel {{Lang|en|''Joint Commission International''}}, '''JCI''') estas neprofitcela organizaĵo &lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Joint Commission On Accreditation Of Healthcare Organizations in Oakbrook Ter, Illinois (IL)|url=http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034158/http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-date=March 4, 2016|access-date=October 17, 2011|website=FAQs.org|publisher=}}&lt;/ref&gt; bazita en Usono, kiu akreditas pli ol 22 000 usonajn sanservajn organizaĵojn kaj programojn. &lt;ref name=&quot;tjc2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jointcommission.org/about-us/facts-about-the-joint-commission/history-of-the-joint-commission/|title=History of the Joint Commission|author=&lt;!--Not stated--&gt;|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;The Joint Commission evaluates and accredits more than 22,000 health care organizations and programs in the United States.&quot;}}&lt;/ref&gt; La internacia branĉo akreditas medicinajn servojn el la tuta mondo.

Plimulto de usonaj ŝtataj registaroj agnoskas la akrediton de la Komuna Komisiono kiel kondiĉon de licenco por ricevi repagojn de [[Medicaid]] kaj [[Medicare]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html|title=Joint Commission (JCAHO Standards) Regulations/Requirements Compliance|website=www.successfactors.com|access-date=2016-06-09|archive-date=2018-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729171528/https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html}}&lt;/ref&gt;

La Komuna Komisiono havas sian sidejon en la antaŭurbo Oakbrook Terrace, Ilinojso, en [[Ĉikago]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|title=About Us: Directions to The Joint Commission Central Office|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=June 5, 2009|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;One Renaissance Blvd. Oakbrook Terrace, IL 60181&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20100508065658/http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|archive-date=May 8, 2010}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.jointcommission.org/ ''The Joint Commission'']
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Organizaĵoj pri sanservo]]</text>
      <sha1>q8p7zqfkgnufw9r6ahzx5rgsibncti7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503488</id>
      <parentid>9503486</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="lh0gf4mnxxkvus93h2bwadgof67jpls" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto organizaĵo}}

La '''Komuna Komisiono''' ({{L-en|Joint Commission}}, mallongigite '''TJC''', antaŭe konata kiel la '''Komisiono pri Akredito de Sanorganizoj''' ({{Lang|en|''Commission on Accreditation of Healthcare Organizations''}}, '''JCAHO'''), ankaŭ konata kiel {{Lang|en|''Joint Commission International''}}, '''JCI''') estas [[neprofitcela organizaĵo]] &lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Joint Commission On Accreditation Of Healthcare Organizations in Oakbrook Ter, Illinois (IL)|url=http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034158/http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-date=March 4, 2016|access-date=October 17, 2011|website=FAQs.org|publisher=}}&lt;/ref&gt; bazita en Usono, kiu akreditas pli ol 22 000 usonajn sanservajn organizaĵojn kaj programojn. &lt;ref name=&quot;tjc2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jointcommission.org/about-us/facts-about-the-joint-commission/history-of-the-joint-commission/|title=History of the Joint Commission|author=&lt;!--Not stated--&gt;|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;The Joint Commission evaluates and accredits more than 22,000 health care organizations and programs in the United States.&quot;}}&lt;/ref&gt; La internacia branĉo akreditas medicinajn servojn el la tuta mondo.

Plimulto de usonaj ŝtataj registaroj agnoskas la akrediton de la Komuna Komisiono kiel kondiĉon de licenco por ricevi repagojn de [[Medicaid]] kaj [[Medicare]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html|title=Joint Commission (JCAHO Standards) Regulations/Requirements Compliance|website=www.successfactors.com|access-date=2016-06-09|archive-date=2018-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729171528/https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html}}&lt;/ref&gt;

La Komuna Komisiono havas sian sidejon en la antaŭurbo Oakbrook Terrace, [[Ilinojso]], en [[Ĉikago]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|title=About Us: Directions to The Joint Commission Central Office|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=June 5, 2009|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;One Renaissance Blvd. Oakbrook Terrace, IL 60181&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20100508065658/http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|archive-date=May 8, 2010}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.jointcommission.org/ ''The Joint Commission'']
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Organizaĵoj pri sanservo]]</text>
      <sha1>lh0gf4mnxxkvus93h2bwadgof67jpls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503489</id>
      <parentid>9503488</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3037" sha1="eqd5thxdys3p96ldmyck7z5peft25th" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto organizaĵo
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}&lt;!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--&gt;
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = US-IL
|situo sur mapo= 
|zomo          = 13
}}
La '''Komuna Komisiono''' ({{L-en|Joint Commission}}, mallongigite '''TJC''', antaŭe konata kiel la '''Komisiono pri Akredito de Sanorganizoj''' ({{Lang|en|''Commission on Accreditation of Healthcare Organizations''}}, '''JCAHO'''), ankaŭ konata kiel {{Lang|en|''Joint Commission International''}}, '''JCI''') estas [[neprofitcela organizaĵo]] &lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Joint Commission On Accreditation Of Healthcare Organizations in Oakbrook Ter, Illinois (IL)|url=http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034158/http://www.faqs.org/tax-exempt/IL/Joint-Commission-On-Accreditation-Of-Healthcare-Organizations.html|archive-date=March 4, 2016|access-date=October 17, 2011|website=FAQs.org|publisher=}}&lt;/ref&gt; bazita en Usono, kiu akreditas pli ol 22 000 usonajn sanservajn organizaĵojn kaj programojn. &lt;ref name=&quot;tjc2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jointcommission.org/about-us/facts-about-the-joint-commission/history-of-the-joint-commission/|title=History of the Joint Commission|author=&lt;!--Not stated--&gt;|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;The Joint Commission evaluates and accredits more than 22,000 health care organizations and programs in the United States.&quot;}}&lt;/ref&gt; La internacia branĉo akreditas medicinajn servojn el la tuta mondo.

Plimulto de usonaj ŝtataj registaroj agnoskas la akrediton de la Komuna Komisiono kiel kondiĉon de licenco por ricevi repagojn de [[Medicaid]] kaj [[Medicare]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html|title=Joint Commission (JCAHO Standards) Regulations/Requirements Compliance|website=www.successfactors.com|access-date=2016-06-09|archive-date=2018-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729171528/https://www.successfactors.com/en_us/lp/articles/joint-commission-compliance.html}}&lt;/ref&gt;

La Komuna Komisiono havas sian sidejon en la antaŭurbo Oakbrook Terrace, [[Ilinojso]], en [[Ĉikago]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|title=About Us: Directions to The Joint Commission Central Office|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=June 5, 2009|website=The Joint Commission|access-date=December 17, 2020|quote=&quot;One Renaissance Blvd. Oakbrook Terrace, IL 60181&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20100508065658/http://www.jointcommission.org:80/AboutUs/directions.htm|archive-date=May 8, 2010}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.jointcommission.org/ ''The Joint Commission'']
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Organizaĵoj pri sanservo]]</text>
      <sha1>eqd5thxdys3p96ldmyck7z5peft25th</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siegfried Gramann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956054</id>
    <revision>
      <id>9503491</id>
      <timestamp>2026-10-30T10:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;'''Siegfried GRAMANN''' (naskigxinta la {{daton|24|71924}} en [[Römhild]], mortinta samloke en [[1992]]) estis [[germanio|germana]] ceramikisto.   == Vivo kaj agado == Lia paro Karl Gramann jam entreprenistis por ceramikejo kies komencoj estis en la 1720-a jaro. Ĉe la patro li trejniĝis je potfarado. En 1948 Siegfried Gramann majstriĝis antaŭ transpreno de la patra firmao. Krome li studis ĝis 1976 en [[Hermsdorf (Turingio)|Hermsdorf]] ĉe la ''Faklernejo pri e...&quot;</comment>
      <origin>9503491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2360" sha1="bkx8ufs48otij42cmgoezg029c0f0dg" xml:space="preserve">'''Siegfried GRAMANN''' (naskigxinta la {{daton|24|71924}} en [[Römhild]], mortinta samloke en [[1992]]) estis [[germanio|germana]] ceramikisto. 

== Vivo kaj agado ==
Lia paro Karl Gramann jam entreprenistis por ceramikejo kies komencoj estis en la 1720-a jaro. Ĉe la patro li trejniĝis je potfarado. En 1948 Siegfried Gramann majstriĝis antaŭ transpreno de la patra firmao. Krome li studis ĝis 1976 en [[Hermsdorf (Turingio)|Hermsdorf]] ĉe la ''Faklernejo pri elektrotekniko kaj ceramiko''. Li fariĝis iĝeniero por sintero-tekniko.

De 1958 la ceramika korto, gvidate de Gramann, nomiĝis ''Töpferhof Gramann K.G.'' ([[komandita societo]] kun ŝtata patropreno. Pli malfrue ĝi komplete [[popolproprieta entrepreno|ŝtatigita]] estas sub la nomo  ''VEB Töpferhof Römhild''. Tamen rajtis resti direktoro Gramann mem. Rapide la tuto iĝis la plej granda libermana ceramikejo de tuta Eŭropo. Reprivatiĝo venis post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]]. Gramann mem retiriĝis en 1991. La nuna nomo de la firmo estas ''Töpferhof Gramann in Römhild GmbH.''

En 1975 Gramann iniciatis la unuan [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacian Ceramikan Simpozion]]. Dum la 1980-aj jaroj li restis unu jaron je [[Santomeo kaj Principeo]], laŭ komisio de la [[GDR]], por helpi starigi ceramikejon. Laboraĵoj de li kaj de la menciita firmao estis eksponitaj ene kaj malene de GDR, ekz. en  1967/68 okaze de la ''[[Arta Ekspozicio de GDR|Sesa Germana Artekspozicio]]'' en [[Dresdeno]]. 

== Honoroj (elekto) ==
* Ernst-Moritz-Arndt-medalo
* 1965: Verdienstmedaille der DDR
* 1969: Vaterländischer Verdienstorden (bronze) 
* 1985: Verdienstmedaille des Ministeriums des Innern (bronze)
* 1987: honora civitaneco je Römhild 
* 1988: Hans-Grundig-medalo

== Literaturo ==
* Walter Funkat: ''Kunsthandwerk in der Deutschen Demokratischen Republik.'' Verlag der Nation, Berlin, 1970, p. 104-105
* &quot;Gramann, Siegfried&quot; - ĉe: Dietmar Eisold (eld.): ''Lexikon Künstler in der DDR''. Verlag Neues Leben, Berlin 2010, ISBN 978-3-355-01761-9, p. 275

==Eksteraj ligiloj==
* [https://www.toepferhof-gramann.com/ hejmpaĝo de la ceramikejo]

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Gramann, Siegfried}}
[[Kategorio:Ceramikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Personoj de GDR]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1924]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1992]]</text>
      <sha1>bkx8ufs48otij42cmgoezg029c0f0dg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503493</id>
      <parentid>9503491</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9503493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2389" sha1="9exd1nwzc20xgk0f54wwzw21mq4dbqv" xml:space="preserve">'''Siegfried GRAMANN''' (naskigxinta la {{daton|24|71924}} en [[Römhild]], mortinta samloke en [[1992]]) estis [[germanio|germana]] ceramikisto. 

== Vivo kaj agado ==
Lia paro Karl Gramann jam entreprenistis por ceramikejo kies komencoj estis en la 1720-a jaro. Ĉe la patro li trejniĝis je potfarado. En 1948 Siegfried Gramann majstriĝis antaŭ transpreno de la patra firmao. Krome li studis ĝis 1976 en [[Hermsdorf (Turingio)|Hermsdorf]] ĉe la ''Faklernejo pri elektrotekniko kaj ceramiko''. Li fariĝis iĝeniero por sintero-tekniko.

De 1958 la ceramika korto, gvidate de Gramann, nomiĝis ''Töpferhof Gramann K.G.'' ([[komandita societo]] kun ŝtata patropreno. Pli malfrue ĝi komplete [[popolproprieta entrepreno|ŝtatigita]] estas sub la nomo  ''VEB Töpferhof Römhild''. Tamen rajtis resti direktoro Gramann mem. Rapide la tuto iĝis la plej granda libermana ceramikejo de tuta Eŭropo. Reprivatiĝo venis post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]]. Gramann mem retiriĝis en 1991. La nuna nomo de la firmo estas ''Töpferhof Gramann in Römhild GmbH.''

En 1975 Gramann iniciatis la unuan [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacian Ceramikan Simpozion]]. Dum la 1980-aj jaroj li restis unu jaron je [[Santomeo kaj Principeo]], laŭ komisio de la [[GDR]], por helpi starigi ceramikejon. Laboraĵoj de li kaj de la menciita firmao estis eksponitaj ene kaj malene de GDR, ekz. en  1967/68 okaze de la ''[[Arta Ekspozicio de GDR|Sesa Germana Artekspozicio]]'' en [[Dresdeno]]. 

== Honoroj (elekto) ==
* Ernst-Moritz-Arndt-medalo
* 1965: Verdienstmedaille der DDR
* 1969: Vaterländischer Verdienstorden (bronze) 
* 1985: Verdienstmedaille des Ministeriums des Innern (bronze)
* 1987: honora civitaneco je Römhild 
* 1988: Hans-Grundig-medalo

== Literaturo ==
* Walter Funkat: ''Kunsthandwerk in der Deutschen Demokratischen Republik.'' Verlag der Nation, Berlin, 1970, p. 104-105
* &quot;Gramann, Siegfried&quot; - ĉe: Dietmar Eisold (eld.): ''Lexikon Künstler in der DDR''. Verlag Neues Leben, Berlin 2010, ISBN 978-3-355-01761-9, p. 275

==Eksteraj ligiloj==
* [https://www.toepferhof-gramann.com/firmenportrait/ historio de la firmo kun foto de Gramann]

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Gramann, Siegfried}}
[[Kategorio:Ceramikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Personoj de GDR]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1924]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1992]]</text>
      <sha1>9exd1nwzc20xgk0f54wwzw21mq4dbqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503494</id>
      <parentid>9503493</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2389" sha1="95v3o6su8ihw4b0m7s3x0d1uuiyeeva" xml:space="preserve">'''Siegfried GRAMANN''' (naskiĝinta la {{daton|24|71924}} en [[Römhild]], mortinta samloke en [[1992]]) estis [[germanio|germana]] ceramikisto. 

== Vivo kaj agado ==
Lia paro Karl Gramann jam entreprenistis por ceramikejo kies komencoj estis en la 1720-a jaro. Ĉe la patro li trejniĝis je potfarado. En 1948 Siegfried Gramann majstriĝis antaŭ transpreno de la patra firmao. Krome li studis ĝis 1976 en [[Hermsdorf (Turingio)|Hermsdorf]] ĉe la ''Faklernejo pri elektrotekniko kaj ceramiko''. Li fariĝis iĝeniero por sintero-tekniko.

De 1958 la ceramika korto, gvidate de Gramann, nomiĝis ''Töpferhof Gramann K.G.'' ([[komandita societo]] kun ŝtata patropreno. Pli malfrue ĝi komplete [[popolproprieta entrepreno|ŝtatigita]] estas sub la nomo  ''VEB Töpferhof Römhild''. Tamen rajtis resti direktoro Gramann mem. Rapide la tuto iĝis la plej granda libermana ceramikejo de tuta Eŭropo. Reprivatiĝo venis post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]]. Gramann mem retiriĝis en 1991. La nuna nomo de la firmo estas ''Töpferhof Gramann in Römhild GmbH.''

En 1975 Gramann iniciatis la unuan [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacian Ceramikan Simpozion]]. Dum la 1980-aj jaroj li restis unu jaron je [[Santomeo kaj Principeo]], laŭ komisio de la [[GDR]], por helpi starigi ceramikejon. Laboraĵoj de li kaj de la menciita firmao estis eksponitaj ene kaj malene de GDR, ekz. en  1967/68 okaze de la ''[[Arta Ekspozicio de GDR|Sesa Germana Artekspozicio]]'' en [[Dresdeno]]. 

== Honoroj (elekto) ==
* Ernst-Moritz-Arndt-medalo
* 1965: Verdienstmedaille der DDR
* 1969: Vaterländischer Verdienstorden (bronze) 
* 1985: Verdienstmedaille des Ministeriums des Innern (bronze)
* 1987: honora civitaneco je Römhild 
* 1988: Hans-Grundig-medalo

== Literaturo ==
* Walter Funkat: ''Kunsthandwerk in der Deutschen Demokratischen Republik.'' Verlag der Nation, Berlin, 1970, p. 104-105
* &quot;Gramann, Siegfried&quot; - ĉe: Dietmar Eisold (eld.): ''Lexikon Künstler in der DDR''. Verlag Neues Leben, Berlin 2010, ISBN 978-3-355-01761-9, p. 275

==Eksteraj ligiloj==
* [https://www.toepferhof-gramann.com/firmenportrait/ historio de la firmo kun foto de Gramann]

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Gramann, Siegfried}}
[[Kategorio:Ceramikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Personoj de GDR]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1924]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1992]]</text>
      <sha1>95v3o6su8ihw4b0m7s3x0d1uuiyeeva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503496</id>
      <parentid>9503494</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2390" sha1="5abftckg1rh5etv06i95t1f3k63eer2" xml:space="preserve">'''Siegfried GRAMANN''' (naskiĝinta la {{daton|24|7|1924}} en [[Römhild]], mortinta samloke en [[1992]]) estis [[germanio|germana]] ceramikisto. 

== Vivo kaj agado ==
Lia paro Karl Gramann jam entreprenistis por ceramikejo kies komencoj estis en la 1720-a jaro. Ĉe la patro li trejniĝis je potfarado. En 1948 Siegfried Gramann majstriĝis antaŭ transpreno de la patra firmao. Krome li studis ĝis 1976 en [[Hermsdorf (Turingio)|Hermsdorf]] ĉe la ''Faklernejo pri elektrotekniko kaj ceramiko''. Li fariĝis iĝeniero por sintero-tekniko.

De 1958 la ceramika korto, gvidate de Gramann, nomiĝis ''Töpferhof Gramann K.G.'' ([[komandita societo]] kun ŝtata patropreno. Pli malfrue ĝi komplete [[popolproprieta entrepreno|ŝtatigita]] estas sub la nomo  ''VEB Töpferhof Römhild''. Tamen rajtis resti direktoro Gramann mem. Rapide la tuto iĝis la plej granda libermana ceramikejo de tuta Eŭropo. Reprivatiĝo venis post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]]. Gramann mem retiriĝis en 1991. La nuna nomo de la firmo estas ''Töpferhof Gramann in Römhild GmbH.''

En 1975 Gramann iniciatis la unuan [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacian Ceramikan Simpozion]]. Dum la 1980-aj jaroj li restis unu jaron je [[Santomeo kaj Principeo]], laŭ komisio de la [[GDR]], por helpi starigi ceramikejon. Laboraĵoj de li kaj de la menciita firmao estis eksponitaj ene kaj malene de GDR, ekz. en  1967/68 okaze de la ''[[Arta Ekspozicio de GDR|Sesa Germana Artekspozicio]]'' en [[Dresdeno]]. 

== Honoroj (elekto) ==
* Ernst-Moritz-Arndt-medalo
* 1965: Verdienstmedaille der DDR
* 1969: Vaterländischer Verdienstorden (bronze) 
* 1985: Verdienstmedaille des Ministeriums des Innern (bronze)
* 1987: honora civitaneco je Römhild 
* 1988: Hans-Grundig-medalo

== Literaturo ==
* Walter Funkat: ''Kunsthandwerk in der Deutschen Demokratischen Republik.'' Verlag der Nation, Berlin, 1970, p. 104-105
* &quot;Gramann, Siegfried&quot; - ĉe: Dietmar Eisold (eld.): ''Lexikon Künstler in der DDR''. Verlag Neues Leben, Berlin 2010, ISBN 978-3-355-01761-9, p. 275

==Eksteraj ligiloj==
* [https://www.toepferhof-gramann.com/firmenportrait/ historio de la firmo kun foto de Gramann]

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Gramann, Siegfried}}
[[Kategorio:Ceramikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Personoj de GDR]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1924]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1992]]</text>
      <sha1>5abftckg1rh5etv06i95t1f3k63eer2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503498</id>
      <parentid>9503496</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo kaj agado */</comment>
      <origin>9503498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2390" sha1="6fgcn3aa5lrzsotuu44yr5evinpw4ks" xml:space="preserve">'''Siegfried GRAMANN''' (naskiĝinta la {{daton|24|7|1924}} en [[Römhild]], mortinta samloke en [[1992]]) estis [[germanio|germana]] ceramikisto. 

== Vivo kaj agado ==
Lia paro Karl Gramann jam entreprenistis por ceramikejo kies komencoj estis en la 1720-a jaro. Ĉe la patro li trejniĝis je potfarado. En 1948 Siegfried Gramann majstriĝis antaŭ transpreno de la patra firmao. Krome li studis ĝis 1976 en [[Hermsdorf (Turingio)|Hermsdorf]] ĉe la ''Faklernejo pri elektrotekniko kaj ceramiko''. Li fariĝis iĝeniero por sintero-tekniko.

De 1958 la ceramika korto, gvidate de Gramann, nomiĝis ''Töpferhof Gramann K.G.'' ([[komandita societo]] kun ŝtata patropreno). Pli malfrue ĝi komplete [[popolproprieta entrepreno|ŝtatigita]] estas sub la nomo  ''VEB Töpferhof Römhild''. Tamen rajtis resti direktoro Gramann mem. Rapide la tuto iĝis la plej granda libermana ceramikejo de tuta Eŭropo. Reprivatiĝo venis post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]]. Gramann mem retiriĝis en 1991. La nuna nomo de la firmo estas ''Töpferhof Gramann in Römhild GmbH.''

En 1975 Gramann iniciatis la unuan [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacian Ceramikan Simpozion]]. Dum la 1980-aj jaroj li restis unu jaron je [[Santomeo kaj Principeo]], laŭ komisio de la [[GDR]], por helpi starigi ceramikejon. Laboraĵoj de li kaj de la menciita firmao estis eksponitaj ene kaj malene de GDR, ekz. en  1967/68 okaze de la ''[[Arta Ekspozicio de GDR|Sesa Germana Artekspozicio]]'' en [[Dresdeno]].

== Honoroj (elekto) ==
* Ernst-Moritz-Arndt-medalo
* 1965: Verdienstmedaille der DDR
* 1969: Vaterländischer Verdienstorden (bronze) 
* 1985: Verdienstmedaille des Ministeriums des Innern (bronze)
* 1987: honora civitaneco je Römhild 
* 1988: Hans-Grundig-medalo

== Literaturo ==
* Walter Funkat: ''Kunsthandwerk in der Deutschen Demokratischen Republik.'' Verlag der Nation, Berlin, 1970, p. 104-105
* &quot;Gramann, Siegfried&quot; - ĉe: Dietmar Eisold (eld.): ''Lexikon Künstler in der DDR''. Verlag Neues Leben, Berlin 2010, ISBN 978-3-355-01761-9, p. 275

==Eksteraj ligiloj==
* [https://www.toepferhof-gramann.com/firmenportrait/ historio de la firmo kun foto de Gramann]

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Gramann, Siegfried}}
[[Kategorio:Ceramikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Personoj de GDR]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1924]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1992]]</text>
      <sha1>6fgcn3aa5lrzsotuu44yr5evinpw4ks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503509</id>
      <parentid>9503498</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="j04d5dfjd5zucl9vtw12m9882qx783q" xml:space="preserve">'''Siegfried GRAMANN''' (naskiĝinta la {{daton|24|7|1924}} en [[Römhild]], mortinta samloke en [[1992]]) estis [[germanio|germana]] ceramikisto. 

== Vivo kaj agado ==
Lia paro Karl Gramann jam entreprenistis por ceramikejo kies komencoj estis en la 1720-a jaro. Ĉe la patro li trejniĝis je potfarado. En 1948 Siegfried Gramann majstriĝis antaŭ transpreno de la patra firmao. Krome li studis ĝis 1976 en [[Hermsdorf (Turingio)|Hermsdorf]] ĉe la ''Faklernejo pri elektrotekniko kaj ceramiko''. Li fariĝis iĝeniero por sintero-tekniko.

De 1958 la ceramika korto, gvidate de Gramann, nomiĝis ''Töpferhof Gramann K.G.'' ([[komandita societo]] kun ŝtata patropreno). Pli malfrue ĝi komplete [[popolproprieta entrepreno|ŝtatigita]] estas sub la nomo  ''VEB Töpferhof Römhild''. Tamen rajtis resti direktoro Gramann mem. Rapide la tuto iĝis la plej granda libermana ceramikejo de tuta Eŭropo. Reprivatiĝo venis post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]]. Gramann mem retiriĝis en 1991. La nuna nomo de la firmo estas ''Töpferhof Gramann in Römhild GmbH.''

En 1975 Gramann iniciatis la unuan [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacian Ceramikan Simpozion]]. Dum la 1980-aj jaroj li restis unu jaron je [[Santomeo kaj Principeo]], laŭ komisio de la [[GDR]], por helpi starigi ceramikejon. Laboraĵoj de li kaj de la menciita firmao estis eksponitaj ene kaj malene de GDR, ekz. en  1967/68 okaze de la ''[[Arta Ekspozicio de GDR|Sesa Germana Artekspozicio]]'' en [[Dresdeno]].

== Honoroj (elekto) ==
* Ernst-Moritz-Arndt-medalo
* 1965: Verdienstmedaille der DDR
* 1969: Vaterländischer Verdienstorden (bronze) 
* 1985: Verdienstmedaille des Ministeriums des Innern (bronze)
* 1987: honora civitaneco je Römhild 
* 1988: Hans-Grundig-medalo

== Literaturo ==
* Walter Funkat: ''Kunsthandwerk in der Deutschen Demokratischen Republik.'' Verlag der Nation, Berlin, 1970, p. 104-105
* &quot;Gramann, Siegfried&quot; - ĉe: Dietmar Eisold (eld.): ''Lexikon Künstler in der DDR''. Verlag Neues Leben, Berlin 2010, ISBN 978-3-355-01761-9, p. 275

==Eksteraj ligiloj==
* [https://www.toepferhof-gramann.com/firmenportrait/ historio de la firmo kun foto de Gramann]

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Gramann, Siegfried}}
[[Kategorio:Ceramikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Personoj de GDR]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1924]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1992]]
[[kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>j04d5dfjd5zucl9vtw12m9882qx783q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Katenado</title>
    <ns>1</ns>
    <id>956055</id>
    <revision>
      <id>9503492</id>
      <timestamp>2026-10-30T10:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nomigo */ nova sekcio</comment>
      <origin>9503492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="mhy9o1of3cx7fei2sly5rvq7kt9j5c3" xml:space="preserve">== Nomigo ==
[[Katenumado]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:12, 30 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mhy9o1of3cx7fei2sly5rvq7kt9j5c3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elisa Bonaparte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956056</id>
    <revision>
      <id>9503497</id>
      <timestamp>2026-10-30T10:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1373310255|Elisa Bonaparte]]&quot;</comment>
      <origin>9503497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2674" sha1="0cwnnwitf0xp099yjpeq51arcbm7h2f" xml:space="preserve">
'''Maria Anna Elisa Bonaparte Baciocchi Levoy''' (naskita kiel ''Maria Anna Elisa Buonaparte'', la 3-an de januaro 1777 en [[Ajaccio]], [[Korsiko]] – mortis la 7-an de aŭgusto 1820 en [[Villa Vicentina]]), pli bone konata kiel '''Elisa Bonaparte''', estis imperia franca princino kaj fratino de [[Napoleono Bonaparte]]. Ŝi estis Princino de Lucca kaj Piombino (1805-1814), Granddukino de Toskanio (1809-1814) kaj Grafino de Compignano laŭ nomumo de sia frato.

Ŝi estis la kvara pluvivanta infano kaj la plej aĝa pluvivanta filino de [[Carlo Maria Buonaparte|Carlo Buonaparte]] kaj [[Maria Letizia Ramolino|Letizia Ramolino]]. Pli juna fratino de [[Napoleono Bonaparte]], ŝi havis pli aĝajn fratojn [[Joseph Bonaparte|Jozefo]] kaj [[Lucien Bonaparte|Lucien]], kaj pli junajn gefratojn [[Louis Bonaparte|Ludoviko]], Paŭlino, [[Caroline Bonaparte|Karolino]] kaj [[Jérôme Bonaparte|Jérôme]].

Kiel Princino de Lucca kaj Piombino, tiam [[Grandduklando de Toskanio|Granddukino de Toskanio]], ŝi fariĝis la sola fratino de Napoleono posedanta politikan potencon. Iliaj rilatoj foje estis streĉitaj pro ŝia akra lango. Tre interesita pri la artoj, precipe la teatro, ŝi vaste kuraĝigis kaj antaŭenigis la temon ene de la teritorioj, kiujn ŝi regis.
[[File:Lorenzo_bartolini,_ritratto_di_elisa_bonaparte_da_bambina,_gesso.jpg|maldekstra|eta| Élisa Bonaparte kiel infanino ([[Lorenzo Bartolini]])]]
[[File:Coat_of_Arms_of_Élisa_Bonaparte_as_princesse_de_Lucques_et_Piombino.svg|dekstra|eta| Blazono de Princino Bonaparte]]
[[File:Marie_Guilhelmine_Benoist_-_Portrait_of_Elisa_Bonaparte.jpg|maldekstra|eta| Portreto de Marie-Guillemine Benoist, {{Ĉirkaŭ}} 1805]]
[[File:5_Franchi_Felix_and_Elisa_of_Lucca_&amp;_Piombino_1805.png|maldekstra|eta| Arĝenta monero : 5 Franchi de Princlando Lucca kaj Piombino, 1805, kun la antaŭa flanko portreto de la paro Princo Felix kaj Elisa Bonaparte]]
[[File:Prud'hon-Elisa_Bonaparte.jpg|maldekstra|eta| Eliza, kiel Granddukino de [[Toskanio]], subtenis la deziron de Napoleono unuigi Italion sub Bonapartista regado.]]
[[File:Principato_di_Lucca_e_Piombino_-_5_Franchi_1805.jpg|eta| Lucchese-monero (1805) kun jugataj bustoj de Elisa kaj Felice]]
&lt;gallery&gt;
File:Napoleona_Elisa_Baciocchi_by_Benoist.jpg|alternative=Elisa Napoléone by Marie-Guillemine Benoist, 1810| Elisa Napoléone de Marie-Guillemine Benoist, 1810
File:Elisa_Bonaparte_with_her_daughter_Napoleona_Baciocchi_-_François_Gérard_-_Google_Cultural_Institute.jpg|alternative=Portrait with her daughter Elisa by François Gérard, 1811| Portreto kun ŝia filino Eliza de [[François Gérard]], 1811
&lt;/gallery&gt;
[[Kategorio:Bonaparte]]
[[Kategorio:Princinoj]]</text>
      <sha1>0cwnnwitf0xp099yjpeq51arcbm7h2f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503500</id>
      <parentid>9503497</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="6btsegn0cmp3qbaauthifdm1798etfs" xml:space="preserve">{{Informkesto reganto}}
[[File:Principato_di_Lucca_e_Piombino_-_5_Franchi_1805.jpg|dekstra|eta| Lucchese-monero (1805) kun jugataj bustoj de Elisa kaj Felice]]
[[File:5_Franchi_Felix_and_Elisa_of_Lucca_&amp;_Piombino_1805.png|dekstra|eta| Arĝenta monero : 5 Franchi de Princlando Lucca kaj Piombino, 1805, kun la antaŭa flanko portreto de la paro Princo Felix kaj Elisa Bonaparte]]

'''Maria Anna Elisa Bonaparte Baciocchi Levoy''' (naskita kiel ''Maria Anna Elisa Buonaparte'', la 3-an de januaro 1777 en [[Ajaccio]], [[Korsiko]] – mortis la 7-an de aŭgusto 1820 en [[Villa Vicentina]]), pli bone konata kiel '''Elisa Bonaparte''', estis imperia franca princino kaj fratino de [[Napoleono Bonaparte]]. Ŝi estis Princino de Lucca kaj Piombino (1805-1814), Granddukino de Toskanio (1809-1814) kaj Grafino de Compignano laŭ nomumo de sia frato.

Ŝi estis la kvara pluvivanta infano kaj la plej aĝa pluvivanta filino de [[Carlo Maria Buonaparte|Carlo Buonaparte]] kaj [[Maria Letizia Ramolino|Letizia Ramolino]]. Pli juna fratino de [[Napoleono Bonaparte]], ŝi havis pli aĝajn fratojn [[Joseph Bonaparte|Jozefo]] kaj [[Lucien Bonaparte|Lucien]], kaj pli junajn gefratojn [[Louis Bonaparte|Ludoviko]], Paŭlino, [[Caroline Bonaparte|Karolino]] kaj [[Jérôme Bonaparte|Jérôme]].

Kiel Princino de Lucca kaj Piombino, tiam [[Grandduklando de Toskanio|Granddukino de Toskanio]], ŝi fariĝis la sola fratino de Napoleono posedanta politikan potencon. Iliaj rilatoj foje estis streĉitaj pro ŝia akra lango. Tre interesita pri la artoj, precipe la teatro, ŝi vaste kuraĝigis kaj antaŭenigis la temon ene de la teritorioj, kiujn ŝi regis.

== Galerio ==
&lt;gallery&gt;
File:Napoleona_Elisa_Baciocchi_by_Benoist.jpg|alternative=Elisa Napoléone by Marie-Guillemine Benoist, 1810| Elisa Napoléone de Marie-Guillemine Benoist, 1810
File:Elisa_Bonaparte_with_her_daughter_Napoleona_Baciocchi_-_François_Gérard_-_Google_Cultural_Institute.jpg|alternative=Portrait with her daughter Elisa by François Gérard, 1811| Portreto kun ŝia filino Eliza de [[François Gérard]], 1811

File:Lorenzo_bartolini,_ritratto_di_elisa_bonaparte_da_bambina,_gesso.jpg|| Élisa Bonaparte kiel infanino ([[Lorenzo Bartolini]])
File:Marie_Guilhelmine_Benoist_-_Portrait_of_Elisa_Bonaparte.jpg| Portreto de Marie-Guillemine Benoist, {{Ĉirkaŭ}} 1805
File:Prud'hon-Elisa_Bonaparte.jpg|| Eliza, kiel Granddukino de [[Toskanio]], subtenis la deziron de Napoleono unuigi Italion sub Bonapartista regado.
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|
[[Kategorio:Bonaparte]]
[[Kategorio:Princinoj]]</text>
      <sha1>6btsegn0cmp3qbaauthifdm1798etfs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503502</id>
      <parentid>9503500</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9503502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="60m1rpqj36ga3j3udu9lg9nb25fkyob" xml:space="preserve">{{Informkesto reganto}}
[[File:Principato_di_Lucca_e_Piombino_-_5_Franchi_1805.jpg|dekstra|eta| Lucchese-monero (1805) kun jugataj bustoj de Elisa kaj Felice]]
[[File:5_Franchi_Felix_and_Elisa_of_Lucca_&amp;_Piombino_1805.png|dekstra|eta| Arĝenta monero : 5 Franchi de Princlando Lucca kaj Piombino, 1805, kun la antaŭa flanko portreto de la paro Princo Felix kaj Elisa Bonaparte]]

'''Maria Anna Elisa Bonaparte Baciocchi Levoy''' (naskita kiel ''Maria Anna Elisa Buonaparte'', la 3-an de januaro 1777 en [[Ajaccio]], [[Korsiko]] – mortis la 7-an de aŭgusto 1820 en [[Villa Vicentina]]), pli bone konata kiel '''Elisa Bonaparte''', estis imperia franca princino kaj fratino de [[Napoleono Bonaparte]]. Ŝi estis Princino de Lucca kaj Piombino (1805-1814), Granddukino de Toskanio (1809-1814) kaj Grafino de Compignano laŭ nomumo de sia frato.

Ŝi estis la kvara pluvivanta infano kaj la plej aĝa pluvivanta filino de [[Carlo Maria Buonaparte|Carlo Buonaparte]] kaj [[Maria Letizia Ramolino|Letizia Ramolino]]. Pli juna fratino de [[Napoleono Bonaparte]], ŝi havis pli aĝajn fratojn [[Joseph Bonaparte|Jozefo]] kaj [[Lucien Bonaparte|Lucien]], kaj pli junajn gefratojn [[Louis Bonaparte|Ludoviko]], Paŭlino, [[Caroline Bonaparte|Karolino]] kaj [[Jérôme Bonaparte|Jérôme]].

Kiel Princino de Lucca kaj Piombino, tiam [[Grandduklando de Toskanio|Granddukino de Toskanio]], ŝi fariĝis la sola fratino de Napoleono posedanta politikan potencon. Iliaj rilatoj foje estis streĉitaj pro ŝia akra lango. Tre interesita pri la artoj, precipe la teatro, ŝi vaste kuraĝigis kaj antaŭenigis la temon ene de la teritorioj, kiujn ŝi regis.

== Galerio ==
&lt;gallery&gt;
File:Napoleona_Elisa_Baciocchi_by_Benoist.jpg|alternative=Elisa Napoléone by Marie-Guillemine Benoist, 1810| Elisa Napoléone de Marie-Guillemine Benoist, 1810
File:Elisa_Bonaparte_with_her_daughter_Napoleona_Baciocchi_-_François_Gérard_-_Google_Cultural_Institute.jpg|alternative=Portrait with her daughter Elisa by François Gérard, 1811| Portreto kun ŝia filino Eliza de [[François Gérard]], 1811

File:Lorenzo_bartolini,_ritratto_di_elisa_bonaparte_da_bambina,_gesso.jpg|| Élisa Bonaparte kiel infanino ([[Lorenzo Bartolini]])
File:Marie_Guilhelmine_Benoist_-_Portrait_of_Elisa_Bonaparte.jpg| Portreto de Marie-Guillemine Benoist, {{Ĉirkaŭ}} 1805
File:Prud'hon-Elisa_Bonaparte.jpg|| Eliza, kiel Granddukino de [[Toskanio]], subtenis la deziron de Napoleono unuigi Italion sub Bonapartista regado.
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Bonaparte, Elisa}}
[[Kategorio:Bonaparte]]
[[Kategorio:Princinoj]]</text>
      <sha1>60m1rpqj36ga3j3udu9lg9nb25fkyob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503548</id>
      <parentid>9503502</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="syqikpip7o53m6untcexsifqkib54qt" xml:space="preserve">{{Informkesto reganto}}
[[File:Principato_di_Lucca_e_Piombino_-_5_Franchi_1805.jpg|dekstra|eta| Lucchese-monero (1805) kun jugataj bustoj de Elisa kaj Felice]]
[[File:5_Franchi_Felix_and_Elisa_of_Lucca_&amp;_Piombino_1805.png|dekstra|eta| Arĝenta monero : 5 Franchi de Princlando Lucca kaj Piombino, 1805, kun la antaŭa flanko portreto de la paro Princo Felix kaj Elisa Bonaparte]]

'''Maria Anna Elisa BONAPARTE Baciocchi Levoy''' (naskita kiel ''Maria Anna Elisa Buonaparte'', la 3-an de januaro 1777 en [[Ajaccio]], [[Korsiko]] – mortis la 7-an de aŭgusto 1820 en [[Villa Vicentina]]), pli bone konata kiel '''Elisa Bonaparte''', estis imperia franca princino kaj fratino de [[Napoleono Bonaparte]]. Ŝi estis Princino de Lucca kaj Piombino (1805-1814), Granddukino de Toskanio (1809-1814) kaj Grafino de Compignano laŭ nomumo de sia frato.

Ŝi estis la kvara pluvivanta infano kaj la plej aĝa pluvivanta filino de [[Carlo Maria Buonaparte|Carlo Buonaparte]] kaj [[Maria Letizia Ramolino|Letizia Ramolino]]. Pli juna fratino de [[Napoleono Bonaparte]], ŝi havis pli aĝajn fratojn [[Joseph Bonaparte|Jozefo]] kaj [[Lucien Bonaparte|Lucien]], kaj pli junajn gefratojn [[Louis Bonaparte|Ludoviko]], Paŭlino, [[Caroline Bonaparte|Karolino]] kaj [[Jérôme Bonaparte|Jérôme]].

Kiel Princino de Lucca kaj Piombino, tiam [[Grandduklando de Toskanio|Granddukino de Toskanio]], ŝi fariĝis la sola fratino de Napoleono posedanta politikan potencon. Iliaj rilatoj foje estis streĉitaj pro ŝia akra lango. Tre interesita pri la artoj, precipe la teatro, ŝi vaste kuraĝigis kaj antaŭenigis la temon ene de la teritorioj, kiujn ŝi regis.

== Galerio ==
&lt;gallery&gt;
File:Napoleona_Elisa_Baciocchi_by_Benoist.jpg|alternative=Elisa Napoléone by Marie-Guillemine Benoist, 1810| Elisa Napoléone de Marie-Guillemine Benoist, 1810
File:Elisa_Bonaparte_with_her_daughter_Napoleona_Baciocchi_-_François_Gérard_-_Google_Cultural_Institute.jpg|alternative=Portrait with her daughter Elisa by François Gérard, 1811| Portreto kun ŝia filino Eliza de [[François Gérard]], 1811

File:Lorenzo_bartolini,_ritratto_di_elisa_bonaparte_da_bambina,_gesso.jpg|| Élisa Bonaparte kiel infanino ([[Lorenzo Bartolini]])
File:Marie_Guilhelmine_Benoist_-_Portrait_of_Elisa_Bonaparte.jpg| Portreto de Marie-Guillemine Benoist, {{Ĉirkaŭ}} 1805
File:Prud'hon-Elisa_Bonaparte.jpg|| Eliza, kiel Granddukino de [[Toskanio]], subtenis la deziron de Napoleono unuigi Italion sub Bonapartista regado.
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Bonaparte, Elisa}}
[[Kategorio:Bonaparte]]
[[Kategorio:Princinoj]]</text>
      <sha1>syqikpip7o53m6untcexsifqkib54qt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Elisa Bonaparte</title>
    <ns>1</ns>
    <id>956057</id>
    <revision>
      <id>9503501</id>
      <timestamp>2026-10-30T10:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nomigo */ nova sekcio</comment>
      <origin>9503501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282" sha1="2diwub0uf57f55s8wxvluwlt4r75p6q" xml:space="preserve">== Nomigo ==
Ĉu [[Elizo Bonaparto]]? tiel en la vikidatumaĵo sed ĉu ekzistas fontoj? ĉu fontoj estas bezonataj por ĉiu individua nomigo, ĉar la nomoj, certe personaj, ja ripetiĝas, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:27, 30 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>2diwub0uf57f55s8wxvluwlt4r75p6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elisa Bonaparte Baciocchi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956058</id>
    <redirect title="Elisa Bonaparte" />
    <revision>
      <id>9503505</id>
      <timestamp>2026-10-30T10:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Elisa Bonaparte]]</comment>
      <origin>9503505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="czjw92edk4545cdj9bfz2tf117cuatn" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Elisa Bonaparte]]</text>
      <sha1>czjw92edk4545cdj9bfz2tf117cuatn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Römhild</title>
    <ns>14</ns>
    <id>956059</id>
    <revision>
      <id>9503507</id>
      <timestamp>2026-10-30T10:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57588-30</username>
        <id>265791</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;[[Kategorio:Urboj de Turingio|Romhild]] [[Kategorio:Distrikto Hildburghausen|Romhild]]&quot;</comment>
      <origin>9503507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="funvpmlmrcw8fhq5dzth5uczzomzywq" xml:space="preserve">[[Kategorio:Urboj de Turingio|Romhild]]
[[Kategorio:Distrikto Hildburghausen|Romhild]]</text>
      <sha1>funvpmlmrcw8fhq5dzth5uczzomzywq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Lucien Bonaparte</title>
    <ns>1</ns>
    <id>956060</id>
    <revision>
      <id>9503510</id>
      <timestamp>2026-10-30T10:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nomigo */ nova sekcio</comment>
      <origin>9503510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="mziqhaf9zo6koc0o6hn51llrtvyu845" xml:space="preserve">== Nomigo  ==
[[Luciano Bonaparto]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:35, 30 okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mziqhaf9zo6koc0o6hn51llrtvyu845</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Makulkapa barbulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956061</id>
    <revision>
      <id>9503520</id>
      <timestamp>2026-10-30T10:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Makulkapa barbulo |koloro = pink |dosiero = Barbudo capuchino (Trachyphonus darnaudii), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-24, DD 30.jpg |priskribo de dosiero =  | dosiero larĝo=240px |dosiero2 =  |priskribo de dosiero2 =  | dosiero larĝo2=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae'...&quot;</comment>
      <origin>9503520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7218" sha1="d4e1zngo045q0ree4aq91o76hs7qncx" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Makulkapa barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Barbudo capuchino (Trachyphonus darnaudii), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-24, DD 30.jpg
|priskribo de dosiero = 
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Makulkapa barbulo''' ''T. darnaudii'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus darnaudii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726002A94908729 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726002A94908729.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus darnaudii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Florent Prévost|Prévost]] &amp; [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|Des Murs]], 1847)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = Trachyphonus darnaudii distribution.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Makulkapa barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus darnaudii'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvin specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]. Barbets and [[toucans]] are a group of birds with a worldwide tropical distribution. The barbets get their name from the bristles which fringe their heavy bills. Three geographical races (''darnaudii'', ''böhmi'', ''emini'') have been recorded. The [[usambiro barbet]] was previously regarded as a subspecies, but the 2021 taxonomic update to the IOC World Bird List upgraded this to full species status with the taxonomic name ''Trachyphonus usambiro''.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gill |first1=F. |last2=Donsker |first2=D. |last3=Rasmussen |first3=P. (Eds.) |title=Master Lists – IOC World Bird List |url=https://www.worldbirdnames.org/new/ioc-lists/master-list-2/ |website=IOC World Bird List |access-date=5 August 2021 |archive-date=1 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501160036/https://www.worldbirdnames.org/new/ioc-lists/master-list-2/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Taksonomio==
D'Arnaud's barbet was [[species description|formally described]] in 1847 as ''Micropogon darnaudii'' by the French naturalists [[Florent Prévost]] and [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs]].&lt;ref&gt;{{ cite book | last1=Prévost | first1=Florent | author1-link=Florent Prévost | last2=Des Murs  | first2=Marc Athanase Parfait Oeillet  | author2-link=Marc Athanase Parfait Œillet des Murs | year=1847 | title=Voyage en Abyssinie exécuté pendant les années 1839, 1840, 1841, 1842, 1843 | volume=6 | language=French | location=Paris | publisher=Arthus Bertrand | pages=133–135 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/62875484 }}&lt;/ref&gt; The species was named in honour of the French explorer and engineer [[Joseph Pons d'Arnaud]].&lt;ref&gt;{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=darnaudii | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=darnaudii | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22 January 2026 }}&lt;/ref&gt; The [[type locality (biology)|type locality]] is the [[Kordofan]] region of central [[Sudan]].&lt;ref&gt;{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts  | page=62 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477495 }}&lt;/ref&gt; D'Arnaud's barbet is now one of four species placed in the genus ''[[Trachyphonus]]'' that was introduced 1821 by the Italian naturalist [[Camillo Ranzani]].&lt;ref name=avilist&gt;{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22 January 2026 }}&lt;/ref&gt;

Four [[subspecies]] are recognised:&lt;ref name=avilist/&gt;
* ''T. d. darnaudii'' ([[Florent Prévost|Prévost, F]] &amp; [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|des Murs, MAPO]], 1847) – southeastern South Sudan, southwestern Ethiopia, northeastern Uganda, and west-central Kenya
* ''T. d. boehmi'' [[Gustav Fischer (explorer)|Fischer, GA]] &amp; [[Anton Reichenow|Reichenow, A]], 1884 – southern and eastern Ethiopia to southern Somalia, eastern Kenya, and northeastern Tanzania
* ''T. d. emini'' Reichenow, A, 1891 – north-central Tanzania (east to Dar es Salaam suburbs)

The [[Usambiro barbet]], ''T. usambiro'', found in southwestern Kenya to north-central Tanzania, has sometimes been considered as a subspecies, ''T. d. usambiro'' ([[Oscar Neumann|Neumann, OR]], 1908). Since 2021 it has been regarded as a separate species, the Usambiro barbet.&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Jacamars, puffbirds, toucans, barbets, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22 January 2026 | archive-date=27 April 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200427191436/https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Kutimaro==
D'Arnaud's barbet is a small East African bird that feeds on insects, fruits, and seeds. It grows to about eight inches, and is equally at home in trees or on the ground.  A vertical tunnel two to three feet into the ground with a sideways and upward turn leads to the nest chamber. In a striking dance the male and female face each on nearby twigs and twitch, bob and sing like mechanical toys.

They vocalize in groups, starting with a specific vocalization described as a ''chewp'' noise, often simultaneously raising and fanning the tail.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Mahamoud Issa |first1=Mathieu |last2=Sikora |first2=Bożena |last3=Rusiecki |first3=Stanisław |last4=Osiejuk |first4=Tomasz S. |date=2022-09-09 |title=The Yellow-breasted Barbet (Trachyphonus margaritatus) introduces vocal duets and choruses with a specific multimodal signal, during territorial advertisement |journal=Journal of Ornithology |volume=164 |issue=1 |pages=183–192 |doi=10.1007/s10336-022-02016-w |issn=2193-7192|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus darnaudii|''Trachyphonus darnaudii''}}
*{{Commons category|Trachyphonus darnaudii|''Trachyphonus darnaudii''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>d4e1zngo045q0ree4aq91o76hs7qncx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503527</id>
      <parentid>9503520</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Taksonomio */</comment>
      <origin>9503527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7264" sha1="7qt0qgwxws13xjn1dkxqk5dhwswvd10" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Makulkapa barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Barbudo capuchino (Trachyphonus darnaudii), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-24, DD 30.jpg
|priskribo de dosiero = 
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Makulkapa barbulo''' ''T. darnaudii'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus darnaudii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726002A94908729 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726002A94908729.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus darnaudii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Florent Prévost|Prévost]] &amp; [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|Des Murs]], 1847)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = Trachyphonus darnaudii distribution.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Makulkapa barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus darnaudii'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvin specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]. Barbets and [[toucans]] are a group of birds with a worldwide tropical distribution. The barbets get their name from the bristles which fringe their heavy bills. Three geographical races (''darnaudii'', ''böhmi'', ''emini'') have been recorded. The [[usambiro barbet]] was previously regarded as a subspecies, but the 2021 taxonomic update to the IOC World Bird List upgraded this to full species status with the taxonomic name ''Trachyphonus usambiro''.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gill |first1=F. |last2=Donsker |first2=D. |last3=Rasmussen |first3=P. (Eds.) |title=Master Lists – IOC World Bird List |url=https://www.worldbirdnames.org/new/ioc-lists/master-list-2/ |website=IOC World Bird List |access-date=5 August 2021 |archive-date=1 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501160036/https://www.worldbirdnames.org/new/ioc-lists/master-list-2/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Taksonomio==
La Makulkapan barbulon [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1847 kiel ''Micropogon darnaudii'' fare de la francaj natursciencistoj [[Florent Prévost]] kaj [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs]].&lt;ref&gt;{{ cite book | last1=Prévost | first1=Florent | author1-link=Florent Prévost | last2=Des Murs  | first2=Marc Athanase Parfait Oeillet  | author2-link=Marc Athanase Parfait Œillet des Murs | year=1847 | title=Voyage en Abyssinie exécuté pendant les années 1839, 1840, 1841, 1842, 1843 | volume=6 | language=French | location=Paris | publisher=Arthus Bertrand | pages=133–135 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/62875484 }}&lt;/ref&gt; La specio estis nomita honore de la  franca esploristo kaj inĝeniero Joseph Pons d'Arnaud.&lt;ref&gt;{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=darnaudii | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=darnaudii | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt; La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la regiono [[Kurdufano]] de centra [[Sudano]].&lt;ref&gt;{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts  | page=62 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477495 }}&lt;/ref&gt; La Makulkapa barbulo estas nun unu el kvin specioj metitaj en la genron ''[[Trachyphonus]]'', kiun enkondukis en 1821 la itala natursciencisto [[Camillo Ranzani]].&lt;ref name=avilist&gt;{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt;

Oni agnoskis jenajn  kvar [[subspecio]]jn:&lt;ref name=avilist/&gt;
* ''T. d. darnaudii'' ([[Florent Prévost|Prévost, F]] &amp; [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|des Murs, MAPO]], 1847) – sudorienta Suda Sudano, sudokcidenta Etiopio, nordorienta Ugando, kaj okcident-centra Kenjo
* ''T. d. boehmi'' [[Gustav Fischer (explorer)|Fischer, GA]] &amp; [[Anton Reichenow|Reichenow, A]], 1884 – suda kaj orienta Etiopio ĝis suda Somalio, orienta Kenjo kaj nordorienta Tanzanio
* ''T. d. emini'' Reichenow, A, 1891 – nord-centra Tanzanio (orienten ĝis la antaŭurboj de [[Daresalamo]])

La [[Masaja barbulo]], ''T. usambiro'', trovebla de sudokcidenta Kenjo ĝis nord-centra Tanzanio, foje estas konsiderata kiel subspecio, ''T. d. usambiro'' ([[Oscar Neumann|Neumann, OR]], 1908). Ekde 2021 ĝi estas registrita kiel aparta specio, nome Masaja barbulo aŭ Usambira barbulo.&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, toucans, barbets, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22a de Januaro 2026 | archive-date=27a de Aprilo2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200427191436/https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Kutimaro==
D'Arnaud's barbet is a small East African bird that feeds on insects, fruits, and seeds. It grows to about eight inches, and is equally at home in trees or on the ground.  A vertical tunnel two to three feet into the ground with a sideways and upward turn leads to the nest chamber. In a striking dance the male and female face each on nearby twigs and twitch, bob and sing like mechanical toys.

They vocalize in groups, starting with a specific vocalization described as a ''chewp'' noise, often simultaneously raising and fanning the tail.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Mahamoud Issa |first1=Mathieu |last2=Sikora |first2=Bożena |last3=Rusiecki |first3=Stanisław |last4=Osiejuk |first4=Tomasz S. |date=2022-09-09 |title=The Yellow-breasted Barbet (Trachyphonus margaritatus) introduces vocal duets and choruses with a specific multimodal signal, during territorial advertisement |journal=Journal of Ornithology |volume=164 |issue=1 |pages=183–192 |doi=10.1007/s10336-022-02016-w |issn=2193-7192|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus darnaudii|''Trachyphonus darnaudii''}}
*{{Commons category|Trachyphonus darnaudii|''Trachyphonus darnaudii''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>7qt0qgwxws13xjn1dkxqk5dhwswvd10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503528</id>
      <parentid>9503527</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Taksonomio */</comment>
      <origin>9503528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7266" sha1="a889oefkthtob26bk4kthmr7nag2god" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Makulkapa barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Barbudo capuchino (Trachyphonus darnaudii), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-24, DD 30.jpg
|priskribo de dosiero = 
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Makulkapa barbulo''' ''T. darnaudii'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus darnaudii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726002A94908729 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726002A94908729.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus darnaudii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Florent Prévost|Prévost]] &amp; [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|Des Murs]], 1847)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = Trachyphonus darnaudii distribution.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Makulkapa barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus darnaudii'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvin specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]. Barbets and [[toucans]] are a group of birds with a worldwide tropical distribution. The barbets get their name from the bristles which fringe their heavy bills. Three geographical races (''darnaudii'', ''böhmi'', ''emini'') have been recorded. The [[usambiro barbet]] was previously regarded as a subspecies, but the 2021 taxonomic update to the IOC World Bird List upgraded this to full species status with the taxonomic name ''Trachyphonus usambiro''.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gill |first1=F. |last2=Donsker |first2=D. |last3=Rasmussen |first3=P. (Eds.) |title=Master Lists – IOC World Bird List |url=https://www.worldbirdnames.org/new/ioc-lists/master-list-2/ |website=IOC World Bird List |access-date=5 August 2021 |archive-date=1 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501160036/https://www.worldbirdnames.org/new/ioc-lists/master-list-2/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Taksonomio==
La Makulkapan barbulon [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1847 kiel ''Micropogon darnaudii'' fare de la francaj natursciencistoj [[Florent Prévost]] kaj [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs]].&lt;ref&gt;{{ cite book | last1=Prévost | first1=Florent | author1-link=Florent Prévost | last2=Des Murs  | first2=Marc Athanase Parfait Oeillet  | author2-link=Marc Athanase Parfait Œillet des Murs | year=1847 | title=Voyage en Abyssinie exécuté pendant les années 1839, 1840, 1841, 1842, 1843 | volume=6 | language=French | location=Paris | publisher=Arthus Bertrand | pages=133–135 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/62875484 }}&lt;/ref&gt; La specio estis nomita honore de la  franca esploristo kaj inĝeniero Joseph Pons d'Arnaud.&lt;ref&gt;{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=darnaudii | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=darnaudii | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt; La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la regiono [[Kurdufano]] de centra [[Sudano]].&lt;ref&gt;{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts  | page=62 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477495 }}&lt;/ref&gt; La Makulkapa barbulo estas nun unu el kvin specioj metitaj en la genron ''[[Trachyphonus]]'', kiun enkondukis en 1821 la itala natursciencisto [[Camillo Ranzani]].&lt;ref name=avilist&gt;{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt;

Oni agnoskis jenajn  kvar [[subspecio]]jn:&lt;ref name=avilist/&gt;
* ''T. d. darnaudii'' ([[Florent Prévost|Prévost, F]] &amp; [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|des Murs, MAPO]], 1847) – sudorienta Suda Sudano, sudokcidenta Etiopio, nordorienta Ugando, kaj okcident-centra Kenjo
* ''T. d. boehmi'' [[Gustav Fischer (esploristo)|Fischer, GA]] &amp; [[Anton Reichenow|Reichenow, A]], 1884 – suda kaj orienta Etiopio ĝis suda Somalio, orienta Kenjo kaj nordorienta Tanzanio
* ''T. d. emini'' Reichenow, A, 1891 – nord-centra Tanzanio (orienten ĝis la antaŭurboj de [[Daresalamo]])

La [[Masaja barbulo]], ''T. usambiro'', trovebla de sudokcidenta Kenjo ĝis nord-centra Tanzanio, foje estas konsiderata kiel subspecio, ''T. d. usambiro'' ([[Oscar Neumann|Neumann, OR]], 1908). Ekde 2021 ĝi estas registrita kiel aparta specio, nome Masaja barbulo aŭ Usambira barbulo.&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, toucans, barbets, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22a de Januaro 2026 | archive-date=27a de Aprilo2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200427191436/https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Kutimaro==
D'Arnaud's barbet is a small East African bird that feeds on insects, fruits, and seeds. It grows to about eight inches, and is equally at home in trees or on the ground.  A vertical tunnel two to three feet into the ground with a sideways and upward turn leads to the nest chamber. In a striking dance the male and female face each on nearby twigs and twitch, bob and sing like mechanical toys.

They vocalize in groups, starting with a specific vocalization described as a ''chewp'' noise, often simultaneously raising and fanning the tail.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Mahamoud Issa |first1=Mathieu |last2=Sikora |first2=Bożena |last3=Rusiecki |first3=Stanisław |last4=Osiejuk |first4=Tomasz S. |date=2022-09-09 |title=The Yellow-breasted Barbet (Trachyphonus margaritatus) introduces vocal duets and choruses with a specific multimodal signal, during territorial advertisement |journal=Journal of Ornithology |volume=164 |issue=1 |pages=183–192 |doi=10.1007/s10336-022-02016-w |issn=2193-7192|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus darnaudii|''Trachyphonus darnaudii''}}
*{{Commons category|Trachyphonus darnaudii|''Trachyphonus darnaudii''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>a889oefkthtob26bk4kthmr7nag2god</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503533</id>
      <parentid>9503528</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kutimaro */</comment>
      <origin>9503533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7388" sha1="epw7fd17lnzdkwkrlac84lfh8cjd1ob" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Makulkapa barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Barbudo capuchino (Trachyphonus darnaudii), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-24, DD 30.jpg
|priskribo de dosiero = 
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Makulkapa barbulo''' ''T. darnaudii'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus darnaudii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726002A94908729 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726002A94908729.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus darnaudii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Florent Prévost|Prévost]] &amp; [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|Des Murs]], 1847)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = Trachyphonus darnaudii distribution.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Makulkapa barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus darnaudii'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvin specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]. Barbets and [[toucans]] are a group of birds with a worldwide tropical distribution. The barbets get their name from the bristles which fringe their heavy bills. Three geographical races (''darnaudii'', ''böhmi'', ''emini'') have been recorded. The [[usambiro barbet]] was previously regarded as a subspecies, but the 2021 taxonomic update to the IOC World Bird List upgraded this to full species status with the taxonomic name ''Trachyphonus usambiro''.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gill |first1=F. |last2=Donsker |first2=D. |last3=Rasmussen |first3=P. (Eds.) |title=Master Lists – IOC World Bird List |url=https://www.worldbirdnames.org/new/ioc-lists/master-list-2/ |website=IOC World Bird List |access-date=5 August 2021 |archive-date=1 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501160036/https://www.worldbirdnames.org/new/ioc-lists/master-list-2/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Taksonomio==
La Makulkapan barbulon [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1847 kiel ''Micropogon darnaudii'' fare de la francaj natursciencistoj [[Florent Prévost]] kaj [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs]].&lt;ref&gt;{{ cite book | last1=Prévost | first1=Florent | author1-link=Florent Prévost | last2=Des Murs  | first2=Marc Athanase Parfait Oeillet  | author2-link=Marc Athanase Parfait Œillet des Murs | year=1847 | title=Voyage en Abyssinie exécuté pendant les années 1839, 1840, 1841, 1842, 1843 | volume=6 | language=French | location=Paris | publisher=Arthus Bertrand | pages=133–135 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/62875484 }}&lt;/ref&gt; La specio estis nomita honore de la  franca esploristo kaj inĝeniero Joseph Pons d'Arnaud.&lt;ref&gt;{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=darnaudii | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=darnaudii | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt; La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la regiono [[Kurdufano]] de centra [[Sudano]].&lt;ref&gt;{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts  | page=62 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477495 }}&lt;/ref&gt; La Makulkapa barbulo estas nun unu el kvin specioj metitaj en la genron ''[[Trachyphonus]]'', kiun enkondukis en 1821 la itala natursciencisto [[Camillo Ranzani]].&lt;ref name=avilist&gt;{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt;

Oni agnoskis jenajn  kvar [[subspecio]]jn:&lt;ref name=avilist/&gt;
* ''T. d. darnaudii'' ([[Florent Prévost|Prévost, F]] &amp; [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|des Murs, MAPO]], 1847) – sudorienta Suda Sudano, sudokcidenta Etiopio, nordorienta Ugando, kaj okcident-centra Kenjo
* ''T. d. boehmi'' [[Gustav Fischer (esploristo)|Fischer, GA]] &amp; [[Anton Reichenow|Reichenow, A]], 1884 – suda kaj orienta Etiopio ĝis suda Somalio, orienta Kenjo kaj nordorienta Tanzanio
* ''T. d. emini'' Reichenow, A, 1891 – nord-centra Tanzanio (orienten ĝis la antaŭurboj de [[Daresalamo]])

La [[Masaja barbulo]], ''T. usambiro'', trovebla de sudokcidenta Kenjo ĝis nord-centra Tanzanio, foje estas konsiderata kiel subspecio, ''T. d. usambiro'' ([[Oscar Neumann|Neumann, OR]], 1908). Ekde 2021 ĝi estas registrita kiel aparta specio, nome Masaja barbulo aŭ Usambira barbulo.&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, toucans, barbets, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22a de Januaro 2026 | archive-date=27a de Aprilo2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200427191436/https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Kutimaro==
La Makulkapa barbulo estas malgranda orientafrika birdo, kiu manĝas insektojn, fruktojn kaj semojn. Ĝi atingas grandecon de proksimume ok coloj kaj sentas sin same hejme en arboj kiel sur la tero. Vertikala tunelo, kiu penetras du ĝis tri futojn en la grundon kaj poste kurbiĝas flanken kaj supren, kondukas al la nestokamero. Dum okulfrapa danco, la masklo kaj la femalo staras unu kontraŭ la alia sur proksimaj branĉetoj; ili konvulsie moviĝas, balanciĝas kaj kantas, kvazaŭ ili estus mekanikaj ludiloj.

Ili voĉigas en grupoj, komencante per specifa voĉigo priskribita kiel &quot;ĉju&quot;-sono, ofte samtempe levante kaj ventumilforme disetendante la voston.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Mahamoud Issa |first1=Mathieu |last2=Sikora |first2=Bożena |last3=Rusiecki |first3=Stanisław |last4=Osiejuk |first4=Tomasz S. |date=2022-09-09 |title=The Yellow-breasted Barbet (Trachyphonus margaritatus) introduces vocal duets and choruses with a specific multimodal signal, during territorial advertisement |journal=Journal of Ornithology |volume=164 |issue=1 |pages=183–192 |doi=10.1007/s10336-022-02016-w |issn=2193-7192|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus darnaudii|''Trachyphonus darnaudii''}}
*{{Commons category|Trachyphonus darnaudii|''Trachyphonus darnaudii''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>epw7fd17lnzdkwkrlac84lfh8cjd1ob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503546</id>
      <parentid>9503533</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8573" sha1="iv1zg54jg5m8n2sjy1kpmskvaho9ven" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Makulkapa barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Barbudo capuchino (Trachyphonus darnaudii), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-24, DD 30.jpg
|priskribo de dosiero = 
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Makulkapa barbulo''' ''T. darnaudii'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus darnaudii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726002A94908729 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726002A94908729.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus darnaudii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Florent Prévost|Prévost]] &amp; [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|Des Murs]], 1847)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = Trachyphonus darnaudii distribution.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Makulkapa barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus darnaudii'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvin specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]. Barbuloj kaj tukanoj estas grupo de birdoj kun tutmonda tropika disvastiĝo. La barbuloj ricevis sian nomon pro la harplumetoj, kiuj estas borde de iliaj fortikaj bekobazoj. Tri geografiaj rasoj (''darnaudii'', ''böhmi'', ''emini'') estas registritaj. La [[Masaja barbulo]] estis antaŭe konsiderata subspecio, sed la taksonomia ĝisdatigo de 2021 en la Monda Birdolisto de la IOC (''IOC World Bird List'') altigis ĝin al la statuso de plena specio, kun la taksonomia nomo ''Trachyphonus usambiro''.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gill |first1=F. |last2=Donsker |first2=D. |last3=Rasmussen |first3=P. (Eds.) |title=Master Lists – IOC World Bird List |url=https://www.worldbirdnames.org/new/ioc-lists/master-list-2/ |website=IOC World Bird List |access-date=5a de Aŭgusto 2021 |archive-date=1a de Majo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501160036/https://www.worldbirdnames.org/new/ioc-lists/master-list-2/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Taksonomio==
La Makulkapan barbulon [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1847 kiel ''Micropogon darnaudii'' fare de la francaj natursciencistoj [[Florent Prévost]] kaj [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs]].&lt;ref&gt;{{ cite book | last1=Prévost | first1=Florent | author1-link=Florent Prévost | last2=Des Murs  | first2=Marc Athanase Parfait Oeillet  | author2-link=Marc Athanase Parfait Œillet des Murs | year=1847 | title=Voyage en Abyssinie exécuté pendant les années 1839, 1840, 1841, 1842, 1843 | volume=6 | language=French | location=Paris | publisher=Arthus Bertrand | pages=133–135 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/62875484 }}&lt;/ref&gt; La specio estis nomita honore de la  franca esploristo kaj inĝeniero Joseph Pons d'Arnaud.&lt;ref&gt;{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=darnaudii | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=darnaudii | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt; La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la regiono [[Kurdufano]] de centra [[Sudano]].&lt;ref&gt;{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts  | page=62 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477495 }}&lt;/ref&gt; La Makulkapa barbulo estas nun unu el kvin specioj metitaj en la genron ''[[Trachyphonus]]'', kiun enkondukis en 1821 la itala natursciencisto [[Camillo Ranzani]].&lt;ref name=avilist&gt;{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt;

Oni agnoskis jenajn  kvar [[subspecio]]jn:&lt;ref name=avilist/&gt;
* ''T. d. darnaudii'' ([[Florent Prévost|Prévost, F]] &amp; [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|des Murs, MAPO]], 1847) – sudorienta Suda Sudano, sudokcidenta Etiopio, nordorienta Ugando, kaj okcident-centra Kenjo
* ''T. d. boehmi'' [[Gustav Fischer (esploristo)|Fischer, GA]] &amp; [[Anton Reichenow|Reichenow, A]], 1884 – suda kaj orienta Etiopio ĝis suda Somalio, orienta Kenjo kaj nordorienta Tanzanio
* ''T. d. emini'' Reichenow, A, 1891 – nord-centra Tanzanio (orienten ĝis la antaŭurboj de [[Daresalamo]])

La [[Masaja barbulo]], ''T. usambiro'', trovebla de sudokcidenta Kenjo ĝis nord-centra Tanzanio, foje estas konsiderata kiel subspecio, ''T. d. usambiro'' ([[Oscar Neumann|Neumann, OR]], 1908). Ekde 2021 ĝi estas registrita kiel aparta specio, nome Masaja barbulo aŭ Usambira barbulo.&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, toucans, barbets, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22a de Januaro 2026 | archive-date=27a de Aprilo2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200427191436/https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Aspekto==
Ĝi longas proksimume 16 cm.&lt;ref&gt; Charles Albert Walter Guggisberg. ''East African Birds''. Cornell University, volumo 1, p. 154&lt;/ref&gt; La masklo havas nigran plumaron sur la supraj partoj, kun blankaj makuletoj, dum ĝiaj kapo kaj brusto estas ĉefe oranĝflavaj kun densaj nigraj makuletoj. Ĝi havas nigran strion trans la frunto kaj la antaŭa parto de la verto, kiu formas erekteblan kreston, kaj grandan nigran makulon meze de la brusto. La ventro estas blanka kun iom da malhela makuleco; ĝi estas apartigita de la brusto per malpreciza nigreca strio, ĉirkaŭita de malgrandaj nigraj makuletoj. Ĝi havas grizan okulringon, kaj ĝia fortika, iomete subenkurba beko estas same griza. La bazo de la vosto estas ruĝa, kaj la flugoplumoj – kaj la flankaj kaj tiuj sub la flugiloj – estas blankecaj, kun nigraj kaj blankaj strioj. La ino similas, sed havas malpli da nigra koloro en sia plumaro: ŝiaj supraj partoj estas brunaj anstataŭ nigraj, kaj ŝi havas nur malgrandan nigran makulon sur la brusto kaj sur la pinto de la verto; tamen, ŝi ja havas pli larĝan, nigrecan strion kun blankaj makuletoj.

==Kutimaro==
La Makulkapa barbulo estas malgranda orientafrika birdo, kiu manĝas insektojn, fruktojn kaj semojn. Ĝi atingas grandecon de proksimume ok coloj kaj sentas sin same hejme en arboj kiel sur la tero. Vertikala tunelo, kiu penetras du ĝis tri futojn en la grundon kaj poste kurbiĝas flanken kaj supren, kondukas al la nestokamero. Dum okulfrapa danco, la masklo kaj la femalo staras unu kontraŭ la alia sur proksimaj branĉetoj; ili konvulsie moviĝas, balanciĝas kaj kantas, kvazaŭ ili estus mekanikaj ludiloj.

Ili voĉigas en grupoj, komencante per specifa voĉigo priskribita kiel &quot;ĉju&quot;-sono, ofte samtempe levante kaj ventumilforme disetendante la voston.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Mahamoud Issa |first1=Mathieu |last2=Sikora |first2=Bożena |last3=Rusiecki |first3=Stanisław |last4=Osiejuk |first4=Tomasz S. |date=2022-09-09 |title=The Yellow-breasted Barbet (Trachyphonus margaritatus) introduces vocal duets and choruses with a specific multimodal signal, during territorial advertisement |journal=Journal of Ornithology |volume=164 |issue=1 |pages=183–192 |doi=10.1007/s10336-022-02016-w |issn=2193-7192|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus darnaudii|''Trachyphonus darnaudii''}}
*{{Commons category|Trachyphonus darnaudii|''Trachyphonus darnaudii''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>iv1zg54jg5m8n2sjy1kpmskvaho9ven</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503549</id>
      <parentid>9503546</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8559" sha1="mppxdsre5dcgatx9lfymr7n02l7kwam" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Makulkapa barbulo
|koloro = pink
|dosiero = Barbudo capuchino (Trachyphonus darnaudii), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-24, DD 30.jpg
|priskribo de dosiero = 
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Makulkapa barbulo''' ''T. darnaudii'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Trachyphonus darnaudii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726002A94908729 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726002A94908729.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus darnaudii''
|dunomo aŭtoritato = ([[Florent Prévost|Prévost]] &amp; [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|Des Murs]], 1847)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = Trachyphonus darnaudii distribution.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Makulkapa barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus darnaudii'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvin specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]. Barbuloj kaj tukanoj estas grupo de birdoj kun tutmonda tropika disvastiĝo. La barbuloj ricevis sian nomon pro la harplumetoj, kiuj estas borde de iliaj fortikaj bekobazoj. Tri geografiaj rasoj (''darnaudii'', ''böhmi'', ''emini'') estas registritaj. La [[Masaja barbulo]] estis antaŭe konsiderata subspecio, sed la taksonomia ĝisdatigo de 2021 en la Monda Birdolisto de la IOC (''IOC World Bird List'') altigis ĝin al la statuso de plena specio, kun la taksonomia nomo ''Trachyphonus usambiro''.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gill |first1=F. |last2=Donsker |first2=D. |last3=Rasmussen |first3=P. (Eds.) |title=Master Lists – IOC World Bird List |url=https://www.worldbirdnames.org/new/ioc-lists/master-list-2/ |website=IOC World Bird List |access-date=5a de Aŭgusto 2021 |archive-date=1a de Majo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501160036/https://www.worldbirdnames.org/new/ioc-lists/master-list-2/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Taksonomio==
La Makulkapan barbulon [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1847 kiel ''Micropogon darnaudii'' fare de la francaj natursciencistoj [[Florent Prévost]] kaj [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs]].&lt;ref&gt;{{ cite book | last1=Prévost | first1=Florent | author1-link=Florent Prévost | last2=Des Murs  | first2=Marc Athanase Parfait Oeillet  | author2-link=Marc Athanase Parfait Œillet des Murs | year=1847 | title=Voyage en Abyssinie exécuté pendant les années 1839, 1840, 1841, 1842, 1843 | volume=6 | language=French | location=Paris | publisher=Arthus Bertrand | pages=133–135 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/62875484 }}&lt;/ref&gt; La specio estis nomita honore de la  franca esploristo kaj inĝeniero Joseph Pons d'Arnaud.&lt;ref&gt;{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=darnaudii | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=darnaudii | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt; La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la regiono [[Kurdufano]] de centra [[Sudano]].&lt;ref&gt;{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts  | page=62 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477495 }}&lt;/ref&gt; La Makulkapa barbulo estas nun unu el kvin specioj metitaj en la genron ''[[Trachyphonus]]'', kiun enkondukis en 1821 la itala natursciencisto [[Camillo Ranzani]].&lt;ref name=avilist&gt;{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22a de Januaro 2026 }}&lt;/ref&gt;

Oni agnoskis jenajn  kvar [[subspecio]]jn:&lt;ref name=avilist/&gt;
* ''T. d. darnaudii'' ([[Florent Prévost|Prévost, F]] &amp; [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|des Murs, MAPO]], 1847) – sudorienta Suda Sudano, sudokcidenta Etiopio, nordorienta Ugando, kaj okcident-centra Kenjo
* ''T. d. boehmi'' [[Gustav Fischer (esploristo)|Fischer, GA]] &amp; [[Anton Reichenow|Reichenow, A]], 1884 – suda kaj orienta Etiopio ĝis suda Somalio, orienta Kenjo kaj nordorienta Tanzanio
* ''T. d. emini'' Reichenow, A, 1891 – nord-centra Tanzanio (orienten ĝis la antaŭurboj de [[Daresalamo]])

La [[Masaja barbulo]], ''T. usambiro'', trovebla de sudokcidenta Kenjo ĝis nord-centra Tanzanio, foje estas konsiderata kiel subspecio, ''T. d. usambiro'' ([[Oscar Neumann|Neumann, OR]], 1908). Ekde 2021 ĝi estas registrita kiel aparta specio, nome Masaja barbulo aŭ Usambira barbulo.&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, toucans, barbets, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22a de Januaro 2026 | archive-date=27a de Aprilo2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200427191436/https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Aspekto==
Ĝi longas proksimume 16 cm.&lt;ref&gt; Charles Albert Walter Guggisberg. ''East African Birds''. Cornell University, volumo 1, p. 154&lt;/ref&gt; La masklo havas nigran plumaron sur la supraj partoj, kun blankaj makuletoj, dum ĝiaj kapo kaj brusto estas ĉefe oranĝflavaj kun densaj nigraj makuletoj. Ĝi havas nigran strion trans la frunto kaj la antaŭa parto de la verto, kiu formas erekteblan kreston, kaj grandan nigran makulon meze de la brusto. La ventro estas blanka kun iom da malhela makuleco; ĝi estas apartigita de la brusto per malpreciza nigreca strio, ĉirkaŭita de malgrandaj nigraj makuletoj. Ĝi havas grizan okulringon, kaj ĝia fortika, iomete subenkurba beko estas same griza. La bazo de la vosto estas ruĝa, kaj la flugoplumoj – kaj la flankaj kaj tiuj sub la flugiloj – estas blankecaj, kun nigraj kaj blankaj strioj. La ino similas, sed havas malpli da nigra koloro en sia plumaro: ŝiaj supraj partoj estas brunaj anstataŭ nigraj, kaj ŝi havas nur malgrandan nigran makulon sur la brusto kaj sur la pinto de la verto; tamen, ŝi ja havas pli larĝan, nigrecan strion kun blankaj makuletoj.

==Kutimaro==
La Makulkapa barbulo estas malgranda orientafrika birdo, kiu manĝas insektojn, fruktojn kaj semojn. Ĝi atingas grandecon de proksimume ok coloj kaj sentas sin same hejme en arboj kiel sur la tero. Vertikala tunelo, kiu penetras du ĝis tri futojn en la grundon kaj poste kurbiĝas flanken kaj supren, kondukas al la nestokamero. Dum okulfrapa danco, la masklo kaj la femalo staras unu kontraŭ la alia sur proksimaj branĉetoj; ili konvulsie moviĝas, balanciĝas kaj kantas, kvazaŭ ili estus mekanikaj ludiloj.

Ili voĉigas en grupoj, komencante per specifa voĉigo priskribita kiel &quot;ĉju&quot;-sono, ofte samtempe levante kaj ventumilforme disetendante la voston.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Mahamoud Issa |first1=Mathieu |last2=Sikora |first2=Bożena |last3=Rusiecki |first3=Stanisław |last4=Osiejuk |first4=Tomasz S. |date=2022-09-09 |title=The Yellow-breasted Barbet (Trachyphonus margaritatus) introduces vocal duets and choruses with a specific multimodal signal, during territorial advertisement |journal=Journal of Ornithology |volume=164 |issue=1 |pages=183–192 |doi=10.1007/s10336-022-02016-w |issn=2193-7192|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus darnaudii|''Trachyphonus darnaudii''}}
*{{Commons category|Trachyphonus darnaudii|''Trachyphonus darnaudii''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>mppxdsre5dcgatx9lfymr7n02l7kwam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trachyphonus darnaudii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956062</id>
    <redirect title="Makulkapa barbulo" />
    <revision>
      <id>9503522</id>
      <timestamp>2026-10-30T10:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Makulkapa barbulo]]</comment>
      <origin>9503522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="ehn4kocgwnkapipv43atteif7dyx3mm" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Makulkapa barbulo]]</text>
      <sha1>ehn4kocgwnkapipv43atteif7dyx3mm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plezurkastelo je Mertzelbach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956063</id>
    <revision>
      <id>9503526</id>
      <timestamp>2026-10-30T10:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;[[file:Mertzelbach.jpg|eta|Mertzelbach]] [[file:Römhild-Friedhofskirche.jpg|eta|tombeja kirko de Römhild, konsekro en 1712 ]] '''Plezurkastelo Mertzelbach''' (germane: ''Lustschloß Mertzelbach''= estis [[plezurkastelo]] de [[Henriko (Saksio-Römhild)|duko Henriko (Saksujo-Römhild)]] . Ĝia vera situo estas nekonata. Verŝajne ĝi troviĝis sur artefarita nearbora zono en la arbaro de Mertzelbach, inter [[Römhild]] kaj la monto Hartenberg. Henriko komisiis la ma...&quot;</comment>
      <origin>9503526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1921" sha1="apyrngni0w23qhe5k9z0g2h34lzwemi" xml:space="preserve">[[file:Mertzelbach.jpg|eta|Mertzelbach]]
[[file:Römhild-Friedhofskirche.jpg|eta|tombeja kirko de Römhild, konsekro en 1712 ]]
'''Plezurkastelo Mertzelbach''' (germane: ''Lustschloß Mertzelbach''= estis [[plezurkastelo]] de [[Henriko (Saksio-Römhild)|duko Henriko (Saksujo-Römhild)]] . Ĝia vera situo estas nekonata. Verŝajne ĝi troviĝis sur artefarita nearbora zono en la arbaro de Mertzelbach, inter [[Römhild]] kaj la monto Hartenberg. Henriko komisiis la malkonstruon de ĝi en 1708 igis fari el la restaĵoj la tombejan kirkon de Römhild. 

== Aussehen ==
[[Plezurkastelo]] je Mertzelbach estis duetaĝa, okangula centra konstruaĵo [[trabfakaĵo|framskeleta]], al kiu krucforme estis alkonstruitaj kvar duetaĝaj flankaj konstruaĵoj. La kastelo estis tipa ekzemplo de [[Aparatoj efemeraj|efemera arkitekturo]]. Origine ĝi estis konstruita en 1695 kiel ''Marien-Elisabethenlust'' en la plezurĝardeno de la kastelo [[kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]; jaron poste ĝi estis translokita ekster la urbon. Okaze de diversaj festoj de la duko kaj lia edzino, la kastelo estis adaptata al la respektiva temo, ekipata per novaj figuroj kaj eĉ pligrandigata per kromkonstruaĵoj.  
== Literaturo==
* [https://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf pri la libro ''Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild''] (pri la konstruaĵoj estiĝintaj laŭ henrika komisio) 
* Edith Ulferts: ''Große Säle des Barock: die Residenzen in Thüringen'', Verlag M. Imhof, 2000, ISBN 3-932526-56-2,&lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?ei=0v6BTaiTBs74sgaJpfGMAw&amp;ct=result&amp;id=5GvqAAAAMAAJ&amp;dq=Lustschloss+im+Mertzelbach&amp;q=+Mertzelbach&amp;hl=de#search_anchor p.43−44, p. 106]&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
&lt;references /&gt; 

[[Kategorio:Kasteloj de Distrikto Hildburghausen|Mertzelbach]]
[[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Germanio]]
[[Kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>apyrngni0w23qhe5k9z0g2h34lzwemi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503530</id>
      <parentid>9503526</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notoj */</comment>
      <origin>9503530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1921" sha1="deovdkmw1cw2ke78d8r28i6w7skfoty" xml:space="preserve">[[file:Mertzelbach.jpg|eta|Mertzelbach]]
[[file:Römhild-Friedhofskirche.jpg|eta|tombeja kirko de Römhild, konsekro en 1712 ]]
'''Plezurkastelo Mertzelbach''' (germane: ''Lustschloß Mertzelbach''= estis [[plezurkastelo]] de [[Henriko (Saksio-Römhild)|duko Henriko (Saksujo-Römhild)]] . Ĝia vera situo estas nekonata. Verŝajne ĝi troviĝis sur artefarita nearbora zono en la arbaro de Mertzelbach, inter [[Römhild]] kaj la monto Hartenberg. Henriko komisiis la malkonstruon de ĝi en 1708 igis fari el la restaĵoj la tombejan kirkon de Römhild. 

== Aussehen ==
[[Plezurkastelo]] je Mertzelbach estis duetaĝa, okangula centra konstruaĵo [[trabfakaĵo|framskeleta]], al kiu krucforme estis alkonstruitaj kvar duetaĝaj flankaj konstruaĵoj. La kastelo estis tipa ekzemplo de [[Aparatoj efemeraj|efemera arkitekturo]]. Origine ĝi estis konstruita en 1695 kiel ''Marien-Elisabethenlust'' en la plezurĝardeno de la kastelo [[kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]; jaron poste ĝi estis translokita ekster la urbon. Okaze de diversaj festoj de la duko kaj lia edzino, la kastelo estis adaptata al la respektiva temo, ekipata per novaj figuroj kaj eĉ pligrandigata per kromkonstruaĵoj.  
== Literaturo==
* [https://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf pri la libro ''Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild''] (pri la konstruaĵoj estiĝintaj laŭ henrika komisio) 
* Edith Ulferts: ''Große Säle des Barock: die Residenzen in Thüringen'', Verlag M. Imhof, 2000, ISBN 3-932526-56-2,&lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?ei=0v6BTaiTBs74sgaJpfGMAw&amp;ct=result&amp;id=5GvqAAAAMAAJ&amp;dq=Lustschloss+im+Mertzelbach&amp;q=+Mertzelbach&amp;hl=de#search_anchor p.43−44, p. 106]&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
&lt;references /&gt; 

[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Mertzelbach]]
[[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Germanio]]
[[Kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>deovdkmw1cw2ke78d8r28i6w7skfoty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503531</id>
      <parentid>9503530</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1921" sha1="d288jku0am4wwkxz1ubymhv21gr6n0y" xml:space="preserve">[[file:Mertzelbach.jpg|eta|Mertzelbach]]
[[file:Römhild-Friedhofskirche.jpg|eta|tombeja kirko de Römhild, konsekro en 1712 ]]
'''Plezurkastelo Mertzelbach''' (germane: ''Lustschloß Mertzelbach'') estis [[plezurkastelo]] de [[Henriko (Saksio-Römhild)|duko Henriko (Saksujo-Römhild)]] . Ĝia vera situo estas nekonata. Verŝajne ĝi troviĝis sur artefarita nearbora zono en la arbaro de Mertzelbach, inter [[Römhild]] kaj la monto Hartenberg. Henriko komisiis la malkonstruon de ĝi en 1708 igis fari el la restaĵoj la tombejan kirkon de Römhild. 

== Aussehen ==
[[Plezurkastelo]] je Mertzelbach estis duetaĝa, okangula centra konstruaĵo [[trabfakaĵo|framskeleta]], al kiu krucforme estis alkonstruitaj kvar duetaĝaj flankaj konstruaĵoj. La kastelo estis tipa ekzemplo de [[Aparatoj efemeraj|efemera arkitekturo]]. Origine ĝi estis konstruita en 1695 kiel ''Marien-Elisabethenlust'' en la plezurĝardeno de la kastelo [[kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]; jaron poste ĝi estis translokita ekster la urbon. Okaze de diversaj festoj de la duko kaj lia edzino, la kastelo estis adaptata al la respektiva temo, ekipata per novaj figuroj kaj eĉ pligrandigata per kromkonstruaĵoj.  
== Literaturo==
* [https://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf pri la libro ''Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild''] (pri la konstruaĵoj estiĝintaj laŭ henrika komisio) 
* Edith Ulferts: ''Große Säle des Barock: die Residenzen in Thüringen'', Verlag M. Imhof, 2000, ISBN 3-932526-56-2,&lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?ei=0v6BTaiTBs74sgaJpfGMAw&amp;ct=result&amp;id=5GvqAAAAMAAJ&amp;dq=Lustschloss+im+Mertzelbach&amp;q=+Mertzelbach&amp;hl=de#search_anchor p.43−44, p. 106]&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
&lt;references /&gt; 

[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Mertzelbach]]
[[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Germanio]]
[[Kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>d288jku0am4wwkxz1ubymhv21gr6n0y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503536</id>
      <parentid>9503531</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Literaturo */</comment>
      <origin>9503536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1920" sha1="2nzs5vjkx6p32og1xy5unqx1jldiffk" xml:space="preserve">[[file:Mertzelbach.jpg|eta|Mertzelbach]]
[[file:Römhild-Friedhofskirche.jpg|eta|tombeja kirko de Römhild, konsekro en 1712 ]]
'''Plezurkastelo Mertzelbach''' (germane: ''Lustschloß Mertzelbach'') estis [[plezurkastelo]] de [[Henriko (Saksio-Römhild)|duko Henriko (Saksujo-Römhild)]] . Ĝia vera situo estas nekonata. Verŝajne ĝi troviĝis sur artefarita nearbora zono en la arbaro de Mertzelbach, inter [[Römhild]] kaj la monto Hartenberg. Henriko komisiis la malkonstruon de ĝi en 1708 igis fari el la restaĵoj la tombejan kirkon de Römhild. 

== Aussehen ==
[[Plezurkastelo]] je Mertzelbach estis duetaĝa, okangula centra konstruaĵo [[trabfakaĵo|framskeleta]], al kiu krucforme estis alkonstruitaj kvar duetaĝaj flankaj konstruaĵoj. La kastelo estis tipa ekzemplo de [[Aparatoj efemeraj|efemera arkitekturo]]. Origine ĝi estis konstruita en 1695 kiel ''Marien-Elisabethenlust'' en la plezurĝardeno de la kastelo [[kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]; jaron poste ĝi estis translokita ekster la urbon. Okaze de diversaj festoj de la duko kaj lia edzino, la kastelo estis adaptata al la respektiva temo, ekipata per novaj figuroj kaj eĉ pligrandigata per kromkonstruaĵoj.  
== Literaturo==
* [https://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf pri la libro ''Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild''] (pri la konstruaĵoj estiĝintaj laŭ henrika komisio) 
* Edith Ulferts: ''Große Säle des Barock: die Residenzen in Thüringen'', Verlag M. Imhof, 2000, ISBN 3-932526-56-2&lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?ei=0v6BTaiTBs74sgaJpfGMAw&amp;ct=result&amp;id=5GvqAAAAMAAJ&amp;dq=Lustschloss+im+Mertzelbach&amp;q=+Mertzelbach&amp;hl=de#search_anchor p.43−44, p. 106]&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
&lt;references /&gt; 

[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Mertzelbach]]
[[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Germanio]]
[[Kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>2nzs5vjkx6p32og1xy5unqx1jldiffk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503538</id>
      <parentid>9503536</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aussehen */</comment>
      <origin>9503538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1922" sha1="bfj6xmy782p57cr8x55sn8wzhgouiar" xml:space="preserve">[[file:Mertzelbach.jpg|eta|Mertzelbach]]
[[file:Römhild-Friedhofskirche.jpg|eta|tombeja kirko de Römhild, konsekro en 1712 ]]
'''Plezurkastelo Mertzelbach''' (germane: ''Lustschloß Mertzelbach'') estis [[plezurkastelo]] de [[Henriko (Saksio-Römhild)|duko Henriko (Saksujo-Römhild)]] . Ĝia vera situo estas nekonata. Verŝajne ĝi troviĝis sur artefarita nearbora zono en la arbaro de Mertzelbach, inter [[Römhild]] kaj la monto Hartenberg. Henriko komisiis la malkonstruon de ĝi en 1708 igis fari el la restaĵoj la tombejan kirkon de Römhild. 

== Arĥitekturo==
[[Plezurkastelo]] je Mertzelbach estis duetaĝa, okangula centra konstruaĵo [[trabfakaĵo|framskeleta]], al kiu krucforme estis alkonstruitaj kvar duetaĝaj flankaj konstruaĵoj. La kastelo estis tipa ekzemplo de [[Aparatoj efemeraj|efemera arkitekturo]]. Origine ĝi estis konstruita en 1695 kiel ''Marien-Elisabethenlust'' en la plezurĝardeno de la kastelo [[kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]; jaron poste ĝi estis translokita ekster la urbon. Okaze de diversaj festoj de la duko kaj lia edzino, la kastelo estis adaptata al la respektiva temo, ekipata per novaj figuroj kaj eĉ pligrandigata per kromkonstruaĵoj.

== Literaturo==
* [https://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf pri la libro ''Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild''] (pri la konstruaĵoj estiĝintaj laŭ henrika komisio) 
* Edith Ulferts: ''Große Säle des Barock: die Residenzen in Thüringen'', Verlag M. Imhof, 2000, ISBN 3-932526-56-2&lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?ei=0v6BTaiTBs74sgaJpfGMAw&amp;ct=result&amp;id=5GvqAAAAMAAJ&amp;dq=Lustschloss+im+Mertzelbach&amp;q=+Mertzelbach&amp;hl=de#search_anchor p.43−44, p. 106]&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
&lt;references /&gt; 

[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Mertzelbach]]
[[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Germanio]]
[[Kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>bfj6xmy782p57cr8x55sn8wzhgouiar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503540</id>
      <parentid>9503538</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1925" sha1="403x29oljrkz48ouaf082pvigiq02x8" xml:space="preserve">[[file:Mertzelbach.jpg|eta|Mertzelbach]]
[[file:Römhild-Friedhofskirche.jpg|eta|tombeja kirko de Römhild, konsekro en 1712 ]]
'''Plezurkastelo Mertzelbach''' (germane: ''Lustschloß im Mertzelbach'') estis [[plezurkastelo]] de [[Henriko (Saksio-Römhild)|duko Henriko (Saksujo-Römhild)]] . Ĝia vera situo estas nekonata. Verŝajne ĝi troviĝis sur artefarita nearbora zono en la arbaro de Mertzelbach, inter [[Römhild]] kaj la monto Hartenberg. Henriko komisiis la malkonstruon de ĝi en 1708 igis fari el la restaĵoj la tombejan kirkon de Römhild. 

== Arĥitekturo==
[[Plezurkastelo]] je Mertzelbach estis duetaĝa, okangula centra konstruaĵo [[trabfakaĵo|framskeleta]], al kiu krucforme estis alkonstruitaj kvar duetaĝaj flankaj konstruaĵoj. La kastelo estis tipa ekzemplo de [[Aparatoj efemeraj|efemera arkitekturo]]. Origine ĝi estis konstruita en 1695 kiel ''Marien-Elisabethenlust'' en la plezurĝardeno de la kastelo [[kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]; jaron poste ĝi estis translokita ekster la urbon. Okaze de diversaj festoj de la duko kaj lia edzino, la kastelo estis adaptata al la respektiva temo, ekipata per novaj figuroj kaj eĉ pligrandigata per kromkonstruaĵoj.

== Literaturo==
* [https://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf pri la libro ''Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild''] (pri la konstruaĵoj estiĝintaj laŭ henrika komisio) 
* Edith Ulferts: ''Große Säle des Barock: die Residenzen in Thüringen'', Verlag M. Imhof, 2000, ISBN 3-932526-56-2&lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?ei=0v6BTaiTBs74sgaJpfGMAw&amp;ct=result&amp;id=5GvqAAAAMAAJ&amp;dq=Lustschloss+im+Mertzelbach&amp;q=+Mertzelbach&amp;hl=de#search_anchor p.43−44, p. 106]&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
&lt;references /&gt; 

[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Mertzelbach]]
[[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Germanio]]
[[Kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>403x29oljrkz48ouaf082pvigiq02x8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503541</id>
      <parentid>9503540</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1924" sha1="nqqug9cti2z5qq550yqfhdetffy227y" xml:space="preserve">[[file:Mertzelbach.jpg|eta|Mertzelbach]]
[[file:Römhild-Friedhofskirche.jpg|eta|tombeja kirko de Römhild, konsekro en 1712 ]]
'''Plezurkastelo Mertzelbach''' (germane: ''Lustschloß im Mertzelbach'') estis [[plezurkastelo]] de [[Henriko (Saksio-Römhild)|duko Henriko (Saksujo-Römhild)]]. Ĝia vera situo estas nekonata. Verŝajne ĝi troviĝis sur artefarita nearbora zono en la arbaro de Mertzelbach, inter [[Römhild]] kaj la monto Hartenberg. Henriko komisiis la malkonstruon de ĝi en 1708 igis fari el la restaĵoj la tombejan kirkon de Römhild. 

== Arĥitekturo==
[[Plezurkastelo]] je Mertzelbach estis duetaĝa, okangula centra konstruaĵo [[trabfakaĵo|framskeleta]], al kiu krucforme estis alkonstruitaj kvar duetaĝaj flankaj konstruaĵoj. La kastelo estis tipa ekzemplo de [[Aparatoj efemeraj|efemera arkitekturo]]. Origine ĝi estis konstruita en 1695 kiel ''Marien-Elisabethenlust'' en la plezurĝardeno de la kastelo [[kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]; jaron poste ĝi estis translokita ekster la urbon. Okaze de diversaj festoj de la duko kaj lia edzino, la kastelo estis adaptata al la respektiva temo, ekipata per novaj figuroj kaj eĉ pligrandigata per kromkonstruaĵoj.

== Literaturo==
* [https://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf pri la libro ''Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild''] (pri la konstruaĵoj estiĝintaj laŭ henrika komisio) 
* Edith Ulferts: ''Große Säle des Barock: die Residenzen in Thüringen'', Verlag M. Imhof, 2000, ISBN 3-932526-56-2&lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?ei=0v6BTaiTBs74sgaJpfGMAw&amp;ct=result&amp;id=5GvqAAAAMAAJ&amp;dq=Lustschloss+im+Mertzelbach&amp;q=+Mertzelbach&amp;hl=de#search_anchor p.43−44, p. 106]&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
&lt;references /&gt; 

[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Mertzelbach]]
[[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Germanio]]
[[Kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>nqqug9cti2z5qq550yqfhdetffy227y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503542</id>
      <parentid>9503541</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1927" sha1="cxvhta5fmvfsksbnrs4bosziwwm044z" xml:space="preserve">[[file:Mertzelbach.jpg|eta|Mertzelbach]]
[[file:Römhild-Friedhofskirche.jpg|eta|tombeja kirko de Römhild, konsekro en 1712 ]]
'''Plezurkastelo je Mertzelbach''' (germane: ''Lustschloß im Mertzelbach'') estis [[plezurkastelo]] de [[Henriko (Saksio-Römhild)|duko Henriko (Saksujo-Römhild)]]. Ĝia vera situo estas nekonata. Verŝajne ĝi troviĝis sur artefarita nearbora zono en la arbaro de Mertzelbach, inter [[Römhild]] kaj la monto Hartenberg. Henriko komisiis la malkonstruon de ĝi en 1708 igis fari el la restaĵoj la tombejan kirkon de Römhild. 

== Arĥitekturo==
[[Plezurkastelo]] je Mertzelbach estis duetaĝa, okangula centra konstruaĵo [[trabfakaĵo|framskeleta]], al kiu krucforme estis alkonstruitaj kvar duetaĝaj flankaj konstruaĵoj. La kastelo estis tipa ekzemplo de [[Aparatoj efemeraj|efemera arkitekturo]]. Origine ĝi estis konstruita en 1695 kiel ''Marien-Elisabethenlust'' en la plezurĝardeno de la kastelo [[kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]; jaron poste ĝi estis translokita ekster la urbon. Okaze de diversaj festoj de la duko kaj lia edzino, la kastelo estis adaptata al la respektiva temo, ekipata per novaj figuroj kaj eĉ pligrandigata per kromkonstruaĵoj.

== Literaturo==
* [https://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf pri la libro ''Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild''] (pri la konstruaĵoj estiĝintaj laŭ henrika komisio) 
* Edith Ulferts: ''Große Säle des Barock: die Residenzen in Thüringen'', Verlag M. Imhof, 2000, ISBN 3-932526-56-2&lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?ei=0v6BTaiTBs74sgaJpfGMAw&amp;ct=result&amp;id=5GvqAAAAMAAJ&amp;dq=Lustschloss+im+Mertzelbach&amp;q=+Mertzelbach&amp;hl=de#search_anchor p.43−44, p. 106]&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
&lt;references /&gt; 

[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Mertzelbach]]
[[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Germanio]]
[[Kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>cxvhta5fmvfsksbnrs4bosziwwm044z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503544</id>
      <parentid>9503542</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="r1upeu2hyidvg9mrmvinbqpp4q7t81c" xml:space="preserve">[[file:Mertzelbach.jpg|eta|Mertzelbach]]
[[file:Römhild-Friedhofskirche.jpg|eta|tombeja kirko de Römhild, konsekro en 1712 ]]
'''Plezurkastelo je Mertzelbach''' (germane: ''Lustschloß im Mertzelbach'') estis [[plezurkastelo]] de [[Henriko (Saksio-Römhild)|duko Henriko (Saksujo-Römhild)]]. Ĝia vera situo estas nekonata. Verŝajne ĝi troviĝis sur artefarita senarba zono en la arbaro de Mertzelbach, inter [[Römhild]] kaj la monto Hartenberg. Henriko komisiis la malkonstruon de ĝi en 1708 igis fari el la restaĵoj la tombejan kirkon de Römhild. 

== Arĥitekturo==
[[Plezurkastelo]] je Mertzelbach estis duetaĝa, okangula centra konstruaĵo [[trabfakaĵo|framskeleta]], al kiu krucforme estis alkonstruitaj kvar duetaĝaj flankaj konstruaĵoj. La kastelo estis tipa ekzemplo de [[Aparatoj efemeraj|efemera arkitekturo]]. Origine ĝi estis konstruita en 1695 kiel ''Marien-Elisabethenlust'' en la plezurĝardeno de la kastelo [[kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]; jaron poste ĝi estis translokita ekster la urbon. Okaze de diversaj festoj de la duko kaj lia edzino, la kastelo estis adaptata al la respektiva temo, ekipata per novaj figuroj kaj eĉ pligrandigata per kromkonstruaĵoj.

== Literaturo==
* [https://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf pri la libro ''Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild''] (pri la konstruaĵoj estiĝintaj laŭ henrika komisio) 
* Edith Ulferts: ''Große Säle des Barock: die Residenzen in Thüringen'', Verlag M. Imhof, 2000, ISBN 3-932526-56-2&lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?ei=0v6BTaiTBs74sgaJpfGMAw&amp;ct=result&amp;id=5GvqAAAAMAAJ&amp;dq=Lustschloss+im+Mertzelbach&amp;q=+Mertzelbach&amp;hl=de#search_anchor p.43−44, p. 106]&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
&lt;references /&gt; 

[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Mertzelbach]]
[[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Germanio]]
[[Kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>r1upeu2hyidvg9mrmvinbqpp4q7t81c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503545</id>
      <parentid>9503544</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9503545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1919" sha1="9t1hhhhtn818iffyl6l2536i3zy78lr" xml:space="preserve">[[file:Mertzelbach.jpg|eta|Mertzelbach]]
[[file:Römhild-Friedhofskirche.jpg|eta|tombeja kirko de Römhild, konsekro en 1712 ]]
'''Plezurkastelo je Mertzelbach''' (germane: ''Lustschloß im Mertzelbach'') estis [[plezurkastelo]] de [[Henriko (Saksio-Römhild)|duko Henriko (Saksujo-Römhild)]]. Ĝia vera situo estas nekonata. Verŝajne ĝi troviĝis sur senarbigita zono en la arbaro de Mertzelbach, inter [[Römhild]] kaj la monto Hartenberg. Henriko komisiis la malkonstruon de ĝi en 1708 igis fari el la restaĵoj la tombejan kirkon de Römhild. 

== Arĥitekturo==
[[Plezurkastelo]] je Mertzelbach estis duetaĝa, okangula centra konstruaĵo [[trabfakaĵo|framskeleta]], al kiu krucforme estis alkonstruitaj kvar duetaĝaj flankaj konstruaĵoj. La kastelo estis tipa ekzemplo de [[Aparatoj efemeraj|efemera arkitekturo]]. Origine ĝi estis konstruita en 1695 kiel ''Marien-Elisabethenlust'' en la plezurĝardeno de la kastelo [[kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]; jaron poste ĝi estis translokita ekster la urbon. Okaze de diversaj festoj de la duko kaj lia edzino, la kastelo estis adaptata al la respektiva temo, ekipata per novaj figuroj kaj eĉ pligrandigata per kromkonstruaĵoj.

== Literaturo==
* [https://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf pri la libro ''Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild''] (pri la konstruaĵoj estiĝintaj laŭ henrika komisio) 
* Edith Ulferts: ''Große Säle des Barock: die Residenzen in Thüringen'', Verlag M. Imhof, 2000, ISBN 3-932526-56-2&lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?ei=0v6BTaiTBs74sgaJpfGMAw&amp;ct=result&amp;id=5GvqAAAAMAAJ&amp;dq=Lustschloss+im+Mertzelbach&amp;q=+Mertzelbach&amp;hl=de#search_anchor p.43−44, p. 106]&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
&lt;references /&gt; 

[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Mertzelbach]]
[[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Germanio]]
[[Kategorio:Römhild]]</text>
      <sha1>9t1hhhhtn818iffyl6l2536i3zy78lr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Masaja barbulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956064</id>
    <revision>
      <id>9503550</id>
      <timestamp>2026-10-30T11:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Masaja barbulo |koloro = pink |dosiero = 036 Usambiro barbet in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg |priskribo de dosiero = ''T. usambiro'' en Tanzanio | dosiero larĝo=240px |dosiero2 =  |priskribo de dosiero2 =  | dosiero larĝo2=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae'' |g...&quot;</comment>
      <origin>9503550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4193" sha1="9mzqry1atjzfy0sehujslbub9by2vc1" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Masaja barbulo
|koloro = pink
|dosiero = 036 Usambiro barbet in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg
|priskribo de dosiero = ''T. usambiro'' en Tanzanio
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Masaja barbulo''' ''T. usambiro'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 June 2024&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Trachyphonus usambiro'' |volume=2024 |article-number=e.T22681900A263596855 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22681900A263596855.en |access-date=11a de Majo 2026}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus usambiro''
|dunomo aŭtoritato = ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1908)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = Trachyphonus darnaudii distribution.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Masaja barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus usambiro'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvin specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]. Ĝi estis iam konsiderita [[subspecio]] de la [[Makulkapa barbulo]], kun la Emina barbulo, sed ĝi estis apartigita kiel propa specio fare de la [[Internacia Ornitologia Unio|IOC]] en 2021.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-13|language=en-US|archive-date=2026-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20260412125014/https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ĝi diferencas de la iama nomiga formo per tio, ke ĝi havas pli longajn flugilojn, pli mallongan voston kaj pli malhelan bekon. La Masaja barbulo estis origine priskribita kiel subspecio de la Makulkapa barbulo en 1908 fare de [[Oscar Rudolph Neumann]], surbaze de specimeno kolektita en Usambiro, Tanzanio. Ĝi estas nun konsiderata valida, memstara specio.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HBW&quot;&gt;del Hoyo, J., Collar, N. &amp; Kirwan, G.M. (2017). [https://birdsoftheworld.org/bow/species/darbar1/cur/introduction Usambiro Barbet (''Trachyphonus usambiro'')]. En: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. &amp; de Juana, E. (eds.). ''Handbook of the Birds of the World Alive''. Lynx Edicions, Barcelona. Alirita el [http://www.hbw.com/node/467444] la 10an de Marto 2017.&lt;/ref&gt;

It is found in southern Kenya and northern Tanzania, and in [[Maasai Mara|Maasai Mara National Reserve]] and [[Serengeti National Park]] as free-ranging wildlife. The species inhabits open areas including savannah, grassland, shrubland and pastures. It ranges from {{convert|1100|to|2100|m|ft|abbr=on}} above sea-level. Where the species' range overlaps with the [[Red-and-yellow barbet]], this species will avoid the streambeds favoured by the larger red-and-yellow barbet and occupies flat areas.&lt;ref name=&quot;HBW&quot; /&gt;

The Usambiro barbet is {{convert|18|-|19|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|37|-|50.5|g|abbr=on}}. The head is yellow with black spots and the wings are black with white spots. The breast is also yellow with a dark breast band. The belly is pale yellow with a reddish vent. The sexes are similar.&lt;ref name=&quot;HBW&quot; /&gt;

The diet of this species is assumed to be the same as the D'Arnaud's barbet, comprising seeds, fruit and a wide range of insects.&lt;ref name=&quot;HBW&quot; /&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus usambiro|''Trachyphonus usambiro''}}
*{{Commons category|Trachyphonus usambiro|''Trachyphonus usambiro''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>9mzqry1atjzfy0sehujslbub9by2vc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9503554</id>
      <parentid>9503550</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9503554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4236" sha1="43ml0po5lecu4x6u7017e6ipwe8buh5" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Masaja barbulo
|koloro = pink
|dosiero = 036 Usambiro barbet in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg
|priskribo de dosiero = ''T. usambiro'' en Tanzanio
| dosiero larĝo=240px
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
| dosiero larĝo2=240px
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Libiedoj]] ''Lybiidae''
|genro = ''[[Trachyphonus]]''
|genro aŭtoritato = 
|specio = '''Masaja barbulo''' ''T. usambiro'' 
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 June 2024&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Trachyphonus usambiro'' |volume=2024 |article-number=e.T22681900A263596855 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22681900A263596855.en |access-date=11a de Majo 2026}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Trachyphonus usambiro''
|dunomo aŭtoritato = ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1908)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 =  
| sinonimo =  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj = Trachyphonus darnaudii distribution.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Masaja barbulo'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]&lt;/ref&gt;, ''Trachyphonus usambiro'', estas [[birdo]] de la familio de [[Libiedoj]] kaj unu el kvin specioj de la genro ''[[Trachyphonus]]''. Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]]. Ĝi estis iam konsiderita [[subspecio]] de la [[Makulkapa barbulo]], kun la Emina barbulo, sed ĝi estis apartigita kiel propa specio fare de la [[Internacia Ornitologia Unio|IOC]] en 2021.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-13|language=en-US|archive-date=2026-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20260412125014/https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ĝi diferencas de la iama nomiga formo per tio, ke ĝi havas pli longajn flugilojn, pli mallongan voston kaj pli malhelan bekon. La Masaja barbulo estis origine priskribita kiel subspecio de la Makulkapa barbulo en 1908 fare de [[Oscar Rudolph Neumann]], surbaze de specimeno kolektita en Usambiro, Tanzanio. Ĝi estas nun konsiderata valida, memstara specio.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HBW&quot;&gt;del Hoyo, J., Collar, N. &amp; Kirwan, G.M. (2017). [https://birdsoftheworld.org/bow/species/darbar1/cur/introduction Usambiro Barbet (''Trachyphonus usambiro'')]. En: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. &amp; de Juana, E. (eds.). ''Handbook of the Birds of the World Alive''. Lynx Edicions, Barcelona. Alirita el [http://www.hbw.com/node/467444] la 10an de Marto 2017.&lt;/ref&gt;

Ĝi troviĝas en suda [[Kenjo]] kaj norda [[Tanzanio]], kaj en la Nacia Rezervejo [[Masai Mara]] kaj en la [[Nacia Parko Serengeti]], kiel natura besto vivanta libere. La specio loĝas en malfermaj regionoj, inkluzive de [[savano]]j, [[herbejo]]j, [[arbustaro]]j kaj [[paŝtejo]]j. Ĝi vivas en altecoj de 1 100 ĝis 2 100 m super la marnivelo. Tie, kie la disvastiĝa areo de tiu specio koincidas kun tiu de la [[Ruĝflava barbulo]], ĝi evitas la fluejojn preferatajn de la pli granda Ruĝflava barbulo kaj okupas pli ebenajn areojn.&lt;ref name=&quot;HBW&quot; /&gt;

La Masaja barbulo estas 18–19 cm longa kaj pezas 37–50,5 g. La kapo estas flava kun nigraj makuletoj, kaj la flugiloj estas nigraj kun blankaj makuletoj. Ankaŭ la brusto estas flava, kun malhela brustostrio. La ventro estas palflava, kun ruĝeta anusa regiono. Ambaŭ seksoj estas similaj.&lt;ref name=&quot;HBW&quot; /&gt;

Oni supozas, ke la dieto de tiu specio estas la sama kiel tiu de la Makulkapa barbulo, konsistante el semoj, fruktoj kaj vasta gamo da insektoj.&lt;ref name=&quot;HBW&quot; /&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
*Ripley, &quot;The Barbets&quot;, ''The Auk'' Vol 62 1945

== Eksteraj ligiloj ==
*{{Wikispecies|Trachyphonus usambiro|''Trachyphonus usambiro''}}
*{{Commons category|Trachyphonus usambiro|''Trachyphonus usambiro''}}

{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Libiedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]]</text>
      <sha1>43ml0po5lecu4x6u7017e6ipwe8buh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trachyphonus usambiro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956065</id>
    <redirect title="Masaja barbulo" />
    <revision>
      <id>9503552</id>
      <timestamp>2026-10-30T11:18:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Masaja barbulo]]</comment>
      <origin>9503552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="79v7r0wteuth6gmsqyqix60jb97le62" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Masaja barbulo]]</text>
      <sha1>79v7r0wteuth6gmsqyqix60jb97le62</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>